Datasets:
FinetextPL
/
FinetextPL-Edu

Dataset card Data Studio Files
xet
Community
2
text
stringlengths
254
13.2M
id
stringlengths
36
47
dataset_source
stringclasses
2 values
prediction
float64
1.01
4.21
dump
stringclasses
106 values
url
stringlengths
13
2.36k
date
stringlengths
19
25
file_path
stringlengths
108
155
offset
int64
-1
1.48B
page_average_lid_score
float64
0.85
1
⌀
full_doc_lid_score
float64
0
1
⌀
language_score
float64
0
1
per_page_languages
listlengths
1
14.5k
full_doc_lid
stringclasses
14 values
top_langs
stringclasses
1 value
is_truncated
bool
2 classes
page_ends
listlengths
1
14.5k
minhash_cluster_size
int64
1
1.9M
duplicate_count
int64
-1
319
Podkarpacie stawia na zawodowców Nr Projektu WND-POKL.09.02.00-18-001/12 ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT dla zamówień o wartości nie przekraczającej wyrażonej w złotych równowartości 14 000 euro Gmina Tarnobrzeg ul. Kościuszki 32 39-400 Tarnobrzeg NIP 867-20-79-199 REGON 830409092 zwana w dalszej części Zaproszenia Zamawiającym, działająca przez Pełnomocnika - Teresę Żyguła – Dyrektora Zespołu Szkół im. ks. Stanisława Staszica, 39-400 Tarnobrzeg, ul. Kopernika 1, www.gornik.tbg.net.pl, Zaprasza do składania ofert w postępowaniu o udzielenie zamówienia pn: Doposażenie pracowni ekonomiczno-handlowej i CNC dla potrzeb gospodarki magazynowej i obsługi obrabiarek CNC - zakup pomocy dydaktycznych w ramach projektu „Podkarpacie stawia na zawodowców" współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Działania 9.2 Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki – Podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego. Rodzaj zamówienia: dostawa 1. Określenie przedmiotu zamówienia: Przedmiotem zamówienia jest: Dostawa obejmuje sprzęt wyszczególniony poniżej: Doposażenie pracowni ekonomiczno-handlowej i CNC dla potrzeb gospodarki magazynowej i obsługi obrabiarek CNC - zakup pomocy dydaktycznych (dostawa sprzętu biurowego) w ramach projektu „Podkarpacie stawia na zawodowców" współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Działania 9.2 Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki – Podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego. | Lp. | Nazwa i opis sprzętu biurowego | |---|---| | 1 | Laminator A3 | | 2 | Telefaks laserowy | | 3 | Bindownica A4 | | 4 | Trymer A3 | | 5 | Skaner płaski A4 (wspierane systemy Windows 7, Windows 8, dołączone oprogramowanie OCR, typu ABBYY FineReader 9.0 Sprint PL lub nowsze. | CPV 30191000-4 Sprzęt biurowy, z wyjątkiem mebli Sposób uzyskania informacji dotyczących przedmiotu zamówienia : Szczegółowe informacje dotyczące przedmiotu zamówienia można uzyskać osobiście w siedzibie zamawiającego – Zespół Szkół im. ks. St. Staszica w Tarnobrzegu, ul. Kopernika 1 lub telefonicznie pod numerem tel. 0-15 822-12-16 Pracownikami uprawnionymi do kontaktów z wykonawcami jest Grzegorz Dzieniszewski Asystent Koordynatora Projektu oraz Teresa Żyguła – Dyrektor Szkoły. 6. Termin wykonania zamówienia: Wymagany / pożądany termin realizacji zamówienia – 7 dni od podpisania umowy. 7. Opis sposobu wyboru oferty najkorzystniejszej: Oferta z najniższą ceną złożona przez wykonawcę, spełniającego określone wymagania zostanie wybrana jako oferta najkorzystniejsza. 6. Miejsce i termin składania ofert: Oferta winna być złożona na druku OFERTA CENOWA stanowiącym integralny element niniejszej specyfikacji. Oferty należy składać w siedzibie Zespołu Szkół im. ks. St. Staszica „Górnik" w Tarnobrzegu, ul. Kopernika 1 (sekretariat) osobiście lub pocztą w terminie do dnia 09.05.2014 r. do godz. 08.00. Otwarcie nastąpi w dniu 09.05.2014 r. godz. 08.20. Doposażenie pracowni ekonomiczno-handlowej i CNC dla potrzeb gospodarki magazynowej i obsługi obrabiarek CNC - zakup pomocy dydaktycznych w ramach projektu „Podkarpacie stawia na zawodowców" Ofertę należy umieścić w zamkniętym opakowaniu, uniemożliwiającym odczytanie zawartości bez uszkodzenia tego opakowania. Opakowanie winno być oznaczone nazwą (firmą) i adresem Wykonawcy, zaadresowane na adres: Zespół Szkół im. ks. St. Staszica w Tarnobrzegu, ul. Kopernika 1 oraz opatrzone nazwą zamówienia: Nie otwierać przed dniem 09.05.2014 r. godz.08.20. 7. Informacja o wyborze najkorzystniejszej oferty: Informacja o wyborze najkorzystniejszej oferty zawierająca: nazwę (firmę), siedzibę i adres wykonawcy, którego ofertę wybrano zostanie przekazana wykonawcom w terminie 7 dni od dnia składania ofert. 8. Informacja o terminie i miejscu podpisania umowy: Informacja o terminie i miejscu podpisania umowy zostanie przekazana telefonicznie wykonawcy, którego ofertę wybrano. Tarnobrzeg, 23.04.2014 r. ………………………………………………………. (nazwa wykonawcy) …………………………………………………… (siedziba wykonawcy) ……………………………………………………… Nr telefonu, fax, e-mail Dyrektor Zespołu Szkół im. St. Staszica w Tarnobrzegu OFERTA CENOWA Dotyczy zamówienia, którego wartość nie przekracza wyrażonej w złotych równowartości 14 000 euro Nawiązując do zaproszenia do składania ofert w postępowaniu o udzielenie zamówienia pn………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………….oferujemy wykonanie przedmiotowego zamówienia za cenę: * Cen ę netto………………………………………….zł (słownie złotych:………………………………………………………………………………) * Podatek VAT………………………….% w kwocie……………………………………………………………………..zł * cen ę brutto……………………………………….zł (słownie złotych:………………………………………………………………………………..) Cena zawiera wszystkie koszty wynikające z zakresu przedmiotowego zamówienia. 1. Oświadczamy, że zdobyliśmy konieczne informacje do przygotowania oferty. 2. Oświadczamy, że uważamy się za związanych niniejszą ofertą na okres 7 dni. 3. Przedmiot zamówienia zamierzamy wykonać sami /zamierzamy zlecić podwykonawcom W części*………………………………………………………………………………………… *- niepotrzebne skreślić 4. Zobowiązujemy się, w przypadku wyboru naszej oferty, do zawarcia umowy na ustalonych warunkach w miejscu i terminie wyznaczonym przez Zamawiającego. 5. Korespondencję w sprawie przedmiotowego zamówienia prosimy kierować na ………………………………………………………………………………..tel……………. 6. Inne ustalenia……………………………………………………………………………………… Podpisano ……………………………………………… (Upoważniony przedstawiciel wykonawcy) Dnia………………………………………………………
<urn:uuid:1c45f1da-f5d2-4bb6-90c8-eb57455318b1>
finepdfs
1.095703
CC-MAIN-2024-46
http://gornik.tbg.net.pl/docs/zawodowcy/pomoce_dydaktyczne2014.pdf
2024-11-01T18:48:26+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477027552.27/warc/CC-MAIN-20241101184224-20241101214224-00303.warc.gz
14,027,947
0.999718
0.99996
0.99996
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2123, 3967, 5576 ]
2
1
PL Zarzuty i główne argumenty Skarżący, urzędnik w grupie zaszeregowania A*12, kwestionuje ważność sprawozdania z przebiegu kariery zawodowej, który w odniesieniu do niego za 2004 r. sporządziła strona pozwana. Na poparcie swojej skargi podnosi on najpierw, że wspomniane sprawozdanie z przebiegu kariery zawodowej dokonuje analizy i zawiera uzasadnienie tylko zważywszy na okres od 1 maja 2004 r. do 31 grudnia 2004 r., podczas gdy pierwsze cztery miesiące omawianego roku nie zostały uwzględnione, nawet za pomocą odniesienia do oceny zawartej w sprawozdaniu pośrednim dotyczącym dokładnie tego okresu. Takie pominięcie stanowi naruszenie art. 4 ust. 3 ogólnych przepisów wykonawczych do art. 43 regulaminu pracowniczego. Skarżący dodaje, że w każdym razie sprawozdanie pośrednie zostało sporządzone przez niewłaściwy organ. Następnie skarżący podnosi, że w trakcie drugiej części 2004 r. jego przełożeni powierzali mu jedynie zadania o charakterze okolicznościowym i pomocniczym, które nie były przydatne dla celów sporządzenia sprawozdania z przebiegu kariery zawodowej urzędnika w jego grupie zaszeregowania. Skarżący podnosi wreszcie naruszenie art. 12a regulaminu pracowniczego dotyczącego mobbingu. Skarga wniesiona w dniu 26 kwietnia 2006 r. — C przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich (Sprawa F-44/06) (2006/C 154/58) Język postępowania: francuski Strony Strona skarżąca: C (Bruksela, Belgia) [Przedstawiciele: S. Orlandi i J.-N. Louis, avocats] Strona pozwana: Komisja Wspólnot Europejskich Żądania strony skarżącej — uchylenie decyzji organu powołującego z dnia 13 czerwca 2005 r. odmawiającej podjęcia wszelkich środków służących wykonaniu wyroku Sądu Pierwszej Instancji z dnia 23 listopada 2004 r. w sprawie T-376/02 O przeciwko Komisji ( 1 ); — uchylenie decyzji dyrektor DG ADMIN/C „Polityka społeczna, personel zatrudniony w Luksemburgu, zdrowie, higiena" z dnia 23 lutego 2006 r. w sprawie przeniesienia C w stan spoczynku i przyznania mu renty inwalidzkiej zgodnie z art. 78 akapit drugi regulaminu pracowniczego, ze skutkiem wstecznym od dnia 1 lutego 2002 r.; — zasądzenie od Komisji kwoty określonej na 15.000 EUR ex aequo et bono z tytułu naruszenia zasady poszanowania rozsądnego terminu; — obciążenie Komisja Wspólnot Europejskich kosztami postępowania. Zarzuty i główne argumenty W następstwie wydania wyroku w sprawie O przeciwko Komisji skarżący zażądał, aby organ powołujący podjął wszelkie środki konieczne dla wykonania tego wyroku. Po tym jak wniosek ten został oddalony skarżący wniósł zażalenie, które zostało w części oddalone decyzją z dnia 11 stycznia 2006 r. Następnie organ powołujący wydał nową decyzję z dnia 23 lutego 2006 r. w sprawie przejścia C na emeryturę i przyznania mu renty inwalidzkiej zgodnie z art. 78 akapit drugi regulaminu pracowniczego, ze skutkiem wstecznym od dnia 1 lutego 2002 r. W uzasadnieniu skargi skarżący podnosi po pierwsze, że ta ostatnia decyzja nie wykonuje w pełni ww. wyroku, ponieważ nie przywraca mu ona pozycji prawnej, która skarżący miał przed wydaniem decyzji uchylonej przez Sąd. Ponadto decyzja z dnia 23 lutego 2006 r. narusza art. 53 regulaminu pracowniczego, który stanowi, że urzędnik, wobec którego zgodnie z orzeczeniem Komitetu ds. Inwalidztwa stosuje się przepisy art. 78, jest z urzędu przenoszony w stan spoczynku ostatniego dnia miesiąca, w którym organ powołujący uznał jego trwałą i pełną niezdolność do pełnienia służby. W końcu skarżący podnosi naruszenie zasady poszanowania rozsądnego terminu, ponieważ decyzja z dnia 23 lutego 2006 r. została wydana piętnaście miesięcy po wydaniu ww. wyroku. ( 1 ) RecFP str. I-A-349 i II-1595 Skarga wniesiona w dniu 8 maja 2006 r. — Aimi i in. przeciwko Komisji (Sprawa F-47/06) (2006/C 154/59) Język postępowania: francuski Strony Strona skarżąca: Nicola Aimi (Evere, Belgia) i inni [Przedstawiciele: A. Coolen, J.-N. Louis i E. Marchal, avocats] Strona pozwana: Komisja Wspólnot Europejskich PL Żądania strony skarżącej — uchylenie indywidualnych decyzji dotyczących oddalenia wniosków skarżących o przyjęcie przez organ powołujący przepisów przejściowych zapewniających, w ramach postępowania w sprawie awansu w 2005 r. i w latach następnych, równość traktowania oraz prawa nabyte. — obciążenie Komisji Wspólnot Europejskich kosztami postępowania. Zarzuty i główne argumenty Na poparcie swojej skargi skarżący podnoszą, że poprzez oddalenie wniosków o przyjęcie przepisów przejściowych uwzględniających ich szczególną sytuację wynikającą ze stworzenia dodatkowych grup zaszeregowania strona pozwana naruszyła ich oczekiwania co do rozwoju kariery, na tych samych warunkach co ich kolegów należących do tej samej kategorii, jak również ich prawa nabyte w zakresie, w jakim perspektywa ich kariery została poddana znaczącym zmianom. Ponadto skarżący podnoszą brak właściwego uzasadnienia w związku z tym, że strona pozwana nie odpowiedziała na zarzuty i argumenty wysuwane we wnioskach i zażaleniach. Skarga wniesiona w dniu 5 maja 2006 r. — Avanzata i in. przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich (Sprawa F-48/06) (2006/C 154/60) Język postępowania: francuski Strony Strona skarżąca: Eric Avanzata i in. (Beggent, Francja) [Przedstawiciele: S. Orlandi, A. Coolen, J.-N. Louis i E. Marchal, avocats] Strona pozwana: Komisji Wspólnot Europejskich Żądania strony skarżącej — stwierdzenie nieważności postanowień umów zawartych ze skarżącymi jako członkami personelu tymczasowego określających one ich kategorię pracowniczą, grupę zaszeregowania, stopień i wynagrodzenie; — obciążenie Komisji kosztami postępowania. Zarzuty i główne argumenty Skarżący, którzy zostali zatrudnieni w Komisji jako pracownicy lub pracownicy fizyczni na podstawie prawa luksemburskiego, kwestionują ich zaszeregowanie i wynagrodzenie ustalone przez tę instytucję w chwili ich powołania na stanowiska pracowników tymczasowych przydzielonych do Biura infrastruktury i logistyki w Luksemburgu. Na poparcie swojej skargi podnoszą naruszenie art. 80 warunków zatrudnienia innych pracowników (WZIP), naruszenie art. 2 załącznika do WZIP, niezgodność z prawem ogólnych przepisów wykonawczych (OPW) do tych artykułów, a także naruszenie zasady równości traktowania i niedyskryminacji, przejrzystości i dobrego zarządzania. Skarżący podnoszą przede wszystkim, że pozwana przyjęła OPW bez zasięgnięcia opinii komitetu regulaminowego. Ponadto ich zdaniem OPW nie zawierają szczegółowego opisu czynności i zakresu obowiązków odpowiadających każdemu rodzajowi pracy, w związku z czym niemożliwe jest sprawdzenie, czy zostali zakwalifikowani do kategorii pracowniczej odpowiadającej pracy, jaką wykonują oraz ich grupa zaszeregowania została ustalona zgodnie z art. 80 WZIP. Ponadto zdaniem skarżących pozwana nie wykazała, by rzeczywiście sprawdziła możliwość przyznania skarżącym, zgodnie z OPW, dodatkowej grupy zaszeregowania w celu uwzględnienia realiów gospodarczych. Wreszcie skarżący utrzymują, że znajdują się w takiej samej sytuacji, jak personel zatrudniony w żłobkach i świetlicy w Brukseli i zatrudniony jako członkowie personelu tymczasowego przydzielonego do Biura infrastruktury i logistyki w Brukseli, który otrzymał gwarancję utrzymania wynagrodzenia. Ich zdaniem skarżąca nie uzasadniła, z jakich przyczyn taka gwarancja nie mogła im zostać udzielona. Skarga wniesiona w dniu 9 maja 2006 r. — Nijs przeciwko Trybunałowi Obrachunkowemu (Sprawa F-49/06) (2006/C 154/61) Język postępowania: francuski Strony Strona skarżąca: Bart Nijs (Bereldange, Luksemburg) [Przedstawiciel: F. Rollinger] Strona pozwana: TrybunałObrachunkowy Żądania strony skarżącej — uchylenie decyzji organu powołującego o nieawansowaniu skarżącego w 2005 r., a także każdej decyzji związanej z nią lub po niej następującej; — zasądzenie odszkodowania za szkodę majątkową i zadośćuczynienia za doznaną przez skarżącego krzywdę, — obciążenie Trybunału Obrachunkowego kosztami postępowania.
<urn:uuid:5f346df3-f1af-43e9-af15-4c5fd1daade9>
finepdfs
1.392578
CC-MAIN-2025-05
https://www.infor.pl/download/site/pl/oj/2006/c_154/c_15420060701pl00250026.pdf
2025-01-25T09:53:10+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703698937.82/warc/CC-MAIN-20250125075847-20250125105847-00865.warc.gz
843,708,018
0.999995
0.999995
0.999995
[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 3956, 7930 ]
1
0
Uchwała nr 1 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Regnon Spółki Akcyjnej z siedzibą w Katowicach w sprawie wyboru Przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia „§ 1 Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Regnon Spółki Akcyjnej z siedzibą w Katowicach na podstawie art. 409 § 1 Kodeksu spółek handlowych dokonuje wyboru Przewodniczącego Zgromadzenia w osobie Cezarego Liśkiewicza. ------------ § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia." ------------------------------------------------- W głosowaniu tajnym ważne głosy oddano z 242.046.322 akcji, co stanowi 50,72 % kapitału zakładowego, na które przypada 242.046.322 głosów, w tym wszystkie głosy za przyjęciem uchwały, przy braku głosów przeciwnych i wstrzymujących się, a zatem uchwała została przyjęta jednogłośnie. Uchwała nr 2 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Regnon Spółki Akcyjnej z siedzibą w Katowicach w sprawie przyjęcia porządku obrad „§ 1 Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Regnon Spółki Akcyjnej z siedzibą w Katowicach przyjmuje porządek obrad wskazany w ogłoszeniu opublikowanym w dniu 11 lutego 2015 roku na stronie internetowej Spółki: --------------------------------- 1. Otwarcie obrad Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia. ------------------------- 2. Podjęcie uchwały w sprawie wyboru Przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia. ------------------------------------------------------------------ 3. Podjęcie uchwały w sprawie przyjęcia porządku obrad. ----------------------------- 4. Podjęcie uchwały sprawie połączenia serii akcji, scalenia akcji, zmiany Statutu Spółki oraz upoważnienia Zarządu ------------------------------------------------------ 5. Podjęcie uchwały w sprawie upoważnienia Rady Nadzorczej do ustalenia tekstu jednolitego Statutu Spółki. ---------------------------------------------------------------- 6. Zamknięcie obrad Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia. ---------------------- § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia." ------------------------------------------------- W głosowaniu jawnym ważne głosy oddano z 242.046.322 akcji, co stanowi 50,72 % kapitału zakładowego, na które przypada 242.046.322 głosów, w tym wszystkie głosy za przyjęciem uchwały, przy braku głosów przeciwnych i wstrzymujących się, a zatem uchwała została przyjęta jednogłośnie. Uchwała nr 3 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Regnon Spółki Akcyjnej z siedzibą w Katowicach w sprawie połączenia serii akcji, scalenia akcji, zmiany Statutu Spółki oraz upoważnienia Zarządu „§1 1. W celu umożliwienia przeprowadzenia procesu scalenia akcji Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Regnon Spółki Akcyjnej postanawia o połączeniu w jedną nową serię oznaczoną jako N wszystkich, akcji zwykłych imiennych Regnon Spółka Akcyjna oznaczonych uprzednio jako akcje serii G i Q. Łączna liczba akcji zwykłych imiennych Spółki oznaczonych seriami G i Q wynosi 62.267.000. Ponadto Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Regnon Spółki postanawia o połączeniu w jedną nową serię oznaczoną jako O wszystkich, akcji zwykłych na okaziciela Regnon Spółka Akcyjna oznaczonych uprzednio jako akcje serii A, C, G1, I, L, M, P i U. Łączna liczba akcji zwykłych na okaziciela Spółki oznaczonych seriami A, C, G1, I, L, M, P i U wynosi 414.937.000 --------------------------------------------------------------------------- 2. Celem połączenia serii i scalenia akcji Spółki jest wsparcie realizowanego przez Spółkę procesu zmierzającego do ograniczenia zmienności kursu akcji notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. -------------------- 3. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Regnon Spółki Akcyjnej na podstawie art. 430 Kodeksu spółek handlowych ustala nową wartość nominalną akcji Spółki w wysokości 10,00 zł (dziesięć złotych) każda akcja, w miejsce dotychczasowej wartości nominalnej akcji Spółki wynoszącej 0,10 zł (dziesięć groszy) każda akcja oraz zmniejsza proporcjonalnie ogólną liczbę akcji Spółki. Scalenie akcji Spółki następuje w ten sposób, że 100 (sto) akcji Spółki o dotychczasowej wartości nominalnej 0,10 zł (dziesięć groszy) każda zostanie wymienionych na 1 (jedną) akcję Spółki o wartości nominalnej 10,00 zł (dziesięć złotych). ----------------------------------- 4. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Regnon S.A. postanawia, że w wypadku, gdyby w toku realizacji scalenia doszło do powstania tzw. resztówek scaleniowych, czyli takiej liczby akcji o dotychczasowej wartości nominalnej 0,10 zł (dziesięć groszy) posiadanych przez akcjonariusza, która zgodnie z przyjętym stosunkiem wymiany (100:1), nie przekłada się na jedną akcję o nowej wartości nominalnej 10,00 zł (dziesięć złotych), to ewentualne niedobory scaleniowe zostaną zlikwidowane kosztem praw akcyjnych posiadanych przez akcjonariusza NEWCREDIT OÜ, który na podstawie umowy ze Spółką zrzeknie się swoich praw akcyjnych w Regnon S.A. nieodpłatnie na rzecz akcjonariuszy Spółki posiadających niedobory scaleniowe, w zakresie niezbędnym do umożliwienia posiadaczom tych niedoborów scaleniowych otrzymania jednej nowej akcji Spółki o wartości nominalnej 10,00 zł (dziesięć złotych), pod warunkiem podjęcia przez Walne Zgromadzenie Regnon S.A. uchwały w sprawie zmiany Statutu dokonującej scalenia akcji Spółki, zarejestrowania tej zmiany przez sąd rejestrowy i wyznaczenia przez Zarząd Spółki dnia referencyjnego, oraz ze skutkiem na dzień przeprowadzenia operacji połączenia (scalenia) w depozycie papierów wartościowych prowadzonym przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. --------------------------------------------------- 5. W związku z powyższym Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Regnon S.A. postanawia, że w wyniku scalenia akcji każdy niedobór scaleniowy istniejący według stanu na dzień referencyjny, będzie uprawniał do otrzymania jednej akcji o wartości nominalnej 10,00 zł (dziesięć złotych), zaś uprawnienia akcjonariusza NEWCREDIT OÜ do otrzymania w zamian za posiadane przez niego w dniu referencyjnym akcje o wartości nominalnej 10,00 zł (dziesięć złotych) każda ulegną zmniejszeniu o taką liczbę tych akcji, która będzie niezbędna do likwidacji istniejących niedoborów scaleniowych. Jeżeli okazałoby się, że likwidacja wszystkich niedoborów scaleniowych w wyżej określony sposób nie będzie możliwa, scalenie akcji Spółki może nie dojść do skutku.--------------------------------------------------------------------- 6. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki zwraca się z prośbą do Akcjonariuszy Spółki o sprawdzenie stanu posiadania akcji Spółki oraz o dostosowanie liczby posiadanych akcji Spółki w ten sposób, aby w wyznaczonym przez Zarząd Spółki dniu referencyjnym stanowiła ona jednokrotność lub wielokrotność liczby 100 (sto). Dostosowanie przez Akcjonariuszy liczby posiadanych akcji z uwzględnieniem przyjętego stosunku wymiany ograniczy ryzyko niedojścia scalenia akcji Spółki do skutku z powodu niemożności realizacji niniejszej uchwały. -- 7. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki upoważnia i zobowiązuje Zarząd Spółki do dokonania wszelkich możliwych i zgodnych z obowiązującymi przepisami prawa czynności, w tym także niewymienionych w niniejszej uchwale, zmierzających bezpośrednio lub pośrednio do scalenia akcji, a w szczególności do: ---------------------- 2) Wyznaczenia dnia (dzień referencyjny), według stanu na który ustala się stany własności akcji podlegających scaleniu, w celu wyliczenia liczby akcji, które w ich miejsce w wyniku przeprowadzenia operacji połączenia (scalenia) powinny zostać zarejestrowane w depozycie papierów wartościowych, ---------- 1) Doprowadzenia do wpisania zmian Statutu Spółki objętych niniejsza Uchwałą do rejestru przedsiębiorców KRS, ------------------------------------------------------ 3) Dokonania wszelkich niezbędnych czynności faktycznych i prawnych związanych z rejestracją zmienionej wartości nominalnej akcji Spółki oraz ich liczby w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych S.A., ------------------- 4) Wystąpienia z wnioskiem do Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. o zawieszenie notowań giełdowych w celu przeprowadzenia operacji połączenia (scalenia), po uprzednim uzgodnieniu okresu zawieszenia z Krajowym Depozytem Papierów Wartościowych S.A. ---------------------------- 8. W związku z połączeniem serii akcji i scaleniem akcji o których mowa w niniejszej uchwale oraz upływem terminów objęcia akcji w ramach warunkowego podwyższenia kapitału zakładowego na podstawie uchwały nr 3 Walnego Zgromadzenia z dnia 29 września 2011 roku oraz uchwały nr 3 Walnego Zgromadzenia z dnia 29 grudnia 2011 roku Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki zmienia Statut Spółki w ten sposób, że § 4 Statutu Spółki otrzymuje następujące brzmienie: ---------------------------------------------------------------------------- „1. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 47.720.400,00 zł (czterdzieści siedem milionów siedemset dwadzieścia tysięcy czterysta złotych) i dzieli się na 4.772.040 (cztery miliony siedemset siedemdziesiąt dwa tysiące czterdzieści) akcji o wartości nominalnej 10,00 zł (dziesięć złotych) każda, w tym: ---------------------------------------- 1) 622.670 (sześćset dwadzieścia dwa tysiące sześćset siedemdziesiąt) akcji zwykłych imiennych serii N, ---------------------------------------------------------------- 2) 4.149.370 (cztery miliony sto czterdzieści dziewięć tysięcy trzysta siedemdziesiąt) akcji zwykłych na okaziciela serii O. ------------------------------------------------------ 2. Zarząd jest upoważniony do podwyższania kapitału zakładowego Spółki przez emisję nowych akcji o łącznej wartości nominalnej nie większej niż 20.000.000,00 zł (dwadzieścia milionów złotych), poprzez emisję nie więcej niż 2.000.000 (dwa miliony) akcji zwykłych na okaziciela nowych serii o wartości nominalnej 10,00 zł (dziesięć złotych) każda, w drodze jednego lub wielokrotnych podwyższeń kapitału zakładowego w granicach określonych powyżej (kapitał docelowy) dokonywanych w ramach ofert prywatnych skierowanych do indywidualnych adresatów, w liczbie nie większej niż 149 osób, wytypowanych według uznania Zarządu Spółki. Zarząd upoważniony jest do wydania akcji nowych serii za wkłady pieniężne lub niepieniężne. Upoważnienie Zarządu do podwyższania kapitału zakładowego oraz do emitowania nowych akcji w ramach kapitału docelowego obowiązuje do dnia 19 grudnia 2017 roku. Podjęcie przez Zarząd uchwały w sprawie emisji akcji w ramach kapitału docelowego wymaga uprzedniej uchwały Rady Nadzorczej akceptującej daną emisję. Cena emisyjna akcji nowych serii zostanie ustalona przez Zarząd Spółki i wymaga zgody Rady Nadzorczej. Za zgodą Rady Nadzorczej, Zarząd w ramach upoważnienia do podwyższania kapitału zakładowego w ramach kapitału docelowego może emitować nieodpłatne warranty subskrypcyjne zamienne na akcje z terminem wykonania prawa zapisu upływającym nie później niż okres na który zostało udzielone Zarządowi upoważnienie do podwyższenia kapitału zakładowego w ramach kapitału docelowego. Na jeden warrant subskrypcyjny przypadać będzie jedna akcja nowej serii. Upoważnia się Zarząd do wyłączenia za zgodą Rady Nadzorczej prawa poboru nowych akcji na okaziciela nowych serii przez dotychczasowych akcjonariuszy dotyczącego każdego podwyższenia kapitału zakładowego w granicach kapitału docelowego określonego niniejszym ustępem lub w związku z wykonaniem praw z warrantów subskrypcyjnych oraz do dokonywania zmian w Statucie w związku z realizacją uprawnień wskazanych w niniejszym punkcie. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia." ------------------------------------------------- W głosowaniu jawnym ważne głosy oddano z 242.046.322 akcji, co stanowi 50,72 % kapitału zakładowego, na które przypada 242.046.322 głosów, w tym wszystkie głosy za przyjęciem uchwały, przy braku głosów przeciwnych i wstrzymujących się, a zatem uchwała została przyjęta jednogłośnie. Uchwała nr 4 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Regnon Spółki Akcyjnej z siedzibą w Katowicach w sprawie upoważnienia Rady Nadzorczej do ustalenia tekstu jednolitego Statutu Spółki „§ 1 Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Regnon Spółki Akcyjnej z siedzibą w Katowicach działając na podstawie przepisu art. 430 § 5 Kodeksu spółek handlowych upoważnia Radę Nadzorczą do ustalenia tekstu jednolitego Statutu Spółki uwzględniającego zmiany przyjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki w dniu 9 marca 2015 roku. --------------------------------------------------------------- § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia." ------------------------------------------------- W głosowaniu jawnym ważne głosy oddano z 242.046.322 akcji, co stanowi 50,72 % kapitału zakładowego, na które przypada 242.046.322 głosów, w tym wszystkie głosy za przyjęciem uchwały, przy braku głosów przeciwnych i wstrzymujących się, a zatem uchwała została przyjęta jednogłośnie.
<urn:uuid:92c95d16-77a8-4d69-9e7a-7705eb64df56>
finepdfs
1.145508
CC-MAIN-2018-51
http://regnon.pl/tl_files/doc/uchwaly_NWZA_RG_20150309.pdf
2018-12-14T06:12:53Z
crawl-data/CC-MAIN-2018-51/segments/1544376825363.58/warc/CC-MAIN-20181214044833-20181214070333-00354.warc.gz
241,559,762
0.999986
0.999994
0.999994
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1652, 3296, 5506, 7642, 10005, 11947, 12728 ]
1
0
Panel sterowania z ekranem dotykowym Niniejszy Podręcznik użytkownika jest podstawowym dokumentem eksploatacyjnym, przeznaczonym dla osób zajmujących się obsługą techniczną i użytkowaniem urządzenia. Podręcznik użytkownika zawiera treści o przeznaczeniu, składzie, zasadzie działania, budowie i montażu urządzenia (-ń) A22 Wi-Fi i wszystkich jego modyfikacji. Personel techniczny i serwisowy powinien posiadać odpowiednie teoretyczne i praktyczne przygotowanie w zakresie systemów wentylacyjnych i przestrzegać zasad dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy oraz norm i standardów budowlanych, obowiązujących na terenie kraju. Informacje, podane w niniejszym Podręczniku użytkownika, są aktualne w chwili sporządzenia dokumentu. Producent zastrzega sobie prawo do wprowadzenia zmian w zakresie danych technicznych, budowy i elementów konstrukcyjnych urządzenia w dowolnym momencie bez wcześniejszego powiadomienia. Żadna część tej publikacji nie może być odtwarzana, przekazywana lub przechowywana w systemach informacyjnych oraz w jakiejkolwiek innej formie przetłumaczona na inne języki bez uzyskania pisemnej zgody producenta. **WYMAGANIA BEZPIECZEŃSTWA** - Przed przystąpieniem do jakichkolwiek czynności eksploatacyjnych i prac montażowych należy dokładnie zapoznać się z treścią niniejszego Podręcznika użytkownika. - Należy przestrzegać zaleceń niniejszego Podręcznika użytkownika oraz wszystkich obowiązujących lokalnych i krajowych norm i standardów budowlanych, technicznych i elektrycznych. - Należy obowiązkowo zapoznać się z ostrzeżeniami i zaleceniami dotyczącymi bezpieczeństwa. - Niestosowanie się do zaleceń i ostrzeżeń, zamieszczonych w Podręczniku użytkownika, może spowodować poważne obrażenia ciała lub uszkodzenie mienia. - Podręcznik użytkownika należy zachować i przechowywać przez cały okres eksploatacji urządzenia. - W przypadku przekazania urządzenia innym użytkownikom należy dołączyć Podręcznik użytkownika do urządzenia. **ŚRODKI OSTROŻNOŚCI PODCZAS MONTAŻU I EKSPLOATACJI URZĄDZENIA** - Przed przystąpieniem do prac montażowych należy odłączyć urządzenie od zasilania elektrycznego. - Należy przestrzegać zasad bezpiecznego użytkowania elektronarzędzi podczas montażu urządzenia. - Nie umieszczać przewodu zasilającego w pobliżu urządzeń grzewczych i innych źródeł ciepła. - Należy zachować szczególną ostrożność podczas rozpakowywania urządzenia. - Nie należy samodzielnie zmieniać długości przewodu zasilającego. - Nie zginać przewodu zasilającego. - Należy zapobiegać uszkodzeniom przewodu zasilającego. - Nie ustawiać na przewodzie zasilającym żadnych przedmiotów. - Nie eksploatować urządzenia poza dopuszczalnym zakresem temperatur, określonych w podręczniku użytkownika. - Nie eksploatować urządzenia w środowisku agresywnym chemicznie i w strefie zagrożenia wybuchem. • Nie należy używać uszkodzonego sprzętu i przewodów niesprawnych technicznie w celu podłączenia urządzenia do sieci zasilającej. • W przypadku pojawienia się nietypowych dźwięków, zapachów lub dymu, należy natychmiast odłączyć urządzenie od źródła zasilania i skontaktować się ze sprzedawcą. • Nie dotykać elementów sterowania mokrymi rękoma. • Zabrania się obsługi urządzenia mokrymi rękoma. • Nie należy myć urządzenia wodą. • Należy uważać, aby woda nie dostała się do części elektrycznych urządzenia. • Urządzenie nie jest przeznaczone do użytkowania przez dzieci. • Przed przystąpieniem do prac konserwacyjnych należy odłączyć urządzenie od zasilania elektrycznego. Produkt oznaczono ikoną przekreślonego kosza. Oznacza to, że nie wolno wyrzucać produktu/sprzętu łącznie z innymi odpadami. Kto wbrew powyższemu zakazowi umieszcza zużyty sprzęt łącznie z innymi odpadami, podlega karze grzywny. Każdy użytkownik, a w tym każde gospodarstwo domowe, ma obowiązek przekazać zużyty sprzęt do wyznaczonego punktu zbiórki, w celu właściwego przetworzenia. Informacji o punktach zbiórki udziela punkt informacyjny w lokalu sprzedażowym, w którym zakupiono sprzęt, a także każdy Urząd Miasta lub Gminy. Sprzęt elektryczny/elektroniczny przeznaczony do utylizacji należy do kategorii odpadów niebezpiecznych dla ludzi oraz środowiska naturalnego z uwagi na obecność substancji, mieszanin substancji oraz części składowych, które mogą zanieczyszczyć lub skażić wodę, glebę oraz powietrze. Prawidłowa utylizacja pozwala nie tylko na uniknięcie tych negatywnych konsekwencji, lecz również na odzyskanie cennych surowców, takich jak miedź, cyna, szkło, żelazo. PRZEZNACZENIE URZĄDZENIE NIE JEST PRZEZNACZONE DO UŻYTKOWANIA PRZEZ OSOBY (W TYM DZIECI) O OGRANICZONEJ SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ, SENSORYCZNEJ I UMYSŁOWEJ, A TAKŻE OSOBY NIE POSIADAJĄCE ODPOWIĘDNEJ WIEDZY I DOŚWIADCZENIA. URZĄDZENIE MOŻE BYĆ OBSŁUGIWANE WYŁĄCZNIE PRZEZ WYKWALIFIKOWANYCH I PRZESZKOLONYCH SPECJALISTÓW. URZĄDZENIE NALEŻY INSTALOWAĆ W MIEJSCU NIEDOSTĘPNYM DLA DZIECI. Dotykowy panel sterowania jest przeznaczony do sterowania centralami nawiewno-wywiewnymi oraz innymi urządzeniami do obróbki powietrza używanymi w przemyśle i gospodarstwach domowych. Panel sterujący nie jest autonomicznym urządzeniem. Urządzenie jest zaprojektowane do pracy ciągłej bez odłączania od sieci zasilającej. ZESTAW STANDARDOWY | NAZWA | ILOŚĆ | |--------------------------------------------|-------| | Panel sterujący | 1 szt.| | Puszka montażowa do montażu natynkowego | 1 szt.| | Puszka montażowa do montażu podtynkowego | 1 szt.| | Kabel sieciowy z wtyczką, 3 m | 1 szt.| | Podręcznik użytkownika | 1 szt.| | Opakowanie | 1 szt.| www.ventilation-system.com **DANE TECHNICZNE** | Parametr | Wartość | |----------------------------------|--------------------------| | Napięcie zasilania, [V/50 (60) Hz] | 110-230 | | Maksymalne natężenie prądu [A] | 0,012 | | Typ przewodu | 2x0,35 mm² | | Zakres temperatury, [°C] | +10...+45 | | Zakres wilgotności, [%] | 10-80 (bez kondensacji) | | Material obudowy | Tworzywo sztuczne | | Material powierzchni dotykowej | Szkło | | Klasa ochrony | IP40 | | Waga, [g] | 190 | **Charakterystyki sieci WI-FI** | Parametr | Wartość | |----------------------------------|--------------------------| | Standard | IEEE 802.11 b/g/n | | Zakres częstotliwości, GHz | 2,4 | | Moc sygnału, mW (dBm) | 100 (+20) | | Sieć | DHCP | | Bezpieczeństwo sieci bezprzewodowej WLAN | WPA, WPA2 | **Puszka montażowa do montażu natynkowego** ![Diagram puszki montażowej do montażu natynkowego] **Puszka montażowa do montażu podtynkowego** ![Diagram puszki montażowej do montażu podtynkowego] **MONTAŻ, PODŁĄCZENIE I KONFIGURACJA** **PRZED PRZYSTĄPIENiem DO JAKICHKOLWIEK PRAC ZWIĄZANYCH Z OBSŁUGĄ URZĄDZENIA NALEŻY ODŁĄCZYĆ JE OD ŹRÓDŁA ZASILANIA.** **WYBÓR MIEJSCA INSTALACJI PANELU STERUJĄCEGO** Przykłady schematów podłączenia bezprzewodowego i tryby pracy systemu **Przykład 1:** schemat bezpośredniego podłączenia panelu sterującego do centrali nawiewno-wywiewnej bez zastosowania routera; miejsce instalacji panelu powinno znajdować się w obszarze sygnału punktu dostępowego Wi-Fi, umieszczonego w centrali nawiewno-wywiewnej. 1. Skonfigurować centralę nawiewno-wywiewną do pracy w trybie punktu dostępowego Wi-Fi (patrz Podręcznik użytkownika «Bezprzewodowy system sterowania»). 2. Zainstalować panel sterujący w obszarze sygnału punktu dostępowego Wi-Fi, wbudowanego do centrali nawiewno-wywiewnej. 3. Nawiązać łączność między panelem sterującym, a centralą nawiewno-wywiewną (patrz niżej). Uwaga: szczegółowe informacje dotyczące ograniczeń liczby połączeń z centralą nawiewno-wywiewną w trybie «punkt dostępowy Wi-Fi» znajdują się w Podręczniku użytkownika w rozdziale «Bezprzewodowy system sterowania». Przykład 2: schemat podłączenia z zastosowaniem routera z jednym punktem dostępowym Wi-Fi. Miejsce montażu panelu może znajdować się poza obszarem sygnału punktu dostępowego Wi-Fi, umieszczonego w centrali nawiewno-wywiwnej. 1. Podłączyć centralę nawiewno-wywiwną do punktu dostępowego Wi-Fi, wbudowanego do routera (patrz Podręcznik użytkownika «Bezprzewodowy system sterowania»). 2. Umieścić panel sterowany w obszarze sygnału punktu dostępowego Wi-Fi, wbudowanego do centrali nawiewno-wywiwnej. 3. Nawiązać łączność między panelem sterującym, a centralą nawiewno-wywiwną (patrz niżej). 4. Zainstalować panele sterujące w obszarze sygnału punktu dostępowego Wi-Fi, wbudowanego do routera. Przykład 3: schemat podłączenia z zastosowaniem routera, do którego podłączoneo kilka punktów dostępowych Wi-Fi 1. Podłączyć centralę nawiewno-wywiwną do jednego z punktów dostępowych Wi-Fi (patrz Podręcznik użytkownika «Bezprzewodowy system sterowania»). 2. Nawiązać łączność między centralą nawiewno-wywiwną, a pierwszą częścią panelu. 3. Podłączyć centralę nawiewno-wywiwną do drugiego punktu dostępowego Wi-Fi (patrz Podręcznik użytkownika «Bezprzewodowy system sterowania»). 4. Nawiązać łączność między centralą nawiewno-wywiwną, a drugą częścią panelu. UWAGA: niezależnie od wybranego schematu podłączenia, podczas wykonania czynności uzyskania łączności między centralą nawiewno-wywiwną i panelem sterującym, panel musi znajdować się w obszarze sygnału punktu dostępowego Wi-Fi, wbudowanego do centrali nawiewno-wywiwnej. NAWIĄZYWANIE ŁĄCZNOŚCI MIEDZY PANELEM STERUJĄCYM I CENTRALĄ NAIEWNO-WYWIWNĄ 1. Przełączyc centralę nawiewno-wywiwną w tryb Setup mode Nacisnąć i przytrzymać przycisk trybu Setup mode przez 5 sekund do momentu rozpoczęcia migania przycisku. Usytuowanie przycisku jest przedstawione w Podręczniku użytkownika centrali nawiewno-wywiwnej. 2. Przełączyc panel sterujący w tryb Setup mode Nacisnąć i przytrzymać przez 5 sekund przycisk do momentu rozpoczęcia jednoczesnego migania przycisków i pojawienia się sygnału dźwiękowego. Pomyślne zakończenie procedury nawiązywania łączności jest sygnalizowane dwukrotnym miganiem wszystkich przycisków na panelu sterowania oraz sygnałem dźwiękowym. Po pomyślnym nawiązaniu łączności panel natychmiast wchodzi z trybu Setup mode. Jeżeli nie udało się nawiązać łączności w ciągu 3 minut, panel automatycznie wychodzi z trybu Setup mode bez zmiany ustawień panelu. 3. Wyłączenie trybu Setup mode w centrali nawiewno-wywiwnej Aby wyłączyć tryb Setup mode należy ponownie nacisnąć i przytrzymać przycisk przez 5 sekund do momentu zakończenia migania przycisku. Brak aktywności przycisku spowoduje, że centrala nawiewno-wywiwna będzie przebywać w trybie Setup mode w ciągu 3 minut, po czym automatycznie przełączy się w poprzedni tryb pracy. UWAGA: nawiązywanie łączności należy wykonywać po każdej zmianie parametrów Wi-Fi i hasła centrali nawiewno-wywiwnej (patrz Podręcznik użytkownika «Bezprzewodowy system sterowania»). 1. Zamocować puszkę montażową w ścianie. Montaż podtynkowy: przygotować odpowiedni otwór w ścianie na puszkę montażową. Poprowadzić kable i przewody do miejsca instalacji panelu. Zamocować puszkę montażową w ścianie. 2. Wykonać połączenia elektryczne zgodnie ze schematem. 3. Za pomocą śrubokrętu ostrożnie odpiąć zatrzaski na dolnej części panelu i zdjąć panel dotykowy. Następnie odłączyć płytkę z elementami dotygowymi od złącza płytki na obudowie. 4. Zamocować tylną część obudowy w puszcze montażowej za pomocą wkrętów. Wkręty wchodzą w skład zestawu standardowego. 5. Umieścić płytkę z elementami dotygowymi na obudowie, a następnie umieścić panel dotykowy w zatrzaskach obudowy i docisnąć. STEROWANIE WSKAŹNIKI I FUNKCJE PRZYCISKÓW PANELU STERUJĄCEGO - Wi-Fi - Konserwacja filtra - Tryb "Bez odzysku ciepła" - Wskaźnik awarii Włączenie centrali/zmiana prędkości odbywa się przy pomocy naciśnięcia na jeden z nieaktywnych przycisków prędkości. Po włączeniu aktywny przycisk świeci się, a centrala pracuje z wybraną prędkością. Wyłączenie centrali odbywa się za pomocą naciśnięcia na aktywny przycisk prędkości. W trybie Standby przyciski nie świecą się. Wskaźniki panelu sterującego przy zastosowaniu aplikacji mobilnej i innych urządzeń sterujących: przyciski są podświetlane w określonej kolejności, gdy prędkość ustawiona przy pomocy aplikacji mobilnej lub innego urządzenia sterującego, nie jest obsługiwana przez panel sterowania. Uwaga: ustawienia parametrów i ustawienia prędkości za pomocą aplikacji mobilnej oraz link do pobrania programu znajdują się w podręczniku użytkownika bezprzewodowego systemu sterowania. Ustawienia parametrów i ustawienia prędkości za pomocą innych urządzeń sterujących, podłączanych do centrali wentylacyjnej, znajdują się w Podręcznikach użytkownika bezprzewodowego systemu sterowania. Tryb «Bez odzysku ciepła» - Wskaźnik świeci się w sposób ciągły — by-pass otwarty/obrotowy wymiennik ciepła został zatrzymany w trybie ręcznym. - Wskaźnik migła — by-pass zamknięty/obrotowy wymiennik ciepła został uruchomiony w trybie ręcznym. - Wskaźnik nie świeci się — by-pass/obrotowy wymiennik ciepła pracuje w trybie Auto. Konserwacja filtrów Przycisk świeci się w sposób ciągły - należy oczyścić lub wymienić filtr. Po wykonaniu prac konserwacyjnych należy zresetować licznik wymiany filtra. Aby wyzerować licznik filtra należy nacisnąć i przytrzymać przycisk przez 5 sekund do momentu usłyszenia sygnału dźwiękowego. Przycisk konserwacji filtra można zwolnić po dwukrotnym miganiu wszystkich przycisków. Awaria W przypadku usterki wskaźnik awarii zostanie podświetlony. W przypadku braku łączności z centralą wskaźnik migła. Po usunięciu usterki należy zresetować wskaźnik awarii. Aby zresetować wskaźnik awarii należy nacisnąć i przytrzymać przycisk przez 5 sekund do momentu usłyszenia sygnału dźwiękowego. Przycisk awarii można zwolnić po dwukrotnym miganiu wszystkich przycisków. Wi-Fi Wskaźnik świecący światłem ciągłym sygnalizuje aktywne połączenie z siecią bezprzewodową Wi-Fi. VENTS V55-9-1PL-03
b35d896f-992b-4ccc-aab9-102892281eb2
finepdfs
1.260742
CC-MAIN-2024-33
https://rekuperatordladomu.pl/wp-content/uploads/2022/05/A22WiFi_DTR_V55-9_1PL_03.pdf
2024-08-15T22:24:33+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722641316011.99/warc/CC-MAIN-20240815204329-20240815234329-00261.warc.gz
383,564,024
0.999956
0.99997
0.99997
[ "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]
pol_Latn
{}
true
[ 36, 2816, 5665, 8218, 11204, 11907, 14249, 14270 ]
1
0
PROTOKÓŁ NR IX/2019 Sesji Rady Gminy Mińsk Mazowiecki z dnia 16 lipca 2019 r. Protokół Nr IX/2019 Sesji Rady Gminy Mińsk Mazowiecki w dniu 16 lipca 2019 r. Nadzwyczajna IX Sesja Rady Gminy Mińsk Mazowiecki w VIII kadencji odbyła się w dniu 16 lipca 2019 r., w godzinach 16:30 – 17:00 w sali konferencyjnej Urzędu Gminy Mińsk Mazowiecki, ul. Chełmońskiego 14. W sesji uczestniczyli Radni Rady Gminy Mińsk Mazowiecki, Sołtysi Gminy Mińsk Mazowiecki, Pan Antoni Janusz Piechoski Wójt Gminy, Pan Radosław Legat Zastępca Wójta, Pani Anna Kosobudzka Skarbnik Gminy i mieszkańcy Gminy. Punkt 1. Otwarcie sesji i stwierdzenie prawomocności obrad Pan Przemysław WOJDA Przewodniczący Rady Gminy Mińsk Mazowiecki otworzył obrady nadzwyczajnej IX sesji Rady Gminy, powitał wszystkich przybyłych i stwierdził prawomocność obrad. Głosowania jawne imienne podczas sesji odbywają się za pośrednictwem tabletów i oprogramowania umożliwiającego niezwłoczne podawanie do publicznej wiadomości sposobu głosowania poszczególnych radnych – imienny wykaz głosowania radnych z nadzwyczajnej IX sesji Rady Gminy Mińsk Mazowiecki stanowi załącznik do niniejszego protokołu. Punkt 2. Uchwalenie porządku obrad sesji Rady Gminy Przewodniczący Rady Gminy przedstawił proponowany porządek obrad nadzwyczajnej IX sesji Rady Gminy i zapytał, czy są uwagi lub wnioski – uwag i wniosków nie zgłoszono. Przewodniczący Rady Gminy zarządził głosowanie w sprawie przyjęcia proponowanego porządku obrad W głosowaniu wzięło udział 14 Radnych. Za przyjęciem porządku obrad było 14 Radnych, nikt nie był przeciw, nikt nie wstrzymał się od głosu. Porządek obrad został przyjęty jednogłośnie. Przyjęty porządek obrad: 1. Otwarcie sesji i stwierdzenie prawomocności obrad 2. Uchwalenie porządku obrad sesji Rady Gminy 3. Uchwała w sprawie zatwierdzenia projektu pn. „Kreatywna szkoła w Gminie Mińsk Mazowiecki” współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Osi Priorytetowej X Edukacja dla rozwoju regionu, Działanie 10.1 Kształcenie i rozwój dzieci i młodzieży, Poddziałanie 10.1.1 Edukacja ogólna Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020 oraz określenia wysokości środków finansowych przeznaczonych przez Gminę Mińsk Mazowiecki na realizację tego projektu 4. Uchwała w sprawie zmian w budżecie Gminy Mińsk Mazowiecki na 2019 rok 5. Uchwała w sprawie zmiany uchwały Nr VIII.78.19 Rady Gminy Mińsk Mazowiecki z dnia 18 czerwca 2019 roku w sprawie udzielenia pomocy finansowej Miastu Mińsk Mazowiecki na pokrycie części wydatków związanych z realizacją zadania pn. „Przebudowa ul. Żwirowej – I etap” 6. Zamknięcie obrad Punkt 3. Uchwała w sprawie zatwierdzenia projektu pn. „Kreatywna szkoła w Gminie Mińsk Mazowiecki” współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Osi Priorytetowej X Edukacja dla rozwoju regionu, Działanie 10.1 Kształcenie i rozwój dzieci i młodzieży, Poddziałanie 10.1.1 Edukacja ogólna Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020 oraz określenia wysokości środków finansowych przeznaczonych przez Gminę Mińsk Mazowiecki na realizację tego projektu Pan Antoni Janusz PIECHOSKI Wójt Gminy – poinformował, że sesja nadzwyczajna została zwołana na jego wniosek, w związku z pozyskaniem przez Gminę dofinansowania w ramach projektu „Kreatywna szkoła w Gminie Mińsk Mazowiecki”. W związku z tym zachodzi potrzeba wprowadzenia dofinansowania i wprowadzenie zadania do budżetu. Wójt przedstawił ogólne założenia dotyczące projektu i uzyskanego dofinansowania. Pan Radosław LEGAT Zastępca Wójta – poinformował, że w projekcie uwzględniono wszystkie gminne szkoły i szczegółowo przedstawił, co wchodzi w jego skład i jakie zajęcia będą odbywać się w ramach projektu. Pan Przemysław WOJDA Przewodniczący Rady Gminy – zapytał, czy są pytania do projektu uchwały – pytań nie zgłoszono. Przewodniczący Rady Gminy poddał pod głosowanie zaprezentowany projekt uchwały. W głosowaniu wzięło udział 15 Radnych. Za podjęciem uchwały było 15 Radnych, nikt nie był przeciw, nikt nie wstrzymał się od głosu. Uchwała została podjęta jednogłośnie. Uchwała Nr IX.80.19 stanowi załącznik do niniejszego protokołu. Punkt 4. Uchwała w sprawie zmian w budżecie Gminy Mińsk Mazowiecki na 2019 rok Pani Anna KOSOBUDZKA Skarbnik Gminy – przedstawiła uzasadnienie do projektu uchwały w sprawie zmian w budżecie i zgłosiła autopoprawkę dotyczącą zmiany nazwy zadania realizowanego z funduszu sołeckiego w Budach Barcząckich. Autopoprawka wprowadzana jest na wniosek zebrania wiejskiego. Pan Przemysław WOJDA Przewodniczący Rady Gminy – zapytał, czy są pytania do projektu uchwały – pytań nie zgłoszono. Przewodniczący Rady Gminy poddał pod głosowanie zaprezentowany projekt uchwały. W głosowaniu wzięło udział 15 Radnych. Za podjęciem uchwały było 15 Radnych, nikt nie był przeciw, nikt nie wstrzymał się od głosu. Uchwała została podjęta jednogłośnie. Uchwała Nr IX.81.19 stanowi załącznik do niniejszego protokołu. Punkt 5. Uchwała w sprawie zmiany uchwały Nr VIII.78.19 Rady Gminy Mińsk Mazowiecki z dnia 18 czerwca 2019 roku w sprawie udzielenia pomocy finansowej Miastu Mińsk Mazowiecki na pokrycie części wydatków związanych z realizacją zadania pn. „Przebudowa ul. Żwirowej – I etap” Zastępca Wójta – poinformował, że projekt uchwały dotyczy zmiany nazwy zadania i dostosowania jej do nazwy, która jest wprowadzona w budżecie Miasta Mińsk Mazowiecki. Pan Przemysław WOJDA Przewodniczący Rady Gminy – zapytał, czy są pytania do projektu uchwały – pytań nie zgłoszono. Przewodniczący Rady Gminy poddał pod głosowanie zaprezentowany projekt uchwały. W głosowaniu wzięło udział 15 Radnych. Za podjęciem uchwały było 15 Radnych, nikt nie był przeciw, nikt nie wstrzymał się od głosu. Uchwała została podjęta jednogłośnie. Uchwała Nr IX/82.19 stanowi załącznik do niniejszego protokołu. Punkt 6. Zamknięcie obrad Po wyczerpaniu tematyki obrad Przewodniczący Rady Gminy podziękował wszystkim za uczestnictwo i zakończył obrady nadzwyczajnej IX Sesji Rady Gminy Mińsk Mazowiecki, które odbyły się w dniu 16 lipca 2019 r. Protokół sporządził: Paweł Drobotowski PRZEWODNICZĄCY RADY GMINY Przemysław Paweł Wojda
<urn:uuid:20ef102d-e10c-4809-897f-04d0314cb1eb>
finepdfs
1.135742
CC-MAIN-2025-08
https://www.bip.minskmazowiecki.pl/plik,4926,protokol-z-ix-nadzwyczajnej-sesji-rady-gminy-minsk-mazowiecki-w-dniu-16-lipca-2019-r.pdf
2025-02-18T00:23:19+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2025-08/segments/1738832259595.82/warc/CC-MAIN-20250217223329-20250218013329-00376.warc.gz
613,752,126
0.99975
0.999946
0.999946
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 77, 1659, 3876, 5552, 6193 ]
1
0
ROZKŁAD JAZDY AUTOBUSÓW LINIA: Radom – Zwoleń – Lublin | 114 V,b,m,5,7 | Km 1 | Km 2 | Vt | Lp | DWORCE I PRZYSTANKI | 678 V,b,n | 235 V,b,m,7 | |--------------|------|------|----|----|---------------------|-----------|-------------| | 17:30 | 0 | 0 | 0 | 1 | Lublin Dworzec Główny PKS, Aleja Tysiąclecia 6 | 09:20 | 16,50 | | I | 2 | 2 | 24 | 2 | Lublin, Al. Warszawska / Skansen 02 | 09:15 | 16,45 | | 17:35 | | | | 3 | Lublin, Al. Warszawska / Skansen 03 | I | I | | 18:05 | 32 | 30 | 60 | 4 | Kurów I, ul. Kilińskiego | 8:45 | 16,15 | | I | 47 | 15 | 39 | 5 | Puławy, Al. Wojska Polskiego 254 | 8:22 | 15,52 | | 18:28 | | | | 6 | Puławy, Al. Wojska Polskiego 155 | I | I | | I | 48 | 1 | 30 | 7 | Puławy, ul. Piłsudskiego Centrum 109 | 8:20 | 15,50 | | 18:30 | | | | 8 | Puławy, ul. Piłsudskiego Kościół na Górze 253 | I | I | | 19:00 | 78 | 30 | 60 | 9 | Zwoleń Dworzec Autobusowy, ul. Moniuszki 6 | 7:50 | 15,20 | | 19:15 | 92 | 14 | 56 | 10 | Gózd | 7:35 | 15,05 | | 19:32 | 106 | 14 | 49,4| 11 | Radom, ul. Struga / Szklana 09 | I | I | | I | | | | 12 | Radom, ul. Struga / Szklana 10 | 7:18 | 14,48 | | 19:40 | 110 | 4 | 30 | 13 | Radom Dworzec Autobusowy, ul. Beliny Prażmowskiego 8 | 7:10 | 14,40 | **OZNACZENIA:** - b – nie kursuje w dniu 1 stycznia, w pierwszy dzień Świąt Wielkanocnych i w dniu 25 grudnia, - m – nie kursuje w dniach 24 i 31 XII, - n – nie kursuje w Wielką Sobotę oraz w dniach 24 i 31.XII, - V – kurs przyspieszony, - 5 – kursuje w piątki, - 7 – kursuje w niedziele, - Km 1 – odległość narastająco, Km 2 – odległość pomiędzy przystankami, Vt – średnia prędkość techniczna. Osoba zarządzająca transportem – Janusz Spelina, Planowany roczny przebieg – 56 430 km, Ilość autobusów do obsługi linii – 2, Rodzaj komunikacji – przyspieszona **PREZES ZARZĄDU** mgr inż. Janusz Spelina **Z up. Marszałka Województwa** Jan Barłożek 21.11.2015, Dyrektor Delegatury w Radomiu **Inspektor:** Michał Gąbka 01.11.2015
<urn:uuid:cd4fade9-260b-4a6e-90aa-9c4437b47fc2>
finepdfs
1.19043
CC-MAIN-2017-09
http://www.mzdik.pl/upload/file/Bus-rozklady-jazdy/Bus-PKS-Radom-2015-11-Radom-Zwoleni-Lublin%201%20z%202.pdf
2017-02-27T18:03:49Z
crawl-data/CC-MAIN-2017-09/segments/1487501173405.40/warc/CC-MAIN-20170219104613-00495-ip-10-171-10-108.ec2.internal.warc.gz
519,540,794
0.99994
0.99994
0.99994
[ "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2469 ]
1
1
Metoda Montessori w kształceniu i szkoleniu zawodowym Nowe podejście do nauki zawodu w kształceniu i szkoleniu zawodowym “PORADNIK NAUCZYCIELA” Città di Castello, 2012 Projekt finansowany przy wsparciu Komisji Europejskiej. Treść odzwierciedla wyłącznie poglądy autorów. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za umieszczoną w nich zawartość merytoryczną. Metoda Montessori w kształceniu i szkoleniu zawodowym Nowe podejście do nauki zawodu w kształceniu i szkoleniu zawodowym „Poradnik nauczyciela” Margrieta Kroese Roberta Marsili Anabel Menica Landstede Group, Zwolle, Holandia email@example.com Associazione Lingua Più, Città di Castello, Włochy firstname.lastname@example.org Politeknika Ikastegia Txorrieri, Derio, Hiszpania email@example.com Streszczenie Niniejszy poradnik przeznaczony jest dla nauczycieli i instruktorów kształcenia i szkolenia zawodowego. Przedstawia praktyczne podejście do nauki zawodu. Poradnik ten jest produktem europejskiego projektu Leonardo da Vinci FROJOL – Metoda Montessori w zdobywaniu kwalifikacji zawodowych (2011-NL1-LE005-05061) (ang. Freestyle Montessori On the Job Learning). Projekt został zrealizowany przez sześciu partnerów z krajów Unii Europejskiej: Austrii, Francji, Hiszpanii, Holandii, Polski i Włoch. Poradnik opiera się na aktualnej sytuacji w kształceniu zawodowym w tych krajach. Po przeanalizowaniu podstaw nauczania metodą Marii Montessori i trendów w szkołach Montessori, partnerzy projektu porównali stosowanie tej metody w kształceniu na poziomie średnim oraz w oświatie dorosłych. W rezultacie wybrano i dostosowano sześć podstawowych zasad, które mogą być stosowane w kształceniu i szkoleniu zawodowym bez specjalnego nakładu czy tworzenia typowych instytutów kształcenia i szkolenia zawodowego tą metodą. Opracowano przykłady, jak zająć się grupami docelowymi w kształceniu i szkoleniu zawodowym i jak poradzić sobie z problemami edukacyjnymi, charakterystycznymi dla tej grupy. Nauczyciele i trenerzy znajdą tu zestaw narzędzi umożliwiających korzystanie z tej metody. Na poradnik składają się dwie części: pierwsza – „część praktyczna” zatytułowana „Poradnik nauczyciela” zakończona jest wersją narzędzi gotowych do druku; druga – część teoretyczna zatytułowana „Kontekst teoretyczny”. Obie części poradnika można znaleźć na stronie internetowej projektu: www.frojol-project.org. Dostępne są następujące wersje językowe: angielska, francuska, hiszpańska, holenderska, niemiecka, polska i włoska. Spis treści Przedmowa .................................................................................................................. 4 1. Wstęp ....................................................................................................................... 6 2. Nowe podejście do nauki kształcenia i szkolenia zawodowego ............................ 7 2.1. Teoria ................................................................................................................... 7 2.2. Przykłady ............................................................................................................. 10 2.2.1. Głowa (mózg), serce i ręce (ang. 3xH - head, heart and hands) ...................... 10 2.2.2. Uczenie się przez wybór .................................................................................. 11 2.2.3. Refleksja ......................................................................................................... 12 2.2.4. Uczenie się społeczne ..................................................................................... 13 2.2.5. Zintegrowane nauczanie .................................................................................. 14 2.2.6. W środowisku szkolnym i poza nim ............................................................... 15 2.3. Praktyczne wyjaśnienie ....................................................................................... 16 2.4. Koncepcja „pustego zadania” dla ucznia dla ucznia ........................................... 20 2.4.1. Wprowadzenie do idei „pustego zadania” ....................................................... 20 2.4.2. Jak można wykorzystać „puste zadanie”? ....................................................... 21 2.5. Harmonogram działań opiekuna praktyk ................................................................ 22 3. Praktyczny zestaw narzędzi dla nauczycieli i instruktorów kształcenia i szkolenia zawodowego ........................................................................................................ 23 3.1. Zarys zadania ....................................................................................................... 23 3.2. Poradnik instruktora dotyczący zarysu zadania .................................................. 24 3.3. Lista świadomości nauczycieli / trenerów .......................................................... 25 3.4. Informacje zwrotne - szablon dla praktykanta .................................................... 26 Aneksy z wersją do druku - narzędzia ........................................................................ 27 Aneks 1. Nauka poprzez pracę - zadanie dla uczniów ............................................... 27 Aneks 2. Lista świadomości nauczycieli / trenerów .................................................. 28 Aneks 3. Harmonogram działań dla opiekuna praktyk ................................................ 29 Aneks 4. Informacje zwrotne praktykanta – formularz opinii .................................... 30 Przedmowa Niniejszy poradnik jest jednym z głównych produktów europejskiego projektu Leonardo da Vinci: FROJOL - Metoda Montessori w zdobywaniu kwalifikacji zawodowych (ang. FROJOL - Freestyle Montessori on the Job Learning)\(^1\). Poradnik ten przeznaczony jest dla nauczycieli szkół ponadgimnazjalnych i został podzielony na dwie części – praktyczną i teoretyczną. Obie części można pobrać za darmo ze strony internetowej projektu [http://www.frojol-project.org](http://www.frojol-project.org). Poradnik dostępny jest w następujących wersjach językowych: angielskiej, francuskiej, hiszpańskiej, holenderskiej, niemieckiej, polskiej oraz włoskiej. Edukacja wciąż zmaga się z problemem uczniów, którzy „wypadli” z systemu kształcenia. Poza tym nie każdemu obywatelowi Unii Europejskiej udaje się osiągnąć zamierzony poziom wykształcenia. Choć są to po części kwestie polityczne, to odpowiedzialność spoczywa też na jednostkach kształcenia i szkolenia zawodowego\(^2\). To prowadzi nas do grupy docelowej tego poradnika: nauczycieli i instruktorów zaangażowanych w system edukacji zawodowej oraz opiekunów w miejscu szkolenia praktycznego. Jak podkreślają partnerzy projektu FROJOL w sprawozdaniach w ramach projektu, systemy edukacyjne ulegają zmianie w przeciągu dekad. W całej Europie wiele metod dydaktycznych i rozwiązań edukacyjnych wprowadzano, a następnie z nich rezygnowano. Choć są nadal istnieją ogromne różnice w podejściu do edukacji w poszczególnych krajach europejskich, to dla przykładu uczenie się na pamięć ustąpiło idei uczenia się przez działanie. Jednak można zauważyć, podstawowe idee z dwudziestego wieku – pedagog Marii Montessori nadal dobrze pasują do dzisiejszych strategii edukacyjnych! Optymalne środowisko nauki zajmowało kluczową pozycję w jej metodzie dydaktycznej. I zagłębiając się w zagadnienie dzisiejszej edukacji okazało się, że we wszystkich krajach europejskich istota optymalnego środowiska jest ważna. Ale to nie oznacza, że uczniowie mogą uczyć się tylko w miejscu pracy lub w szkole! I to właśnie Maria Montessori zapoczątkowała silny związek między jej rodzinymi Włochami a jej drugim krajem Holandią! Więc to nie był przypadek, że Roberta Marsili (członek zespołu projektu FROJOL), w pełni zaangażowana w dzisiejsze kształcenie dorosłych metodą Montessori, skontaktowała się z organizacją z Holandii w celu stworzenia partnerstwa i napisania projektu FROJOL. W dziedzinie edukacji Metoda Marii Montessori jest dobrze znana na świecie, ale do dziś jest ona oficjalnie używana tylko w szkołach Montessori pracujących z grupą docelową uczniów 4-16 lat. Sześć organizacji, współpracowało w tym 2 letnim projekcie, współfinansowanym przez Komisję Europejską w ramach programu Uczenie się przez całe życie – Leonardo da Vinci, Transfer Innowacji 2011. Przeniesienie wizji włoskiego partnera Lingua PIU i wykorzystanie możliwości wprowadzenia metody Montessori do kształcenia i szkolenia zawodowego dorosłych, stanęły u podstaw stworzenia tego projektu. Celem projektu jest wykorzystanie podstawowych zasad tej metody w nowej grupie docelowej tj. dla osób powyżej 16 roku życia. Konsorcjum projektu skupia się na przyszłych --- \(^1\) Więcej informacji znajdziesz na stronie projektu: [http://frojol-project.org/about-frojol](http://frojol-project.org/about-frojol) \(^2\) Jednostki kształcenia i szkolenia zawodowego (ang. VET organisations) i obecnych uczniach w tradycyjnym kształceniu i szkoleniu zawodowym, jako że każdy uczeń, który ukończył 16 lat posiada już, mniejsze lub większe doświadczenie edukacyjne. Autorzy tej metody (Anabel Menica, Roberta Marsili i Margrieta Kroese) uważają, że to właśnie połączenie nauki w szkole i firmie prowadzi do najsukuteczniejszego wyboru drogi zawodowej przez ucznia. Ważna jest świadomość, że każdy uczeń jest inny, ma inne pochodzenie i doświadczenia za sobą, a także swój własny, najlepszy dla niego sposób uczenia się. Projekt skierowany jest do następujących grup docelowych: - Nauczyciele tj. specjaliści ze szkół lub ośrodków szkolenia i doskonalenia zawodowego - Opiekunowie praktyk, instruktorzy tj. specjaliści z miejsca pracy, którzy opiekują się praktykantami - Uczniowie, a więc te osoby, które jeszcze uczą się w szkole przygotowując się do praktyk i miejsca pracy w swoim zawodzie - Stażyści, praktykanci tj. uczniowie uczący się na praktykach zawodowych Uwagi: Autorzy poradnika zdecydowali się stosować formę przyniotnika "on" odnosząc się do ucznia / praktykanta oraz uczennicy / praktykantki, aby ułatwić czytanie. Forma "on / ona" mogłaby spowolnić czytanie. Niemniej jednak stosując tę formę autorzy mieli oczywiście na myśli zarówno kobiety jak i mężczyzn. 1. Wstęp Metoda Montessori opiera się na idei wyjątkowości ucznia i jego zdolności, co powoduje konieczność opracowania przez niego jego własnej ścieżki kształcenia. Zespół projektu FROJOL zastosował takie podejście do kształcenia i szkolenia zawodowego, koncentrując się na uczniu począwszy od jego potrzeb. Wciąż jednak to program nauczania - zgodnie z przyjętymi w poszczególnych krajach ustaleniami - jest podstawą do uzyskania przez ucznia kwalifikacji / dyplomu. Największą różnicą jest to, że zakłada się tu zdolności i zaangażowanie ucznia, czyli jego aktywną postawę w dokonywaniu wyborów i wypełnianiu swoich obowiązków (w szkole lub podczas praktyk), zapewniając mu jednocześnie wsparcie i zachęcanie do pracy. Zespół projektu FROJOL zbadał 6 zasad metody Montessori wybranych przez holenderskie stowarzyszenie Montessori i świadomie włączył je w program kształcenia i szkolenia zawodowego podczas szkoleń pilotażowych sugerując różne sposoby stosowania tych zasad zarówno w środowisku szkolnym jak i podczas praktyk zawodowych. Ponadto metoda ta przedstawia cztery przykłady przypadków, w których podejście Montessori może być stosowane oraz udostępnia zestaw narzędzi z harmonogramem dla opiekuna pracy. Poradnik zawiera gotowe do wydrukowania i zastosowania wzory. Załączone wzory dokumentów/zadania przeznaczone są do wypełnienia/zrealizowania przez ucznia wraz z nauczycielem / instruktorem. Niniejszy poradnik zawiera również wskazówki dla nauczycieli i uczniów na temat korzystania z proponowanego zadania. Zdecydowanie radzimy nauczycielom wydrukowanie zadania dla uczniów do fazy wstępnej, który ma być dokumentem wprowadzającym do rozmowy z uczniem, jednak uczeń powinien wypełnić ten dokument on-line. 2. Nowe podejście do nauki kształcenia i szkolenia zawodowego 2.1. Teoria Na podstawie międzynarodowego raportu z badań krajowych prowadzonych w ramach projektu, partnerzy doszli do wniosku, że metoda Montessori jest rzeczywiście dobrze znana w Europie i jest ona skuteczna zarówno w „starym” jak i „nowym” wydaniu. Metoda ta jest stosowana głównie w stosunku do dzieci. Jedynie w kilku przypadkach stosuje się ją w kształceniu dorosłych, jednak nie stosuje się jej do nauczania przedmiotów ogólnych. Metoda Montessori opiera się na założeniu wyjątkowości ucznia, jego zdolności i konieczności samodzielnego opracowania własnej ścieżki kształcenia. Z badań możemy wnioskować, że w szkoleniu i kształceniu zawodowym indywidualne kompetencje ucznia nie zawsze są w pełni brane pod uwagę. W niektórych krajach uczeń szkoły zawodowej rozpoczynający praktykę jest nierzadko pozostawiony sam sobie. Podczas praktyki w miejscu pracy opiekun często nie przestrzega aspektów pedagogicznych i edukacyjnych mających na celu lepsze wsparcie ucznia/praktykanta. W niektórych krajach, oferują to warsztaty przygotowujące do praktyki zawodowej. W wielu krajach, praktyki to dla uczniów pierwszy kontakt z rynkiem pracy. Z tego powodu często jest im dość trudno stawić czoła nowej rzeczywistości w krótkim czasie wymuszonym przez organizację w firmie. Ten rodzaj presji może spowodować psychologiczną blokadę lub opóźnienia w procesie uczenia się, czego wynikiem jest niekiedy nawet frustracja praktykantów. Dzisiejsze podejście do szkolenia nie zawsze pomaga uczącym się rozwijać samoświadomość i determinację które mogłyby pomóc im w uświadomieniu sobie tego co właściwie chcą robić i jak zdobyć pożądaną pracę. Jest to spowodowane głównie programami szkoleniowymi, które nauczyciele / instruktorzy i firmy mają do zrealizowania, a które nie zawsze odpowiadają współczesnym potrzebom rynku pracy. Programy szkoleniowe nie zawsze zwracają uwagę na umiejętności miękkie praktykantów, a więc na umiejętności osobiste (takie jak sprawne zarządzanie sobą i swoją pracą, zdolność do motywowania samego siebie, zorganizowanie zajęć) czy umiejętności interpersonalne (obejmujące np. komunikowanie się z ludźmi, przekonywanie ich do swoich racji, motywowanie, zarządzanie zespołami). W programach nie uwzględnia się często indywidualnego czasu potrzebnego na naukę, różnych procesów uczenia się czy zdolności i psychologicznych blokad uczniów. Podstawy metody Montessori opierają się na wspomaganiu ucznia / praktykanta w miejscu pracy, w podjęciu odpowiedniej ścieżki uczenia się i rozwijania wszechstronnych umiejętności.\(^3\) Ideologia Montessori szanuje wszystkie różnice kulturowe i religijne: stosowanie tej metody pozwala na dodatkową wrażliwość wobec uczniów doświadczonych wszelkiego rodzaju dyskryminację (ze względu na wiek, wyznawaną religię, pochodzenie etniczne, zaburzenia, upośledzenia, dyskryminację ze względu na płeć). \(^3\) W teorii Montessori jest to określano jako "kosmiczne", patrz część teoretyczna, strona 31 i na stronę internetową projektu FROJOL: http://www.frojol-project.org/ W tym poradniku nauczyciele, instruktorzy i wykładowcy znajdą praktyczne wsparcie, aby uzyskać najlepsze rezultaty praktyk zawodowych, zwiększając poczucie własnej wartości oraz motywację uczestników praktyk. Zastosowanie wspólnego podejścia proponowanego przez partnerów projektu FROJOL mogłoby być skutecznym procesem internationalizacji pracy, ambicji i możliwości praktykantów. Ponadto przy pomocy wspólnej metodologii, nauczyciele i instruktorzy mogliby mieć podobne narzędzia do interakcji w wymiarze unijnym. Motywacja jest jednym z największych wyzwań szkolenia i doskonalenia zawodowego we wszystkich sektorach, jak wynika z krajowych badań przeprowadzonych przez partnerów projektu i zestawieniu wniosków w międzynarodowym raporcie „Metoda Montessori w nauczaniu zawodu”: „Zaangażowanie uczniów jest jednym z największych wyzwań dla nauczycieli, a przede wszystkim dla tych, którzy pracują z osobami dorosłymi. Motywacja, podobnie jak podtrzymanie i rozbudzenie zainteresowania zdobyciem większej wiedzy, jest obecnie podstawowym elementem aktywnego udziału ucznia w procesie kształcenia. Dla naszej grupy docelowej, ważne jest, aby wziąć pod uwagę pochodzenie, posiadane podstawy naszych uczniów, ich styl życia oraz uczenia się. Podążając za kierunkiem wytyczonym przez metodę Montessori, należy stworzyć spokojne środowisko (gdzie uczeń może wyrazić siebie), aby pomóc uczniom osiągnąć i poprawić swoją pewność siebie i znajomość własnych możliwości. Ważne jest, aby nauczyciele przez cały czas przypominali uczniom o początkowych motywacjach i przedstawiali praktykę, nie jako szeroki program, ale możliwe do osiągnięcia cele. ............. Niezwykle istotne jest dla osób uczących się, aby poczuli się częścią procesu kształcenia, zapoznali się na wstępie z proponowanymi materiałami, ścieżkami i metodami. Uczniowie muszą czuć wolność wyboru własnej ścieżki kształcenia, ale pod okiem opiekuna, który powinien dać wskazówki i narzędzia umożliwiające im osiągnięcie swoich celów. ........... Motywacja jest głównym powodem do zaangażowania uczniów w ich własną ścieżkę kształcenia. To zaangażowanie leży u podstaw metody Montessori. Partnerzy projektu FROJOL znaleźli takie same aspekty i potrzeby podczas naszych badań w krajach partnerskich.” Co chcemy osiągnąć poprzez realizację projektu FROJOL i jego rezultaty? - Rozwinięcie u uczniów poczucia odpowiedzialności oraz swobody wyboru ścieżki edukacyjnej, - Wzmocnienie u uczniów szacunku do samego siebie, innych i otaczającego środowiska. - Wspieranie ciągłej samooceny uczniów. - Wzbudzenie u uczniów ciekawości i konstruktywnego entuzjazmu, jako naturalnych bodźców do samokształcenia. - Zachęcanie zarówno uczniów jak i nauczycieli / instruktorów do wzmacniania poczucia własnej wartości w celu przezwyciężenia lęków i trudności. - Dostarczenie skutecznej metody nauki, która umożliwi rozwinięcie zdolności uczniów do zapoznania z programem nauczania, planowania oraz realizację zadań. - Wzmocnienie u uczniów umiejętności pracy w zespole. - Zachęcenie nauczycieli / instruktorów do dzielenia się własnymi doświadczeniami 4 Freestyle Montessori on the job learning, 2012, raport dostępny na http://www.frojol-project.org/ 5 osoby w wieku 16 + uczestniczące w kształceniu i szkoleniu zawodowym związanymi z pracą. - Zwiększenie zarówno wśród nauczycieli / instruktorów i kształcących się, umiejętność słuchania, rozumienia i opracowywania. - Zachęcenie nauczycieli / instruktorów do bycia bardziej „elastycznymi” w pracy z praktykantami. Z listy wymienionej powyżej można wywnioskować, że wolność wyboru jest fundamentem metody Montessori, która może okazać się bardzo skuteczna w kształceniu i szkoleniu zawodowym, w celu zwiększenia i świadomego wykorzystania przez uczących się ich indywidualnych umiejętności i znalezienia własnej ścieżki edukacji i kariery zawodowej. Włoski partner projektu FROJOL dostosował i korzysta z podstawowych zasad Montessori w nauczaniu języków obcych osób dorosłych. Aby wykorzystać to podejście w kształceniu i szkoleniu zawodowym, dostosowaliśmy je, korzystając z sześciu zasad Montessori wybranych przez holenderskie Stowarzyszenie Montessori ("Głowa, serce i ręce" [ang. 3xh = head, heart, hand], "nauka poprzez wybór", "refleksja", "społeczne uczenie się", "nauka zintegrowana", "nauka w środowisku szkolnym i poza nim"). Te ostatnie zasady są już stosowane w szkołach średnich. Podajemy też przykłady i sposób w jaki mogą być wykorzystywane w kształceniu i szkoleniu zawodowym, zarówno w klasie jak i podczas praktyki w miejscu pracy. Bardzo ważne jest, aby nauczyciele i instruktorzy mieli świadomość, że ta metoda nie ma zastąpić obecnego systemu, ale może być przydatnym wsparciem, które można zastosować oprócz własnych lub tradycyjnych metod. --- 6 Zobacz część teoretyczną B oraz stronę internetową projektu Frojol: http://www.frojol-project.org/ 2.2. Przykłady Poniżej zbadanych będzie sześć zasad metody Montessori wybranych przez holenderskie Stowarzyszenie Montessori jako te kluczowe. Najpierw wyjaśnione zostaną zasady ogólne, a następnie sprawdzona możliwość przeniesienia ich do kształcenia i szkolenia zawodowego. Autorzy poradnika zasugerują też różne sposoby zastosowania tych zasad zarówno w klasie jak i podczas praktyki. Zwróć uwagę na główne zasady Montessori, które powinny zostać zastosowane przez instruktora. 2.2.1. Głowa (mózg), serce i ręce (ang. 3xH - head, heart and hands) **UWAGI OGÓLNE:** metoda Montessori wskazuje nie tylko na poznawczy rozwój ucznia, ale także społeczny, moralny, emocjonalny i twórczy. Poprzez integrację "głowy, serca i rąk" edukacja Montessori zmierza do pogłębiania nauki. **KSZTAŁCENIE I SZKOLENIE ZAWODOWE:** uczniowie szkół zawodowych widzą rynek pracy, na którym emocjonalny, społeczny, moralny i twórczy poziom ucznia jest równie ważny jak jego poziom poznawczy. Uczniowie uczą się lepiej w sposób praktyczny, poprzez działanie (ręce) w dobrym i bezpiecznym środowisku, w którym czują się częścią zespołu (serce). Ale równie ważne jest, aby uświadomić uczniom znaczenie ich własnej postawy, kiedy rozpoczynają pracę w firmie. **POWIĄZANIE Z OGÓLNymi ZASADAMI MONTESsORI DOSTOSOWANYMI PRZEZ WŁOSKIEGO PARTNERA PROJEKTU - LINGUA PIU:** W celu umożliwienia uczniom korzystania z głów i rąk, przy jednoczesnym zwróceniu uwagi na poprawę ich umiejętności miękkich, instruktor powinien zapewnić: - wizualny przykład tego jak wypełniać zadanie, - odpowiednie środowisko, w którym student może korzystać z odpowiednich narzędzi i materiałów zgodnie ze swoim zawodem, - miejsce dla praktykanta do pracy we własnym tempie i możliwość powtarzania czynności, jeśli jest to potrzebne. **PRAKTYCZNY PRZYKŁAD:** Uczniowie mogą omówić następujące pytanie w małych grupach: "Kogo zatrudnionoby w firmie: mniej wykwalifikowanego pracownika z właściwym nastawieniem (zaangażowaniem) i pragnącego pogłębiać wiedzę, czy bardzo wykwalifikowanego robotnika pozbawionego manier, chęci słuchania i uczenia się? Dlaczego?" Po wykonaniu tego zadania można zorganizować spotkanie z wybranym pracodawcą. **UCZENIE SIE W PRACY:** kiedy uczeń rozpocznie praktykę, poproś go aby obserwował relacje pomiędzy współpracownikami i znalazł dwa przykłady (pozytywne lub negatywne), gdzie dobre lub złe nastawienie pozwoliło uniknąć lub doprowadziło do powstania sytuacji konfliktowej w miejscu pracy (np.: nieporozumienie, które spowodowało opóźnienie w realizacji zamówienia, spotkanie, z którego wszyscy uczestnicy wyszli mając jasno określone cele i motywację, albo też nie...) 2.2.2. Uczenie się przez wybór **UWAGI OGÓŁNE:** Wybór jest nieodłączną częścią życia. Stosując metodę Montessori nauczyciel, uczeń i środowisko/otoczenie tworzą trójkąt edukacyjny. Klasa jest przygotowana przez nauczyciela tak, aby zachęcać do niezależności, wolności – w pewnych granicach - oraz dawać poczucie porządku. Uczeń, przez indywidualne wybory wykorzystuje to, co oferuje środowisko do własnego rozwoju, wchodząc w interakcję tj. współpracując z nauczycielem, kiedy potrzebne jest wsparcie lub rada. **KSZTAŁCENIE I SZKOLENIE ZAWODOWE:** Nauka wyboru jest niezbędna podczas zdobywania kompetencji. Aby dowiedzieć się jak wybierać, uczeń szkoły zawodowej musi zdobyć doświadczenie zawodowe w różnych sytuacjach praktycznych, związanych z zawodem albo ucząc się w miejscu pracy, w firmie symulacyjnej w szkole lub poprzez projekty szkolne związane z pracą / wykonywaniem zawodu, w sytuacjach, w których możliwe jest stopniowe dostosowywanie się. Praktykant musi nauczyć się jak to wszystko funkcjonuje w rzeczywistości, jaka może być jego rola, ale również tego, co on jest w stanie zrobić, czego chce i dlaczego. **POWIĄZANIE Z OGÓLNymi ZASADAMI MONTESsORI PRZYJĘTYMI PRZEZ WŁOSKIEGO PARTNERA PROJEKTU - LINGUA PIU:** Aby uczeń nauczył się dokonywać odpowiednich wyborów, nauczyciel / instruktor musi odsunąć się w cień i zaufać w umiejętności dokonywania właściwego wyboru przez ucznia. Jeśli nauczyciel odnosi się do ucznia w sposób protekcyjonalny lub w jakikolwiek sposób okazuje brak zaufania, uczeń prawdopodobnie nie wykorzysta swojego pełnego potencjału i lęk przed niepowodzeniem będzie utrudniał mu własny osad. Proces ten musi rozpocząć się powoli, tak aby uczeń mógł zbudować w sobie zaufanie do własnego procesu podejmowania decyzji. Należy zapewnić uczniowi rozmaite, przejrzyste, dostępne **możliwości**. Im bardziej możliwości te odnoszą się do życia zawodowego, tym lepiej dla procesu uczenia się. **PRAKTYCZNY PRZYKŁAD:** Zaproponuj uczniowi zestaw X zadań, z którego on ma do wyboru zadanie X w celu uzyskania określonych kwalifikacji. Raz wybrane zadanie nie może zostać zmienione bez zasadnej przyczyny i musi być dostarczone w odpowiednim terminie. Uczniowie muszą zrozumieć, że wolność wyboru obejmuje również odpowiedzialność. Przed rozpoczęciem swojej praktyki, uczeń ma możliwość, ale i ponosi odpowiedzialność zastanowienia się, w jakiego o rodzaju firmie chciałby odbywać praktyki i jakiego rodzaju zadania chciałby wykonywać. W tym celu poszuka informacji na temat tej firmy i będzie starał się dostać tam na praktyki. **UCZENIE SIE W PRACY:** Podczas swojej praktyki, uczeń znajdzie się w jednej lub kilku sytuacjach, gdy będzie musiał dokonać wyboru. Poproś go, aby je zapisywał i wyjaśniał, dlaczego takiego wyboru dokonał. 2.2.3. Refleksja **UWAGI OGÓLNE:** Auto-korekta i samoocena są integralną częścią koncepcji Montessori w podejściu szkolnym. W miarę dorastania uczniowie uczą się patrzeć krytycznie na swoją pracę i stają się mistrzami w rozpoznawaniu, korygowaniu i uczeniu się na swoich błędach. Uczniowie rozpoznają i dokonują refleksji na temat tego, w jakim są obecnie miejscu jeśli chodzi o ich proces kształcenia i co jeszcze muszą osiągnąć. **KSZTAŁCENIE I SZKOLENIE ZAWODOWE:** Dla kształcenia zawodowego nie wystarczy postawić uczniów w sytuacji praktycznej (proces pracy). Konieczna jest jeszcze refleksja. Wybierając sytuację praktyczną bardzo ważne jest określenie zawczasu, czego należy się z niej nauczyć. Następnie wspólnie z uczniem należy dokonać refleksji na temat tego, czego doświadczył i jaka była jego rola, wtedy “doświadczenie” zamienia się w proces uczenia się: uczeń będzie w stanie ocenić czy nauczył się czegoś i czego jeszcze musi się nauczyć, ale będzie też w stanie zrozumieć jak to wszystko funkcjonuje w danym zawodzie i jak sobie radzić w różnych sytuacjach. **POWIĄZANIE Z OGÓLNymi ZASADAMI MONTESsORI PRZYJĘTYMI PRZEZ WŁOSKIEGO PARTNERA PROJEKTU - LINGUA PIU:** **Rola trenera** przyjęta przez instruktora w sposób naturalny dopowadza uczniów/praktykantów do refleksji na temat własnej ścieżki kształcenia oraz zagadnień, jakich się uczą, a także pozwala im lepiej zrozumieć swoje mocne i słabe strony oraz **błędy**. Wszelka zbędna ingerencja ze strony instruktora może zachwiać aktywną rolę praktykanta w dążeniu do osiągnięcia celu i w konsekwencji może doprowadzić go do przyjęcia negatywnej, pasywnej roli. Po dokonaniu refleksji praktykant może zdać sobie sprawę, że musi ponownie **powtórzyć** zadanie i powinien mieć możliwość, aby to zrobić. **Ciche środowisko (cisza)** jest pomocne w odzwierciedleniu tego co uczeń robi. Refleksja może również być wykorzystana przez niego samodzielnie do stwierdzenia, czy osiągnął cel postawiony sobie w tym zadaniu. **PRAKTYCZNY PRZYKŁAD:** Poproś ucznia aby zrealizował projekt lub zadanie. Po zakończeniu poproś go o refleksję na temat tego, co było celem tego konkretnie zadania oraz czego się nauczył. Zapytaj go również w jaki sposób mógłby on wykonać lepiej to zadanie i czy brakowało mu jakiejś wiedzy lub umiejętności w trakcie realizacji. **UCZENIE SIE W PRACY:** Przed rozpoczęciem praktyki, poproś ucznia/praktykanta, aby zpisał, czego oczekuje od siebie podczas praktyki: czego spodziewa się nauczyć i doświadczyć, w zakresie osobistym i zawodowym. Następnie po upływie jednego miesiąca praktyki poproś ucznia, aby spojrzał ponownie na swoje zapiski i podzielił się spostrzeżeniami, na ile jego oczekiwania były słuszne, jak dużo lub jak mało udało mu się osiągnąć. Zrób to jeszcze raz na koniec praktyki w celu uzyskania ogólnego obrazu. Poproś praktykanta o refleksje na temat całego procesu. 2.2.4. Uczenie się społeczne **UWAGI OGÓŁNE:** Uczenie się od siebie nawzajem jest w ogóle bardzo ważnym elementem metody Montessori, a młodzież w wieku 13-18 lat jest bardzo wrażliwa społecznie. **KSZTAŁCENIE I SZKOLENIE ZAWODOWE:** Nawet w kształceniu zawodowym uczenie się społeczne pozostaje ważnym aspektem edukacji. Każdy uczeń kształcenia zawodowego musi się nauczyć, jak zachowywać się w miejscu pracy. I powinien nadal być wrażliwy na uczenie się społeczne, również w miejscu pracy. Dlatego, że nauka ta odbywa się nie tylko w momencie, gdy opiekun praktyki wyjaśnia zadanie związane z pracą. Nauka odbywa się także poprzez słuchanie rozmów podczas przerwy kawowej, uczniowie powinni nauczyć się jak wchodzi się do miejsca pracy w godzinach porannych (mówiąc dzień dobry, okazując zainteresowanie współpracownikom, pytanie o to, jak im się wiedzie, itp.). Uczenie się społeczne to także umiejętność zrozumienia kiedy kolega próbuje dać nam wskazówkę na temat zachowań w miejscu pracy. Ale uczenie się społeczne to także nabywanie nowych zachowań oraz dokonywanie zmian w zachowaniu w określonym środowisku: uczenie się przez obserwację. **POWIĄZANIE Z OGÓLNymi ZASADAMI MONTESsORI PRZYJĘTYMI PRZEZ WŁOSKIEGO PARTNERA PROJEKTU - LINGUA PIU:** W zasadzie uczenie się społeczne może odbywać się wszędzie. Jednak **odpowiednie (spokojne i ufne) środowisko** ułatwi uczenie się od siebie nawzajem (nie wyłączając instruktora). W tym środowisku uczniowie **nie będą się popełniać błędów**, ale będą zdawać sobie sprawę, że jest to część procesu uczenia się, o ile tylko będą dokonywać refleksji na ten temat. Dlatego instruktor musi dać studentom **czas** (ciszę) i przestrzeń do refleksji nad sobą, **wierząc**, że będą w stanie nauczyć się poprzez analizę swoich osiągnięć i błędów. **PRAKTYCZNY PRZYKŁAD:** Można na przykład pozwolić grupie uczniów na dyskusję na temat sytuacji, w których uczniowie rzeczywiście nauczyli się czegoś od siebie. Co sprawiło, że rzeczywiście nauczyli się? Czy mogą nauczyć się z dyskusji czegoś, co mogą wykorzystać w szkole lub życiu zawodowym? **UCZENIE SIE W PRACY:** Gdy uczeń jest w trakcie nauczania zawodowego - uczenie się społeczne odbywa się poprzez obserwację, naśladowanie, interakcję, określony model własnych zachowań i refleksji. Np. nauczyciel przygotowuje maszynę do produkcji wyrobu. Przeprowadza standardową procedurę, a uczeń obserwuje, co on robi, akceptując jednocześnie rolę lidera, jaką pełni instruktor. Po jakimś czasie uczniowi wolno również wykonać to zadanie. Będzie on naśladował nauczyciela postępując według tej samej procedury. Po wykonaniu zadania zastanowi się nad tym, co zrobił "Czy to było dobre ćwiczenie? Czy zrobiłem wszystko dobrze? Czy istnieje inny sposób na przygotowanie maszyny? Czy mogę porozmawiać o tym z moim nauczycielem?" 2.2.5. Zintegrowane nauczanie **UWAGI OGÓŁNE:** Spójność na lekcjach zapewnia uczniom możliwość postrzegania rzeczywistości jako całości. Bariery pomiędzy odrębnymi kursami będą mniejsze. **KSZTAŁCENIE I SZKOLENIE ZAWODOWE:** W kształceniu zawodowym, kształcenie zintegrowane powinno być niczym „normalna” procedura. Uczymy naszych uczniów, aby stali się profesjonalistami i jak już będą pracować, zdządzą sobie sprawę, że ich zadania są też skomplikowane. Prawie każde zadanie składa się z kilku części lub działań, które należy podjąć. I nawet jeśli wykonujesz tę samą pracę każdego dnia, okoliczności mogą być różne, co oznacza, że zadania będą różne. **POWIĄZANIE Z OGÓLNYM ZASADAMI MONTESSORI PRZYJĘTYMI PRZEZ WŁOSKIEGO PARTNERA PROJEKTU - LINGUA PIU:** Mimo, że czasami bardziej skomplikowane jest zintegrowanie ze sobą poszczególnych kursów nauczania w jedno szkolne zadanie, to jest to lepszy sposób na naukę dla uczniów szkolenia zawodowego. Ponieważ uczenie się w miejscu pracy również wymaga od uczniów wykonywania różnorodnych działań. Instruktor musi zapewnić odpowiednie środowisko i odpowiednie propozycje (projekty/materialy) dla uczniów, aby byli w stanie zintegrować swoją naukę. **PRAKTYCZNY PRZYKŁAD:** Uczniowie dostają zadanie praktyczne. Muszą zaprojektować ulotkę informującą o ponownym otwarciu budynku szkolnego. Zanim 200 ulotek będzie gotowych, uczniowie skorzystają z: umiejętności językowych, umiejętności obsługi komputera, komunikacji, projektowania i będą pracować nad kilkoma kompetencjami, takimi jak: negocjowanie, współpraca, kierowanie, organizowanie i planowanie. **UCZENIE SIĘ W PRACY:** Od chwili, kiedy uczniowie rozpoczną naukę w miejscu pracy, zawsze już będą funkcjonowali w środowisku uczenia zintegrowanego. Zadania nigdy nie są takie same ani nie są wyizolowane. Nawet jeśli uczeń pracuje w sklepie i sprzedaje produkty to integruje ze sobą wiele elementów, których się nauczył: znajomość języka, obsługę klienta, znajomość produktu, marketing, komunikację, logistykę, matematykę. Prosimy ucznia o refleksję na temat, jak w miejscu pracy zintegrował wszystkie elementy nauki, których nauczył się w szkole. Jest to integracja wszystkich wcześniej wymienionych zasad Montessori. 2.2.6. W środowisku szkolnym i poza nim **UWAGI OGÓŁNE:** nauka umiejętności zdobywania przez dziecko/ucznia własnego miejsca w społeczności lub społeczeństwie w obydwu przypadkach odbywa się zarówno w szkole jak i poza nią. **KSZTAŁCENIE I SZKOLENIE ZAWODOWE:** Jest oczywiste, że programy szkolenia zawodowego zawierają, oprócz zwykłych harmonogramów szkolnych, okresy praktyk zawodowych. Praktyczna nauka odbywa się również w szkole, np. gdy uczniowie pracują wspólnie nad projektami lub pracują nad zadaniami związanymi z ich przyszłą pracą zawodową wraz z innymi uczniami. **POWIĄZANIE Z OGÓLNYM ZASADAMI MONTESORI PRZYJĘTYMI PRZEZ WŁOSKIEGO PARTNERA PROJEKTU - LINGUA PIU:** Aby zapewnić optymalne wyniki nauczania zarówno podczas nauki zawodu jak i w szkole niezbędne jest **odpowiednie środowisko**. Ten wymóg łatwiej spełnić poza szkołą, ale trzeba pamiętać o tym, że nie każde „środowisko pracy” jest odpowiednie. To odnosi się także do szkoły. Podczas nauki duże znaczenie ma też wykorzystanie **materiałów funkcjonalnych w szkole i poza szkołą**. Podczas nauki w pracy jest to bardzo ważny aspekt procesu uczenia się. **Powtarzanie** jest silnym aspektem, a fakty, że każde zadanie może być powtórowane w szkole i w pracy sprawia, że jest to mniej atrakcyjne dla uczniów, gdyż dla nich to duża różnica, czy wykonują to samo zadanie „naniby” czy „naprawdę”. **PRAKTYCZNY PRZYKŁAD:** Aby zintegrować przedmioty teoretyczne z uczeniem się w miejscu pracy można użyć symulacji. Podobnie jak w recepcji, tak w szkolnej klasie, uczniowie mogą symulować rozmowy z klientami, zza biurka (z innymi uczniami), przez telefon czy email. **UCZENIE SIE W PRACY:** Najlepszym i najbardziej skutecznym sposobem na uczenie się zawodu jest połączenie z nauką w szkole. Najbardziej skutecznym transferem wiedzy jest ta przekazana uczniom na ich prośbę. Tak więc uczniowie, po napotkaniu trudnych sytuacji w miejscu pracy, będą wracać do szkoły, aby zdobyć potrzebne umiejętności, wiedzę i kompetencje, które pomogą im poradzić sobie w tych sytuacjach. Inna możliwość to sytuacja, kiedy praktykanci mogą łatwiej zapamiętać temat jeżeli widzieli go też w praktyce. 2.3. Praktyczne wyjaśnienie Wykorzystanie metody Montessori w edukacji zawodowej rozpoczyna się od ucznia, ale w każdym kraju nadal istnieją programy - ustalone przez odpowiednie organy prawne - które dają podstawy do przyznania uczniom kwalifikacji / dyplomów. Zasadniczą różnicą jest decyzja z jakich korzystasz z podręczników od decydowania w sprawie programu nauczania w zależności od możliwości jakie uczeń ma lub ma osiągnąć (w miejscu pracy / firmie symulacyjnej / w szkole). Podejście do tego tematu może być różne w poszczególnych krajach. Chociaż uczeń otrzyma pusty dokument do wykonania zadania tzw. "puste zadanie" 9zob. Rozdział 2.4), to doświadczenie nauczyciela / instruktora, będzie kluczowe przy podjęciu decyzji w jakim stopniu uczeń jest w stanie wykonać to zadanie samodzielnie! Poniżej podano kilka przykładów. Niektóre z nich mogą nie pasować do sytuacji w danym kraju. Osoba A: (38 lat, pracuje od 15 lat jako operator telefoniczny / recepcjonista w salonie) - Osoba A przychodzi na dzień otwarty szkoły i pyta o możliwość ponownego podjęcia nauki, ale nie chce, uczyć się w klasie wśród 17-latków i nie chce być w szkole przez cały tydzień. - Podczas pierwszego spotkania z doradcą będą rozmawiać o opcjach edukacyjnych w tej samej lub innej branży, które są zgodne z wcześniejszymi dyplomami czy doświadczeniem zawodowym w połączeniu ze zdobytymi umiejętnościami / wiedzą / kompetencjami. - To daje osobie A możliwość uzyskania jasnego obrazu własnej sytuacji, a dzięki temu pomoże sformułować własne "oczekiwania odnośnie uczenia się", połączone z programem nauczania. Może to być na tym samym poziomie Europejskich Ram Kwalifikacji (ERK)⁷ lub wyższym. - Jeżeli osoba A zdecyduje, że chce być np. sekretarką, oznacza to, że niezbędne jest podniesienie jego jednego poziomu w ramach Europejskich Ram Kwalifikacji - Doradca może skorzystać z informacji podanych w "oczekiwaniach", aby zorientować się, które części procesu edukacyjnego można pominać, gdyż dane kompetencje / umiejętności / wiedza zostały już przez ucznia wcześniej opanowane. - Osoba A ma teraz konkretny pogląd na to, co pozostało jej do uzupełnienia i musi jeszcze być zrobione. - Praktyka może zostać zorganizowana przez nauczyciela / ucznia. - Przy wykorzystaniu "pustego zadania" i pozostałych części programu nauczania treści pozostałe do nauczenia mogą być wypełnione przez osobę A, po tym jak znajdzie się na praktyce. Środowisko pracy jest czynnikiem wywierającym główny wpływ na to, co uczeń naprawdę chce zrobić. - Ścieżka nauki planowana jest wraz z trenerem, osoba A układa własny "program". - Osoba A zorientuje się, że musi mieć pewną podbudowę teoretyczną, aby dobrze wykonywać pracę (patrz puste zadanie). Teorię można uzupełnić w szkole, podczas kolejnych zajęć, organizując w tym celu specjalnie spotkania, których terminy zostaną zarejestrowane. - Kiedy wszystko jest zakończone może się odbyć egzamin/ocena. ⁷ Europejskie Ramy Kwalifikacji – inicjatywa Unii Europejskiej wiążąca systemy edukacji krajów, mający na celu zrozumienie zdobytych kwalifikacji w różnych państwach europejskich. Celem Ram jest promocja mobilności obywateli pomiędzy krajami oraz ułatwianie im uczenia się przez całe życie Różnica w stosunku do poprzedniego sposobu uczenia się: uczeń nie jest prowadzony przez podręczniki lub stały program nauczania, ale przez środowisko i własne decyzje. To skutkuje większą motywacją i poczuciem odpowiedzialności za siebie. Osoba B: 20-letni uczeń drugiego roku szkoły na poziomie ERK 3, z powodu dużej liczby nieobecności, być może zostanie wyrzucony ze szkoły) - Osoba B jest zaproszona na spotkanie z nauczycielem i trenerem, omawiają dużą liczbę nieobecności. - Podczas pierwszego spotkania nauczyciel będzie starał się dowiedzieć, co się dzieje. Osoba B oświadcza, że nie jest już zainteresowana chodzeniem do szkoły, nie chce spędzać całych dni w szkole i myśli o rezygnacji. - Nauczyciel sprawdza program nauczania, który osoba B realizuje i pokazuje uczniowi, co osiągnął, a co jest jeszcze do zrobienia (np. w okresie półtorarocznego cyklu nauczania). - Nauczyciel pyta ucznia o jego zainteresowania, a także stara się zorientować, czy udałoby się zatrzymać ucznia w systemie szkolnym, zmieniając jego ścieżkę edukacyjną / kwalifikacje i oferując krótszy czas przebywania w szkole i / lub na praktykach. - Instruktor może teraz poszukać i znaleźć program, który jest o jeden poziom niższy i sprawdza to z programem nauczania, który uczeń realizował do tej pory. Uczeń może teraz zobaczyć luki, które musi uzupełnić, aby uzyskać dyplom, co oznacza krótszy okres szkolny i w mniejszym wymiarze, ale z większą liczbą godzin praktycznych. - Daje to osobie B okazję do zdobycia nowego i bardziej przejrzystego poglądu na własną sytuację i wprowadzenia własnych oczekiwań co do uczenia się. - Jeśli osoba B jest przekonana, że może zobowiązać się do takiej możliwości, zostaje zawarta „umowa”, która ma zostać zrealizowana poprzez wykorzystanie „pustych zadań”. - Praktyka może zostać zorganizowana przez ucznia / nauczyciela. - Przy wykorzystaniu „pustych zadań” i pozostałych części programu nauczania, treści kształcenia mogą zostać wypełnione przez osobę B po rozpoczęciu praktyki. Jako że jest to inna sytuacja, trener/instruktor prowadzi ucznia redukując część edukacyjną w odniesieniu do 2 lub więcej zadań. Oznacza to, że osoba B będzie miała poczucie, że zrealizowała coś nie po 4 czy 6 tygodniach, ale po jednym lub dwóch! Środowisko pracy jest nadal czynnikiem wywierającym główny wpływ na to, co uczeń naprawdę chce zrobić. - Ścieżka kształcenia jest planowana wraz z trenerem, osoba B tworzy swój własny, krótszy i osobisty "program". - Osoba A zorientuje się, że musi mieć pewną podbudowę teoretyczną, aby dobrze wykonywać pracę (patrz „puste zadanie”). Teorię można uzupełnić w szkole, podczas kolejnych zajęć, organizując w tym celu specjalnie spotkania, których terminy zostaną zarejestrowane. - Kiedy wszystko jest zakończone może się odbyć egzamin/wystawienie oceny. Różnica w stosunku do poprzedniej sytuacji uczenia się: Naszą grupą docelową są uczniowie, którzy nie są zadowoleni z dotychczasowego systemu edukacji. Mogą opracować ze swoim instruktorem 2 tygodniową umowę, odnośnie tego czego zamierza się uczyć (odpowiedzialny za swój własny sposób wykonania); środowisko jest otwarte (będąc w pracy) zapewniając wystarczający wkład do nauki. Nasz uczeń może zrezygnować z dotychczasowego, klasowego systemu uczenia się zajmującego jedną godzinę na rzecz zmian na system nauki poprzez pracę, w którym może łatwiej i lepiej będzie mu utrzymać koncentrację, a kiedy już raz zacznie, będzie w stanie pracować przez okres 3 godzin. Osoba C: (23 - letnia, która porzuciła szkołę kilka lat temu, bez dyplomu, straciła pracę, a teraz musi uzupełnić edukację, aby mieć możliwość ponownie znaleźć się na rynku pracy) - Osoba C może przyjść na pierwsze spotkanie z trenerem skierowaną przez agencję pośrednictwa pracy/urząd pracy. - Trener będzie próbował dowiedzieć się, w jakim środowisku osoba C może się zaktywizować, lub jakie środowisko pracy uważa za przyjazne. - Osoba C będzie musiała wziąć odpowiedzialność za własny wybór sektora, instruktor może następnie przedstawić program nauczania na niskim poziomie ERK, aby rozpocząć sprawdzenie jaką wiedzę formalną i nieformalną, jakie umiejętności i kompetencje osoba C już posiada. - To daje osobie C możliwość uzyskania jasnego obrazu własnej sytuacji i opracowania własnej "ścieżki uczenia się", połączonej z programem nauczania. - Osoba C ma teraz konkretny pogląd na to, co pozostaje do uzupełnienia i musi być zrobione. - Praktyka może zostać zorganizowana nauczyciela / ucznia. - Przy wykorzystaniu „pustego zadania” i pozostałych części programu nauczania, treści kształcenia mogą zostać wypełnione przez osobę C po rozpoczęciu praktyki. Środowisko pracy jest nadal czynnikiem wywierającym główny wpływ na to, co uczeń naprawdę chce zrobić. - Planowanie ścieżki kształcenia odbywa się początkowo w małych krokach, wraz z trenerem, osoba C tworzy swój własny "program". - Osoba C zostanie poinformowana przez trenera na temat teorii potrzebnej do dobrego wykonywania pracy (patrz „puste zadanie”). Teoria może zostać uzupełniona w szkole po zajęciach, poprzez organizowane w tym celu specjalne spotkania, których terminy zostaną zarejestrowane. - Kiedy wszystko jest zakończone może odbyć się egzamin/wystawienie oceny. Różnica w stosunku do poprzedniej sytuacji uczenia się: uczymy się za pomocą naszych zmysłów: słuchu, węchu, smaku, dotyku i wzroku itp. Ocena następuje poprzez sporządzenie portfolio oraz przez obserwację nauczyciela (w okresie nauki). Nasi docelowi uczniowie (młode osoby dorosłe) mogą opracować co najmniej 2 tygodniowe umowy z nauczycielem, w zależności od ich poziomu kształcenia i szkolenia zawodowego oraz kompetencji osobistych, umowy zawierające to, czego zamierzają się uczyć (będąc w pracy) zapewniają wystarczający wkład do nauki. Nasi docelowi praktykanci mogą uczyć się gdzie chcą (w firmach symulacyjnych lub rzeczywistym środowisku dopasowanym do programu nauczania / ocen szkolnych). Osoba D: student ostatniego roku (w wieku 20-24), ERK poziom 5, który osiągnął dobre wyniki w szkole, ale nie ma doświadczenia na rynku pracy. - Ten uczeń ma wysokie oczekiwania na przyszłość, ale mało doświadczenia w zarządzaniu własnymi sprawami. Jego program studiów był zawsze dobrze określony, podlegał on ciągłeemu systemowi oceniania i egzaminów, co doprowadzi do pożądanego celu - akredytowanego certyfikatu. - Podczas wcześniej przygotowanego spotkania należy omówić obowiązkową 3 miesięczną praktykę na początku ostatniego roku, student spotyka się z nauczycielem / instruktorem odpowiedzialnym za monitorowanie tego etapu studiów. - Student wykazuje niewielką wiedzę o rzeczywistej sytuacji w swojej dziedzinie zawodowej i miał mało lub nie miał żadnego kontaktu z pracodawcami. - Opiekun praktyki zaprasza osobę D do wypełnienia pustego formularza do zadania w celu zapisania, co jest mu potrzebne do ukończenia praktyki. Student prawdopodobnie stwierdzi brak praktycznego doświadczenia zawodowego i może przedstawić pewne swoje oczekiwania co do tego doświadczenia. Nauczyciel może poprosić osobę D, by jak najprecyzyjniej to możliwe na ten moment opisała/przeprowadziła burzę mózgów na temat tego, czego w jego pojęciu przyszli pracodawcy będą oczekiwać od niego, czego on chce się uczyć i jak / gdzie chciałby się tego nauczyć. - Osoba D zdaje sobie sprawę, co będzie je potrzebne w przyszłości i co musi zrobić, aby jej działania zbliżały ją do osiągnięcia tego celu. Z tym nowym poczuciem odpowiedzialności osoba ta może rozpocząć wypełnianie „pustego zadania” do nauki realizowania celów w fazie szkolenia opierającej się na praktycznym doświadczeniu zawodowym. - Nauczyciel / instruktor może zachęcać studenta do poszukiwania firm, w których chciałby zdobyć doświadczenie zawodowe i do nawiązania kontaktu z niektórymi z nich, w celu zdobycia tam miejsca praktyki. To może być pierwsze zadanie. Osoba D będzie się spotykała z nauczycielem w celu omówienia postępów i doświadczeń w regularnych odstępach czasu. - Student nie mający doświadczenia w świecie pracy zaczyna czuć się bardziej autonomiczne. Wykorzysta umiejętności i da do zrozumienia innym, że potrzebuje, ale nie musi jeszcze mieć opanowanych umiejętności potrzebnych do zaprezentowania się w firmach. Instruktor może komentować jego postępy i pomóc osobie D przyjrzeć się celom i działaniom niezbędnym do osiągnięcia tego celu. - Osoba D buduje nową strategię uczenia się przez doświadczenie, a także nową relację z instruktorem i światem zawodowym. - Po znalezieniu miejsca praktyki (wyłącznie / częściowo zorganizowanego przez osobę D) przed rozpoczęciem etapu praktycznego, instruktor i osoba D rozpoczynają ten sam proces wyznaczania celów i tworzenia programu uczenia się w kolejnych etapach praktyki, z tak dużym jak to możliwe udziałem opiekuna w danej firmie. Instruktor i opiekun jasno określają, czego szkoła i firma oczekują od osoby D i jak mogą go wesprzeć, aby udało mu się osiągnąć ostateczny cel edukacyjny. Minima kwalifikacyjne zostały wcześniej jasno określone przez szkołę. - Nieformalna umowa uczenia się może być zawarta pomiędzy osobami zaangażowanymi w praktyki. - Osoba D i instruktor powinni spotykać się co 2 tygodnie od początku praktyki i być w kontakcie w tych samych odstępach czasu w ciągu całego okresu trwania praktyki, aby monitorować cele nauczania / umowę i wyniki. Ustalanie dodatkowych terminów spotkań może odbywać się przez Skype, e-mail lub w inny sposób, w zależności od potrzeb osoby D, która kontroluje swój proces edukacyjny na tym etapie. - Osoba D uzupełnia swoje doświadczenie edukacyjne, po zaliczeniu kilku "ważnych etapów" i opanowaniu kilku nowych kompetencji kluczowych. Przechodzi do zakwalifikowania się i rozpoczęcia swojej niezależnej kariery zawodowej. Różnica w stosunku do poprzedniej sytuacji edukacyjnej: **Student docelowy korzysta ze swojej dojrzałości i niezależności poprzez bezpośredni udział w określaniu i realizacji celów. Cele edukacyjne i ścieżki, które są zazwyczaj wcześniej ustalone przez szkołę, mogą być wyrażona osobistość, tworząc większą odpowiedzialność i konsekwencje. Docelowy student analizuje swój proces uczenia się i środowisko, w którym się kształci.** 2.4. Koncepcja „pustego zadania” dla ucznia dla ucznia 2.4.1. Wprowadzenie do idei „pustego zadania” a. Dla ucznia / praktykanta odpowiedzialność za własny proces uczenia się obejmuje m.in. dokonywanie własnych wyborów nie tylko w szkole, ale także podczas wykonywania zadań w trakcie praktyk zawodowych. b. "Większość nauczycieli często woli powiedzieć uczniom, co powinni zrobić i jak powinni działać, jednak obniża to odpowiedzialność i inicjatywę ucznia." c. "Nie każdy uczeń jest taki sam, dotyczy to również nauczycieli" d. "Nie każdy system edukacyjny w Europie jest taki sam" e. "Nie każdy uczeń jest w tym samym wieku i ma takie same doświadczenie" Do tych pięciu stwierdzeń odnosić się będziemy w poniższych przykładach zadań dla ucznia, aby zasugerować Tobie, jako nauczycielowi elastyczne wykorzystanie naszej metody i zadań. Ad. a. Jako nauczyciel możesz powiedzieć uczniowi, co zrobić. Uczeń wykona Twoje instrukcje i dokończy zadanie. Jednakże uczeń nie musi wtedy zastanawiać się nad tym, co i dlaczego. Uczeń nie musi też zastanawiać się nad wagą swoich zadań. Jest to mniej lub więcej stracona szansa, większego zaangażowania ucznia w jego własny proces uczenia się. Koncepcja pustego zadania polega na tym, żeby skłonić ucznia do samodzielnego myślenia, poznawania możliwości uczenia się (w szkole lub w miejscu pracy), do przyjrzenia się jego własnej ścieżce edukacyjnej, a następnie do wyjścia z propozycją wypełnienia tego zadania jednym lub większą liczbą działań. A poprzez takie działanie, do opracowania własnej ścieżki kształcenia w celu zdobycia dyplomu! Ad b. Kiedy mówisz swoim uczniom co mają robić, być może jest Ci trudno uwierzyć w to, że uczeń posiada umiejętności dokonywania własnych wyborów. Ad c. Nie da się mówić o uczniu generalizując: możesz mieć do czynienia z „przeciętną” grupą uczniów, z osobami przedwcześnie kończącymi szkołę, z takimi, którzy po szybkim zaniechaniu edukacji w przeszłości wracają do szkoły czy w końcu ze starszymi uczniami powracającymi do szkoły w celu zdobycia lub uzupełnienia wykształcenia. Ad d. Istnieje duża różnica pomiędzy systemami edukacyjnymi w niektórych krajach. Niektóre kraje wprowadziły już system nauki oparty na kompetencjach, podczas gdy inne nadal działają w starszych / innych systemach edukacyjnych. Należy również zauważać różne podejścia do nauki grupowej i indywidualnej ścieżki kształcenia. Ad e. Nasz projekt adresujemy do: - Uczniów w wieku od 16 do 22 lat - Uczniów w tym samym wieku zagrożonych „wypadnięciem” z systemu edukacji - Przedwcześnie kończących naukę, którzy chcą wrócić do szkoły aby zdobyć kwalifikację, w wieku od 20 do 30 lat - Osób w wieku 30+ bez lub o niskich kwalifikacjach formalnych 2.4.2. Jak można wykorzystać „puste zadanie”? Zadanie jest skierowane do uczniów i praktykantów. Nauczyciel lub instruktor wypełnia (mniejszą lub większą) część zadania wraz ze swoim uczniem. W zależności od poziomu Europejskich Ram Kwalifikacji (ERK) i roku nauki, uczeń może być w stanie wykonać to zadania samodzielnie. Zadanie jest czymś w rodzaju „umowy” pomiędzy uczniem a nauczycielem (a może nawet opiekunem praktyk). Prowadzi ucznia i instruktora krok po kroku, tak więc decyzje dotyczące wszystkich ważnych kwestii należy podjąć wcześniej. Zadanie może być wykorzystane jako sposób utrzymania ucznia czy studenta w procesie edukacyjnym, kiedy zanosi się na to, że z tego systemu wypadnie. Należy omówić i pokazać luki, które uczeń musi uzupełnić, zanim będzie mógł uzyskać możliwie najłatwiejszy do uzyskania dla niego dyplom / certyfikat. Może to pomóc ponownie zachęcić ucznia do pozostania w szkole lub ukończenia nauki na praktyce przy mniejszej liczbie godzin spędzonych w szkole! 2.5. Harmonogram działań opiekuna praktyk | Harmonogram działań dla opiekuna praktyk | |----------------------------------------| | 1. Praktykant/stażysta chciałby zwiedzić Twoją firmę. | | 2. Ty i Twój praktykant możecie omówić zadania/obowiązki zawodowe, które będzie wykonywać w celu zdobycia kwalifikacji. | | 3. Praktykant zaplanuje swoją praktykę w formie harmonogramu zadań (biorąc pod uwagę warunki pracy i możliwości, aby mieć pewność, że jest na to gotowy) i przedyskutuje to ze swoim instruktorem ze szkoły. | | 4. Praktykant pokaże Tobie plan całego okresu praktyki jako jednego dużego lub kilku mniejszych zadań w formacie zwanym: „zadania praktykanta”. | | 5. Możesz dać swoje komentarze zanim zgodzisz się na zadanie(a). | | 6. Ty (i Twoi koledzy) możecie teraz wspierać praktykanta w uczeniu się wykonywania swoich obowiązków/zadań. | | 7. Wszystkie niezbędne informacje, np., jak długo dana osoba planuje uczyć się zadania i co musi wiedzieć z teorii, można znaleźć w „zadaniach praktykanta”. | | 8. Nauczyciel ze szkoły skontaktuje się z Tobą w sprawie postępów ucznia/praktykanta, ale oczywiście możesz również sam informować go o jego postępach… | | 9. Może się zdarzyć, że praktykant sam poprosi Cię o możliwość pokazania Tobie czego się nauczył, poprosi Cię o podzielenie się Twoją opinią na ten temat i będzie liczył na Twoją akceptację/zaliczenie (może nawet razem z instruktorem w szkole). | | 10. Praktykant będzie również dzielił się swoją opinią na temat zadania. | | 11. Po skończonym i podpisanym tj. zaakceptowanym przez nauczyciela zadaniu, praktykant może rozpocząć kolejne zadanie. | 3. Praktyczny zestaw narzędzi dla nauczycieli i instruktorów kształcenia i szkolenia zawodowego 3.1. Zarys zadania Nauka poprzez pracę - zadanie dla uczniów FROJOL | Numer / Imię | Autorzy AM, MK, RM | |--------------|--------------------| | 1 | Wersja 1.0 | **To zadanie** Może być częścią zestawu, pozwalającą uczniowi zaplanować swoją ścieżkę kształcenia w sytuacji uczenia się zawodu w szkole i w miejscu pracy (symulacja, praktyka zawodowa lub praca) **Kiedy można rozpocząć to zadanie?** Możesz zacząć od tego zadania po porozumieniu się z nauczycielem / instruktorem i zatwierdzeniu swojej własnej ścieżki edukacyjnej **O czym jest to zadanie? / Czego dotyczy to zadanie?** a) b) c) **Co powinieneś moc zaprezentować po zakończeniu tego zadania?** Czego masz zamiar się nauczyć? Czego potrzebujesz, aby zaprezentować na koniec? *(wypełnij po zatwierdzeniu przez nauczyciela / instruktora)* Skorzystaj z części "zadania główne, procesy pracy, kompetencje" z własnego programu nauczania, do stworzenia portfolio Czego masz zamiar się dowiedzieć *(wypełnij sam-a)* **Jak Twoim zdaniem możesz się tego nauczyć?** *(wypełnij sam-a)* **Informacje zwrotne** Twój nauczyciel / instruktor daje Ci (obiektywną) informację zwrotną / opinię. Jeśli chcesz możesz także uzyskać informacje zwrotne od innych praktykantów. **Metodologia** **Stwórz swój własny plan nauczania** Ile Twoim zdaniem potrzebujesz czasu? ... dni / tygodni / miesięcy | Punkty kredytowe UE | Gdzie można wykonać to zadanie? *(wpisać adres miejsca praktyki zawodowej / symulacji / itp.)* | |---------------------|---------------------------------------------------------------------------------| **Wspólnie czy samodzielnie?** **Informacja** *(wpisz informacje, które proponujesz, wspólnie z nauczycielem lub samodzielnie lub które proponuje instruktor z firmy, w której odbywasz praktykę)* **Potrzebne wyposażenie** *(wypełnij, można zaproponować np. komputer, www, ...)* **Zadania główne, procesy, kompetencje, których dotyczy to zadanie** **Zadania główne** Procesy Kompetencje 3.2. Poradnik instruktora dotyczący zarysu zadania Jak możesz wykorzystać to zadanie razem z uczniem lub praktykantem? Rady dla opiekuna: a) zaplanuj swoje spotkanie z uczniem/praktykantem b) pamiętaj o 3.3. (lista świadomości) c) omów z nim nadchodzące tygodnie d) wypełnijcie zadania razem albo niech uczeń przygotuje je przed drugim spotkaniem e) wyjaśnij, jak możesz pozostać w kontakcie z uczniem (telefon, e-mail, Skype, wizyty) Poniżej znajdziesz każdą część zarysu zadania osobno wyjaśnioną: - **1** W zależności od tego, z czym uczeń sobie radzi, w jednym poleceniu może być zawartych wiele zadań, lub można użyć osobnego zarysu dla każdego zadania. - **2.** Bardzo ważne jest, żeby zadanie zostało uzgodnione przez wszystkie strony. Nie mogą to być tylko: nauczyciel / instruktor ze szkoły i uczeń. Należy zaangażować w to także opiekuna praktyki. - **3** Tutaj uczeń / nauczyciel może podsumować główną treść zadania. - **4** Nauczyciel / instruktor powinien jasno określić, czego oczekuje od ucznia. Czego spodziewamy się od niego otrzymywać? Czy ma to być na papierze, ustnie, w formie prezentacji, a może też uczeń musi wykazywać aktywność podczas praktyki. Ważne jest, aby uczeń sam myślał o tym, czego chce się uczyć. Spisanie tego pomoże mu się skupić na celach. - **5** Kontynuując myśl z punktu 4, teraz uczeń musi myśleć o tym, jak mógłby się nauczyć tego, co wcześniej zapisał, podsumowuje to i teraz zapisuje to. - **6** Teraz, kiedy uczeń wie, czego ma się uczyć i jak, musi podzielić ten cel na mniejsze etapy uczenia się (zadania). - **7** Jest tutaj wymienionych kilka opcji (godziny, dni, tygodnie). Odpowiedź zależy od poziomu i postawy ucznia, ale także od wielkości zadania. W przypadku praktyki zawodowej może to być na przykład jedno zadanie na 4 lub 8 tygodni, a nawet więcej. - **8** Niemożliwe jest jednak zdobycie europejskich punktów kredytowych. System ten, jak do tej pory, jest stosowany jedynie w przypadku studiów licencjackich lub magisterskich, ale był testowany w paru kursach pilotażowych w kształceniu i szkoleniu zawodowym. - **9** Ponownie zależy to od sytuacji. Uczeń może wykonać zadanie w szkole, firmie symulacyjnej lub podczas praktyki zawodowej w firmie. - **10** Przez większość czasu uczeń będzie pracować sam nad zadaniem. Możliwe jest jednak utworzenie przez uczniów zespołów, nawet na praktykach. - **11** Tą część można przeznaczyć na dodatkowe informacje. Nawet nauczyciel może dać dodatkowe sugestie dla ucznia, o którym uczeń sam prawdopodobnie nawet nie pomyślał. Można zasugerować gdzie znaleźć informacje teoretyczne (rozdziały z podręcznika), z którymi uczeń powinien najpierw zapoznać się zanim przejdzie do zadania albo jakie drobne zadanie musi przećwiczyć przed rozpoczęciem praktyki zawodowej. - **12** Ważne jest, aby spisać tu materiały potrzebne uczniowi. Może należy to przedszkutować z innymi nauczycielami, instruktorami lub opiekunem praktyk w firmie, w której uczeń zamierza wykonać to zadanie. Może to nawet oznaczać, że uczeń musi poszukać innej firmy, w sytuacji gdy materiały / urządzenia / przyrządy potrzebne do realizacji tego zadania, nie są dostępne do użytku w pierwotnie wybranej przez niego firmie. - **13** W zależności od własnej struktury kwalifikacji oraz sprawozdań ucznia może okazać się konieczne zmodyfikowanie tej części. Na koniec, powinno być jasne, że uczeń „zalicza” tę część programu szkolnego, po ukończeniu tego zadania! 3.3. Lista świadomości nauczycieli / trenerów Idea wolnego wyboru odbywa się w praktyce poprzez sporządzenie "kontraktu", jako zadania między nauczycielem / instruktorem a praktykantem, podpisanego przez nich obu. Aspekt psychologiczny jest bardzo ważny w metodzie Montessori, a zadanie polega na poczuciu odpowiedzialności po stronie uczniów/praktykantów. Kiedy idziesz na spotkanie z praktykantem w celu przygotowania umowy lub oceny postępów, należy pamiętać o następujących aspektach psychologicznych i zachowaniu z Twojej strony, o utrzymaniu i zwiększeniu motywacji uczniów. Jest to jedna z najważniejszych podstaw dla skutecznego osiągania celu. | Sugestie | Wyjaśnienia | |-------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------| | Zapoznaj się z wykształceniem praktykanta i jego przyszłymi oczekiwaniami.| Możesz uzyskać te informacje ze szkoły lub po wywiadzie. | | Kontynuując ideę z poprzedniego zadania, opracuj ogólny zarys i główne aspekty dotyczące ścieżki edukacyjnej praktykanta, które należy wykonać i określi najlepszy sposób na osiągnięcie tego. | Tego podejście nie należy traktować jako obowiązkowego, w kwestii wypełnienia i wykonania "umowy", ale jako konstruktywny sposób, który ma pomóc praktykantowi lepiej osiągnąć swój cel, aby pokazać, że praktykant może wybrać swoją drogę uczenia się i dostosować ją w pożądany przez siebie sposób. | | Bądź dostępny i słuchaj go, aby zrozumiał, że jesteś elastyczny, jeśli chodzi o wprowadzanie wszelkich zmian w zadaniu, o ile jest to uzasadnione. | Zmiany mogą dotyczyć terminów i wszystkich innych wcześniej uzgodnionych części, a które okazały się trudne do osiągnięcia w trakcie stosowania. | | Nie należy za szybko kreować opinii wyroków, stereotypów i uprzedzeń dotyczących praktykanta. | To może powodować szereg wad: zła ocena może doprowadzić do źle wykonanego zadania, które może spowodować spowolnienie procesu edukacyjnego. | | Postaw się w czyjejś sytuacji. | Staraj się zapamiętać, kiedy byłeś w tym samym wieku i / lub sytuacji praktykanta; jakie miałeś pragnienia, oczekiwania, lęki, wątpliwości, nadzieję na przyszłość... | | Uśmiechaj się. | Trzeba przekazać praktykantowi pozytywne nastawienie i twoje pozytywne oczekiwania wobec niego. | | Dbaj o swoją postawę | Pamiętaj: postawa musi przekazywać pozytywne nastawienie. Należy kontrolować mowę ciała: bez założonych rąk, pochylenie ciała do przodu, w kierunku praktykanta i spokojny wyraz, wykorzystując także znaki niewerbalne, aby go zachęcić. | Biorąc pod uwagę, że zadanie jest "osobistą umową", pamiętaj, o następujących kwestiach: - Zadanie musi być stałe aktualizowane, zmieniane i poszerzane przy obopólnej zgodzie instruktora i praktykanta. - Jeśli w okresie szkolenia niektóre zadania są zbyt trudne do wykonania zgodnie z przydziałem, każde zadanie można podzielić na podzadania. - Należy ustalić terminy ostateczne do wykonania zadań (dotyczy to zarówno zadań, jak i ich części - „podzadań”). - Uzgodnione zadanie musi dawać poczucie zaufania co do dotrzymania terminów, a ustalanie realnych terminów pokazują szacunek instruktora wobec praktykanta. 3.4. Informacje zwrotne - szablon dla praktykanta Forma informacji zwrotnych jest ważnym narzędziem dla samego praktykanta. Ponieważ jest w formie zorganizowanej tabeli, zachęca praktykanta do podzielenia sukcesów, tematów i problemów na mniejsze części. Daje to lepszy pogląd na sytuację i pokazuje uczniom, że wszystkie "sprawy" mogą być zakończone, a na pytania można uzyskać odpowiedź. | Data | Sukces / temat / pytanie | Dalsze działanie | |------|--------------------------|-----------------| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Ad 1 Kolumna ta ma szczególne znaczenie w przypadku, gdy praktykant wypełnił polecenie składające się z zadań, zajmujących w sumie kilka tygodni. W tym przypadku może to trochę potrwać, zanim nauczyciel / instruktor ze szkoły spotkają się z praktykantem. Praktykant może wykorzystać tę formę jako listę pozycji z ostatniego okresu, które podlegają ocenie. Ad 2 Praktykant musi natychmiast zdecydować, czy uznać coś za sukces, sformułować pytanie lub jak przywołać temat. To może być związane z czymkolwiek, co się wydarzyło (lub nie). Praktykant może mieć odczucie, że nie wolno mu wykonać zadania, które chce zrobić, by kontynuować swoją ścieżkę kształcenia. Sformułowanie tego faktu na papierze może pomóc w dyskusji z opiekunem praktyki. Ad 3 Praktykantowi (ale także dla nauczycielowi / instruktora lub opiekunowi praktyki zawodowej), bardzo łatwo sprawdzić czy uczeń kończy swoje zadania i faktycznie wykorzystuje ocenę do kontynuowania procesu uczenia. Dzięki szablonowi dla wszystkich zainteresowanych prowadzenie dalszych działań jest bardziej przejrzyste i łatwiejsze do kontrolowania. Nawet sam praktykant ma większą kontrolę nad własnymi działaniami, zgodnie z metodą Montessori. Konieczność zapisania i sformułowania dalszych działań także ułatwia mniej niezależnym lub niepewnym praktykantom aby kontynuację raz podjętej ścieżki edukacyjnej. ### Nauka poprzez pracę - zadanie dla uczniów | Numer / Imię | Autorzy AM, MK, RM 1 / | Wersja 1.0 | **To zadanie** Może być częścią zestawu, pozwalającą uczniowi zaplanować swoją ścieżkę kształcenia w sytuacji uczenia się zawodu w szkole i w miejscu pracy (symulacja, praktyka zawodowa lub praca) **Kiedy można rozpocząć to zadanie?** Możesz zacząć od tego zadania po porozmowieniu się z nauczycielem / instruktorem i zatwierdzeniu swojej własnej ścieżki edukacyjnej **O czym jest to zadanie? / Czego dotyczy to zadanie?** a) b) c) **Co powinieneś moc zaprezentować po zakończeniu tego zadania?** Czego masz zamiar się nauczyć? Czego potrzebujesz, aby zaprezentować na koniec? *(wypełnij po zatwierdzeniu przez nauczyciela / instruktora)* Skorzystaj z części "zadania główne, procesy pracy, kompetencje" z własnego programu nauczania, do stworzenia portfolio Czego masz zamiar się dowiedzieć *(wypełnij sam-a)* **Jak Twoim zdaniem możesz się tego nauczyć?** *(wypełnij sam-a)* **Informacje zwrotne** Twój nauczyciel / instruktor daje Ci (obiektywną) informację zwrotną / opinię. Jeśli chcesz możesz także uzyskać informacje zwrotne od innych praktykantów. **Metodologia** **Stwórz swój własny plan nauczania** | Ile Twoim zdaniem potrzebujesz czasu? ... dni / tygodni / miesięcy | Punkty kredytowe UE | Gdzie można wykonać to zadanie? (wpisać adres miejsca praktyki zawodowej / symulacji / itp.) | **Wspólnie czy samodzielnie?** **Informacja** *(wpisz informacje, które proponujesz, wspólnie z nauczycielem lub samodzielnie lub które proponuje instruktor z firmy, w której odbywasz praktykę)* **Potrzebne wyposażenie** *(wypełnij, można zaproponować np. komputer, www, ...)* **Zadania główne, procesy, kompetencje, których dotyczy to zadanie** **Zadania główne** Procesy Kompetencje Aneks 2. Lista świadomości nauczycieli / trenerów Kiedy idziesz na spotkanie z praktykantem w celu przygotowania umowy lub oceny postępów, należy pamiętać o następujących aspektach psychologicznych i zachowaniu z Twojej strony, o utrzymaniu i zwiększeniu motywacji uczniów. Jest to jedna z najważniejszych podstaw dla skutecznego osiągania celu. | Sugestie | Wyjaśnienia | |-------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------| | Zapoznaj się z wykształceniem praktykanta i jego przyszłymi oczekiwaniami.| Możesz uzyskać te informacje ze szkoły lub po wywiadzie. | | Kontynuując ideę z poprzedniego zadania, opracuj ogólny zarys i główne aspekty dotyczące ścieżki edukacyjnej praktykanta, które należy wykonać i określ najlepszy sposób na osiągnięcie tego. | Tego podejścia nie należy traktować jako obowiązkowego, w kwestii wypełnienia i wykonania „umowy”, ale jako konstruktywny sposób, który ma pomóc praktykantowi lepiej osiągnąć swój cel, aby pokazać, że praktykant może wybrać swoją drogę uczenia się i dostosować ją w pożądany przez siebie sposób. | | Bądź dostępny i słuchaj go, aby zrozumiał, że jesteś elastyczny, jeśli chodzi o wprowadzanie wszelkich zmian w zadaniu, o ile jest to uzasadnione. | Zmiany mogą dotyczyć terminów i wszystkich innych wcześniej uzgodnionych części, a które okazały się trudne do osiągnięcia w trakcie stosowania. | | Nie należy za szybko kreować opinii wyroków, stereotypów i uprzedzeń dotyczących praktykanta. | To może powodować szereg wad: zła ocena może doprowadzić do źle wykonanego zadania, które może spowodować spowolnienie procesu edukacyjnego. | | Postaw się w czyjejś sytuacji. | Staraj się zapamiętać, kiedy byłeś w tym samym wieku i / lub sytuacji praktykanta; jakie miałeś pragnienia, oczekiwania, lęki, wątpliwości, nadzieje na przyszłość... | | Uśmiechaj się. | Trzeba przekazać praktykantowi pozytywne nastawienie i twoje pozytywne oczekiwania wobec niego. | | Dbaj o swoją postawę | Pamiętaj: postawa musi przekazywać pozytywne nastawienie. Należy kontrolować mowę ciała: bez założonych rąk, pochylenie ciała do przodu, w kierunku praktykanta i spokojny wyraz, wykorzystując także znaki niewerbalne, aby go zachęcić. | Biorąc pod uwagę, że zadanie jest „osobistą umową”, pamiętaj, o następujących kwestiach: - Zadanie musi być stale aktualizowane, zmieniane i poszerzane przy obopólnej zgódzie instruktora i praktykanta. - Jeśli w okresie szkolenia niektóre zadania są zbyt trudne do wykonania zgodnie z przydziałem, każde zadanie można podzielić na podzadania. - Należy ustalić terminy ostaleczne do wykonania zadań (dotyczy to zarówno zadań, jak i ich części - „podzadań”). - Uzgodnione zadanie musi dawać poczucie zaufania co do dotrzymania terminów, a ustalanie realnych terminów pokazują szacunek instruktora wobec praktykanta. | | Harmonogram działań dla opiekuna praktyk | |---|----------------------------------------| | 1 | Praktykant/stażysta chciałby zwiedzić Twoją firmę. | | 2 | Ty i Twój praktykant możecie omówić zadania/obowiązki zawodowe, które będzie wykonywać w celu zdobycia kwalifikacji. | | 3 | Praktykant zaplanuje swoją praktykę w formie harmonogramu zadań (biorąc pod uwagę warunki pracy i możliwości, aby mieć pewność, że jest na to gotowy) i przedyskutuje to ze swoim instruktorem ze szkoły. | | 4 | Praktykant pokaże Tobie plan całego okresu praktyki jako jednego dużego lub kilku mniejszych zadań w formacie zwanym: „zadania praktykanta”. | | 5 | Możesz dać swoje komentarze zanim zgodzisz się na zadanie(a). | | 6 | Ty (i Twoi koledzy) możecie teraz wspierać praktykanta w uczeniu się wykonywania swoich obowiązków/zadań. | | 7 | Wszystkie niezbędne informacje, np., jak długo dana osoba planuje uczyć się zadania i co musi wiedzieć z teorii, można znaleźć w „zadaniach praktykanta”. | | 8 | Nauczyciel ze szkoły skontaktuje się z Tobą w sprawie postępów ucznia / praktykanta, ale oczywiście możesz również sam informować go o jego postępach… | | 9 | Może się zdarzyć, że praktykant sam poprosi Cię o możliwość pokazania Tobie czego się nauczył, poprosi Cię o podzielenie się Twoją opinią na ten temat i będzie liczył na Twoją akceptację/zaliczenie (może nawet razem z instruktorem w szkole). | | 10 | Praktykant będzie również dzielił się swoją opinią na temat zadania. | | 11 | Po skończonym i podpisanym tj. zaakceptowanym przez nauczyciela zadaniu, praktykant może rozpocząć kolejne zadanie. | Aneks 4. Informacje zwrotne praktykanta – formularz opinii Forma informacji zwrotnych jest ważnym narzędziem dla samego praktykanta. Ponieważ jest w formie zorganizowanej tabeli, zachęca praktykanta do podzielenia sukcesów, tematów i problemów na mniejsze części. Daje to lepszy pogląd na sytuację i pokazuje uczniom, że wszystkie "sprawy" mogą być zakończone, a na pytania można uzyskać odpowiedź. | Data | Sukces / temat / pytanie | Dalsze działanie, Obserwacje | |------|--------------------------|------------------------------| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
<urn:uuid:ae5f8e9f-74d8-4ce0-adc8-f70d2fc4b60e>
finepdfs
3.253906
CC-MAIN-2016-44
http://www.adam-europe.eu/prj/9821/prd/1/2/FROJOL%20Teacher%20Guide_PL%20final.pdf
2016-10-22T09:24:29Z
crawl-data/CC-MAIN-2016-44/segments/1476988718866.34/warc/CC-MAIN-20161020183838-00391-ip-10-171-6-4.ec2.internal.warc.gz
301,600,119
0.998698
0.99998
0.99998
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn...
pol_Latn
{}
false
[ 368, 2482, 5593, 8986, 10276, 12008, 15104, 18382, 19987, 22649, 25425, 28306, 31126, 33357, 35520, 38738, 42211, 45756, 48895, 51611, 52612, 54232, 56338, 59785, 63525, 65710, 67520, 70951, 72549, 73688 ]
2
0
1 2 3 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 Termin minął (08.06.2011) Termin minął (28.02.2011) 31.07.2014 | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 1010-1+A1:2011 | | Bezpieczeństwo maszyn -- Wymagania bezpieczeństwa dotyczące projektowania i konstrukcji maszyn poligraficznych i maszyn do przetwarzania papieru -- Część 1: Wymagania wspólne | | EN 1010-1:2004+A1:2010 | | 08.06.2011 | | EN 1010-1:2004 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 1010-2+A1:2011 | | Bezpieczeństwo maszyn -- Wymagania bezpieczeństwa dotyczące projektowania i konstrukcji maszyn poligraficznych i maszyn do przetwarzania papieru -- Część 2: Maszyny do drukowania i maszyny do lakierowania, łącznie z urządzeniami prepress | | EN 1010-2:2006+A1:2010 | | 04.02.2011 | | EN 1010-2:2006 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 1127-1:2011 | | Atmosfery wybuchowe -- Zapobieganie wybuchowi i ochrona przed wybuchem -- Część 1: Pojęcia podstawowe i metodyka | | EN 1127-1:2011 | | 18.11.2011 | | EN 1127-1:2007 Uwaga 2.1 | | 1 4 5 6 7 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 Termin minął (31.12.2014) Termin minął (28.12.2009) Termin minął (30.09.2013) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 1127-2:2014-08 | | Atmosfery wybuchowe -- Zapobieganie wybuchowi i ochrona przed wybuchem -- Część 2: Pojęcia podstawowe i metodologia dla górnictwa | | EN 1127-2:2014 | | 12.12.2014 | | EN 1127-2:2002 +A1:2008 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 1710+A1:2010 | | Urządzenia i podzespoły przeznaczone do stosowania w przestrzeniach zagrożonych wybuchem w podziemnych wyrobiskach zakładów górniczych | | EN 1710:2005+A1:2008 | | 20.08.2008 | | EN 1710:2005 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 1710+A1:2010/AC:2011 | | | | EN 1710:2005+A1:2008/ AC:2010 | | | | | | | PN-EN 1755+A2:2013-07 | | Wózki jezdniowe, bezpieczeństwo -- Praca w atmosferach potencjalnie wybuchowych -- Użytkowanie w gazie palnym, oparach, mgle i pyle | | EN 1755:2000+A2:2013 | | 04.05.2013 | | EN 1755:2000 +A1:2009 Uwaga 2.1 | | 2 8 9 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 1834-1:2002 | | Silniki spalinowe tłokowe -- Wymagania bezpieczeństwa dotyczące projektowania i budowy silników przeznaczonych do stosowania w przestrzeniach zagrożonych wybuchem – Część 1: Silniki grupy II przeznaczone do stosowania w atmosferze palnych gazów i par | | EN 1834-1:2000 | | 21.07.2001 | | | | | PN-EN 1834-2:2002 | | Silniki spalinowe tłokowe -- Wymagania bezpieczeństwa dotyczące projektowania i budowy silników przeznaczonych do stosowania w przestrzeniach zagrożonych wybuchem -- Część 2: Silniki grupy I przeznaczone do stosowania w pracach podziemnych zagrożonych występowaniem metanu i/lub palnego pyłu | | EN 1834-2:2000 | | 21.07.2001 | | | | 3 10 11 12 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 31.03.2013 | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 1834-3:2002 | | Silniki spalinowe tłokowe -- Wymagania bezpieczeństwa dotyczące projektowania i budowy silników przeznaczonych do stosowania w przestrzeniach zagrożonych wybuchem -- Część 3: Silniki grupy II przeznaczone do stosowania w atmosferze palnych pyłów | | EN 1834-3:2000 | | 21.07.2001 | | | | | PN-EN 1839:2013 | | Oznaczanie granic wybuchowości gazów i par | | EN 1839:2012 | | 22.11.2012 | | EN 1839:2003 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 1953:2014-02 | | Urządzenia do rozpylania i natryskiwania materiałów powłokowych -- Wymagania bezpieczeństwa | | EN 1953:2013, | | 05.11.2013 | | | | 4 13 14 15 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 Termin minął (31.12.2010) Termin minął (31.12.2010) Termin minął (31.12.2010) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 12581+A1:2012 | | Urządzenia do powlekania -- Urządzenia do powlekania zanurzeniowego i elektrolitycznego ciekłymi organicznymi materiałami powłokowymi -- Wymagania bezpieczeństwa | | EN 12581:2005+A1:2010 | | 17.09.2010 | | EN 12581:2005 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 12621+A1:2012 | | Urządzenia do dostarczania i cyrkulacji materiałów powłokowych pod ciśnieniem -- Wymagania bezpieczeństwa | | EN 12621:2006+A1:2010 | | 17.09.2010 | | EN 12621:2006 Uwaga 2.1 | | 5 16 17 18 19 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 Termin minął (31.12.2012) Termin minął (30.04.2013) Termin minął (31.12.2010) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 13012:2012 | | Stacje paliwowe – Konstrukcja i charakterystyka pistoletów paliwowych stosowanych w odmierzaczach paliwa | | EN 13012:2012 | | 03.08.2012 | | EN 13012:2001 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 13160-1:2005 | | Układy wykrywania przecieków -- Część 1: Zasady ogólne | | EN 13160-1:2003 | | 14.08.2003 | | | | | PN-EN 13237:2013 | | Przestrzenie zagrożone wybuchem – Terminy i definicje dotyczące urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem | | EN 13237:2012 | | 12.02.2013 | | EN 13237:2003 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 13463-1:2010 | | Urządzenia nieelektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem -- Część 1: Podstawowe założenia i wymagania | | EN 13463-1:2009 | | 16.04.2010 | | EN 13463-1:2001 Uwaga 2.1 | | 6 20 21 22 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 31.07.2014 | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 13463-2:2005 | | Urządzenia nieelektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem -- Część 2: Ochrona za pomocą obudowy z ograniczonym przepływem „fr” | | EN 13463-2:2004 | | 30.11.2005 | | | | | PN-EN 13463-3:2006 | | Urządzenia nieelektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem -- Część 3: Ochrona za pomocą osłony ognioszczelnej „d” | | EN 13463-3:2005 | | 30.11.2005 | | | | | PN-EN 13463-5:2012 | | Urządzenia nieelektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem -- Część 5: Zabezpieczenie za pomocą bezpieczeństwa konstrukcyjnego „c” | | EN 13463-5:2011 | | 18.11.2011 | | EN 13463-5:2003 Uwaga 2.1 | | 7 23 24 25 26 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 8 | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 13463-6:2006 | | Urządzenia nieelektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem -- Część 6: Ochrona przez kontrolę źródła zapłonu „b” | | EN 13463-6:2005 | | 30.11.2005 | | | | | PN-EN 13463-8:2005 | | Urządzenia nieelektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem -- Część 8: Ochrona za pomocą osłony cieczowej „k” | | EN 13463-8:2003 | | 12.08.2004 | | | | | PN-EN 13616:2004 | | Urządzenia zapobiegające przepełnieniu dla zbiorników stacjonarnych na paliwo ciekłe ropopochodne | | EN 13616:2004 | | 09.03.2006 | | | | | PN-EN 13616:2004/AC:2006 | | | | EN 13616:2004/AC:2006 | | | | | | 27 28 29 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 Termin minął (31.11.2012) Termin minął (30.09.2012) Termin minął (30.09.2012) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 13617-1:2012 | | Stacje paliwowe -- Część 1: Wymagania dotyczące bezpieczeństwa konstrukcji i charakterystyk odmierzaczy, dozowników i dystrybucyjnych jednostek satelitarnych | | EN 13617-1:2012 | | 03.08.2012 | | EN 13617-1:2004 +A1:2009 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 13617-2:2012 | | Stacje paliwowe -- Część 2: Wymagania dotyczące bezpieczeństwa konstrukcji i charakterystyk zaworów zrywnych stosowanych w odmierzaczach i dozownikach | | EN 13617-2:2012 | | 04.05.2012 | | EN 13617-2:2004 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 13617-3:2012 | | Stacje paliwowe -- Część 3: Wymagania dotyczące bezpieczeństwa konstrukcji i charakterystyk zaworów odcinających | | EN 13617-3:2012 | | 04.05.2012 | | EN 13617-3:2004 Uwaga 2.1 | | 9 30 31 32 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 13617-4:2012 | | Stacje paliwowe -- Część 4: Wymagania dotyczące bezpieczeństwa konstrukcji i charakterystyk złączy obrotowych stosowanych w odmierzaczach i dozownikach | | EN 13617-4:2012 | | 05.11.2013 | | | | | PN-EN 13760:2005 | | Instalacja zasilania pojazdów samochodowych, do przewozu osób i ładunków, skroplonym gazem węglowodorowym (LPG) -- Dysze wlewowe: warunki badań i wymiary | | EN 13760:2003 | | 24.01.2004 | | | | | PN-EN 13821:2004 | | Przestrzenie zagrożone wybuchem -- Zapobieganie wybuchowi i ochrona przed wybuchem -- Oznaczanie minimalnej energii zapłonu mieszanin pyłowo-powietrznych | | EN 13821:2002 | | 20.05.2003 | | | | 33 34 35 36 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 Termin minął (31.07.2011) Termin minął (31.07.2011) Termin minął (31.07.2011) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 13852-1:2013-12 | | Dźwignice -- Dźwignice morskie offshore -- Część 1: Dźwignice morskie offshore ogólnego stosowania | | EN 13852-1:2013 | | 05.11.2013 | | | | | PN-EN 14034-1+A1:2011 | | Oznaczanie charakterystyk wybuchowości obłoków pyłu -- Część 1: Oznaczanie maksymalnego ciśnienia wybuchu pmax obłoków pyłu | | EN 14034-1:2004 +A1:2011 | | 08.06.2011 | | EN 14034-1:2004 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 14034-2+A1:2011 | | Oznaczanie charakterystyk wybuchowości obłoków pyłu -- Część 2: Oznaczanie maksymalnej szybkości narastania ciśnienia wybuchu (dp/dt)max obłoków pyłu | | EN 14034-2:2006 +A1:2011 | | 08.06.2011 | | EN 14034-2:2006 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 14034-3+A1:2011 | | Oznaczanie charakterystyk wybuchowości obłoków pyłu -- Część 3: Oznaczanie dolnej granicy wybuchowości DGW obłoków pyłu | | EN 14034-3:2006 +A1:2011 | | 08.06.2011 | | EN 14034-3:2006 Uwaga 2.1 | | 37 38 39 40 41 42 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 Termin minął (31.07.2011) Termin minął (28.02.2013) Termin minął (30.04.2010) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 14034-4+A:2011 | | Oznaczanie charakterystyk wybuchowości obłoków pyłu -- Część 4: Oznaczanie granicznego stężenia tlenu GST obłoków pyłu | | EN 14034-4:2004 +A1:2011 | | 08.06.2011 | | EN 14034-4:2004 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 14373:2006 | | Systemy tłumienia wybuchu | | EN 14373:2005 | | 09.03.2006 | | | | | PN-EN 14460:2008 | | Urządzenia odporne na wybuch | | EN 14460:2006 | | 15.12.2006 | | | | | PN-EN 14491:2012 | | Systemy ochronne odciążające wybuchy pyłów | | EN 14491:2012 | | 22.11.2012 | | EN 14491:2006 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 14492-1+A1:2009 | | Dźwignice -- Mechanicznie napędzane wciągarki i wciągniki -- Część 1: Mechanicznie napędzane wciągarki | | EN 14492-1:2006 +A1:2009 | | 16.04.2010 | | EN 14492-1:2006 Uwaga 2.1 | | | PN-EN144921:2006+A1:2009/AC:2010 | | | | EN 14492-1:2006 +A1:2009/AC:2010 | | | | | | 43 44 45 46 47 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 Termin minął (16.04.2010) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 14492-2+A1:2010 | | Dźwignice -- Mechanicznie napędzane wciągarki i wciągniki -- Część 2: Mechanicznie napędzane wciągniki | | EN 14492-2:2006 +A1:2009 | | 16.04.2010 | | EN 14492-2:2006 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 14492-2+A1:2010/AC:2014-07 | | | | EN 14492-2:2006 +A1:2009/AC:2010 | | | | | | | PN-EN 14522:2006 | | Oznaczanie temperatury samozapłonu gazów i par | | EN 14522:2005 | | 30.11.2005 | | | | | PN-EN 14591-1:2006 | | Ochrona przeciwwybuchowa w podziemnych wyrobiskach zakładów górniczych -- Systemy ochronne ― Część 1: Tama wentylacyjna przeciwwybuchowa o wytrzymałości 2 bar | | EN 14591-1:2004 | | 09.03.2006 | | | | | PN-EN 14591-1:2006/AC:2011 | | | | EN 14591-1:2004/ AC:2006 | | | | | | 48 49 50 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 14 | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 14591-2:2009 | | Ochrona przeciwwybuchowa w podziemnych wyrobiskach zakładów górniczych -- Systemy ochronne ― Część 2: Przeciwwybuchowe zapory wodne | | EN 14591-2:2007 | | 12.12.2007 | | | | | | | | | EN 14591-2:2007/ AC:2008 | | | | | | | PN-EN 14591-4:2009 | | Ochrona przeciwwybuchowa w podziemnych wyrobiskach zakładów górniczych -- Systemy ochronne ― Część 4: Automatyczne systemy gaszące kombajnów chodnikowych | | EN 14591-4:2007 | | 12.12.2007 | | | | | | | | | EN 14591-4:2007/ AC:2008 | | | | | | | PN-EN 14677:2010 | | Bezpieczeństwo maszyn -- Obróbka pozapiecowa stali ― Wymagania bezpieczeństwa dla maszyn i urządzeń do obróbki cieplnej ciekłej stali | | EN 14677:2008 | | 20.08.2008 | | | | 51 52 53 54 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 Termin minął (30.09.2013) Termin minął (08.06.2011) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 14678-1:2013-07 | | Wyposażenie i osprzęt do LPG – Konstrukcja i działanie urządzeń przeznaczonych do samochodowych stacji napełniania LPG -- Część 1: Dystrybutory | | EN 14678-1:2013 | | 04.05.2013 | | EN 14678-1:2006 +A1:2009 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 14681+A1:2012 | | Bezpieczeństwo maszyn -- Wymagania bezpieczeństwa dla maszyn i urządzeń do wytwarzania stali w piecach elektrycznych łukowych | | EN 14681:2006+A1:2010 | | 08.06.2011 | | EN 14681:2006 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 14756:2008 | | Oznaczanie granicznego stężenia tlenu (GST) dla gazów i par | | EN 14756:2006 | | 12.12.2007 | | | | | PN-EN 14797:2009 | | Urządzenia odciążające wybuch | | EN 14797:2006 | | 12.12.2007 | | | | 55 56 57 58 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 Termin minął (31.12.2010) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 14973+A1:2011 | | Taśmy przenośnikowe stosowane w wyrobiskach podziemnych -- Wymagania bezpieczeństwa elektrycznego i pożarowego | | EN 14973:2006+A1:2008 | | 07.07.2010 | | EN 14973:2006 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 14983:2009 | | Zapobieganie wybuchowi i ochrona przed wybuchem w podziemnych zakładach górniczych -- Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do odmetanowania | | EN 14983:2007 | | 12.12.2007 | | | | | PN-EN 14986:2009 | | Konstrukcje wentylatorów pracujących w przestrzeniach zagrożonych wybuchem | | EN 14986:2007 | | 12.12.2007 | | | | | PN-EN 14994:2009 | | Systemy zabezpieczające przez odciążenie wybuchu gazu | | EN 14994:2007 | | 12.12.2007 | | | | 59 60 61 62 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 17 | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 15089:2010 | | Systemy izolowania wybuchu | | EN 15089:2009 | | 16.04.2010 | | | | | PN-EN 15188:2009 | | Oznaczanie skłonności nagromadzeń pyłu do samozapalenia | | EN 15188:2007 | | 12.12.2007 | | | | | PN-EN 15198:2009 | | Metodyka oceny ryzyka zapłonu od nieelektrycznych urządzeń oraz części i podzespołów przeznaczonych do stosowania w przestrzeniach zagrożonych wybuchem | | EN 15198:2007 | | 12.12.2007 | | | | | PN-EN 15233:2009 | | Metodyka oceny bezpieczeństwa funkcjonalnego systemów ochronnych do przestrzeni zagrożonych wybuchem | | EN 15233:2007 | | 12.12.2007 | | | | 63 64 65 66 67 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 Termin minął (29.02.2012) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 15268:2008 | | Stacje paliwowe -- Wymagania dotyczące bezpieczeństwa konstrukcji i charakterystyk zespołów pomp głębinowych | | EN 15268:2008 | | 27.01.2009 | | | | | PN-EN 15794:2010 | | Oznaczanie punktów wybuchowości cieczy palnych | | EN 15794:2009 | | 16.04.2010 | | | | | PN-EN 15967:2011 | | Oznaczanie maksymalnego ciśnienia wybuchu i maksymalnej szybkości narastania ciśnienia wybuchu gazów i par | | EN 15967:2011 | | 18.11.2011 | | EN 13673-2:2005 EN 13673-1:2003 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 16009:2011 | | Bezpłomieniowe urządzenia odciążające wybuch | | EN 16009:2011 | | 18.11.2011 | | | | | PN-EN 16020:2012 | | Dywertery eksplozyjne | | EN 16020:2011 | | 18.11.2011 | | | | 68 69 70 71 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 14.10.2016 14.10.2016 19 | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 16447:2014-11 | | Zawory klapowe izolujące wybuch | | EN 16447:2014 | | 12.12.2014 | | | | | PN-EN 50050:2006 | | Urządzenia elektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem -- Sprzęt do ręcznego elektrostatycznego natryskiwania | | EN 50050:2006 | | 20.08.2008 | | | | | PN-EN 50050-1:2014-03 | | Sprzęt do ręcznego elektrostatycznego natryskiwania -- Wymagania bezpieczeństwa -- Część 1: Sprzęt do ręcznego natryskiwania płynnych materiałów palnych stosowanych do powlekania | | EN 50050-1:2013 | | 14.03.2014 | | | | | PN-EN 50050-2:2014-04 | | Sprzęt do ręcznego elektrostatycznego natryskiwania -- Wymagania bezpieczeństwa -- Część 2: Sprzęt do ręcznego natryskiwania proszkowych materiałów palnych stosowanych do powlekania | | EN 50050-2:2013, | | 14.03.2014 | | EN 50050:2006 Uwaga 2.1 | | 72 73 74 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 14.10.2016 Termin minął (01.06.2013) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 50050-3:2014-04 | | Sprzęt do ręcznego elektrostatycznego natryskiwania -- Wymagania bezpieczeństwa -- Część 3: Sprzęt do ręcznego natryskiwania kłaczkowych materiałów palnych | | EN 50050-3:2013 | | 14.03.2014 | | | | | PN-EN 50104:2011 | | Elektryczne przyrządy do wykrywania i pomiaru tlenu -- Wymagania metrologiczne i funkcjonalne oraz metody badań | | EN 50104:2010 | | 04.02.2011 | | EN 50104:2002 + A1:2004 | | | PN-EN 50176:2009 | | Stacjonarne urządzenia do elektrostatycznego natryskiwania palnych ciekłych materiałów powłokowych -- Wymagania dotyczące bezpieczeństwa | | EN 50176:2009 | | 16.04.2010 | | | | 75 76 77 78 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 23.07.2015 13.04.2018 | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 50177:2009 | | Stacjonarne urządzenia do elektrostatycznego napylania palnych proszków powłokowych -- Wymagania dotyczące bezpieczeństwa | | EN 50177:2009 | | 16.04.2010 | | | | | PN-EN 50177:2009/A1:2012 | | | | EN 50177:2009/A1:2012 | | 22.11.2012 | | Uwaga 3 | | | PN-EN 50223:2015-09 | | Urządzenia stacjonarne do elektrostatycznego nanoszenia palnych materiałów kłaczkowych -- Wymagania bezpieczeństwa | | EN 50223:2015 | | Pierwsza publikacja | | EN 50223:2010 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 50271:2011 | | Elektryczne przyrządy do wykrywania i pomiaru gazów palnych, gazów toksycznych lub tlenu – Wymagania i badania dotyczące przyrządów wykorzystujących oprogramowanie i/lub techniki cyfrowe | | EN 50271:2010 | | 04.02.2011 | | | | 79 80 81 82 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 22 | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 50281-2-1:2002 | | Urządzenia elektryczne do stosowania w obecności pyłów palnych -- Część 2-1: Metody badania -- Metody oznaczania minimalnej temperatury zapłonu pyłu | | EN 50281-2-1:1998 | | 06.11.1999 | | | | | | | | | EN 50281-2-1:1998/ AC:1999 | | | | | | | PN-EN 50303:2004 | | Urządzenia grupy I kategorii M1 przeznaczone do pracy ciągłej w atmosferach zagrożonych metanem i/lub pyłem węglowym | | EN 50303:2000 | | 16.02.2001 | | | | | PN-EN 50381:2005 | | Przewoźne pomieszczenia wentylowane z zewnętrznym ujściem lub bez niego | | EN 50381:2004 | | 09.03.2006 | | | | | PN-EN 50381:2005/AC:2006 | | | | EN 50381:2004/AC:2005 | | | | | | 83 84 85 86 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 02.04.2015 07.10.2016 01.08.2017 | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 50495:2010 | | Urządzenia zabezpieczające niezbędne do bezpiecznego działania urządzeń ze względu na zagrożenie wybuchem | | EN 50495:2010 | | 17.09.2010 | | | | | PN-EN 60079-0:2013-03 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 0: Urządzenia -- Podstawowe wymagania | | EN 60079-0:2012 | | 14.03.2014 | | EN 60079-0:2009 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 60079-0:2013-03/A11:2014-03 | | | | EN 60079-0:2012 /A11:2013 | | 14.03.2014 | | Uwaga 3 | | | PN-EN 60079-1:2014-12 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 1: Zabezpieczenie urządzeń za pomocą osłon ognioszczelnych „d” | | EN 60079-1:2014 | | Pierwsza publikacja | | EN 60079-1:2007 Uwaga 2.1 | | 87 88 89 90 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 25.08.2017 24.03.2018 Termin minął (01.05.2010) Termin minął (01.10.2009) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 60079-2:2015-09 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 2: Zabezpieczenie urządzeń za pomocą osłon gazowych z nadciśnieniem „p” | | EN 60079-2:2014 | | Pierwsza publikacja | | EN 61241-4:2006 EN 60079-2:2007 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 60079-5:2015-08 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 5: Zabezpieczenie urządzeń za pomocą osłony piaskowej „q” | | EN 60079-5:2015 | | Pierwsza publikacja | | EN 50017:2007 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 60079-6:2010 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 6: Zabezpieczenie urządzeń za pomocą osłony olejowej „o” | | EN 60079-6:2007 | | 20.08.2008 | | EN 50015:1998 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 60079-7:2010 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 7: Zabezpieczenie urządzeń za pomocą budowy wzmocnionej „e” | | EN 60079-7:2007 | | 11.04.2008 | | EN 60079-7:2003 Uwaga 2.1 | | 91 92 93 94 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 04.08.2014 Termin minął (01.05.2013) 16.01.2018 | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 60079-11:2012 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 11: Urządzenia przeciwwybuchowe iskrobezpieczne „i” | | EN 60079-11:2012 | | 04.05.2012 | | EN 60079-11:2007 EN 61241-11:2006 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 60079-15:2010 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 15: Zabezpieczenie urządzeń za pomocą budowy typu „n” | | EN 60079-15:2010 | | 08.06.2011 | | EN 60079-15:2005 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 60079-18:2015-06 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 18: Zabezpieczenie urządzeń za pomocą hermetyzacji „m” | | EN 60079-18:2015 | | Pierwsza publikacja | | EN 60079-18:2009 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 60079-20-1:2010 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 20-1: Właściwości materiałowe dotyczące klasyfikacji gazów i par -- Metody badań i dane tabelaryczne | | EN 60079-20-1:2010 | | 17.09.2010 | | | | 95 96 97 98 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 Termin minął (01.10.2013) 02.12.2017 Termin minął (01.04.2011) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 60079-25:2011 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 25: Systemy iskrobezpieczne | | EN 60079-25:2010 | | 08.06.2011 | | EN 60079-25:2004 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 60079-25:2011/AC:2014-08 | | | | EN 60079-25:2010/ AC:2013 | | | | | | | PN-EN 60079-26:2015-04 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 26: Urządzenia o poziomie zabezpieczenia urządzenia (EPL) Ga | | EN 60079-26:2015 | | Pierwsza publikacja | | EN 60079-26:2007 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 60079-27:2008 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 27: Koncepcja magistrali iskrobezpiecznej (FISCO) | | EN 60079-27:2008 | | 16.04.2010 | | EN 60079-27:2006 Uwaga 2.1 | | 99 100 101 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 Termin minął (01.11.2010) Termin minął (01.04.2013) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 60079-28:2010 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 28: Zabezpieczenie urządzeń oraz systemów transmisji wykorzystujących promieniowanie optyczne | | EN 60079-28:2007 | | 11.04.2008 | | | | | PN-EN 60079-29-1:2010 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 29-1: Detektory gazu -- Wymagania metrologiczne i funkcjonalne detektorów gazów palnych | | EN 60079-29-1:2007 | | 20.08.2008 | | EN 61779-1:2000 EN 61779-2:2000 EN 61779-3:2000 EN 61779-4:2000 EN 61779-5:2000 + A11:2004 | | | PN-EN 60079-29-4:2010 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 29-4: Detektory gazu -- Wymagania metrologiczne i funkcjonalne dotyczące detektorów z otwartą ścieżką do wykrywania gazów palnych | | EN 60079-29-4:2010 | | 08.06.2011 | | EN 50241-1:1999 EN 50241-2:1999 + A1:2004 | | 102 103 104 105 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 01.01.2017 Termin minął (30.06.2014) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN 60079-30-1:2010 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 30-1: Elektryczne rezystancyjne nagrzewanie ścieżkowe -- Wymagania ogólne i badania | | EN 60079-30-1:2007 | | 20.08.2008 | | | | | PN-EN 60079-31:2014-10 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 31: Zabezpieczenie urządzeń przed zapłonem pyłu za pomocą obudowy "t" | | EN 60079-31:2014 | | 12.12.2014 | | EN 60079-31:2009 Uwaga 2.1 | | | PN-EN 60079-35-1:2011 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 35-1: Lampy nahełmne do użytku w zakładach górniczych zagrożonych wybuchem gazu kopalnianego (metanu) -- Wymagania ogólne -- Konstrukcja i badania związane z zagrożeniem wybuchem | | EN 60079-35-1:2011 | | 18.11.2011 | | | | | PN-EN 60079-35-1:2011/AC:2011 | | | | EN 60079-35-1:2011/ AC:2011 | | | | | | 106 107 Urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem (ATEX) Dyrektywa 94/9/WE Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii. Polskie Normy zharmonizowane Data aktualizacji – 13.10.2015 Data ustania domniemania zgodności normy zastąpionej Uwaga 1 7 Termin minął (31.12.2010) Termin minął (25.05.2014) | Numer referencyjny PN | | Tytuł PN | | Numer EN wprowadzonej | | Pierwsza publikacja Dz. Urz. | | Numer EN zastąpionej | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | 2 | | 3 | | 4 | | 5 | | 6 | | PN-EN ISO 16852:2012 | | Przerywacze płomienia -- Wymagania eksploatacyjne, metody badań i ograniczenia stosowania | | EN ISO 16852:2010 | | 17.09.2010 | | EN 12874:2001 Uwaga 2.1 | | | PN-EN ISO/IEC 80079-34:2011 | | Atmosfery wybuchowe -- Część 34: Zastosowanie systemów zarządzania jakością przy produkcji urządzeń | | EN ISO/IEC 80079-34: 2011 | | 18.11.2011 | | EN 13980:2002 Uwaga 2.1 | | Uwaga 1: Data ustania domniemania zgodności jest zasadniczo datą wycofania („dw") określoną przez europejskie organizacje normalizacyjne. Zwraca się jednak uwagę użytkowników tych norm na fakt, że w niektórych szczególnych przypadkach data wycofania i data ustania domniemania zgodności mogą nie być tożsame. Uwaga 2.1: Nowa (lub zmieniona) norma ma taki sam zakres, jak norma zastąpiona. W określonym dniu ustaje domniemanie zgodności normy zastąpionej z wymaganiami zasadniczymi lub innymi odpowiedniego prawodawstwa Unii. Uwaga 3: W przypadku zmian normą, do której stosuje się odniesienie jest dana EN z wcześniejszymi zmianami, jeżeli istnieją, oraz nowa podana zmiana. Zastąpiona norma (kolumna 6) obejmuje zatem daną EN z jej wcześniejszymi zmianami, lecz bez zmiany nowej. W określonym dniu ustaje domniemanie zgodności normy zastąpionej z wymaganiami zasadniczymi lub innymi odpowiedniego prawodawstwa Unii. UWAGA: ― Wszelkie informacje na temat dostępności norm można uzyskać w europejskich organizacjach normalizacyjnych lub w krajowych jednostkach normalizacyjnych, których wykaz jest publikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej zgodnie z art. 27 rozporządzenia (UE) nr 1025/2012 1) . ― Europejskie organizacje normalizacyjne przyjmują normy w języku angielskim (CEN i CENELEC publikują je również w języku francuskim i niemieckim). Następnie krajowe jednostki normalizacyjne tłumaczą tytuły norm na wszystkie pozostałe wymagane języki urzędowej Unii Europejskiej. Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za poprawność tytułów zgłoszonych do publikacji w Dzienniku Urzędowym. ― Odniesienie do sprostowań „…/AC:YYYY" publikuje się wyłącznie w celach informacyjnych. Za pomocą sprostowania usuwa się z tekstu normy błędy w druku, błędy językowe lub im podobne, sprostowanie może dotyczyć jednej wersji językowej lub kilku wersji językowych (angielskiej, francuskiej lub niemieckiej) normy przyjętej przez europejską organizację normalizacyjną. ― Publikacja odniesień w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej nie oznacza, że normy są dostępne we wszystkich językach urzędowych Unii Europejskiej. ― Wykaz ten zastępuje wszystkie poprzednie wykazy opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Komisja Europejska czuwa nad uaktualnianiem wykazu. ― Więcej informacji na temat zharmonizowanych norm i innych norm europejskich można uzyskać na stronie internetowej: http://ec.europa.eu/enterprise/policies/european-standards/harmonised-standards/index_en.htm 1) Dz. Urz. L 316 z 14.11.2012, s. 12.
<urn:uuid:5d885c36-4e26-49c6-aa3c-fd2d0ef86208>
finepdfs
3.773438
CC-MAIN-2016-50
http://www.pkn.pl/var/resources/1/1/812/94_9_WE.pdf
2016-12-06T00:55:19Z
crawl-data/CC-MAIN-2016-50/segments/1480698541864.44/warc/CC-MAIN-20161202170901-00072-ip-10-31-129-80.ec2.internal.warc.gz
629,426,063
0.999814
0.99984
0.99984
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...
pol_Latn
{}
false
[ 1471, 2897, 4152, 5353, 6484, 7929, 9151, 10320, 11703, 12913, 14472, 16006, 17354, 18679, 20023, 21290, 22485, 23812, 25210, 26430, 27792, 29062, 30328, 31776, 33195, 34467, 35825, 37216, 38774, 40778 ]
1
0
PROGRAM WYCHOWAWCZO – PROFILAKTYCZNY NA LATA 2019 – 2024 SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 W NYSIE „Dziecko chce być dobre. Jeśli nie umie – naucz. Jeśli nie wie – wytłumacz. Jeśli nie może – pomóż." J. Korczak I pamiętaj… „Kiedy śmieje się dziecko, śmieje się cały świat." J. Korczak 1. PODSTAWA PRAWNA - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej - Powszechna Deklaracja Praw Człowieka - Konwencja o Prawach Dziecka - Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii - Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2015 r. w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej w celu przeciwdziałania narkomanii - Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej 1. WPROWADZENIE „Wychowanie to wspieranie dziecka w rozwoju ku pełnej dojrzałości w sferze fizycznej, emocjonalnej, intelektualnej, duchowej i społecznej, wzmacniane i uzupełniane przez działania z zakresu profilaktyki problemów dzieci i młodzieży." 1 „Profilaktyka jest jednym ze sposobów reagowania na rozmaite zjawiska społecznie, które oceniane są jako szkodliwe i niepożądane. Negatywna ocena skłania do traktowania takich zjawisk w kategoriach zagrożeń i podejmowania wysiłków w celu ich eliminacji lub choćby ograniczania. Profilaktyka różni się od innych sposobów przeciwdziałania tym, że jest czynnością uprzedzającą, że podejmowana jest zanim takie groźne zjawiska się ujawnią lub rozprzestrzenią, a ich dolegliwość wymusi dopiero zastosowanie bezpośrednich środków zaradczych." 2 1 Art. 1 pkt 3 Ustawy Prawo oświatowe z dnia 14 grudnia 2016 r. 2 Profilaktyka w środowisku lokalnym. Praca zbiorowa pod red. G. Świątkiewicz. Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa 2002. Czynniki ryzyka to wszystkie elementy (cechy, sytuacje, warunki) zwiększające prawdopodobieństwo pojawienia się niekorzystnych konsekwencji zaburzających prawidłowy rozwój. Należą do nich: - środowisko społeczne i normy w nim obowiązujące, promujące negatywne wzorce zachowań, - modelowanie niewłaściwych zachowań w domu i w szkole, - grupy rówieśnicze i występujące w nich zachowania dysfunkcyjne, - słabe wyniki w nauce, - brak celów życiowych, - dostęp do środków i substancji psychoaktywnych, - nadmierny, niekontrolowany dostęp do Internetu, - wczesna inicjacja w zachowaniach ryzykownych. Program wychowawczo – profilaktyczny szkoły obejmuje wszystkich uczniów, a metody i formy pracy są dostosowane do ich potrzeb i możliwości oraz wniosków wynikających z bieżącej diagnozy problemów występujących w środowisku szkolnym. Uwzględniają różny stopień samodzielności i zakres doświadczeń życiowych uczniów. Pracownicy szkoły będą się starać o włączenie rodziców, jako naturalnych sojuszników, do oddziaływań wychowawczo – profilaktycznych prowadzonych przez szkołę. 2. DIAGNOZA ŚRODOWISKA SZKOLNEGO Diagnoza środowiska szkolnego przeprowadzana jest na podstawie: - obserwacji zachowań uczniów, - analizy dokumentów szkolnych, - analizy frekwencji, - rozmów z uczniami, wychowawcami, nauczycielami, rodzicami lub opiekunami. Na podstawie przeprowadzonych diagnoz wskazano następujące problemy: - sytuacje konfliktowe między uczniami, - brak umiejętności rozwiązywania sytuacji konfliktowych, - brak umiejętności nawiązywania poprawnej komunikacji między uczniami, - trudności w wyrażaniu emocji, - brak umiejętności właściwego korzystania z Internetu, - cyberprzemoc, - niewłaściwe zachowanie uczniów podczas przerw, - palenie e-papierosów, - niewłaściwe zachowanie pojedynczych uczniów w czasie lekcji. 3. MISJA SZKOŁY „RAZEM W PRZYSZŁOŚĆ" 4. WIZJA SZKOŁY Nasza szkoła to miejsce, które: - jest nowoczesne, posiada rozbudowaną bazę dydaktyczną, - gwarantuje wysoki poziom nauczania, realizowany poprzez otwartość na wiedzę i umiejętność korzystania z różnych źródeł, celem zdobycia potrzebnych informacji, - kształtuje osobowość ucznia, - zapewnia jego wszechstronny rozwój, - jest otwarte na współpracę z rodzicami, - jest bezpieczne i przyjazne, - jest skutecznie zarządzane, - kultywuje tradycje, - podąża ku nowoczesności, - uczy myśleć twórczo i praktycznie stosować zdobytą wiedzę, - kształtuje kulturę osobistą i poczucie tolerancji i odpowiedzialności, - wychowuje w duchu patriotycznym w tożsamości ze środowiskiem oraz poszanowaniu tradycji. 5. SYLWETKA ABSOLWENTA „Nie ka żdy musi by ć matematykiem, biologiem, in żynierem czy lekarzem, ale ka żdy – dla dobra swojego i innych – musi by ć cz łowiekiem" Absolwent naszej szkoły jest osobą twórczą, odpowiedzialną, kulturalną, wrażliwą, otwartą na potrzeby innych i samodzielną. Posiada umiejętność komunikowania się, współpracy, doskonalenia, rozsądnego spędzania wolnego czasu. Wyznacza sobie cele i konsekwentnie dąży do ich realizacji. Chce się uczyć, a nie być nauczanym. Zna swoje mocne i słabe strony i jest świadomy swojej wartości. Przestrzega norm etycznych, kieruje się w życiu uniwersalnymi wartościami. Ma poczucie więzi ze swoją miejscowością, regionem, Ojczyzną, jest obywatelem znającym swoje prawa i obowiązki. Jest przywiązany do tradycji - szanując przeszłość patrzy w przyszłość. Dzięki kontaktom z rówieśnikami ze szkół partnerskich potrafi określić swoje miejsce w zjednoczonej Europie. Jest też wrażliwy na potrzeby środowiska naturalnego i traktuje je jako ogólnoludzkie dobro. 6. UCZESTNICY PROGRAMU WYCHOWAWCZO-PROFILAKTYCZNEGO: Dyrektor: - monitoruje pracę wychowawców klas i pozostałych nauczycieli w zakresie działań wychowawczo – profilaktycznych, - sprawuje opiekę nad uczniami oraz stwarza warunki do ich rozwoju psychofizycznego poprzez działania prozdrowotne, - podejmuje działania profilaktyczne określone w Programie Wychowawczo Profilaktycznym Szkoły, - współpracuje z podmiotami szkoły oraz instytucjami wspomagającymi działania z zakresu profilaktyki, - zachęca uczniów do udziału w działaniach wychowawczych i profilaktycznych, - włącza rodziców do współpracy w zakresie działań wychowawczych i profilaktycznych. Rada Rodziców: - uchwala w porozumieniu z radą pedagogiczną program wychowawczo profilaktyczny szkoły, - aktywna współpraca ze szkołą, - uczestnictwo poprzez sugestie i aktywną obecność w realizacji programu wychowawczo – profilaktycznego szkoły, w myśl zasady, że szkoła jest otwarta na wkład wszystkich, którzy swoimi kompetencjami w różnych dziedzinach zawodowych chcą jej posłużyć, - uczestnictwo w inicjatywach proponowanych przez szkołę miedzy innymi poprzez pozyskiwanie i gromadzenie środków finansowych w celach wspierania działalności szkoły. Rodzice lub opiekunowie: - znają i akceptują program wychowawczo – profilaktyczny szkoły, - wspierają wychowawców i nauczycieli w podejmowanych przez nich działaniach, służą wiedzą, doświadczeniem i pomocą, - aktywnie uczestniczą w życiu szkoły, - uczestniczą w różnych formach szkoleń proponowanych przez szkołę, a także sami proponują tematykę, - okazują swojemu dziecku miłość i szacunek, - wspierają dziecko w jego poczynaniach i zapewniają mu poczucie bezpieczeństwa, - kształtują poczucie własnej wartości dziecka, - dostarczają wzorców zdrowego stylu życia i alternatywnych form spędzania wolnego czasu, - nie lekceważą problemów swojego dziecka, starają się mu pomóc, - potrafią zwrócić się o pomoc, gdy jej potrzebują. Wychowawcy – nauczyciele: - opracowują i realizują Program Wychowawczo – Profilaktyczny, - koordynują pracę wychowawczo – profilaktyczną w zespole klasowym, - realizują zadania w zakresie działań wychowawczo – profilaktycznych we współpracy z rodzicami uczniów, - szanują siebie i swoich uczniów, - wspierają indywidualny rozwój dziecka, - integrują zespół klasowy, - dbają o poczucie bezpieczeństwa i akceptacji ucznia w klasie, - wspierają rozwój uczniów i usamodzielnianie się, - doskonalą kwalifikacje i zdobywa nowe umiejętności, - promują zdrowy styl życia i alternatywne formy spędzania czasu wolnego, - współpracują z dyrektorem szkoły, pedagogiem, psychologiem i innymi specjalistami, - udzielają pomocy w przezwyciężaniu niepowodzeń szkolnych w oparciu o rozpoznane potrzeby uczniów, informują o potrzebach związanych z problemami w nauce oraz o przejawianych zdolnościach, - wspierają swoją postawą i działaniami pedagogicznymi rozwój psychofizyczny uczniów, ich zdolności i zainteresowania, Samorząd Uczniowski: - podejmują liczne działania aktywizujące rówieśników, - angażują uczniów do aktywnej pracy na terenie szkoły, - promują zdrowy styl życia, - mają pozytywne relacje z rówieśnikami i osobami dorosłymi, - są gotowi do wzbogacania swojej wiedzy i doskonalenia umiejętności interpersonalnych, - dba o dobre imię i honor szkoły oraz wzbogaca jej tradycje za pośrednictwem swoich opiekunów opinie dotyczące problemów społeczności szkolnej, - propaguje ideę samorządności i demokracji. Pedagog/ psycholog szkolny: - wspomagają działania wychowawców klas i nauczycieli w zakresie działań wychowawczo – profilaktycznych, - diagnozują oczekiwania uczniów, nauczycieli i rodziców w zakresie działań wychowawczo – profilaktycznych, - współpracują z podmiotami szkoły oraz instytucjami wspomagającymi działania z zakresu wychowawczo – profilaktycznych, - inicjują i organizują przedsięwzięcia określone w szkolnym Programie Wychowawczo – Profilaktycznym, - współpracują z rodzicami, nauczycielami i uczniami, - inicjują i prowadzą działania mediacyjne i interwencyjne w sytuacjach kryzysowych; 7. CELE DZIAŁAŃ WYCHOWAWCZO – PROFILAKTYCZNYCH: - doskonalenie umiejętności komunikowania się w języku polskim oraz w językach obcych; - ukierunkowywanie uczniów na efektywniejsze porozumiewanie się w różnych sytuacjach, w tym prezentowanie własnego stanowiska z uwzględnieniem doświadczeń i poglądów innych ludzi; - kształtowanie umiejętności poszukiwania, porządkowania, krytycznego analizowania oraz wykorzystywania informacji z różnych źródeł; - rozwijanie twórczej i naukowej aktywności uczniów oraz zaciekawianie ich otaczającym światem; - kształtowanie umiejętności kreatywnego rozwiązywania problemów z różnych dziedzin ze świadomym wykorzystywaniem metod i narzędzi wywodzących się z informatyki; - doskonalenie umiejętności pracy w zespole i społecznej aktywności; - inspirowanie uczniów do aktywnego udziału w życiu kulturalnym szkoły, środowiska lokalnego oraz kraju; - wzmacnianie wśród uczniów i wychowanków więzi ze szkołą lub placówką oraz społecznością lokalną; - wyposażenie uczniów w wiedzę i umiejętności pozwalające na prowadzenie zdrowego stylu życia i podejmowanie zachowań prozdrowotnych; - kształtowanie u uczniów postaw sprzyjających wzmacnianiu zdrowia własnego i innych ludzi; - kształtowanie hierarchii systemu wartości, w którym zdrowie należy do jednych z najważniejszych wartości w życiu; - kształtowanie u uczniów postawy otwartości w życiu społecznym, opartej na umiejętności samodzielnej analizy wzorów i norm społecznych oraz ćwiczeniu umiejętności wypełniania ról społecznych; - doskonalenie umiejętności nauczycieli i wychowawców w zakresie budowania podmiotowych relacji z uczniami i ich rodzicami lub opiekunami; - wzmacnianie kompetencji wychowawczych nauczycieli i wychowawców oraz rodziców lub opiekunów; - poszerzenie wiedzy rodziców lub opiekunów, nauczycieli i wychowawców na temat prawidłowości rozwoju i zaburzeń zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, rozpoznawania wczesnych objawów używania środków i substancji psychoaktywnych, a także suplementów diet i leków w celach innych niż medyczne oraz postępowania w tego typu przypadkach; - kształtowanie u uczniów umiejętności życiowych, w szczególności samokontroli, radzenia sobie ze stresem, rozpoznawania i wyrażania własnych emocji; - kształtowanie krytycznego myślenia i wspomaganie uczniów w konstruktywnym podejmowaniu decyzji w sytuacjach trudnych, zagrażających prawidłowemu rozwojowi i zdrowemu życiu; - przekazywanie informacji uczniom ich rodzicom lub opiekunom oraz nauczycielom i wychowawcom na temat konsekwencji prawnych związanych z naruszeniem przepisów prawa; - informowanie uczniów oraz ich rodziców lub opiekunów o obowiązujących procedurach postępowania nauczycieli i wychowawców jak i o metodach współpracy szkoły z instytucjami w sytuacjach kryzysowych, - wyposażenie uczniów w wiedzę z zakresu doradztwa zawodowego (znajomość siebie, swoich mocnych i słabych stron, oferty lokalnych szkół ponadpodstawowych oraz informacji na temat lokalnego rynku pracy). 8. Wytyczne na rok szkolny 2020/2021 * Wdrażanie nowej podstawy programowej w szkołach ponadpodstawowych ze szczególnym uwzględnieniem edukacji przyrodniczej i matematycznej. Rozwijanie samodzielności, innowacyjności i kreatywności uczniów. * Wdrażanie zmian w kształceniu zawodowym, ze szczególnym uwzględnieniem kształcenia osób dorosłych. * Zapewnienie wysokiej jakości kształcenia oraz wsparcia psychologiczno – pedagogicznego wszystkim uczniom z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb rozwojowych i edukacyjnych. * Wykorzystanie w procesach edukacyjnych narzędzi i zasobów cyfrowych oraz metod kształcenia na odległość. Bezpieczne i efektywne korzystanie z technologii cyfrowych. * Działania wychowawcze szkoły. Wychowanie do wartości, kształtowanie postaw i respektowanie norm społecznych. 9. HARMONOGRAM DZIAŁAŃ NA ROK SZKOLNY 2020/2020 9. EWALUACJA W ustaleniu czy realizowany program przynosi efekty, niezbędna jest jego ewaluacja. Należy więc kontrolować zarówno przebieg procesu, jak i osiągnięte wyniki. W tym celu zostaną wykorzystane następujące narzędzia: - ankieta - analiza sytuacji wychowawczej i funkcjonowania uczniów podczas pracy zdalnej dla wychowawców, - organizacja oraz efektywność kształcenia w formie pracy na odległość – ankiety dla uczniów, rodziców i nauczycieli, - ankieta – badanie klimatu społecznego dla uczniów, - ankieta – badanie klimatu społecznego dla nauczycieli, - ankieta – badanie klimatu społecznego dla pracowników szkoły, - ankieta – badanie klimatu społecznego dla rodziców, - ankieta dla uczniów - psychospołeczne uwarunkowanie bezpieczeństwa w szkole, - analiza dokumentów, - obserwacje, - indywidualne rozmowy. Ewaluację wyników należy przeprowadzić pod koniec każdego roku szkolnego i opracować wnioski do pracy na następny rok.
<urn:uuid:e1506fb8-7818-4523-99ec-9cc28cfd7364>
finepdfs
2.824219
CC-MAIN-2024-30
https://sp5nysa.pl/files/43/program-wychowawczo-profilaktyczny-2019-2024.pdf
2024-07-15T08:41:00+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-30/segments/1720763514680.75/warc/CC-MAIN-20240715071424-20240715101424-00788.warc.gz
485,180,875
0.999934
0.999982
0.999982
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 277, 2240, 4057, 4975, 6866, 8653, 10329, 12460, 13663, 13712, 14654 ]
2
0
1 () PL IV (Informacje) INFORMACJE INSTYTUCJI, ORGANÓW I JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH UNII EUROPEJSKIEJ KOMISJA EUROPEJSKA Zestawienie decyzji Unii Europejskiej w sprawie pozwoleń na dopuszczenie do obrotu produktów leczniczych w okresie od dnia 1 listopada 2016 r. do dnia 30 listopada 2016 r. (Opublikowano zgodnie z art. 13 lub art. 38 rozporządzenia (WE) nr 726/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady ( 1 )) (2016/C 490/01) Dz.U. L 136 z 30.4.2004, s. 1. | Kod ATC (klasyfikacja anatomiczno-terapeu- ­ | J05AR03 | L01XE33 | L01XC27 | A10BD19 | C01EB17 | C01EB17 | H05BX04 | |---|---|---|---|---|---|---|---| | ­ | Tabletka powlekana | ­ | Koncentrat do spo- rządzania roztworu do infuzji | Tabletka powlekana | Tabletka powlekana | Tabletka powlekana | Roztwór do wstrzy- kiwań | | Numer pozycji w rejes­ trze wspólnotowym | EU/1/16/1148 | EU/1/16/1147 | EU/1/16/1143 | EU/1/16/1146 | EU/1/16/1145 | ­ | EU/1/16/1142 | | Posiadacz pozwolenia na dopuszczenie do obrotu | Zentiva, k.s. U Kabelovny 130, 102 37 Praha 10, Česká republika | Pfizer Limited Ramsgate Road, Sandwich, Kent CT13 9NJ, United Kingdom | Eli Lilly Nederland B.V. Papendorpseweg 83, 3528 BJ Utrecht, Nederland | Boehringer Ingelheim International GmbH Binger Straße 173, D-55216 Ingelheim am Rhein, Deutschland | JensonR+ Limited Fishleigh Court, Fishleigh Road, Barnstaple, Devon, EX31 UD, United Kingdom | Zentiva, k.s. U Kabelovny 130, 102 37 Praha 10, Česká republika | Amgen Europe B.V. Minervum 7061, NL-4817 ZK Breda, Nederland | | ­ ­ dowa niezastrzeżo- ­ | emtricitabine/te- nofovir disopro- xil | palbocyklib | olaratumab | empagliflozyna/ linagliptyna | iwabradyna | iwabradyna | Etelkalcetyd | | Nazwa produktu lecz­ niczego | Emtricitabine/Teno- fovir disoproxil Zen- tiva | IBRANCE | Lartruvo | Glyxambi | Ivabradine JensonR | Ivabradine Zentiva | Parsabiv | | Kod ATC (klasyfikacja anatomiczno-terapeu- tyczno-chemiczna) | L01XE16 | L01XX43 | G04BE03 | L01XX50 | |---|---|---|---|---| | Postać farmaceutyczna | Kapsułki, twarde | Kapsułki, twarde | Tabletka powlekana | Kapsułki, twarde | | Numer pozycji w rejes- trze wspólnotowym | EU/1/12/793 | EU/1/13/848 | EU/1/16/1137 | EU/1/16/1094 | | Posiadacz pozwolenia na dopuszczenie do obrotu | Pfizer Limited Ramsgate Road, Sandwich, Kent CT13 9NJ, United Kingdom | Roche Registration Limited 6 Falcon Way, Shire Park, Welwyn Garden City, AL7 1TW, United Kingdom | Accord Healthcare Limited Sage House, 319 Pinner Road, North Harrow, Middle­ sex, HA1 4HF, United Kingdom | Takeda Pharma A/S Dybendal Alle 10, 2630 Taastrup, Danmark | | INN (międzynaro- dowa niezastrzeżo- na nazwa) | kryzotynib | wismodegib | syldenafil | Iksazomib | | Nazwa produktu lecz- niczego | XALKORI | Erivedge | Granpidam | Ninlaro | — Zmiana pozwolenia na dopuszczenie do obrotu (art. 13 rozporządzenia (WE) nr 726/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady): Zatwierdzenie | Data wydania decyzji | Nazwa produktu leczniczego | Posiadacz pozwolenia na dopuszczenie do obrotu | Numer pozycji w rejes­ trze wspólnotowym | |---|---|---|---| | 3.11.2016 | Daliresp | AstraZeneca AB SE-151 85 Södertälje, Sverige | EU/1/11/668 | | 3.11.2016 | Emtriva | Gilead Sciences International Limited Cambridge CB21 6GT, United Kingdom | EU/1/03/261 | | 3.11.2016 | Intanza | Sanofi Pasteur Europe 2 Avenue Pont Pasteur, 69007 Lyon, France | EU/1/08/505 | | 3.11.2016 | Libertek | AstraZeneca AB SE-151 85 Södertälje, Sverige | EU/1/11/666 | | 3.11.2016 | Vibativ | Theravance Biopharma Ireland Limited Fitzwilliam Hall, Fitzwilliam Place, Dublin 2, Ireland | EU/1/11/705 | | 9.11.2016 | Iclusig | Incyte Biosciences UK Ltd Riverbridge House, Guildford Road, Leatherhead, Surrey KT22 9AD, United Kingdom | EU/1/13/839 | | 9.11.2016 | Lyrica | Pfizer Limited Ramsgate Road, Sandwich, Kent CT13 9NJ, United Kingdom | EU/1/04/279 | | 9.11.2016 | Sutent | Pfizer Limited Ramsgate Road, Sandwich, Kent CT13 9NJ, United Kingdom | EU/1/06/347 | | 9.11.2016 | Zytiga | Janssen-Cilag International NV Turnhoutseweg 30, B-2340 Beerse, België | EU/1/11/714 | | 11.11.2016 | Abraxane | Celgene Europe Limited 1 Longwalk Road, Stockley Park, Uxbridge UB11 1DB, United Kingdom | EU/1/07/428 | | ­ | Desloratadine Ac- ­ | Actavis Group PTC ehf. Reykjavíkurvegi 76-78, 220 Hafnarfjörður, Íce- land | EU/1/11/745 | | 11.11.2016 | Erivedge | Roche Registration Limited 6 Falcon Way, Shire Park, Welwyn Garden City, AL7 1TW, United Kingdom | EU/1/13/848 | Data wydania Nazwa produktu Numer pozycji w rejes- Data notyfi- decyzji leczniczego Posiadacz pozwolenia na dopuszczenie do obrotu trze wspólnotowym kacji | 11.11.2016 | Glidipion | Actavis Group PTC ehf. Reykjavíkurvegi 76-78, 220 Hafnarfjörður, Íce­ land | EU/1/12/756 | 15.11.2016 | |---|---|---|---|---| | 11.11.2016 | Hexyon | Sanofi Pasteur Europe 2 Avenue Pont Pasteur, 69007 Lyon, France | EU/1/13/829 | 15.11.2016 | | 11.11.2016 | Incruse | Glaxo Group Ltd 980 Great West Road, Brentford, Middlesex, TW8 9GS, United Kingdom | EU/1/14/922 | 15.11.2016 | | 11.11.2016 | Keppra | UCB Pharma SA Allée de la Recherche 60, 1070 Bruxelles, Belgique/Researchdreef 60, 1070 Brussel, België | EU/1/00/146 | 15.11.2016 | | 11.11.2016 | Lojuxta | Aegerion Pharmaceuticals Limited Lakeside House, 1 Furzeground Way, Stockley Park East, Uxbridge UB11 1BD, United Kingdom | EU/1/13/851 | 15.11.2016 | | 11.11.2016 | Lucentis | Novartis Europharm Limited Frimley Business Park, Camberley GU16 7SR, United Kingdom | EU/1/06/374 | 15.11.2016 | | 11.11.2016 | Mirvaso | Galderma International Tour Europlaza, 20 avenue André Prothin, La Défense 4, La Défense Cedex 92927, France | EU/1/13/904 | 15.11.2016 | | 11.11.2016 | Neuraceq | Piramal Imaging Limited Langstone Technology Park, Langstone Road, Havant, Hampshire, PO9 1SA, United Kingdom | EU/1/13/906 | 15.11.2016 | | 11.11.2016 | Picato | Leo Pharma A/S Industriparken 55, DK-2750 Ballerup, Danmark | EU/1/12/796 | 15.11.2016 | | 11.11.2016 | ­ - vis | ­ Reykjavíkurvegi 76-78, 220 Hafnarfjörður, Íce- land | EU/1/12/755 | 15.11.2016 | | 11.11.2016 | Pregabalin Pfizer | Pfizer Limited Ramsgate Road, Sandwich, Kent CT13 9NJ, United Kingdom | EU/1/14/916 | 15.11.2016 | | 11.11.2016 | Stelara | Janssen-Cilag International NV Turnhoutseweg 30, B-2340 Beerse, België | EU/1/08/494 | 15.11.2016 | Data wydania Nazwa produktu Numer pozycji w rejes- Data notyfi- decyzji leczniczego Posiadacz pozwolenia na dopuszczenie do obrotu trze wspólnotowym kacji | 11.11.2016 | Taxespira | Hospira UK Limited Horizon, Honey Lane, Hurley, Maidenhead, SL6 6RJ, United Kingdom | EU/1/15/1017 | 15.11.2016 | |---|---|---|---|---| | 11.11.2016 | Teysuno | Nordic Group B.V. Siriusdreef 22, NL-2132 WT Hoofddorp, Ne­ derland | EU/1/11/669 | 15.11.2016 | | 11.11.2016 | Translarna | PTC Therapeutics International Limited 77 Sir John Rogerson’s Quay, Dublin 2, Ireland | EU/1/13/902 | 15.11.2016 | | 14.11.2016 | Bretaris Genuair | AstraZeneca AB SE-151 85 Södertälje, Sverige | EU/1/12/781 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | ­ - harm | Teva B.V. Swensweg 5, 2031 GA Haarlem, Nederland | EU/1/14/975 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | Duloxetine Zentiva | Zentiva, k.s. U Kabelovny 130, 102 37 Praha 10, Česká republika | EU/1/15/1028 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | Edarbi | Takeda Pharma A/S Dybendal Alle 10, 2630 Taastrup, Danmark | EU/1/11/734 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | Eklira Genuair | AstraZeneca AB SE-151 85 Södertälje, Sverige | EU/1/12/778 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | Esmya | ­ Gyömrői út 19-21., H-1103 Budapest, Magya- rország | EU/1/12/750 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | Giotrif | Boehringer Ingelheim International GmbH Binger Straße 173, D-55216 Ingelheim am Rhein, Deutschland | EU/1/13/879 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | Iasibon | Pharmathen SA 6 Dervenakion, 15351 Pallini Attiki, Ελλάδα | EU/1/10/659 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | Isentress | Merck Sharp & Dohme Limited Hertford Road, Hoddesdon, Hertfordshire EN11 9BU, United Kingdom | EU/1/07/436 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | Levetiracetam SUN | Sun Pharmaceutical Industries Europe BV Polarisavenue 87, NL-2132 JH Hoofddorp, Nederland | EU/1/11/741 | 16.11.2016 | Data wydania Nazwa produktu Numer pozycji w rejes- Data notyfi- decyzji leczniczego Posiadacz pozwolenia na dopuszczenie do obrotu trze wspólnotowym kacji | 14.11.2016 | Numient | Impax Laboratories Ireland Limited, 56 Fitzwil­ liam Square, Dublin 2, Ireland | EU/1/15/1044 | 16.11.2016 | |---|---|---|---|---| | 14.11.2016 | ­ - vis | ­ Reykjavíkurvegi 76-78, 220 Hafnarfjörður, Íce- land | EU/1/12/755 | 17.11.2016 | | 14.11.2016 | Pioglitazone Teva | Teva B.V. Swensweg 5, 2031 GA Haarlem, Nederland | EU/1/12/757 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | Praluent | Sanofi-Aventis groupe 54 rue La Boétie, F-75008 Paris, France | EU/1/15/1031 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | Ribavirin Teva | Teva B.V. Swensweg 5, 2031 GA Haarlem, Nederland | EU/1/09/509 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | Ribavirin Teva Pharma BV | Teva B.V. Swensweg 5, 2031 GA Haarlem, Nederland | EU/1/09/527 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | Topotecan Hospira | Hospira UK Limited Horizon, Honey Lane, Hurley, Maidenhead, SL6 6RJ, United Kingdom | EU/1/10/633 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | Trisenox | Teva B.V. Swensweg 5, 2031 GA Haarlem, Nederland | EU/1/02/204 | 16.11.2016 | | 14.11.2016 | Triumeq | ViiV Healthcare UK Limited 980 Great West Road, Brentford, Middlesex TW8 9GS, United Kingdom | EU/1/14/940 | 16.11.2016 | | 18.11.2016 | Daxas | AstraZeneca AB SE-151 85 Södertälje, Sverige | EU/1/10/636 | 22.11.2016 | | 18.11.2016 | Jakavi | Novartis Europharm Limited Frimley Business Park, Camberley GU16 7SR, United Kingdom | EU/1/12/773 | 22.11.2016 | | 18.11.2016 | Pioglitazone Teva Pharma | Teva B.V. Swensweg 5, 2031 GA Haarlem, Nederland | EU/1/12/758 | 22.11.2016 | | 18.11.2016 | ­ | Raptor Pharmaceuticals Europe BV Naritaweg 165, NL-1043 BW Amsterdam, Ne- derland | EU/1/13/861 | 22.12.2016 | | Data wydania decyzji | Nazwa produktu leczniczego | Posiadacz pozwolenia na dopuszczenie do obrotu | Numer pozycji w rejes- trze wspólnotowym | |---|---|---|---| | 18.11.2016 | Signifor | Novartis Europharm Limited Frimley Business Park, Camberley GU16 7SR, United Kingdom | EU/1/12/753 | | 18.11.2016 | Thymanax | Servier (Ireland) Industries Limited Gorey Road, Arklow, Co. Wicklow, Ireland | EU/1/08/498 | | 18.11.2016 | Valdoxan | Les Laboratoires Servier 50 rue Carnot, F-92284 Suresnes CEDEX, France | EU/1/08/499 | | 18.11.2016 | Xaluprine | Nova Laboratories Limited Martin House, Gloucester Crescent, Wigston Leicester, LE18 4YL, United Kingdom | EU/1/11/727 | | 21.11.2016 | Ameluz | Biofrontera Bioscience GmbH Hemmelrather Weg 201, D-51377 Leverkusen, Deutschland | EU/1/11/740 | | 21.11.2016 | Bemfola | Gedeon Richter Plc. Gyömrői út 19-21., H-1103 Budapest, Magya­ rország | EU/1/13/909 | | 21.11.2016 | Cystadane | Orphan Europe S.A.R.L. Immeuble Le Wilson, 70 avenue du Général de Gaulle, F- 92 800 Puteaux, France | EU/1/06/379 | | 21.11.2016 | Elonva | Merck Sharp & Dohme Limited Hertford Road, Hoddesdon, Hertfordshire EN11 9BU, United Kingdom | EU/1/09/609 | | 21.11.2016 | Opdivo | Bristol-Myers Squibb Pharma EEIG ­ - bridge UB8 1DH, United Kingdom | EU/1/15/1014 | | 29.11.2016 | Ammonaps | Swedish Orphan Biovitrum International AB SE-112 76 Stockholm, Sverige | EU/1/99/120 | | ­ | PANTOLOC Con- ­ | Takeda GmbH, (HRB 701016) Byk-Gulden-Str. 2, D-78467 Konstanz, Deuts- chland | EU/1/09/519 | — Wycofanie pozwolenia na dopuszczenie do obrotu (art. 13 rozporządzenia (WE) nr 726/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady) | ­ | Nazwa produktu leczniczego | ­ | Numer pozycji w rejes- trze wspólnotowym | |---|---|---|---| | 3.11.2016 | Vitekta | Gilead Sciences International Limited Cambridge CB21 6GT, United Kingdom | EU/1/13/883 | | 21.11.2016 | Celvapan | Nanotherapeutics Bohumil, s.r.o. Bohumil 138, 28163 Jevany, Česká republika | EU/1/08/506 | — Zmiana pozwolenia na dopuszczenie do obrotu (art. 38 rozporządzenia (WE) nr 726/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady): Zatwierdzenie | Data wydania decyzji | Nazwa produktu leczniczego | Posiadacz pozwolenia na dopuszczenie do obrotu | Numer pozycji w rejes­ trze wspólnotowym | |---|---|---|---| | 3.11.2016 | Fungitraxx | Avimedical B.V. Abbinkdijk 1, 7255 LX Hengelo (Gld), Nederland | EU/2/13/160 | | 9.11.2016 | Draxxin | Zoetis Belgium SA Rue Laid Burniat 1, 1348 Louvain-la-Neuve, Belgique | EU/2/03/041 | | 9.11.2016 | Inflacam | Chanelle Pharmaceuticals Manufacturing Limited Loughrea, Co. Galway, Ireland | EU/2/11/134 | | 9.11.2016 | Semintra | Boehringer Ingelheim Vetmedica GmbH D-55216 Ingelheim am Rhein, Deutschland | EU/2/12/146 | | 11.11.2016 | Sileo | Orion Corporation Orionintie 1, FI-02200 Espoo, Suomi | EU/2/15/181 | | 29.11.2016 | BROADLINE | Merial 29 avenue Tony Garnier, F-69007 Lyon, France | EU/2/13/157 | Osoby zainteresowane dostępem do publicznego sprawozdania oceniającego dla danego produktu leczniczego oraz do związanych z nim decyzji prosimy o kontakt z: European Medicines Agency 30 Churchill Place Canary Wharf London E14 5EU United Kingdom
<urn:uuid:e5531c6b-af67-4e81-b7cf-1c18159bfa26>
finepdfs
1.12793
CC-MAIN-2025-05
https://www.infor.pl/download/site/pl/oj/2016/c_490/C_-2016-490-01-0001-01-POL.pdf
2025-01-23T07:42:12+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703363492.52/warc/CC-MAIN-20250123055022-20250123085022-00612.warc.gz
840,091,112
0.999934
0.999969
0.999969
[ "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 462, 1850, 2753, 4438, 6288, 8111, 9882, 11861, 13048 ]
1
0
O potrzebie studiów włoskich. Uwagi wstępne Spotkanie na konferencji i niniejszy tom, będący jego rezultatem, mają stanowić źródło nowego kierunku studiów humanistycznych, noszącego oficjalnie nazwę Filologia włoska, a który, rozmawiając między sobą, nazywany często, nie bez powodu (o czym poniżej) – studiami włoskimi. Konstruując te studia, stajemy wobec pytań, które dziś silniej niż kiedykolwiek kierowane są pod adresem humanistyki – pytania o uzasadnienie tworzenia nowych kierunków w humanistyce, albo prościej, o ich przydatność we współczesnym świecie. Odpowiadając na te pytania, nawiązujemy do polskiej tradycji takich uzasadnień – a to do łomu Feliksa Janowskiego Jakiej filozofii Polacy potrzebują?, a to chęci do wystąpienia Leszka Kołakowskiego, a wśród nich rozmowy O potrzebie nauczania łaciny. Wymienimy w kilku punktach racje tych studiów, a także kilka istotnych dla nich aspektów. Ujmujemy je w postaci uwagi sformułowanej na podstawie wielu at doswadzeń życia i pracy między rzeczywistościami europejskimi, w tym polską i włoską, czynionych niejako z lotu ptaka i te perspektywy kreślących mapę problemów. --- 1 F. Janowski, Jakiej filozofii Polacy potrzebują? Rozprawa na publicznym posiedzeniu Akademii Krakowskiej, dla obchodu pomijanii traktatu w Wiedniu z 1809 zawartego i upamiętnienia wolności handlowej miasta Krakowa, dnia 15 października r. 1810 zebrałym cztrana. Kraków 1810. Zob. także: Jakiej filozofii Polacy potrzebują?, oprac. W. Tarczyński. Warszawa 1970 2 L. Kołakowski, O potrzebie nauczania łaciny. Rozmowy z Murem, cz. 2, https://www.youtube.com/watch?v=8QISDWc6s4A kolejne [dostęp 5.05.2016]. 3 W tym wszystkim szkicu chodzi o mapę problemów, która w zasadnym wypadku nie rośnie sobie przesunięć do kompleksności. Każda z uwag wymagały pogłębiających studiów i dokumentacji, które, jak można oczekiwać, zostaną podjęte. 1. Znaczenie dla kultury polskiej relacji z Włochami jest niepodważalne. To nasz związek przez Kościół, to związki językowe, to przeżycie wzoru formacji humanistyczno-renesansowej, to związki w zmagańcach o niepodległość narodowa XIX i XX wieku. To zwłaszcza inspirujące dla naszych twórców (od Jana Kochanowskiego przez Teodorę Lenartowicz, Cypryana Norwida, Marię Konopnicką po Zbigniewa Herberta) spotkania z kulturą włoską. 2. Jest zawsze znakomitym godnym osobnych rozważań, że relacje z kulturą włoską przedstawiać ci innych kultur, nie tylko polskiej, zawsze okazywały się dla nich inspirujące. Nie jeden autor narodził się w zestaniu z Włochami. Ogólnie znana jako podgrubień literatury podróżycej jest podróż do Włoch, zięgo najwybitniejszym uroczystym wisioremem w postaci powieści Johanna Wolfganga Goethego o tym właśnie tytule. Podróż do Włoch po Włoszech to forma Faustowskiego „powrotu do matek”, do korzeni w starożytności śródziemnomorskiej, to kazała to wanie się w zankciu z tej formacji, próba wpisania własnych poszukiwań w kulturowe continuum i nadania im charakteru objektwnego. 3. Innym znakomitym zjawiskiem w relacjach z kulturą włoską, któremu warto poświęcić uwagę, jest coś, co można by nazwać marzaniem o Włoszech, pozytywnym wyobrażeniem o rzeczywistości włoskiej, obowiązującym w recepcji Włoch w kulturze brytyjskiej, niemieckiej, polskiej. Najdobniej wyraża to piosenka Mignon, postaci Goethowego, szkicu „Lut znaki Włochów Mistrza”, uosabiającej tęsknotę za krajem szczęścia, znana nam w wersji stworzonej przez Adama Mickiewicza: Znasz-li ten kraj, Gdzie cytryna dojrzała, Pomarańcz blask Majowe złoci drzewa? Gdzie wieczem błyszczą Rumy dawne stroi, Gdzie buja tan Cytrys cicho stoi? Znasz-li ten kraj? Ta tęsknota za Ionią, pozytywne wyobrażenie Włoch, apostofowanie bliskości i związków z kulturą włoską oddziela zazwyczaj inspirowając, mobilizująco. Niektórzy jednak zdają się, że piękny stereotyp utrudnia dostęp do włoskiej rzeczywistości, która w konkretnym doświadczeniu okazuje się – a jest ono udzielenie wielu osób żyjących między kulturami – trudno rozpoznawalna. Bezradni stojmy wobec problemów niezdolności administracji, korupcji w sferze publicznej, znaczącego udziału małej w obsadzaniu rzeczywistości włoskiej, posław etycznych nieuwzględniających wymiaru wspólnego dobra (przysłowia: nieboemość tygrys etycznego Kantta we Włoszech), nierówności ekonomicznych, braku perspektywy zawodowych dla młodych (bezrobocie 39%), exodusu młodych wykształconych za granicę. 4. Zapewne też wielu osobom żyjącym między Polską a Włochami znane jest szczególne uczucie opuszczania jednego i zamierzania się w drugi świat, doznanie zawieszenia, wynikające z przemijania się blokad rozwój struktur badawczych, systemu politycznego nieodpowiedniego wymogom obywatelności, dramatycznie kurczącego się przynrost naturalnego. 5. A. Mickiewicz, Do HP. Wszanie do Neapolu, (Nadokowanie Goethego), w: A. Mickiewicz, Dzieła t. 1, Warszawa 1985, s. 332-333. Wersja oryginalna: „Kennst du das Land, wo die Zitronen blühen? Im dunklen Laub die Goldrangen glühen, Ein sanfter Wind vom blauen Himmel weht, Die Myrte still und hoch der Lorbeer steht? Kannst du es wohl? Dahin! Dahin! Dahin möcht ich mit dir / O mein Geliebter, ziehn! / Wohin?“ J.W. Goethe, Wilhelm Meister Lernjahre, Hamburger Ausgabe, op. cit., Bd. 7, s. 45. Interpretację Mickiewicza porównanie z Goethe’o osobny temat, zakładanie badawczych. W tym roku Włochy osiągnęły najniższą pozycję przyrostu naturalnego od zgodności stan trw. paliącego demograficznie, groźne przyspieszaniem społecznych zjawisk schyłkowych, zob. „La Repubblica”, 8.05.2016. tylko słowa, ale i gesty, ruchy, ton głosu, percepcje, „przezstrajamy” się na aktualnie dany świat życia. To uczucie sporego dyskomfortu i sytuacje rodzące nieporozumienia, wskazująca zamiesz na właściwą człowiekowski intencję, wolię i potencjałność bycia wszędzie, a jednocześnie na jej daleki od spełnienia stan i brakujące środki do jej realizacji. W sytuacjach tych uwidziałam się antropologiczny niejak o wymóg konfrontacji i wiedzy i nasławię kulturę obcych oraz generowania podejść będących nie tylko zmiana, kulturowych koszulek” (G. Baumann), ani tym bardziej zawładzaniem rzeczywistości z jednego tylko punktu widzenia kulturowej wiedzy, ale podejść próbujących sprostać roszczeniu autentyczności obydwu stron, negocjujących ich aspekty. 5. Relacje polsko-włoskie, tak bliskie, tak dalekie, to znakomity obszar do badania naszych kulturowo uwarunkowanych ujęć rzeczywistości. To obszar podstawowej refleksji wymiany spojrzeń, krytyki stereotypów i wydobywania z nich elementów w sposób historyczny wyznaczających wspólny horyzont sonusi różnych kultur. To uprzysiężowane, przez bliskość kultur i jej konstatacja problematyczność, pole ćwiczenia orientacji międzykulturowej, która jest niezwykleim elementem współczesności. To ćwiczenie wieloperspektywicznego spojrzenia na rzeczywistość, wolnego od stromonizacji, regionalności, warunkującego poszerzanie wiedzy, pogłębianie rozumienia, poszukiwanie wspólnych sposobów działania w świecie, w którym problemy stają się coraz bardziej wojenne. 6. Badanie relacji Polski z Włochami we wzajemnym spojrzeniu ma siebie pozwalają ostrzej dostrzec to, co w każdej z kultur ma znaczenie ponadnarodowe, ponadregionalne i zawierające aspekt universalizujący, co o Ino i Inizki. Może być krokiem w kierunku przyszłości, wciąż jeszcze obecnej w Europie, opozycji między zachodnim centrum i periferiami. Może być też próbą rozwiązania problemu niewyważającego równouprawnienia kultur i próba otwarcia kanałów komunikacji między kulturami, w tym komunikacji między badaniami humanistycznymi. 7. Z powyższych uwag wynika nieuniknioność zaakcentowania aspektu kulturoznawczy w czworo w studiach włoskich. Należy choćby napomiąkać, że aspekt ten odnosi się do ujęcia kultury, które podkreślają a) jej dynamiczny charakter i b) uwagę na różnice wartościowe tworzącą ludzkiej, a zatem nie tylko kultury wysokiej, ale i popularnej (np. muzyka popularna) oraz materialnej (np. kuchnia). Ten aspekt kulturoznawczy, historyczny i wielowarstwowy, obecny jest zresztą nawet laty letnie w tradycyjnych badaniach italiantystyki włoskiej nacechowanych historyzmem. 8. Z powyższych przesłanek wynikają konkretne zadania, z których kilka rakiesilny w najogólniejszym zarysie: 8.1. Pierwszym z zadani jest stworzenie programu przedmiotowego odpowiadających zadaniom współczesnych studiów włoskich, uwzględniających aspekt kulturoznawczy z jego dialogicznym, historycznym i wielowarstwowym charakterem. Wielkim wyzwaniem jest stworzenie programu przedmiotu „Wstęp do nauki o literaturze”, który powinien stanowić rezultat konfrontacji dorobku literaturoznawstwa polskiego i włoskiego. W drugich dyskusjach z italiantystami, m.in. z Vittorem Colettim i Albertem Bonscellim, konstatowaliśmy stałą dominację i skuteczność w literaturoznawstwie włoskim modelu historyczno-filozoficznego, wchłaniającego nowości w nauce o literaturze, i większe w literaturoznawstwie polskim otwieranie się na zmieniające się paradigmaty: pozytywistyczny, formalistyczny, strukturalistyczny, --- 9 Na te tematy piszę w ostatniej swojej książce, do której pozwalam sobie odeślać czynnik A. Czajka, *Międzynarodowość i filozofia*, Warszawa 2016. 10 Podtarny takiego ujęcia kultury zawierają prace A. Kłosowskiego, w tym ostatnia jej praca *Kultury narodowe u korzeni* (1999), wydanie włoskie *Alle radici delle culture nazionali*, trad. M. Bacigallo, a także di A. Czajka, con una presentazione Z. Bauman e una lettera K. Deleuze, Reggio Emilia 2007. Zob. także A. Czajka, *Kłosowska e il problema dell’interculturalità*, *East* (Milano), n. 19, aprile 2008, s. 108-118. 11 Ich podobnie do literaturoznawstwa przeczuwam w sposób syntetyczny publikacja: A. Paniscelli, V. Colotti, *Sinnentfer: per lo studio della letteratura italiana*, Firenze 1992. każe słowo Umberta Eco, zaskakująco szeroko recypowano twórczość Gianniego Vattima i Giorgia Agambena. Ciekawe są wybory polskie w odbiorze kultury popularnej. Znajomość u nas Mariny Mazzino czy Drupego niekiedy zadziwia Włochów. Niemane jednak pozostają tak charakterystyczne postacie, jak piosenkarka Mina (Mina Anna Mazini) czy Gianni Morandi, nie mówiąc już o twórcach piosenki poetyckiej (cantautori), jak Fabrizio De André czy Enzo Jannacci. Prawie niekojarzone są w Polsce, tak ważne dla współczesnych Włochów, produkcje komików (do niedawna Beppe Grillo, Maurizio Crozza), będące badaj najbardziej autentyczną platformą refleksji politycznej. Dość dobrą jest wzajemna znajomość filmów, ale Sofia Loren czy Gina Lollobrigida zupełnie inaczej są odbierane w Polsce i we Włoszech. Znajomość kultury polskiej we Włoszech, widzianej w związku z papieżem Janem Pawłem II, z okresem „Solidarności”, a przedeń (negatywnie i pozatywnie) z budową socjalizmu, a jeszcze wcześniej z doświadczaniami II wojny światowej, jest nieporównywalnie mniejsza od znajomości u nas kultury włoskiej. Jakkolwiek wydaje się, że chęć wzajemnego poznania rosnie, zwłaszcza ze względu na rosnącą w Polsce i we Włoszech Unii Europejskiej, które czyniąją miejscem atrakcyjnym zawodowo również dla Włochów. Znajomość literatury polskiej zawdzięczę się pracy polonistów, a w wymiarze ogólnym szerokiemu odbiorowi twórczości noblistów: Czesława Miłosza i Wisławy Szymborskiej, dość łatwo włącza się w duży mierze regionalne, w zgodzie z ich historią powojenną. Ma charakter, który nazwać byłby wywiadzalnym, jest w nim przywiązanie do sposobu jedzenia i ubierania się, kultury materialnej łańca codziennego, w której wypracowano formy i produkty o wybitnych walorach. Wiśnie tej rys tożsamości stanowi powód do dumy, o której mowa w tekście znanej piosenkarki Eduarda Beinata: mimo wszystkich wad i niepowodzeń, na szczęście jesteśmy Włochami. A jaką jest tożsamość polska? Najpierw jest pod latarem, ale spojrzanie na innych pozwalają rozświetlić mrok. Już w pobłędnych porównaniach z tożsamością włoską wyłania się rys przywiązania do ojczyzny wielkiej, ideologicznej. Imna od polskiej jest społeczna pozycja kobiet, intensywnie zresztą zmieniająca się w ostatnich latach. Kobietę we Włoszech dopiero w 1946 roku uzyskały prawo wyborcze (w Polsce posiadają je od 1918 roku). Tylko 47% kobiet pracuje zawodowo. Nadal silnie zakorzenione są patriarchalne wzory relacji rodzinnych, --- 18 Historia polsko-włoskich relacji kulturowych, analizowana w przeszłości wielokrotnie i wciąż wymagająca analiz i interpretacji, to oczywiste temat do osobnego utworu. Przykład kluczowy to: M. Brahmer, Positivatorella polacco-italiana, Warszawa 1980, nowy: Polsko-włoskie kontakty filmowe: tożska, krajodzieje, recepcja; red. A. Miller-Klejta, M. Woźniak. Łódź 2014. Przedstawiam powyżej ogólne uwagi nie wyczerpują, co oczywiste, wszystkich aspektów polsko-włoskich relacji kulturowych, np. artystycznych. Więcej ciekawym aspektem podejmowanej problematyki byłoby upięcie twórczości artystów i naukowców międzykulturowych (przykład Igora Mitrojana). 19 Podstawą do orientacji w wiedzy na temat literatury polskiej może być publikacja Storia della letteratura polacca, a cura di L. Martellini (wydawcy m.in. A. Ceschelri, K. Jaworska, L. Bernardini, L. Quercioli Minucci), Torino 2004. 20 Eser” (Milano), n. 21, ottobre 2008, s. 104–110. w myśl których praca kobiet uznawana jest za zło konieczne, a za główne zadanie – mniszowskie prowadzenie domu i wychowanie dzieci (stymna wyjątkowa pozytywa włoskiej matki z wszystkimi jej psycho-społecznymi konsekwencjami). Wzory te ulegają erodji pod wpływem rosnącego konsumpcjonizmu egoizmu jednostek (w tym także kobiet) oraz coraz to silniejszej woli wyborów europejskiego ruchu na rzecz równouprawnienia płci. Po 2000 roku dokonano światła się ironicznie niemalże wobec zaleceni europejskich umieszczone w rzadzie włoskich modelek i telewizyjnych show girls. Od XVIII wieku do niedawna pozycja kobiet zależała od mężczyzn, co w dużym stopniu określiło historyczne wzory kobiecości oraz konkurencyjny charakter relacji między kobietami, które do dziś stanowią sporą przeszkodę dla wspólnych działań. Przy okazji warto wspomnieć o wychowaniu dzieci we Włoszech, które wbrew rozpowszechnionym wyobrażeniom o jego uczuciowym charakterze opiera się na silnej dyscyplinie i wymogach kulturowo-materialnych (huszki, ubranka, wymogi czystości, konwencjonalizm zachowań). Ponadto Włochów charakteryzuje dystans wobec struktur państwowych i swojego konserwatyzm, czyli unikanie rozmać, destrukcji i rozcładanie tradycyjnych pojęć i koncepcji do granic możliwości. Te właśnie postawe Hugo von Hofmannsthala nazwał „włoskością” (italianità): Walter Benjamin natomiast pisał o „porowatości” (Porosität), jako o nieprzypadkowym, wzajemnym, wielowarstwowym sprzężeniu u podstaw rzeczywistości, nieciągłym, pełnym uskoków, lecz trwałym i wciąż się odnawiającym. Od wielu lat Włochy są krajem gospodarczym cudzoziemców, którzy chętnie traktują je jak ojczyzne. W ostatnim czasie do Włoch prawie codziennie docierają tytuły uchodźców, ilu być może mogłoby trafić w ramach ustaleń międzynarodowych do poszczególnych krajów Europy Wschodniej. Obraz miast włoskich i ich życia codziennego zmienił się nieznacznie. Jest kolorowy, przyciągany postaciami, zapachami, dźwiękami i formami pozaeuropejskimi. Świadczy to o wielkości Włochów i o żywnym w nich ruchu chrześcijańskim. Być może nie bez znaczenia pozostają tu uprawiane od wieków przez Włochów praktyki międzykulturowe, niemal nieobecne są tu bowiem reakcje wrogowskie. Tragedie tychczasych uchodźców, ich ludzka bliska obecność sprawły, że przeważało współczucie, zrozumienie dla cierpienia innych ludzi, miłościectwo, którego wzorem jest papież Franciszek. Udały nawet wobec obcych partii populistyczne (Liga Północna z jej ostatnim przywódcą, włoskim odpowiednikiem Marine Le Pen, Matteo Salvinnim), zbijające kapitał na luku przed, bardziej jeszcze niż własni włoścę wykluczeni zrozpacznymi. Przyjmowanie uchodźców nie jest mknęta jako miejsce Kościoła, który najpierw nazwy zespółom polowym dla wszystkich ciężkich. Do Polski dociera o tym mało wiadomości. Nieprzekaźalności, luki we wzajemnej wiedzy o sobie i wymykające się poznaniu idiomy sprawiają, że tworzymy jedni o drugich nie stworzone historie, powstaje w ten sposób przeszłość do manipulowania wyobrażeniami wspólnot. I tu otwiera się pole dla działań kulturznawców: pole przetłumaczonego poznawania, rozumienia i uprawiania relacji między ludźmi określającymi się w swym poszukiwaniu siebie i nie tylko jednostkowo, ale i za pośrednictwem kulturnoścnych odniesień, i to nie tylko własnej wspólnoty, ale i innych wspólnot, z którymi wchodzimy w relacje. 9. Z tej motywacji zrodził się projekt przedstawienia we Włoszech wojennych dzieł humanistyki polskiej, jeden z projektów, których cały szereg należałoby w polsko-włoskiej przestrzeni międzykulturowej zrealizować. Jego założek stanowiło odrzucie w praktyce dydaktyki akademickiej na uniwersytetach włoskich braku ważnych punktów odniesienia w humanistyce polskiej (te polskie punkty odniesienia nadal słabo są obecne w dyskusjach na wspólne europejskie tematy). Można by wręcz powiedzieć, że mleśmy (i mamy) do czynienia z rodzajem orientalizmu wewnątrzauropoejskiego, który ignoruje rzeczywistość Europy Wschodniej i jej produkcję kulturową, albo traktuje ją z góry i zbiorczo. Tymczasem w Polsce istniała szkola, badania, koncepcje nieposiadające swoich odpowiedników we Włoszech, a stanowiące oryginalny i inspirujący wkład w europejski dorobek kulturowy. Przede wszystkim mogą być chętnie działa takie jak *Historia estetyki* Władysława Tatarkiewicza czy jego samego autora *Historia sztuki polskiej*, które przełożone na włoski znalazły się w sylwetkach akademickich i zainspirowały badania\(^{23}\). Idea przedstawienia kanonu humanistyki polskiej, bogatego w różnorodne treści i dobre rozpoznawalnego, noszącego nazwę Biblioteki Kultury Polskiej we Włoszech, to kontynuacja inicjatywy wydawniczych Władysława Mickiewicza we Francji i utworzonej w Niemczech przez Karola Dedecusa Biblioteki Polskiej w wydawnictwie Schirnkamp (ograniczonym wszelko do literatury pięknej). Wydania włoskie dzieł humanistycznych polskich są opatrzane wstępami i posłowiami badaczy włoskich, ukazują się zatem w przestrzeni krzyżowania społzeń na nie, co pozwala na uwolnienie przesłani o ambicjach uniwersalnych. Realizacja takiego projektu pozwala na otarcie kanałów komunikacji akademickiej, która w świecie globalnym i międzykulturowym nie może pozostawić zamknięta w narodowych „bojemnikach”, powinna rozwijać się w sposób intensywny i wieloperspektywiczny, łącząc w sobie wszystkie poszukiwania rozwiązań dla problemów ludzkości. Projekt Biblioteki wpisuje się w pracę kulturową, w której pokładamy wielką nadzieję, wierząc, iż jest jedyną drogą rozwiązania współczesnych problemów: w pracy poszerzania wiedzy o sobie, umiejętności wzajemnego rozumienia i porozumienia, czyli wspólnego działania w jednym wspólnym świecie. Pierwszy tom Biblioteki to wydanie włoskie prac Jana Białostockiego *Il cavaliere polacco*\(^{24}\). Publikacja miała na celu umożliwienie zajmowania się dziełem Białostockiego i jego kontekstem (prace M. Wańkiewicza, L. Kalinowskiego, M. Porebskiego) w środowiskach akademickich w publicznej sferze kultury włoskiej. We wspólnej z badaczami włoskimi pracy nad recepcją Białostockiego we Włoszech uwydatniły się wyróżniki włoskiej historii i teorii sztuki lat 50. i 60., a także dynamika rozwoju teorii sztuki w Polsce. Te konstatacje podważły wizję humanistyki polskiej okresu powojennego jako bezrewanżowej inspiracji. Kolejny tom Biblioteki stanowi wybór pism Stanisława Brzozowskiego *Cultura e vita* (*Kultura i życie*)\(^{25}\). Jego zamysłem jest wyłonienie z dzieła filozofa tekstów, które w najdobitniejszy sposób prezentują jego wszechstronną twórczość, a nadto pokazać ją jako wynikającą z polskiego kontekstu kulturowego, a zarazem zawierającą niezwykle zanimy uniwersalny. Ten charakter dzieła Brzozowskiego objawił się zarówno jako ożywiający tożsamość polską, jak i umieszczający ją na planie światowej, niestanowej, dialogicznej wymiany myśli. W antologii polskim wykazują się produkty wnosić opartych na polskim dorobku humanistycznym koncepcji autora dotyczących problemów światowych – jest to moment, który może stanowić dziwną zmierzchowania międzynarodowego kultury polskiej (np. romantyzmem o odmiennej niż angielska czy niemiecka postać), twórczością Noworwida. W antologii pokazane są oryginalne, a poza Polską prawie nieznane, poglądy Brzozowskiego na twórczość autorów rosyjskich, angielskich, niemieckich, francuskich i włoskich (Vico, Labriola). Poprzez swoją realistkę i formę twórczość, uwydartioną w antologii, Brzozowski może stanowić cenny punkt odniesienia dla filozofii kultury współczesnego wielokulturowego i zarazem globalnego świata. Rezultatem badawczym samym w sobie jest przekład, w którym językowej zaznacza się analogie, konwergencje, ale i nieprzekładalności, a także przypisy, przedstawiające historię Polski na tle światowym. Tom zarysowuje polskie postaci kultury (w tym humanistycznej), a także elementy polskiej recepcji kultury. --- \(^{23}\) W. Tatarkiewicz, *Storia dell’estetica* I, II, III, (1970), a cura di G. Cavaglia, Torino 1979-1980; ibidem, *Storia di sei idee: L’Arte, il Bello, la Forma, la Creatività, l’Imitazione, l’Esperienza Estetica* (1976), a cura di K. Jaworska, traduzione di O. Burda e K. Jaworska, consultate scientifiche e postazione di L. Russo, Palermo 1997. \(^{24}\) J. Białostocki, *Il cavaliere polacco e altri studi di storia dell’arte e di iconologia*, a cura di A. Czajka, prefazione di L. Magagni, Milano 2015. \(^{25}\) S. Brzozowski, *Cultura e vita*, a cura di A. Czajka, G. Cumico, prefazione di M. Urbaniowski, postazione G. Cumico, trad. L. Masì, riv. A. Czajka, G. Cumico, Milano 2016. włoskiej oraz włoskiej recepcji kultury polskiej. Zawiera sugestie miejsce zbliżnych i rozbieżnych w kulturze polskiej i włoskiej, a także wskazuje na koncepcje oryginalne polskie. Catoeslowe ujęcie dzieła Brzozowskiego we wstępie (autora polskiego) i w posłowiu (autora włoskiego) stwarza warunki do rozpoznania w nim myśliciela dostarczającego rozwiązań problemów o wymiarze światowym, źródła myśli europejskiej na miarę współczesnych sobie filozofii kultury (Heinrich Rickert, Wilhelm Windelband, Georg Simmel, Benedetto Croce). Trzecim tomem Biblioteki jest włoskie wydanie książki Marii Ossowskiej Norme morali (Normy moralne)\(^{28}\). Ma ono w zamyśle swoim nie tylko rekonstrukcję i prezentację czynników włoskim zjawisk krzyżowania się w polskim środowisku humanistycznym lat powojennych wpływów szkoły lwowsko-warszawskiej i brytyjskiej szkoły analitycznej, ale i tworzenie oryginalnych warsztatów podejmowania problemów etycznych. Prezentacja taka umożliwi, jak zakładamy, porównania rozwoju myśli etycznej w Polsce powojennej, we Włoszech i w krajach europejskich. Stanowić może wreszcie punkt wyjścia do współczesnych rozważań na temat norm moralnych (w obronie życia, godności i in.), cnót (rzeczywistości, opiekuńczości i in.) w postnowoczesnym i wielokulturowym świecie. Wydanie włoskie pism Władysława Strożeńskiego Intorno alla bellezza [Wokół piękna] będzie próbą prezentacji ujęcia piękna powstałej na gruncie rozwiniętych szczególnie w humanistyce polskiej: tomizmu, fenomenologii i estetyki. Wydaje się, że stanowisko to mogłoby stanowić istotny wkład humanistyki polskiej w dyskusję humanistyki zachodnioeuropejskiej dotyczącą zwrócenia estetycznego, możliwości metafizyki oraz perspektywy rozwoju fenomenologii. Godne wskazania są doświadczenia translatologiczne związane z przekładami różnych dzieł humanistyki polskiej – refleksja nad nimi stanowi nowe zadanie badawcze budzące zainteresowanie zarówno w Polsce, jak i we Włoszech. \(^{28}\) M. Ossowska, Norme morali, prefazione di A. Pirri, traduzione di S. Santoliquido, Milano 2016 (w przygotowaniu).
707cbfef-6f38-4217-99a3-f3974a1934af
finepdfs
3.839844
CC-MAIN-2024-18
https://czajkacunico.pl/images/O%20potrzebie%20studiow%20wloskich%202017.pdf
2024-04-16T18:22:30+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296817103.42/warc/CC-MAIN-20240416155952-20240416185952-00113.warc.gz
172,453,597
0.999764
0.999795
0.999795
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
true
[ 1868, 5518, 9782, 13188, 17086, 21755, 23840 ]
1
0
Regulamin karty podarunkowej Going („Regulamin") A. Definicje Następujące pojęcia, pisane w Regulaminie wielką literą, mają pojęcie nadane im poniż ej. a) Aplikacja – aplikacja mobilna Going administrowana prżeż Going, umoż liwiająca nabywanie Bileto w; Aplikację moż na pobrac że sklepo w Apple Store oraż Google Play. b) Bilety – bilety wstępu na Wydarżenia. c) Empik – EMPIK S.A. ż siedżibą w Warsżawie (00-017), ul. Marsżałkowska 104/122, wpisana do rejestru prżedsiębiorco w Krajowego Rejestru Sądowego prowadżonego prżeż Sąd Rejonowy dla m.st. Warsżawy w Warsżawie, XII Wydżiał Gospodarcży Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: 0000636785, NIP: 5260207427, REGON: 011518197, o kapitale żakładowym w wysokos ci: 97.028.362 żłotych, wpłaconym w całos ci. d) Formularz – formularż żgłosżeniowy żnajdujący się na stronie: https://goingapp.pl/kontakt/formularż-kontaktowy. e) Going – Going sp. ż o.o. ż siedżibą w Warsżawie (00-026), ul. Marsżałkowska 116/122, wpisana do rejestru prżedsiębiorco w Krajowego Rejestru Sądowego prowadżonego prżeż Sąd Rejonowy dla m. st. Warsżawy w Warsżawie, XII Wydżiał Gospodarcży Krajowego Rejestru Sądowego, pod numerem KRS: 0000588000, NIP: 5272751272, REGON: 363058596, o kapitale żakładowym w wysokos ci 44.000 żł, będąca wydawcą Kart. f) Karta – bon towarowy na okażiciela, sprżedawany w postaci elektronicżnej, uprawniający Uż ytkownika do nabycia Bileto w od Going w Portalu Going, w Portalu Empik Bilety oraż w Aplikacji, każ dorażowo do wysokos ci aktualnego salda Karty, nie więksżej jednak niż wartos c Karty. Karta nie jest kartą płatnicżą i nie jest pieniądżem elektronicżnym. g) Nabywca – osoba fiżycżna lub prawna lub jednostka organiżacyjna, kto ra nie posiada osobowos ci prawnej, a kto rej ustawa prżyżnaje żdolnos c prawną, kto ra nabywa od Going Kartę w żamian ża s rodki pienięż ne. h) Portal Empik Bilety – administrowany prżeż Going serwis internetowy, umoż liwiający nabywanie Bileto w, dostępny pod adresem http://www.empikbilety.pl. i) Portal Going – serwis internetowy Going, umoż liwiający nabywanie Bileto w, dostępny pod adresem http://www.goingapp.pl. j) Sklep Internetowy - prowadżony prżeż Empik sklep internetowy, dostępny w domenie www.empik.com. k) Umowa – umowa żakupu Karty żawarta pomiędży Going a Nabywcą. l) Użytkownik – Nabywca lub każ dorażowy posiadacż Karty, korżystający ż Karty. m) Wydarzenia – preżentowane w Portalu Going, Aplikacji Going lub Portalu Empik Bilety wydarżenia lub aktywnos ci dostępne w trybie ciągłym, na kto re moż na nabyc Bilety. B. Warunki ogólne 1. Karta uprawnia Uż ytkownika do nabycia Bileto w na Wydarżenia ża pos rednictwem Portalu Empik Bilety, Portalu Going oraż Aplikacji. Karta uprawnia do nabycia Bileto w do wysokos ci wartos ci s rodko w pienięż nych dostępnych na Karcie. 2. Za pomocą Karty nie moż na nabywac Bileto w w stacjonarnych sklepach sieci Empik, a takż e karneto w na Wydarżenia. 3. Za pomocą Karty nie moż na żapłacic ża produkty i usługi dodatkowe żwiążane ż posżcżego lnymi Wydarżeniami. 4. Karta nie podlega wymianie na goto wkę w całos ci lub w cżęs ci. Powyż sże żastrżeż enie dotycży ro wnież sytuacji, gdy Karta nie żostanie wykorżystana w całos ci w okresie jej waż nos ci. 5. Zakup Karty moż e byc dokonany ża pos rednictwem Portalu Going i Aplikacji oraż Sklepu Internetowego, o ile sprżedaż Karty żostanie tam uruchomiona. Karta, w postaci kodu alfanumerycżnego, żostanie doręcżona na podany prżeż Nabywcę adres e-mail w ciągu 24 godżin od momentu prżesłania do Nabywcy, ża pos rednictwem pocżty elektronicżnej, potwierdżenia żakupu Karty prżeż, odpowiednio, Going lub Empik. 6. Nabywca, dokonując żakupu Karty, żobowiążuje się do prżekażania Empik lub Going. s rodko w pienięż nych w kwocie ro wnej wartos ci nominalnej Karty. Zapłata ża Kartę moż e nastąpic ża pomocą elektronicżnej formy metody płatnos ci udostępnionej w kanałach jej sprżedaż y. 7. Karty nie moż na żakupic prży uż yciu innej Karty. 8. Cżęs c postanowien Regulaminu odnosi się wyłącżnie do konsumento w. Prżeż „konsumenta" rożumie się osobę fiżycżną dokonującą żakupu Karty: a. w celu nieżwiążanym beżpos rednio ż jej dżiałalnos cią gospodarcżą lub żawodową, lub b. w celu beżpos rednio żwiążanym ż dżiałalnos cią gospodarcżą lub żawodową prowadżoną prżeż taką osobę, ale żakup ten nie ma dla niej charakteru żawodowego, kto ry wynikałby w sżcżego lnos ci ż prżedmiotu wykonywanej prżeż nią dżiałalnos ci gospodarcżej. C. Termin ważności Karty 1. Karta jest waż na prżeż okres 12 (słownie: dwunastu) miesięcy, licżonych od dnia otrżymania prżeż Nabywcę wiadomos ci e-mail potwierdżającej żakup Karty. 2. Uż ytkownik ma prawo w każ dym cżasie sprawdżenia żaro wno terminu waż nos ci, jak i aktualnego salda s rodko w żnajdującego się na Karcie poprżeż wysłanie wiadomos ci ż pytaniem poprżeż Formularż. W tres ci pytania należ y podac kod Karty oraż adres e-mail, kto ry był wykorżystywany do żakupu Karty. 3. Uż ytkownik moż e nabyc Bilety prży wykorżystaniu Karty tylko w okresie jej waż nos ci. Upływ terminu waż nos ci Karty uniemoż liwia dokonanie transakcji ż wykorżystaniem Karty. D. Zasady korzystania 1. Karta jest wydawana wyłącżnie na okażiciela. 2. Uż ytkownik moż e nabyc Bilety w Portalu Going, w Portalu Empik Bilety lub w Aplikacji prży wykorżystaniu Karty, poprżeż wpisanie unikalnego kodu Karty w odpowiednie pole na stronie żakupowej prżed finaliżacją płatnos ci. 3. Uż ytkownikowi nie prżysługuje prawo otrżymania resżty w goto wce, gdy wartos c żakupo w jest niż sża niż aktualna wartos c nominalna (saldo) Karty. Pożostała cżęs c s rodko w na Karcie pożostaje do wykorżystania prżeż Uż ytkownika w okresie waż nos ci Karty. 4. W prżypadku jes li wartos c dokonywanych żakupo w prżekracża kwotę salda Karty, Uż ytkownik jest żobowiążany do dopłaty brakującej kwoty ż własnych s rodko w. 5. Uż ytkownik moż e posługiwac się Kartą wielokrotnie do wycżerpania limitu s rodko w prżypisanego do Karty lub do upływu terminu waż nos ci Karty. 6. Kart nie moż na doładowywac ani prżedłuż ac ich waż nos ci. E. Reklamacje 1. Going jest żobowiążany do wydania Karty beż wad, tj. Karty umoż liwiającej dokonywanie żakupo w ża jej pos rednictwem na żasadach prżewidżianych Regulaminem. 2. Reklamacje dotycżące dżiałania Karty Uż ytkownik moż e żłoż yc beżpos rednio do Going, poprżeż Formularż. Zgłosżenie reklamacyjne powinno żawierac dane umoż liwiające identyfikację Uż ytkownika i udżielenie odpowiedżi na reklamację (imię i nażwisko albo nażwa składającego reklamację, adres e-mail, kod posiadanej Karty), wskażanie prżycżyny reklamacji oraż tres c ż ądania. 3. Going rożpatruje reklamacje w ciągu 14 dni od daty żłoż enia reklamacji prżeż Uż ytkownika. 4. Odpowiedż na reklamację udżielana jest pocżtą elektronicżną, na adres e-mail wskażany prżeż składającego reklamację. F. Odstąpienie od Umowy 1. Nabywca Karty będący konsumentem moż e skorżystac ż uprawnienia do odstąpienia od Umowy, beż jakiejkolwiek prżycżyny, w terminie 14 dni od dnia nabycia Karty. 2. Aby odstąpic od Umowy, konsument powinien poinformowac Going o swojej decyżji w terminie 14 dni od daty nabycia Karty, poprżeż prżesłanie os wiadcżenia o odstąpieniu od Umowy, ża pos rednictwem pocżty na adres Going podany w sekcji A Regulaminu lub w formie elektronicżnej, na adres e-mail: firstname.lastname@example.org. Konsument moż e odstąpic od Umowy ro wnież poprżeż prżesłanie os wiadcżenia o odstąpieniu ża pos rednictwem Formularża. Wżo r takiego os wiadcżenia stanowi żałącżnik do Regulaminu. Aby żachowac termin do odstąpienia od umowy, wystarcży wysłanie os wiadcżenia o odstąpieniu od Umowy prżed upływem terminu do odstąpienia od Umowy. 3. Going, nie po ż niej niż w ciągu 2 dni robocżych od daty otrżymania os wiadcżenia o odstąpieniu od Umowy, dokona weryfikacji, cży Karta, kto rej dotycży ta Umowa, żostała wykorżystana w całos ci. Jes li Karta nie żostała wykorżystana w całos ci, Going dokonuje żwrotu kwoty stanowiącej ro wnowartos c aktualnego salda Karty w drodże prżelewu bankowego na rachunek bankowy wskażany prżeż składającego os wiadcżenie o odstąpieniu od Umowy, nie po ż niej niż w terminie 14 dni od dnia otrżymania informacji o rachunku bankowym, na kto ry ta kwota winna żostac żwro cona. 4. W prżypadku skutecżnego odstąpienia od Umowy Karta żostanie deżaktywowana. G. Postanowienia końcowe 1. Regulamin udostępniany jest nieprżerwanie w Portalu Going. 2. Going moż e żmienic Regulamin ż waż nej prżycżyny, jaką jest: a. żmiana powsżechnie obowiążujących prżepiso w prawa lub ich wykładni prżeż uprawnione organy, mająca beżpos redni wpływ na tres c Regulaminu i skutkująca koniecżnos cią jego dostosowania do takiej żmiany prżepiso w lub ich wykładni; b. usunięcie niejasnos ci lub wątpliwos ci interpretacyjnych dotycżących tres ci Regulaminu żgłasżanych prżeż Uż ytkowniko w; c. żmiana lub rożbudowa istniejących funkcjonalnos ci bądż dodania nowych funkcjonalnos ci Kart; d. beżpiecżen stwo Uż ytkowniko w, w sżcżego lnos ci koniecżnos c prżeciwdżiałania naduż yciom; e. koniecżnos c usunięcia niejasnos ci, błędo w lub omyłek pisarskich, kto re ewentualnie wystąpiłyby w Regulaminie; f. żmiana danych teleadresowych, nażw, numero w identyfikacyjnych, adreso w elektronicżnych lub linko w żamiesżcżonych w regulaminie; g. prżeciwdżiałanie naduż yciom i poprawa jakos ci obsługi kliento w; h. żmiana procesu żawierania Umowy 3. W prżypadku odwołania lub prżełoż enia Wydarżenia, na kto re Bilety żostały żakupione prży uż yciu Karty, Uż ytkownikowi nie prżysługuje żwrot s rodko w pienięż nych wydatkowanych na żakup Bileto w na takie wydarżenie ża pos rednictwem Karty, a jedynie żwrot tych s rodko w na voucher Going. Voucher żostanie prżesłany do Uż ytkownika ża pos rednictwem pocżty elektronicżnej. Voucher będżie waż ny 12 miesięcy od dnia otrżymania tej wiadomos ci. Voucher moż e byc wykorżystany do żapłaty ża Bilety na Wydarżenia preżentowane w Portalu Going, Aplikacji Going lub Portalu Empik Bilety. Prżekażując voucher, Going poinformuje o ogranicżeniach w jego korżystaniu, kto re mogą polegac na braku moż liwos ci żapłaty voucherem ża Bilety na wybrane Wydarżenia. W celu użyskania vouchera należ y wypełnic i wysłac formularż żwrotu dostępny na https://goingapp.pl/moj-bilet, a w polu "dodatkowe informacje" wpisac kod Karty. Voucher będżie miec inny kod niż Karta. 4. Wsżelkie żmiany Regulaminu wchodżą w ż ycie ż datą okres loną w tres ci żmienionego Regulaminu, nie wcżes niej jednak niż ż dniem opublikowania żmienionego Regulaminu w Portalu Going. Nowa tres c Regulaminu nie dotycży Kart nabytych prżed datą opublikowania żmiany Regulaminu. 5. Uż ytkownik będący konsumentem moż e użyskac beżpłatną pomoc w sprawie swoich uprawnien oraż w sprawie sporu ż Going, międży innymi żwracając się do powiatowego (miejskiego) rżecżnika Konsumento w lub organiżacji społecżnej, do kto rej żadan statutowych należ y ochrona Konsumento w. Informacje dla konsumento w, w tym informacje na temat moż liwos ci użyskania pomocy, dostępne są ro wnież na stronie internetowej Preżesa Urżędu Ochrony Konkurencji i Konsumento w (https://www.uokik.gov.pl) w żakładce „Rożstrżyganie sporo w konsumenckich". 6. Pod adresem https://ec.europa.eu/consumers/odr konsumenci mają dostęp do rożstrżygania sporo w konsumenckich drogą elektronicżną ża pomocą̨ unijnej platformy internetowe (platforma ODR). 7. Wsżystkie wskażane powyż ej pożasądowe sposoby rożwiążywania sporo w mają charakter dobrowolny i wymagają żgody obydwu stron sporu. 8. Ewentualne spory powstałe ż Going ż Uż ytkownikami niebędącymi konsumentami rożstrżygane będą prżeż sąd miejscowo włas ciwy dla siedżiby Going. 9. Administratorem danych osobowych Uż ytkowniko w jest Going. Informacje na temat prżetwarżania danych osobowych oraż prżysługujących ich dysponentom praw są dostępne w Polityce prywatnos ci Going, opublikowanej na https://goingapp.pl/polecamy/politykaprywatnosci. 10. Regulamin wchodżi w ż ycie w dniu 04.11.2024 ZAŁĄCZNIK WZÓR FORMULARZA ODSTĄPIENIA OD UMOWY [imię i nażwisko składającego os wiadcżenie] Going Sp. z o.o. ul. Marszałkowska 116/122 00-022 Warszawa NIP: 5272751272 Niniejsżym informuję o moim odstąpieniu od umowy sprżedaż y karty podarunkowej o numerże …………………………………………..: Nr żamo wienia podany w e-mailu, w kto rym prżesyłana jest Karta: Data otrżymania Karty: Imię i nażwisko konsumenta: Adres konsumenta: Nr rachunku bankowego do żwrotu należ nos ci: Data: Podpis konsumenta:
<urn:uuid:414ba9d7-18e2-414c-bc04-6806a078906d>
finepdfs
1.072266
CC-MAIN-2025-08
https://web.goingapp.pl/storage/app/media/regulaminy/20241104_Regulamin_kart_pod_runkowych_Going.pdf
2025-02-07T17:36:55+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2025-08/segments/1738831951497.8/warc/CC-MAIN-20250207163921-20250207193921-00603.warc.gz
576,406,608
0.999721
0.999729
0.999729
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 3039, 6072, 9166, 11988, 12481 ]
1
0
N 8:30 o. Józef Bielawski EUCHARYSTIA (12 – 18 III 2017) Za + Danutę 28/30. 12 III 10:00 o. Paweł Szpyrka W int. męskiej grupy modlitewno-formacyjnej o życie przepełnione wiarą i miłością. | | 12:00 | o. Czesław Denes | W int. Izaaka w dniu chrztu. | |---|---|---|---| | | 13:00 | o. Lesław Ptak | Za ++ Mariannę i Władysława Staromłyńskich, + Stanisławę Wrzesińskiego. | | | 16:00 | o. Jan Orłowski | Krucjata Rózańcowa. | | | 17:30 | o. Mariusz Bigiel | Za + Henryka Ignaszaka 1/30. | | | 20:00 | o. Robert Wawer | W int. Bożeny z okazji imienin: dziękczynienie i prośba o potrzebne łaski. | | Pon. 13 | 8:30 | o. Lesław Ptak | Za + Danutę 29/30. | | | 8:30 | o. Jan Orłowski | W int. Bożeny Kisiel z okazji imienin: dziękczynienie i prośba o potrzebne łaski. | | | 8:30 | o. Józef Bielawski | Za + Krystynę Lemieszkiewicz. | | | 16:00 | o. Czesław Denes | Za + Henryka Ignaszaka 2/30. | | | 17:30 | o. Paweł Szpyrka | W int. Aleksandry o szczęśliwe rozwiązanie i potrzebne łaski dla niej i dla dziecka. | | | 20:00 | o. Mariusz Bigiel | Int. zbiorowa za ZMARŁYCH | | | 20:00 | o. Zdzisław Wojciechowski | Za ++ Krystynę, Krystynę Szylar i Krystynę Muszyńską. | | Wt. 14 | 8:30 | o. Zdzisław Wojciechowski | Za + Danutę 30/30. | | | 8:30 | o. Ryszard Wtorek | W int. Krystyny z okazji 70. urodzin i błogosławieństwa dla rodziny. | | | 8:30 | | | | | 16:00 | o. Jan Orłowski | W int. Mateusza o umocnienie i pomoc w rozwiązaniu problemów 3/3. | | | 17:30 | o. Paweł Szpyrka | O uzdrowienie duszy i ciała dla Haliny. | | | 20:00 | o. Lesław Ptak | Za + Henryka Ignaszaka 3/30. | | Śr. 15 | 8:30 | o. Witold Koper | Za + Henryka Ignaszaka 4/30. | | | 8:30 | | | | | 16:00 | o. Czesław Denes | Za + Krystynę w 3 r. śm. | | | 16:00 | o. Ryszard Wtorek | W int. Sławomira z okazji 50 urodzin. | | | 17:30 | o. Paweł Szpyrka | W int. Macieja z okazji urodzin. | | | 17:30 | o. Zdzisław Wojciechowski | O ratunek dla mieszkańców Warszawy, Polski i Rycerstwa Chrystusowego… | | | 20:00 | o. Robert Wawer | W intencji DOBROCZYŃCÓW żywych i zmarłych. | | | | | Za + Alicję 10/10. | | Czw. 16 | 8:30 | o. Zdzisław Wojciechowski | O uzdrowienie Piotra z choroby alkoholowej. | | | 8:30 | | | | | 16:00 | o. Czesław Denes | O uzdrowienie duszy i ciała dla Krystyny. | | | 17:30 | o. Ryszard Wtorek | Za + Henryka Ignaszaka 5/30. | | | 20:00 | o. Mariusz Bigiel | Za + Bronisławę 1 roczn. śm. | | | 20:00 | o. Lesław Ptak | W int. Agaty, Magdy i Dominiki o łaskę założenia rodziny. | | Pt. 17 | 8:30 | o. Paweł Szpyrka | Za + Włodzimierza Gutwetera. | | | 16:00 | o. Józef Bielawski | Za ++ Jana i Helenę Janus. | | | 17:30 | o. Jan Orłowski | Za + Tadeusza Połeć. | | | 20:00 | o. Witold Koper | Za + Henryka Ignaszaka 6/30. | | | 20:00 | o. Robert Wawer | Za ++ Waltera i Brune Blaschke. | | Sob. 18 | 8:30 | o. Józef Bielawski | W int. Edwarda z okazji imienin. | | | 16:00 | o. Jan Orłowski | Za + Tymoteusza Duchowskiego w 3. r. śm. za ++ z rodz. Duchowskich i Lubowieckich. | | | 17:30 | o. Ryszard Wtorek | Za + Henryka Ignaszaka 7/30. | | | 20:00 | o. Lesław Ptak | W int. PRÓŚB i PODZIĘKOWAŃ Matce Bożej Łaskawej. |
<urn:uuid:c531c7e7-d9df-4d73-a737-e02c0345a264>
finepdfs
1.03418
CC-MAIN-2017-47
http://laskawa.pl/sites/default/files/E%2012%20-%2018%20III%202017.pdf
2017-11-25T00:01:02Z
crawl-data/CC-MAIN-2017-47/segments/1510934809160.77/warc/CC-MAIN-20171124234011-20171125014011-00127.warc.gz
175,136,036
0.998735
0.998735
0.998735
[ "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 3163 ]
1
1
GRUPA AZOTY ZAKŁADY AZOTOWE „PUŁAWY" S.A. z siedzibą w Puławach z dnia 24 marca 2016 r. w sprawie wyboru Przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Na podstawie art. 409 § 1 Kodeksu spółek handlowych, Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie spółki Grupa Azoty Zakłady Azotowe „Puławy" S.A. z siedzibą w Puławach uchwala co następuje: -------------------------------------------------------------------- § 1 Wybrać Pana Rafała Smołę jako Przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki. -------------------------------------------------------------------------------- § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem jej podjęcia Informacje dodatkowe dotyczące uchwały: GRUPA AZOTY ZAKŁADY AZOTOWE „PUŁAWY" S.A. z siedzibą w Puławach z dnia 24 marca 2016 r. w sprawie porządku obrad Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Na podstawie art. 409 § 2 Kodeksu spółek handlowych, Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie spółki Grupa Azoty Zakłady Azotowe „Puławy" S.A. z siedzibą w Puławach uchwala co następuje: -------------------------------------------------------------------- § 1 Przyjąć porządek obrad Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia zawarty w ogłoszeniu o jego zwołaniu dokonanym na stronie internetowej Grupy Azoty Zakłady Azotowe „Puławy" S.A. www.pulawy.com w dniu 25 lutego 2016r.. ---------------------- § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem jej podjęcia Informacje dodatkowe dotyczące uchwały: | Liczba akcji, z których oddano ważne głosy | % udział akcji z których oddano ważne głosy w kapitale zakładowym Grupy Azoty Zakłady Azotowe „Puławy” S.A. | |---|---| | 18.346.306 | 95,97 % | | Łączna liczba ważnych głosów, w tym głosów: | 18.346.306 | | za | 18.346.306 | | przeciw | 0 | GRUPA AZOTY ZAKŁADY AZOTOWE „PUŁAWY" S.A. z siedzibą w Puławach z dnia 24 marca 2016 r. w sprawie wyboru Komisji Skrutacyjnej Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie spółki Grupa Azoty Zakłady Azotowe „Puławy" S.A. z siedzibą w Puławach uchwala co następuje: -------------------------------- § 1 W związku z elektronicznym sposobem liczenia głosów, zrezygnować z wyboru Komisji Skrutacyjnej. -------------------------------------------------------------------------------- § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem jej podjęcia. ------------------------------------------------- Informacje dodatkowe dotyczące uchwały: | Liczba akcji, z których oddano ważne głosy | % udział akcji z których oddano ważne głosy w kapitale zakładowym Grupy Azoty Zakłady Azotowe „Puławy” S.A. | |---|---| | 18.346.306 | 95,97 % | | Łączna liczba ważnych głosów, w tym głosów: | 18.346.306 | | za | 18.346.306 | | przeciw | 0 | UCHWAŁA nr 4 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia spółki GRUPA AZOTY ZAKŁADY AZOTOWE „PUŁAWY" S.A. z siedzibą w Puławach z dnia 24 marca 2016 r. w sprawie odwołania członka Rady Nadzorczej Spółki VIII kadencji Działając na podstawie art. 385 § 1 Kodeksu spółek handlowych i § 55 pkt. 6) Statutu Spółki, Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie spółki Grupa Azoty Zakłady Azotowe „Puławy" S.A. z siedzibą w Puławach uchwala co następuje: -------------------- § 1 Odwołać Pana Cezarego Możeńskiego ze składu Rady Nadzorczej Spółki VIII kadencji. ------------------------------------------------------------------------------------------------ § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem jej podjęcia. ------------------------------------------------- Informacje dodatkowe dotyczące uchwały: | Liczba akcji, z których oddano ważne głosy | % udział akcji z których oddano ważne głosy w kapitale zakładowym Grupy Azoty Zakłady Azotowe „Puławy” S.A. | |---|---| | 18.346.306 | 95,97 % | | Łączna liczba ważnych głosów, w tym głosów: | 18.346.306 | | za | 18.345.736 | | przeciw | 570 | GRUPA AZOTY ZAKŁADY AZOTOWE „PUŁAWY" S.A. z siedzibą w Puławach z dnia 24 marca 2016 r. w sprawie odwołania członka Rady Nadzorczej Spółki VIII kadencji Działając na podstawie art. 385 § 1 Kodeksu spółek handlowych i § 55 pkt. 6) Statutu Spółki, Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie spółki Grupa Azoty Zakłady Azotowe „Puławy" S.A. z siedzibą w Puławach uchwala co następuje: -------------------- § 1 Odwołać Pana Jerzego Koziarę ze składu Rady Nadzorczej Spółki VIII kadencji. -------- § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem jej podjęcia. ------------------------------------------------- Informacje dodatkowe dotyczące uchwały: | Liczba akcji, z których oddano ważne głosy | % udział akcji z których oddano ważne głosy w kapitale zakładowym Grupy Azoty Zakłady Azotowe „Puławy” S.A. | |---|---| | 18.346.306 | 95,97 % | | Łączna liczba ważnych głosów, w tym głosów: | 18.346.306 | | za | 18.345.736 | | przeciw | 570 | UCHWAŁA nr 6 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia spółki GRUPA AZOTY ZAKŁADY AZOTOWE „PUŁAWY" S.A. z siedzibą w Puławach z dnia 24 marca 2016 r. w sprawie powołania członka Rady Nadzorczej Spółki VIII kadencji Działając na podstawie art. 385 § 1 Kodeksu spółek handlowych i § 55 pkt. 6) Statutu Spółki, Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie spółki Grupa Azoty Zakłady Azotowe „Puławy" S.A. z siedzibą w Puławach uchwala co następuje: -------------------- § 1 Powołać Pana Janusza Cendrowskiego w skład Rady Nadzorczej Spółki VIII kadencji z jednoczesnym powierzeniem mu funkcji Przewodniczącego Rady Nadzorczej. -------------------------------------------------------------------------------------------- § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem jej podjęcia. ------------------------------------------------- Informacje dodatkowe dotyczące uchwały: | Liczba akcji, z których oddano ważne głosy | % udział akcji z których oddano ważne głosy w kapitale zakładowym Grupy Azoty Zakłady Azotowe „Puławy” S.A. | |---|---| | 18.346.306 | 95,97 % | | Łączna liczba ważnych głosów, w tym głosów: | 18.346.306 | | za | 18.345.736 | | przeciw | 570 | GRUPA AZOTY ZAKŁADY AZOTOWE „PUŁAWY" S.A. z siedzibą w Puławach z dnia 24 marca 2016 r. w sprawie powołania członka Rady Nadzorczej Spółki VIII kadencji Działając na podstawie art. 385 § 1 Kodeksu spółek handlowych i § 55 pkt. 6) Statutu Spółki, Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie spółki Grupa Azoty Zakłady Azotowe „Puławy" S.A. z siedzibą w Puławach uchwala co następuje: -------------------- § 1 Powołać Pana Ignacego Chwesiuka w skład Rady Nadzorczej Spółki VIII kadencji. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem jej podjęcia. ------------------------------------------------- Informacje dodatkowe dotyczące uchwały: | Liczba akcji, z których oddano ważne głosy | % udział akcji z których oddano ważne głosy w kapitale zakładowym Grupy Azoty Zakłady Azotowe „Puławy” S.A. | |---|---| | 18.346.306 | 95,97 % | | Łączna liczba ważnych głosów, w tym głosów: | 18.346.306 | | za | 18.345.736 | | przeciw | 570 | GRUPA AZOTY ZAKŁADY AZOTOWE „PUŁAWY" S.A. z siedzibą w Puławach z dnia 24 marca 2016 r. w sprawie powołania członka Rady Nadzorczej Spółki VIII kadencji Działając na podstawie art. 385 § 1 Kodeksu spółek handlowych i § 55 pkt. 6) Statutu Spółki, Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie spółki Grupa Azoty Zakłady Azotowe „Puławy" S.A. z siedzibą w Puławach uchwala co następuje: -------------------- § 1 Powołać Pana Leszka Lewickiego w skład Rady Nadzorczej Spółki VIII kadencji. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem jej podjęcia. ------------------------------------------------- Informacje dodatkowe dotyczące uchwały: | Liczba akcji, z których oddano ważne głosy | % udział akcji z których oddano ważne głosy w kapitale zakładowym Grupy Azoty Zakłady Azotowe „Puławy” S.A. | |---|---| | 18.346.306 | 95,97 % | | Łączna liczba ważnych głosów, w tym głosów: | 18.346.306 | | za | 18.345.736 | | przeciw | 570 | UCHWAŁA nr 9 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia spółki GRUPA AZOTY ZAKŁADY AZOTOWE „PUŁAWY" S.A. z siedzibą w Puławach z dnia 24 marca 2016 r. w sprawie powołania członka Rady Nadzorczej Spółki VIII kadencji Działając na podstawie art. 385 § 1 Kodeksu spółek handlowych i § 55 pkt. 6) Statutu Spółki, Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie spółki Grupa Azoty Zakłady Azotowe „Puławy" S.A. z siedzibą w Puławach uchwala co następuje: -------------------- § 1 Powołać Pana Jakuba Troszyńskiego w skład Rady Nadzorczej Spółki VIII kadencji. § 2 Uchwała wchodzi w życie z dniem jej podjęcia. ------------------------------------------------- Informacje dodatkowe dotyczące uchwały: | Liczba akcji, z których oddano ważne głosy | % udział akcji z których oddano ważne głosy w kapitale zakładowym Grupy Azoty Zakłady Azotowe „Puławy” S.A. | |---|---| | 18.346.306 | 95,97 % | | Łączna liczba ważnych głosów, w tym głosów: | 18.346.306 | | za | 18.345.736 | | przeciw | 570 |
<urn:uuid:8235f716-e49f-481a-b516-1e2b0ce8bb51>
finepdfs
1.082031
CC-MAIN-2020-40
https://pulawy.grupaazoty.com/upload/3/files/Uchwaly_NWZ_24_marca_2016.pdf
2020-09-27T20:18:56+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600401578485.67/warc/CC-MAIN-20200927183616-20200927213616-00387.warc.gz
549,521,534
0.999927
0.999906
0.999906
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 676, 1699, 2638, 3711, 4633, 5774, 6688, 7601, 8575 ]
1
0
Rzeczy pierwsze, rzeczy ostatnie Z Patrycją Dołowy * i Karoliną Jakoweńko* o strażnikach i strażniczkach pamięci, rzeczach, które zostały, dowodach na istnienie, winie i lęku, rozmawia ... Karolina Jakoweńko: Patrycjo, bardzo otwarcie mówisz o swojej prywatnej historii. Patrycja Dołowy: Mogę to robić dopiero po latach, wcześniej absolutnie taka nie byłam. Zawsze, kiedy się nią dzielę, odczuwam drżenie, przyglądam się też widowni. Dlaczego? Patrycja Dołowy: Chcę wiedzieć czy jest bezpieczna. Karolina Jakoweńko: A miałaś jakieś zgrzyty z publicznością? Patrycja Dołowy: Największy to ja mam ze sobą i moją rodziną, z dziedzictwem nie mówienia o przeszłości i wzajemnego chronienia się. Jeżeli pojawia się zgrzyt z publicznością zapala mnie do tego, by dalej mówić, bo wiem, że coś mamy do przepracowania. Natomiast moje lęki, dziś już jako tako oswojone, wciąż pracują pod powierzchnią. To dziedzictwo pokoleń. Podczas spotkania w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich opowiedziałam o swojej prywatnej historii naprawdę dużo. Może dlatego, że na widowni siedziała część mojej gliwickiej i sosnowieckiej rodziny – kuzyni ze strony babci, jedynej, która ma grób. No i to także odkrywcy, strażnicy pamięci. A po raz pierwszy przełamałam barierę i zaczęłam opowiadać o swojej historii w czasach, gdy zajmowałam się losami mojej cioci Żuży. Udzieliłam wtedy wywiadu do „Wysokich obcasów". Tekst dotyczył czterech artystek zajmujących się rodzinnymi losami. Były dwie Żydówki – ja i jeszcze jedna osoba - trzecia opowiedziała o niemieckich korzeniach, czwarta o łemkowskich. Podczas wywiadu otworzyłam się i to było dla mnie ważne. Po czym w nocy miałam koszmarny sen, że przychodzą po nas … obudziłam się zlana potem o 7.00, poczekałam do 8.00, bo wtedy wypadało zadzwonić. I mówię do dziennikarki: „słuchaj, ten wywiad jest dla mnie bardzo ważny i niech zostanie, ale niech tam nie będzie mojego nazwiska, po prostu napisz Patrycja artystka". Usłyszałam jej śmiech i pomyślałam: „cholera, ja tu przeżywam, a ona się śmieje". Ale zaraz przeprosiła i dodała, że minutę przede mną dzwoniła do niej druga osoba z żydowskimi korzeniami i poprosiła o to samo. Poprzez opowiadanie własnej historii, dzieleniu się nią, staje się pani wiarygodna dla swoich rozmówców, bohaterów i bohaterek książek. W ten sposób buduje się także wzajemne zaufanie. Patrycja Dołowy: W „Skarbach" większość ludzi występuje pod swoimi nazwiskami i imionami. Co ciekawe, osoby, które poprosiły o ich zmianę to Amerykanie. Karolina Jakoweńko: Może bali się, tak jak ty wcześniej, reakcji, nieprzyjemności ze strony otoczenia. Patrycja Dołowy: Może. Jedna z moich bohaterek, Michelle, występuje pod swoim nazwiskiem, ale w jej przypadku miała znaczenie nasza długoletnia znajomość. Michelle była w Polsce kilka razy i do pewnego stopnia się z nią oswoiła. Ruth, z części o cukiernicy Rosenthala, również występuje pod swoim nazwiskiem. Natomiast osoby z opowieści o skarbie dziadka Pinchasa i z tej o 12 złotych jajach ukrytych w Będzinie nie chciały się ujawnić. Być może dlatego, że to o skarbach, o złocie. Tych opowieści, spotkań, tropów, dokumentów jest tak wiele, wszystkie niezwykle pociągające, ale trzeba dokonać wyboru, uporządkować. Czy to jest trudne? Patrycja Dołowy: Kiedy pisałam „Wrócę, gdy będziesz spała. Wywiady z dziećmi Holocaustu" miałam poczucie, że te wszystkie historie muszę uratować. Dać im w książce choćby po dwa zdania, ale wszystkie muszą znaleźć swoją przestrzeń. Zupełnie inaczej pracowałam ze „Skarbami". Wiedziałam już, że wszystkich historii nie sposób uratować, więc dokonałam wyboru. Starałam się pisać tak, by się one przenikały, żeby to była jedna opowieść o wszystkich. Zrobiłam to z kilku powodów. Te historie potrzebują takiej narracji, bo nie są proste i nie dzieją się liniowo. Ich zakończenia, czasami piękne, wynikają dopiero z wielkiego trudu przedzierania się przez nie, bo bez świadków bardzo łatwo stworzyć wrażenie, że to są bajki odsuwające od prawdziwej pamięci. Trzeci lub pierwszy powód to poczucie iż przez to, że te historie jakoś się ze sobą łączą, jest przestrzeń na innych bohaterów i bohaterki, nie wymienionych z imienia i nazwiska. To często samotna praca, wbrew społeczności i gdyby ci wszyscy ludzie się kiedyś razem zebrali byliby niezłą siłą. Karolina Jakoweńko: W dużych miastach jak Będzin, Katowice, Gliwice nie czujemy się osamotnieni, to dotyczy raczej małych miejscowości. Nie jesteśmy też zagrożeni, przynajmniej ja tego nie czuję. W mniejszych ośrodkach zewsząd słychać „nie rób tego". Patrycja Dołowy: W połowie pierwszej dekady lat dwutysięcznych, tak około 2004 – 2006, w dużych miastach zaczęto mówić bardziej otwarcie o dziedzictwie żydowskim, nie był to temat tak bardzo niebezpieczny i nie wywoływał mocnych antysemickich ataków. Za to lata 90. i tzw. transformacja to czas wybuchu antysemityzmu. Który wcześniej oczywiście też był, ale taki przyklepywany i mocno upudrowany. Ja bardzo dobrze to pamiętam. I byłam w tej kwestii bardzo uważna, może dlatego, że co jakiś czas odwiedzała nas rodzina z Izraela czy ze Stanów, i przez to byliśmy bardziej wystawieni na widok. Dlaczego przeszłość jest taka ważna? Dla pani pisarstwa, działania, ale też prywatnie. Patrycja Dołowy: Bo dotyczy teraźniejszości i tego, jak będziemy budować przyszłość. Oczywiście może być ważna z powodów sentymentalnych, tożsamościowych. Trudna przeszłość, a taką się właśnie zajmuję, wiąże się z nieprzepracowanymi kwestiami. U nas to czas wojny i lat po niej. W różnych miastach, miasteczkach nie było już żydowskich sąsiadów. Zostali zamordowani lub wysiedleni na Wschód, a kiedy stamtąd wrócili, nie było ich domów ani miejsca dla nich. Ich sąsiedzi zajęli te domy i rzeczy. I przez lata o tym milczano. Zbiorowo. Przez kilka pokoleń aż do dziś. Bo dziś też się milczy. Dla mnie, mimo że tyle lat zajmuje się tymi kwestami, szokujące było, jak bardzo mocno to wszystko jest pochowane, skryte, nieprzepracowane. Karolina Jakoweńko: Myślisz, że kiedykolwiek uda się to przepracować? Patrycja Dołowy: Potrzeba zrozumienia, takiej zbiorowej terapii. Musi być też gotowość do przyjęcia bolesnych kwestii. Trzeba przebaczyć swoim przodkom, bo najczęściej mówimy o sprawach z dalekiej przeszłości, odziedziczonej przez wnuki i prawnuki, tych sąsiadów, którzy urządzili się w rzeczach nie swoich. Uważam, że niezwykłą pracę robią ludzie odkopujący rodzinne traumy, jak Mirosław Tryczyk autor książki „Drzazga. Kłamstwa silniejsze niż śmierć". W jego rodzinie zdarzyła się taka historia i zaczął ją przepracowywać nie jako historyk ani specjalista od żydowskiego dziedzictwa, a jako człowiek. To nie mogą być jednak pojedyncze przypadki, musi w tym uczestniczyć zbiorowość. I nie ma tak, żeby po tym nie zostały blizny. Polska jest pełna żydowskich rzeczy. Porzuconych, wziętych pod opiekę, przywłaszczonych, przejętych, znalezionych i takich, które wciąż czekają na odkrycie. Nie jest to złoto, o którym dużo pani pisze, lecz coś cenniejszego od złota: ślady milionów żyć, o których musimy pamiętać. Tak pisze pani w „Skarbach". Tymi śladami podąża na przykład Marek, działacz społeczny z Orli na Podlasiu. Patrycja Dołowy: Marek zrobił dla ratowania pamięci po żydowskich sąsiadach bardzo wiele, choć jego historia także jest niełatwa. Ten mostek dentystyczny znaleziony na starym cmentarzu żydowskim, który, jak wspomina Marek, trzeba było opylić. Patrycja Dołowy: On miał wtedy siedemnaście lat i traktował to jak poszukiwanie skarbów. Dopiero po latach przyszła do niego przeszłość. I dopiero po latach działania powoli zaczęto przynosić mu różne rzeczy, by dzięki niemu „wróciły do synagogi". Ten człowiek swoją aktywnością obudził w mieszkańcach jakiś ludzki odruch. Do tego stopnia, że wyciągali z szaf te żydowskie mienie i znosili mu je. Dotąd wielu z nich udawało, że tych przedmiotów nie ma. Gdzieś tam sobie bezpiecznie spoczywały, nie rzucając się w oczy. Jakie to wygodne. W niektórych miejscowościach pożydowskie rzeczy zamieniały się w te, codziennego użytku. A strażnicy pamięci wygrzebywali macewy z podmurówek domów, wyciągali menory z domowych świeczników, odszukali też Torę, z której zrobiono łowieckie troki. Dla mnie najbardziej poruszającą opowieścią ze „Skarbów" była tao cukiernicy Rosenthala. Jej bohaterka mówi, że nie ma dnia żeby nie myślała o tamtej żydowskiej dziewczynce, którą jej matka wystawiła za drzwi. Karolina Jakoweńko: Ta historia porusza bardzo wiele osób. Czy ta kobieta, po tych wszystkich tragediach, które ją spotkały nie mogła cukiernicy po prostu oddać. Nawet schować na strych, żeby jej nie widzieć. Nie, bo klątwa działa... Patrycja Dołowy: Ten strych nic by nie dał. Jeszcze gorzej gdyby ją sprzedała, bo pojawiłoby się złoto. Jedna klątwa zmieniłaby się w drugą. Miałam bardzo długą rozmowę z Piotrem Jakoweńko, mężem Karoliny. W „Skarbach" opowiedzieli mi o poszukiwaniu przez Steve`a 12 złotych jaj w jednej z kamienic w Będzinie. A z Piotrem rozmawialiśmy o znaczeniu złota. I jego niszczycielskiej sile. Ta bohaterka mogła tę cukiernice oddać. Patrycja Dołowy: Ale tego nie zrobiła. Ewa Andrzejewska opowiedziała mi inną historię, nie ma jej w mojej książce, ale mówiła o niej na jednym ze spotkań autorskich. Bo też była bardzo poruszona cukiernicą Rosenthala. Ewa pracuje w Nowym Sączu, spisuje i zbiera bardzo różne historie. Kiedyś przyszła do niej pani z buteleczką perfum, oczywiście już dawno zwietrzałych. Jej matka dostała ją od Żydówki w zamian z uratowanie syna. Kobieta odmówiła, ale Żydówka jej te perfumy wcisnęła. Stały całe lata, wreszcie córka tej kobiety oddała je Ewie razem ze swoją historią, dodając, że na pewno będzie wiedziała co z nimi zrobić. Z kolei Małgosia Kozera- Topińska przygotowująca wywiady do wystawy „Biografie rzeczy", którą kilka lat temu prezentowano w Muzeum Polin, opisała historię pewnej lalki należącej do żydowskiej dziewczynki. Ta lalka, podobnie jak perfumy, gdzieś tam zalegała. I kobieta przyszła z nią do muzeum. Do ludzi, którzy wiedzieli co z nią zrobić. „Wstyd i wina. Wina i wstyd. Za tamte myśli o skarbach, których szukali po strychach. Za antysemickie napisy na murze tarnowskiego cmentarza. Za policjantów, którzy nie wiedzą, jak zakwalifikować taki czyn. Za kolejne pokolenie opowiadające historię o tym, jak na jednym ze stopni schodów ratusza płytki się ruszały , rozkuli, a tam złoto, i za pytania:" I co się z tym złotem stało i kto na tym skorzystał". To fragment z opowieści o mapie dziadka Pinchasa. Jednak ta wina i wstyd są ważnym motywem niemal wszystkich historii ze Skarbów. Patrycja Dołowy: Nie ma opowieści, w której by się nie pojawiły. Pracuję słuchając. Wstyd ciągle ma się w tych opowieściach dobrze, a jeśli tak jest, ma znaczenie. Drugim słowem, które się często w tych opowieściach pojawia jest „pustka". Po tym, co zostało lub pustka gdzieś w moich rozmówcach. Pojawiła się u wszystkich bohaterów, niezależnie czy rozmawiałam z Amerykanami czy z Polakami. Jak pani poszukuje swoich skarbów? Są pudełka po zapałkach, solniczka, listy, stara walizka... Patrycja Dołowy: Paradoksalnie przedmioty tracą swoje funkcje, choć przeżywają ludzi. Pudełka zapałek stają się obrazkiem, solniczka figurką, ale ich materialność pozwala spróbować dotrzeć do sedna. Dla mnie bardzo ważnym motywem w moich poszukiwaniach, w świadomości mojej historii, było to, że nie mieliśmy praktycznie zdjęć, ani rzeczy. Które przez różne serie przypadków, znajdowały się dopiero po latach. Gdy byłam nastolatką nagle zdjęcia się pojawiały, bo przyjaciele ze Stanów czy Argentyny zabrali je ze sobą , a ktoś zupełnie dla nas obcy, przez przypadek nas skontaktował, więc je nam przysłano. Osoby zgładzone w Holokauście nie tylko zostały zamordowane, gładzono też pamięć o nich. Ich ciała są prochem rozsypanym nad ziemią. Nie mają grobów. Nie mają rzeczy. Uświadomiło mi to jak ważna jest materialność. To ona pozwala nieść dalej historię. „Skarby" zaczęły się od Michelle i jej prababci Salomei. Patrycja Dołowy: W 2017 roku wyruszyłam w podróż z moją amerykańską przyjaciółką Michelle Levi. Szukała krewnych i poprosiła o przetłumaczenie dokumentu z Żydowskiego Instytutu Historycznego. Było to coś zupełnie innego. Tu były miejsca i nazwiska, lecz obie czułyśmy, że nie ma osoby. Nie możemy jej dotknąć, mimo że mamy wiele danych. Więc wyruszyłyśmy z Michelle śladem miejsc opisanych w dokumentach, śladem fizyczności, by w ten sposób choć spróbować dotknąć historii tej kobiety. Nie spodziewałyśmy się, że będzie aż tak niezwykła, a fizyczność, przewrotnie, da nam jeszcze bardziej o sobie znać. Spotkało nas coś niesłychanego, z uważnością słuchałam innych osób, na naszej drodze pojawili się strażnicy pamięci, a w centrum uwagi znajdowały się rzeczy, złoto, zdjęcia, mapy skarbów. Ci strażnicy pamięci to w większości nie Żydzi. Nie mający z tą społecznością nic wspólnego, a jednocześnie szalenie dla niej ważni. Bo dbają o to dziedzictwo. Robią to długo, często bez spektakularnych efektów. I często narażając się na ostracyzm. Jak te osoby sobie z tym radzą? Patrycja Dołowy: Różnie. Jedni dobrze, inni zupełnie nie. Dokonałam wyboru, żeby pisać o strażnikach i strażniczkach nie Żydach, bo oni biorą na siebie bardzo dużo, choć nie muszą, bo to nie jest ich rodzinna historia. Karolina Jakoweńko: Ty bierzesz to na siebie jako Żydówka. Patrycja Dołowy: Tak, ale moja sytuacja jest inna, pracuję w dużym mieście. Zupełnie inaczej jest w małych miejscowościach. Dlatego tacy ludzie są skarbami na mapie Polski. Oni to robią dla siebie, dla społeczności, a z drugiej strony ta społeczność ich oskarża, że działają wbrew niej, wbrew przyjętym zasadom, dla pieniędzy... Ci moi bohaterowie i bohaterki pewnie nawet sobie tego z początku nie uświadamiając, stawiają się w roli Żyda, Obcego. Jak już sobie to uzmysłowią, nie wycofują się, choć jest trudno, bo duchy do nich cały czas przychodzą. Skarby są smutną historią o Polsce, o tym, że jednej z moich bohaterek otruli psa, a innym szykanują w szkołach dzieci, o tym, że strażnicy pamięci nie mogą znaleźć pracy, bo zajmują się „tymi Żydami", albo mają zakaz wchodzenia do synagogi, którą sami uratowali. Karolina Jakoweńko: Ale jednak przesłanie Skarbów gdzieś na końcu jest pozytywne. Daje nadzieje. Przywołane przykłady oddają wiarę w człowieka i w sens często syzyfowej pracy. Patrycja Dołowy: Pisarka, artystka multimedialna, działaczka społeczna, popularyzatorka nauki i sztuki. Od lat zajmuje się problematyką tożsamości i pamięci. W swojej pracy bazuje na historii mówionej i świadectwach. Ma na koncie ponad 60 wystaw w Polsce i za granicą. Jest autorką książki „Wrócę, gdy będziesz spała. Rozmowy z dziećmi Holocaustu" i „Skarby. Poszukiwacze i strażnicy żydowskiej pamięci", współautorką m.in. „Przecież ich nie zostawię" (pod redakcją Magdaleny Kicińskiej i Moniki Sznajderman). Od października 2022 roku jest dyrektorką Centrum Społeczności Żydowskiej JCC Warszawa. Karolina Jakoweńko: kulturoznawczyni, współzałożycielka fundacji Brama Cukermana w Będzinie. Od 2016 jest kierowniczką Domu Pamięci Żydów Górnośląskich, oddziału Muzeum w Gliwicach.
<urn:uuid:bbb1bd24-7590-482b-87c1-4c4c38e6bf1e>
finepdfs
2.318359
CC-MAIN-2023-23
http://gazetylokalne.pl/storage/2023/03/Malgorzata-Lichecka2.pdf
2023-06-03T06:56:33+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224649177.24/warc/CC-MAIN-20230603064842-20230603094842-00189.warc.gz
20,189,294
0.999816
0.999905
0.999905
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2079, 4174, 6759, 8388, 10551, 12759, 14656, 15103 ]
1
0
W NAJNOWSZYM NUMERZE: • TRWA KAMPANIA "Zostaw 1,5% podatku w Bielsku-Białej". → str. 2 • Konsultacje Społeczne str. 3 • Otwarte konkursy ofert: 1. z zakresu działalności wspomagającej rozwój wspólnot i społeczności lokalnych - III edycja. → str. 4 2. z zakresu polityki społecznej - VI edycja. → str. 5 • Konkurs "Wygrana rodzina". → str. 6 • Konkurs "Razem dla Seniorów". → str. 7 • Konkurs "Polska pomoc 2024". → str. 8 • Rządowy Program "KLUB" – edycja 2024. → str. 9 • Program "Polska dziś i jutro" – II edycja → str. 10 • Program "Odpowiedzialni Społecznie" → str. 11 • Program Wspieramy Ukrainę → str. 12 • Doradztwo Prawne i Księgowe w COP → str. 13 • Co w COPie piszczało... → str. 14 Bieżące informacje mogą Państwo śledzić na naszym Facebook'u: CENTRUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W BIELSKU-BIAŁEJ TRWA KAMPANIA "ZOSTAW 1,5% PODATKU W BIELSKU-BIAŁEJ" Do 30 kwietnia trwa szeroko zakrojona kampania promocyjna dotycząca przekazywania 1,5% podatku bielskim organizacjom pożytku publicznego, przygotowana przez Miasto Bielsko-Białą wraz z Bielskim Stowarzyszeniem Artystycznym Teatr Grodzki oraz Centrum Handlowym Gemini Park. Działania informacyjne obejmują artykuły publikowane w prasie i internecie, plakaty rozmieszczone w różnych punktach naszego miasta, w tym citylighty na przystankach autobusowych i w CH Gemini Park, a także banery zawieszone w centrum miasta oraz billboard. Akcja promocyjna obejmuje również reklamę na miejskim autobusie, który kursować będzie przez centrum Bielska-Białej. Oprócz ekspozycji reklam na terenie miasta, przedsięwzięcie promujące 1,5% jest widoczne również w mediach społecznościowych. Relacje, posty oraz film promujący OPP są publikowane m.in. na Facebooku, Instagramie czy Youtube. ZACHĘCAMY DO POZOSTAWIENIA 1,5% PODATKU W BIELSKU-BIAŁEJ I PRZEKAZANIA GO NA RZECZ BIELSKICH ORGANIZACJI POŻYTKU PUBLICZNEGO! Wykaz bielskich organizacji pożytku publicznego uprawnionych do otrzymania 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2023 obowiązujący w 2024 roku znajduje się na stronie BIP: https://bip.um.bielsko.pl/a,87414,organizacje-pozytku-publicznego-dzialajace-na-terenie-miasta-bielsko-biala-uprawnione-do-otrzymania-.html 29 marca 2024 r. rozpoczęły się konsultacje projektu uchwały o zmianie Uchwały Nr VIII/111/2015 Rady Miejskiej w Bielsku-Białej z dnia 26 maja 2015 r. w sprawie utworzenia Rady Seniorów Miasta Bielska-Białej. Konsultacje trwają do 13 kwietnia 2024 r. W ramach konsultacji, 4 kwietnia 2024 r. oraz 11 kwietnia 2024 r. w godzinach od 16.00 do 18.00 pod nr tel. 33/49-71-753 odbędzie się dyżur telefoniczny, w trakcie którego można uzyskać dodatkowych informacji i wyjaśnień związanych z przedmiotem konsultacji. Szczegółowe informacje dotyczące konsultowanego projektu uchwały dostępne są w Biuletynie Informacji Publicznej: https://bip.um.bielsko.pl/a,88314,konsultacje-spoleczne-uchwaly-o-zmianie-uchwaly-nr-viii1112015-rady-miejskiej-w-bielsku-bialej-z-dni.html oraz na stronie: https://bielsko-biala.pl/konsultacje/konsultacje-z-mieszkancami/konsultacje-spoleczne-uchwaly-o-zmianie-uchwaly-nr Zapraszamy do udziału w konsultacjach! OTWARTY KONKURS OFERT Z ZAKRESU DZIAŁALNOŚCI WSPOMAGAJĄCEJ ROZWÓJ WSPÓŁNOT I SPOŁECZNOŚCI LOKALNYCH – III EDYCJA Prezydent Miasta Bielska-Białej ogłasza otwarty konkurs ofert w formie powierzenia realizacji zadania publicznego w 2024 r. podmiotom prowadzącym działalność w sferze pożytku publicznego z zakresu działalności wspomagającej rozwój wspólnot i społeczności lokalnych – III edycja. Konkurs obejmuje zadanie: „Siła i bogactwo więzi sąsiedzkich – działania na rzecz budowy i wspierania inicjatyw sąsiedzkich”. Wysokość środków przeznaczonych na zadanie w 2024 r.: 150 000 zł. Termin składania ofert upływa 5 kwietnia 2024 r. o godz. 13:00. Dodatkowych informacji udzielają: • Wydział Spraw Obywatelskich i Przedsiębiorczości, ul. Romana Dmowskiego 6 – pokój nr 3.10 (III piętro), tel. (33) 49-71-633, (33) 49-71-638; • Wydział Strategii i Rozwoju Gospodarczego, ul. ks. Stanisława Stojałowskiego 32 – pokój nr 301, tel. (33) 49-71-480. Pełna treść konkursu znajduje się na stronie BIP: https://bip.um.bielsko.pl/a,88101,ogloszenie-otwartego-konkursu-ofert-w-formie-powierzenia-realizacji-zadania-publicznego-w-2024-r-pod.html OTWARTY KONKURS OFERT Z ZAKRESU POLITYKI SPOŁECZNEJ – VI EDYCJA Prezydent Miasta Bielska-Białej ogłasza otwarty konkurs ofert w formie wsparcia realizacji zadania publicznego w 2024 r. przez podmioty prowadzące działalność w sferze pożytku publicznego z zakresu polityki społecznej – VI edycja obejmujący działalność na rzecz dzieci i młodzieży, w tym wypoczynku dzieci i młodzieży. Konkurs obejmuje zadanie: „Organizacja wypoczynku dla dzieci i młodzieży w okresie wakacji”. Wysokość środków przeznaczonych na zadanie w 2024 r.: 400 000 zł. Termin składania ofert upływa 25 kwietnia 2024 r. o godz. 18:00. Dodatkowych informacji udzielają: - Wydział Spraw Obywatelskich i Przedsiębiorczości, ul. Romana Dmowskiego 6 – pokój nr 3.10 (III piętro), tel. (33) 49-71-633, (33) 49-71-638; - Wydział Polityki Społecznej, pl. Ratuszowy 6 – pokój nr 228 tel. (33) 49-71-715. Pełna treść konkursu znajduje się na stronie BIP: https://bip.um.bielsko.pl/a,88254,ogloszenie-otwartego-konkursu-ofert-w-formie-wsparcia-realizacji-zadania-publicznego-w-2024-r-przez-.html 19 lutego br. Departament Europejskiego Funduszu Społecznego w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej pełniący rolę Instytucji Zarządzającej Programem Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) ogłosił konkurs „Wygrana rodzina” w ramach działania 5.1 „Innowacje społeczne (innowacyjne działania społeczne)” FERS. Podmioty uprawnione do aplikowania: Projekt musi być złożony przez partnerstwo, które tworzy minimalnie dwa a maksymalnie cztery podmioty, w tym: 1. Gminy lub ich jednostki organizacyjne, w których kompetencjach leży świadczenie usług z zakresu pomocy społecznej na obszarze realizacji projektu (partner wiodący) oraz 2. Organizacje pozarządowe lub inne podmioty wskazane w art. 3 ust. 3 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, które posiadają co najmniej 3-letnie doświadczenie w działalności na rzecz dzieci i młodzieży na polu włączenia społecznego lub wspierania rozwoju lub wyrównywania szans, zdobyte na obszarze realizacji projektu lub jego bliskiego sąsiedztwa rozumianego jako gmina lub powiat sąsiadująca/-y z obszarem realizacji projektu. Termin składania wniosków: 19 kwietnia 2024 r., godz. 14:00. Wysokość dotacji 100%. Wartość projektu nie może być wyższa niż 3 000 000 zł. Szczegóły na stronie: https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/nabory/51-innowacje-spoleczne-2/ Wygrana rodzina – zmiana terminu składania wniosków w konkursie KONKURS „RAZEM DLA SENIORÓW” Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zaprasza do udziału w III edycji Konkursu „Razem dla Seniorów”, którego celem jest nagradzanie i promowanie najciekawszych inicjatyw aktywizujących i wspierających osoby starsze. Uczestnicy mogą przesyłać zgłoszenia w ramach następujących kategorii konkursowych: I. Młodzi Seniorom. II. Seniorzy Seniorom. III. Dla Seniorów – obejmująca wszystkie grupy i sfery aktywności. Nagrodą główną w każdej kategorii jest statuetka i list Małżonki Prezydenta RP, finaliści Konkursu otrzymują dyplom. Termin składania wniosków upływa 30 kwietnia 2024 r. Szczegółowe pytania dotyczące Konkursu „Razem dla Seniorów” można kierować pod nr tel.: 22 695 28 18 lub 22 695 21 19, 22 695 21 59, e-mail: firstname.lastname@example.org Więcej na stronie: https://www.prezydent.pl/malzonka-prezydenta/inicjatywy/razem-dla--seniorow/iii-edycja MAŁŻONKA PREZYDENTA RP AGATA KORNHAUSER-DUDA zaprasza do udziału w konkursie RAZEM DLA SENIORÓW PRÓBOWAĆ I WYRÓŻNIĆ NA SZCZERZE WARTOŚCIOWEJ CIEKAWYCH PROJEKTÓW, INICJATYW I PRZEDSIĘBIĘĆ NA RZECZ OSOB STAREJSZYCH KPRP Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Szczepliny 19 marca br. Minister Spraw Zagranicznych ogłosił otwarty konkurs ofert pod nazwą „Polska pomoc 2024”. Celem konkursu jest wyłonienie najlepszych ofert z propozycjami zadań publicznych (projektów), obejmujących realizację działań rozwojowych zgodnie z założeniami Planu współpracy rozwojowej w roku 2024. Podmioty uprawnione do aplikowania: podmioty, o których mowa w art. 127 ust. 1 pkt 1 lit. a, b, e ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, spełniające wymogi określone w Regulaminie konkursu, tj. organizacje pozarządowe, zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2023 r. poz. 571), w tym niepubliczne szkoły wyższe, izby gospodarcze i izby rolnicze oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 tej ustawy, publiczne szkoły wyższe, instytuty badawcze, Polska Akademia Nauk i jej jednostki naukowe i organizacyjne oraz jednostki samorządu terytorialnego. Budżet konkursu wynosi 48 000 000 zł. Termin składania wniosków: 18 kwietnia 2024 r., godz. 15:00. Wysokość dotacji 100%. Dotacje od 300 000 zł. Realizacja zadania może rozpocząć się nie wcześniej, niż od dnia 1 czerwca 2024 r. i zakończyć nie później niż do dnia 31 grudnia 2024 r. Pytania dotyczące konkursu w czasie trwania naboru ofert należy przesyłać na adres email@example.com, z podaniem w tytule korespondencji nazwy konkursu oraz nazwy organizacji zadającej pytanie. Szczegóły na stronie: https://www.gov.pl/web/dyplomacja/ogloszenie-konkursu-polska-pomoc-2024 25 marca br. ruszył nabór wniosków w ramach Rządowego Programu Klub 2024. Operatorem Krajowym programu jest Krajowe Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe (LZS). Cele Programu: • Upowszechnianie aktywności fizycznej wśród dzieci i młodzieży; • Wyrównywanie szans dzieci i młodzieży w dostępie do usystematyzowanej aktywności fizycznej; • Wsparcie instytucjonalne działalności podstawowych jednostek struktury organizacyjnej polskiego sportu – klubów sportowych działających w formie stowarzyszenia, w zakresie aktywizacji sportowej dzieci i młodzieży; • Inwestycja w kapitał ludzki w sporcie dzieci i młodzieży; • Stworzenie możliwości do optymalnego wykorzystania przez samorządy lokalne potencjału infrastrukturalnego w zakresie upowszechniania kultury fizycznej wśród dzieci i młodzieży. Podmioty uprawnione do aplikowania kluby sportowe, w tym uczniowskie kluby sportowe (UKS) działające w formie stowarzyszenia, realizujące zadania z zakresu upowszechniania kultury fizycznej i sportu wśród dzieci i młodzieży. Termin składania wniosków: 30 kwietnia 2024 r., godz. 23.59. Budżet programu: 98 500 000 zł. Wysokość dotacji maks. 95%: – do 12.000 zł (wsparcie jednej sekcji); – do 17.000 zł (wsparcie więcej niż jednej sekcji). Szczegóły na stronie: https://rzadowyprogramklub.pl/ PROGRAM „POLSKA DZIŚ I JUTRO” - II EDYCJA Od 19 lutego br. trwa nabór wniosków w ramach Programu realizowanego przez Fundację Totalizatora Sportowego pn.: „Polska dziś i jutro” - II edycja. Głównymi celami Programu są kształtowanie i promowanie postaw społecznych, obywatelskich i patriotycznych oraz prowadzenie działalności wychowawczej, kulturalnej i edukacyjnej na rzecz dzieci i młodzieży, a także podejmowanie działań służących rozwojowi wspólnot i społeczności lokalnych. Podmioty uprawnione do aplikowania podmioty działające na rzecz dobra publicznego, niedziałające w celu osiągnięcia zysku, zarejestrowane na terenie RP i prowadzące działalność na terenie RP lub poza jej granicami. Są to, m.in: stowarzyszenia, fundacje, szkoły, przedszkola, kluby sportowe, jednostki samorządu terytorialnego, parafie, domy kultury, biblioteki, inne instytucje kultury, szpitale, domy dziecka oraz inne organizacje/instytucje. Łączny budżet 1 900 000 zł. Termin składania wniosków: 31 grudnia 2024 r., godz. 23:59. Wszystkie informacje o konkursie dostępne są na stronie: https://www.fundacja.totalizator.pl/nasze-programy/program-quot-polska-dzis-i-jutro-quot#cmt PROGRAM "ODPOWIEDZIALNI SPOŁECZNIE" Fundacja Totalizatora Sportowego zaprasza do składania wniosków w ramach II edycja programu grantowego "Odpowiedzialni Społecznie". Celem głównym Programu jest podejmowanie i wspieranie działań w zakresie dobroczytności, w tym udzielanie i wspieranie pomocy społecznej i opieki socjalnej, a także wspieranie społeczeństwa w bieżących wyzwaniach społecznych podyktowanych aktualnie pojawiającymi się potrzebami. Z uwagi na trwający konflikt wojenny na terenie Ukrainy do celów Programu należą także sprawy związane z pomocą osobom dotkniętym tym konfliktem na różnych płaszczyznach. Podmioty uprawnione do aplikowania podmioty działające na rzecz dobra publicznego, niedziałające wyłącznie w celu osiągnięcia zysku, zarejestrowane na terenie RP i prowadzące działalność na terenie RP lub poza jej granicami. Mogą być nimi, m.in: stowarzyszenia, fundacje, szkoły, przedszkola, kluby sportowe, jednostki samorządu terytorialnego, kościelne osoby prawne, muzea, domy kultury, biblioteki, inne instytucje kultury, podmioty lecznicze, domy dziecka oraz inne organizacje/instytucje. Termin składania wniosków: 31 grudnia 2024 r., godz. 23:59. Wszystkie informacje o konkursie dostępne są na stronie: https://www.fundacja.totalizator.pl/nasze-programy/program-odpowiedzialni-spolecznie#cnt PROGRAM WSPIERAMY UKRAINĘ Od 21 marca br. trwa nabór wniosków w ramach otwartego konkursu grantowego na projekty w Programie Wspieramy Ukrainę – edycja 2024. Celem Programu jest wsparcie ludności cywilnej w Ukrainie oraz uchodźców wojennych przebywających w Polsce w kontekście bieżących wyzwań wynikających z wojny w Ukrainie i sytuacji uchodźców w Polsce. Podmioty uprawnione do aplikowania polskie organizacje pozarządowe – fundacje, stowarzyszenia (w tym stowarzyszenia zwykłe), osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele i działalność obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego. Termin składania wniosków: 18 kwietnia 2024 r., godz. 12.00. Łączny budżet 1 500 000 zł. Maksymalna kwota dotacji: do 60 000 zł. Szczegóły na stronie: https://fed.org.pl/ogloszenie-o-naborze-wnioskow-w-otwartym-konkursie-grantowym-w-programie-wspieramy-ukraine-4/ DORADZTWO PRAWNE I KSIĘGOWE W COP Zapraszamy przedstawicieli organizacji pozarządowych do korzystania z dostępnego w Centrum Organizacji Pozarządowych w Bielsku-Białej, bezpłatnego doradztwa prawnego i księgowego. W ramach doradztwa uzyskacie Państwo wsparcie ekspertów w zakresie m.in.: - świadczenia pomocy prawnej niezbędnej w założeniu i funkcjonowaniu PES; doradztwa i porad prawnych związanych ze stosowaniem aktów prawnych dotyczących działalności; sporządzania opinii prawnych oraz projektów umów; formalnych aspektów zatrudniania; konsultacji umów, zasad tworzenia PES; informacji nt. praw i obowiązków członków zarządu; zagadnień dotyczących praw autorskich; zmian w statucie; - podstawowych aktów prawnych regulujących sposób prowadzenia księgowości; sposobu prowadzenia ksiąg rachunkowych i odpowiedzialności za ich prowadzenie; podstawowych zasad rachunkowości i księgowości; wymogów dotyczących dokumentacji zasad rachunkowości zakładowego planu kont; elementów zasad sporządzania sprawozdania finansowego; prowadzenia i rozliczania projektów; rozliczania dotacji otrzymywanych przez beneficjentów; sporządzania sprawozdań finansowych; rozliczania z ZUS, US, VAT. Indywidualne doradztwo świadczone jest osobiście w siedzibie COP, w siedzibie organizacji lub mailowo. Szczegółowe informacje można uzyskać pod nr telefonu 33/497-07-90 lub e-mail: firstname.lastname@example.org Co w COPie piszczało... COP OTWARTY JEST DLA PRZEDSTAWICIELI ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ MIESZKAŃCÓW ZAINTERESOWANYCH EKONOMIĄ SPOŁECZNĄ - ZAPRASZAMY! W marcu odbyły się spotkania m.in. Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków Oddziału Rejonowego w Bielsku-Białej, Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów, Stowarzyszenia Pozytywnego Wsparcia W., Teatru Panaceum działającego przy Stowarzyszeniu Akademia Seniora, Międzynarodowej Organizacji Soroptimist International Klub B.-B., Fundacji Zielone Konie, Fundacji Dobry Widok, Fundacji Polka-Idolka, Podbeskidzkiego Bractwa Kurkowego, Fundacji Sander, Koła Bielskiego Towarzystwa Historycznego, Stowarzyszenia Pozytywnych Oddziaływań Twórczych „SPOT”, Klubu Tygodnika Powszechnego w Bielsku-Białej, Stowarzyszenia V LO w Bielsku-Białej, Stowarzyszenia Pomocy Dzieciom Specjalnej Troski "Ada", Stowarzyszenia Amazonki w Bielsku-Białej, Stowarzyszenia Atmosfera, Towarzystwa Kultury Świeckiej, Fundacji trzeci.org, Stowarzyszenia JUST TEAM, Stowarzyszenie Kobieta Szczęśliwa. W celu umówienia się na spotkanie indywidualne lub rezerwacji sali prosimy o kontakt pod nr telefonu 33/4970790; e-mail: email@example.com Bieżące wydarzenia można śledzić na fanpage'u Centrum Organizacji Pozarządowych w Bielsku-Białej OFERTA CENTRUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH Twoja organizacja nie odwiedziła jeszcze COP? Inni już korzystają z bezpłatnej oferty! Organizacja może zyskać: - wsparcie bieżącej działalności - zapytaj doradcę o wszystko, czego potrzebujesz w codziennej działalności swojego podmiotu, - usługi doradcze - spotkaj się z ekspertem, usprawnij działanie organizacji, rozwiąż problemy, - szkolenia - zmotywuj i zainspiruj się do działania, zdobywaj kluczowe kompetencje. Prześlij nam przykładowy temat szkolenia! - skorzystaj z infrastruktury - zorganizuj spotkanie, wyznacz dyżury kiedy inni mogą odwiedzić organizację, skorzystaj z infrastruktury technicznej, - uzyskaj pomoc w uruchomieniu działalności odpłatnej/gospodarczej - pomyśl o uniezależnieniu swojej organizacji od grantów, dobrze przygotuj się do wejścia na rynek. CENTRUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH Wydział Spraw Obywatelskich i Przedsiębiorczości Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej ul. Cieszyńska 18, 43-300 Bielsko-Biała tel. 33/497-07-90 e-mail: firstname.lastname@example.org Centrum Organizacji Pozarządowych w Bielsku-Białej
8af543ee-808b-4ed1-9595-1bb4f8579d51
finepdfs
1.198242
CC-MAIN-2024-26
https://bielsko-biala.pl/sites/default/files/inline-files/kwiecie%C5%84%202024.pdf
2024-06-18T05:10:31+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-26/segments/1718198861747.46/warc/CC-MAIN-20240618042809-20240618072809-00605.warc.gz
116,693,687
0.99986
0.999938
0.999938
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
true
[ 811, 2195, 3134, 4275, 5339, 6752, 7927, 9471, 10757, 11925, 13249, 14347, 15736, 17013, 18096 ]
1
0
80. ROCZNICA PIERWSZEGO TRANSPORTU DO KL AUSCHWITZ W dniu 14 czerwca 1940 r., wcześnie rano, przeszła głównymi ulicami Tarnowa kolumna 728 polskich więźniów. Pochodzili z wielu miejsc, głównie południowej Polski, a ich obecność w tym szczególnym transporcie była pokłosiem ich konspiracyjnej, niepodległościowej działalności. Kolumna pilnowana przez Niemców dotarła na rampę kolejową, a po załadowaniu do pociągu została przewieziona do właśnie tworzonego przez okupanta obozu KL Auschwitz. Tam Polacy (było też kilku polskich Żydów) otrzymali numery od 31 do 758, stając się pierwszymi więźniami miejsca, które na całym świecie jest najbardziej rozpoznawalnym symbolem niemieckiego okrucieństwa. Byli w Pierwszym Transporcie rodowici tarnowianie. I tacy z dziada pradziada i ci, którzy nimi się stali w swoim pokoleniu. Byli uczniowie, którzy nie przekroczyli 20. roku życia i dojrzali mężczyźni z dorobkiem oraz pozycją społeczną. Wzruszają odnalezione dowody ich patriotyzmu jako efektu wychowania w konkretnym środowisku i rodzinie. Bez dwóch zdań: PATRIOTYZM JEST DZIEDZICZNY. Biorąc za przykład trzech tarnowian z najniższymi numerami, czyli Wiesława Maciejkę (nr 68), Stanisława Malińskiego (nr 69) oraz Zbigniewa Matysa (nr 71) zauważymy patriotycznie nacechowane rodziny, z których owi młodzi chłopcy (odpowiednio 22, 17 i 18 lat) się wywodzili. Z pewnością tym można wytłumaczyć ich gotowość do walki o Polskę, zaatakowanej przez wrogów we wrześniu 1939 r. Maciejko i Maliński byli w grupie tarnowian, która chciała przebić się do Francji, aby wstąpić w szeregi formującego się tam polskiego wojska. Matys prawdopodobnie też funkcjonował w kręgu lokalnej konspiracji. Matka Wiesława Maciejki, czyli Stanisława z Wiśniowskich, krakowianka, urodzona w 1894 r., była córką Piotra, kolejarza. Wiśniowscy przeprowadzili się do Tarnowa pod koniec XIX w. Trzej bracia Stanisławy: Franciszek, Jan oraz Piotr, służyli w Legionach Polskich podczas I wojny światowej. W 1918 r., gdy powstały w Tarnowie struktury tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), bracia zasilili jej Oddział Lotny, złożony z byłych legionistów. To była awangarda Niepodległościowego Zrywu z 30 na 31 października 1918 r. Bracia Wiśniowscy stali się tarnowskimi Pierwszymi Niepodległymi. Dla Wiesława Maciejko byli wujami, być może rozprawiającymi na rodzinnych spotkaniach o swojej młodości i walce o wolną Polskę. Jako chłopiec Wiesław mógł chłonąć miłość do Ojczyzny, wynikającą z tych rozmów. Familia Malińskich miała swój udział w działalności niepodległościowej jeszcze przed 1914 r. W mieszkaniu Franciszka Malińskiego, piekarza, a ten był dziadkiem dla Stanisława Malińskiego, znajdowała się w 1913 r., a może też w następnym roku, siedziba tarnowskiego „Związku Strzeleckiego". Iluż Strzelców musiało się przewinąć przez kamienicę na ul. Św. Anny 5! Pewnie Leonard Bianchi, Władysław Dziadosz, bracia Stylińscy, pod koniec wojny czołowi działacze POW w mieście. Może odwiedzał ją Stefan Syrek, zasłużony działacz niepodległościowy, legionista, ostatni przed II wojną światową prezes tarnowskiego oddziału Związku Legionistów Polskich. Sam trafił do KL Auschwitz w Pierwszym Transporcie (nr 238). Czy 14 czerwca 1940 r. rozpoznał w tłumie więźniów trzech chłopców, krewnych swoich kolegów legionistów? Stanisław Maliński Syn piekarza Franciszka Malińskiego - Gustaw poszedł do Legionów Polskich. Był wujem dla jego wnuka Stanisława, tego właśnie z Pierwszego Transportu. Również od strony jego matki, Zofii z Szydłowskich, obecna była patriotyczna tradycja. Jej brat Feliks, tarnowianin, z zawodu krawiec, także odbył służbę w Legionach Polskich podczas Wielkiej Wojny. Zbigniew Matys był synem legionisty. Ojciec Józef walczył w szeregach 2., następnie 4. Pułku Piechoty. Zdołał w czasie wojny dokończyć naukę w Seminarium Nauczycielskim Męskim, co umożliwiło mu potem pracę w zawodzie nauczycielskim. Zmarł w Tarnowie w 1942 r., a syn Zbigniew, uczeń I Gimnazjum im. K. Brodzińskiego, został zamordowany w KL Auschwitz w 1941 r. Trudno sobie wyobrazić żal matki, Marii z Czerniawskich, żegnającej w krótkim odstępie czasu syna i męża. I od jej strony miał Zbigniew wzór godny naśladowania. Brat Marii - Emil Jerzy Czerniawski był postacią wyjątkową, również legionistą i piłsudczykiem, przez kilka lat pracującym w Belwederze u boku samego Marszałka Józefa Piłsudskiego. Urna z prochami Zbigniewa znajduje się w rodzinnym grobowcu Czerniawskich na Cmentarzu Starym w Tarnowie. Wiesław Maciejko i Stanisław Maliński przeżyli wojnę. Maliński uczestniczył w 1944 r. w brawurowej ucieczce z KL Auschwitz, po której dołączył do oddziału AK. Rok po wojnie, w 1946 r., ożenił się w Tarnowie z Emilią Koścień. Z nią jest pochowany w grobowcu przy głównej alei Cmentarza Starego w Tarnowie. Zmarł w 1999 r. W niniejszym tekście omówione zostały rodziny trzech młodych tarnowian, ale również w przypadku pozostałych więźniów, którzy znaleźli się 80 lat temu w Pierwszym Transporcie do KL Auschwitz, można odnaleźć dowody patriotyzmu rodzin, z których się wywodzili. To niewątpliwie miało wpływ na ich postawę podczas II wojny światowej. Zainteresowanych odsyłam do bogatej oferty wydarzeń, która została przygotowana w Tarnowie w związku ze zbliżającą się rocznicą: https://tarnow.pl/Dla-mieszkancow/Aktualnosci/Miasto/Osiemdziesiata-rocznica-pierwszego-transportudo-KL-Auschwitz Zapraszam na stronę http://14czerwca.pl/, która powstała z inicjatywy społeczników pragnących godnie uczcić rocznicę oraz jej odpowiednik na Facebooku: https://www.facebook.com/Projekt14.06.2020/ Zdjęcia wykorzystane w tekście pochodzą ze strony: http://www.chsro.pl/pierwszy-transport/lista.html Wojciech Sypek
<urn:uuid:8a4b6e02-3c6d-4805-9bd0-edf721292318>
finepdfs
3.177734
CC-MAIN-2020-45
https://zso.tarnow.pl/images/galerie/19_20/artyku%C5%82y/80.%20rocznica%20Pierwszego%20Transportu%20do%20KL%20Auschwitz.pdf
2020-10-21T08:30:15+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107876136.24/warc/CC-MAIN-20201021064154-20201021094154-00553.warc.gz
1,009,852,560
0.999851
0.999849
0.999849
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2475, 4469, 5682 ]
1
0
Toruń, 16 czerwca 2015 roku wg rozdzielnika ODPOWIEDZI NA PYTANIA, MODYFIKACJA SIWZ ORAZ ZMIANA TERMINU SKŁADANIA OFERT Informuję, iż w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego, którego przedmiotem jest dostawa sprzętu komputerowego, drukarek kodów kreskowych, czytników kodów kreskowych oraz bezprzewodowego czytnika kodów kreskowych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego (znak sprawy: WZP.272.27.2015), wpłynęły pytania o następującej treści: Pytanie 1: W dokumencie „ODPOWIEDZI NA PYTANIA ORAZ MODYFIKACJĘ SIWZ” opublikowanego 10.06.2015. W tabeli dotyczącej parametrów drukarki kodów kreskowych, jest informacja o technologii druku termicznej lub termotransferowej. Drukarka termotransferowa drukuje również termicznie, za to drukarka termiczna nie będzie drukować termotransferowo. Co za tym idzie, drukarka termiczna będzie posiadała mniejszy wybór materiałów eksploatacyjnych, a druk w technologii termicznej jest znacznie mniej trwały (na przykład błędne paragony, co nie występuje przy technologii druku termotransferowego). Termiczna technologia druku, jest krótki okres żywotności etykiety. Termotransferowa technologia druku, jest na długi okres żywotności etykiety. 1. Proszę by zastanowili się Państwo nad trwałością takiej etykiety, czy ma być trwała na kilka lat, czy kilka miesięcy? 2. W rubryce zastosowanie w tej samej tabeli, jest napisane „Drukarka laserowa przeznaczona do pracy biurowej”. Wyklucza się to z pierwszą rubryką „technologii druku”, gdyż drukarki tego typu nie są drukarkami laserowymi. Odpowiedź: W związku z powyższym pytaniem Zamawiający dokonuje modyfikacji załącznika nr 3 do SIWZ w zakresie drukarki kodów kreskowych: Drukarka kodów kreskowych – 2 szt. | Wymagane minimalne parametry techniczne | | |----------------------------------------|---| | Technologia druku | Termotransferowy | | Zastosowanie | Drukarka przeznaczona do pracy biurowej | | Języki programowania | EPL i ZPL | | Konstrukcja | podwójne ścianki | | Rozdzielczość drukowania | • 8 punktów na mm/203 dpi | | Pamięć | flash 4 MB; SDRAM 8 MB | | Szerokość druku | do 104 mm | | Długość druku | do 990 mm | | Szybkość druku | do 127 mm na sekundę | | Grubość nośników | 0,076 mm do 0,19 mm | | Komunikacja i interfejsy | Interfejs szeregowy RS-232 z automatycznym czujnikiem, DB-9, • USB 1.1, dwukierunkowy, Równoległy (Centronics®), dwukierunkowy | | Wymagania dotyczące zasilania | 220-240 V (±10%), 50/60 Hz (±2 Hz) | **Pytanie 2** Czy zamawiający dopuszcza monitory o wadze netto 2,6 kg spełniające pozostałe wymagania. Zgodnie z wiedzą wykonawcy nie ma obecnie na rynku monitorów z przekątną ekranu 21,5 cala z maksymalną wagą netto 2,5 kg. Waga netto 2,6 kg monitora 21,5 cala nie będzie miała istotnego wpływu na właściwości użytkowe proponowanego zestawu, tym bardziej, że są to zestawy stacjonarne. **Odpowiedź** | Wymagane minimalne parametry techniczne monitora | | |--------------------------------------------------|---| | Typ wyświetlacza | LCD TFT TN | | Obszar aktywny | 21,5" przy proporcjach 16:9 | | Kontrast | 600:1 | | Rozdzielczość ekranu | 1920x1080 przy 60 Hz | | Jasność | 200 cd/m2 | | Czas reakcji | 5ms | | Maksymalny kąt oglądania | 90 stopni w poziomie / 65 stopni w pionie | | Obsługa kolorów | 16,7 mln | | Rozstaw pikseli | 0,248 mm | | Pobór mocy | 22 W praca / 0,3 W spoczynek | | Złącza | 1 x VGA | | Inne | 1. Masa netto 3 kg 2. Gwarancja 3 lata w serwisie zewnętrznym. | Pytanie 3 Czy zamawiający wyrazi zgodę na zaoferowanie monitora, który w poborze mocy - w spoczynku wynosi 0,5W? Jest to nieznaczna różnica w parametrze, a ponadto pobór mocy przy włączonym monitorze wyniósłby niecałe 16 W. Odpowiedź Zamawiający nie wyraża zgody Pytanie 4 Czy zamawiający wyraża zgodę na zaoferowanie monitora o masie netto do 3,28 kg? Monitor jest elementem stałym komputera PC i nie wymaga częstego przenoszenie, tak więc waga nie jest aż tak istotną cechą warunków technicznych przy poprawnym funkcjonowaniu – wyświetlaniu monitora. Odpowiedź Warunki określone zostały w odpowiedzi na pytanie nr 2 Jednocześnie informuję, iż w związku z powyższą modyfikacją ulega zmianie termin składania ofert. Nowy termin wyznaczono na dzień 22 czerwca 2015 roku. Termin składania ofert: 22 czerwca 2015 roku godz. 9:00 Termin otwarcia ofert: 22 czerwca 2015 godz. 09:30 Przewodniczący Komisji Przetargowej Naczelnik Wydziału Zamówień Publicznych i Państwowego Prawno-Prawnego Olgierd Sobkowiak
<urn:uuid:19d25932-ab6a-4c1e-91ce-4be66790ddce>
finepdfs
1.129883
CC-MAIN-2021-49
http://archiwum.kujawsko-pomorskie.pl/pliki/przetargi/20150605_przetarg_27/20150616_odpowiedz_modyfikacja.pdf
2021-11-29T20:37:45+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964358842.4/warc/CC-MAIN-20211129194957-20211129224957-00294.warc.gz
5,595,012
0.99996
0.999956
0.999956
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1789, 4242, 5256 ]
1
0
SENIOR W SIECI Jako socjolog chcę zbadać proces integracji społecznej seniorów z perspektywy tworzenia więzi społeczności w sferze realnej i wirtualnej, ze wzajemnym przenikaniem obu sfer. Celem jest weryfikacja tezy, że w cyberprzestrzeni możliwe jest tworzenie sieci znajomych o szerokim zasięgu, zdolnych do trwałego funkcjonowania w realnej rzeczywistości, a podtrzymywaniu więzi w świecie realnym sprzyja łączność internetowa. Uprzejmie proszę o wypełnienie kwestionariusza. Badania są anonimowe, a ich wyniki zostaną opublikowane w dysertacji naukowej. Prof. UR dr hab. Krystyna Leśniak-Moczuk Uniwersytet Rzeszowski 1) Czy należy Pan(i) do jakiejkolwiek wspólnoty seniorów? 1 TAK 2 NIE 2) Jeśli nie, to dlaczego? …………………………………………………………………………….. 3) Jeśli tak, to do jakich? 1stowarzyszenia, jakie? ……………………………………………… 2Uniwersytet Trzeciego Wieku 3 kluby seniora4 inne, jakie? …………………………… 4) W jaki sposób dowiedział się Pan(i) o wspólnotach seniorów? 1 od innych uczestników 2 z mediów 3od znajomych 4od rodziny 5z ulotek lub ogłoszeń 6 z Internetu 7 inne, jakie?................................................................................................................................................ 5) Jakie były Pana (i) motywacje przystąpienia do wspólnot. seniorów?........................................... …………………………………………………………………………………………………….. 6) Ilu uczestników wspólnoty znał Pan(i) osobiście przed zapisem do niej?. 11-10 osób 211- 50 osób 351-100 osób 4 więcej 7) Z iloma z nich utrzymuje Pan(i) kontakty poza spotkaniami wspólnoty? 1 1-10 osób 2 11- 50 osób 351-100 osób 4 więcej 8) Czy należy Pan(i) do osób ceniących posiadanie dużej liczby znajomych 1TAK 2NIE 9) Jeśli tak, to czy w wieku senioralnym 1 zwiększyła się liczba pana(i) kontaktów, z jakich powodów? ……………………………………………… 2 zmniejszyła się liczba Pana(i) kontaktów, z jakich powodów? ……………………………………………… 3 bez zmian 10) Czy korzysta Pan(i) z telefon u komórkowego? 1TAK 2NIE 11)Jeśli nie, to to dlaczego? …………………………………………………………………………. 12) Jeśli tak, to do czego? 1 rozmowy 2SMS-y3robienie zdjęć 4 przesyłanie zdjęć 4 kontakty na Facebooku 4 inne jakie? …………………………………………………………... 13) Czy korzysta pan(i) z Internetu? 1TAK 2NIE 14) Jeśli tak, to do jakich celów Pan(i) wykorzystuje Pan(i) Internet? ………………………………. …………………………………………………………………………………………………….. 15)Proszę podzielić się zaletami i wadami tego medium …………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………..... 16) Co stanowi barierę uniemożliwiającą korzystanie z Internetu?1 w miejscu zamieszkania brak sieci internetowej 2 nie posiadam komputera/laptop 3 posiadam komputer/laptop i nie potrafię obsługiwać Internetu 4 nie chce się nauczyć 5 nie interesuję się tym 6 inne, jakie? ……………………………………………………………………………………………………. 17) Czy zamierza Pan(i) korzystać z Internetu? 1TAK 2NIE 18)Jeśli tak, to do dlaczego? …………………………………………………………………………. 19) Jakie są Pana(i) kontakty z ludźmi ( proszę uszeregować, wpisując od 1 dla najczęstszych do 7 dla najrzadszych) 1 spotkania osobiste 2rozmowy telefoniczne3SMS-y4 korespondencja e-mailowa 5 Facebook 6 WhatsApp 7 inne formy łączności internetowej 20) Czy Pan(i) posiada pan(i) adres e-mailowy? 1TAK 2NIE 21) Jeśli tak, to czy Pan(i) samodzielnie obsługuje pocztę e-mailową? 1TAK 2NIE 22) Czy posiada Pan(i) swój profil na Facebook-u? 1TAK 2NIE 23) Ile osób zaprosił Pan(i) do grona swoich znajomych na FB? ………… 24) Ile zaproszeń na FB wystosowano do Pana(i)? ………… 25) Ilu znajomych posiada Pana(i) na FB? ………… 26) Jaka jest przeciętna częstotliwość kontaktów ze słuchaczami za pośrednictwem FB? 1kilka razy dziennie2raz dziennie3co kilka dni4 rzadziej, jaka………… 27) Co jest przedmiotem kontaktów? (proszę uszeregować, wpisując od 1 dla najczęstszych do 5 dla najrzadszych) 1 polubienia 2komentarze 3udostępnienia 4wstawianie postów 5inne jakie? 28) Czy funkcjonuje Pan(i) na innych portalach społecznościowych? 1TAK2NIE 29) Czy są to kontakty pozostające jedynie na poziomie wirtualnym? 1TAK2NIE 30) Jeśli nie, to z iloma znajomymi poznanymi na FB spotyka się Pan(i) osobiście? 31) Co zadecydowało o chęci osobistego poznania tych osób …………………………...................... 32) Czy posiada Pan(i) własny FAN PAGE na FB? 1TAK2NIE 33) Czy jest Pani administratorem FAN PAGE instytucji, organizacji?1 TAK 2NIE 34) Jeśli tak, to ilu? ………… 35) Proszę podzielić się odczuciami ze spotkań osobistych ze słuchaczami w porównaniu do kontaktów internetowych: .......................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... Metryczka: 1) Płeć: 1 K 2M 2) Wiek: 150-59260-69370-79480 i więcej 3) Stan cywilny: 1panna/kawaler2zamężna/żonaty3 rozwiedziona/y4wdowa/iec 5związek partnerski 4) Liczba dzieci:………… 5) Liczba wnuków:………… 6) Miejscezamieszkania: 1wieś2miasto powiatowe3miasto wojewódzkie 7) Województwo …………………………………………Kraj ……………………………… 8) Wykształcenie: 1podstawowe 2zawodowe 3średnie 4policealne 5wyższe 6stopnie naukowe 9) Zawody wyuczone ............................................................................................................................ 10) Zawody wykonywane ………………………………………………………………………… 10) Sytuacja zawodowa 1kontynuacja nauki 2praca w instytucji państwowej 3praca w instytucji prywatnej 4działalność prywatna rodzinna 5właściciel firmy prywatnej 6bezrobotny 7praca w szarej strefie 8nie pracuje z wyboru 9rencista 10emeryt
<urn:uuid:8ff3a7f0-0433-4652-b9f7-8e75b44a2bc2>
finepdfs
2.482422
CC-MAIN-2021-49
https://rdk.rzeszow.pl/wp-content/uploads/2021/09/KWESTIONARIUSZ-ANKIETY-SENIOR-W-SIECI.pdf
2021-12-02T22:00:06+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964362297.22/warc/CC-MAIN-20211202205828-20211202235828-00096.warc.gz
525,291,693
0.999748
0.999775
0.999775
[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2978, 5745 ]
1
0
NR 43 (2853), 26 MARCA 2024 © PISM BIULETYN Chińska oferta dla Globalnego Południa Marcin Przychodniak ChRL chce być postrzegana jako kluczowy partner w społeczno-gospodarczym rozwoju Globalnego Południa. Budowa pozytywnego wizerunku w tym regionie ma wzmocnić pozycję międzynarodową Chin kosztem Zachodu. Chińska oferta obejmuje m.in. wsparcie gospodarcze i wzmocnienie pozycji państw rozwijających się np. w ONZ i WTO. Zróżnicowanie Globalnego Południa, a także ograniczone możliwości działania Chin zmniejszają jednak zakres możliwej współpracy. Odpowiedź Zachodu na politykę ChRL powinna obejmować m.in. zwiększanie roli w globalnym zarządzaniu tych państw rozwijających się, które respektują ład międzynarodowy oparty na prawie. Terminem Globalne Południe określa się grupę państw różnorodnych m.in. pod względem kulturowym i politycznym. Charakteryzuje je niski poziom rozwoju społeczno-gospodarczego oraz poczucie odgrywania niedostatecznej roli w instytucjach międzynarodowych, co w ich ocenie wynika m.in. z kolonialnych zaszłości i niesprawiedliwej polityki Zachodu. Do przekonania o doznanej krzywdzie nawiązują Chiny, przedstawiając się jako największe państwo rozwijające się i należące do Globalnego Południa. ChRL kształtuje relacje z tą grupą zarówno przez formaty wielostronne, np. z krajami afrykańskimi i arabskimi, modyfikację działania Szanghajskiej Organizacji Współpracy (SzOW) i rozszerzenie od stycznia 2024 r. platformy BRICS, jak i przez zmiany w funkcjonowaniu inicjatywy Pasa i Szlaku (BRI). Narracja i cele ChRL. Chińska oferta współpracy dla Globalnego Południa dotyczy trzech obszarów: rozwoju, bezpieczeństwa i zmian w systemie globalnego zarządzania. Hasłowo zostały one ujęte w Globalnej Inicjatywie Rozwoju (GIR) i Globalnej Inicjatywie Bezpieczeństwa (GIB) – programach ogłoszonych w 2023 r. przez Xi Jinpinga i promowanych przez ChRL jako podstawa zmiany ładu międzynarodowego. w marcu br.). ChRL stara się też prezentować jako państwo w większym stopniu niż Zachód uwzględniające interesy krajów rozwijających. Han Zheng, wiceprzewodniczący ChRL, podczas ZO ONZ w 2023 r. akcentował konieczność zmiany globalnego zarządzania zgodnie z hasłami GIR i GIB. O uwzględnienie roli państw afrykańskich w RB ONZ apelował chiński minister Wang Yi w kwietniu 2023 r., a w maju 2023 r., podczas debaty na temat reformy Rady Bezpieczeństwa, podkreślił to ambasador ChRL przy ONZ. Postulaty z tego obszaru są elementem współpracy Chin i Rosji, co ma ograniczać możliwości Zachodu w forsowaniu w ONZ wsparcia dla Ukrainy. Chińskie propozycje dla państw rozwijających się nie są pozbawione warunków o charakterze politycznym, choć w odróżnieniu od UE czy USA nie dotyczą one np. prawa międzynarodowego i demokratyzacji. Są też dostosowywane do sytuacji i możliwości konkretnego państwa. Chiny oczekują m.in. poparcia ich stanowiska na forum Rady Praw Człowieka (np. odnośnie do sytuacji w Hongkongu, Sinciangu i Tybecie) oraz innych organów i agend ONZ. Zakładają też np. poparcie przez partnerów podległości Tajwanu wobec ChRL, co po styczniowych wyborach na wyspie zrobiły władze Pakistanu, Kambodży, Serbii i Węgier. Chiny deklarują wobec państw rozwijających się zaangażowanie inwestycyjne i pomoc rozwojową oraz współpracę w zwalczaniu terroryzmu i w stabilizowaniu kraju (jak w przypadku umów o współpracy dyplomatycznej z Samoa w 2022 r. czy o kooperacji wojskowej z Malediwami Realizacja chińskich deklaracji. Ofertę dla państw Globalnego Południa Chiny realizują zarówno w formatach wielostronnych, jak i w wymiarze dwustronnym. W 2000 r. powstało Forum Współpracy Chińsko-Afrykańskiej, w 2004 r. Forum Współpracy Chińsko-Arabskiej, a w 2014 r. Forum BIULETYN PISM Współpracy Chin z państwami Wspólnoty Państw Ameryki Łacińskiej i Karaibów (CELAC). Jako platformę kooperacji z Globalnym Południem Chiny traktowały również tzw. inicjatywę 16+1, powstałą w 2012 r. i skierowaną do państw Europy Środkowej, w tym Polski. Zmieniło się to jednak wraz z rezygnacją kolejnych państw europejskich ze współpracy (obecnie jest to format 14+1). ChRL prezentuje postulaty Globalnego Południa na forum G20, podobnie jak Brazylia i Indie. Władze chińskie działają również w ramach G77, istniejącej od 1964 r. grupy skupiającej państwa rozwijające się. Podczas jej spotkań (np. w styczniu 2024 r.) ChRL postuluje m.in. reformę WTO. Instrumentem wzmacniania relacji z państwami rozwijającymi się stała się także platforma BRICS (od 2006 r. obejmująca ChRL, Rosję, Indie i Brazylię, a od 2010 r. także RPA), do której w 2024 r. dołączyło pięciu nowych członków. W ramach BRICS działa od 2015 r. Nowy Bank Rozwoju, z kapitałem w wysokości 50 mld dol. (każde z państw dało równy wkład). Instrumentem wykorzystywanym w relacjach z Globalnym Południem miał być też Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych (AIIB, o międzynarodowym charakterze, jednak kontrolowany przez ChRL), a także stworzony przez chińskie banki państwowe Fundusz Jedwabnego Szlaku (o wartości 40 mld dol.). Powyższe instytucje nie przyczyniają się jednak do istotnego zwiększenia wykorzystania juana w transakcjach międzynarodowych, a tym samym detronizacji przez chińską walutę dolara w najbliższych latach. SzOW pozostaje dysfunkcyjna ze względu na różnice chińsko-rosyjskie, a rozszerzenie BRICS ma głównie charakter propagandowy, ponieważ różnice interesów między członkami grupy uniemożliwiają ich skuteczne współdziałanie. Wnioski i perspektywy. Oferta ChRL ma konsolidować grupę państw rozwijających wokół chińskiej wizji zmiany porządku międzynarodowego. Chiny dostrzegają problemy UE i USA (wynikające m.in. z rosyjskiej agresji na Ukrainę) oraz krytyczne stanowisko państw Globalnego Południa wobec unijnej i amerykańskiej polityki. Działania ChRL nie obejmują konkurencji tylko z państwami zachodnimi, ale również np. z Rosją w regionie Azji Centralnej. W połączeniu z narracją o skutecznej pomocy w zakresie bezpieczeństwa i rozwoju ChRL chce stworzyć wrażenie, że pod jej patronatem integruje się stopniowo grupa partnerów. Służy temu m.in. narracja o rosnącej roli BRICS po rozszerzeniu. Działania Chin mają nie tyle wspierać rozwój gospodarczy i podmiotowość polityczną państw Globalnego Południa, co stopniowo uzależniać je od ChRL. Dzięki temu Chiny mają m.in. uzyskać większe poparcie dla swoich inicjatyw, np. w ONZ, a także móc wzmocnić narrację o swojej znaczącej roli jako podmiotu stabilizującego sytuację międzynarodową i zmieniającego ład światowy z korzyścią dla państw rozwijających się. Reakcja partnerów z Globalnego Południa na chińską ofertę jest zróżnicowana, ale w większości deklarują oni poparcie dla chińskich postulatów. Nie podzielają jednak negatywnej wizji społeczności międzynarodowej, którą popularyzuje ChRL, ale raczej starają się wykorzystać chiński „patronat" do negocjacji z USA i UE, np. w kwestii wsparcia sankcji przeciw Rosji i realizacji projektów inwestycyjnych. Współpraca państw rozwijających się z ChRL w wielu przypadkach zwiększa zadłużenie tych krajów i problemy z jego spłatą. Kluczowe znaczenie mają w tym zakresie pożyczki udzielane ich instytucjom publicznym przez chińskie banki eksportowe, których wartość w latach 2008–2021 r. była o ponad 80% większa niż wsparcie ze strony Banku Światowego. Polityka Chin pogłębia też korupcję lokalnych elit i tendencje autorytarne, a inwestycje często powodują dewastację środowiska naturalnego (tak było w przypadku kopalni miedzi w Las Bambas w Peru czy elektrowni w Lamu w Kenii). Zaangażowanie ChRL jest nastawione przede wszystkim na budowę zależności lokalnych władz oraz gospodarki. W latach 2001–2020 udział Chin w handlu krajów Afryki Subsaharyjskiej wzrósł z 4% do 25%. Większość państw rozwijających się ma wysoki deficyt handlowy z ChRL i jest od nich coraz bardziej zależna ekonomicznie. W tym kontekście coraz częstsze mogą stawać się takie działania, jak Brazylii, która w ostatnich sześciu miesiącach wszczęła kilkanaście postępowań w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych ChRL. Chińska polityka w relacjach z Globalnym Południem jest obliczona na podważanie wspólnoty wartości, m.in. Zachodu z demokratycznymi państwami rozwijającymi się. Dotyczy to również wysuwania przez Chiny (we współpracy z Rosją) tez o zmianie architektury bezpieczeństwa europejskiego, w czym mają mieć poparcie Globalnego Południa. ChRL wykorzystuje do swoich celów negatywne doświadczenia państw rozwijających się związane z polityką USA (np. atakiem na Irak z 2003 r.) czy – w mniejszym stopniu – państw UE. Dlatego też antyzachodnie postulaty Chin (często powielające rosyjską narrację, m.in. w kontekście wojny na Ukrainie) są pozytywnie przyjmowane przez społeczeństwa i elity polityczne Globalnego Południa. Częścią odpowiedzi Zachodu na politykę ChRL może być wsparcie większej podmiotowości państw rozwijających się w systemie globalnego zarządzania. Propozycje dotyczące np. reformy ONZ i współpracy wobec zmian klimatycznych powinny uwzględniać perspektywę Globalnego Południa, ale również podkreślać konieczność poszanowania prawa międzynarodowego, także w kontekście działań Chin i Rosji. Potrzebna jest większa zdolność USA i UE do aktywnej odpowiedzi na postulaty Globalnego Południa dotyczące np. współpracy w sferze bezpieczeństwa, w tym stabilizacji na Bliskim Wschodzie. Chińska oferta jest w tym regionie ograniczona, m.in. ze względu na wciąż zbyt mały potencjał projekcji siły przez ChRL. Redakcja: Sławomir Dębski, Łukasz Kulesa, Rafał Tarnogórski, Jędrzej Czerep, Wojciech Lorenz, Patrycja Sasnal, Justyna Szczudlik, Daniel Szeligowski, Jolanta Szymańska, Marcin Terlikowski, Damian Wnukowski, Szymon Zaręba, Tomasz Żornaczuk
<urn:uuid:c4f4035d-5433-4801-b3e8-7b33ffbe5dad>
finepdfs
2.949219
CC-MAIN-2024-42
https://www.pism.pl/webroot/upload/files/Biuletyn/Biuletyn%20PISM%20nr%2043%20(2853)%2026%20marca%202024%20r.pdf
2024-10-12T16:52:56+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-42/segments/1727944254157.41/warc/CC-MAIN-20241012143722-20241012173722-00138.warc.gz
827,527,273
0.999967
0.999969
0.999969
[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 3692, 9652 ]
1
0
Roman Łyczywek W kwestii zakresu pojęć : "adwokat polski" i "adwokatura polska" Palestra 18/8-9(200-201), 9-14 1974 W kwestii zakresu pojęć: „adwokat polski" i „adwokatura polska" Aktualny stan prac nad Słownikiem Biograficznym Adwokatów Pol­ skich i —■ jak, sądzić należy — przeddzień podjęcia próby nowego, peł­ niejszego opracowania historii adwokatury polskiej stawiają przed nami pewne problemy o charakterze pojęciowym i metodycznym, którymi pokrótce należy się zająć. Zaskakujący może się wydać fakt, że proble­ my te dotyczą określenia takich pojęć, których używamy niemal codzien­ nie, nie doceniając zapewne wątpliwości, jakie mogą one budzić w pew­ nym stopniu jeszcze dzisiaj, a jakie na pewno budzą przy badaniach hi­ storycznych. Podstawowym zagadnieniem wydaje się potrzeba zdefiniowania na­ czelnego pojęcia „adwokat polski", na podstawie którego budować musi­ my dużo szerszą całość pojęcia „adwokatura pólska" i określać zakres jej historii w stosunku do osób i terytorium. Pomocniczą rolę w tej pracy mogą spełniać różne kryteria, które na­ leżałoby tu kolejno wymienić i rozważyć. 1. Kryterium nwodowości Na ogół przyzwyczajeni jesteśmy do traktowania zawodowości pracy adwokata jako stosunkowo „czystego" kryterium przynależności do ad­ wokatury. Znane i dość wąskie są dziś odstępstwa od tej reguły; dotyczyć one będą radców prawnych wpisanych na listy adwokackie, wąskiego grona pracowników naukowych i urzędników, zachowujących wpis na listę adwokacką, oraz adwokatów-emerytów. Nie taki jednak był charakter zawodowości adwokatury w historii. Trudno nie zaliczać do tradycji adwokatury Mikołaja Reja z Nagłowic, jakkolwiek jego wystąpienia adwokackie ograniczały się w zasadzie do szeregu obron podejmowanych z pobudek ideowych w procesach prze­ ciwko arianom. Zbliżone do dzisiejszego pojęcie zawodowości w adwokaturze za­ częło się kształtować około XVIII wieku, a do końca wieku XIX wielu adwokatów dzieliło jeszcze swój czas między pracę w sądzie i we włas­ nym gospodarstwie rolnym. Dość często trafiały się tu również inne za­ jęcia. W wieku XIX na przykład b. wielu adwokatów zajmowało się w przeważającej mierze dziennikarstwem i publicystyką, nierzadkie też bywały wypadki ograniczania pracy prawniczej na rzecz zaangażowania się w działalność w przemyśle. Wystarczy wspomnieć tu o niektórych adwokatach-pamiętnikarzach. Kotiużyński np. obok adwokatury organi­ zował cukrownictwo na terenie Kijowszczyzny, a Jan Duklan Ochocki handlował karocami i ...orderami (czego zresztą wcale nie uważał za rzecz niestosowną). Nic dziwnego, że w przekazach historycznych bardzo często nie okre­ śla się jako adwokatów nawet takich adwokatów, którzy bez przerwy przez dziesiątki lat wykonywali ten zawód, jeżeli tylko szerokiemu spo­ łeczeństwu znani byli z innej swej działalności. Tak więc np. Kraushar z reguły wymieniany jest jedynie jako historyk, a Hósick na dziesiątkach kart swoich pamiętników, polemizując z Meyetem, nie wspomina nigdy, że Meyet był adwokatem, i Określa go stale jako literata. Nawiasem jedynie wspomnieć warto, że adwokaci niejednokrotnie łą­ czyli swój zawód z pracą naukową, nie tylko przy tym prawniczą. Spasowicz np. był profesorem literatury na Uniwersytecie Petersburskim, a Alth — profesorem mineralogii w Krakowie. 2. Kryterium prawno-ustrojowe Najprostsze to kryterium, określone przez art. 1 ust. 1 ustawy o ustro­ ju ad\vokatury, ma charakter ściśle formalny. Jakkolwiek odpowiada ono na ogół potrzebom dzisiejszego sformułowania pojęcia „adwokatury pol­ skiej", to jednak samo w sobie jest niemal bezużyteczne przy podejmo­ waniu i omawianiu problematyki historycznej. W okresie I Rzeczypospolitej zagadnienie licencjonowania adwoka­ tów przedstawiało się różnie: brak było zarówno określonych form sa­ morządu adwokackiego, jak i bardziej trwałych zasad szkolenia i dopływu młodych adwokatów. W okresie zaborów, okresie rozkwitu adwokatury polskiej, życie tej adwokatury potoczyło się z natury rzeczy całkowicie poza polskimi ra­ mami prawno-ustrojowymi, pomijając przejściowy okres pewnej samo­ dzielności Królestwa Polskiego. Pod względem ustrojowym adwokaci polscy weszli w ramy adwokatur państw zaborczych A przecież ani na moment nie można założyć, że w okresie tym nie istniała jednolita ad­ wokatura) pctlska. Był to czas, gdy adwokaci polscy organizowali swe międzyzaborcze zjazdy, na których przedstawiciele adwokatury polskiej ze wszystkich zaborów składali sprawozdania o życiu tej adwokatury na swych terenach. Adwokaci polscy w tym czasie odmawiali udziału w ogólnoadwokackich wystąpieniach na terenie państw zaborczych, nato­ miast podejmowali uznawane przez wszystkich adwokatów polskich uch­ wały. Jedność adwokatury we wszystkich zaborach została ostatecznie za­ manifestowana przez powołanie do życia, przed I wojną światową, Związku Adwokatów Polskich, działającego we wszystkich zaborach. 3. Kryterium miejsca wykonywania zawodu Nie usuniemy podniesionych wyżej wątpliwości i trudności próbując związania pojęcia adwokatury polskiej z terytorium wykonywania prak­ tyki zawodowej. W odniesieniu do okresu zaborów moglibyśmy takiej próby dokonać teoretycznie w dwóch kierunkach: przez wyodrębnienie terytorium polskiego z punktu widzenia historycznego albo przez wyod­ rębnienie terytorium polskiego pod względem etnicznym. Obie te próby nie będą mogły nas w żadnym razie zadowolić. Ze względu na znaczne zmiany w układzie granic polskich, nie wiedzieli­ byśmy w istocie, jakie to właśnie terytorium należałoby tu brać pod uwagę. Przecież w okresie interesujących nas najbardziej ostatnich dwu­ stu lat następowały wielkie zmiany granic polskich, po których przesu­ nięciu dostosowywały się — z pewnym zrozumiałym opóźnieniem — do nowych warunków stosunki społeczne, a między innymi także sytuacja w adwokaturze danego regionu. Ani jedna, ani druga linia demarkacyjna nie może w okresie trady­ cji historycznych wyznaczyć zasięgu działania adwokatury polskiej. Do czasu Rewolucji Październikowej szereg miast w głębi cesarstwa rosyj­ skiego, na terenie etnicznie oczywiście niepolskim, było poważnymi ośrodkami skupiającymi adwokatów polskich, że wymienimy tu przy­ kładowo chociażby Kijów, Żytomierz lub Mińsk. Czy możemy mieć np. wątpliwości co do tego, że adwokatami polskimi byli: Spasowicz, gdy był dziekanem rady adwokackiej w Petersburgu, lub Bogacki, gdy był dziekanem rady adwokackiej w Odessie, albo wreszcie Lednicki, prowa­ dzący jedną z największych kancelarii w Moskwie i należący przez pe­ wien czas do składu rządu rosyjskiego (w okresie Kiereńskiego), jeżeli pamiętać będziemy jednocześnie, że wszyscy oni byli w tym czasie cen­ tralnymi osobami miejscowej polonii? Jak dobrze o tym wiemy, granice polityczne Polski do ostatnich cza­ sów nie pokrywały się nawet w przybliżeniu z granicami etnicznymi zasięgu zamieszkiwania ludności polskiej. Podobnie będziemy musieli uważać chyba za adwokata polskiego adw. Banaszaka, gdy wykonywał on praktykę adwokacką w Bochum. Wprawdzie klientelę jego stanowili głównie Polacy, ale działał on na tere­ nie etnicznie i historycznie Polsce obcym. Tak samo będziemy musieli traktować np. tych adwokatów, którzy praktykowali na terenie Śląska, w ramach niemieckiego systemu prawnego, na ziemiach, które dopiero po II wojnie światowej wróciły do Polski. Nie można pomijać także tego, że istnieje pewna grupa adwokatów-Polaków, którzy w rożnych okresach wykonywali praktykę adwokacką na różnych, odległych od siebie terenach. Wystarczy przypomnieć, że Kraiński lub Okręt praktykowali na przemian w Warszawie i w Paryżu, a Tochman, wyemigrowawszy po powstaniu listopadowym z Polski jako adwokat warszawski, po pewnym czasie otworzył na nowo kancelarię w Stanach Zjednoczonych. 4. Miejsce ukończenia studiów wyższych Przyjmujemy dziś za dość oczywiste, że praktykę adwokacką poprze­ dzają studia prawnicze ukończone na tym terytorium, gdzie następnie adw-okat wykonuje swój zawód. W warunkach polskich ujęcie takie jest wysoce zawodne. W okresie zaborów większość adwokatów polskich kończyła wyższe uczelnie na te­ renach państw zaborczych, studiując system prawny przeważnie odmien­ ny niż ten system, jaki wypadło im potem stosować przy wykonywaniu praktyki adwokackiej (biorąc pod uwagę specyfikę regionalnego prawa w poszczególnych zaborach). Wielu też adwokatów kończyło studia w in­ nych krajach, np. we Francji. Nieco odmiennie przedstawia się sprawa z tymi adwokatami, którzy kończyli studia prawne na obcych terenach i tylko tam wykonywali prak­ tykę adwokacką. Należy postawić sobie pytanie, czy traktować jako ad­ wokatów polskich np. Lublinera, Awejdego i Głowackiego. Wszyscy oni brali udział w powstaniach narodowych i wyemigrowali potem po upad­ ku tych powstań (Awejde, jako członek rządu narodowego w r. 1863, znalazł się na zesłaniu). Pierwszy z wymienionych skończył studia w Belgii i tam praktykował, drugi studiował i praktykował we Wiatce, a trzeci w Stanach Zjednoczonych. Pozytywna odpowiedź na postawione pytanie wysunie przed nami poważny problem zajęcia stanowiska wobec bardzo wielkiej liczby adwo­ katów Polaków i osób polskiego pochodzenia żyjących na emigracji, któ­ rzy studiowali prawo za granicą i na terenie polskim nigdy nie wykony­ wali zawodu adwokackiego. 5. Kryterium przynależności narodowej adwokata Niewątpliwie przynależność narodowa adwokata stanowi istotny wskaźnik przy wyodrębnieniu grupy adwokatów jako „polskich", jed­ nakże w naszych warunkach historycznych trudno przyznać temu kryte­ rium podstawowe znaczenie. Do XVIII w., a częściowo nawet i dłużej, w patrycjacie miast pol­ skich dość znaczną rolę odgrywał element niepolskiej narodowości. W szczególności byli to ludzie pochodzenia niemieckiego i żydowskiego. Część tych środowisk ulegała zresztą stopniowo gruntownej polonizacji. Do tradycji polskiej adwokatury zaliczyć wypadnie np. działalność grupy wybitnych adwokatów gdańskich pochodzenia niemieckiego bądź holen­ derskiego w XVI-XVIII w., którzy związani byli z Polską ścisłą współ­ pracą polityczną i zawodową, byli autorami cennych prac z zakresu pra­ wa polskiego i byli wyróżniani przez polskich królów (Legnich, Nixdorff, Schröder i inni). W okresie zaborów znaczna liczba adwokatów niepolskiego pochodze­ nia zaangażowana była bardzo czynnie w polskiej działalności powstań­ czej. Dotyczyło to zarówno adwokatów-Niemców z pochodzenia (np. Krauthofer czy Hefern) jak i adwokatów-Żydów (np. Kraushar). Przed II wojną światową adwokatura w Polsce miała bardzo licznych członków niepolskiej narodowości. Na pewno nie byli Polakami ci adwo­ kaci wpisani na polskie listy adwokackie, którzy jako Niemcy, Ukraińcy czy Żydzi należeli do zdecydowanie narodowych, a nawet nacjonalistycz­ nych własnych organizacji. Niejedni z nich byli jednak jednocześnie członkami organów samorządu adwokackiego albo nawet wchodzili w skład parlamentu polskiego. Podobny stan rzeczy istniał zresztą także w okresie okupacji 1939— 1945. Adwokaci niepolskiego pochodzenia bywali czynni zarówno w pol­ skiej działalności konspiracyjnej w kraju jak i w naczelnych organach przedstawicielstwa emigracyjnego (np. Lieberman czy Sommerstein). W tych warunkach trudno by było narodowość — choćby narodowość „z wyboru" — uznać za jasne kryterium do budowy pojęcia „adwokat polski". 6. Kryterium i źródła „wybitności" adwokata Jakkolwiek współczesna adwokatura każdego narodu składa się z ogó­ łu adwokatów, odpowiadających złożonemu nieco pojęciu adwokata da­ nej narodowości, to jednak perspektywa historyczna stwarza konieczność zastosowania dalszego jeszcze kryterium. Adwokatura każdego narodu w swym rozwoju historycznym nacechowana jest i będzie oceniana przez działalność i dorobek jednostek wybitnych w tym zawodzie. Na pewno do grupy takich adwokatów zaliczyć nam wypadnie tych adwokatów, którzy osiągnęli wysoki stopień umiejętności zawodowych. Nie będzie też budziło wątpliwości traktowanie jako „wybitnych" tych adwokatów, którzy zasłużyli się w organizacyjnym i samorządowym ży­ ciu adwokatury, jakkolwiek nie będzie to jednoznaczne z formalną przy­ należnością do określonych zespołów przedstawicielskich. Jest rzeczą niewątpliwie trudną i może być kwestią sporną, kogo właśnie należy uznać za adwokata „wybitnego". Kryterium temu warto więc poświęcić nieco uwagi. Taka jest jednak natura zawodu adwokackiego, że na skutek wszech­ stronności wykształcenia, na skutek wielostronności zagadnień napotyka­ nych w praktyce, na skutek rozlicznych kontaktów z ludźmi, na skutek pewnej niezależności w zakresie warunków pracy i niezawisłości w po­ zycji osobistej — adwokatura otwiera niezwykle szeroko zainteresowania i stwarza możliwości uprawiania działalności pozazawodowej. Niejedno­ krotnie takie „uboczne" zainteresowanie czy zajęcie bardzo odsuwa adwo­ kata od jego macierzystego zawodu i bardzo często właśnie ta dalsza dzia­ łalność uzasadnia przyjęcie kryterium „wybitności", nie mającego zresztą nic wspólnego z mniej lub więcej pozytywną oceną osoby. Rozległa działalność adwokatów na wielu polach, w nauce, sztuce, po­ lityce jest stale odradzającym się wkładem adwokatury w życie zbiorowe. Wierzymy i na pewno w większości wypadków nie mylimy się, gdy twierdzimy, że wykształcenie adwokackie i wychowanie w adwokaturze tych wszystkich, którzy następnie wybili się poza adwokaturą, było dla Zawsze bardzo intensywnie porywała adwokaturze zdolniejsze jedno­ stki działalność publiczna i społeczna. Poincaré w świadomości Euro­ pejczyka był prezydentem Francji, Briand jej premierem, a Lenin głów­ nym budowniczym Związku Radzieckiego, podobnie jak dziś Fidel Castro jest kierownikiem polityki Kuby, Gustaw Husak — Czechosłowacji, a Nixon był do niedawna prezydentem USA, jednakże mało kto pamięta o tym, że wszyscy oni mieli przecież także bogatą lub nawet wybitną praktykę adwokacką. Tak samo również obserwator życia Polski między­ wojennej będzie wiedział o tym, że Wojciech Trąmpczyński i Wacław Makowski byli marszałkami senatu, a Stanisław Car marszałkiem sejmu, choć przecież byli oni także przez długie lata świetnymi adwokatami. Kurator Bernard Chrzanowski pozostał w pamięci narodowej jako „Cha­ łubiński polskiego wybrzeża", a Antoni Osuchowski jako „wielki jałmużnik", natomiast nie utrwalili się w świadomości ogółu jako adwokaci. ) nich doniosłym „wyposażeniem" w każdej pracy. Dlatego też, jak sądzę, mamy pełne prawo zaliczać do „wybitnych" adwokatów tych wszystkich, którzy byli adwokatami, choćby ową wybitność zdobyli raczej poza dzia­ łalnością adwokacką. Krótkie wnioski Nie mnożąc dalszych prób zbliżenia się do definicji pojęcia „adwokat polski", musimy stwierdzić, że ostre w sensie logicznym określenie tego pojęcia stwarza znaczne trudności, zwłaszcza gdy mamy użyć tego pojęcia do rozpatrywania problemów historycznych adwokatury. Najłatwiejsze, formalne (na wpisie czy nominacji oparte) rozwiązywanie tej kwestii nie zawsze jest możliwe, a nigdy w gruncie rzeczy nie będzie mogło zadowolić. Nie dysponując jednym i jednoznacznym sposobem oznaczenia tego pojęcia, musimy z konieczności posługiwać się jednocześnie i subsydiarnie kilku naraz kryteriami. O znamieniu więc „polskości" adwokata powinien decydować stopień związania określonego adwokata z polśkim lub na terenie polskim wyko­ nywanym wymiarem sprawiedliwości bądź też stopień związania adwo­ kata ze sprawami polskimi lub interesami ludności polskiej. JAN SZACHUŁOWICZ Nabycie własności nieruchomości rolnej przez małżonka na podstawie art. 231 k.c. Opracowanie zajmuje się realizacją roszczenia z art. 231 k.c. na tle małżeńskich stosunków majątkowych w odniesieniu do nieruchomości rolnych. Przedstawia stosunek art. 163 k.c. do art. 231 k.c., a następnie — zakres przedmiotu podlegającego wyku­ powi w stosunkach pomiędzy indywidualnymi rolnikami a Skar­ bem Państwa i spółdzielniami produkcyjnymi. Poza tym zajmu­ je się także oceną wartości zabudowy i gruntu. 1. UWAGI WSTĘPNE Punktem wyjścia do rozważań nad kwestią związaną z nabyciem włas­ ności nieruchomości rolnej w trybie określonym w art. 231 k.c. jest uświadomienie sobie, że realizacja tego roszczenia przez wierzyciela —
<urn:uuid:67f1d5fb-07a4-4c79-92e4-37bf3f84ae31>
finepdfs
3.904297
CC-MAIN-2022-33
https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Palestra/Palestra-r1974-t18-n8_9(200_201)/Palestra-r1974-t18-n8_9(200_201)-s9-14/Palestra-r1974-t18-n8_9(200_201)-s9-14.pdf
2022-08-16T16:13:55+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882572408.31/warc/CC-MAIN-20220816151008-20220816181008-00092.warc.gz
132,674,823
0.998517
0.999825
0.999825
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 118, 2558, 5321, 8271, 11141, 14268, 16111 ]
1
0
## OBSADA SĘDZIOWSKA Od 2024-05-13 do 2024-05-19 ### 00005 - Klasa okręgowa "Red Box" Grupa 1 | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 1 | Noteć ROSKO | Sokół MIEŚCISKO | 2024-05-19 | 13:00 | LZS Noteć Rosko (Rosko, Podgórna 5) | Łukasz Karpiński (Trzcianka) Dariusz Pańczyzyn (Trzcianka) Filip Szymkowiak (Czarnków) | | 2 | GLKS WYSOKA | ISKRA KRAJENKA | 2024-05-18 | 15:00 | GLKS Wysoka (Wysoka, Kościelna 4A) | Jakub Kowalski (Kleszczyna) Marcin Szymkiewicz () Michał Michnowicz (Złotów) | | 3 | Tarnówia Tarnówka | Unia WAPNO | 2024-05-18 | 10:00 | LKS Tarnówia Tarnówka (Tarnówka, Fabryczna -) | Tomasz Nowicki (Szamotuły) Jacek Tacik (Szamotuły) Patryk Wyrebski (Szamotuły) | | 4 | ROŻNOVIA Rożnowo | Noteć Dziembowo | 2024-05-19 | 15:00 | Roznowia Rożnowo (Rożnowo, Dworcowa 42) | Tomasz Mrozik () Kacper Kosmowski (Podróżna) Michał Lament () | | 5 | Hydropex Sparta ZŁOTOW | Orzel GULCZ | 2024-05-19 | 14:00 | Tarnówia Tarnówka (Tarnówka, Fabryczna 2) | Sławomir Górzny (Walcz) Rafał Plotka (Pila) Andrzej Osesek () | | 6 | Radwan LUBASZ | Iskra Szydłowo | 2024-05-19 | 13:00 | My Gulcz Arena (Gulcz, Czarnkowska 21) | Kamil Kuzio (Wągrowiec) Bartosz Pietrzkiwicz (Wągrowiec) Rafał Hoffmann (Rąbczyn) | | 7 | Sokół SZAMOCIN | Sokół DAMASŁAWEK | 2024-05-18 | 17:00 | Sokół Szamocin (Szamocin, Parkowa 30) | Kamil Kanclerz (Jankowy) Krzysztof Filar (Kalisz) Paweł Kaczala () | | 8 | MKP POWIAT PILSKI PIŁA | Fortuna WIELEN | 2024-05-18 | 16:00 | Stadion w Kaczorach (Kaczory, Pilska 4) | Artur Kowalski (Rataje) Jarosław Naskręt (Luchowo) Dominika Lisiecka (Piła) | ### 00005 - Klasa okręgowa "Red Box" Grupa 2 | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 9 | SOKÓŁ Duszniki | KS POLONIA POZNAŃ | 2024-05-18 | 13:00 | Podrzewie (Podrzewie, Sportowa 1) | Mateusz Mrugała () Paweł Ciborek (Gałowo) Maciej Leman () | | 10 | KS Canarinhos Skórzewo | CZARNI Czerniejewo | 2024-05-18 | 12:00 | Dopiewo (Dopiewo, Polna 13) | Jakub Andrzejczak (Poznań-Nowe Miasto) Adam Gielda (Śrem) Zbigniew Gielda () | | 11 | LIDER SWARZĘDZ | LZS OTOROWO | 2024-05-19 | 13:00 | Lider Swarzędz (Swarzędz, św. Marcina ) | Damian Knopik (Zalasewo) Olga Pietrzykowska (Września) Łukasz Majewski () | | 12 | OTPS WINOGRADY Poznań | CLESCEVIA Kleszczewo | 2024-05-18 | 12:00 | OTPS Winogrady (Poznań-Stare Miasto, Wichrowe Wzgórze 106) | Maksymilian Rydzewski () Jakub Gryń (Poznań-Wilda) Oliwier Pęcak (Poznań-Grunwald) | | 13 | LECHITA Klecko | KS FAŁKOWO | 2024-05-18 | 16:00 | Lechita Klecko (Klecko, Ignacego Paderewskiego 26) | Błażej Robakowski (Piekarz) Jarosław Bulczyński (Pobiedziska) Dawid Chopcia () | | 14 | KŁOS Gałowo | Luboński KS Luboń | 2024-05-19 | 15:30 | Klos Gałowo (Gałowo, Sportowa 3) | Kamil Barczak () Olivier Zakrzewicz (Gniezno) Kacper Wilk () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 15 | NKS Niepruszewo | CONCORDIA Murowana Goślinia | 2024-05-18 | 17:00 | NKS Niepruszewo (Niepruszewo, Starowiejska 17) | Patryk Mocek (Luboń) Tomasz Dobicki (Granowo) Adrian Rulczyński (Luboń) | | 16 | ZŁOCI Złotkowo | GKS TARNOVIA Tarnowo Podgórne II | 2024-05-18 | 17:00 | Złoci Złotkowo (Złotkowo, Żytnia ) | Grzegorz Ołowski (Poznań-Grunwald) Daniel Powierza (Poznań-Grunwald) Filip Szumski (Poznań-Nowe Miasto) | **00005 - Klasa okręgowa "Red Box" Grupa 3** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 17 | PKS Racot | ORKAN Konarzewo | 2024-05-18 | 15:30 | PKS Racot (Racot, Ogrodowa 3) | Krzysztof Pospiech (Grabonóg) Bartosz Grodzki () Tomasz Węglarz (Buków) | | 18 | POGOŃ Śmigiel | KS 1920 Mosina | 2024-05-18 | 12:00 | Pogoń Śmigiel (Śmigiel, Konopnickiej 1) | Rafał Koziol (Gostyń) Adam Bartkowiak (Gostyń) Bartosz Jabłoński (Krzemieniewo) | | 19 | STELLA Luboń | POGOŃ Książ Wlkp. | 2024-05-18 | 16:00 | Stella Luboń (Lubon, Szkolna 1) | Krzysztof Olejniczak () Wojciech Wojtczak () Grzegorz Król (Koźmin Wielkopolski) | | 20 | HELIOS Czempiń | UKS Śrem | 2024-05-18 | 17:00 | Stadion Miejski w Czempińiu (Czempiń, Kolejowa 41) | Paweł Barczyński (Leszno) Oskar Hermanowicz () Kamil Bossy (Widziszewo) | | 21 | GROM Wolsztyn | WIELKOPOLSKA Komorniki | 2024-05-18 | 16:00 | Grom Wolsztyn (Wolsztyn, Bohaterów Bielnika 30) | Przemysław Gruszkiewicz (Leszno) Krzysztof Parzy (Leszno) Piotr Teofilewski (Leszno) | | 22 | Klub Sportowy OBRA Zbąszyń | PATRIA Buk | 2024-05-18 | 17:00 | Stadion Orzel ul. Senatorska (Zbąszyń, Senatorska ) | Maciej Kaczmarek (Nowy Tomyśl) Tomasz Wolanin (Nowy Tomyśl) Adam Garcon (Paproc) | | 23 | SPÓJNIA Strykowo | ORZEŁ Granowo | 2024-05-19 | 17:00 | Spójnia Strykowo Stadion im. Sylwestra Dotki (Strykowo, Bukowska 6) | Jakub Tyliński (Leszno) Hubert Buchwald () Maciej Czeszak (Nowy Lubosz) | | 24 | DĄB Kęblowo | KORONA Bukowiec | 2024-05-18 | 17:00 | Dęb Kęblowo (Kęblowo, Rauera 0) | Mateusz Malycha (Wolsztyn) Patryk Domagała (Czempiń) Dawid Sroczyński (Kościan) | **00005 - Klasa okręgowa "Red Box" Grupa 4** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 25 | SOKÓŁ Chwalkowo | GKS Jaraczewo | 2024-05-18 | 16:00 | SOKÓŁ (Chwalkowo ) | Tomasz Kasperski (Gostyń) Witold Piotrowski (Jutrosin) Igor Cwikliński () | | 26 | RUCH Bojanowo | ZAWISZA Dolsk | 2024-05-18 | 17:00 | Bojanowo (Bojanowo, Sportowa 3a) | Kamil Mosiejk (Rawicz) Hubert Klupień (Leszno) Tobiasz Izydorczyk () | | 27 | MTS PAWŁOWICE | ORLA Jutrosin | 2024-05-18 | 16:00 | MTS Pawłowice (Pawłowice, Sportowa 1) Kompleks Sportowy im. Zdzisława Adamczaka (Leszno, Gorowska 49) | Bartosz Giera (Leszno) Amadeusz Neczyński (Leszno) Jędrzej Wosiak () | | 28 | RYDZYNIAK Rydzyna | PROMIEN Krzywiń | 2024-05-19 | 11:00 | Oliwier Kowalik (Wilkowice) Dawid Nowak (Leszno) Krystian Chwaliszewski () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 29 | SOKÓŁ Kaszczor | BRENEWIA Wijewo | 2024-05-18 | 17:00 | Sokół Kaszczor (Kaszczor, Sportowa 2) | Piotr Sieracki (Grodzisk Wielkopolski) | | | | | | | SKS HELIOS BUCZ - BUCZ DĘBINA (Bucz, Boszkowska 33) | Dominik Borowiak (Grodzisk Wielkopolski) | | | | | | | Stadion Miejski w Borku Wlkp. (Borek Wielkopolski, Sportowa 6) | Mateusz Zajdel II () | | 30 | HELIOS Bucz | AWDANIEC Pakosław | 2024-05-19 | 13:30 | | Bruno Wojciechowski (Rawicz) | | | | | | | | Marek Jagieł (Rawicz) | | | | | | | | Aleksander Niedźwiecki () | | 31 | WISŁA Borek Wlkp. | SARNOWIANKA Sarnowa | 2024-05-19 | 11:00 | K.S. Sparta Miejska Górka (Miejska Górka, Sportowa 9) | Łukasz Duda (Krobia) | | | | | | | | Łukasz Cwikliński () | | | | | | | | Tomasz Węglarz (Bulaków) | | 32 | SPARTA Miejska Górka| KORONA Wilkowice | 2024-05-18 | 17:00 | | Mariusz Konieczny (Gostyń) | | | | | | | | Michał Ćwikliński (Gostyń) | | | | | | | | Waldemar Cieślak (Rawicz) | ### 00005 - Klasa okręgowa "Red Box" Grupa 5 | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 33 | LAS KUCZKÓW | SOKÓŁ Bralin | 2024-05-18 | 16:00 | Boisko Sportowe (Kuczków, Osiedlowa bn) | Dawid Szulc (Brzeziny) | | | | | | | | Michał Walczak () | | | | | | | | Daniel Ostrysz (Pleszew) | | 34 | KS OPATÓWEK 1968 | LKS Jankowy Przygodzki | 2024-05-18 | 14:00 | Boisko sportowe (Opatówek, Ogrodowa 69) | Michał Ozdowski () | | | | | | | | Zbigniew Tomczyński (Kalisz) | | | | | | | | Igor Dusza () | | 35 | OGNIWO Łąkociny | BARYCZ Janków Przygodzki| 2024-05-18 | 16:00 | STADION LEŚNY (Łąkociny, Sportowa 3) | Piotr Stawowy (Krotoszyn) | | | | | | | | Waldemar Wandelewski (Krotoszyn) | | | | | | | | Tomasz Mielcarek (Krotoszyn) | | 36 | STAL Pleszew | GKS Żerków | 2024-05-18 | 15:00 | Stadion Miejski (Pleszew, Aleje Mickiewicza 6) | Jacek Włoch (Jarocin) | | | | | | | | Robert Mańkowski (Witaszyce) | | | | | | | | Łukasz Kogut () | | 37 | GKS Grębanin | LZS Doruchów | 2024-05-18 | 14:00 | Boisko w Grębaninie (Grębanin 101a) | Igor Koniusz () | | | | | | | | Dawid Antoszczyk (Chodybk) | | | | | | | | Daniel Pawelec (Skalmierzyce) | | 38 | BIAŁY ORZEŁ Koźmin Wlkp.| KP SŁUPIA | 2024-05-19 | 15:00 | Kompleks sportowy (Koźmin Wielkopolski, Floriańska 21) | Sebastian Muller () | | | | | | | | Sebastian Goldyn () | | | | | | | | Ernest Olszewski () | | 39 | CZARNI Wierzbno | PŁOMIEŃ Opatów | 2024-05-19 | 11:00 | Boisko w Wierzbnie (Wierzbno, Strażacka x) | Paweł Wrzeszczyński (Kalisz) | | | | | | | | Tomasz Kędzia (Kalisz) | | | | | | | | Yurii Sokoliuk () | | 40 | POGOŃ Nowe Skalmierzyce II | ODOLANOVIA Odolanów | 2024-05-19 | 10:00 | Stadion Miejsko Gminny w Nowych Skalmierzycach (Nowe Skalmierzyce, Mostowa 1a) | Szymon Pera (Marszew) | | | | | | | | Marcin Orszulak (Grab) | | | | | | | | Szymon Pecyna (Jarocin) | ### 00005 - Klasa okręgowa "Red Box" Grupa 6 | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 41 | ORZEŁ Grzegorzew | CZARNI Ostrowite | 2024-05-18 | 17:00 | Boisko Sportowe w Grzegorzewie (Grzegorzew, Leśna 26) | Radosław Jaszczak (Żychlin) Arkadiusz Zajączkowski (Żychlin) Sandra Salata (Konin) | | 42 | CKS Zbiersk | ZIELONI Koźminek | 2024-05-18 | 18:00 | Boisko w Zbiersku (Zbiersk-Cukrownia 58 A) | Waldemar Badowski (Olesin) Igor Muchowski (Turek) Wiktor Gronostaj () | | 43 | KASZTELANIA Brudzew | ZJEDNOCZENI Rychwał | 2024-05-18 | 17:00 | Gminny Klub Sportowy Kasztelania Brudzew (Brudzew, Piaski ) Stadion LZS Sparta Barłogi (Barłogi, Lesnia 23) | Grzegorz Łakomicki (Dobra) Tomasz Wójtowicz (Turek) Damian Wdowiński (Turek) | | 44 | SPARTA Barłogi | STRAŻAK Licheń Stary | 2024-05-19 | 15:00 | MGKS Tur 1921 Turek (Turek ) | Jakub Rapela () Łukasz Luczyński () Damian Fogiel () | | 45 | MKS TUR 1921 TUREK | GKS Sompolno | 2024-05-18 | 17:00 | Stadion Miejski w Zagórówie (Zagórów, Słupecka 9) | Jakub Matuszak () Marcin Łęt (Konin) Patryk Mikolajczyk (Konstantynów) | | 46 | ZKS ORŁY Zagórow | WARTA EREMITA Dobrów | 2024-05-19 | 17:00 | Boisko (Błaszk.) | Bartosz Pietrowski () Dariusz Balkowski (Konin) Norbert Małolepszy (Konin) | | 47 | SZCZYT Szczyniki | TULISIA Tuliszków | 2024-05-18 | 18:30 | LKS Orzel Kawęczyn (Tokary Pierwsze 55A) | Kamil Kaźmierczak () Artur Lubryka (Skrzynki) Mateusz Wróbel () | | 48 | ORZEŁ Kawęczyn | WILKI Wilczyn | 2024-05-18 | 17:00 | Boisko (Błaszk.) | Bartłomiej Zywert (Konin) Karol Kuszka (Rżgów) Piotr Drzewiecki (Rychwał) | **00006 - Klasa A "Proton" Grupa 1** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 49 | Włókniarz OKONEK | Iskra Bądecz | 2024-05-18 | 15:00 | KS Włókniarz Okonek (Okonek, Stockelsdorf 1) | Filip Bartoszewski (Pila) Rafał Plotka (Pila) Mariusz Domińczak () | | 50 | Jedność Zakrzewo | LZS SKIC | 2024-05-18 | 14:00 | Jedność Zakrzewo (Zakrzewo, Ziłowska 16) | Marcin Barcikowski (Wyrzysk) Paweł Kowalski (Wyrzysk Skarbowy) Hubert Wilczynski (Złotów) | | 51 | Zjednoczeni Kaczory | Orzel Osiek n/Notecią | 2024-05-19 | 11:00 | Zjednoczeni Kaczory (Kaczory, Piłska 4) | Jakub Kowalski (Kleszczyna) Michał Michnowicz (Złotów) Krzysztof Ślefarski (Chodzież) | | 52 | Stella Białosiwiwie | Noteć Miasteczko Krajeńskie | 2024-05-18 | 16:00 | STADION OLIPIJSKI (Osiek nad Notecią, Sportowa 3A) KS Błyskawica Nieżychowo (Nieżychowo 1) | Tomasz Mrozik () Marek Przybysz (Chodzież) Mateusz Pańczak (Budzyń) | | 53 | Błyskawica Nieżychowo | Unia UJŚCIE | 2024-05-18 | 17:30 | LKS Sokół Kościerzyn (Kościerzyn Wielki 1) | Artur Misloch (Chodzież) Marcin Stefanów (Szamocin) Krzysztof Ślefarski (Chodzież) | | 54 | Sokół Kościerzyn Wielki | Orkan Śmiłowo | 2024-05-19 | 16:00 | KS Łobzonka Wyrzysk (Wyrzysk, Parkowa 11) | Jarosław Naskręt (Luchowo) Jakub Kowalski (Kleszczyna) Artur Kowalski (Rataje) | | 55 | Łobzonka Wyrzysk | LEŻENICA -Nowy Dwór | 2024-05-18 | 16:30 | KS Łobzonka Wyrzysk (Wyrzysk, Parkowa 11) | Jarosław Wojciechowski (Pila) Jakub Urbaniński () Bartosz Wiza (Pila) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 56 | Wenus JEDRZEJEWO | LKS Lipa | 2024-05-18 | 16:00 | Wenus Jędrzejewo (Jędrzejewo 1) | Dariusz Pańczyszyn (Trzcianka) Dominik Olczyk (Łokacz Mały) Krystian Sielicki () | | 57 | WELNA Rogoźno | Iskra WYSZYNY | 2024-05-19 | 15:00 | sztuczne boisko wagrowiec (Wagrowiec, Kościuszki 59) | Jędrzej Kalinowski (Ryczywół) Dawid Jasiński (Wilcza) Grzegorz Wojtaszyk (Mrowino) | | 58 | GOLNICA RYCZYWÓŁ | Byki Obrowo | 2024-05-19 | 17:00 | Golnica Ryczewół (Ryczewół, Szkołna 1) | Dominik Olczyk (Łokacz Mały) Arkadiusz Nowicki (Trzcianka) Jakub Tomczak () | | 59 | Błękitni Kuźnica Czarnkowska | Plomień POŁAJEWO | 2024-05-19 | 14:00 | Kuźnica Czarnkowska (Kuźnica Czarnkowska, Sportowa ) | Adrian Kolodziejczak (Ludomy) Arkadiusz Nowicki (Trzcianka) Krystian Sielicki () | | 60 | Błyskawica Bronisławki | WARTA Wartosław | 2024-05-18 | 10:00 | BłyskawicaBronisławki (Bronisławki 1) | Ełiasz Pawlak (Mechlin) Michał Gabrysiak () Mariusz Grecki (Mirosław) | | 61 | LZS HURAGAN MŁYNKOWO | WARTA Obrzycko | 2024-05-18 | 16:00 | LZS Huragan Młynkowo (Młynkowo 1) | Adrian Kolodziejczak (Ludomy) Kamil Gacek (Krośnin) Filip Szymkowiak (Czarnków) | | 62 | Nielba Wagrowiec II | Klos BUDZYN II | 2024-05-19 | 16:00 | Stadion Miejski im. Stanisława Bała (Wagrowiec, Kościuszki 59) | Paweł Szuta (Sarbka) Klaudiusz Żak (Czarnków) Jagoda Rozmiarek () | **00006 - Klasa A "Proton" Grupa 3** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 63 | SUCHARY Suchy Las | POZNAŃSKA 13 Poznań | 2024-05-19 | 12:00 | Złoci Złotkowo (Złotkowo, Żytnia 1) | Adrian Rulczyński (Luboń) Adrian Dziamski () Mateusz Zajdel II () | | 64 | AP OSIR LWÓWEK | CZARNI Kaźmierz | 2024-05-19 | 17:00 | STADION MIEJSKI (Lwówek, Parkowa 2) | Adam Garcon (Parroc) Tomasz Wolanin (Nowy Tomyśl) Maciej Kaczmarek (Nowy Tomyśl) | | 65 | SKS WARTA Sieraków | ORŁY PNIEWSKI | 2024-05-18 | 12:00 | Warta Sieraków (Sieraków, Dworcowa 27) | Jakub Poznański (Poznań-Jeżyce) Marcin Trembulak (Poznań-Stare Miasto) Filip Kuźnicki (Poznań-Wilda) | | 66 | WARTA Międzychód II | ROKITA Rokietnica | 2024-05-19 | 12:00 | Warta Międzychód (Międzychód, Sportowa 6) | Daniel Powierza (Poznań-Grunwald) Jakub Such (Poznań-Stare Miasto) Samuel Górski () | | 67 | KS Gaj Wielki | KS Kasinowo | 2024-05-19 | 12:00 | KS Gaj Wielki (Bytyń, Jeziorna 2/23) | Dominik Borowiak (Grodzisk Wielkopolski) Piotr Sieracki (Grodzisk Wielkopolski) Paweł Ciborek (Gałowo) | | 68 | ORKAN OBJEZIERZE | RZEMIEŚLINIK Kwilcz | 2024-05-18 | 15:00 | Orkan Objezierze (Objezierze ) | Krzysztof Olędrowicz () Błażej Niewiada () Adam Draszczyk () | | 69 | ZIELONI GAJ MAŁY | AP BŁEKITNI OWIŃSKA | 2024-05-19 | 14:00 | Zieloni Gaj Mały (Gaj Mały ) | Adam Paluszkiewicz () Karol Szczepaniak (Poznań-Wilda) Mateusz Mrugala () | **00006 - Klasa A "Proton" Grupa 4** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 70 | KS 1999 Łopuchowo | ORLIK Miłosław | 2024-05-19 | 13:00 | KS 1999 Łopuchowo (Łopuchowo ) | Marcin Trembulak (Poznań-Stare Miasto) | | | | | | | | Maksymillian Rydzewski () | | | | | | | | Grzegorz Burzak (Poznań-Stare Miasto) | | 71 | VITCOWIA Witkowo | LOTNIK-1997 POZNAŃ | 2024-05-18 | 15:00 | GKS Vitcobia Witkowo (Witkowo, Sportowa 15) | Mikołaj Szymański (Brzeźno) | | | | | | | | Daniel Kaczan (Kawnice) | | | | | | | | Adam Janiak () | | 72 | ZJEDNOCZENI WRZEŚNIA | KOZIOŁEK POZNAŃ | 2024-05-18 | 17:00 | Psary Polskie (Psary Polskie 147) | Michał Drozd (Slupca) | | | | | | | | Tomasz Kaźmierczak (Kaczanowo) | | | | | | | | Marcel Rembowicz (Września) | | 73 | 1922 LECHIA Kostrzyn II | KOTWICA Kórnik II | 2024-05-18 | 13:00 | Stadion Miejski im. 750-lecia miasta Kostrzyna (Kostrzyn, Sportowa 12) | Krzysztof Orszulak (Grab) | | | | | | | | Sebastian Kurzawa (Jarocin) | | | | | | | | Adam Rzepczyk (Jarocin) | | 74 | LAS Puszczykowo | WKS OWIECZKI | 2024-05-18 | 16:00 | Stadion Konarzewo (Konarzewo, Poznańska 8A) | Sebastian Kurzawa (Jarocin) | | | | | | | | Adam Rzepczyk (Jarocin) | | | | | | | | Krzysztof Orszulak (Grab) | | 75 | PIAST ŁUBOWO | KOSYNIER Sokołowo | 2024-05-19 | 12:00 | Piast Łubowo (Łubowo 1) | Bartłomiej Łobodzięc (Gniezno) | | | | | | | | Mariusz Sikorski (Gniezno) | | | | | | | | Maksym Krzemieński (Gniezno) | | 76 | PRZEMYSŁAW Poznań II | ORKAN Pompa Team Jarosławiec | 2024-05-18 | 18:00 | MKS Przemysław "Harcerska" (Poznań-Nowe Miasto, Harcerska 5) | Łukasz Knypiński (Poznań-Nowe Miasto) | | | | | | | | Michał Fogt (Poznań-Nowe Miasto) | | | | | | | | Przemysław Eszner () | ### 00006 - Klasa A "Proton" Grupa 5 | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 77 | BŁEKITNI Makolno | GKS OSIEK WIELKI | 2024-05-18 | 16:00 | Boisko Sportowe w Makolinie (Makolno, Cmentarna 1) | Jakub Rapela () | | | | | | | | Zdzisław Niedzielewski (Konin) | | | | | | | | Paweł Wróbel (Konin) | | 78 | GKS Sompolno II | BASZTA Przedecz | 2024-05-19 | 14:00 | Stadion Miejski w Sompolnie (Sompolno, Kaliska 51) | Piotr Przybyłowski () | | | | | | | | Grzegorz Pawlak (Konin) | | | | | | | | Daniel Kaczan (Kawnice) | | 79 | WARTA Krzymów | NAŁĘCZ Babiak | 2024-05-18 | 14:00 | Stadion Sportowy w Krzymowie (Krzymów, Mleczna 1) | Krzysztof Kubacki () | | | | | | | | Grzegorz Pawlak (Konin) | | | | | | | | Patryk Mikolajczyk (Konstantynów) | | 80 | LMKS CZARNI BRZEŻNO | GÓRNIK WIERZBINEK | 2024-05-19 | 17:00 | Czarni Brzeźno (Brzeźno, Główna 70A) | Sandra Salata (Konin) | | | | | | | | Rafał Dziamski (Licheń Stary) | | | | | | | | Zdzisław Niedzielewski (Konin) | | 81 | TELESZYNA Przykona | GÓRNIK Kłodawa | 2024-05-18 | 17:00 | GKS Teleszyna Przykona (Przykona ) | Rafał Żubrowski (Piętno) | | | | | | | | Rafał Szewczyk (Turek) | | | | | | | | Janusz Modrzejewski (Turek) | | 82 | GROM Malanów | WARTA PYZDRY | 2024-05-19 | 15:00 | Boisko sportowe w Malanowie (Malanów Parkowa 29) | Tomasz Wójtowicz (Turek) | | | | | | | | Grzegorz Łakomicki (Dobra) | | | | | | | | Damian Wdowiński (Turek) | | 83 | MKS DĄBIE | PIAST GRODZIEC | 2024-05-18 | 16:00 | Stadion Miejski w Dąbiu (Dąbie, Adama Asnyka 4) | Paweł Grabski () | | | | | | | | Łukasz Łuczyński () | | | | | | | | Adrian Musialik () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 84 | SAM Jastrzębsko Stare | GWIAZDA Siedlec | 2024-05-19 | 14:00 | Sam Jastrzębsko Stare (Jastrzębsko Stare) | Tomasz Dobicki (Granowo) | | | | | | | | Waldemar Kaczmarek (Stęszew) | | | | | | | | Krzysztof Nowak (Opalenica) | | 85 | ATE WICHER Strzyżewo | SOKÓŁ - ORKAN Chobienice | 2024-05-18 | 18:00 | ATE Wicher Strzyżewo (Strzyżewo 46A) STADION KS SOKÓŁ WRONIAWY (Wroniawy, Źródłania) | Krzysztof Polomka (Nowy Tomyśl) | | | | | | | | Przemysław Woźny () | | | | | | | | Norbert Przymuszala () | | 86 | SOKÓŁ Wroniawy | SOKÓŁ Rakoniewice | 2024-05-19 | 16:00 | ULKS Rywal-Klon Mochy (Mochy, Konwaliowa) | Amadeusz Neczyński (Leszno) | | | | | | | | Stanisław Neczyński (Leszno) | | | | | | | | Adam Dolaciński () | | 87 | RYWAL-KLON Mochy | HURAGAN Łomnica | 2024-05-18 | 17:00 | Tuchorza Stadion (Tuchorza) | Marcin Gano (Krzemieniewo) | | | | | | | | Ernest Chwaliszewski (Kociugi) | | | | | | | | Leszek Barczyński (Rydzyna) | | 88 | TĘCZA Tuchorza | ZNICZ Obra | 2024-05-19 | 15:00 | Tuchorza Stadion (Tuchorza) | Hubert Klupiec (Leszno) | | | | | | | | Bartosz Giera (Leszno) | | | | | | | | Jakub Gruszkiewicz () | | 89 | OKOŃ Sapowice | TS GMINY Kamieniec | 2024-05-18 | 16:00 | Stadion Skrzyinki (Skrzyinki, Wodna 1) | Maciej Kasperkowicz (Krosno) | | | | | | | | Waldemar Kaczmarek (Stęszew) | | | | | | | | Krystian Kubasik () | | 90 | OGROL SIELINKO | HURAGAN Michorzewo | 2024-05-18 | 16:00 | Ogroł Sielinko (Sielinko, Opalenicka 6) | Przemysław Jaworski (Swarzędz) | | | | | | | | Dariusz Złotnicki () | | | | | | | | Michał Lebioda (Zalasewo) | ### 00006 - Klasa A "Proton" Grupa 7 | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 91 | GKS Włoszakowice | TĘCZA-OSA Osieczna | 2024-05-18 | 16:30 | GKS Włoszakowice (Grotinki, Piaskowa 1) | Hubert Rogacki (Maksymilianowo) | | | | | | | | Dawid Sroczyński (Kościan) | | | | | | | | Stanisław Guciński () | | 92 | RYWAL-EWMAR Kurza Góra | BLEKITNI KAKOLEWO | 2024-05-19 | 12:00 | Rywal-Ewmar Kurza Góra (Kurza Góra, Leśna 1) | Krzysztof Parzy (Leszno) | | | | | | | | Przemysław Gruszkiewicz (Leszno) | | | | | | | | Ernest Chwaliszewski (Kociugi) | | 93 | PIAST NOWY BEŁCIN | KS Gminy Brodnica Manieczki | 2024-05-18 | 16:00 | Piast Bełcineń (Nowy Bełcineń 30) | Dawid Pytiak () | | | | | | | | Sebastian Lorek (Rawicz) | | | | | | | | Kacper Warczewski () | | 94 | KS Apol Term-Pir Słupwie | DAB Boguszyn | 2024-05-18 | 13:00 | Boisko Sportowe w Słupwie (Słupwie 58) | Oskar Hermanowicz () | | | | | | | | Paweł Barczyński (Leszno) | | | | | | | | Andrzej Kolacki (Strzyżewice) | | 95 | JUNA-TRANS Stare Oborzycka | Obra 1912 Kościan II | 2024-05-18 | 17:00 | Juna Trans Oborzycka Stare (Stare Oborzycka, Szkoła 1) BOISKO PIŁKARSKIE | Witkor Dudka (Krobia) | | | | | | | | Adam Bartkowiak (Gostyn) | | | | | | | | Łukasz Ćwikliński () | | 96 | GROM Czacz | ZJEDNOCZENI Pudliszki | 2024-05-18 | 17:00 | GROM CZACZ (Czacz, gen. Augusta E. Fieldorfa 1) BOISKO PIŁKARSKIE | Jarosław Krełowski (Leszno) | | | | | | | | Łukasz Dudziak (Osieczna) | | | | | | | | Marcin Gawrych (Leszno) | | 97 | Polonia 1912 Leszno II Dąb Zaborowo | LUKS Stare Bojanowo | 2024-05-19 | 16:00 | Stadion Piłkarsko-Lekkoatletyczny (Leszno, Strzelecka 8) | Przemysław Czajka (Gostyn) | | | | | | | | Tomasz Kasperski (Gostyn) | | | | | | | | Krystian Chwaliszewski () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 98 | TARCHALANKA | SPARTA Russów | 2024-05-19 | 16:00 | Boisko w Tarchalach Wielkich (Tarchaly Wielkie, Leśna 0) | Wiktor Raczkowski () Kacper Paluszczak () Sławomir Farbicki (Kalisz) | | 99 | CZARNI Dobrzyca | PROSNA Chocz-Kwileń | 2024-05-19 | 16:00 | Boisko sportowe (Dobrzycza, Józefa Czarneckiego 30) Boisko ze szt. naw. (Ostrów Wielkopolski, Krotoszyńska 171) | Łukasz Kogut () Robert Mankowski (Witaszyce) Mariusz Wyderkiewicz (Jarocin) | | 100 | OKS 1926 Ostrów Wilkp. | BLEKITNI CHRUSZCZYNY | 2024-05-18 | 16:30 | Boisko w Szczurach (Szczury x) | Sebastian Muller () Zbigniew Lewek (Kępno) Dariusz Bęs (Kępno) | | 101 | HURAGAN Szczury | STAL Pleszew II | 2024-05-18 | 16:00 | Boisko w Szczurach (Szczury x) | Przemysław Borkowski (Sośnie) Mateusz Chudy (Krotoszyn) Mateusz Kasprzak () | | 102 | GROM Golina | KORONA-POGOŃ Stawiszyn | 2024-05-18 | 16:00 | Boisko w Golinie (Golina, Sportowa x) | Mateusz Śniegula () Dominik Krupa (Kalisz) Wiktor Gilak () | | 103 | GLADIATORZY PIERUSZYCE | PIAST Kobylin | 2024-05-19 | 13:00 | Boisko w Pieruszyca (Pieruszyce x) | Patryk Pakuszewski (Ostrów Wielkopolski) Szymon Czysty (Raczyce) Dawid Borusiak (Ostrów Wielkopolski) | | 104 | SULIMIRCZYK | KORONA Piaski II | 2024-05-18 | 11:00 | Boisko w Sulmierzycach (Sulmierzyce, Blonie x) | Alex Jankowiak () Michał Walczak () Mateusz Kupijaj (Poznań-Wilda) | **00006 - Klasa A "Proton" Grupa 9** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 105 | WIELKOPOLANIN Siemianice | MASOVIA Kraszewice | 2024-05-18 | 17:00 | Boisko w Siemianicach (Siemianice, Poznańska 16A) | Dawid Antoszczyk (Chodybk) Daniel Pawelec (Skalmierzycze) Igor Koniusz () | | 106 | PROSNA Kalisz | PELIKAN Grabów II | 2024-05-19 | 11:00 | BOISKO SPORTOWE (Kalisz, Łódzka 29) | Maciej Lewandowicz () Dariusz Nawrot (Kotlin) Adam Rzepczyk (Jarocin) | | 107 | VICTORIA Laski | POGOŃ Trębaczów | 2024-05-18 | 15:00 | Boisko w Laskach (Laski Parkowa 7) | Bartosz Barczok (Poznań-Nowe Miasto) Paweł Szandalu () Zuzanna Janus () | | 108 | LISKOWIAK Lisków | RKS RADLICZYCE | 2024-05-18 | 16:00 | Boisko w Liskowie (Lisków, Ogrodowa 44) | Sebastian Goldyn () Bogusz Gajda () Paweł Galewski (Ostrów Wielkopolski) | | 109 | LZS Czajków | LKS Godziesz 1966 | 2024-05-19 | 11:00 | LZS CZAJKÓW (Kraszewice, Wieluńska 13) | Jakub Jener (Tłokinia Kościelna) Paweł Kaczala () Aron Matuszczak () | | 110 | PELIKAN Nowy Karolew | OLIMPIA Brzeziny | 2024-05-18 | 16:00 | Boisko w Nowym Karolewie (Nowy Karolew 18) | Dawid Pieniężny (Kępno) Radosław Śniadecki () Daniel Sztandera (Wolica) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|----------------------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 111 | KRÓLEWSKA WIĘŚ ISKRA CZERNICE | Polonia JASTROWIE II | 2024-05-18 | 15:00 | Iskra Czernice (Czernice 58) | Kamil Grochowski () Norbert Baczkowski (Piła) Krzysztof Olszewski (Złotów) | | 112 | UKS FAIR-PLAY ZŁOTOW Perfecta | Legion KREPSKO | 2024-05-19 | 17:00 | LKS TARNOVIA TARNÓWKA (Tarnówka, Fabryczna ) | Filip Bartoszewski (Piła) Filip Kwaśniewski (Piła) Jakub Zagubien (Złotów) | | 113 | ISKRA KRAJENKA II | ZKS Zelgniewo | 2024-05-19 | 11:00 | LZS Iskra Krajenka (Krajenka, Parkowa 1) | Marek Przybysz (Chodzież) Michał Stefaniak (Margonin) Arsen Kolodii () | | 114 | Orzel Lipka | Korona Dębno | 2024-05-19 | 15:00 | Gilks zryw sypriewo ogrodowa 21 (Sypriewo, Ogrodowa 21) | Norbert Baczkowski (Piła) Daniel Machowski (Kotuń) Norbert Baczkowski (Piła) | | 115 | Zryw Sypniewo | Krajna Sławianowo | 2024-05-19 | 11:00 | Gilks zryw sypriewo ogrodowa 21 (Sypriewo, Ogrodowa 21) | Norbert Baczkowski (Piła) Daniel Machowski (Kotuń) Mariusz Grecki (Miroslaw) | | 116 | KP PIŁA II | NAPRZÓD STARA WIŚNIEWKA | 2024-05-19 | 13:00 | Skórka - centrum treningowe (Skórka, Klorowa 1) | Michał Stefaniak (Margonin) Marek Przybysz (Chodzież) Arsen Kolodii () | | 117 | Leśnik Margonin II | Leśni Zawada | 2024-05-19 | 13:00 | Miejski Klub Sportowy "LESNIK" MARGONIN (Margonin, Budzyńska 4) | Paweł Przesławski () Arkadiusz Zwierzchowski () Marcin Barcikowski (Wyrzysk) | **00007 - Klasa B "Proton" Grupa 10** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 118 | WICHER Dobra | ORZEŁ WYSOCKO WIELKIE | 2024-05-19 | 14:00 | Stadion Miejsko-Gminny w Dobrzej (Dluga Wieś 35) | Michał Farbicki (Kalisz) Rafał Szewczyk (Turek) Dariusz Smolarek (Pawlówek) | | 119 | KS Kamień | ZIELONI Koźminek II GOS | 2024-05-19 | 11:00 | Boisko w Kamieniu (Kamień x) | Mieszko Krzeszewski () Daniel Sztandera (Wolica) Jakub Michalski () | | 120 | DRAGON Dzierżbin | WICHER Mycielin | 2024-05-18 | 16:00 | Boisko w Dzierzbinie (Dzierzbin-Kolonia 31-32) | Sławomir Farbicki (Kalisz) Aron Matuszczak () Paweł Yurczyk () | | 121 | ORZEŁ Kawęczyn II | ISKRA-PROSNA Sikroszewice | 2024-05-19 | 17:00 | Boisko Gminne w Kawęczynie (Kawęczyn 75A) | Rafał Szewczyk (Turek) Dariusz Smolarek (Pawlówek) Michał Farbicki (Kalisz) | | 122 | KORONA Chelmce | TULISIA Tuliszków II | 2024-05-19 | 11:00 | Boisko w Opatówku (Opatówk x) | Igor Dusza () Jakub Sulima () Antoni Prus () | **00007 - Klasa B "Proton" Grupa 11** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 123 | BONIKOWIA BONIKÓW | SOKÓŁ Świba | 2024-05-19 | 11:00 | Stadion Boników (Boników, Odolanowska 35A) | Wojciech Wojtczak () Krzysztof Orszulak (Grab) Martyna Orszulak () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 124 | DĄB DĘBNICA | RZEMIEŚLNIK MAKOSZYCE | 2024-05-19 | 12:00 | Boisko w Dębnicy (Dębnicza, Ostrowska 9) | Bogusław Gajda () Mateusz Szczepański () Przemysław Borkowski (Sośnie) | | 125 | ZRYW Kierzno | LZS Siedlików | 2024-05-19 | 13:00 | Boisko w Kierznie (Kierzno x) | Dawid Pieniężny (Kępno) Zbigniew Lewek (Kępno) Dominik Przybył () | | 126 | ZEFKA Kobyla Góra II| KP SŁUPIA II | 2024-05-18 | 14:00 | Boisko sportowe (Kobyla Góra, Powstańców Wielkopolskich 12) | Dariusz Bęs (Kępno) Zbigniew Lewek (Kępno) Sebastian Muller () | | 127 | LKS Czarnylas | GKS TRZCINICA | 2024-05-18 | 15:00 | Boisko sportowe (Czarnylas, Sportowa 13) | Artur Lubryka (Skrzynki) Kamil Kaźmierczak () Mateusz Wróbel () | **00007 - Klasa B "Proton" Grupa 2** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 128 | VICTORIA MIAŁY | ORZEŁ Słopanowo | 2024-05-19 | 13:00 | Victoria Miały (Miały, Rzeczna 1) | Arkadiusz Wojciechowski (Wronki) Kamil Perz (Wronki) Dorian Pospieszała (Bielsko) | | 129 | Noteć ROSKO II | ŚRÓDMIEŚCIE WRONKI | 2024-05-19 | 16:30 | LZS Noteć Rosko (Rosko, Podgórna 5) | Dariusz Pańczyszyn (Trzcianka) Łukasz Karpinski (Trzcianka) Filip Szymkowiak (Czarnków) | | 130 | Sokół Gębice | Sokół DRAWSKO | 2024-05-19 | 10:00 | Stadion Zofiowo (Zofiowo 53a) | Jakub Urbański () Bartosz Wiza (Pila) Krzysztof Malinowski (Pila) | | 131 | Tarzani Wrzeszczyna | Drawa Krzyż Wlkp. | 2024-05-19 | 17:00 | STADION W GULCZU (Gulcz, Czarnkowska 1) | Patryk Panek (Budzyń) Adrian Kolodziejczak (Ludomy) Marcin Sikorski () | | 132 | Gryf ZOFIOWO | GÓRKA WRONKI | 2024-05-19 | 13:00 | LZS Zofiowo (Zofiowo 53A) | Dominik Olczyk (Łokacz Mały) Marcin Sikorski () Patryk Panek (Budzyń) | **00007 - Klasa B "Proton" Grupa 3** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 133 | LKS Baborówko | GROM Żębowo | 2024-05-18 | 16:00 | LKS Baborówko (Baborówko, Szkolna ) | Samuel Górski () Kamil Bzdziel (Obrowo) Łukasz Majewski () | | 134 | SPARTA Brody | NAŁECZ OSTROROG | 2024-05-19 | 12:00 | Sparta Brody (Brody ) | Kacper Hoffmann (Poznań-Grunwald) Bartosz Kania (Poznań-Jeżyce) Jakub Pawłowski () | | 135 | SPARTA KLUCZEWO | KS Sękowo | 2024-05-18 | 17:00 | Boisko Sportowe Sparta Kluczewo (Kluczewo 6) | Kamil Jaksz (Wronki) Jacek Plutecki (Wronki) Arkadiusz Wojciechowski (Wronki) | | 136 | PŁOMIEN CHRZYPSKO WIELKIE | Huragan Podrzewie | 2024-05-18 | 17:00 | Boisko gminne (Chrzypsko Wielkie 3A) | Paweł Ciborek (Galowo) Mateusz Mrugała () Maciej Leman () | | 137 | DĄB Bolewice | GROM BININO | 2024-05-19 | 14:00 | Dąb Bolewice (Bolewice, Sportowa 1a) | Przemysław Eszner () Roman Płonczynski (Poznań-Stare Miasto) Mikołaj Szpakowski () | | 138 | OLDBOYS SADY Pluton | ORZEŁ Łowiny | 2024-05-19 | 12:00 | Stadion w Sadach (Sady, Poprzeczna 3) | Aleksander Orłowski () Łukasz Dorna (Jankowice) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 139 | KS UCHOROWO | KARAMBA GRUSZCZYN | 2024-05-18 | 13:00 | KS Uchorowo (Uchorowo 25) | Jakub Paszko () Eugeniusz Paluszak (Strykowo) Roman Plonczyński (Poznań-Stare Miasto) | | 140 | Antares ZALASEWO | AVIA KAMIONKI II | 2024-05-17 | 20:00 | sztuczna trawa Antares Zalasewo (Swarzedż, św. Marcina 1) | Magdalena Malek (Pobiedziska) Damian Knopik (Zalasewo) Łukasz Knypiński (Poznań-Nowe Miasto) | | 141 | POZNAŃ FC | ODLEW Poznań | 2024-05-19 | 12:00 | Stadion TKKF (Poznań-Stare Miasto, Winogrady 11) | Damian Cichóń (Poznań-Grunwald) Dariusz Zlotnicki () Filip Szumski (Poznań-Nowe Miasto) | | 142 | LKS Kicin | KS DEBIEC POZNAN | 2024-05-19 | 13:00 | Błekitni Owińska (Owińska, Poprzeczna 13A) | Krzysztof Koliaczkowski () Wojciech Tomkowiak (Swarzedż) Dominik Komorniczak (Zalasewo) | | 143 | SKORPION BOGDANOWO | GKS Gołęczewo | 2024-05-18 | 13:00 | Stadion Sparta Oborniki (Oborniki, Obiezierska 2) | Kacper Hoffmann (Poznań-Grunwald) Marcin Chwałiński () Dawid Gizelski () | | 144 | ARKA Kiekrz | WIARA LECHA Poznań II | 2024-05-18 | 16:00 | Stadion Arka Kiekrz (Poznań-Jeżyce, ks. Edwarda Nawrota 1) | Grzegorz Burzak (Poznań-Stare Miasto) Jakub Paszke () Jakub Such (Poznań-Stare Miasto) | | 145 | ORŁY KOMORNIKI | ORŁY PLEWISKA | 2024-05-19 | 10:00 | AF Orły Komorniki (Szreniawa, Poznanska 6) | Marcin Adamski (Zalasewo) Krzysztof Banasiuk (Komorniki) Michał Waskowski (Komorniki) | **PAUZA: PATRIOT MIEŚCISKO** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 146 | PAUZA: PATRIOT MIEŚCISKO | KS ZJEDNOCZENI TRZEMESZNO II | 2024-05-18 | | Pelikan Niechanowo (Niechanowo, Brzozowa 1) | Mateusz Adamczyk (Pawlówice) Filip Kuźnicki (Poznań-Wilda) Wiktor Koćur (Luboń) | | 147 | PELIKAN Niechanowo | MARATOŃCZYK Brzeźno | 2024-05-19 | 13:30 | sztuczna trawa Meblorz Swarzedż (Swarzedż, św. Marcina 1) | Oliwier Pęcak (Poznań-Grunwald) Marcin Adamczewski () Kamil Golański (Poznań-Stare Miasto) | | 148 | MEBLORZ SWARZĘDŻ II | GKS Gultowy | 2024-05-19 | 17:15 | Mieszko Gniezno sztuczna trawa (Gniezno, Strumykowa 8) | Damian Cichóri (Poznań-Grunwald) Przemysław Eszner () Wiktor Wiąz () | | 149 | MIESZKO Gniezno II | HETMAN Orchowo | 2024-05-17 | 20:00 | Unia Swarzedż - sztuczna trawa (Swarzedż, św. Marcina 1) | Tomasz Rybak (Luboń) Maciej Rędzio (Poznań-Wilda) Patryk Mocek (Luboń) | | 150 | UNIA Swarzedż II | WELNIANKA Kiszkowo | 2024-05-19 | 13:00 | Fara Pelikan Żydowo (Żydowo, Adama Mickiewicza 15) | Wiktor Dawidowicz () Mariusz Sikorski (Gniezno) Jakub Glinkowski () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 152 | WKS BOGUSZYCZKI | LZS KARSZEW | 2024-05-18 | 17:00 | Stadion Gminny w Chlebowie (Chlebowo) | Kacper Staszak () | | | | | | | | Piotr Przygocki () | | | | | | | | Marek Stasiak (Babiak) | | 153 | KS MOSTKI | GKS Osiek Maly Łuczywno | 2024-05-18 | 16:00 | Stadion KS Mostki (Mostki 81) | Damian Fogiel () | | | | | | | | Igor Czerwiński () | | | | | | | | Włodzimierz Nieznalski (Koło) | | 154 | GKS RZGÓW | KS STRASZKOVIA STRASZKÓW| 2024-05-18 | 17:00 | GKS Rzgów (Rzgów, Targowa 1) | Piotr Kolasiak () | | | | | | | | Kamil Leonczuk () | | | | | | | | Piotr Żynda () | | 155 | GÓRNIK KONIN II | BŁĘKITNI HELENÓW | 2024-05-19 | 14:00 | Stadion Miejski im. Mariana Paska (Konin, Romana Dmowskiego 4) | Piotr Kusiołek () | | | | | | | | Kacper Staszak () | | | | | | | | Maciej Podziński (Konin) | | 156 | MIREK Adamów | WARTA Rumiń | 2024-05-19 | 12:00 | Stadion Miejski w Golinie (Golina, Kusociirskiego 33) | Dariusz Przerwa (Konin) | | | | | | | | Michał Drozd (Ślupca) | | | | | | | | Paweł Barański (Ślupca) | | 157 | WARTA Kramsk | PAUZA | 2024-05-18 | | | | ### 00007 - Klasa B "Proton" Grupa 7 | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 158 | BŁYSKAWICA Jaromierz | BORUSJA Boruja Kościelna | 2024-05-18 | 16:00 | Boisko Jaromierz (Jaromierz 1) | Mateusz Małycha (Wolsztyn) | | | | | | | | Jakub Dlużak (Głodno) | | | | | | | | Paweł Piątkowski () | | 159 | KARPIK Kopanica | LSS GMINY Grodzisk Wlkp.| 2024-05-19 | 14:30 | Boisko Sportowe (Kopanica, Sportowa 1) | Piotr Teofiliewski (Leszno) | | | | | | | | Leszek Marczyński (Rydzyna) | | | | | | | | Tobiasz Iżydorczyk () | | 160 | LZS Wąsowo | PROMIEN Opalenica | 2024-05-18 | 17:15 | LZS Wąsowo (Wąsowo, Lipowa) | Paweł Metelski () | | | | | | | | Dawid Dymek () | | | | | | | | Oskar Kruszona () | | 161 | BŁĘDNO Nądnia | PIECZARKA WIELICHOWO | 2024-05-18 | 16:00 | Błędną Nądnią (Nądnia, Boiskowa 1) | Mikołaj Górny () | | | | | | | | Jarosław Kornos () | | | | | | | | Marcin Górczak (Buk) | | 162 | CZANTORIA Goscieszyn | ORZEL Rostarzewo | 2024-05-18 | 16:00 | Boisko Gościeszyn (Gościeszyn 2c) | Tomasz Swojak (Czempiri) | | | | | | | | Andrzej Strzelczak () | | | | | | | | Tomasz Pajączek (Mosina) | | 163 | PIAST JABŁONNA | PLOMIEN Przyprostynia II| 2024-05-19 | 13:30 | Piast Jabłonna (Jabłonna, Nowotomyska 9) | Tomasz Swojak (Czempiri) | | | | | | | | Maciej Konowal () | | | | | | | | Mikołaj Gaczkowski () | ### 00007 - Klasa B "Proton" Grupa 8 | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 164 | GKS Krzemieniewo | KORMORAN Święciechowa | 2024-05-18 | 12:00 | Ku Pamięci Klosa Garzyn (Garzyn, Leszczyńska 1) | Sebastian Lorek (Rawicz) | | | | | | | | Dawid Pytlak () | | | | | | | | Kacper Warczewski () | | 165 | RYDZYNIAK Rydzyna II | ISKRA Długie Stare | 2024-05-18 | 17:00 | Kompleks Sportowy im. Zdzisława Adamczaka (Leszno, Górowska 49) | Stanisław Neczyński (Leszno) | | | | | | | | Marcin Jurga () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|----------------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 166 | POGOŃ 1929 Śmigiel II | SOKÓŁ Włoszakowice | 2024-05-19 | 16:00 | Pogoń Śmigiel (Śmigiel, Konopnickiej 1) | Dawid Pytiak () | | | | | | | | Kamil Mosiek (Rawicz) | | | | | | | | Adam Lipowczyk () | | 167 | KORONA Wilkowice II | SPORTING Przemęt | 2024-05-18 | 10:00 | Korona Wilkowice (Wilkowice 1) | Adrian Skorczak (Gostyń) | | | | | | | | Adam Dolaciński () | | | | | | | | Krzysztof Kaźmierski () | | 168 | HELIOS Bucz II | PKS Racot Turew II | 2024-05-19 | 17:00 | SKS HELIOS BUCZ - BUCZ DEBINA (Bucz., Boszkowska 33) | Mariusz Chmielewski (Leszno) | | | | | | | | Grzegorz Powałowski (Wijewo) | | | | | | | | Tomasz Teofiliewski () | | 169 | WARTA Śrem Amicus Mórka II | BRENEWIA Wijewo II | 2024-05-18 | 13:30 | Warta Śrem (Śrem, Poznańska 15) | Jacek Kołodziej () | | | | | | | | Kacper Ilski () | | | | | | | | Konrad Szaber (Pecna) | **00007 - Klasa B "Proton" Grupa 9** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|----------------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 170 | GTS PHYTOPHARM KLEKA | LKS Gorzyce Male Baby| 2024-05-19 | 15:00 | Stadion Gminny im. Zygmunta Woźniaka w Klece (Kleka 0) | Roman Zegar (Książ Wielkopolski) | | | | | | | | Zbigniew Giedla () | | | | | | | | Wiktor Springer () | | 171 | SOKÓŁ Chwaliszew | KS Pogorzela | 2024-05-18 | 16:00 | Boiskow Chwaliszew (Chwaliszew, Zdunowska x) | Damian Kowal (Żółków) | | | | | | | | Jacek Włoch (Jarocin) | | | | | | | | Marcin Marasek (Żółków) | | 172 | BŁEKITNI SPARTA Kotlin | BIAŁY ORZEŁ Koźmin Wlkp. II | 2024-05-19 | 16:00 | Boisko w Magnuszewicach (Magnuszewice 110) | Dawid Drygas (Krotoszyn) | | | | | | | | Piotr Stawowy (Krotoszyn) | | | | | | | | Paweł Woźny () | | 173 | BŁYSK Daniszyn | CKS Zduny | 2024-05-19 | 11:00 | BOISKO OHRUSZCZYNY (Chruszcyny X) | Mateusz Chudy (Krotoszyn) | | | | | | | | Waldemar Wandelewski (Krotoszyn) | | | | | | | | Hubert Bartczak () | | 174 | OSTROVIA 1909 Ostrów Wlkp. II | GROM Czeluścin | 2024-05-19 | 14:00 | Sztuczne boisko "Za Parowozownią" (Ostrów Wielkopolski, Kilińskiego 11) | | **00008 - A1 Junior (RW) "Liga Profesjonalna"** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|----------------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 175 | KS Canarinhos Skórzewo | Steico Noteć CZARNKÓW| 2024-05-15 | 18:00 | Skórzewo (Skórzewo, Poznańska 70) | Maciej Cebulski (Poznań-Nowe Miasto) | | | | | | | | Adam Benali (Poznań-Stare Miasto) | | | | | | | | Piotr Kaczmarek () | | 176 | AP REISSA Poznań | PRZEMYSŁAW Poznań I | 2024-05-19 | 17:00 | Opalenica - CLJ (Opalenica, Parkowa 46) | Marcin Górczak (Buk) | | | | | | | | Jarosław Kornosz () | | | | | | | | Andrzej Strzelczak () | | 177 | POZNAŃSKA 13 Poznań II | POLONIA Środa Wilkp.| 2024-05-19 | 09:15 | POSIR GOLECIN (Poznań-Jeżyce, Warmińska 1) | Marcin Kasprzyk (Poznań-Jeżyce) | | | | | | | | Jakub Poznański (Poznań-Jeżyce) | | | | | | | | Hubert Ochocinski () | | 178 | KOZIOŁEK POZNAŃ | KS Canarinhos Skórzewo | 2024-05-18 | 14:00 | Młodzieżowy Ośrodek Sportowy (Poznań-Nowe Miasto, Gdańska 1) | Przemysław Majer (Poznań-Nowe Miasto) | | | | | | | | Karol Szczepaniak (Poznań-Wilda) | | | | | | | | Hubert Ochocinski () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 179 | SMS KONIN | Steico Noteć CZARNKÓW | 2024-05-19 | 18:00 | Stadion im Mariana Paska (Konin 4) | Daniel Kaczan (Kawnice) Grzegorz Pawlak (Konin) Piotr Przybyłowski () | **00008 - Kalisz: I liga okręgowa A1 Junior Grupa 6 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 180 | RASZKOWIANKA Raszków | CENTRA 1946 Ostrów Wlkp. | 2024-05-15 | 18:30 | Boisko w Raszkowie (Raszków, Jarocińska 19 b) | Ernest Olszewski () | | 181 | GKS VICTORIA SKARSZEW | KKS 1925 KALISZ | 2024-05-18 | 13:00 | Boisko Sportowe Skarszew (Skarszew 0) | Tomasz Kobylka (Szale) | | 182 | POGOŃ Nowe Skalmierzycy | RASZKOWIANKA Raszków | 2024-05-18 | 16:00 | Miejsko-Gminny (Nowe Skalmierzycy, Mostowa 1a) | Tomasz Kobylka (Szale) | **00008 - Konin: I liga okręgowa A1 Junior Grupa 5 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 183 | VICTORIA Września | ORLIK Miłosław | 2024-05-19 | 15:00 | MKS VICTORIA WRZESNIA (Września, Kosynierów 1) | Gracjan Bączak () | | 184 | KS BŁEKITNI PSARY POLSKIE | STAL Pleszew | 2024-05-18 | 10:00 | Stadion Psary Polskie (Psary Polskie 147) | Paweł Barański (Slupca) | | 185 | SOKÓŁ Kleczew | GKS Żerków | 2024-05-18 | 10:00 | BOISKO SPORTOWE BUDZISŁAW KOŚCIELNY (Budziśław Kościelny, Szkolna ) | Łukasz Woźniak (Nockie Holendry) | **00008 - Leszno: I liga okręgowa A1 Junior Grupa 4 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 186 | MKS KANIA Gostyń | PAUZA | 2024-05-18 | 16:00 | MKS Kania Gostyń (Gostyń, Sportowa 1) | | | 187 | PIAST Kobylin | WIŚLA Borek Wlkp. | 2024-05-18 | 11:00 | Boisko (Kobylin, Strzelecka 10) | Hubert Bartczak () | | 188 | ASTRA Krotoszyn | RAWIA Rawicz | 2024-05-18 | 10:00 | Stadion Miejski (Krotoszyn, Sportowa 1) | Tomasz Mielcarek (Krotoszyn) | **00008 - Piła: I liga okręgowa A1 Junior Grupa 1 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 189 | Pogoń ŁOBŻENICA | Zamiek GOŁANIZ | 2024-05-13 | 18:00 | Pogoń Łobżenica (Łobżenica, ks. L. Raczkowskiego 2) | Marcin Barcikowski (Wyrzysk) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 190 | Łobzonka Wyrzysk | Sparta ZŁOTÓW | 2024-05-15 | 18:30 | KS Łobzonka Wyrzysk (Wyrzysk, Parkowa 11) | Marcin Barcikowski (Wyrzysk) | | 191 | Zamek GOŁAŃCZ PAUZA| | 2024-05-18 | | Polonia Chodzież (Chodzież, Stanisława Staszica 12) | | | 192 | Polonia CHODZIEŻ | Sparta ZŁOTÓW | 2024-05-19 | 10:00 | | Dorian Jarosz (Lubasz) | **00008 - Poznań: I liga okręgowa A1 Junior Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------|------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 193 | Wełna SKOKI | Płomień POLAJEWO| 2024-05-18 | 14:00 | Wełna Skoki (Skoki, Parkowa 10) | Wiesław Jóźwiak (Boguniewo) | | 194 | PRZEMYSŁAW Poznań II| Lubuszanin Trzcianka | 2024-05-18 | 18:00 | MKS Przemysław "MOS" (Poznań-Nowe Miasto, Gdańska 1) | Hubert Ochocinski () | **00008 - Poznań: I liga okręgowa A1 Junior Grupa 3 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------|------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 195 | AP TALENTY POZNAŃ | GKS TARNOVIA Tarnowo Podgórne | 2024-05-19 | 11:30 | Golecin-boisko sztuczne (Poznań-Jeżyce, Warmińska 1) | Hubert Ochocinski () | | 196 | AP Grom Plewiska | Luboński KS Luboń| 2024-05-18 | 10:00 | AP Grom Plewiska (Plewiska, Szkolna 132) | Dawid Maciejewski (Poznań-Wilda) | | 197 | LIPNO Stęszew | PATRIA Buk | 2024-05-18 | 09:30 | STADION MIEJSKI (Stęszew, Trzebawska 15) | Waldemar Kaczmarek (Stęszew) | **00010 - I liga wojewódzka B1 Junior Młodszy (RW) "kobiety"** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------|------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 198 | MEDYK POLOMarket Konin II | SPARKS POZNAŃ | 2024-05-14 | 17:30 | Stadion Miejski im. Złotej Jedenaści Kazimierza Górskiego (Konin, Podwale 1) | Daniel Kaczan (Kawnice) Grzegorz Pawlak (Konin) Maciej Podziński (Konin) | | 199 | MEDYK POLOMarket Konin II | POLONIA Środa Wlkp. | 2024-05-19 | 12:00 | Stadion Miejski im. Złotej Jedenaści Kazimierza Górskiego (Konin, Podwale 1) | Maciej Ziółkowski () Adam Janiak () Rafał Żubrowski (Piętno) | **00010 - B1 Junior Młodszy "Liga wojewódzka" Grupa 1 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------|------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 200 | SPN SZAMOTUŁY | Nielba Wagrowiec | 2024-05-15 | 18:00 | SPN Szamotuły (Szamotuły, Sportowa 6) | Szymon Erenc (Wronki) Kamil Jaksz (Wronki) Aleksandra Giełda (Wronki) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 201 | MIESZKO Gniezno | SUCHARY Suchy Las | 2024-05-14 | 20:00 | Mieszko Gniezno sztuczna trawa (Gniezno, Strumykowa 8) | Mariusz Sikorski (Gniezno) | | | | | | | OTPS Winogrady | Błażej Robakowski (Piekary) | | | | | | | | Bartłomiej Lobodziec (Gniezno) | | 202 | OTPS WINOGRADY Poznań | Nielba Wagrowiec | 2024-05-19 | 09:00 | OTPS Winogrady (Poznań-Stare Miasto, Wichrowe Wzgórze 106) | Miron Krakowski (Poznań-Nowe Miasto) | | | | | | | | Marek Czajkowski (Poznań-Grunwald) | | | | | | | | Jakub Paszke () | | 203 | SPN SZAMOTUŁY POZNAŃ | KOZIOLEK | 2024-05-18 | 12:00 | SPN Szamotuły (Szamotuły, Szczuczyńska 5) | Kamil Bzdziel (Obrowo) | | | | | | | MKS Lubuszanin Trzcianka (Trzcianka, ks. Piotra Skargi 56) | Wiktor Kaplon (Poznań-Grunwald) | | | | | | | | Alex Kaplon () | | 204 | Lubuszanin Trzcianka | MIESZKO Gniezno | 2024-05-18 | 15:30 | Harcerska (Poznań-Nowe Miasto, Harcerska 5) | Łukasz Karpiński (Trzcianka) | | | | | | | | Kamil Topola (Trzcianka) | | | | | | | | Arkadiusz Nowicki (Trzcianka) | | 205 | GES POZNAŃ II | SUCHARY Suchy Las | 2024-05-19 | 10:00 | Harcerska (Poznań-Nowe Miasto, Harcerska 5) | Cezary Woźniak (Poznań-Nowe Miasto) | | | | | | | | Jakub Szczepankiewicz (Poznań-Grunwald) | | | | | | | | Karol Oczkowski () | **00010 - B1 Junior Młodszy "Liga wojewódzka" Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 206 | UKS AP REISSA JAROCIN | JAROTA Jarocin | 2024-05-18 | 10:00 | JarocinSport (Jarocin, Sportowa 6) | Marcin Marasek (Żółków) | | | | | | | | Łukasz Wojtasik () | | | | | | | | Dariusz Nawrot (Kotlin) | | 207 | WIELKOPOLSKA Komorniki | SF LUBOŃ | 2024-05-18 | 10:00 | Wielkopolska Komorniki (Komorniki, Jeziorna 3) | Cezary Woźniak (Poznań-Nowe Miasto) | | | | | | | | Adam Jankowiak () | | | | | | | | Krzysztof Banasiuk (Komorniki) | | 208 | VICTORIA Ostrzeszów | SOKÓŁ Kleczew | 2024-05-19 | 12:00 | Stadion Miejski (Ostrzeszów, Kapiełowa 5) | Artur Lubryka (Skrzynki) | | | | | | | | Paweł Galewski (Ostrów Wielkopolski) | | | | | | | | Mikołaj Świtala (Górzenko) | | 209 | OSTROVIA 1909 Ostrów Wlkp. | SMS KONIN | 2024-05-18 | 11:00 | Sztuczne boisko "Za Parowozownią" (Ostrów Wielkopolski, Kilińskiego 11) | Przemysław Borkowski (Sośnie) | | | | | | | | Bogusław Gajda () | | | | | | | | Dawid Borusiak (Ostrów Wielkopolski) | **00010 - B1 Junior Młodszy (RW) "Liga Profesjonalna"** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 210 | Polonia 1912 Leszno | AP REISSA Poznań | 2024-05-15 | 18:30 | Stadion Piłkarsko-Lekkoatletyczny (Leszno, Strzelecka 8) | Dominik Józefiak (Leszno) | | | | | | | | Hubert Klupień (Leszno) | | | | | | | | Krystian Chwaliszewski () | | 211 | Steico Noteć CZARNKÓW | AP REISSA Poznań | 2024-05-18 | 13:00 | MKS NOTEĆ CZARNKÓW-stadion (Czarnków, Nowa 8) | Dominik Olczyk (Łokacz Mały) | | | | | | | | Kamil Gacek (Krosin) | | | | | | | | Adrian Kołodziejczak (Ludomy) | | 212 | SKP Słupca | UNIA Swarzędz | 2024-05-15 | 18:00 | Stadion Miejski (Słupca, Gajowa 4) | Kacper Staszak () | | | | | | | | Grzegorz Pawlak (Konin) | | | | | | | | Zdzisław Niedzielewski (Konin) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 213 | POLONIA Środa Wikp. | Polonia 1912 Leszno | 2024-05-18 | 12:30 | Polonia Środa Wikp. (Środa Wielkopolska, Sportowa 12) | Grzegorz Król (Koźmin Wielkopolski) Wojciech Wojtczak () Krzysztof Olejniczak () | | 214 | POZNAŃSKA 13 Poznań | KKS 1925 KALISZ | 2024-05-17 | 12:30 | POSIR GOLECIN (Poznań-Jeżyce, Warmińska 1) | Szymon Lizak (Poznań-Grunwald) Krzysztof Olejdrówicz () Przemysław Eszner () | **00010 - Kalisz: I liga okręgowa B1 Junior Młodszy Grupa 6 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 215 | SOKÓŁ Bralin | ZAWISZA Sośnie | 2024-05-19 | 10:00 | Boisko w Bralinie (Bralin, Namysłowska 9 a) | Dariusz Bęś (Kępno) | | 216 | ODOLANOVIA Odolanów | VICTORIA Ostrzeszów II | 2024-05-18 | 10:00 | Boisko sportowe (Odolanów, Fr. Sójki x) | Sebastian Goldyn () | | 217 | KKS 1925 KALISZ | PAUZA | 2024-05-19 | 16:00 | Majkowskie Wembley (Kalisz, Juliana Tuwima 2)| | **00010 - Konin: I liga okręgowa B1 Junior Młodszy Grupa 5 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 218 | LKS Ślesin | GKS Sompolno | 2024-05-13 | 18:00 | Stadion Sompolno (Sompolno, Kaliska 49) | Bartosz Pietrowski () | | 219 | POLANIN Strzałkowo | GKS Sompolno | 2024-05-19 | 10:00 | KS POLANIN STRZAŁKOWO (Strzałkowo, Aleja Prymasa Wyszyńskiego 48) | Gracjan Bączak () | | 220 | LKS Ślesin | MKS TUR 1921 TUREK| 2024-05-19 | 11:00 | Stadion Miejski (Ślesin, Napoleona 1) | Przemysław Jankowski (Sompolno) | **00010 - Leszno: I liga okręgowa B1 Junior Młodszy Grupa 3 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 221 | ELPA ŚWIECIECHOWA | Polonia 1912 Leszno II | 2024-05-15 | 17:30 | Boisko Sportowe (Świeciechowa, Sportowa 6) | Adam Dolaciński () | | 222 | SPÓJNIA Strykowo | GROM Wolsztyn | 2024-05-18 | 16:00 | Spółnia Strykowo Stadion im. Sylwestra Dotki (Strykowo, Bukowska 6) | Tomasz Rybak (Luboń) | | 223 | ORZEŁ Lipno | Polonia 1912 Leszno II | 2024-05-19 | 10:00 | Boisko Sportowe (Lipno, Sportowa 1) | Filip Konieczny (Leszno) | | 224 | ELPA ŚWIECIECHOWA | TECZA-OSA Osieczna | 2024-05-18 | 11:00 | Boisko Sportowe (Świeciechowa, Sportowa 6) | Piotr Teofilewski (Leszno) | **00010 - Leszno: I liga okręgowa B1 Junior Młodszy Grupa 4 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 225 | PIAST Poniec | DABROČZANKA Pepowo | 2024-05-18 | 14:00 | STADION SPORTOWY W PONIECU (Poniec, Harcerska 3) | Marcin Jurga () | | 226 | SPARTA Miejska Górska | RYDZYNIAK Rydzyna | 2024-05-19 | 09:30 | K.S. Sparta Miejska Górska | Witold Piotrowski (Jutrosin) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 227 | MTS PAWŁOWICE | RUCH Bojanowo | 2024-05-19 | 12:00 | (Miejska Góra, Sportowa 9) MTS Pawłowice (Pawłowice, Sportowa 1) | Adam Dolaciński () | | 228 | GKS Iskra Szydłowo | Stella Białosliwie | 2024-05-18 | 14:00 | Boisko Stara Łubianka (Stara Łubianka, Parkowa 1) Sokół Szamocin (Szamocin, Parkowa 30) | Daniel Machowski (Kotuń) | | 229 | Sokół SZAMOCIN | Sparta ZŁOTÓW | 2024-05-18 | 12:00 | Marcin Stefanów (Szamocin) | | **00010 - Piła: I liga okręgowa B1 Junior Młodszy Grupa 1 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 230 | UNIA Swarzędz II | KOZIOLEK POZNAŃ | 2024-05-15 | 18:30 | Unia Swarzędz - sztuczna trawa (Swarzędz, św. Marcina 1) | Damian Knopik (Zalasewo) | | 231 | TALENT POZNAŃ | PROMIEŃ Opalenica | 2024-05-15 | 19:00 | MOS (Poznań-Nowe Miasto, Gdańska 1) | Olivier Zakrzewicz (Gniezno) | | 232 | UNIA Swarzędz II | CLESCEVIA Kleszczewo | 2024-05-18 | 09:30 | Unia Swarzędz (Swarzędz, św. Marcina 1) | Damian Knopik (Zalasewo) | | 233 | 1922 LECHIA Kostrzyn| TALENT POZNAŃ | 2024-05-19 | 10:00 | Młodzieżowy Ośrodek Sportowy (Poznań-Nowe Miasto, Gdańska 1) | Adam Jankowiak () | | 234 | KOZIOLEK POZNAN | NASZA DYSKOBOLIA GRODZISK WLKP. | 2024-05-19 | 14:00 | Młodzieżowy Ośrodek Sportowy (Poznań-Nowe Miasto, Gdańska 1) | Piotr Kaczmarek () | | 235 | PROMIEŃ Opalenica | PIAST Kobylinica | 2024-05-18 | 15:00 | Wojdy (Opalenica, Parkowa 46) | Krzysztof Nowak (Opalenica) | **00010 - Poznań: I liga okręgowa B1 Junior Młodszy Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 236 | AS WRONKI | Noteć ROSKO | 2024-05-16 | 18:00 | Akademia Sportu Wronki (Wróbiewo 20) | Arkadiusz Wojciechowski (Wronki) | **00010 - Poznań: II liga okręgowa B1 Junior Młodszy Grupa 1 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 237 | PELIKAN Niechanowo | KS BŁĘKITNI PSARY POLSKIE | 2024-05-19 | 10:00 | Pelikan Niechanowo (Niechanowo, Brzozowa 1) | Błażej Robakowski (Piekarzy) | | 238 | LECHITA Klecko | KS ZJEDNOCZENI TRZEMESZNO | 2024-05-18 | 10:00 | Lechita Klecko (Klecko, Ignacego Paderewskiego 26) | Mariusz Sikorski (Gniezno) | **00011 - B2 Junior Młodszy "Liga wojewódzka" Grupa 1 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|--------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 239 | AP BLEKITNI OWIŃSKA | UKS Śrem | 2024-05-13 | 20:00 | CRKF Akwen (Czerwonak, św. Wojciecha 48) | Tomasz Nowicki (Szamotuły) | | | | | | | | Blażej Niewiada () | | | | | | | | Marcin Turski () | | 240 | KP PIŁA | GKS TARNOVIA Tarnowo Podgórne | 2024-05-19 | 11:00 | KP Piła (Piła, Żeromskiego 90) | Filip Bartoszewski (Piła) | | | | | | | | Filip Kwaśniewski (Piła) | | | | | | | | Mariusz Domińczak () | | 241 | STELLA Luboń | AP BLEKITNI OWIŃSKA | 2024-05-18 | 10:00 | Stella Luboń (Luboń, Szkolna 1) | Szymon Pawłowski (Drawno) | | | | | | | | Marcin Adamczewski () | | | | | | | | Marek Malek (Kobylnica) | | 242 | UKS Śrem | MIESZKO Gniezno | 2024-05-19 | 12:00 | UKS ŚREM (Śrem, Poznańska 15) | Jacek Kołodziej () | | | | | | | | Igor Drożdżyński () | | | | | | | | Stanisław Dobry () | | 243 | JUNA-TRANS Stare Oborzyska | KS 1920 Mosina | 2024-05-19 | 15:00 | Racot (Racot, Ogrodowa 3) | Kamil Kowalski (Nietążkowo) | | | | | | | | Marek Bielawski (Karśnice) | | | | | | | | Kamil Bossy (Widziszewo) | ### 00011 - B2 Junior Młodszy "Liga wojewódzka" Grupa 2 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|--------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 244 | VICTORIA Września | GROM Golina | 2024-05-17 | 18:00 | MKS VICTORIA WRZESNIA (Sokołowo, Sportowa 2) | Jacek Kanior (Września) | | | | | | | | Ryszard Szczepański (Osowiec) | | | | | | | | Marcel Rembowicz (Września) | | 245 | LKS Godziesz 1966 | RAWIA Rawicz | 2024-05-18 | 11:00 | Boisko w Godzieszach (Godzieś Wielkie, Cmentarna 15) | Mieszko Krzeszewski () | | | | | | | | Paweł Wrzeszczyński (Kalisz) | | | | | | | | Michał Ozdowski () | | 246 | SKP Słupca | GÓRNIK KONIN | 2024-05-18 | 14:00 | Stadion Miejski (Słupca, Gajowa 4) | Tomasz Kaźmierczak (Kaczanowo) | | | | | | | | Michał Drozd (Słupca) | | | | | | | | Marcel Rembowicz (Września) | | 247 | AT KROTOSZYN | MKS KANIA Gostyn | 2024-05-18 | 10:00 | Boisko, ul. Sportowa 1 (Krotoszyn, Sportowa 1) | Waldemar Wandelewski (Krotoszyn) | | | | | | | | Mateusz Kasprzak () | | | | | | | | Piotr Stawowy (Krotoszyn) | ### 00011 - B2 Junior Młodszy (RW) "Liga Profesjonalna" | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|--------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 248 | UKS AP Reissa Poznań | AP REISSA Poznań | 2024-05-15 | 15:30 | APR Baranowo (Baranowo, Wypoczynekowa 93A) | Paweł Metelski () | | | | | | | | Grzegorz Wojtaszyk (Mrowino) | | | | | | | | Marcin Trembulak (Poznań-Stare Miasto) | | 249 | Polonia 1912 Leszno | SUCHARY Suchy Las | 2024-05-18 | 13:30 | Kompleks Sportowy im. Z. Adamczaka (Leszno, Górowska 49) | Hubert Klupiec (Leszno) | | | | | | | | Mariusz Konieczny (Gostyn) | | | | | | | | Michał Ćwikliński (Gostyn) | | 250 | KKS 1925 KALISZ | Steico Noteć CZARNKÓW | 2024-05-19 | 14:00 | Majkowskie Wembley (Kalisz, Juliana Tuwima 2) | Dominik Krupa (Kalisz) | | | | | | | | Paweł Yurczyk () | | | | | | | | Wiktor Gilak () | | 251 | AS AMBER KALISZ | UKS AP Reissa Poznań | 2024-05-19 | 10:00 | Majkowskie Wembley (Kalisz, Juliana Tuwima 2) | Michał Ozdowski () | | | | | | | | Jan Filar (Kalisz) | | | | | | | | Kacper Smolarek () | | 252 | POZNAŃSKA 13 Poznań | AP REISSA Poznań | 2024-05-19 | 15:15 | POSIR GOLECIN (Poznań-Jeżyce, Warmińska 1) | Paweł Smolibowski (Poznań-Stare Miasto) | | | | | | | | Piotr Bacia (Poznań-Jeżyce) | | | | | | | | Volodymyr Makleiev () | ### 00011 - Kalisz: I liga okręgowa B2 Junior Młodszy Grupa 5 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 253 | AS AMBER KALISZ | ASTRA | 2024-05-19 | 12:00 | Majkowskie Wembley (Kalisz, Juliana Tuwima 2) | Igor Koniusz () | | | | | | | Boisko ze sztuczną nawierzchnią (Kępno, Sportowa 12) | | | 254 | POLONIA 1908 MARCINKI KĘPNO | BIAŁY ORZEŁ | 2024-05-18 | 16:00 | Boisko ze sztuczną nawierzchnią (Kępno, Sportowa 12) | Dominik Przybył () | ### 00011 - Konin: I liga okręgowa B2 Junior Młodszy Grupa 4 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 255 | GÓRNIK Kłodawa | SMS KONIN | 2024-05-14 | 18:30 | Stadion Miejski im. Zbigniewa Niewiarowskiego (Kłodawa, Sportowa 2) | Paweł Grabski () | | 256 | GÓRNIK KONIN | GKS OSIEK WIELKI | 2024-05-15 | 17:15 | Stadion Miejski im. Mariana Paska (Konin, Romana Dmowskiego 4) | Maciej Podziński (Konin) | | 257 | GÓRNIK KONIN | SMS KONIN | 2024-05-19 | 10:00 | Stadion Miejski im. Mariana Paska (Konin, Romana Dmowskiego 4) | Paweł Wróbel (Konin) | ### 00011 - Konin: II liga okręgowa B2 Junior Młodszy Grupa 1 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 258 | GÓRNIK WIERZBINEK | ZJEDNOCZENI Rychwał | 2024-05-17 | 18:30 | KS Górnik Wierzbinek (Wierzbinek ) | Łukasz Woźniak (Nockie Holendry) | | 259 | WARTA Rumin | DRAGON Dzierżbin | 2024-05-18 | 13:30 | Stadion w Ruminie (Rumin 11A) Gminny Stadion Sportowy w Babiaku (Babiak, Poznańska 22) | Bartłomiej Zywert (Konin) | | 260 | NAŁĘCZ Babiak | ZKS ORŁY MOS Zagórów | 2024-05-19 | 14:00 | Stadion w Ruminie (Rumin 11A) Gminny Stadion Sportowy w Babiaku (Babiak, Poznańska 22) | Marek Stasiak (Babiak) | ### 00011 - Poznań: I liga okręgowa B2 Junior Młodszy Grupa 1 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 261 | SOKÓŁ Rakoniewice | UKS SOKÓŁ DUSZNIKI | 2024-05-15 | 18:00 | Sokół Rakoniewice (Rakoniewice, Stadion 1) | Dominik Borowiak (Grodzisk Wielkopolski) | | 262 | NASZA DYSKOBIOLA GRODZISK WLKP. | Klub Sportowy OBRA Zbąszyń | 2024-05-15 | 18:00 | Stadion Rodan-Groklin (Grodzisk Wielkopolski, Sportowa 2) | Adrian Dziamski () | | 263 | UKS SOKÓŁ DUSZNIKI | GKS TARNOWIA Tarnowo Podgórne II | 2024-05-18 | 10:00 | KS SEKOWO (Sekowo, Lipowa 23) Stadion Orzel - ul. Senatorska (Zbąszyń, Senatorska ) | Adrian Dziamski () | | 264 | Klub Sportowy OBRA Zbąszyń | PATRIA Buk | 2024-05-18 | 14:00 | KS SEKOWO (Sekowo, Lipowa 23) Stadion Orzel - ul. Senatorska (Zbąszyń, Senatorska ) | Marcin Görczak (Buk) | ### 00011 - Poznań: I liga okręgowa B2 Junior Młodszy Grupa 2 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|--------|----------------------------------------------|---------------------------------| | 265 | VICTORIA WYSOGOTOWO | CONCORDIA Murowana Goślinia | 2024-05-15 | 20:30 | Boisko sztuczna trawa (Baranowo, Wypoczynkowa 61) | Michał Pomykajczyk () | | 266 | CONCORDIA Murowana Goślinia| LIDER SWARZĘDZ | 2024-05-18 | 10:30 | Stadion piłkarski (Łopuchowo 23) | Krzysztof Olędrowicz () | | 267 | KOZIOLEK POZNAN | OTPS WINOGRADY Poznań | 2024-05-19 | 09:30 | Młodzieżowy Ośrodek Sportowy (Poznań-Nowe Miasto, Gdańska 1) | Wiktor Konecki (Dąbrówka) | | 268 | HURAGAN Pobiedziska | VICTORIA WYSOGOTOWO | 2024-05-19 | 10:00 | Stadion Miejski (Pobiedziska, Kiszkowska 7) | Maciej Leman () | **00011 - Poznań: I liga okręgowa B2 Junior Młodszy Grupa 3 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|--------|----------------------------------------------|---------------------------------| | 269 | Luboński KS Lubon | PAUZA | 2024-05-18 | | Stadion Lekkoatletyczny im. M. J. Szczepańskiego (Środa Wielkopolska, Kosynierów 2) | Marcin Pietras () | | 270 | SP GOL ŚRODA WLKP. | AVIA KAMIONKI | 2024-05-19 | 12:00 | Boisko Rabakowo (Rabakowo, Szkolna 3) | Adam Giełda (Śrem) | | 271 | WIARA LECHA Poznań | POLONIA Środa Wlkp. II | 2024-05-17 | 19:00 | | | **00012 - C1 Trampkarz "Liga wojewódzka" Grupa 1 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|--------|----------------------------------------------|---------------------------------| | 272 | KOTWICA Kórnik | Błękitni WRONKI | 2024-05-15 | 19:00 | Stadion Szczodrzykowo (Szczodrzykowo, Ogrodowa 21) | Jacek Kołodziej () | | 273 | Steico Noteć CZARNKÓW | AP OBORNIKI | 2024-05-18 | 11:00 | Błękitni Kuźnica (Kuźnica Czarnkowska, Wyzwolenia 1) | Zbigniew Giełda () | | 274 | SUCHARY Suchy Las | Nielba Wagrowiec | 2024-05-18 | 13:30 | Boisko ul. Konwaliowa (Suchy Las, Konwaliowa 4) | Witkior Balcerek (Kamionki) | | 275 | KP PIŁA | AP BŁEKITNI OWIŃSKA | 2024-05-18 | 11:00 | KP Piła (Piła, Żeromskiego 90) | Arkadiusz Nowicki (Trzcianka) | | | | | | | | Dariusz Pańczyrzyn (Trzcianka) | | | | | | | | Kamil Topola (Trzcianka) | | | | | | | | Damian Cichoń (Poznań-Grunwald) | | | | | | | | Oskar Kruszona () | | | | | | | | Mikołaj Szyncer () | | | | | | | | Wojciech Bukowy (Piła) | | | | | | | | Emil Domański () | | | | | | | | Filip Kwaśniewski (Piła) | **00012 - C1 Trampkarz "Liga wojewódzka" Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|--------|----------------------------------------------|---------------------------------| | 276 | KKS 1925 KALISZ | UKS AP REISSA JAROCIN Gostyń | 2024-05-18 | 12:15 | Majkowskie Wembley (Kalisz, Juliana Tuwima 2) | Jakub Sulima () | | 277 | AP REISSA Poznań | GROM Wołsztyń | 2024-05-18 | 16:00 | Boisko Prośna Kalisz (Kalisz, Łódzka 29) | Kacper Smolarek () | | 278 | GÓRNIK KONIN | NASZA DYSKOBIOLA GRODZISK WLKP.| 2024-05-19 | 16:00 | Stadion Miejski im. Mariana Paska (Konin, Romana) | Piotr Kolasiak () | | | | | | | | Jan Filar (Kalisz) | | | | | | | | Jakub Sulima () | | | | | | | | Piotr Żynda () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 279 | SKP Słupca | OSTRÓVIA 1909 Ostrów Wlkp. | 2024-05-18 | 11:00 | Stadion Miejski (Słupca, Gajowa 4) | Jacek Przydryga (Zagórz) | | | | | | | | Norbert Małolepszy (Konin) | | | | | | | | Piotr Drzewiiecki (Rychwał) | | 280 | KKS LECH Poznań | POZNAŃSKA 13 Poznań II | 2024-05-15 | 19:30 | Golecin Sztuczna (Poznań-Jeżyce, Warmińska 1)| Maciej Śliwiński (Palędzie) | | | | | | | | Marcin Chwalinski () | | | | | | | | Łukasz Knypiński (Poznań-Nowe Miasto) | | 281 | WARTA POZNAŃ SA II | KKS LECH Poznań | 2024-05-18 | 15:30 | Stadion POSiR Harcerska (Poznań-Nowe Miasto, Harcerska 5) | Aleksandra Giedla (Wronki) | | | | | | | | Paulina Noga () | | | | | | | | Weronika Kozlowska () | | 282 | POZNÁNSKA 13 Poznań II | GES POZNAŃ II | 2024-05-19 | 16:00 | Mieszkó Gniezno sztuczna trawa (Gniezno, Strumykowa 8) | Damian Reniec () | | | | | | | | Miron Krakowski (Poznań-Nowe Miasto) | | | | | | | | Hubert Smardz () | | 283 | MIESZKO Gniezno | UKS AP REISSA KĘPNO | 2024-05-18 | 10:00 | APR Baranowo (Baranowo, Wypoczynkowa 93A) | Sebastian Kaniasty (Gniezno) | | | | | | | | Wiktor Dawidowicz () | | | | | | | | Dawid Chopcia () | | 284 | UKS AP Reissa Poznań | POLONIA Środa Wlkp. | 2024-05-18 | 12:30 | Unia Swarzędz (Swarzędz, św. Marcina 1) | Kamil Barczak () | | | | | | | | Wiktor Kocur (Luboń) | | | | | | | | Milena Kadzińska (Poznań-Grunwald) | | 285 | UNIA Swarzędz | PRZEMYSŁAW Poznań | 2024-05-19 | 09:00 | | Przemysław Jaworski (Swarzędz) | | | | | | | | Adam Przybylski (Chwalibogowo) | | | | | | | | Szymon Zimicz () | **00012 - Kalisz: I liga okręgowa C1 Trampkarz Grupa 6 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 286 | MKS KANIA Gostyń | AP CZECH OSTRZESZÓW | 2024-05-18 | 10:00 | MKS Kania Gostyń (Gostyń, Sportowa 1) | Łukasz Ćwikliński () | | | | | | | Stadion Miejski /boczne sz.nawierzchnia/ (Pleszew, Aleje Mickiewicza 6) | Daniel Ostrysz (Pleszew) | | 287 | STAL Pleszew | ISKRA-PROSNA Sieroszewice | 2024-05-18 | 12:00 | | | | 288 | GKS Jaraczewo | AS MŁODE ORŁY GOSTYŃ/PIASKI | 2024-05-17 | 18:00 | Stadion (Jaraczewo, Kolejowa 7) | Mariusz Wyderkiewicz (Jarocin) | **00012 - Kalisz: II liga okręgowa C1 Trampkarz Grupa 6 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 289 | WICHER Dobra | CKS Zbiersk | 2024-05-18 | 13:00 | Stadion Miejsko-Gminny w Dobrzej (Długa Wieś 35) | Igor Muchowski (Turek) | | 290 | KORONA-POGÓN Stawiszyn | KAP Koźminek | 2024-05-17 | 17:30 | Boisko w Stawiszynie (Stawiszyn, Szosa Konińska 18) | Wiktor Gilak () | **00012 - Kalisz: II liga okręgowa C1 Trampkarz Grupa 7 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 291 | OKS 1926 Ostrów Wlkp. | GORZYCZANKA Gorzyce Wielkie | 2024-05-18 | 14:00 | Boisko ze szt. naw. (Ostrów) | Kacper Paluszczak () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------------|----------------|----------|--------|-------------------------------------------------------------------------|-------------------------| | 292 | AP NOWE SKALMIERZYCE | ODOLANOVIA Odolanów | 2024-05-19 | 10:00 | Wielkopolski, Krotoszyńska (171) Stadion Miejsko-Gminny Nowe Skalmierzyce (Nowe Skalmierzyce, Mostowa 1) | Artur Janiak () | **00012 - Konin: I liga okręgowa C1 Trampkarz Grupa 5 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------------|----------------|----------|--------|-------------------------------------------------------------------------|-------------------------| | 293 | JAROTA Jarocin | VICTORIA Września | 2024-05-16 | 19:00 | Stadion Jarocin-Sport (Jarocin, Sportowa 6) | Adam Rzepczyk (Jarocin) | | 294 | LKS Ślesin | ORLIK Milosław | 2024-05-19 | 14:00 | Stadion Miejski (Ślesin, Napoleona 1) | Patryk Mikołajczyk (Konstantynów) | | 295 | LMKS CZARNI BRZEŻNO | VICTORIA Września | 2024-05-19 | 14:00 | Czarni Brzeźno (Brzeźno, Główna 70A) | Rafał Dziamski (Licheń Stary) | | 296 | SOKÓŁ Kleczew | JAROTA Jarocin | 2024-05-18 | 12:30 | BOISKO SPORTOWE BUDZISŁAW KOŚCIELNY (Budzisław Kościelny, Szkolna ) | Łukasz Woźniak (Nockie Holendry) | **00012 - Konin: II liga okręgowa C1 Trampkarz Grupa 5 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------------|----------------|----------|--------|-------------------------------------------------------------------------|-------------------------| | 297 | PAUZA | PAUZA | 2024-05-18 | | Stadion Miejski w Sompolnie (Sompolno, Kaliska 51) | | | 298 | GKS Sompolno | BLEKITNI Mąkolno | 2024-05-18 | 10:00 | | Marek Stasiak (Babiak) | **00012 - Leszno: II liga okręgowa C1 Trampkarz Grupa 4 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------------|----------------|----------|--------|-------------------------------------------------------------------------|-------------------------| | 299 | CKS Zduny | AWDANIEC Pakosław | 2024-05-19 | 11:00 | Boisko w Zduńach (Zduny x) K.S. Sparta | Tomasz Mielcarek (Krotoszyn) | | 300 | SPARTA Miejska Górka | ORLA Jutrosin | 2024-05-17 | 18:00 | Miejska Górka (Miejska Górka, Sportowa 9) | Tomasz Węglarz (Bułaków) | | 301 | WISŁA Borek Wilkp. | KORONA Wilkowice | 2024-05-15 | 18:30 | Stadion Miejski w Borku Wilk. (Borek Wielkopolski, Sportowa 6) | Dominik Waleński (Borek Wielkopolski) | **00012 - Piła: I liga okręgowa C1 Trampkarz Grupa 1 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------------|----------------|----------|--------|-------------------------------------------------------------------------|-------------------------| | 302 | Polonia JASTROWIE | GKS Iskra Szydłowo | 2024-05-14 | 18:30 | M.K.S POLONIA JASTROWIE (Jastrowie, Wojska Polskiego ) | Jakub Kowalski (Kleszczyna) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|--------|-------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 303 | UKS AP REISSA TRZCIANKA | Polonia CHODZIEŻ | 2024-05-19 | 12:00 | OSIR Trzcianka (Trzcianka, ks. Piotra Skargi 56) | Jakub Tomczak () | | 304 | Pogoń ŁOBŻENICA | Polonia JASTROWIE | 2024-05-19 | 13:00 | Pogoń Łobżenica (Łobżenica, ks. Raczkowskiego 2) | Paweł Kowalski (Wyrzysk Skarbowy) | **00012 - Piła: I liga okręgowa C1 Trampkarz Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------|-----------------|------------|--------|-------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 305 | Błękitni WRONKI II | SPARTA Szamotuły| 2024-05-17 | 17:30 | Popowo (Popowo 3) STADION MIEJSKI IM. J. NOJEGO (Wieleń, Pilska 3) | Aleksandra Gielda (Wronki) | | 306 | Fortuna WIELEN | Drawa Krzyż Wikp.| 2024-05-18 | 10:00 | BKS Klos Budzyń (Budzyń, Marszałka Piłsudskiego 40) | Dominik Olczyk (Łokacz Mały) | | 307 | Klos BUDZYŃ | LPFA Poznań Skoki Wełna | 2024-05-17 | 18:00 | | Kacper Wilk () | **00012 - Piła: II liga okręgowa C1 Trampkarz Grupa 1 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------------|-----------------|------------|--------|-------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 308 | Lubuszanin Trzcianka | Sokół SZAMOCIN | 2024-05-14 | 18:00 | MKS Lubuszanin Trzcianka (Trzcianka, ks. Piotra Skargi 56) "CENTRUM" UL. BYDGOSKA (Piła, Bydgoska 76) | Kamil Topola (Trzcianka) | | 309 | UKS SOCCER STARS PIŁA | Zjednoczeni Kaczory | 2024-05-18 | 10:00 | LZS FARMUTIL ORKAN SMILÓWO (Śmiłowo, Osiedle Sportowe 1) | Michał Lament () | | 310 | Orkan Śmiłowo | GLKS WYSOKA | 2024-05-17 | 18:00 | GLKS Sokół Damasławek (Damasławek, Boisko 1) Stadion Sportowy (Miasteczko Krajeńskie, Poniatowskiego 1) | Mariusz Grecki (Miroslaw) | | 311 | Sokół DAMASŁAWEK | Lubuszanin Trzcianka | 2024-05-17 | 18:00 | | Wiesław Jóźwiak (Boguniewo) | | 312 | AP RYŚ | Sokół SZAMOCIN | 2024-05-19 | 10:00 | | Tomasz Mrozik () | **00012 - Poznań: I liga okręgowa C1 Trampkarz Grupa 3 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|------------------------|-----------------|------------|--------|-------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 313 | VICTORIA WYSOGOTOWO | SIX AF NOWY TOMYŚL | 2024-05-19 | 16:00 | Boisko sztuczna trawa (Baranowo, Wypoczynkowa 61) | Janusz Tyrpin (Mrowino) | | 314 | AKF POZNAŃ | WIELKOPOLSKA Komorniki | 2024-05-19 | 12:00 | KS Posnania (Poznań-Stare) | Jakub Paszke () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|---------|------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 315 | ORŁY KOMORNIKI | AP Grom Plewiska | 2024-05-19 | 10:00 | Miasto, Słowiarska 78) | Krystian Kubasik () | | | | | | | AF Orły Komorniki (Plewiska, Szkolna 132) | | | 316 | KOZIOŁEK POZNAN I | PIAST Kobylinica | 2024-05-19 | 20:00 | Młodzieżowy Ośrodek Sportowy (Poznań-Nowe Miasto, Gdańska 1) | Kacper Hoffmann (Poznań-Grunwald) | | | | | | | Unia Swarzędz - sztuczna trawa (Swarzędz, św. Marcina 1) | | | | | | | | Boisko Piłkarskie UKS "AS" Czempiń (Czempiń, Wspólna 11) | | | 317 | UNIA Swarzędz II | WARTA Śrem | 2024-05-19 | 11:00 | Boisko | Adam Przybylski (Chwalibogowo) | | 318 | AS Czempiń | KS 1920 Mosina | 2024-05-17 | 18:30 | Boisko | Jakub Frąszczak () | **00012 - Poznań: I liga okręgowa C1 Trampkarz Grupa 4 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|---------|------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 319 | AP TALENTY POZNAN | SIMNAT ROKITA | 2024-05-18 | 09:15 | Gołęcin stadion żużlowy(boisko naturalne ) (Poznań-Jeżyce, Warszawska 1) | Bohdan Kholkovskyl () | | | | Rokietnica | | | MOS Śródko (Poznań-Nowe Miasto, Gdańska 1) | | | 320 | ORLIK POZNAN | MSP Szamotuły | 2024-05-19 | 16:00 | Boisko | Jakub Poznański (Poznań-Jeżyce) | **00012 - Poznań: II liga okręgowa C1 Trampkarz Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|---------|------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 321 | MEBLORZ SWARZĘDZ | AP BLEKITNI OWIŃSKA II | 2024-05-18 | 13:00 | Meblorz Swarzędz (Gruszczyn, Swarzędzka 54) | Wojciech Tomkowiak (Swarzędz) | | | | | | | Trzemeszno - sztuczna nawierzchnia (Trzemeszno, Piastowska 11) | | | 322 | PIAST ŁUBOWO | MKS Trzemeszno | 2024-05-19 | 16:00 | Boisko | Błażej Robakowski (Piekary) | **00012 - Poznań: II liga okręgowa C1 Trampkarz Grupa 3 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|---------|------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 323 | Nielba Wągrowiec | POZNAŃSKA 13 Poznań | 2024-05-18 | 18:00 | Stadion Miejski im. Stanisława Baćka (Wągrowiec, Kościuszki 59) | Paweł Przesławski () | | | | | | | KP Pila (Pila, Żeromskiego 90) | Kamil Kuzio (Wągrowiec) | | | | | | | Stadion WLKS Łobzonka (Wyrzysk, Parkowa 11) | Rafał Hoffmann (Rąbczyn) | | 324 | KP PILA | WARTA Międzychód | 2024-05-15 | 17:30 | Boisko | Kamil Grochowski () | | | | | | | Stadion WLKS Łobzonka (Wyrzysk, Parkowa 11) | Bartłomiej Kuzka (Szydłowo) | | | | | | | Stadion WLKS Łobzonka (Wyrzysk, Parkowa 11) | Filip Kwaśniewski (Pila) | | 325 | KRAJNA WYRZYSK | MIESZKO Gniezno | 2024-05-19 | 16:00 | Boisko | Paweł Kowalski (Wyrzysk Skarbowy) | | | | | | | Stadion WLKS Łobzonka (Wyrzysk, Parkowa 11) | Marcin Barcikowski (Wyrzysk) | | | | | | | Stadion WLKS Łobzonka (Wyrzysk, Parkowa 11) | Arkadiusz Zwierzchowski () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 326 | SUCHARY Suchy Las | FC POZNANIAK POZNAŃ | 2024-05-18 | 09:00 | Boisko ul. Konwaliowa (Suchy Las, Konwaliowa 4) | Mikołaj Szyncer () Aleksander Stefaniśki () Damian Cichoni (Poznań-Grunwald) | | 327 | Obra 1912 Kościan | AS AMBER KALISZ | 2024-05-18 | 14:00 | Stadion Miejski im dr Henryka Tomkiewicza w Kościanie (Kościan, Wojciecha Masy 26) | Hubert Buchwald () Maciej Czeszak (Nowy Lubosz) Marek Bielawski (Karśnice) | | 328 | OSTROVIA 1909 Ostrów Wlkp. | VICTORIA Września | 2024-05-18 | 16:00 | Sztuczne boisko "Za Parowozownią" (Ostrów Wielkopolski, Kilińskiego 11) | Yurii Sokoliuk () Kacper Paluszczak () Mieszko Krzeszewski () | | 329 | UKS Śrem | UKS ORLIK MOSINA | 2024-05-18 | 10:00 | UKS ŚREM (Śrem, Poznańska 15) | Jacek Kolodziej () Natalia Skrzypczak () Igor Drożdżyński () | | 330 | ORKAN Chorzenin | KKS 1925 KALISZ | 2024-05-18 | 12:00 | MLKS ORKAN CHORZEMIN (Chorzenin 55) | Jakub Dłużak (Głodno) Grzegorz Powałowski (Wijewo) Marek Kubaczyk (Mała Wieś) | **00013 - C2 Trampkarz (RW) "Liga Profesjonalna"** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 331 | GÓRNIK KONIN | UKS AP REISSA JAROCIN | 2024-05-18 | 10:00 | Stadion Miejski im. Mariana Paska (Konin, Romana Dmowskiego 4) | Mariusz Drzewiecki (Wola Podlężna) Kacper Staszak () Przemysław Jankowski (Sompolno) | | 332 | AP REISSA Poznań | SMS APR Ślesin | 2024-05-18 | 12:00 | OSiR Ślesin (Ślesin, Napoleona 1) | Dariusz Bałkowski (Konin) Norbert Małoleszy (Konin) Karol Kuszka (Rżgów) | | 333 | GKS Grębanin | KKS LECH Poznań | 2024-05-18 | 10:00 | Boisko w Grębaninie (Grębanin 101a) | Bartosz Barczok (Poznań-Nowe Miasto) Sebastian Muller () Dariusz Bęś (Kępno) | | 334 | POLONIA Środa Wlkp. | Polonia 1912 Leszno | 2024-05-18 | 10:00 | Polonia Środa Wlkp. (Środa Wielkopolska, Sportowa 12) | Marcin Pietras () Kamil Golański (Poznań-Stare Miasto) Jakub Pawłowski () | **00013 - Kalisz: I liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 8 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 335 | GKS TRZCINICA | AP CZECH OSTRZESZÓW | 2024-05-18 | 11:00 | Stadion Sportowy w Trzcinicy (Trzcinica, Jana Pawła II 92) | Paweł Szandala () | | 336 | KP SŁUPIA | KKS 1925 KALISZ | 2024-05-19 | 10:00 | Boisko Sportowe (Słupia pod Kępnam, Leśna 1204/08) | Paweł Szandala () | | 337 | LKS Goluchów | KP KRAŻKOWY | 2024-05-18 | 11:00 | Boisko (Goluchów, Juliusza Słowackiego x) | Sławomir Farbicki (Kalisz) | **00013 - Kalisz: II liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 5 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|------------------------| | 338 | PROSNA Kalisz | STAL Pleszew | 2024-05-18 | 10:00 | BOISKO SPORTOWE (Kalisz, Łódzka 29) Stadion im. Janusza Jałczyka w Żerkowie (Żerków, Adama Mickiewicza x) | Dawid Janiak () | | 339 | GKS Żerków | JAROTA Jarocin | 2024-05-18 | 11:00 | Stadion im. Janusza Jałczyka w Żerkowie (Żerków, Adama Mickiewicza x) | Dawid Matyniak (Zakrzew) | **00013 - Kalisz: III liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 7 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|------------------------| | 340 | AS AMBER KALISZ | CZARNI Dobrzyca| 2024-05-18 | 16:00 | Majkowskie Wembley (Kalisz, Juliana Tuwima 2) Boisko w Kamieniu (Kamień x) | Artur Janiak () | | 341 | KS Kamień | ANTONIO JAROCIN| 2024-05-19 | 14:00 | Boisko Sportowe Skarszew (Skarszew 0) | Artur Janiak () | | 342 | GKS VICTORIA SKARSZEW | KS OPATÓWEK | 2024-05-18 | 10:00 | Boisko Sportowe Skarszew (Skarszew 0) | Tomasz Kobylka (Szale) | **00013 - Kalisz: III liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 8 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|------------------------| | 343 | AP CZECH OSTRZESZÓW II | GKS Grębanin | 2024-05-15 | 18:00 | OSIR (Ostrzeszów, Kapiełowa 5) Boisko Szkolne w Biskupicach Ołoboczyńskich (Biskupice Ołoboczne, Szkolna 15) | Mateusz Wróbel () | | 344 | POGÓN Nowe Skalmierzyce | BARYCZ Janków Przygodzki | 2024-05-19 | 11:00 | Boisko w Grębaninie (Grębanin 101a) | Daniel Pawelec (Skalmierzyce) | | 345 | GKS Grębanin | LKS Godzieśze 1966 | 2024-05-19 | 11:00 | Boisko w Grębaninie (Grębanin 101a) | Kamil Kanclerz (Jankowy) | **00013 - Konin: I liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 7 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|------------------------| | 346 | MKS TUR 1921 TUREK | SKP Słupca | 2024-05-17 | 17:00 | MGKS Tur 1921 Turek (Turek ) Stadion Miejski im. Mariana Paska (Konin, Romana Dmowskiego 4) | Rafał Szewczyk (Turek) | | 347 | GÓRNIK KONIN | UKS 7 Konin | 2024-05-18 | 15:00 | STADION MIEJSKI W KLECZEWIE (Kleczew, aleja 600-lecia 21) Boisko Szkolne (Wilczogóra, 700-lecia 14) | Piotr Przybyłowski () | | 348 | SOKÓŁ Kleczew | OLIMPIA Koło | 2024-05-18 | 10:00 | STADION MIEJSKI W KLECZEWIE (Kleczew, aleja 600-lecia 21) Boisko Szkolne (Wilczogóra, 700-lecia 14) | Jakub Matuszak () | | 349 | WILKI Wilczyn | KASZTELANIA Brudzew | 2024-05-18 | 11:00 | STADION MIEJSKI W KLECZEWIE (Kleczew, aleja 600-lecia 21) Boisko Szkolne (Wilczogóra, 700-lecia 14) | Daniel Kaczan (Kawnice) | **00013 - Konin: II liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 4 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|------------------------| | 350 | POLONIA Golina | GÓRNIK Kłodawa | 2024-05-19 | 11:00 | Stadion Miejski w Golinie (Golina, Kusocińskiego 33) | Piotr Kusiołek () | | 351 | APR ORANJE KONIN/Turek | WARTA Rumin | 2024-05-18 | 10:30 | Boisko Główne stadion 1000 Ilecia Turek (Turek, Sportowa 3a) | Paweł Wróbel (Konin) | | 352 | GKS OSIEK WIELKI | LPFA POZNAŃ/Władysławów | 2024-05-18 | 11:00 | GKS Osiek Wielki (Osiek Wielki, Leśne 1) | Jakub Rapela () | **00013 - Leszno: I liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 5 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|------------------------| | 353 | SIX AF NOWY TOMYŚŁ I | GSP SĄTOPY | 2024-05-14 | 18:00 | Boisko PZU (Nowy Tomyśl, Wypoczynkowa 64) | Adam Garcon (Paproc) | | 354 | WILGA Brenno | Obra 1912 Kosćian II | 2024-05-15 | 17:30 | BOISKO (Wijewo, Powstańców Wielkopolskich 19) | Krzysztof Parzy (Leszno) | | 355 | SIX AF NOWY TOMYŚŁ I | WILGA Brenno | 2024-05-18 | 10:00 | Bukowiec (Bukowiec, Nowotomyska 12) | Krzysztof Polomka (Nowy Tomyśl) | | 356 | HELIOS Bucz | GAP CZACZ Smigiel | 2024-05-18 | 13:00 | SKS HELIOS BUCZ - BUCZ DEBINA (Bucz, Boszkowska 33) | Oliwier Krzysiak (Śmigiel) | | 357 | Obra 1912 Kosćian II | NASZA DYSKOBOLIA GRODZISK WLKP. | 2024-05-19 | 11:00 | Stadion Miejski im dr Henryka Tomkiewicza w Kościanie (Kościan, Wojciecha Maya 26) | Bartosz Świątkowski () | **00013 - Leszno: I liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 6 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|------------------------| | 358 | RYDZYNIAK Rydzyna | DABROCZANKA Pępowo | 2024-05-19 | 10:00 | Kompleks Sportowy im. Zdzisława Adamczaka - boisko sztuczne (Leszno, Górowska 49) | Mirosz Janiszewski () | | 359 | MKS KANIA Gostyń | PAUZA | 2024-05-18 | 13:00 | MKS Kania Gostyń (Gostyń, Sportowa 1) | Damian Kaźmierowski () | | 360 | Polonia 1912 Leszno | GAS KROBIA | 2024-05-18 | 10:00 | Kompleks Sportowy im. Z. Adamczaka (Leszno, Górowska 49) | Damian Kaźmierowski () | | 361 | RAWIA Rawicz | ASTRA Krotoszyn | 2024-05-18 | 11:00 | Stadion im. Floriana Kapaly (Rawicz, Sportowa 13) | Tomasz Glina (Rawicz) | **00013 - Leszno: III liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 6 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 362 | GKS Włoszakowice | ZAWISZA Dolisk | 2024-05-18 | 11:00 | GKS Włoszakowice (Grotinki, Piaskowa 1) | Krzysztof Parzy (Leszno) | | 363 | SOKÓŁ Kaszczor | PROMIEN Krzywiń | 2024-05-17 | 18:00 | Sokół Kaszczor (Kaszczor, Sportowa 2) | Paweł Piątkowski () | | 364 | WARTA Śrem | KORMORAN Święciechowa | 2024-05-19 | 15:00 | Warta Śrem (Śrem, Poznańska 15) | Jacek Kolodziej () | **00013 - Piła: I liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 1 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 365 | UKS AP REISSA PIŁA | Zamek GOŁAŃCZ | 2024-05-13 | 18:30 | Stadion KS "Błękitni" Kuźnica Czarnkowska (Kuźnica Czarnkowska, Wyżwolenia 32) | Daniel Gajewski (Trzcianka) | | 366 | UKS AP REISSA PIŁA | Polonia CHODZIEŻ | 2024-05-16 | 18:30 | Stadion KS "Błękitni" Kuźnica Czarnkowska (Kuźnica Czarnkowska, Wyżwolenia 32) | Łukasz Karpiński (Trzcianka) | | 367 | Zamek GOŁAŃCZ | Sparta ZŁOTÓW | 2024-05-16 | 19:00 | KS Zamek Gołančz (Gołančz, Sportowa 11A) | Kamil Kuzio (Wągrowiec) | | 368 | Orzel Lipka | Steico Noteć CZARNKOW | 2024-05-19 | 11:00 | Orzel Lipka (Lipka, Kościuszki 23) | Andrzej Osesek () | | 369 | Orzel PECKOWO | Plomień POŁAJEWO | 2024-05-15 | 18:30 | LZS Orzel Peckowo (Peckowo, Wybudowanie 24A) | Dominik Olczyk (Łokacz Mały) | **00013 - Poznań: I liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 370 | AP OBORNIKI | RED BOX Suchy Las | 2024-05-15 | 18:30 | Stadion Objezierze (Objezierze 24a) | Kacper Wilk () | | 371 | GKS TARNOVIA Tarnowo Podgórne | AP OBORNIKI | 2024-05-19 | 12:00 | GKS TARNOVIA Stadion (Tarnowo Podgórne, 23 Października 34) | Dominika Hajdacz () | | 372 | LPFA POZNAŃ Rogoźno | LPFA POZNAŃ Skoki Wełna | 2024-05-18 | 10:00 | Boisko - Ryczywół (Ryczywół, Szkoła 2) | Jędrzej Kalinowski (Ryczywół) | | 373 | RED BOX Suchy Las | UKS DWÓJKA SZAMOTUŁY I APR | 2024-05-19 | 10:00 | Red Box Suchy Las (Suchy Las, Konwaliowa ) | Marcin Adamczewski () | **00013 - Poznań: I liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 3 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 374 | AKF POZNAN | AP FUN. REISSA POZNAŃ Mosina | 2024-05-14 | 17:30 | Stadion OSiR w Mosinie (Mosina, | Damian Cichoń (Poznań-Grunwald)| | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|-------------------------| | 375 | KORONA ZAKRZEWÓ | OTPS WINOGRADY Poznań | 2024-05-18 | 18:00 | Konopnickiej 31) OSiR Baranowo (Baranowo, Wypoczynkowa 93) | Grzegorz Wojtaszyk (Mrowino) | | 376 | PROMIEN Opalenica | AKF POZNAN | 2024-05-18 | 13:00 | Stadion Miejski im. Jana Wojdy (Opalenica, Parkowa 46) | Krzysztof Nowak (Opalenica) | | 377 | AP FUN, REISSA POZNAN Mosina | WIELKOPOLSKA Komorniki | 2024-05-19 | 10:00 | APR Mosina (Mosina, Konopnickiej 31) | Sławomir Neldner (Mosina) | **00013 - Poznań: I liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 4 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|-------------------------| | 378 | POLONIA Środa Wlkp. II | AVIA KAMIONKI | 2024-05-13 | 18:15 | Gminne Boisko Sportowe w Zielnikach (Zielnik 0) | Stanisław Dobry () | | 379 | UNIA Swarzędz I | POLONIA Środa Wlkp. II | 2024-05-18 | 16:00 | Unia Swarzędz - sztuczna trawa (Swarzędz, św. Marcina 1) | Wojciech Tietz () | | 380 | KS POLONIA POZNAN I | LIDER SWARZĘDZ | 2024-05-18 | 09:30 | Stadion Harcerska (Poznań-Nowe Miasto, Harcerska 5) | Wiktor Balcerek (Kamionki) | | 381 | KOTWICA Kórnik | TALENT POZNAI I | 2024-05-18 | 10:00 | Stadion Szczodrzykowo (Szczodrzykowo, Ogrodowa 21) | Karol Oczkowski () | | 382 | MIESZKO Gniezno II | AVIA KAMIONKI | 2024-05-19 | 10:00 | Mieszko Gniezno - sztuczna trawa (Gniezno, Strumykowa 8) | Dawid Chopcia () | **00013 - Poznań: II liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 1 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|-------------------------| | 383 | AS ORLIK KAŻMIERZ | KP WARTA SIERAKÓW | 2024-05-13 | 17:00 | Boisko trawiaste (Kaźmierz, Gimnazjalna 3) | Adam Draszczyk () | | 384 | KP WARTA SIERAKÓW | UKS SOKÓŁ DUSZNIKI | 2024-05-18 | 16:00 | KP Warta Sieraków (Sieraków, Dworcowa 27) | Dorian Pospieszała (Bielsko) | | 385 | AKADEMIA MŁODEGO PIŁKARZA POZNAN | POZNANIAI POZNAI II | 2024-05-18 | 14:00 | MOS ul. Gdańska 1 (Poznań-Nowe Miasto, Gdańska 1) | Miłosz Chaliński () | | 386 | PAUZA | AS ORLIK KAŻMIERZ | 2024-05-18 | | | | **00013 - Poznań: II liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|-------------------------| | 387 | LIPNO Stęszew | KS POLONIA POZNAI II | 2024-05-16 | 17:00 | STADION MIEJSKI (Stęszew, Trzebawska 15) | Waldemar Kaczmarek (Stęszew) | | 388 | PIAST Kobylinica | LIPNO Stęszew | 2024-05-13 | 18:30 | Piast Kobylinica (Kobylinica, Poznańska 50) | Marcin Adamski (Zalasewo) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|----------------------| | 389 | KS Canarinhos Skórzewo | LIPNO Stęszew | 2024-05-18 | 10:00 | Skórzewo (Skórzewo, Poznańska 70) | Kacper Musiał (Skórzewo) | | 390 | KS POLONIA POZNAŃ II | LAS Puszczykowo | 2024-05-18 | 14:00 | Stadion - Harcerska (Poznań-Nowe Miasto, Harcerska 5) | Przemysław Eszner () | **00013 - Poznań: II liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 3 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|----------------------| | 391 | VICTORIA Września | WARTA PYZDRY | 2024-05-17 | 17:30 | MKS VICTORIA WRZEŚNIA (Września, Kosynierów 1) | Gracjan Bączak () | | 392 | LPFA POZNAŃ Dominowo Krzykosy | UKS Śrem II | 2024-05-18 | 14:30 | Boisko Sportowe (Solec, Sportowa 20) | Łukasz Wydmuch (Koninko) | | 393 | UNIA Swarzędz II | HURAGAN Pobiedziska | 2024-05-18 | 18:00 | Unia Swarzędz (Swarzędz, św. Marcina 1) | Wojciech Tietz () | **00013 - Poznań: III liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 1 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|----------------------| | 394 | WEŁNA Rogoźno | AP BLEKITNI OWIŃSKA II | 2024-05-18 | 10:00 | stadion LKS LIPA (Lipa, Lipa Nowa 70) | Wiesław Jóźwiak (Boguniewo) | **00013 - Poznań: III liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|----------------------| | 395 | SIX AF NOWY TOMYŚL II | ORŁY PNIEWY | 2024-05-13 | 18:00 | Boruja Kościelna (Boruja Kościelna, Szkolna 8) | Adam Garcon (Paproć) | | 396 | ORŁY PNIEWY | TS GMINY Kamieniec | 2024-05-17 | 18:00 | Stadion Miejski (Pniewy, Konińska 9) | Jakub Zimny () | | 397 | UKS ORZEŁ GRANOWO | PIAST JABŁONNA | 2024-05-18 | 12:00 | UKS Orzeł Granowo (Granowo, Sportowa 2) | Tomasz Dobicki (Granowo) | | 398 | GKS Dopiewo | SIX AF NOWY TOMYŚL II | 2024-05-19 | 10:00 | Stadion GKS Dopiewo (Dopiewo, Polna 1a) | Wojciech Pietrucki ()| **00013 - Poznań: III liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 3 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|----------------------| | 399 | PSS JUNIOR KOZIEGŁOWY | SPARKS POZNAŃ | 2024-05-18 | 10:00 | PSS Junior Koziegłowy (Czerwonak, św. Wojciecha ) | Przemysław Eszner () | | 400 | ORŁY KOMORNIKI | WARTA POZNAŃ SA dz | 2024-05-19 | 13:30 | AF Orły Komorniki (Szreniawa, Poznańska 6) | Krystian Kubasik () | | 401 | OLYMPIQUE POZNAŃ | TALENT POZNAŃ II | 2024-05-18 | 09:30 | Golecin (Poznań-Jeżyce, Warmińska 1) | Volodymyr Makieiev ()| **00013 - Poznań: III liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 4 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | ### 00013 - Poznań: III liga okręgowa C2 Trampkarz Grupa 5 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 404 | MKS Trzemeszno | PELIKAN Niechanowo | 2024-05-14 | 18:00 | MKS Trzemeszno (Trzemeszno, Piastowska 11) | Jakub Glinkowski () | | 405 | FARa PELIKAN Żydowo | PELIKAN Niechanowo | 2024-05-17 | 17:00 | Fara Pelikan Żydowo (Żydowo, Adama Mickiewicza 15) | Bartłomiej Łobodzięc (Gniezno) | | 406 | MKS Trzemeszno | CHROBRY GNIEZNO | 2024-05-19 | 12:00 | MKS Trzemeszno (Trzemeszno, Piastowska 11) | Jakub Glinkowski () | | 407 | HETMAN Orchowo | VITCOVIA Witkowo | 2024-05-19 | 15:00 | Gminny Obiekt Sportowy (Orchowo, Szkołna 6) | Ryszard Szczepański (Osówiec) | ### 00014 - I liga wojewódzka D1 Młodzik (RW) "kobiety" | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 419 | SPARKS POZNAŃ | Olimpic Śrem | 2024-05-18 | 13:00 | Morasko UAM (Poznań-Stare Miasto, Zagajnikowa 9) | | | 420 | SPARTA Miejska Górka| OLYMPIQUE POZNAŃ | 2024-05-19 | 10:00 | K.S. Sparta Miejska Górka (Miejska Górka, Sportowa 9) | Dawid Walczak (Szkaradowo) | | 421 | MEDYK POLOmarket Konin | WISŁA Borek Wilk. | 2024-05-16 | 18:30 | Jedenastki Kazimierza Górskiego (Konin, Podwale 1) | Maciej Podziński (Konin) | ### 00014 - I liga wojewódzka D1 Młodzik Grupa 1 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 408 | KS Canarinhos Skórzewo | AP OBORNIKI | 2024-05-19 | 10:00 | Skórzewo SP2 (Skórzewo, Ksiedza Stanisława Kozierowskiego 1) | Kacper Musiał (Skórzewo) | | 409 | Sparta ZŁOTÓW Komorniki | WIELKOPOLSKA | 2024-05-18 | 11:00 | MLKS Sparta Złotów (Złotów, Mickiewicza 18) Centrum - MOSiR Pila (Pila, Bydgoska 76) | Jakub Zagubien (Złotów) | | 410 | KP PIŁA | KKS LECH Poznań | 2024-05-18 | 15:00 | Stadion Warta Poznań (Poznań-Wilda, Droga Dębińska 12) | Michał Lament () | | 411 | WARTA POZNAŃ SA | AP REISSA Poznań | 2024-05-16 | 18:45 | | Przemysław Eszner () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|--------|--------------------------------------------------------------------------|-------------------------| | 412 | SUCHARY Suchy Las | MIESZKO Gniezno | 2024-05-18 | 11:15 | Boisko ul. Konwaliowa (Suchy Las, Konwaliowa 4) | Aleksander Stefański () | | 413 | KKS 1925 KALISZ | CENTRA 1946 Ostrów Wlkp. Akad. Kreckia | 2024-05-15 | 17:00 | Stadion Miejski (Kalisz, Łódzka 19-29) | Antoni Prus () | | 414 | SMS APR Ślesin | CENTRA 1946 Ostrów Wlkp. Akad. Kreckia | 2024-05-19 | 17:00 | Stadion w Ślesinie (Ślesin, Napoleona 1) | Krzysztof Kubacki () | | 415 | Młoda GKSA KRZEMIENIEWO | UKS AP REISSA JAROCIN | 2024-05-18 | 15:30 | GARŻYN (Garżyn 1) | Rafał Koziol (Gostyń) | | 416 | UNIA Swarzędz | LIDER SWARZĘDZ | 2024-05-19 | 15:30 | Unia Swarzędz - sztuczna trawa (Swarzędz, św. Marcina 1) | Mateusz Jusiak () | | 417 | Polonia 1912 Leszno | MKS KANIA Gostyn | 2024-05-18 | 10:00 | Kompleks Sportowy im. Z. Adamczaka (Leszno, Górowska 49) | Jakub Tyliński (Leszno) | | 418 | OLIMPIA Koło | KKS 1925 KALISZ | 2024-05-18 | 10:50 | Stadion Miejski (boisko ze sztuczną nawierzchnią) (Koło, Sportowa 12) | Adrian Musialik () | **00014 - Kalisz: I liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 8 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|--------|--------------------------------------------------------------------------|-------------------------| | 422 | GLADIATORZY PIERUSZYCE | POGOŃ Nowe Skalmierzyce | 2024-05-14 | 17:30 | Boisko w Pieruszyce (Pieruszyce x) | Krzysztof Orszulak (Grab) | | 423 | LAS KUCZKÓW | STAL Pleszew I | 2024-05-18 | 12:00 | Boisko Sportowe (Kuczków, Osiedlowa bn) | Dawid Szulc (Brzeziny) | | 424 | JAROTA Jarocin | GLADIATORZY PIERUSZYCE | 2024-05-19 | 17:00 | Stadion Jarocin-Sport (Jarocin, Sportowa 6) | Łukasz Wojtasik () | | 425 | POGOŃ Nowe Skalmierzyce | UKS AP REISSA JAROCIN II | 2024-05-18 | 10:00 | Boisko w Biskupicach Olborskich (Biskupice Olborszne, Szkolna 15) | Aron Matuszcza (Kalisz) | | 426 | CALISIA 14 KALISZ | AP BIAŁY ORZEŁ KOŹMIN WLKP. | 2024-05-18 | 10:00 | Stadion Miejski (Kalisz, Łódzka 19) | Jakub Michalski () | **00014 - Kalisz: I liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 9 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|--------|--------------------------------------------------------------------------|-------------------------| | 427 | CENTRA 1946 Ostrów Wlkp.I | OSTROVIA 1909 Ostrów Wlkp.I | 2024-05-13 | 19:00 | Boisko ze szt. naw. (Ostrów Wlkp., Wielkopolski, Krotszyska 171) | Hubert Bartczak () | | 428 | LZS Doruchów | CENTRA 1946 Ostrów Wlkp.I | 2024-05-18 | 11:00 | Boisko w Doruchowie (Doruchów, Sportowa 5) | Tomasz Kędzia (Kalisz) | | 429 | OSTROVIA 1909 Ostrów Wlkp.I | GKS TRZCINICA | 2024-05-19 | 11:00 | Sztuczne boisko "Za Parowozownią" | Mateusz Kupijaj (Poznań-Wilda) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|----------------------| | 430 | AP OSTRZESZÓW | UKS AP REISSA KĘPNO | 2024-05-18 | 14:00 | Boisko sztuczne Osir (Ostrzeszów, Tęczowa 3) | Tomasz Kędzia (Kalisz) | | 431 | AP FUN, REISSA POZNAN/BRZEZINY | ORZEŁ WYSOCKO WIELKIE | 2024-05-18 | 10:30 | APR Brzeziny (Brzeziny, Gimnazjalna 1) | Radosław Śniadecki () | | 432 | CENTRA 1946 Ostrów Wlkp.III | AS AMBER KALISZ | 2024-05-18 | 10:00 | Boisko ze szl. naw. (Ostrów Wielkopolski, Krotoszyńska 171) | Mikołaj Świtała (Górzenko) | | 433 | ŁUŻYCZANKA Kuźnica Grabowska | OSTROVIA 1909 Ostrów Wlkp.II (dz) | 2024-05-19 | 16:00 | Boisko w m. Kraszewice (Kraszewice, Wieluńska 19) | Kamil Kaźmierczak () | **00014 - Kalisz: II liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 14 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|----------------------| | 434 | MARATON CZAJKÓW | LZS Siedlików | 2024-05-19 | 15:00 | Gminne Boisko w Brąszewicach (Brąszewice, Starowiejska 1) | Tomasz Kędzia (Kalisz) | | 435 | KP KRAŻKOWY | VICTORIA Ostrzeszów | 2024-05-17 | 17:30 | Boisko w Krażkowcach (Krażkowy x) | Mateusz Wróbel () | | 436 | POGÓŃ Trębaczów | PIŁKARSKIE KAO 2023 HUTA | 2024-05-18 | 13:00 | Boisko w Trębaczowie (Trębaczów x) | Dominik Przybył () | **00014 - Kalisz: III liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 10 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|----------------------| | 437 | KP SŁUPIA | ZEFKA Kobyla Góra | 2024-05-18 | 10:00 | Boisko Sportowe (Śapia pod Kępnam, Lesna 1204/08) | Zuzanna Janus () | **00014 - Kalisz: III liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 9 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|----------------------| | 438 | ZAKI Taczanów | GROM Golina | 2024-05-18 | 14:00 | Boisko w Taczanowie (Taczanów Drugi x) | Daniel Ostrysz (Pleszew) | | 439 | STAL Pleszew II | POGÓŃ Nowe Skalmierzycze III | 2024-05-17 | 18:30 | Stadion Miejski /bozne sz.nawierzchnia/ (Pleszew, Aleje Mickiewicza 6) | Krzysztof Olejniczak () | **00014 - Konin: I liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 7 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|----------------------| | 440 | POLANIN Strzałkowo | GÓRNIK KONIN II | 2024-05-15 | 17:00 | KS POLANIN STRZAŁKOWO (Strzałkowo, Aleja Prymasa Wyszyńskiego 48) | Gracjan Bączak () | | 441 | KASZTELANIA Brudzew | GÓRNIK KONIN I | 2024-05-14 | 18:00 | Gminny Klub Sportowy | Waldemar Badowski (Olesin) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|----------|-------|------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 442 | BASZTA Przedecz | GÓRNIK KONIN I | 2024-05-19 | 11:00 | Kasztelania Brudzew (Brudzew, Piaski) Stadion Klubu KS Baszta Przedecz (Przedecz, Zamkowa 5) Gminny Klub Sportowy | Paweł Grabski () | | 443 | KASZTELANIA Brudzew | SKP Słupca I | 2024-05-19 | 12:00 | Kasztelania Brudzew (Brudzew, Piaski) Stadion Miejski im. Mariana Paska (Konin, Romana Dmowskiego 4) | Igor Muchowski (Turek) | | 444 | GÓRNIK KONIN II | POLANIN Strzałkowo | 2024-05-19 | 12:00 | | Bartosz Pietrowski () | **00014 - Konin: II liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 11 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|----------|-------|------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 445 | CZARNI Ostrowite | WILKI Wilczyn | 2024-05-15 | 18:00 | Stadion Gminny w Ostrowitem (Ostrowite, Jeziorna 39) Fanclub Dąbroszyn (Dąbroszyn 2a) | Michał Drozd (Słupca) | | 446 | AP Banacha | GÓRNIK KONIN III | 2024-05-18 | 11:00 | Stadion Miejski w Zagórowie (Zagórow, Słupecka 9) | Radosław Jaszczak (Żychlin) | | 447 | ZKS ORŁY MOS Zagórow| WARTA Kramsk | 2024-05-18 | 10:00 | | Piotr Kusiolek () | **00014 - Konin: II liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 12 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|----------|-------|------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 448 | GROM Malanów | LMKS CZARNI BRZEŻNO | 2024-05-14 | 17:30 | Boisko sportowe w Malanowie (Malanów, Parkowa 29) Boisko Gminne w Kawęczynie (Kawęczyn 75A) | Michał Farbicki (Kalisz) | | 449 | ORZEŁ Kawęczyn | TULISIA Tuliszków I | 2024-05-15 | 17:00 | Boisko w Dzierzbinnie (Dzierzbin-Kolonia 31-32) Boisko sportowe w Malanowie (Malanów, Parkowa 29) | Tomasz Wójtowicz (Turek) | | 450 | DRAGON Dzierżbin | LMKS CZARNI BRZEŻNO | 2024-05-18 | 10:00 | | Antoni Prus () | | 451 | GROM Malanów | GKS Sompolno | 2024-05-18 | 13:00 | | Rafał Szewczyk (Turek) | **00014 - Konin: III liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 7 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|----------|-------|------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 452 | GKS Olszówka | STRAŻAK Licheń Stary | 2024-05-18 | 10:00 | Stadion Gminny w Olszówce (Olszówka ) Gminny Stadion Sportowy w Babiaku (Babiak, | Damian Fogiel () | | 453 | NAŁĘCZ Babiak | SPARTA Barlogi | 2024-05-17 | 17:15 | | Marek Stasiak (Babiak) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-----------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 454 | WARTA Krzymów OLIMPIA Koło III | | 2024-05-18 | 10:00 | Stadion Sportowy w Krzymowie (Krzymów, Mleczna 1) | Waldemar Badowski (Olesin) | | 455 | APR ORANJE KONIN | LISKOWIAK Lisków | 2024-05-18 | 10:00 | Polimenia (Konin, Ignacego Paderewskiego 8) | Mikołaj Szymański (Brzeźno) | | 456 | APR ORANJE KONIN/Turek | TULISIA Tuliszków II | 2024-05-18 | 13:00 | Boisko boczne stadion 1000 lecia Turek (Turek, Sportowa 3) | Janusz Modrzejewski (Turek) | | 457 | TELESZYNA Przykona | GÓRNIK KONIN IV | 2024-05-17 | 17:30 | GKS Teleszyna Przykona (Psary, Sportowa) | Janusz Modrzejewski (Turek) | **00014 - Konin: III liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 8 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-----------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 458 | ORKAN Chorzemin | GROM Wolsztyn | 2024-05-17 | 17:00 | MLKS ORKAN CHORZEMIN (Chorzemin 55) | Hubert Olejniczak () | | 459 | GAP CZACZ Smigiel | Polonia 1912 Leszno II | 2024-05-18 | 10:00 | Stadion Miejski im dr Henryka (Czacz, gen. Augusta E. Fieldorfa 1) | Marek Bielawski (Karśnice) | | 460 | Obra 1912 Kościan | AS Czempiń | 2024-05-18 | 10:00 | Tomkiewicza w Kościanie (Kościan, Wojciecha Maya 26) | Gabriel Dominiczak () | | 461 | PAUZA | ORZEŁ Rostarzewo | 2024-05-18 | | Stadion OSIR Gminy Kościan w Kokorzynie (Kokorzyn, Kościarska 32) | | **00014 - Leszno: I liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 5 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-----------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 462 | AS MŁODE ORŁY GOSTYŃ Piaski | ASTRA Krotoszyn | 2024-05-19 | 11:10 | LKS Korona Piaski (Piaski, Dworcowa 23A) | Przemysław Czajka (Gostyń) | **00014 - Leszno: I liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 6 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-----------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 463 | WISŁA Borek Wilkp. | ORŁA Jutrosin | 2024-05-18 | 10:00 | Stadion Miejski w Borku Wilkp. (Borek Wielkopolski, Sportowa 6) | Tomasz Węglarz (Białków) | | 464 | RAWIA Rawicz II | ASTRA Krotoszyn II | 2024-05-18 | 10:00 | Stadion im. Floriana Kapaly (Rawicz, Sportowa 13) | Piotr Łukasiewicz (Rawicz) | **00014 - Leszno: II liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 10 (RW)** ### 00014 - Leszno: II liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 9 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 465 | STOWARZYSZENIE GOSTYŃSKI FUTSAL | MKS KANIA Gostyń II | 2024-05-14 | 17:00 | Stadion OSiR (Gostyń, Sportowa 1) | Krystian Chwaliszewski () | | 466 | PKS Racot | GAP CZACZ Śmigiel II | 2024-05-19 | 10:00 | PKS Racot (Racot, Ogrodowa 3) | Alan Kunz () | | 467 | JUNA-TRANS Stare Oborzyńska II | STOWARZYSZENIE GOSTYŃSKI FUTSAL | 2024-05-17 | 17:30 | Juna Trans Oborzyńska Stare (Stare Oborzyńska, Szkolna 1) | Hubert Rogacki (Maksymilianowo) | | 468 | JUNA-TRANS Stare Oborzyńska I | MKS KANIA Gostyń II | 2024-05-17 | 17:00 | Juna Trans Oborzyńska Stare (Stare Oborzyńska, Szkolna 1a) | Alan Kunz () | ### 00014 - Leszno: III liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 5 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 469 | TĘCZA Tuchorza | GROM Wolsztyn II | 2024-05-18 | 13:30 | Tuchorza Stadion (Tuchorza ) MOSiR Wolsztyn | Paweł Piątkowski () | | 470 | MUKS APR WOLSZTYN | DĄB Kęblowo | 2024-05-18 | 10:00 | Wolsztyn (Wolsztyn, Bohaterów Biebrza 30) | Marek Kubaczyk (Mała Wieś) | | 471 | SOKÓŁ Wroniawy | SPORTING Przemęt | 2024-05-17 | 17:00 | WRONIAWY (Wroniawy, Źródłana ) | Marek Kubaczyk (Mała Wieś) | ### 00014 - Leszno: III liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 6 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 472 | POGOŃ Książ Wlkp. II| SPARTA Miejska Górka I | 2024-05-17 | 18:00 | Pogoń Książ Wlkp. (Książ Wielkopolski, Strzelecka 16) | Stanisław Dobry () | | 473 | UKS LPFA RAWICZ | AWDANIEC PAKOSŁAW | 2024-05-16 | 17:30 | Polskie (Dębno ) STADION SPORTOWY W PONIECU | Marek Jagla (Rawicz) | | 474 | PIAST Poniec | BAF BOJANOWO | 2024-05-18 | 11:00 | Poniec, Harcerska 3) | Ernest Chwaliszewski (Kociugi) | ### 00014 - Piła: I liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 1 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 475 | Nielba Wągrowiec | Sokół DAMASŁAWEK | 2024-05-14 | 19:00 | Stadion Miejski im. Stanisława Bała (Wągrowiec, Kościuszki 59) | Kamil Kuzio (Wągrowiec) | ### 00014 - Piła: II liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 1 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 476 | Stella Białosłiwie | GLKS WYSOKA | 2024-05-15 | 18:00 | BOISKO GMINNE (Białosłiwie ) | Marcin Stefanów (Szamocin) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 477 | GLKS WYSOKA | JOGA BONITO OKONEK | 2024-05-18 | 11:00 | GLKS Wysoka (Wysoka, Kościelna 4a) | Arkadiusz Zwierzchowski () | | 478 | ISKRA KRAJENKA | UKS FAIR-PLAY ZŁOTÓW | 2024-05-17 | 17:00 | Stadion Miejski (Krajenka) | Dominik Nochowicz () | | | | | | | Stadion LZS Noteć | | | 479 | Noteć Dziembowo | Stella Białośliwie | 2024-05-18 | 11:00 | Noteć Dziembowo (Dziembowo, Sportowa 5) | Bartosz Wiza (Pila) | **00014 - Piła: II liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 480 | UKS AP REISSA TRZCIANKA | GKS Iskra Szydłowo | 2024-05-18 | 12:00 | OSiR Trzcianka (Trzcianka, ks. Piotra Skargi 56) | Łukasz Karpiński (Trzcianka) | | 481 | Lubuszanin Trzcianka | KP PIŁA II | 2024-05-18 | 10:00 | MKS Lubuszanin Trzcianka (Trzcianka, ks. Piotra Skargi 56) | Łukasz Karpiński (Trzcianka) | | 482 | UKS SOCCER STARS PILA | UKS AP REISSA PIŁA II | 2024-05-17 | 18:00 | "CENTRUM" UL. BYDGOSKA (Pila, Bydgoska 76) | Rafał Plotka (Pila) | **00014 - Piła: II liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 3 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 483 | Drawa Krzyż Wlkp. | Fortuna WIELEŃ | 2024-05-13 | 17:00 | Stadion Miejski (Krzyż Wielkopolski, Adama Mickiewicza brak) | Dominik Olczyk (Łokacz Mały) | | 484 | Steico Noteć CZARNKÓW | Fortuna WIELEŃ | 2024-05-18 | 10:00 | MKS NOTEĆ CZARNKÓW-stadion (Czarnków, Nowa 8) | Filip Szymkowiak (Czarnków) | | 485 | Radwan LUBASZ | GOLNICA RYCZYWÓŁ | 2024-05-15 | 17:30 | Golnica Ryczywół (Ryczywół, Szkoła 1) | Wiesław Jóźwiak (Boguniewo) | **00014 - Piła: II liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 4 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 486 | Unia WAPNO | Sokół DAMASŁAWEK | 2024-05-14 | 17:00 | LKS Unia Wapno (Wapno, Sportowa 11) | Mariusz Andryszak () | | 487 | Unia WAPNO | Klos BUDZYŃ | 2024-05-18 | 10:00 | LKS Unia Wapno (Wapno, Sportowa 11) | Kamil Kuzio (Wagrowiec) | | 488 | Leśnik Margonin | KRAJNA WYRZYSK II | 2024-05-19 | 10:00 | MIEJSKI KLUB SPORTOWY "LESNIK" MARGONIN (Margonin, Budzyńska 4) | Patryk Panek (Budzyń) | **00014 - Poznań: I liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 489 | Błękitni WRONKI | SOKÓŁ Pniewy I | 2024-05-15 | 18:00 | Popowo (Popowo 3) | Arkadiusz Wojciechowski (Wronki) | ### 00014 - Poznań: I liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 3 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|----------------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 491 | FARAPELIKANŻydowo | MEBLORZSWARZĘDZI | 2024-05-13 | 18:00 | Fara Pelikan Żydowo (Żydowo, Adama Mickiewicza 15) | Dawid Chopcia () | | 492 | MKSTrzemeszno | LPFAPOZNĄNGniezno | 2024-05-19 | 10:00 | MKS Trzemeszno (Trzemeszno, Piastowska 11) | Jakub Glinkowski () | | 493 | VICTORIAWrześnia | POZNAŃSKA13Poznań | 2024-05-19 | 12:00 | MKS VICTORIA WRZEŚNIA (Września, Kosynierów 1) | Marcel Rembowicz (Września) | | 494 | PRZEMYSŁAWPoznań | MEBLORZSWARZĘDZI | 2024-05-18 | 10:00 | Przemysław "Polan A" (Poznań-Nowe Miasto, Józefa Piłsudskiego 112) | Łukasz Knypiński (Poznań-Nowe Miasto) | | 495 | AP TALENTYPoznań | FARAPELIKANŻydowo | 2024-05-18 | 12:00 | AP TALENTY POZNAŃ (Poznań-Nowe Miasto, Harcerska 5) | Wiktor Balcerek (Kamionki) | ### 00014 - Poznań: I liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 4 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|----------------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 496 | Luboński KS Luboń | UKS ORLIK MOSINA | 2024-05-14 | 17:30 | LUBONSKI KS (Luboń, Rzeczna 2) | Konrad Twardosz () | | 497 | Luboński KS Luboń | KOTWICA Kórnik | 2024-05-18 | 10:00 | LUBONSKI KS (Luboń, Rzeczna 2) | Patryk Mocek (Luboń) | | 498 | POLONIASrda Wlkp. I | WARTA Śrem | 2024-05-18 | 11:30 | Gminne Boisko Sportowe w Zielnikach (Zielniki 0) | Hubert Piotrowski () | | 499 | UKS ORLIK MOSINA | POGOŃ Książ Wlkp. | 2024-05-19 | 10:00 | UKS Orlik Mosina (Mosina, Konopnickiej 31) | Tomasz Dobicki (Granowo) | | 500 | AVIA KAMIONKI | SF LUBOŃ | 2024-05-18 | 09:00 | Avia Kamionki (Kamionki, Mieczewska 2) | Wiktor Balcerek (Kamionki) | ### 00014 - Poznań: II liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 5 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|----------------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 501 | UKS SOKÓLDUSZNIKI | RZEMIEŚLNIK Kwilcz | 2024-05-18 | 10:00 | HURAGAN PODRZEWIE (Podrzewie, Sportowa 1) | Marcin Turski () | | 502 | SIX AF NOWY TOMYŚL II | GWIAZDA Siedlec | 2024-05-19 | 17:30 | BOISKO PZU NOWY TOMYŚL (Nowy Tomyśl, Wypoczynkowa 64) | Krzysztof Polomka (Nowy Tomyśl) | | 503 | AP FUN. REISSA POZNAŃ Prilewy Nowy Tomyśl | Klub Sportowy OBRA Zbąszyń | 2024-05-18 | 09:00 | BOISKO PZU NOWY TOMYŚL Ośrodek Sportu | Przemysław Woźny () | ### 00014 - Poznań: II liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 6 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 504 | POLONIA Środa Wlkp. II | ORLIK POZNAŃ | 2024-05-14 | 18:00 | Boisko Sportowe w Zielnikach (Zielinki 0) | Zofia Kraska () | | 505 | LPFA POZNAŃ Skoki Welnia | 1922 LECHIA Kostrzyn | 2024-05-18 | 17:00 | Stadion Miejski (Skoki, Parkowa 10) | Wiesław Jóźwiak (Boguniewo) | | 506 | KOZIOŁEK POZNAŃ | POLONIA Środa Wlkp. II | 2024-05-19 | 18:00 | Harcerska (Poznań-Nowe Miasto, Harcerska 5) | Damian Reniec () | | 507 | MIESZKO Gniezno II | TALENT POZNAŃ | 2024-05-19 | 12:00 | Mieszko Gniezno sztuczna trawa (Gniezno, Strumykowa 8) | Dawid Chopcia () | | 508 | ORLIK POZNAŃ | ZJEDNOCZENI WRZEŚNIA | 2024-05-18 | 18:00 | Harcerska (Poznań-Nowe Miasto, Harcerska 5) | Jakub Pawłowski () | ### 00014 - Poznań: II liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 7 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 509 | UKS 2007 LUSOWO I | GKS Dopiewo | 2024-05-15 | 17:00 | Boisko Sady ul. Poprzeczna (Sady, Poprzeczna ) SPN | Wojciech Pietrucki () | | 510 | SPN SZAMOTUŁY | PATRIA Buk | 2024-05-17 | 18:00 | Szamotuły (Szamotuły, Sportowa 6) | Paweł Ciborek (Gałowo) | | 511 | SIMNAT ROKITA Rokietnica | SPÓJNIA Strykowo | 2024-05-18 | 08:00 | Rokita Rokietnica (Rokietnica, Szamotulska ) AP WILKI | Dawid Jasiński (Wilczna) | | 512 | AP WILKI DĄBRÓWKA | UKS 2007 LUSOWO I | 2024-05-18 | 10:00 | Paledzie (Paledzie, Leśna 17) | Krystian Kubasik () | | 513 | LPFA POZNAŃ Luboń | GKS Dopiewo | 2024-05-19 | 13:00 | Boisko Luboń (Luboń, Rzeczna 2) | Dawid Dymek () | ### 00014 - Poznań: III liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 2 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------| | 514 | LZS GMINY OBRZYCKO | SIMNAT ROKITA Rokietnica II | 2024-05-18 | 10:30 | Orzel Słopanowo (Słopanowo 36) Stadion Miejski - sztuczna nawierzchnia (Grodzisk Wielkopolski, Sportowa 2) | Arkadiusz Wojciechowski (Wronki) | | 515 | GSS Grodzisk Wlkp. | SOKÓŁ Pniewy II | 2024-05-17 | 18:30 | | Cezary Lechniak () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|----------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 516 | PROMIEN Opalenica II | SOKÓŁ Rakoniewice | 2024-05-16 | 18:00 | Stadion Miejski im. Jana Wojdy (Opalenica, Parkowa 46) | Adrian Rulczyński (Luboń) | | 517 | SF LUBOŃ II | LIDER SWARŻĘDZ II | 2024-05-15 | 17:30 | Stadion Miejski (Lubori, Rzeczna 2) | Maciej Rędzio (Poznań-Wilda) | | 518 | SUCHARY Suchy Las II | SF LUBOŃ II | 2024-05-18 | 16:00 | Boisko ul. Konwaliowa (Suchy Las, Konwaliowa 4) | Konrad Twardosz () | | 519 | LECHITA Klecko | CONCORDIA Murowana Goślina | 2024-05-18 | 12:30 | Lechita Klecko (Klecko, Ignacego Paderewskiego 26) | Maksym Krzemiński (Gniezno) | | 520 | LIDER SWARŻĘDZ II | PSS JUNIOR KOZIEGŁOWY | 2024-05-18 | 10:00 | UKS Lider Swarzedż (Zalasewo, Kórnicka 219) | Wojciech Tomkowiak (Swarzędz) | **00014 - Poznań: III liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 3 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|----------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 521 | AF 92 WITKOWO | ADALBERTUS DALEWO | 2024-05-15 | 17:00 | Stadion Miejski (Witkowo, Sportowa 6) | Wiktor Dawidowicz () | | 522 | SMS KONIN Wrzesnia | AF 92 WITKOWO | 2024-05-18 | 14:00 | KS Kosynier Sokolowo (Sokolowo, Sportowa 1) | Paweł Barański (Slupca) | | 523 | POLONIA Golina | LPFA POZNAŃ Dominowo Krzykosy | 2024-05-18 | 11:00 | Stadion Miejski w Golinie (Golina, Kusocińskiego 33) | Maciej Podziński (Konin) | | 524 | ADALBERTUS DALEWO | CLESCEVIA Kleszczewo | 2024-05-18 | 10:00 | Adalbertus Dalewo (Dalewo ) | Konrad Szaber (Pecna) | **00014 - Poznań: III liga okręgowa D1 Młodzik Grupa 4 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|----------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 525 | UNIA Swarzędz | AP REISSA Poznań II | 2024-05-15 | 17:00 | Unia Swarzędz - sztuczna trawa (Swarzędz, św. Marcina 1) | Marek Małek (Kobylnica) | | 526 | UKS AP REISSA PIŁA | KRAJNA WYRZYSK | 2024-05-13 | 18:00 | Stadion Zjednoczeni Kaczory (Kaczory, Piłska 1) | KKS Lech Poznań Spółka Akcyjna (Poznań-Grunwald, Bułgarska 17) | | 527 | KKS LECH Poznań | KRAJNA WYRZYSK | 2024-05-19 | 12:30 | Centrum MOSiR Piła (Piła, Bydgoska 76) | Marcin Chwaliński () | | 528 | KP PIŁA | WARTA POZNAŃ SA | 2024-05-18 | 12:30 | Stadion Miejski (Skoki, Parkowa 10) | Michal Lament () | | 529 | LPFA POZNAŃ Skoki I | MIESZKO Gniezno | 2024-05-19 | 09:00 | Centrum MOSiR Piła (Piła, Bydgoska 76) | Marcin Sikorski () | **00015 - I liga wojewódzka D2 Młodzik Grupa 1 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|----------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 525 | UNIA Swarzędz | AP REISSA Poznań II | 2024-05-15 | 17:00 | Unia Swarzędz - sztuczna trawa (Swarzędz, św. Marcina 1) | Marek Małek (Kobylnica) | | 526 | UKS AP REISSA PIŁA | KRAJNA WYRZYSK | 2024-05-13 | 18:00 | Stadion Zjednoczeni Kaczory (Kaczory, Piłska 1) | KKS Lech Poznań Spółka Akcyjna (Poznań-Grunwald, Bułgarska 17) | | 527 | KKS LECH Poznań | KRAJNA WYRZYSK | 2024-05-19 | 12:30 | Centrum MOSiR Piła (Piła, Bydgoska 76) | Marcin Chwaliński () | | 528 | KP PIŁA | WARTA POZNAŃ SA | 2024-05-18 | 12:30 | Stadion Miejski (Skoki, Parkowa 10) | Michal Lament () | | 529 | LPFA POZNAŃ Skoki I | MIESZKO Gniezno | 2024-05-19 | 09:00 | Centrum MOSiR Piła (Piła, Bydgoska 76) | Marcin Sikorski () | **00015 - I liga wojewódzka D2 Młodzik Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|----------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|--------|--------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 530 | STAL Pleszew | Polonia 1912 Leszno | 2024-05-13 | 18:00 | Stadion Miejski /boczne sz.nawierzchnia/ (Pleszew, Aleje Mickiewicza 6) | Krzysztof Orszulak (Grab) | | 531 | UKS AP REISSA KĘPNO | STAL Pleszew | 2024-05-18 | 09:00 | Boisko ze sztuczną nawierzchnią (Kępno, Sportowa 9) Kompleks Sportowy im. Z. Adamczaka (Leszno, Gorowska 49) | Zbigniew Lewek (Kępno) | | 532 | Polonia 1912 Leszno | SMS APR Ślesin | 2024-05-18 | 13:00 | Polonia Środa Wlkp: (Środa Wielkopolska, Sportowa 12) | Jakub Gruszkiewicz () | | 533 | POLONIA Środa Wlkp. | Obra 1912 Kościan | 2024-05-19 | 15:00 | Stadion Miejski (Rychwał, Sportowa 34) | Wiktor Balcerek (Kamionki) | | 534 | ZJEDNOCZENI Rychwał | JAROTA Jarocin | 2024-05-19 | 11:00 | Stadion Miejski (boisko ze sztuczną nawierzchnią) (Koło, Sportowa 12) | Waldemar Badowski (Olesin) | | 535 | OLIMPIA Koło | KKS 1925 KALISZ | 2024-05-18 | 13:15 | Ośrodek Sportowy im. Jana Pawła II (Koło, Sportowa 12) | Tomasz Wójtowicz (Turek) | **00015 - Kalisz: I liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 8 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|--------|--------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 536 | AP CZECH OSTRZESZÓW | KKS 1925 KALISZ II | 2024-05-15 | 18:00 | OSiR (Ostrzeszów, Kapielowa 5) Boisko sztuczne SP 2 (Ostrzeszów, Piastowska 3) | Zbigniew Lewek (Kępno) | | 537 | AP OSTRZESZÓW | OSTROVIA 1909 Ostrów Wlkp.| 2024-05-18 | 10:00 | Majkowskie Wembley (Kalisz, Juliana Tuwima 2) | Dawid Pieniężny (Kępno) | | 538 | KKS 1925 KALISZ II | CALISIA 14 KALISZ | 2024-05-19 | 18:00 | Majkowskie Wembley (Kalisz, Juliana Tuwima 2-4) | Jakub Michalski () | | 539 | UKS AP REISSA KALISZ | SZCZYT Szczytniki | 2024-05-17 | 20:00 | Majkowskie Wembley (Kalisz, Juliana Tuwima 2-4) | Yurii Sokoliuk () | **00015 - Kalisz: II liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 11 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|--------|--------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 540 | STAL Pleszew II | AP NOWE SKALMIERZYCE | 2024-05-19 | 13:00 | Stadion Miejski /boczne sz.nawierzchnia/ (Pleszew, Aleje Mickiewicza 6) | Daniel Ostrysz (Pleszew) | | 541 | KKS 1925 KALISZ III | PIAST BLIZANÓW | 2024-05-18 | 10:00 | Majkowskie Wembley (Kalisz, Juliana Tuwima 2) | Artur Janiak () | **00015 - Kalisz: II liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 12 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|--------|--------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 542 | LKS Godziesz 1966 | AP FUN. REISSA POZNAN/BRZEZINY | 2024-05-13 | 18:30 | Boisko w Godzieszach (Godziezhe Wielkie, Cmentarna 15) | Tomasz Kędzia (Kalisz) | | 543 | AP FUN. REISSA POZNAN/BRZEZINY | LZS Doruchów | 2024-05-17 | 18:00 | APR Brzeziny (Brzeziny, Gimnazjalna 1) | Dawid Szulc (Brzeziny) | | 544 | ISKRA-PROSNA Sieroszewice | OKS 1926 Ostrów Wlkp. | 2024-05-19 | 11:00 | Gminny Stadion Sportowy im. Jana Pawła II (Ostrów Wlkp., Sportowa 12) | Dawid Szulc (Brzeziny) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-----------------|------------|--------|-------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 545 | UKS FOOTBALL ACADEMY OSTRÓW WIELKOPOLSKI | LZS Siedlików | 2024-05-18 | 10:00 | Bronisława Malinowskiego (Sieroszewice, Sportowa 3) Orlik ul. Staroprzygodzka (Ostrów Wielkopolski, Staroprzygodzka 112) | Paweł Moszak () | | 546 | LPFA POZNAŃ/Władysławów | SOKÓŁ Kleczew | 2024-05-16 | 18:00 | Gminny w Russocicach (Russocice ) STADION MIEJSKI W KLECZEWIE (Kleczew, aleja 600-lecia 21) Stadion Miejski im. Mariana | Waldemar Badowski (Olesin) | | 547 | SOKÓŁ Kleczew | SKP Słupca | 2024-05-18 | 10:00 | Paska (Konin, Romana Dmowskiego 4) Stadion Miejski (boisko ze sztuczną nawierzchnią) (Kolo, Sportowa 12) | Bartosz Pietrowski () | | 548 | GÓRNIK KONIN I | MKS TUR 1921 TUREK | 2024-05-19 | 10:00 | Paska (Konin, Romana Dmowskiego 4) Stadion Miejski (boisko ze sztuczną nawierzchnią) (Kolo, Sportowa 12) | Jakub Matuszak () | | 549 | OLIMPIA Kolo II | GÓRNIK Kłodawa | 2024-05-19 | 13:30 | Paska (Konin, Romana Dmowskiego 4) Stadion Miejski (boisko ze sztuczną nawierzchnią) (Kolo, Sportowa 12) | Włodzimierz Nieznański (Kolo) | **00015 - Konin: II liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 10 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-----------------|------------|--------|-------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 550 | OLIMPIA Kolo III | GKS RZGÓW | 2024-05-17 | 19:00 | Stadion Miejski (boisko ze sztuczną nawierzchnią) (Kolo, Sportowa 12) Stadion Miejsko-Gminny w Dobrzej (Dluga Wieś 35) MGKS Tulisia Tuliszków (Tuliszków, Nortowska 1) | Włodzimierz Nieznański (Kolo) | | 551 | WICHER Dobra | UKS 7 Konin | 2024-05-18 | 11:00 | Stadion Miejsko-Gminny w Dobrzej (Dluga Wieś 35) MGKS Tulisia Tuliszków (Tuliszków, Nortowska 1) | Grzegorz Łakomicki (Dobra) | | 552 | TULISIA Tuliszków | GÓRNIK KONIN II | 2024-05-18 | 10:00 | Stadion Miejsko-Gminny w Dobrzej (Dluga Wieś 35) MGKS Tulisia Tuliszków (Tuliszków, Nortowska 1) | Rafał Żubrowski (Piętno) | **00015 - Konin: III liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 7 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-----------------|------------|--------|-------------------------------------------------------------------------|-------------------------------| | 553 | APR ORANJE KONIN | GÓRNIK KONIN III| 2024-05-13 | 17:00 | Polimenia (Konin, Ignacego Paderewskiego 8) Stadion Mniszki (Mniszki A 42) Fanclub Dąbroszyn (Dąbroszyn 2a) Polimenia (Konin, Ignacego Paderewskiego 8) | Radosław Jaszczak (Żychlin) | | 554 | ORION Skulsk | HETMAN Orchowo | 2024-05-17 | 17:15 | Stadion Mniszki (Mniszki A 42) Fanclub Dąbroszyn (Dąbroszyn 2a) Polimenia (Konin, Ignacego Paderewskiego 8) | Maciej Podziński (Konin) | | 555 | AP Banacha | GÓRNIK KONIN III| 2024-05-19 | 11:00 | Stadion Mniszki (Mniszki A 42) Fanclub Dąbroszyn (Dąbroszyn 2a) Polimenia (Konin, Ignacego Paderewskiego 8) | Karol Kuszka (Rzgów) | | 556 | APR ORANJE KONIN | WARTA Rumin | 2024-05-18 | 12:30 | Stadion Mniszki (Mniszki A 42) Fanclub Dąbroszyn (Dąbroszyn 2a) Polimenia (Konin, Ignacego Paderewskiego 8) | Piotr Kolaszak () | ### 00015 - Konin: III liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 8 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-----------------| | 557 | GKS OSIEK WIELKI | DABSKA AKADEMIA FUTBOLU | 2024-05-15 | 17:00 | GKS Osiek Wielki (Osiek Wielki, Leśne 1) | Magdalena Michalak () | | 558 | PAUZA | GKS OSIEK WIELKI | 2024-05-18 | | Boisko Sportowe w Grzegorzewie (Grzegorzew, Leśna 26) | Łukasz Łuczyński () | | 559 | ORZEŁ Grzegorzew | GKS Sompolno | 2024-05-18 | 10:00 | Stadion (Dąbie, 3 Maja 1) | Paweł Grabski () | | 560 | DABSKA AKADEMIA FUTBOLU | OLIMPIA Koło IV | 2024-05-18 | 09:45 | | | ### 00015 - Leszno: I liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 5 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-----------------------------| | 561 | KS 1920 Mosina | Polonia 1912 Leszno II | 2024-05-18 | 10:00 | 1920 Mosina (Mosina, Konopnickiej 31) | Maciej Kasperkowicz (Krosno) | | 562 | JUNA-TRANS Stare Oborzykska | ORKAN Chorzemín | 2024-05-14 | 18:00 | Stadion w Starych Oborzyksach (Stare Oborzyksa, Szkołna 1a) | Alan Kunz () | ### 00015 - Leszno: I liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 6 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-----------------------------| | 563 | UKS AP Reissa Poznań Gostyń | WARTA Śrem | 2024-05-18 | 10:00 | UKS AP REISSA GOSTYŃ (Gostyn, Sportowa 1) | Wiktor Dudka (Krobia) | | 564 | AT KROTOSZYN | MKS KANIA Gostyń | 2024-05-18 | 12:00 | Boisko, ul. Sportowa 1 (Krotoszyn, Sportowa 1) obiekty | Mateusz Chudy (Krotoszyn) | | 565 | UKS AP REISSA JAROCIN | ASTRA Krotoszyn | 2024-05-16 | 18:00 | JarocinSport (Jarocin, Sportowa 6) | Mateusz Mazurkiewicz (Jarocin) | ### 00015 - Leszno: II liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 8 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-----------------------------| | 566 | HELIOS Bucz | Obra 1912 Kościan II | 2024-05-18 | 10:00 | SKS HELIOS BUCZ – BUCZ DEBINA (Bucz, Bożkówowska 33) | Oliwier Krzyśiak (Śmigiel) | | 567 | DĄB Kęblowo | Klub Sportowy OBRA Zbąszyń | 2024-05-19 | 10:00 | Dąb Kęblowo (Kęblowo, Rauera 0) Boisko - Stadion LZS GWIAZDA Siedlec (Siedlec, Leśna 20) | Grzegorz Powałowski (Wijewo) | | 568 | GWIAZDA Siedlec | UKS Dyskobolia Grodzisk Wlkp. | 2024-05-19 | 10:00 | | Paweł Piątkowski () | ### 00015 - Leszno: II liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 9 (RW) | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 569 | MKS KANIA Gostyn II | Młoda GKSA KRZEMIENIEWO | 2024-05-17 | 18:15 | MKS Kania Gostyn (Gostyn, Sportowa 1) | Bartosz Jabłoński (Krzemieniewo) | | 570 | MKS KANIA Gostyn II | GAS KROBIA | 2024-05-18 | 13:00 | MKS Kania Gostyn (Gostyn, Sportowa 1) | Kamil Biegała () | | 571 | PAUZA | STOWARZYSZENIE GOSTYNSKI FUTSAL | 2024-05-18 | | | | **00015 - Leszno: III liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 6 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------|-------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 572 | KORMORAN Święciechowa | ORZEŁ Lipno II | 2024-05-19 | 11:30 | Kormoran Święciechowa (Święciechowa, Sportowa 1) | Tomasz Teofilewski () | | 573 | DĄBROCZANKA Pępowo | ZAWISZA Dolisk | 2024-05-18 | 10:00 | DĄBROCZANKA Pępowo (Pępowo, Sportowa 1) | Maciej Czerwiński () | **00015 - Piła: I liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 1 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------|-------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 574 | Polonia CHODZIEŻ | Nielba Wągrowiec | 2024-05-19 | 12:30 | Polonia Chodzież (Chodzież, Stanisława Staszica 12) | Dorian Jarosz (Lubasz) | | 575 | PAUZA | Korona STRÓŻEWO | 2024-05-18 | 10:00 | LKS Plomień Polajewo (Polajewo, Parkowa 1) | | | 576 | UKS AP REISSA PIŁA II | Sparta ZŁOTÓW | 2024-05-13 | 17:30 | Stadion Unii Ujście (Ujście, Portowa 9) | Mariusz Grecki (Miroslaw) | | 577 | Pogoń ŁOBŻENICA | GOOL WĄGROWIEC | 2024-05-18 | 10:00 | Pogoń Łobżenica (Łobżenica, ks. L. Raczkowskiego 2) | Michał Michnowicz (Złotów) | **00015 - Piła: II liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 1 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------|-------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 578 | UKS SOCCER STARS PIŁA | UKS FAIR-PLAY ZŁOTÓW | 2024-05-16 | 16:30 | Stadion (Dziembowo 5) "CENTRUM" UL. BYDGOSKA (Piła, Bydgoska 76) | Mariusz Domińczak () | | 579 | UKS SOCCER STARS PIŁA | AP RYŚ | 2024-05-14 | 16:30 | Stadion Miejski Szydłowo (Szydłowo, Sportowa 1) | Bartłomiej Kuzka (Szydłowo) | | 580 | Football Academy Piła | UKS FAIR-PLAY ZŁOTÓW | 2024-05-19 | 16:00 | Stadion WLKS Łobżonka (Wyrzysk, Parkowa 11) | Mariusz Domińczak () | | 581 | KRAJNA WYRZYSK II | UKS AP START JASTROWIE | 2024-05-18 | 09:30 | | Jarosław Michalski (Lipia Góra) | | 582 | UKS AP REISSA TRZCIANKA | PAUZA | 2024-05-18 | | | | **00015 - Poznań: I liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|--------------------|-------------------|------------|--------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 583 | AP OBORNIKI I | SUCHARY Suchy Las | 2024-05-18 | 09:30 | Stadion Oborniki | Szymon Prusakiewicz () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 584 | LIDER SWARŻĘDZ | KOZIOŁEK POZNAŃ | 2024-05-18 | 15:00 | (Oborniki, Objeżderska 2) UKS Lider Swarżędz (Zalasewo, Kornicka 219) Boisko - Ryczywół (Ryczywół, Szkołna 2) | Mateusz Jusiak () | | 585 | LPFA POZNAŃ Rogoźno | PSS JUNIOR KOZIEGŁOWY | 2024-05-18 | 18:00 | | Jędrzej Kalinowski (Ryczywół) | **00015 - Poznań: I liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 3 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 586 | AP LWY TARNOWO PODGÓRNE | GKS TARNOVIA Tarnowo Podgórne | 2024-05-15 | 18:30 | Boisko Otusz (Otusz, Promienista 1) Tarnovia Tarnowo Podgórze (Tarnowo Podgórze, Nowa 15) OSiR Tarnowo Podgórze (Tarnowo Podgórze, Nowa 15) | Adam Draszczyk () | | 587 | GKS TARNOVIA Tarnowo Podgórne | KS Canarinhos Skórzewo | 2024-05-18 | 12:00 | | Kamil Sobociński (Poznań-Nowe Miasto) | | 588 | AP LWY TARNOWO PODGÓRNE | AP OSIR LWOWEK | 2024-05-18 | 10:00 | | Kamil Sobociński (Poznań-Nowe Miasto) | | 589 | AP WILKI DĄBRÓWKA | AS ORLIK KAŹMIERZ | 2024-05-18 | 12:00 | | Krystian Kubasik () | **00015 - Poznań: I liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 4 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 590 | WIELKOPOLSKA Komorniki | JEDYNKA Luboń | 2024-05-18 | 10:00 | Wielkopolska Komorniki (Szreniawa, Poznańska 6) MKS Przemysław "Harcerska" (Poznań-Nowe Miasto, Harcerska 5) | Maciej Rędzio (Poznań-Wilda) | | 591 | PRZEMYSŁAW Poznań | KŁOS Zaniemyśl | 2024-05-19 | 14:15 | | Grzegorz Ołowski (Poznań-Grunwald) | | 592 | KOTWICA Kórnik I | WARTA POZNAŃ SA II | 2024-05-15 | 18:00 | KSS Kotwica Kórnik (Kórnik, Leśna 6) Boisko Treningowe (Luboń, Rzeczna 2) | Karol Oczkowski () | | 593 | JEDYNKA Luboń | AVIA KAMIONKI | 2024-05-15 | 19:00 | | Sławomir Neldner (Mosina) | **00015 - Poznań: II liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 594 | SPN SZAMOTUŁY | AS WRONKI | 2024-05-13 | 18:30 | SPN Szamotuły (Szamotuły, Sportowa 6) STADION SZAMOTUŁY (Szamotuły, Sportowa 5) | Paweł Ciborek (Gałowo) | | 595 | AT SPORTEKO SZAMOTUŁY | UKS SOKÓŁ DUSZNIKI | 2024-05-18 | 10:30 | | Adam Draszczyk () | | 596 | PAUZA | SPN SZAMOTUŁY | 2024-05-18 | | | | **00015 - Poznań: II liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 3 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 597 | KS Canarinhos Skórzewo II | SIMNAT ROKITA Rokietnica | 2024-05-15 | 19:15 | Skórzewo SP2 (Skórzewo, Księżda Stanisława) | Tomasz Adamek () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 598 | KS Canarinhos Skórzewo II | AP FUN, REISSA POZNAŃ | 2024-05-19 | 13:00 | Kozierowskiego I) Skórzewo SP2 (Skórzewo, Księżda Stanisława Kozierowskiego I) Rokita | Kacper Musiał (Skórzewo) | | 599 | SIMNAT ROKITA Rokietnica | RED BOX Suchy Las | 2024-05-18 | 10:00 | Rokietnica (Rokietnica, Szamotulska ) | Dawid Jasiński (Wilczna) | **00015 - Poznań: II liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 4 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 600 | POZNANSKA 13 Poznań II | OTPS WINOGRADY Poznań | 2024-05-18 | 09:00 | SKS POZNAŃSKA 13 (Poznań-Stare Miasto, Armii Poznań 15) STADION MIEJSKI - BT1 (Poznań-Grunwald, Bulgarska 17) CRKF Akwen (Czerwonak, św. Wojciecha 48) | Mateusz Adamczyk (Pawłowice) | | 601 | LPFA POZNAŃ Podolany | OLYMPIQUE POZNAŃ | 2024-05-19 | 10:00 | | Marcin Chwaliński () | | 602 | AP BŁEKITNI OWIŃSKA | MKS OLIMP POZNAŃ | 2024-05-19 | 10:00 | | Jan Kimel () | **00015 - Poznań: II liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 5 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 603 | VITCOVIA Witkowo | PIAST Kobylinica | 2024-05-18 | 11:00 | GKS Vitcovia Witkowo (Witkowo, Sportowa 15) Boisko w Sokolowie (Sokolowo, Sportowa 4) | Błażej Robakowski (Piekary) | | 604 | ZJEDNOCZENI WRZEŚNIA | MIESZKO Gniezno II | 2024-05-18 | 10:00 | | Marcel Rembowicz (Września) | | 605 | VICTORIA Września | AVIA KAMIONKI II | 2024-05-19 | 09:30 | MKS VICTORIA WRZEŚNIA (Września, Kosynierów 1) | Tomasz Kaźmierczak (Kaczanowo) | **00015 - Poznań: II liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 6 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 606 | KOTWICA Kórnik II | UKS Śrem | 2024-05-18 | 13:00 | KSS Kotwica Kórnik (Kórnik, Leśna 6) Pogoń Książ Wilk. (Książ Wielkopolski, Strzelecka 16) | Kacper Lebioda (Gądki) | | 607 | POGON Książ Wilkp. | POLONIA Środa Wilkp. III | 2024-05-16 | 17:00 | Warta Śrem (Śrem, Dezyderego Chłapowskiego 12 A) | Kacper Ilski () | | 608 | WARTA Śrem II | HURAGAN Pobiedziska | 2024-05-18 | 09:00 | | Maciej Skrzypczak (Brodnica) | **00015 - Poznań: II liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 7 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|--------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------| | 609 | OLIPIA PLEWISKA | UKS ORLIK MOSINA | 2024-05-14 | 18:00 | Stadion - Plewińska (Plewińska, Szkoła 132) | Damian Jankowski (Poznań-Stare Miasto) | | 610 | KORONA ZAKRZEWO | GKS Dopiewo | 2024-05-18 | 11:00 | Boisko przy Szkole | Jakub Such (Poznań-Stare Miasto) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-----------------------------| | 611 | LIPNO Stęszew | OLIMPIA PLEWISKA | 2024-05-19 | 09:30 | Podstawowej im. Arkadego Fidlera (Przeźmierowo, Kościerlna 55) | Waldemar Kaczmarek (Stęszew) | | 612 | SF LUBOŃ | UKS ORLIK MOSINA | 2024-05-19 | 17:00 | Stadion Miejski (Lubori, Rzeczna 2) | Sławomir Neldner (Mosina) | **00015 - Poznań: III liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 2 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-----------------------------| | 613 | PROMIEŃ Opalenica | SOKÓŁ Pniewy | 2024-05-15 | 17:30 | Stadion Miejski im. Jana Wojdy (Opalenica, Parkowa 46) | Krzysztof Nowak (Opalenica) | | 614 | PATRIA Buk | WARTA POZNAŃ SA dz | 2024-05-18 | 10:30 | Patria Buk (Buk, Sportowa 14) | Marcin Górczak (Buk) | | | ACADEMY FOOTBALL-PRO GRODZISK WLKP. | PIAST JABŁONNA | 2024-05-17 | 17:00 | Stadion Miejski w Grodzisku Wlkp. (Grodzisk Wielkopolski, Powstańców Chocieszyńskich 52) | Cezary Lechniak () | **00015 - Poznań: III liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 3 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-----------------------------| | 616 | Błękitni WRONKI | KLOS Gałowo | 2024-05-15 | 18:00 | Popowo (Popowo 3) | Kamil Bzdziel (Obrowo) | | 617 | KLOS Gałowo | SIMNAT ROKITA Rokietnica III | 2024-05-18 | 10:00 | Klos Gałowo (Gałowo, Sportowa 3) | Blazej Niewiada () | | 618 | POZNANIAK POZNAŃ | LKS Baborówko | 2024-05-19 | 12:00 | Boisko sztuczna trawa ul. Harcerska 5, Poznań (Poznań-Nowe Miasto, Harcerska 5) | Alex Kaplon () | | 619 | SIMNAT ROKITA Rokietnica II | Błękitni WRONKI | 2024-05-18 | 12:00 | Rokita Rokietnica (Rokietnica, Szamotulska ) | Miłosz Chaliński () | **00015 - Poznań: III liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 4 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|-----------------------------| | 620 | SPARTA SKLEJKA Orzechowo | LOTNIK-1997 POZNAŃ | 2024-05-18 | 10:00 | Sparta-Sklejka Orzechowo (Orzechowo, Szkolna 15) | Olga Pietrzykowska (Września) | | 621 | LZS Cielcza | ORLIK POZNAŃ | 2024-05-18 | 11:00 | Stadion w Cielczy (Cielcza, Sportowa 1) | Jacek Włoch (Jarocin) | | 622 | AKADEMIA MŁODEGO PIŁKARZA POZNAŃ | WARTA Śrem III | 2024-05-19 | 10:00 | Boisko ze sztuczna nawiechnią - Harcerska 5 (Poznań-Nowe Miasto, Harcerska 5) | Przemysław Majer (Poznań-Nowe Miasto) | **00015 - Poznań: III liga okręgowa D2 Młodzik Grupa 5 (RW)** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 623 | LPFA POZNAŃ Skoki III | LPFA POZNAŃ Skoki II | 2024-05-13 | 17:30 | Boisko w Łopuchowie (Łopuchowo) Mieszko Gniewno | Wiesław Jóźwiak (Boguniewo) | | 624 | MIESZKO Gnieżno III | CHROBRY GNIEŻNO | 2024-05-19 | 14:00 | sztuczna trawa (Gniezno, Strumykowa 8) Boisko OLIMP (Poznań-Nowe Miasto, Rusa 56) | Dawid Chopcia () | | 625 | TALENT POZNAŃ | LPFA POZNAŃ Skoki III | 2024-05-18 | 13:00 | PSS Junior Koziegłowy (Czerwonak, św. Wojciecha) | Mikołaj Gaczkowski () | | 626 | PSS JUNIOR KOZIEGŁOWY II | LPFA POZNAŃ Skoki II | 2024-05-18 | 12:00 | PSS Junior Koziegłowy (Czerwonak, św. Wojciecha) | Bruno Brunstad () | **00020 - IV Liga "Artbud"** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|----------------------------------------------|-------------------------------| | 2319 | CENTRA 1946 Ostrów Wlkp. | KORONA Piaski | 2024-05-18 | 14:00 | "PIAST" CZEKANÓW (Czekanów, Strażacka 1) | Michał Kosicki (Piotrów) | | | | | | | | Damian Jankowski (Poznań-Stare Miasto) | | | | | | | | Miron Krakowski (Poznań-Nowe Miasto) | | 2320 | Polonia CHODZIEŻ | Pogoń ŁOBŻENICA | 2024-05-18 | 15:00 | Stadion Piłkarski LZS Noteć Dziemibowo (Dziemibowo, Sportowa 5) | Maciej Lanckowski | | | | | | | | Marcin Sadowski (Toruń) | | | | | | | | Jarosław Gryckiewicz | | 2321 | GKS TARNOVIA Tarnowo Podgórne | MIESZKO Gnieżno | 2024-05-19 | 17:00 | Stadion (Tarnowo Podgórne, 23 Października 34) | Maciej Skrzypczak (Brodnica) | | | | | | | | Tomasz Nowicki (Szamotuły) | | | | | | | | Wojciech Sikora (Czarnków) | | 2322 | Nielba Wagrowiec | OSTROVIA 1909 Ostrów Wlkp. | 2024-05-18 | 14:00 | Stadion Miejski im. Stanisława Baćka (Wagrowiec, Kościuszki 59) | Paweł Kaczala () | | | | | | | | Kamil Kanczler (Jankowy) | | | | | | | | Krzysztof Filar (Kalisz) | | 2323 | POLONIA 1908 MARCINKI KĘPNO | WIARA LECHA Poznań | 2024-05-18 | 16:00 | Stadion Miejski (Kępno, Sportowa 7) | Maciej Ziółkowski () | | | | | | | | Dawid Niedzielewski (Zalasewo) | | | | | | | | Dariusz Przerwa (Konin) | | 2324 | HURAGAN Pobiedziska | LKS Goluchów | 2024-05-18 | 14:00 | Stadion Miejski (Pobiedziska, Kiszkowska 7) | Przemysław Czajka (Gostyń) | | | | | | | | Dawid Nowak (Leszno) | | | | | | | | Oliwier Kowalik (Wilkowice) | | 2325 | VICTORIA Września | KOTWICA Kórnik | 2024-05-18 | 15:00 | MKS VICTORIA WRZEŚNIA (Września, Kosynierów 1) | Maciej Pelka (Poznań-Stare Miasto) | | | | | | | | Dawid Maciejewski (Poznań-Wilda) | | | | | | | | Piotr Baciła (Poznań-Jezyce) | | 2326 | Polonia 1912 Leszno | Obra 1912 Kościan | 2024-05-19 | 11:00 | Stadion Piłkarsko-Lekkoatletyczny (Leszno, Strzelecka 8) | Andrzej Pawlak (Rabowice) | | | | | | | | Jakub Lewczuk (Walcz) | | | | | | | | Szymon Cyferkowski (Poznań-Grunwald) | | 2327 | JAROTA Jarocin | LIPNO Stęszew | 2024-05-18 | 17:00 | Stadion Jarocin-Sport (Jarocin, Sportowa 6) | CORE PZPN | **00021 - Piąta liga "Red Box" Grupa 1** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 2328 | PIAST Kobylinica | SOKÓŁ Pniewy | 2024-05-18 | 14:00 | Piast Kobylinica (Kobylinica, Poznańska 50) | Janusz Tyrpin (Mrowino) Grzegorz Wojtaszyk (Mrowino) Wiktor Wiąz () | | 2329 | WARTA Międzychód | Leśnik Margonin| 2024-05-19 | 15:00 | Warta Międzychód (Międzychód, Sportowa 6) | Krzysztof Malinowski (Pila) Bartosz Wiza (Pila) Jakub Urbański () | | 2330 | Polonia JASTROWIE | PŁOMIEN Przyprostynia | 2024-05-18 | 15:00 | M.K.S POLONIA JASTROWIE (Jastrowie, Wojska Polskiego ) | Paweł Smolibowski (Poznań-Stare Miasto) Volodymyr Makiejew () Bohdan Kholkovskyy () | | 2331 | Zamek GOŁAŃCZ | KP PIŁA | 2024-05-17 | 18:00 | KS Zamek Golańcz (Golańcz, Sportowa 11A) | Michał Arentewicz (Poznań-Jeżyce) Tomasz Stelmaszewski (Poznań-Jeżyce) Michał Zaborowski (Poznań-Stare Miasto) | | 2332 | NASZA DYSKOBIOLA GRODZISK WLKP. | SPARTA Oborniki | 2024-05-18 | 12:00 | Stadion Rodan-Grodkin (Grodzisk Wielkopolski, Sportowa 2) | Michał Lebioda (Zalasowo) Przemysław Jaworski (Swarżędź) Dariusz Zlotnicki () | | 2333 | SPARTA Szamotuły | Klos BUDZYŃ | 2024-05-18 | 17:00 | Stadion sportowy im Stanisława Kurowskiego (Szamotuły, Sportowa 6) | Michał Waskowski (Komorniki) Maciej Rędzio (Poznań-Wilda) Artur Witkowski () | | 2334 | Lubuszanin Trzcianka | Korona STRÓŻEWO | 2024-05-17 | 18:00 | MKS Lubuszanin Trzcianka (Trzcianka, ks. Piotra Skargi 56) | Patryk Wyrębski (Szamotuły) Jacek Tacik (Szamotuły) Kamil Perz (Wronki) | ### 00021 - Piąta liga "Red Box" Grupa 2 | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|----------------|------------|-------|-------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 2335 | POLONIA Środa Wlkp. II | GKS Dopiewo | 2024-05-19 | 12:00 | CSiR Stadion Średzki (Środa Wielkopolska, Sportowa 12) | Magdalena Malek (Pobiedziska) Dawid Maciejewski (Poznań-Wilda) Marek Malek (Kobylinica) | | 2336 | PRZEMYSŁAW Poznań | SKP Słupca | 2024-05-18 | 19:55 | MKS Przemysław "Golecin" (Poznań-Jeżyce, Warmińska 1) | Kacper Wilk () Szymon Cyferkowski (Poznań-Grunwald) Miłosz Garstecki () | | 2337 | AVIA KAMIONKI | POLONUS Kazimierz Biskupi | 2024-05-18 | 16:00 | Avia Kamionki (Kamionki, Mieczewska 2) | Kamil Kowalski (Nietążkowo) Marcel Lisieniecki (Nowy Lubosz) Nikodem Szczepaniak () | | 2338 | KLOS Zaniemyśl | GÓRNIK KONIN | 2024-05-18 | 16:00 | Stadion Gminny im. Arkadiusza Marciniaka w Zaniemyślu (Zaniemyśl, Poznańska 28) | Wojciech Pietrucki () Dawid Jasiński (Wilcza) Jakub Szczepankiewicz (Poznań-Grunwald) | | 2339 | AP REISSA Poznań | OLIMPIA Koło | 2024-05-19 | 17:30 | POSiR Golecin (Poznań-Jeżyce, Warmińska 1) | Krzysztof Siefarski (Chodzież) Dorian Jarosz (Lubasz) Dominika Lisiecka (Pila) | | 2340 | POLANIN Strzałkowo | LKS Ślęsin | 2024-05-18 | 18:00 | KS POLANIN STRZAŁKOWO (Strzałkowo, Aleja Prymasa) | Jakub Należyty (Bartodzieje) Bartosz Pietrzkiwicz (Wągrowiec) Mariusz Kobus (Zbietka) | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 2341 | POLONIA Golina | 1922 LECHIA Kosztrzyn | 2024-05-18 | 17:00 | Stadion Miejski w Golinie (Golina, Kusocińskiego 33) | Patryk Panek (Budzyń) Mariusz Andryszak () Marcin Sikorski () | | 2342 | MEBLORZ SWARŻĘDZ | KS ZJEDNOCZENI TRZEMESZNO | 2024-05-18 | 16:00 | Meblorz Swarżędz (Gruszczyn, Swarżędzka 54) | Julia Sierpowska (Rawicz) Bruno Wojciechowski (Rawicz) Aleksander Niedźwiecki () | | 2343 | LKS Ślesin | AP REISSA Poznań | 2024-05-15 | 18:15 | Stadion Miejski (Ślesin, Napoleona 1) | Marcin Orszulak (Grab) Adam Rzepczyk (Jarocin) Kamil Klauza () | **00021 - Piąta liga "Red Box" Grupa 3** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 2344 | DĄBROCZANKA Pępowo | RAWIA Rawicz | 2024-05-18 | 17:00 | DĄBROCZANKA Pępowo (Pępowo, Sportowa 1) | Dariusz Nawrot (Kotlın) Marcin Marasek (Żółków) Łukasz Wojtasik () | | 2345 | KKS 1925 KALISZ II | PAUZA | 2024-05-18 | | | | | 2346 | ASTRA Krotoszyn | VICTORIA Ostrzeszów | 2024-05-18 | 15:00 | Stadion Miejski (Krotoszyn, Sportowa 1) | Michalina Diakow (Raczyce) Mateusz Kupijaj (Poznań-Wilda) Alex Jankowiak () | | 2347 | Pinsel-Peter KROBIANKA Krobia | ORZEŁ Mroczeń | 2024-05-18 | 11:30 | STADION KROBIA (Krobia, Ogród Ludowy 2) | Łukasz Dudziak (Osieczna) Marcin Gano (Krzemieniewo) Jarosław Krełowski (Leszno) | | 2348 | WARTA Śrem | ZAWISZA Łęka Opatowska | 2024-05-18 | 17:00 | Warta Śrem (Śrem, Poznańska 15) | Maciej Filip (Wolsztyn) Janusz Gierczyński (Kościan) Łukasz Chumski (Kościan) | | 2349 | PELIKAN Grabów | LZS Cielcza | 2024-05-18 | 17:00 | Boisko w Grabowie (Grabów nad Prosną, Przemysłowa 3) | Marcin Orszulak (Grab) Szymon Pera (Marszew) Szymon Pecyna (Jarocin) | | 2350 | PIAST Czekanów | MKS KANIA Gostyń | 2024-05-19 | 11:00 | Boisko w Czekanowie (Czekanów, Strażacka 1) | Radosław Śniadecki () Bartosz Barczok (Poznań-Nowe Miasto) Paweł Moszak () | | 2351 | ZEFKA Kobyla Góra | PIAST Poniec | 2024-05-19 | 16:00 | Boisko sportowe (Kobyla Góra, Powstańców Wielkopolskich 12) | Zbigniew Tomczyński (Kalisz) Marcin Szczęśniak (Kalisz) Mateusz Śniegula () | **00023 - Trzecia liga kobiet "LOKUM"** | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|---------------------|-------------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------| | 2352 | ŚLUPCZANKA ŚLUPCA | VICTORIA NIEMCZ OSIELSKO | 2024-05-19 | 16:00 | Stadion Leśny (Ślupca, Gajowa 4) | Tomasz Żynda (Konin) Piotr Drzewiecki (Rychwał) Kamil Leonczuk () | | 2353 | Akademia Piłkarska Chemik Bydgoszcz | KS Pszczółki | 2024-05-19 | 12:00 | BKS CHEMIK (Bydgoszcz, Glinki 79) | Michał Sander (Zamość) Sławomir Winiecki (Zamość) Iwo Czaplewski (Bydgoszcz) | | 2354 | JSS Toruń | LADIES FOOTBALL ACADEMY SZCZECIN | 2024-05-18 | 14:15 | BOISKO MOSiR TORUŃ (Toruń, Szosa Chełmińska 75) | Grzegorz Sosnowski (Chelmża) Dawid Dybowski (Toruń) Andrzej Keński () | | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 2355 | Lechia Gdańsk | Victoria SP 2 Sianów | 2024-05-18 | 13:00 | Stadion Miejski (Gdańsk, Romualda Traugutta 29) | Mateusz Górecki (Gdańsk) Oleksandr Borovko () Jan Muller (Potęgowo) | | 2356 | MEDYK POLOMarket Konin III | Wikęd GOSRiT Luzino | 2024-05-18 | 15:00 | Stadion Miejski im. Złotej Jedenastki Kazimierza Górskiego (Konin; Podwale 1) | Michał Farbicki (Kalisz) Maciej Podziński (Konin) Dariusz Smolarek (Pawłowek) | ### 05002 - Klasa C Grupa 1 | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 2382 | Old Boys CHAMPION ROKIETNICA| PAUZA: Old Boys AVIA KAMIONKI | 2024-05-15 | 20:00 | Centrum Sportowe Rokietnica (Rokietnica, Szamotulska 32) | Michał Folt (Poznań-Nowe Miasto) Przemysław Eszner () | | 2383 | Old Boys POLONIA POZNAŃ | Old Boys HELIOS Czempiń | 2024-05-18 | 16:00 | Pelikan (Poznań-Nowe Miasto, Harcerska 5) | | | 2384 | Old Boys PELIKAN Niechanowo | Old Boys KORONA ZAKRZEWO | 2024-05-18 | 17:00 | Niechanowo (Niechanowo, Brzozowa 1) | Dominik Komorniczak (Zalasewo) Krzysztof Kolaczkowski () | | 2385 | Old Boys TARNOVIA Tarnowo Podgórne | PAUZA: Old Boys AVIA KAMIONKI | 2024-05-18 | | | | | 2386 | OLDBOY WOLSZTYN | OLDBOYS SADY | 2024-05-18 | 12:00 | Stadion MOSiR Wolsztyn (Wolsztyn, Bohaterow Bielnika 30) | Mateusz Malycha (Wolsztyn) | | 2387 | Old Boys CHAMPION ROKIETNICA| Old Boys ODLEW Poznań | 2024-05-18 | 17:00 | Centrum Sportowe Rokietnica (Rokietnica, Szamotulska 32) | Kacper Lebioda (Gądki) Wiesław Pawlicki () | ### 05048 - Czwarta liga kobiet | L.p. | Gospodarze | Goście | Data | Godz. | Miejsce | Obsada | |------|-----------------------------|-------------------------|------------|-------|----------------------------------------------|---------------------------------------------| | 2388 | LIPNO Stęszew | JAROTA Jarocin | 2024-05-19 | 12:30 | STADION MIEJSKI (Stęszew, Trzebawska 15) | Konstancja Ostrowska () Weronika Kozłowska () Milena Kadzińska (Poznań-Grunwald) | | 2389 | GROM Wolsztyn | KKP POWIAT PILSKI | 2024-05-19 | 18:30 | Grom Wolsztyn (Wolsztyn, Bohaterów Bielnika 30) | Piotr Teofilewski (Leszno) Przemysław Gruszkiewicz (Leszno) Krzysztof Parzy (Leszno) | | 2390 | MKS KANIA Gostyń | Welna SKOKI | 2024-05-19 | 16:00 | MKS Kania Gostyń (Gostyń, Sportowa 1) | Adam Bartkowiak (Gostyń) Kamil Biegala () Adrian Skorczak (Gostyń) |
72625868-1a89-4465-b2b1-1445e0d5795f
finepdfs
1.112305
CC-MAIN-2024-26
https://wielkopolskizpn.pl/files/document/305/obsada-sedziowska-w-terminie-13-19-maja-2024-roku-1564.pdf
2024-06-12T17:55:58+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-26/segments/1718198861183.54/warc/CC-MAIN-20240612171727-20240612201727-00630.warc.gz
567,747,425
0.992963
0.993724
0.993724
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "po...
pol_Latn
{}
true
[ 3758, 7975, 15994, 20434, 25053, 34884, 44688, 48557, 52550, 56860, 60291, 68082, 76885, 80302, 83938, 90969, 95355, 98880, 107022, 110648, 116660, 123072, 127090, 131236, 137236, 141035, 145045, 148350, 151848, 156306, 160558, 163286, 167502, 171160...
1
0
Regulamin zarządzania prawami autorskimi, prawami pokrewnymi i prawami własności przemysłowej oraz zasad komercjalizacji w Małopolskiej Wyższej Szkole im. Józefa Dietla w Krakowie § 1 1. Niniejszy Regulamin wprowadza się w celu ochrony praw własności intelektualnej w Małopolskiej Wyższej Szkole im. Józefa Dietla w Krakowie (zwanej dalej Uczelnią) oraz celowej i racjonalnej dystrybucji przychodów z tych praw i ich komercjalizacji. 2. Regulamin określa zasady zarządzania prawami autorskimi, prawami pokrewnymi i prawami własności przemysłowej oraz zasady komercjalizacji w odniesieniu do wyników badań naukowych lub prac rozwojowych prowadzonych w ramach Uczelni wraz z know-how związanym z tymi wynikami. 3. Regulamin określa w szczególności: 1) prawa i obowiązki Uczelni, jej pracowników oraz studentów w zakresie ochrony prawnej i korzystania z praw autorskich i praw pokrewnych oraz praw własności przemysłowej; 2) zasady postępowania w celu uzyskania ochrony prawnej rezultatów; 3) zasady wynagradzania twórców; 4) zasady i procedury komercjalizacji. 4. Zasady korzystania z majątku Uczelni wykorzystywanego do komercjalizacji oraz świadczenia usług naukowo-badawczych reguluje Regulamin korzystania z infrastruktury badawczej Uczelni. 5. Regulaminu nie stosuje się do opracowań pracowników Uczelni, nie zawierających wyników badań naukowych. Takie opracowania mogą być publikowane bez konieczności rejestracji (dozwolona publikacja). § 2 Ilekroć w niniejszym Regulaminie mowa jest o: 1) twórca – należy przez to rozumieć pracownika lub pracowników Uczelni, studentów, doktorantów oraz stażystów, którzy wytworzyli dobra intelektualne, a także inne osoby, które zawarły z Uczelnią umowy zlecenia lub umowy o dzieło, w wyniku których powstały dobra intelektualne; twórca jest także współtwórca danego dobra intelektualnego, w sytuacji, kiedy nie wszyscy jego współtwórcy są pracownikami Uczelni. W takim przypadku współtwórcy danego dobra intelektualnego winni określić swój udział procentowy w prawach do danego dobra i przy zgłaszaniu tego dobra na zasadach określonych w niniejszym Regulaminie. Twórca winien poinformować Uczelnię o tym podziale; 2) studencie – należy przez to rozumieć uczestnika studiów pierwszego i drugiego stopnia prowadzanych w Uczelni; 3) inną osobę – należy przez to rozumieć osobę, która nie jest pracownikiem Uczelni, studentem; 4) spółce celowej – należy przez to rozumieć spółkę kapitałową utworzoną przez Uczelnię; 5) spółkach usługowych – należy przez to rozumieć spółki handlowe z udziałem Uczelni, których przedmiotem działania jest realizacja zamówień podmiotów zewnętrznych; 6) komercjalizacji bezpośredniej – należy przez to rozumieć sprzedaż wyników badań naukowych, prac rozwojowych lub know-how związanego z tymi wynikami albo oddawanie do używania tych wyników lub know-how, w szczególności na podstawie umowy licencyjnej, najmu oraz dzierżawy; 7) komercjalizacji pośredniej – należy przez to rozumieć obejmowanie lub nabywanie udziałów lub akcji w spółkach w celu wdrożenia lub przygotowania do wdrożenia wyników badań naukowych, prac rozwojowych lub know-how związanego z tymi wynikami; 8) kosztach związanych bezpośrednio z komercjalizacją – należy przez to rozumieć koszty zewnętrzne, w szczególności koszty ochrony prawnej, ekspertyz, wyceny wartości przedmiotu komercjalizacji i opłat urzędowych; do kosztów tych nie wlicza się kosztów poniesionych przed podjęciem decyzji o komercjalizacji oraz wynagrodzenia; 9) know-how – należy przez to rozumieć nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne i organizacyjne lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których podjęto niezbędne działania w celu zachowania ich poufności. § 3 Postanowienia Regulaminu kształtują stosunek pracy pracowników Uczelni, w zakresie nieuregulowanym odmiennie w zawartych umowach, w tym umowach o pracę. § 4 Przedmiotem własności intelektualnej, są zwane dalej dobrami intelektualnymi: - utwory w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych; - wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, topografie układów scalonych i projekty racjonalizatorskie - określone w ustawie Prawo własności przemysłowej; - odmiany roślin w rozumieniu ustawy o nasiennictwie; - know-how związane z wynikami badań naukowych lub prac rozwojowych; - bazy danych. § 5 1. Uczelni przysługują autorskie prawa majątkowe do: - utworów stworzonych przez pracownika Uczelni w wyniku wykonywania obowiązków w ramach stosunku pracy w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron; - utworów nabytych przez Uczelnię wraz z autorskimi prawami majątkowymi. 2. Uczelni przysługuje prawo do uzyskania patentu na wynalazek albo prawa ochronnego na wzór użytkowy, jak również prawa z rejestracji wzoru przemysłowego w razie dokonania wynalazku, wzoru użytkowego albo wzoru przemysłowego w wyniku wykonywania przez twórcę obowiązków w ramach stosunku pracy albo z realizacji innej umowy w Uczelni. 3. Uczelni przysługuje prawo do odmian roślin w razie wyhodowania nowej odmiany roślin w wyniku wykonywania przez twórcę obowiązków w ramach stosunku pracy albo z realizacji innej umowy w Uczelni. 4. Uczelni przysługuje prawo do know-how, w razie gdy informacje takie zostały uzyskane w ramach wykonywania przez twórcę obowiązków w ramach stosunku pracy albo z realizacji innej umowy w Uczelni. § 6 Dobra intelektualne wytworzone w wyniku wykonywania przez twórcę obowiązków wynikających ze stosunku pracy, to dobra wytworzone: - przez osobę pozostającą w stosunku pracy z Uczelnią bez względu na formę stosunku pracy (mianowanie, umowa o pracę); - w wyniku działań podejmowanych w ramach obowiązków pracowniczych. § 7 1. Autorskie prawa majątkowe pracowników Uczelni do prac doktorskich i habilitacyjnych oraz innych publikacji o charakterze naukowym pozostają przy ich twórcach, jednakże wyniki badań naukowych i prac rozwojowych zawarte w pracach doktorskich i habilitacyjnych należą do Uczelni. 2. Autorskie prawa majątkowe do utworów wytworzonych w związku z prowadzoną działalnością dydaktyczną (programy zajęć, konsepty wykładów, konsepty ćwiczeń i innych zajęć dydaktycznych, sylabusy) pozostają przy ich twórcach. § 8 Uczelnia, o ile umowa nie stanowi inaczej, nabywa prawa do dóbr intelektualnych: - wytworzonych w wyniku umów zlecenia, umów o dzieło, w tym umów ze studentami i innymi osobami w Uczelni; - stworzonych w wyniku realizacji grantów oraz projektów w Uczelni. § 9 Uczelnia nabywa prawo własności przedmiotów materialnych: - powstałych w wyniku badań naukowych – z chwilą ich wytworzenia; - na których utrwalono utwór – z chwilą przejęcia utworu. § 10 Spory w zakresie kwalifikacji danego dobra intelektualnego rozstrzygane są przez Rektora. § 11 1. Twórcy utworu przysługują zawsze prawa autorskie osobiste (prawo wymieniania jako autora, prawo nienaruszalność treści i formy utworu, itd.). 2. Twórcy wynalazku, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego oraz topografii układu scalonego lub nowej odmiany roślin przysługuje prawo do wymieniania go jako twórcy w opisach, rejestrach oraz w innych dokumentach i publikacjach. § 12 1. Student zobowiązany jest do poszanowania praw własności intelektualnej innych osób, w szczególności praw promotora oraz opiekuna pracy dyplomowej lub opiekuna naukowego. 2. Prawa osobiste i majątkowe do utworów stworzonych przez studentów w toku studiów lub w trakcie realizacji prac dyplomowych, należą co do zasady do twórców. 3. W przypadku powstania współwłasności praw wyłącznych pomiędzy studentem i Uczelnią (w szczególności prawa do patentu) wzajemne relacje stron i wspólne działania wobec przedmiotu praw uzgodnione zostaną w umowie sporządzonej na piśmie. Postanowienie powyższe znajduje zastosowanie także w sytuacji, kiedy uprawnionymi z tytułu praw wyłącznych są strony trzecie (w szczególności przedsiębiorcy). 4. Student będący twórcą dobra własności przemysłowej, programu komputerowego, know-how lub bazy danych ma prawo do zgłoszenia go Prezydentowi w celu uzyskania pomocy w ochronie lub powierzenia zarządu i komercjalizacji. Warunki udzielenia pomocy, powierzenia zarządu lub komercjalizacji określi umowa. 5. Uczelnia przysługuje pierwszeństwo w opublikowaniu pracy dyplomowej studenta. Jeżeli Uczelnia nie opublikowała pracy dyplomowej w ciągu 6 miesięcy od jej obrony, student, który jest jej twórcą, może ją opublikować, chyba że praca dyplomowa jest częścią utworu zbiorowego. 6. Prace dyplomowe mogą być przygotowywane w ramach prac badawczo-rozwojowych realizowanych przez Uczelnię. Przed przystąpieniem do wyboru tematu pracy student jest informowany przez opiekuna pracy, czy dana praca objęta jest niniejszą regulacją. 7. Uczestnictwo w pracy badawczo-rozwojowej, wpisującej się w zakres badań prowadzonych przez studenta i każdej innej osoby nie zatrudnionej w Uczelni, wymaga uprzedniego zawarcia umowy przenoszącej prawa majątkowe do wypracowanej przez niego w trakcie tej pracy własności intelektualnej na rzecz Uczelni, na warunkach niniejszego Regulaminu.
92efade3-8fd7-4918-adff-44efed9b381f
finepdfs
1.80957
CC-MAIN-2020-40
https://dietl.edu.pl/wp-content/uploads/2019/11/Regulamin-zarz%C4%85dzania-prawami-autorskimi.pdf
2020-09-18T19:43:47+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400188841.7/warc/CC-MAIN-20200918190514-20200918220514-00164.warc.gz
343,035,530
0.999994
0.999996
0.999996
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
true
[ 2101, 4368, 6713, 9096 ]
1
0
UCHWAŁA Nr XV/84/95 RADY MIEJSKIEJ W CHEŁMŻY Z DNIA 28 KWIECIEŃ 1995 ROKU W sprawie przyjęcia sprawozdania z działalności finansowej gminy /budżetu miasta Chełmża za rok 1994/. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie terytorialnym /Dz.U. Nr 16 z 1990 r., poz. 95 z późn. zm./ oraz art. 55 ust. 5 ustawy z dnia 5 stycznia 1991 roku - Prawo Budżetowe /Dz.U. Nr 4, poz. 18/ Rada Miejska UCHWALA § 1. Przyjmuje się sprawozdanie z działalności finansowej gminy /budżetu miasta Chełmża/ za rok 1994. § 2. Sprawozdanie z wykonania budżetu i zadań rzeczowych za 1994 rok stanowi załącznik do niniejszej uchwały. § 3. Zarząd Miasta ogłosi sprawozdanie, o którym mowa w § 1 w trybie przewidzianym dla przepisów gminnych. § 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Przewodniczący Rady Miejskiej Ryszard Nowicki SPRAWOZDANIE Z WYKONANIA UCHWAŁY BUDŻETOWEJ NR XXXIX/238/94 RADY MIEJSKIEJ W CHEŁMŻY Z DNIA 5.III.94 r. W SPRAWIE "BUDŻETU MIASTA NA 1994 r." Budżet miasta Chełmża na 1994 rok w/g uchwały Nr XXXIX/238/94 Rady Miejskiej w Chełmży z dnia 05 marca 1994 roku. W sprawie budżetu miasta na 1994 r. po stronie dochodów wynosił 33.786.005.400zł. natomiast o stronie wydatków 42.853.779.000zł. W wyniku przeprowadzonych zmian w trakcie jego realizacji, na podstawie uchwał: Nr I/5/94 Rady Miejskiej w Chełmży z dnia 5 lipca 1994 roku - zmieniająca uchwałę Nr XXXIX/238/94 Nr III/21/94 Rady Miejskiej w Chełmży z dnia 30 września 1994 roku - zmieniająca uchwałę Nr XXXIX/238/94 Nr V/36/94 Rady Miejskiej w Chełmży z dnia 22 października 1994 roku - w sprawie podziału "Rezerwy budżetowej na 1994 rok" Nr VI/39/94 Rady Miejskiej w Chełmży z dnia 27 października 1994 roku - zmieniająca uchwałę Nr XXXIX/238/94 Nr X/54/94 Rady Miejskiej w Chełmży z dnia 9 grudnia 1994 roku - zmieniająca uchwałę Nr XXXIX/238/94 Nr XI/60/94 Rady Miejskiej w Chełmży z dnia 29 grudnia 1994 roku - zmieniająca uchwałę Nr XXXIX/238/94 budżet miasta Chełmża po stronie dochodów wyniósł - 40.057.765 tyś. natomiast po stronie wydatków 49.125.539 tyś. Niedobór budżetowy w kwocie 9.067.774 tyś. pokryto nadwyżką budżetową w kwocie 1.067.774 tyś. kredytem zaciągniętym w Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w kwocie 5.000.000.000 zł oraz pożyczką zaciągniętą w Wojewódzkim Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w kwocie 3.000.000.000 zł. Dotacje na zadania zlecone i powierzone po zmianach w ciągu roku zamknęło się kwotą 7.759.409 tyś. po stronie dochodów i wydatków. Wykonanie dochodów ogółem za 1994 rok wynosi 42.175.389 tyś. co stanowi 105% rocznego planu. Dochody budżetowe w/g działów obrazuje poniższa tabela. | DZIAŁ | NAZWA | BUDŻET w/g UCHWAŁY | BUDŻET PO ZMIANACH | WYKONANIE | % WYKONANIA | |-------|----------------------------------------------------------------------|---------------------|--------------------|-------------|-------------| | 70 | GOSPODARKA KOMUNALNA - DOTACJE | | 5.350.000 | 5.329.866 | 99,6 | | 74 | GOSPODARKA MIESZKANIOWA ORAZ NIMATERIALNE USŁUGI KOMUNALNE | 1.460.000 | 1.740.000 | 2.107.688 | 121 | | | - WŁSANE | 1.450.000 | 1.450.000 | 1.817.688 | | | | - DOTACJE | 280.000 | 280.000 | 280.000 | | | | - ZLECONE | 10.000 | 10.000 | 10.000 | | | 86 | OPIEKA SPOŁECZNA | 6.832.744 | 7.178.744 | 7.178.744 | 100 | | | - ZLECONE | 6.832.744 | 7.082.744 | 7.082.744 | | | | - DOTACJE | 96.000 | 96.000 | 96.000 | | | 87 | KULTURA FIZYCZNA I SPORT | | | | | | | - ZLECONE | | 50.000 | 50.000 | 100 | | 89 | RÓŻNA DZIAŁALNOŚĆ | | | | | | | - ZLECONE | 20.000 | 20.000 | 20.000 | 100 | | 90 | DOCHODY OD OSÓB PRAWNYCH I OD OSÓB FIZYCZNYCH | 23.660.000 | 23.786.000 | 25.507.667 | 107 | | 91 | ADMINISTRACJE PAŃSTWOWE I SAMORZĄDOWE | 594.075 | 664.423 | 638.132 | 96 | | | - WŁASNE | 67.758 | 67.758 | 41.467 | | | | - ZLECONE | 440.537 | 494.005 | 494.005 | | | | - POWIERZONE | 85.780 | 102.660 | 102.660 | | | 94 | FINANSE | | | 74.694 | | | 97 | RÓŻNE ROZLICZENIA | | | | | | | - SUBWENCJE | 1.219.186 | 1.268.598 | 1.268.598 | 100% | **OGÓŁEM** | | 33.786.005 | 40.057.765 | 42.175.389 | 105 | Dochody w/g rozdziałów i paragrafów przedstawia załączona tabela – załącznik nr 1. Szczegółowa analiza wykonania dochodów jest przedstawiona w porównaniu do analogicznego okresu roku ubiegłego w tys. zł. **DZIAŁ "70" - GOSPODARKA KOMUNALNA** Plan - 5,350,000 - wykonanie - 5,329,866 co stanowi 99,6% planu rocznego. W tym środki otrzymane w ramach dotacji od Wojewody Toruńskiego na inwestycje własne - "Stacja uzdatniania wody" Plan - 2,200,000 - wykonanie - 2,200,000 tj. 100% planu. - Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w kwocie 3,150,000 wydatkowano - 3,129,866 tj. 99,3% **DZIAŁ "74" - GOSPODARKA MIESZKANIOWA ORAZ NIEMATERIALNE USŁUGI KOMUNALNE** Plan - 1,740,000 - wykonanie - 2,107,688 co stanowi 121% planu. | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.XII.1993r. | |---------|---|--------------------------------------------|--------|-----------|------|-------------------------| | 7552 | 64| Dochody z dzierżawy wieczystego użytkowania | 570,000| 573,086 | 100 | 419,757 | | | 35| Dochody ze sprzedaży majątku | 880,000| 1,244,602 | 141 | 966,175 | | | 86| Dotacje na zadania własne | 280,000| 280,000 | 100 | | | | 88| Cmentamictwo Wojenne | 10,000 | 10,000 | 100 | 7,000 | | | | **OGÓŁEM** | 1,740,000| 2,107,688 | 121 | 1,332,932 | W roku 1994 z majątku Komunalnego uzyskano dochody z tytułu 1) sprzedaży mieszkań Komunalnych - 596 mln. 2) sprzedaży pawilonów - 21 mln. 3) sprzedaży działek budowlanych - 92 mln. 4) sprzedaży nieruchomości zabudowanych - 117 mln. 5) sprzedaży użytkowania wieczystego - 239 mln. 6) oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste - 42 mln. 7) uregulowanie należnych rat za 1994 r. z tytułu sprzedaży mieszkań w budynku przy ulicy Szewskiej 3 - 137 mln. DZIAŁ - 86 - OPIEKA SPOŁECZNA Plan - 7.178.744 - wykonanie - 7.178.744 - co stanowi 100% planu rocznego Środki w kwocie 7.082.744 zostały przekazane na zasiłki, udzielane w ramach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i utrzymanie MOPS, natomiast 96.000 na dodatki do czynszów mieszkalnych. W roku 1993 na zasiłki i pomoc społeczną wpłynęła kwota 5.258.940tyś. DZIAŁ - 87 - KULTURA FIZYCZNA I SPORT Plan - 50.000 - wykonanie - 50.000 - co stanowi 100% planu Dotacje dla Klubu Sportowego "Włókniarz" W poprzednim roku K.S. "Włókniarz" otrzymał 55.000tyś. DZIAŁ - 89 - RÓŻNA DZIAŁALNOŚĆ Plan - 20.000 - wykonanie - 20.000 - co stanowi 100% planu Dotacje na wydatki z za kresu Obrony Cywilnej. W roku 1993 na powyższe wydatki otrzymaliśmy 3.840 DZIAŁ - 90 - DOCHODY OD OSÓB PRAWNYCH I OD OSÓB FIZYCZNYCH Plan - 23.786.000 - wykonanie - 25.507.667 - co stanowi 107% planu Dochody własne w dziale "90" za rok 1994 zrealizowano w 103% w stosunku do planu rocznego, a z Urzędu Skarbowego zostały zrealizowane w 112% w stosunku do planu. Natomiast na koniec 1993r. dochody w dziale "90" zostały zrealizowane w 101% w stosunku do planu, w tym: - dochody własne - 100% - dochody z Urzędu Skarbowego w 102% DZIAŁ - 91 - ADMINISTRACJA PAŃSTWOWA I SAMORZĄDOWA Plan - 664.423 - wykonanie - 638.132 - co stanowi 96% planu. | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.XII.93r. | |---------|---|---------------------|--------|-----------|-------|----------------------| | 9142 | 88| Zadania zlecone | 494.005| 494.005 | 100 | 344.000 | | 9143 | 88| Zadania polecone | 102.660| 102.660 | 100 | 74.976 | | 9146 | 64| Różne opłaty | 37.758 | 23.971 | 63 | 43.519 | | | 76| Grzywny i kary | 20.000 | 17.496 | 87 | 25.399 | | | 77| Różne dochody | 10.000 | --------- | ----- | 5.058 | | | | OGÓŁEM | 664.423| 638.132 | 96 | 492.952 | Dochodami w tym dziale są wpływy z: - mandatów zasądzanych przez Straż Miejską - 17.496tyś. - różne opłaty (zezwolenie na parkowanie, opłaty za usługi ksero, wpłaty za książeczki ubezpieczeniowe, meldunkowe, opłata za spisanie testamentu, prowizja od sprzedaży znaczków skarbowych) - 23.971tyś. W roku 1993 dochody w dziale 91 "Administracja Państwowa i Samorządowa" zostały zrealizowane w 34% w stosunku do planu. DZIAŁ - 94 - FINANSE Plan - -------------------------- - wykonanie - 74.694 Dochodami w tym dziale są odsetki od środków zgromadzonych na rachunkach bankowych. DZIAŁ - 97 - RÓŻNE ROZLICZENIA Plan - 1.268.598 - wykonanie - 1.268.598 - co stanowi 100% planu. W roku 1993 miasto otrzymało subwencje w kwocie 894.698 tyś., co oznacza że w roku 1994 wzrost subwencji wyniósł 42%. Z powyższych wyliczeń wynika, że z kwoty 42.175.389 tyś. tj. dochodów zrealizowanych w 1994 roku: - Urząd Miejski zebrał kwotę - 15.515.061 tyś. - Urząd Skarbowy przekazał - 11.926.455 tyś. - Subwencja wpłynęła w wysokości - 1.268.598 tyś. - Dotacja na zadania zlecone wpłynęła w kwocie - 7.656.749 tyś. - Dotacja na zadania własne wpłynęła w kwocie - 5.705.866 tyś. - Dotacja na zadania powierzone wpłynęła w kwocie - 102.660 tyś. W roku 1994 z planowanej kwoty wydatków 49.125.539 tyś. wydatkowano 45.238.132 tyś. Co stanowi 92% planu rocznego. Wydatki budżetowe w/g działów prezentuje poniższa tabela: | DZIAŁ | NAZWA | BUDŻET W/G UCHWAŁY | BUDŻET PO ZMIANIE | WYKONANIE | % WYK. | |-------|--------------------------------------------|--------------------|-------------------|-------------|--------| | 40 | Rolnictwo | 120.000 | 100.000 | 90.599 | 91 | | 70 | Gospodarka komunalna | 15.627.792 | 20.925.784 | 17.783.337 | 85 | | 74 | Gospodarka mieszkaniowa oraz niematerialne usługi komunalne | 2.220.000 | 2.800.000 | 2.568.339 | 92 | | 79 | Oświata i Wychowanie | 2.922.000 | 3.187.000 | 3.187.000 | 100 | | 83 | Kultura i sztuka | 1.893.690 | 1.893.690 | 1.885.396 | 99,6 | | 85 | Ochrona zdrowia | 350.000 | 350.000 | 350.000 | 100 | | 86 | Opieka społeczna | 10.172.244 | 10.782.656 | 10.695.601 | 99 | | 87 | Kultura fizyczna i sport | 687.000 | 878.579 | 877.073 | 100 | | 89 | Różna działalność | 733.550 | 733.550 | 669.428 | 91 | | 91 | Administracja państwowa i samorządowa | 6.726.317 | 6.736.086 | 6.441.426 | 96 | | 93 | Bezpieczeństwo publiczne | 656.186 | 656.186 | 607.925 | 93 | | 94 | Finanse | 630.000 | 82.008 | 82.008 | 100 | | 97 | Różne rozliczenia | 115.000 | — | — | — | OGÓŁEM: 42.853.779 49.125.539 45.238.132 92 Wydatki w/g rozdziałów i paragrafów przedstawia załącznik nr.2 Szczegółowa analiza wydatków jest przedstawiona w porównaniu do 1993 roku. **DZIAŁ - 40 - ROLNICTWO** Plan - 100.000 - wykonanie - 90.599 - co stanowi 91% planu. W ramach powyższych wydatków finansowano płace pracownika melioracji z narzutami, zakup drobnych narzędzi oraz palików do umocnienia rowów melioracyjnych. Wykonano odmulenia ręczne rowów melioracyjnych, oczyszczenia ich z odpadów oraz wycinkę chwastów na skarpach rowów. **DZIAŁ - 70 - GOSPODARKA KOMUNALNA** Plan - 20.925.784 - wykonanie - 17.783.337 - co stanowi 85% planu. | ROZDZIAŁ | $ | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.XII.93r. | |----------|----|--------------------------------------------|--------|-----------|-------|-----------------------| | 7011 | 72 | Zakup śmiecianki | 100.000| 100.000 | 100 | | | 7221 | 36 | Oczyszczanie miasta | 1.102.000| 995.532 | 90 | 1.031.443 | | 72331 | 36 | Zielenie miejska | 410.000| 352.517 | 86 | 195.423 | | 7261 | 36 | Bieżące utrzymanie ulic, placów, mostów i wiaduktów | 1.208.000| 1.099.718 | 91 | 929.404 | | 7262 | 36 | Oświetlenie ulic | 1.007.000| 999.499 | 99 | 680.623 | | 7395 | 36 | Pozostała działalność | 17.098.784| 14.236.071 | 83 | 1.060.672 | | | 72 | Szalet miejski | 45.000 | 40.513 | 90 | 2.500 | | | | Dotacje na inwestycje | 17.053.784| 14.195.558 | 83 | 1.058.172 | | | | **OGÓŁEM** | **20.9225.784**| **17.783.337** | **85** | **3.897.565** | Wydatki w dziale "70" wzrosły w stosunku do roku 1993 o 356%. ## POZOSTAŁA DZIAŁALNOŚĆ ### - INWESTYCJE | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | |--------------------------------------------|----------|------------|-----| | Rozbudowa stacji uzdatniania | 4.077.292| 4.077.292 | 100 | | Oczyszczalnia ścieków | 4.547.992| 4.540.194 | 99,8| | Gazyfikacja ODJ - 1-go Maja | 368.500 | 368.500 | 100 | | Cmentarz Komunalny | 50.000 | 50.000 | 100 | | Rekultywacja wysypiska | 2.100.000| 2.092.420 | 99,6| | Zakup śmieciarki | 450.000 | 449.500 | 99,9| | Budowa kolektora | 5.000.000| 2.157.660 | 43,1| | Budowa drogi ul. Góma | 460.000 | 460.000 | 100 | **OGÓŁEM** | | 17.053.784 | 14.195.558 | 83 | 1) **Rozbudowa Stacji Uzdatniania Wody ul. 1-go Maja 12** Na planowaną w budżecie kwotę 4.077.292 zł wykonano robót za 4.077.292. Inwestycja finansowana była: - Dotacja Wojewody - 2.200.000.000,- - Środki własne - 1.877.292,- Roboty realizowały następujące przedsiębiorstwa: 1. "Anpalex" spółka z o.o. 88-100 Inowrocław ul. Poznańska od 94.01.01. do 94.09.07. 2. "Alstal" Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe 88-100 Inowrocław ul. Jacewo 76 - od 94.11.10. do chwili obecnej Od początku realizacji inwestycji wykonano niżej wymienione roboty: 1. Roboty dodatkowe hali filtrów i mieszaczy - 47.000.000,- 2. Instalacja technologiczna - 1.948.000.000,- 3. Instalacja elektryczna - 300.000.000,- 4. Dokumentacja - 165.000.000,- 5. Roboty elektryczne w stacji trafo - 122.000.000,- 6. Dostawa pomp 4 szt. - 274.551.200,- 7. Instalacja sprężonego powietrza - 24.000.000,- 8. Instalacja wody chlorowej - 57.000.000,- 9. Instalacja wod-kan. - 22.000.000,- 10. Roboty konstrukcyjne - 100.000.000,- 11. Instalacja c.o. - 80.000.000,- 12. Technologia kotłowni urządzenia - 170.000.000,- 13. Nadzory, opłaty - 223.883.100,- Do realizacji pozostały niżej wymienione roboty za kwotę 1.794.333.800,- /179.433,38 zł./ I etap b 1. Roboty budowlane hali filtrów i mieszaczy - 100.000.000,- 2. Instalacja elektryczna SUW - 100.000.000,- 3. Układ rozruchowy "Gwiazda-Trójkąt" - 38.000.000,- 4. Uzbrojenie terenu rob. instalacyjne - 100.000.000,- I etap c 1. Instalacja wentylacyjna - 62.000.000,- 2. Instalacja elektryczna - 150.000.000,- 3. Instalacja dla agregatu prądotwórczego - 11.000.000,- 4. Instalacja c.o. - 29.000.000,- 5. Technologia kotłowni - 46.000.000,- 6. Instalacja paliwowa kotłowni - 42.000.000,- 7. Kominy stalowe - 22.000.000,- 8. Rob. budowlane, modernizacyjne, adaptacja, konstrukcja - 620.000.000 9. Przyłącze kan. deszczowej do zbiornika retencyjnego - 46.000.000,- 10. Drogi 312,0 m² chodniki 35,0 m² - 133.000.000,- 11. Ocieplenie ściany elewacji PŁ bud. sterowni - 20.000.000,- 12. Ocieplenie dachu budynku SUW - 63.000.000,- 13. Ocieplenie ścian budynku SUW - 30.000.000,- 14. Sieć zewnętrzna elektryczna z oświetleniem - 46.000.000,- 15. Montaż pomp obiegowych 3 szt. i płucznej 1 szt. - 119.448.800,- 16. Nadzory i opłaty - 16.885.000,- Do 100% wykonania zadania należy zrealizować następujące roboty dodatkowe nie ujęte w umowie z wykonawcą a przewidziane w projekcie: 1. Żelbetowy zbiornik retencyjny V-600,0 m³ ca - 2.250.000.000,- 2. Kolektor tłoczny przepompowni ścieków ca - 100.000.000,- 3. Technologia przepompowni ścieków ca - 80.000.000,- 4. Droga 350,0 m² chodnik 50,0 m² ca - 190.000.000,- Razem - 2.540.000.000 /254.000,00 zł 2) Oczyszczalnia ścieków "Stacja krat i sit" Plan - 4.547.992 - wykonanie - 4.540.186 Inwestycja finansowana była: 1. WFOŚ i GW - 3.800.000.000,- 2. Środki własne - 747.992.500,- Roboty realizowało Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjno-Melioracyjnych spółka z o.o. Grudziądz ul. Składowa 4 Wykonano niżej wymienione roboty: 1. Makroniwelację 2. Drogę dojazdową 3. Komorę rozprężną ścieków 2,10x3,0 m h-1,60 m 4. Halę krat wraz z wyposażeniem - budynek krat o konstrukcji stalowej 3,0x12,0 m h-5,0 m - kraty mechaniczne KUMP-900/1,6 szt. 2 - krata ręczna awaryjna typ KUR-900/600-1500 - hydrauliczna praska skratek typ HPS-250 - pojemnik asenizacyjny typ PB-1100 5. Piaskownik poziomy z hydraulicznym odbiorem piasku typ PPH-3-900 6. Poletka ociekowe piasku 7. Komora pomiarowa ścieków z przepływomierzem typ UPKO-10 8. Poletko odciekowe piasku 9. Kolektor sanitarny o 800 mm na ławie żelbetowej dł. 125,0 m 8 szt. studni rewizyjnych Do wykonania zostało: 1. Zakup i montaż 3 szt. aeratorów 3) Budowa drogi ul. Górna Plan - 460.000 - wykonanie - 460.000 Inwestycja finansowana była ze środków własnych. Roboty realizowało Przedsiębiorstwo Robót Drogowych w Toruniu ul. Polna. Wykonano niżej wymienione roboty: - korytowanie drogi z podbudową z tłucznem wapiennym 1491,60 m² - warstwa ścieralna = 3 cm z masy mineralno-bitumicznej 1561,60 m² - krawężnik betonowy /ustawienie na ławie betonowej/ 15x30x75 cm 530,00 m Roboty wykonano w 100% i oddano do użytku. 4) Gazociąg Dn 150/100/50 w ul. Poniatowskiego i Łokietka wraz z 28 szt. przyłączy domowych. Plan - 368.500 - wydatkowano - 368.500 Inwestycja finansowana była za środków własnych. Roboty realizował Zakład Remontowy Urządzeń Gazowniczych w Toruniu ul. Szosa Lubicka. Wykonano niżej wymienione roboty: - aktualizacja dokumentacji - roboty ziemne na odcinku 150,0 m - ułożono sieć Dn 150 z rur stalowych na odcinku 150,0 m w ul. Poniatowskiego. Do wykonania zostało robót za kwotę 716.700.000 zł. /71.670,00 zł./ - pozostała sieć w ul. Poniatowskiego - przyłącza domowe 28 szt. 5) Cmentarz Komunalny Plan - 50.000 - wykonanie - 50.000 W ramach powyższego zadania zlecono wykonanie odwiertów i dokumentację geologiczną. 6) Rekultywacja wysypiska w Bielczynach Plan - 2.100.000 - wykonanie - 2.092.420 Inwestycja finansowana była: - WFOŚ i GW - 1.900.000.000 zł. - środki własne - 200.000 zł. Roboty realizowało Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjno-Melioracyjnych spółka z o.o. Grudziądz ul. Składowa 4. Wykonano niżej wymienione roboty: 1. Szyb odgazowujący głębokości 7,00 m szt. 2 2. Drenaż opaskowy i studnie pośrednie m³ 3880 3. Studnię kontrolną o 1000 mm szt. 1 4. Punkty piezometryczne P1 i P2 szt. 2 5. Mineralną warstwę drenażową drenażu gazowego z żwiru B 8/16 = 20 cm m³ 11.000 6. Uszczelniającą warstwę drenażu odgazowującego z gliny = 50 cm m³ 11.000,00 7. Fartuch glinowy skarpy wysypiska m³ 427,0 Do wykonania zostało: 1. Ułożenie drenażu gazowego z rur PCW o 80mm m 540,0 2. Ułożenie drenażu wodnego z rur PCW o 100mm m 1303,0 3. Warstwa mineralna z żwiru B 8/16 = 20cm m³ 443,0 4. Warstwa uszczelniająca z gliny = 50 cm m³ 885,0 5. Ułożenie geowłókniny m² 24.125,0 6. Piaskowa warstwa ochronna = 10 cm m² 23.770,0 7. Powierzchniowa warstwa gruntowa z ziemi spławikowej = od 30 do 50 cm m² 23.770,0 lub m³ 11.885,0 7) Budowa kolektora grawitacyjnego "A" o 1000mm dł. 150,0 m przepompowni głównej o wydajności 0 - 300 l/s, kolektora tłocznego o 500 mm dł. 800,0 m. Plan - 5.000.000 - wydatkowano - 2.157.660 Inwestycja finansowana była z kredytu BOŚ Roboty realizowało Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjno-Melioracyjnych spółka z o.o. Grudziądz ul. Składowa 4. Wykonano niżej wymienione roboty: - kolektor "A" o 1000 mm na gotowo - 100,00 m - studnia S7 na gotowo - 1 szt. - część budowlana przepompowni - 75% - część budowlana trafostacji - 85% - droga dojazdowa - 80% Do wykonania zostało: - kolektor "A" o 1000 mm - 50,0 m - studnia S8 - szt. 1 - część budowlana przepompowni - 25% - technologia przepompowni - 100% - część budowlana trafostacji - 15% - technologia trafostacji - 100% - zasilanie kablowe trafostacji - 100% - kolektor tłoczny o 500 mm - 800,0 m - przecisk pod torami - 100% - wpięcie do stacji krat i sit - 100% - studnie S9, S10, S18, wpięcie do czynnego kolektora zrzutowego - 100% **ZAKUP ŚMIECIARKI** Plan - 550.000 - wykonanie - 549.500 Inwestycja finansowana była: - dotacja WFOŚ i GW - 449.500 - środki własne - 100.000 Cena samochodu wynosi 950 mln. pozostała kwota zostanie spłacona z budżetu roku 1995 w 4 równych ratach (od I do IV) po 100 mln. SZALET MIEJSKI W tej pozycji wydatkowano kwotę 40.513 tyś. W ramach tej kwoty sfinansowano remont szaletów ul. Sikorskiego i ul. Łazienna na kwotę 30.735.500,- oraz prowadzono bieżącą obsługę za kwotę 9.777.500,- (opłaty za wodę, kanał, środki sanitarne). BIEŻĄCE UTRZYMANIE ULIC PLACÓW, MOSTÓW I WIADUKTÓW Plan - 1.208.000 tyś. - wykonanie - 1.099.718 tyś. - co stanowi 91% planu. W stosunku do roku 1993 wydatki wzrosły o 18,4% W ramach powyższych środków wykonano: 1. Remonty cząstkowe nawierzchni ulic na kwotę 262.189 tyś. Remonty wykonano w ulicach: - Krasickiego - m²- 4,0 - Toruńskiej - m²- 3,0 - Św. Jana - m²- 8,93 - Kościuszki - m²- 47,35 - Paderewskiego - m²- 12,82 - Bydgoska - m²- 5,19 - Krasickiego - m²- 4,20 - Sienkiewicza - m²- 189,09 - Szewskiej - m²- 55,39 - Hallera - m²- 87,10 - Sikorskiego - m²- 60,55 - Kopernika - m²- 23,01 - R.Bednarski - m²- 25,02 - P. Skargi - m² - 3,69 Wykonano również nowe kraty i zamontowano w ul. Browarnej, dokonano regulacji skrzynek wodociągowych w ul. Bydgoskiej, Sikorskiego, Mickiewicza podczas asfaltowania. 2.) Konserwację oznakowania na kwotę 99.243 tyś. w tym: - wykonano wymianę znaków w ilości 109 szt. - wykonano i zamontowano słupki o 80 - 36 szt. - zdemontowano oznakowanie w ul. Górnej po robotach drogowych - pomalowano pasy w miejscach przejść dla pieszych - 371 m² - odnowiono farbą olejną poręcze ochronne z łańcuchem podwójnym - 52,20 mb - odnowiono farbą olejną poręcze ochronne z łańcuchem podwójnym - 716,60 mb. 3.) Budowa i remonty chodników na kwotę 652.008 tyś. Wykonano chodniki z płytek betonowych w ulicach: - Broniewskiego - 867,0 m² - Chrobrego - 517,0 m² - Konopnickiej - Kochanowskiego - 641,0 m² - Moniuszki - Słowackiego - 278,0 m² - ustawiono krawężnik w ul. Słowackiego - 28,0 mb. - ustawiono obrzeża bet. w ul. Słowackiego - 15,0 mb. - ustawiono krawężnik w ul. Reja - 136,0 mb. - ułożono kanalizację telefonioczną o50 - 76,0 mb. / w celu uniknięcia rozbiórki chodnika w chwili zakładania instalacji telefonicznej w ul. Moniuszki /. Wykonano remonty chodników z płytek betonowych w ulicy: - Mickiewicza - 106,60 m² - Strzeleckiej - 2,45 m² - Sikorskiego - Szewskiej - 9,76 m² - Browarnej - 3,35 m² - Pl. Wolności - 1,23 m² - Chełmińskiej - 4,16 m² - Paderewskiego - 0,25 m² wykonano remonty chodników / wymiana płytek na polbruk / w następujących ulicach: - Sikorskiego - Toruńska - 137,30 m - Tumska - 32,60 m² - Mickiewicza / przejście dla pieszych / - 15,50 m² - Krasickiego / przejście dla pieszych / - 20,00 m² Przełożono nawierzchnię jezdni ul. Sikorskiego - 15,54 m² Wykonano i zamontowano słupki z rur i kątowników: - z rur - 65,0 szt. w ul. Toruńskiej, Sikorskiego, Polnej, - z kątowników - 12,0 szt. Chełmińskie Przedmieście, Mickiewicza. Wymieniono znaki drogowe - 8,0 szt. Wykonano remonty chodników w miejscach przejść dla pieszych /wymiana nawierzchni chodników z płytek na kostkę "Polbruk" wraz z obniżeniem krawężników / przy następujących ulicach: - Hallera - m² - 41,01 - Mickiewicza - m² - 37,06 - Paderewskiego - m² - 38,26 - Toruńskiej - m² - 12,60 - Hallera - R. Bednarski - m² - 74,26 - Szewska - Hallera - m² - 68,75 - P. Skargi - Paderewskiego - m² - 42,13 - P. Skargi - Szkoła nr. 1 i 3 - m² - 20,61 - P. Skargi - Liceum - m² - 19,96 - Chełmińskiej - m² - 81,03 - Sienkiewicza - m² - 25,17 - Sikorskiego - m² - 14,00 - 1-go Maja - m² - 17,65 W/w roboty wykonano za kwotę 71.741 tyś. 4.) Utrzymanie kładki nad torami na kwotę 25.000 tyś. Pomalowano farbą antykorozyjną i farbą olejną konstrukcję kładki dla pieszych nad ul. Bydgoską. 5.) Utrzymanie wiat autobusowych na kwotę 15.731 tyś. Pomalowano farbą emulsyjną i olejną wiatę przy ul. Mickiewicza, pomalowano farbą olejną wiaty przy ul. Dworcowej. 6.) Drogi osiedlowe żużlowe ODJ 1-go Maja, Moniuszki, Reja na kwotę 45.547 tyś. Wykonano następujące prace: - równanie oraz wałowanie dróg na w/w osiedlach - zakup oraz transport żużlu OŚWIETLENIE ULIC Plan - 1.007.000 tyś. - wykonanie - 999.499 tyś. co stanowi 99% planu. Opłaty za oświetlenie ulic następowało według wskazań liczników. Zgodnie z podpisaną umową na konserwację urządzeń oświetleniowych dokonano: - malowania złąc słupów oświetleniowych na terenie miasta - wymiany żarówek przy ulicy Kopernika, Chełmińskiej oraz na O/M 40-lecia - naprawy i mocowanie lamp ozdobnych przy ul. Pl. Wolności i Chełmińskiej - malowanie złąc kablowych słupów oświetleniowych typ WZ ul. Trakt, Chełmińska, Sikorskiego, Mickiewicza, Górna, Bulwar 100-lecia, Toruńska - malowanie wszystkich szafek sterowniczych oświetlenia na terenie miasta - naprawy rozerwanych złąc słupków i uzupełnienie zniszczonych elementów ul. Bulwar 1000-lecia, Sienkiewicza, Frelichowskiego. - naprawy uszkodzeń kabli oświetleniowych w ul. Górnej - wymiany uszkodzonych żarówek w lampach na terenie miasta - wymiany uszkodzonych lamp, mocowanie wyrwanych lamp - uzupełnienie zniszczonych pokryw, kloszy, słupów - wymiany żarówek w lampach OCZYSZCZANIE MIASTA Plan - 1.102.000 tyś. - wydatkowano - 995.532 tyś. co stanowi 90% planu. Na "Akcje Zimowe" wydatkowano 428.028 tyś. z czego 228.028 tyś. A.Z 1993/94 a 200 mln. na A.Z 1994/95 Wydatki związane z A.Z dotyczyły zwalczania skutków zimy, naprawy i remonty sprzętu, zakup niezbędnych narzędzi, piasku, materiałów, płac. Na oczyszczanie letnie wydatkowano kwotę 567.504 tyś. Środki wydatkowano na sprzątanie miasta, które odbywa się pięć razy w tygodniu, opróżnianie koszy ulicznych, remonty koszy ulicznych, uporządkowanie gruntu miejskiego przy posesji Chełmińska 28, porządkowanie i niwelowanie terenów przy ul. Polnej wraz z wywozem ziemi. **ZIELEŃ MIEJSKA** Plan - 410.000 tyś. - wydatkowano - 352.517 tyś. co stanowi 86% planu rocznego. W stosunku do roku 1993 nastąpił wzrost wydatków o 81%. W zakresie zieleni wykonano: 1. Przycinka wiosenna drzew 2. Pielęgnacja trawników oraz żywopłotów od m-ca maja do września na terenie miasta i parku 3. Wysadzenie kwiatów na tereny zielone 4. Wysadzenie jesienne drzew i krzewów 5. Zakup materiałów do robót brukarskich na terenach zielonych - Park Miejski - Cmentarz Żołnierzy Radzieckich - Skwer ul. Dąbrowskiego - Toruńska - Skwer ul. Reja - Toruńska 6. Zakup, transport i ustawienie choinek 7. Zakup i transport piasku do piaskownic 8. Zakup, montaż, remont ławek i gazonów 9. Remont i konserwacja urządzeń zabawowych 10. Zakup nasion trawy, ziemi ogrodniczej, narzędzi i materiałów DZIAŁ 74 - GOSPODARKA MIESZKANIOWA ORAZ NIEMATERIALNE USŁUGI KOMUNALNE Plan - 2.800.000 tyś. - wykonanie - 2.568.339 tyś. co stanowi 92% planu rocznego. | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.XII.1993r. | |---------|---|--------------------------------------------|--------|-----------|------|------------------------| | 7411 | 47| Dotacje dla ZGM | 1.350.000 | 1.350.000 | 100 | 670.000 | | 7421 | 36| Różne jednostki obsługi GMiK | 30.500 | 30.343 | 100 | 110.386 | | 7551 | 36| Opracowania geodezyjne i kartograficzne | 184.500 | 155.000 | 84 | 68.733 | | 7552 | 36| Gospodarka gruntami i nieruchomościami | 945.000 | 742.996 | 79 | 22.060 | | 7695 | 36| Pozostała działalność | 290.000 | 290.000 | 100 | 7.000 | | | | OGÓŁEM | 2.800.000 | 2.568.339 | 92 | 878.179 | Dotacje dla Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej - wydatkowano kwotę 1.350 mln. co stanowi 100% planu i jest o 102% większym wydatkiem niż w roku 1993. Środki wydatkowano na remont i eksploatację budynków komunalnych. Różne jednostki obsługi gospodarki mieszkaniowej i komunalnej - wydatkowano kwotę 30.343 tyś. tj. 100% planu. W ramach powyższych środków zakupiono znaczki rejestracyjne dla psów, w miesiącu czerwcu Lecznica Weterynaryjna w Chełmży wykonała szczepienia psów przeciw wściekliznie. Zaszczepiono 478 psów. W miesiącu maju i czerwcu na terenie miasta wykonano akcję wyłapywania bezpańskich psów. Opracowanie geodezyjne i kartograficzne - wydatkowano 155.00 tyś. co stanowi 84% planu. Środki wydatkowano na opracowanie szczegółowego planu zagospoda- rowania przestrzennego "śródmieścia" oraz aktualizację map "śródmieścia." Gospodarka gruntami i nieruchomościami - wydatkowano 742.996 tyś. co stanowi 79% planu. 1. Szacowanie nieruchomości - w roku 1994 dokonano wycen nieruchomości sporządzonych przez biegłego d/s szacowania nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży, przekazania gruntów w użytkowanie wieczyste, rozliczenia środków własnych i tak do wyceny odebrano: - 30 mieszkań komunalnych o wykup których zwrócili się główni najemcy - 6 działek budowlanych przeznaczonych do przekazania w użytkowanie wieczyste - 2 działki budowlane do zniesienia współwłasności - 3 działki budowlane przeznaczone do sprzedaży - 2 wyceny obiektów w celu ustalenia wysokości odszkodowania przy przeniesieniu własności na rzecz miasta - 5 działek budowlanych wraz z pawilonami handlowymi i budynkiem mieszkalnym 2. W ramach regulacji stanów prawnych - w roku 1994 założono 11 nowych ksiąg wieczystych, przygotowano materiały geodezyjne niezbędne do sprzedaży nieruchomości (wyciągi główne z wykazu zmian gruntowych, opisy i mapy), przygotowano materiały geodezyjne dla celów komunalizacji mienia komunalnego z ksiąg wieczystych, wydatkowano również środki na ogłoszenie w prasie o opłatach użytkowania wieczystego. 3. Dokonano podziału geodezyjnego działek w celu przygotowania ich do sprzedaży. - 2 działki budowlane przy ul. Głowackiego - wydzielenie działki z budynkiem "Herbapol" przy ul. Szewskiej - wydzielenie działki z budynkiem administracyjnym Spółdzielni Usługowo-Budowlanej przy ul. Owocowej - podział działki przy ul. Głowackiego pod budynkami mieszkalnymi w celu sprzedaży mieszkań - podział działek przy ul. Paderewskiego w celu zmierzenia współwłasności z G.S. Chełmża - oraz opłacono znaczki skarbowe na podziały geodezyjne. 4. Wykupy i wywłaszczenia - w roku 1994 przyjęto z mocy prawa grunty pod budowę nowopowstałych ulic wynikłych z podziałów gruntu na działki budowlane będące własnością państwa B.J. Góreckich oraz pana Piotra Szramowskiego. Wykupiono również grunty pod budowę nowoprojektowanego osiedla domków jednorodzinnych "Górna" od państwa Góreckich i Rumińskich położonych przy ulicy Górnej o łącznej powierzchni 4.907 m². Wykupiono budynek administracyjny od Spółdzielni Usługowo-Budowlanej. Cmentarnictwo Wojenne - wydatkowano 10 mln. co stanowi 100% planu. W ramach powyższego zadania wykonano roboty brukarskie na terenie Cmentarza Żołnierzy Radzieckich. DZIAŁ - 79 - OŚWIATA I WYCHOWANIE Plan - 3.187.000 tyś - wykonanie - 3.187.000 tyś. co stanowi 100% planu. | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.XII.1993r. | |---------|---|------------------------|--------|-----------|-------|-------------------------| | 7911 | 48| Szkoły podstawowe | 552.000| 552.000 | 100 | 7.500 | | 7921 | 48| Zespół Szkół Średnich | 70.000 | 70.000 | 100 | --- | | 8211 | 47| Przedszkola | 2.565.000| 2.565.000 | 100 | 1.413.400 | | | | OGÓŁEM | 3.187.000| 3.187.000 | 100 | 1.420.900 | Wydatki w dziale 79 w stosunku do roku 1993 wzrosły o 124%. Środki finansowe dla pięciu Szkół Podstawowych, zostały przeznaczone na remonty budynków szkolnych, zakup ksero kopiarek, sprzętu muzycznego (kolumn i wzmacniaczy), wykładzin podlogowych, sprzętu sportowego, maszyn liczących i piszących, zakup i montaż sygnalizacji przeciw-włamaniowej, artykułów kancelaryjnych, czystościowych, malarsko-remontowych. W ramach powyższych środków wypłacono wynagrodzenie dla nauczyciełek prowadzących zajęcia sportowe w ramach "SKS" i "Białych Wakacji". Środki dla Zespołu Szkół Średnich wydatkowano na: - zakup komputera i dyskietek - zorganizowano "Białe Wakacje" '94 na zajęcia sportowe, dyskotekę w "Klubie Odyseja" oraz filmu "Trzej Muszkieterowie". Wykonanie planu wydatków w przedszkolach miejskich, które działają w formie zakładu budżetowego przedstawia poniższa tabela: | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.XII.1993r. | |---------|----|--------------------------------------------|--------|-----------|------|------------------------| | 8211 | 11 | Osobowy fundusz płac | 1,910,000 | 1,707,875 | 89,5 | 1,278,804 | | | 17 | Zakładowy fundusz nagród | 107,304 | 107,304 | 100 | 84,763 | | | 21 | Nagrody, ekwiwalent | 29,315 | 29,315 | 100 | 12,500 | | | 24 | Delegacje dla studiujących | 3,000 | 328 | 11 | 701 | | | 31 | Materiały i przedmioty nietrwale | 170,000 | 162,500 | 96 | 114,098 | | | 32 | Żywność | 432,877 | 279,714 | 65 | 275,537 | | | 35 | Energia, gaz, woda | 70,000 | 66,028 | 94 | 44,436 | | | 36 | Usługi materialne | 100,000 | 72,070 | 72 | 41,792 | | | 37 | Usługi niematerialne | 22,891 | 17,085 | 75 | 3,191 | | | 38 | Pomoc naukowe | 60,000 | 5,642 | 9,5 | 36,691 | | | 41 | Składki ZUS | 857,421 | 760,356 | 89 | 587,965 | | | 42 | Składki na Fundusz Pracy | 63,870 | 50,690 | 80 | 38,477 | | | 43 | Fundusz Świadczeń Socjalnych | 89,791 | 89,791 | 100 | 84,477 | | | | OGÓŁEM | 3,916,469 | 3,348,680 | 86 | 2,603,930 | Wykonanie dochodów przedszkoli miejskich. | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.XII.1993r. | |---------|----|--------------------------------------------|--------|-----------|------|------------------------| | | 42 | Odpłatność rodziców i personelu | 1,203,578 | 666,853 | 55 | 685,727 | | | 72 | Dotacje | 2,565,000 | 2,565,000 | 100 | 1,413,400 | | | | Pozostałe dochody i opłaty | ------- | 6,356 | | 33,974 | | | | OGÓŁEM | 3,768,578 | 3,238,419 | 86 | 2,132,101 | Wydatki przedszkoli w stosunku do roku 1993 wzrosły o 30%, natomiast dotowanie przedszkoli wzrosło o 82% w stosunku do roku 1993. DZIAŁ - 83 - KULTURA I SZTUKA Plan - 1.893.690 tyś. - wykonanie - 1.885.396 tyś. co stanowi 99,6% planu w tyś. zł. | ROZDZIAŁ | $ | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.XII.1993r. | |----------|---|------------------------------|--------|-----------|-------|-------------------------| | 8313 | 48| Konserwacja Zabytków | 200.000| 200.000 | 100 | --- | | 8322 | 48| Biblioteka Miejska | 1.248.500| 1.248.500 | 100 | 843.273 | | 8333 | 48| Klub "Pod Ratuszem" | 157.020| 152.658 | 97 | 51.500 | | 8495 | 48| Pozostała działalność | 288.170| 284.238 | 99 | 290.964 | | | | OGÓŁEM | 1.893.690| 1.885.396 | 99,6 | 1.185.737 | Wydatki wzrosły w stosunku do roku 1993 o 59%. Wykonanie planu wydatków w Bibliotece miejskiej przedstawia poniższa tabela: | ROZDZIAŁ | $ | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.XII.93 r. | |----------|---|------------------------------|--------|-----------|-------|-------------------------| | 8322 | 11| Osobowy fundusz płac | 594.900| 594.161 | 100 | 385.405 | | 17 | | Zakładowy fundusz nagród | 33.300 | 33.295 | 100 | 24.114 | | 21 | | Nagrody, ekwiwalenty | 5.000 | 4.175 | 84 | 1.000 | | 28 | | Delegacje | 5.000 | 4.614 | 93 | 2.827 | | 31 | | Mater. i przedm. nietrwale | 125.249| 125.249 | 100 | 55.905 | | 35 | | Energia, gaz, woda | 24.332 | 24.332 | 100 | 18.851 | | 36 | | Usługi materialne | 35.419 | 35.419 | 100 | 10.000 | | 37 | | Usługi niematerialne | 75.400 | 74.637 | 99 | 48.000 | | 38 | | Pomoc naukowe | 112.200| 112.200 | 100 | 86.700 | | 41 | | Składki ZUS | 257.400| 257.400 | 100 | 178.000 | | 42 | | Składki na Fundusz Pracy | 17.800 | 17.516 | 99 | 11.679 | | 43 | | Fundusz Świadczeń Socj. | 22.500 | 22.500 | 100 | 17.550 | | | | OGÓŁEM | 1.308.500| 1.305.498 | 99,8 | 840.031 | Wykonanie dochodów biblioteki miejskiej | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.XII.93 r. | |----------|-----|------------------------|-------|-----------|------|------------------------| | | 64 | Różne dochody i opłaty | 60.000| 76.223 | 127 | 61.589 | | | 72 | Dotacje | 1.248.500 | 1.248.500 | 100 | 843.273 | | | | OGÓŁEM | 1.308.500 | 1.324.723 | 101 | 904.862 | Na obsługę "rejonu" z Książnicy otrzymaliśmy 25.500 tyś. na wznowienie wydatków w tym między innymi: paliwo, rozmowy telefoniczne itp. Z działalności dochodowej w Bibliotece prowadzona jest wypożyczalnia kaset video i kaset magnetofonowych. Z większych zakupów Biblioteki należy wymienić: § 31 - maszynę do pisania - telewizor "Philips" - 3 odkurzacze - dopłata do programu komputerowego "MAK" dla bibliotek w kraju - wiertarka do napraw bieżących Biblioteki - folia do obłożenia księgozbioru - paliwo do samochodu - druki biblioteczne - prenumerata czasopism - kasety video, płyty CD, kasety magnetofonowe W ramach § 35 Opłacono energię elektryczną, wodę, dla Biblioteki przy Pl. Wolności 4, garażu oraz Filii dla dzieci i młodzieży przy ul. Mickiewicza. § - 36 Opłacono usługi telefonoczne, radiowo-telewizyjne, pocztowe, za naprawy kserkopiarki, maszyn do pisania, sprzętu RTV, naprawę i konserwację sieci elektrycznej. § - 37 Opłata za czynsz garażu na Chełmińskim Przedmieściu 1, "ochronę mienia" w m-cach I-IV i X-XII. § - 38 Zakupiono literaturę piękną dla dorosłych, dzieci i młodzieży, w tym lektury szkolne. Zbiory powiększono o słowniki, encyklopedie. Zakupiono literaturę z dziedziny nauk historycznych i polityki jak również z ekonomii, handlu, komputeryzacji. Konserwacja zabytków - Wydatkowano 200 mln. tj. 100% planu. Środki zostały przeznaczone na zakup drewna, dachówki i innych materiałów niezbędnych do remontu dachu Kościoła Św. Mikołaja i remontu Katedry. Klub "Pod Ratuszem" - Wydatkowano 152.658 tyś. tj. 97% planu. Środki przeznaczono na remont i wyposażenie klubu "Pod Ratuszem". Klub jest prowadzony przez spółkę cywilną - pełnomocnikiem jest pan P. Sadzikowski. Pozostała działalność - Zespół taneczny "Dana" - plan 20 mln. wykonanie 20 mln. Środki przeznaczono na placę instruktora, zakup kaset i strojów dla zespołu tanecznego. Chór "Cecylia" - Plan 79 mln. wykonanie - 79 mln. Środki przeznaczono na dochody 125-lecia chóru "Cecylia" w tym: zakup strojów i organizację imprezy w dniu 12 VI 1994 r. Gazeta Chełmińska - Plan 65 mln. wydatkowano 65 mln. Środki wydatkowano na zakup papieru, opłacenie druku, składu komputerowego, przygotowanie makiety i opracowania redakcyjnego. Monografia Chełmży - Plan 20 mln, wydatkowano 20 mln. Z powyższej kwoty środki przeznaczono na opłacenie składu komputerowego, map, ilustracji do monografii oraz zapłacono za opracowanie rozdziałów /p.M.Golon, p. Z. Karpus/ i opracowanie indeksu osobowego /p.M.Golon/ Imprezy Miejskie - Plan 104.170 tyś. - wykonanie 100.238 tyś. - Rocznica wyzwolenia Chełmży - Rocznica Konstytucji 3 Maja - XIV Dni Chełmży wraz z imprezami towarzyszącymi - Narodowe Święto Niepodległości DZIAŁ - 85 - OCHRONA ZDROWIA Plan - 350 mln. - wykonano - 350 mln. co stanowi 100% planu. | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.12.1993r. | |----------|-----|--------------------------------------------|---------|-----------|-------|------------------------| | 8511 | 48 | Dotacja dla ZOZ | 136.963 | 136.963 | 100 | 326.103 | | | 31 | Urządzenie gabinetu stomatologicznego | 153.457 | 153.457 | 100 | | | | 36 | | 59.580 | 59.580 | 100 | | | | | OGÓŁEM | 350.000 | 350.000 | 100 | 326.103 | Wydatki na "służbę zdrowia" wzrosły o 7% w stosunku do roku 1993. Środki w kwocie 213.037 tyś. przeznaczono na urządzenie gabinetów stomatologicznych w szkole Podstawowej Nr 1 i Zespole Szkół Średnich. Natomiast środki w kwocie 136.963 tyś. przeznaczono na: - zakup leków z Zakładu "Cefarm" w Bydgoszczy - zakup sprzętu jednorazowego z Centrum Zaopatrzenia Medycznego "Sorimex" Toruń - usługi dekarsko-blacharskie w Przychodni Rejonowej przy ul. Kościuszki - wykonanie baz skutecznego zerowania w obiektach ZOZ-u - naprawę pieca CO w szpitalu dziecięcym - ocenę stanu technicznego zespołu prądotwórczego - inne remonty i zakupy **DZIAŁ - 86 - OPIEKA SPOŁECZNA** Plan - 10.782.656 - wydatkowano - 10.695.601 co stanowi 99% planu. | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.12.1993r. | |----------|---|--------------------------------------------|--------|-----------|-------|------------------------| | 8612 | 11| Usługi opiekuńcze | 110.000| 110.000 | 100 | | | 8613 | 22| Zasiłki i pomoc w naturze | 9.414.412| 9.404.258 | 100 | 7.609.778 | | 8615 | 11| MOPS | 1.162.244| 1.085.343 | 93 | 668.326 | | | 11| Osobowy fundusz płac | 629.046| 579.735 | 92 | 369.958 | | | 17| Zakładowy fundusz nagród | 51.855 | 51.855 | 100 | 18.650 | | | 21| Ekwivalent | 12.649 | 12.649 | 100 | 6.940 | | | 28| Delegacje | 5.330 | 5.034 | 94 | 2.000 | | | 31| Materiały i przedmioty nietrwale | 62.428 | 59.223 | 94 | 59.062 | | | 35| Energia, gaz, woda | 10.000 | 7.644 | 75 | | | | 36| Usługi materialne | 33.504 | 33.504 | 100 | 19.429 | | | 37| Usługi niematerialne | 10.000 | 10.000 | 100 | | | | 41| Składki ZUS | 279.541| 261.653 | 94 | 170.608 | | | 42| Fundusz pracy 3% | 23.040 | 20.474 | 89 | 10.204 | | | 43| Fundusz świadczeń socj. | 44.851 | 43.572 | 97 | 11.475 | | 8616 | 22| Dodatki do czynszów mieszkaniowych | 96.000 | 96.000 | 100 | | | | | OGÓŁEM | 10.782.656 | 10.695.601 | 99 | 8.278.104 | Wydatki na opiekę społeczną w roku 1994 wzrosły o 30% w stosunku do 1993 roku. W ramach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej środki na pomoc społeczną wydatkowano na: - opłacenie schroniska dla 2 osób bezdomnych - sprawowanie usług opiekuńczych dla 88 osób - sprawienie pogrzebu 10 osobom samotnym bez zaopatrzenia emerytalnego bądź rentowego, nie pracujące a będące na wyłącznym utrzymaniu MOPS-u - "Białe wakacje" dla 200 dzieci zorganizowane przy parafii Chełmża - kolonie, obóz harcerski / Ryte błota, Głuchowo / - wigilia dla 40 osób samotnych - obiady w chełmżyńskich szkołach - łącznie dla 235 dzieci - posiłki dla 350 osób w "jadłodajni" przy ul. Hallera - 496 ton opalu dla podopiecznych ośrodka - Zasiłki celowe z różnym przeznaczeniem na zakup żywności, odzieży, częściowe opłacenie kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, Zakup leków, podręczników. W ramach zadań zleconych w 1994 roku wydatkowano kwotę 6,620 mln. z przeznaczeniem na: - zasiłki stałe wypłacane osobom samotnym, które nie nabyły praw rentowych ani emerytalnych, bądź są inwalidami I i II grupy przed 18 rokiem życia. Wypłacono to świadczenie 46 osobom - dodatki pielęgnacyjne do zasiłków stałych - są to dodatki dla osób, które są inwalidami I grupy bądź osiągnęły wiek 75 lat. Ze świadczeń tych korzystało 29 osób - zasiłki okresowe wypłacano osobom, które spełniały warunki określone ustawą o pomocy społecznej tzn. dochód na osobę nie przekraczał kwoty najniższej emerytury i występowało w rodzinie bezrobocie, choroby, wielodzietność i inne. Z tej formy pomocy korzystało 875 osób - zasiłki dla kobiet od 4-tego m-ca ciąży do 6-tego m-ca życia dziecka, zmiana ustawy od 30.III.94r. - zasiłki dla kobiet od 8-go m-ca do 2-go m-ca życia dziecka. Zasiłki te stanowią różnicę pomiędzy kwotą najniższej emerytury a kwotą przypadającego dochodu na 1 członka rodziny. Z tej formy pomocy korzystały 192 rodziny, wydano 1 bilet kredytowy. W 1994 roku z pomocy społecznej skorzystało łącznie 1695 rodzin. Ze środków własnych i zadań zleconych dla Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zakupiono materiały biurowe, krzesła, wkłady i papier do kserokopiarki, artykuły BHP, obciążono za częściowe utrzymanie pomieszczeń / węgiel, energia / środki czystości, ochrona mienia / Ponadto wydatkowano środki na naprawę sprzętu, usługi telefoniczne, opłaty pocztowe, ekwivalenty za używanie własnej odzieży. DZIAŁ - 87 - KULTURA FIZYCZNA I SPORT Plan - 878.579 - wykonanie - 877.073 co stanowi 100% planu. | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.XII.1993r. | |--------------------------------------------|--------|-----------|------|-------------------------| | Klub Sportowy "Włókniarz" | | | | | | - własne | 192.100| 192.100 | 100 | 86.000 | | - zlecone | 50.000 | 50.000 | 100 | 55.000 | | Klub Sportowy "Legia" | | | | | | - piłka nożna | 296.579| 296.578 | 100 | | | - wioślarze | 70.000 | 70.000 | 100 | | | - sekcja szach.-brydż. | 10.000 | 10.000 | 100 | 5.500 | | - WOPR | 7.200 | 7.187 | 100 | 5.000 | | - rajd rowerowy | 2.000 | 2.000 | 100 | | | Modelamia "Combot" | 5.700 | 5.700 | 100 | 5.000 | | Szkoły Podstawowe Z.S.S. | 60.000 | 60.000 | 100 | 20.000 | | Komenda Hufca ZHP | | | | 5.000 | | Kryta pływalnia | 10.000 | 10.000 | 100 | | | Międzyszkolny Klub Sportowy | 105.000| 105.000 | 100 | | Na sport w roku 1994 wydano 352% więcej niż w roku 1993. Środki wydano na zakup sprzętu sportowego, organizację imprez sportowych oraz na utrzymanie obiektów działalności sportowej. DZIAŁ - 89 - RÓŻNA DZIAŁALNOŚĆ Plan - 733.550 - wykonanie - 669.428 co stanowi 91% planu. | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.12.1993r. | |----------|---|--------------------------------------------|--------|-----------|-------|------------------------| | 8982 | 36| Obrona Cywilna | 20.000 | 20.000 | 100 | 886 | | 8983 | 48| Pozostałe wydatki obronne | 50.000 | 50.000 | 100 | | | 8995 | | Pozostała działalność | 663.550| 599.428 | 90 | 314.128 | | | | Obsługa Urzędu | 394.500| 379.565 | 96 | 268.428 | | 11 | | Osobowy fundusz płac | 246.609| 246.609 | 100 | 172.583 | | 17 | | Zakładowy fundusz nagród | 8.741 | 8.741 | 100 | 4.504 | | 31 | | Materiały i wyposażenie | 10.000 | 321 | 3 | 8.631 | | 41 | | Składki ZUS | 111.150| 105.894 | 95 | 71.160 | | 42 | | Składki na fundusz pracy 3% | 7.500 | 7.500 | 100 | 7.500 | | 43 | | Fundusz świadczeń socjalnych | 10.500 | 10.500 | 100 | 4.050 | | | | Utrzymanie targowiska | 219.050| 171.148 | 78 | 37.700 | | 11 | | Osobowy fundusz płac | 33.766 | 33.766 | 100 | 11.944 | | 17 | | Zakładowy fundusz nagród | 1.234 | 1.234 | 100 | | | 31 | | Materiały i wyposażenie | 37.000 | 30.369 | 82 | 11.394 | | 35 | | Energia, gaz, woda | 30.000 | 6.732 | 22 | 883 | | 36 | | Usługi materialne | 100.398| 84.578 | 84 | 3.639 | | 40 | | Różne opłaty i składki | 150 | 135 | 90 | | | 41 | | Składki ZUS | 14.400 | 12.369 | 86 | 8.600 | | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.12.1993r. | |---------|---|--------------------------------------------|--------|-----------|----|-----------------------| | 9142 | 11| Zadania zlecone | 482.343| 482.343 | 100| 344.000 | | | 11| Osobowy fundusz płac | 328.000| 328.000 | 100| 344.000 | | | 41| Składki ZUS | 143.100| 143.100 | 100| | | | 42| Składki za fundusz pracy 3% | 11.243 | 11.243 | 100| | | 9143 | 11| Zadania powierzone | 102.660| 102.660 | 100| 74.976 | | | 11| Osobowy fundusz płac | 62.200 | 62.200 | 100| 67.212 | | | 17| Zakładowy fundusz nagród | 4.924 | 4.924 | 100| | | | 31| Materiały i przedmioty nietrwałe | 3.600 | 3.600 | 100| | | | 41| ZUS | 31.936 | 31.936 | 100| 7.764 | Wydatki na "Obsługę Urzędu" zostały zrealizowane w 96%, na targowisko w 78% i na pozostałe dofinansowanie w 97%. Wydatki w tym dziale w stosunku do roku 1993 wzrosły o 113%. **DZIAŁ - 91 - ADMINISTRACJA PAŃSTWOWA I SAMORZĄDOWA** Plan - 6.736.086 - wydatkowano - 6.441.426 co stanowi 96% planu. | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.12.1993r. | |---------|---|--------------------------------------------|--------|-----------|----|-----------------------| | 42 | | Fundusz pracy | 1.000 | 863 | 86 | 1.240 | | 43 | | Fundusz świadczeń socjalnych | 1.102 | 1.102 | 100| | | | | Różne dofinansowania | | | | | | | | ZHP | 26.000 | 26.000 | 100| | | | | Polski Związek Niewidomych | 2.000 | 2.000 | 100| | | | | Związek Emerytów i Rencistów | 2.000 | 2.000 | 100| | | | | Komisja Przeciwalkoholowa przy Burmistrzu | 2.000 | 715 | 36 | 3.000 | | | | Przeciwdziałanie alkoholizmowi "AA" | 13.000 | 13.000 | 100| 5.000 | | | | Polski Związek Diabetyków | 5.000 | 5.000 | 100| | | | | OГОŁEM | 733.550| 669.428 | 91 | 315.014 | | Kod | Opis | 1994 | 1993 | % | 1994 - 1993 | |-----|-------------------------------------------|------|------|-----|-------------| | 9144| Rada Miejska | 451,000 | 450,210 | 100 | 147,142 | | 25 | Diety i ryczały | 416,000 | 415,688 | 100 | 140,350 | | 28 | Delegacje | 4,000 | 3,522 | 88 | ----- | | 31 | Materiały i wyposażenie | 31,000 | 31,000 | 100 | 6,792 | | 9146| Urząd Miejski | 5,576,535 | 5,282,665 | 95 | 3,274,720 | | 11 | Osobowy fundusz płac | 2,491,000 | 2,490,966 | 100 | 1,397,690 | | 17 | Zakładowy fundusz nagród | 154,000 | 150,232 | 98 | 102,953 | | 21 | Nagrody i ekwiwalenty | 36,421 | 36,421 | 100 | 1,000 | | 28 | Delegacje | 30,000 | 21,146 | 71 | 21,498 | | 31 | Materiały i wyposażenia | 753,730 | 714,147 | 95 | 517,654 | | 35 | Energia, gaz, woda | 60,000 | 48,329 | 81 | 25,704 | | 36 | Usługi materialne | 410,000 | 401,154 | 98 | 234,345 | | 37 | Usługi niematerialne | 84,886 | 69,251 | 82 | 37,021 | | 40 | Różne opłaty i składki | 20,000 | 13,748 | 69 | 8,500 | | 41 | Składki ZUS | 1,220,000 | 1,030,935 | 85 | 793,500 | | 42 | Fundusz pracy 3% | 90,000 | 79,838 | 89 | 54,000 | | 43 | Fundusz świadczeń socjalnych | 70,114 | 70,114 | 100 | 52,650 | | 72 | Dotacje na inwestycje | 156,384 | 156,384 | 100 | | | 9148| Sejmik Samorządowy | 105,000 | 105,000 | 100 | 53,459 | | 9189| Wybory | 18,548 | 18,548 | 100 | 10,215 | **OGÓŁEM** | | 6,736,086 | 6,441,426 | 96 | 3,904,512 | Wydatki na administrację państwową i samorządową w stosunku do roku 1993 wzrosły o 65%. W powyższym dziale środki wydatkowano na: - zakup mebli, sprzętu oświetleniowego - wystrój sali Mieszczańskiej - zakup materiałów biurowych, papier do ksero, drukarek - zakup paliwa i części samochodowych - zakup opału - środki czystości - zakup pompy do pieca CO - kotłownia UM - zakup maszyn liczących - w zakresie wydatków inwestycyjnych zakupiono: komputer do Wydziału Finansowego i ksero do Biura Rady Miejskiej. Oplacono rachunki za energię elektryczną, wodę i ścieki - § 35 W ramach § 36 środki finansowe przeznaczono na wszelkiego rodzaju naprawy sprzętu znajdującego się w pomieszczeniach biurowych Urzędu. Zlecono wykonanie druków, pieczęci urzędowych, opłacono przesyłki pocztowe, rachunki telefoniczne, opłaty za wywóz nieczystości, transport opału. Przeprowadzono również remont dachu na Małym Ratuszu. W ramach § 37 reguluje się należności związane z ochroną mienia, koszty szkoleń itp. Środki w rozdziale 9144 zostały wykorzystane na obsługę sesji Rady Miejskiej, posiedzeń komisji Rady Miejskiej i obsługę posiedzeń Zarządu Miasta. DZIAŁ - 93 - BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE Plan - 656.186 - wykonanie - 607.925 co stanowi 93% planu. | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN | WYKONANIE | % | WYKONANIE 31.12.1993r. | |----------|---|------------------------------|--------|-----------|------|------------------------| | | | Bezpieczeństwo Publiczne | | | | | | 9312 | 48| Policja - dotacje | 50.000 | 50.000 | 100 | 20.000 | | 9395 | | Pozostała działalność | 556.186| 507.925 | 91 | 377.813 | | | | Straż Miejska | | | | | | 11 | | Osobowy fundusz płac | 284.000| 276.339 | 97 | 209.000 | | 17 | | Zakładowy fundusz nagród | 17.628 | 17.628 | 100 | 2.100 | | | | | | | | | |---|---|--------------------------------|-------|-------|-----|-----| | 28| | Delegacje | 10.372| 8.907 | 86 | 2.675| | 31| | Materiały i wyposażenie | 40.000| 30.993| 78 | 50.977| | 35| | Energia, gaz, woda | 1.145 | 568 | 50 | | | 36| | Usługi materialne | 30.000| 24.450| 82 | 8.211| | 37| | Usługi niematerialne | 10.000| 9.086 | 91 | | | 40| | Różne opłaty i składki | 4.000 | 3.375 | 84 | | | 41| | Składki ZUS | 139.000| 117.650| 85 | 90.000| | 42| | Fundusz Pracy | 9.500 | 8.419 | 89 | 8.100| | 43| | Fundusz świadczeń socjalnych | 10.541| 10.500| 100 | 6.750| | 9395| 48| Straż Pożarna - dotacje | 50.000| 50.000| 100 | 30.000| **OGÓŁEM** | | 656.186 | 607.925 | 93 | 427.813 | Wydatki w dziale "93" wzrosły w stosunku do roku 1993 o 142%. Środki wydatkowane na podstawowe utrzymanie Straży Miejskiej. Dla jednostki Ratowniczo - Gaśniczej zakupiono: - Radiostacje Motorowe - Telefax - Węże tłoczne - Grzejniki c.o. **DZIAŁ - 94 - FINANSE** Plan - 82.008 - wykonanie - 82.008 co stanowi 100% planu. Środki wydatkowano na spłatę odsetek za miesiąc grudzień 1993 rok kredytu zaciągniętego w październiku 1990 roku. | DZIAŁ | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN | PLAN PO ZMIANIE | WYKONANIE | % WYK | |-------|----------|---|-----------------------------------------------------------------------|--------|-----------------|-----------|-------| | 70 | 7395 | 86| GOSPODARKA KOMUNALNA | -------| 5,350,000 | 5,329,866 | 99,6 | | | | | Dotacje inwestycje na zadania własne | -------| 5,350,000 | 5,329,866 | 99,6 | | 74 | 7552 | 64| GOSPODARKA MIESZKANIOWA ORAZ NIEMATERIALNE USŁUGI KOMUNALNE | 1,450,000 | 1,740,000 | 2,107,688 | 121 | | | 7552 | 35| Dochody do dzielarzwy wieczystego użytkowania | 250,000 | 570,000 | 573,086 | 100 | | | 7695 | 86| Wpływy ze sprzedaży mienia | 1,200,000 | 880,000 | 1,244,602 | 141 | | | | | Dotacje | -------| 280,000 | 280,000 | 100 | | 86 | 8613 | 88| Cmentarnictwo Wojenne | 10,000 | 10,000 | 10,000 | 100 | | | 8615 | 88| OPIEKA SPOŁECZNA | 6,832,744 | 7,178,744 | 7,178,744 | 100 | | | 8616 | 89| Zasługi i pomoc w naturze | 6,370,000 | 6,620,000 | 6,620,000 | 100 | | | | | MOPS | 462,744 | 462,744 | 462,744 | 100 | | 87 | 8795 | 88| Dodatki do czynszów, mieszkania | -------| 96,000 | 96,000 | 100 | | 89 | 8983 | 88| KULTURA FIZYCZNA I SPORT | -------| 50,000 | 50,000 | 100 | | | | | K.S. "Włókniarz" | -------| 50,000 | 50,000 | 100 | | 90 | 9001 | 17| RÓŻNA DZIAŁALNOŚĆ | 20,000 | 20,000 | 20,000 | 100 | | | 9013 | 55| DOCHODY OD OSÓB PRAWNYCH I OD OSÓB FIZYCZNYCH | 23,660,000 | 23,786,000 | 25,507,667 | 107 | | | | | Dywidenda | 20,000 | 20,000 | 17,789 | 89 | | | | | Podatek od nieruchomości | 9,300,000 | 10,000,000 | 10,276,179 | 102 | | | | | Podatek od środków transportowych | 220,000 | 150,000 | 149,982 | 100 | | | | | Podatek dochodowy od osób fizycznych | 8,900,000 | 8,900,000 | 10,020,938 | 113 | | | | | Podatek dochodowy od osób prawnych | 120,000 | 240,000 | 239,191 | 100 | | | | | Podatki i opłaty od gospodarstw rolnych | 200,000 | 200,000 | 188,629 | 94 | | | | | Wpływy z karty podatkowej | 500,000 | 500,000 | 492,060 | 98 | | | | | Podatek od nieruchomości | 1,400,000 | 1,400,000 | 1,591,403 | 113 | | | | | Podatek od spadków i darowizn | 250,000 | 170,000 | 167,891 | 99 | | | | | Oplaty lokalne - targowisko | 500,000 | 430,000 | 425,517 | 99 | | | | | Podatek od posiadanych psów | -------| 70,000 | 67,115 | 96 | | | | | Podatek od środków transportowych | 600,000 | 800,000 | 774,978 | 97 | | | | | Odsetki | 50,000 | 70,000 | 107,409 | 153 | | | | | Opłata skarbowa | 1,600,000 | 836,000 | 988,586 | 118 | | | | | ADMINISTRACJE PAŃSTWOWE I SAMORZĄDOWE | 594,075 | 664,423 | 638,132 | 96 | | | | | Zadania zlecone | 440,537 | 494,005 | 494,005 | 100 | | | | | | | | | |---|---|---|---|---|---|---| | 9143 | 88 | Zadania powierzone | 85,780 | 102,660 | 102,660 | 100 | | 9146 | 64 | Różne opłaty | 37,758 | 37,758 | 23,971 | 63 | | 76 | | Grzywny i kary | 20,000 | 20,000 | 17,496 | 87 | | 77 | | Różne dochody | 10,000 | 10,000 | - | - | | 94 | | FINANSE | - | - | 74,694 | - | | 9492 | 81 | Odsetki od środków na rachunkach bankowych | - | - | 74,694 | - | | 97 | | RÓŻNE ROZLICZENIA | | | | | | 9714 | 90 | Subwencja ogólna | 1,219,186 | 1,268,598 | 1,268,598 | 100 | | | | OGÓŁEM | 33,786,005 | 40,057,765 | 42,175,389 | 105 | | DZIAŁ | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | PLAN W/G UCHWALY | PLAN PO ZMIANACH | WYKONANIE | % WYK | |-------|----------|---|---------------------------------------------------------------------|------------------|------------------|------------|-------| | 40 | | 36| ROLNICTWO | 120.000 | 100.000 | 90.569 | 91 | | | 4406 | | Konserwacja i utrzymanie urządzeń melioracyjnych | 120.000 | 100.000 | 90.569 | 91 | | 70 | | 72| GOSPODARKA KOMUNALNA | 15,627,792 | 20,925,784 | 17,783,337 | 85 | | | 7011 | 72| Zakup śmieciarki | | 100.000 | 100.000 | 100 | | | 7221 | 36| Oczyszczanie miasta | 750.000 | 1,102,000 | 995,532 | 90 | | | 7231 | 36| Zielność miejska | 410.000 | 410.000 | 352,517 | 86 | | | 7261 | 36| Bieżące utrzymanie ulic, placów, mostów i wiaduktów | 1,500,000 | 1,208,000 | 1,099,718 | 91 | | | 7262 | 36| Oświetlenie ulic | 700.000 | 1,007,000 | 999,499 | 99 | | | 7395 | | Pozostała działalność | 12,267,792 | 17,098,784 | 14,236,071 | 83 | | | 72 | | Dotacje na inwestycje | 12,267,792 | 17,053,784 | 14,195,558 | 83 | | | | 36| Szpalt miejski | | 45.000 | 40,513 | 90 | | 74 | | 47| GOSPODARKA MIESZKANIOWA ORAZ NIEMATERIALNE USŁUGI KOMUNALNE | 2,220,000 | 2,800,000 | 2,568,339 | 92 | | | 7411 | 47| Dotacje dla ZGM | 1,050,000 | 1,350,000 | 1,350,000 | 100 | | | 7421 | 36| Różne jednostki obsługi Gospodarki Mieszkaniowej i Komunalnej | 30.000 | 30,500 | 30,343 | 100 | | | 7551 | 36| Opracowania geodezyjne i kartograficzne | 130.000 | 184,500 | 155,000 | 84 | | | 7552 | 36| Gospodarka gruntami i nieruchomościami | 1,000,000 | 945,000 | 742,996 | 79 | | | 7696 | 36| Pozostała działalność | 10.000 | 290.000 | 290,000 | 100 | | 79 | | 48| OŚWIATA I WYCHOWANIE | 2,922,000 | 3,187,000 | 3,187,000 | 100 | | | 7911 | 48| Szkoły podstawowe | 352.000 | 552.000 | 552,000 | 100 | | | 7921 | 48| Zespół Szkół Średnich | 70.000 | 70.000 | 70,000 | 100 | | | 8211 | 47| Przedszkola | 2,500,000 | 2,565,000 | 2,565,000 | 100 | | 83 | | 48| KULTURA I SZTUKA | 1,893,690 | 1,893,690 | 1,885,396 | 99,6 | | | 8313 | 48| Konserwacje zabytków | 200.000 | 200.000 | 200,000 | 100 | | | 8322 | 48| Biblioteka Miejska | 1,248,500 | 1,248,500 | 1,248,500 | 100 | | | 8333 | 48| Klub "Pod Ratuszem" | 230.000 | 157,020 | 152,658 | 97 | | | 8495 | 48| Pozostała działalność | 215,190 | 288,170 | 284,238 | 99 | | 85 | | 48| OCHRONA ZDROWIA | 350.000 | 350.000 | 350,000 | 100 | | | 8513 | 48| Dotacje dla ZOZ | 350.000 | 136,963 | 136,963 | 100 | | | | 36| Urządzenie gabinetu stomatologicznego | | 59,580 | 59,580 | 100 | | 86 | | 11| OPIEKA SPOŁECZNA | 10,782,656 | 10,782,656 | 10,695,601 | 98 | | | 8612 | 11| Usługi opiekuńcze | | 110,000 | 110,000 | 100 | | | 8613 | 22| Zasiłki i pomoc w naturze | 8,900,000 | 9,414,412 | 9,404,258 | 100 | | | 8615 | 11| MOPS | 1,272,244 | 1,162,244 | 1,085,343 | 93 | | | | | Osobowy fundusz płac | 701.000 | 629,046 | 579,735 | 92 | | | | Zakładowy fundusz nagród | 65,000 | 51,855 | 51,855 | 100 | |---|---|--------------------------|--------|--------|--------|-----| | | | Ekwivalent | -------| 12,649 | 12,649 | 100 | | | | Delegacje | 5,000 | 5,330 | 5,034 | 94 | | | | Materiały i przedmioty nietrwałe | 40,000 | 62,428 | 59,223 | 95 | | | | Energia, gaz, woda | -------| 10,000 | 7,644 | 76 | | | | Usługi materialne | 32,504 | 33,504 | 33,504 | 100 | | | | Usługi niematerialne | 10,000 | 10,000 | 10,000 | 100 | | | | Składki ZUS | 344,700| 279,541| 261,663| 94 | | | | Fundusz Pracy | 23,040 | 23,040 | 20,474 | 89 | | | | Fundusz Świadczeń Socjalnych | 51,000 | 44,851 | 43,572 | 97 | | | | Świadczenia Społeczne | -------| 96,000 | 96,000 | 100 | | | | KULTURA FIZYCZNA I SPORT | 687,000| 878,579| 877,073| 100 | | | | Dotacje | 687,000| 878,579| 877,073| 100 | | | | RÓŻNA DZIAŁALNOŚĆ | 733,550| 733,550| 669,428| 91 | | | | Obrona Cywilna | 20,000 | 20,000 | 20,000 | 100 | | | | Pozostałe wydatki obronne| 50,000 | 50,000 | 50,000 | 100 | | | | Pozostała działalność | 663,550| 663,550| 599,428| 80 | | | | Osobowy fundusz płac | 280,000| 280,375| 280,375| 100 | | | | Zakładowy fundusz nagród | 17,500 | 9,975 | 9,975 | 100 | | | | Materiały i przedmioty nietrwałe | 120,000| 47,000 | 30,690 | 65 | | | | Energia, gaz, woda | 30,000 | 30,000 | 6,732 | 23 | | | | Usługi materialne | 40,000 | 100,368| 84,578 | 84 | | | | Podatki i opłaty | -------| 150 | 135 | 90 | | | | Składki ZUS | 125,550| 125,550| 118,263| 94 | | | | Składki na fundusz pracy | 8,500 | 8,500 | 8,363 | 98 | | | | Fundusz Świadczeń Socjalnych | 12,000 | 11,602 | 11,602 | 100 | | | | Dotacje - różne organizacje | 50,000 | 50,000 | 48,715 | 97 | | | | ADMINISTRACJA PAŃSTWOWA I SAMORZĄDOWA | 6,726,317 | 6,736,066 | 6,441,426 | 96 | | | | Zadania zlecone | 440,537| 482,343| 482,343| 100 | | | | Osobowy fundusz płac | 298,000| 328,000| 328,000| 100 | | | | Składki ZUS | 134,100| 143,100| 143,100| 100 | | | | Składki na fundusz pracy | 8,437 | 11,2243| 11,243 | 100 | | | | Zadania powierzone | 85,780 | 102,660| 102,660| 100 | | | | Osobowy fundusz płac | 52,200 | 62,200 | 62,200 | 100 | | | | Zakładowy fundusz nagród | 4,924 | 4,924 | 4,924 | 100 | | | | Materiały i przedmioty nietrwałe | 3,600 | 3,600 | 3,600 | 100 | | | | Składki ZUS | 25,056 | 31,936 | 31,936 | 100 | | | | RADA MIEJSKA | 329,000| 451,000| 450,210| 100 | | | | Diety i ryczały | 312,000| 416,000| 415,688| 100 | | | | Delegacje | 2,000 | 4,000 | 3,522 | 88 | | | | Materiały i wyposażenie | 15,000 | 31,000 | 31,000 | 100 | | | | ZARZĄD MIASTA | 100,000| -------| -------| -----| | | | Description | Amount 1 | Amount 2 | Amount 3 | Percentage | |---|---|--------------------------------------------------|----------|----------|----------|------------| | 9146 | 25 | Diety i ryczały | 82,000 | -------- | -------- | | | | 28 | Delegacje | 5,000 | -------- | -------- | | | | 31 | Materiały i wyposażenie | 13,000 | -------- | -------- | | | | 11 | Osobowy fundusz płac | 2,591,000| 2,491,000| 2,490,966| 100 | | | 17 | Zakładowy fundusz nagród | 170,000 | 154,000 | 150,232 | 98 | | | 21 | Nagrody i wydatki osobowe nie zaliczane do wynagrodzeń | 100,000 | 36,421 | 36,421 | 100 | | | 28 | Delegacje | 30,000 | 30,000 | 21,146 | 71 | | | 31 | Materiały i wyposażenie | 900,000 | 753,730 | 714,147 | 95 | | | 35 | Energia, gaz, woda | 100,000 | 60,000 | 48,329 | 81 | | | 36 | Usługi materialne | 300,000 | 410,000 | 401,154 | 98 | | | 37 | Usługi niematerialne | 70,000 | 84,886 | 69,251 | 82 | | | 40 | Różne opłaty i składki | 20,000 | 20,000 | 13,748 | 69 | | | 41 | ZUS 45% | 1,220,000| 1,220,000| 1,030,935| 85 | | | 42 | Fundusz pracy 3% | 90,000 | 90,000 | 79,838 | 89 | | | 43 | Fundusz świadczeń socjalnych | 75,000 | 70,114 | 70,114 | 100 | | | 72 | Dotacje na inwestycje | -------- | 156,384 | 156,384 | 100 | | 9148 | 40 | Sejmik samorządowy | 105,000 | 105,000 | 105,000 | 100 | | 9189 | 31 | Wybory | -------- | 18,548 | 18,548 | 100 | | 93 | | BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE | | | | | | 9312 | 48 | Policja - dotacje | 656,186 | 656,186 | 607,925 | 93 | | 9365 | | Pozostała działalność | | | | | | | 11 | Osobowy fundusz płac | 284,000 | 284,000 | 276,339 | 97 | | | 17 | Zakładowy fundusz nagród | 22,000 | 17,628 | 17,628 | 100 | | | 28 | Delegacje | 7,000 | 10,372 | 8,907 | 86 | | | 31 | Materiały i wyposażenie | 44,186 | 40,000 | 30,993 | 78 | | | 35 | Energia, gaz, woda | -------- | 1,145 | 568 | 50 | | | 36 | Usługi materialne | 30,000 | 30,000 | 24,460 | 82 | | | 37 | Usługi niematerialne | 10,000 | 10,000 | 9,086 | 91 | | | 40 | Różne opłaty i składki | -------- | 4,000 | 3,375 | 84 | | | 41 | Składki ZUS | 139,000 | 139,000 | 117,650 | 85 | | | 42 | Fundusz Pracy | 9,500 | 9,500 | 8,419 | 89 | | | 43 | Fundusz świadczeń socjalnych | 10,500 | 10,541 | 10,500 | 100 | | 9365 | 48 | Straż Pożarna - dotacje | 50,000 | 50,000 | 50,000 | 100 | | 94 | | FINANSE | | | | | | 9491 | 65 | Obsługa długu krajowego | 630,000 | 82,008 | 82,008 | 100 | | 97 | 9713 | RÓŻNE ROZLICZENIA | 115,000 | -------- | -------- | | **OGÓŁEM** | Amount 1 | Amount 2 | Amount 3 | Percentage | |----------|----------|----------|------------| | 42,853,779 | 49,125,539 | 45,238,132 | 92 | | DZIAŁ | ROZDZIAŁ | § | NAZWA | KWOTA W TYŚ. | WYKONANIE | % | |-------|----------|----|--------------------------------------------|--------------|-----------|----| | 70 | 7395 | 86 | Gospodarka komunalna | 2.200.000 | 2.200.000 | 100| | | | 86 | Pozostała działalność | 280.000 | 280.000 | 100| | 74 | 7695 | 88 | Cmentarnictwo wojenne | 10.000 | 10.000 | 100| | 86 | 8613 | 88 | Opieka społeczna | 7.178.744 | 7.178.744 | 100| | | 8615 | 88 | Zasługi i pomoc w naturze | 6.620.000 | 6.620.000 | 100| | | 8616 | 89 | MOPS | 462.744 | 462.744 | 100| | 87 | 8795 | 88 | Dodatki mieszkaniowe | 96.000 | 96.000 | 100| | 87 | | 88 | Kulura fizyczna i sport | | | 100| | 89 | 8982 | 88 | K.S. "Włókniarz" | 50.000 | 50.000 | 100| | 89 | | 88 | Różna działalność | | | 100| | 91 | 9143 | 88 | Zadania wyodrębnione | 102.660 | 102.660 | 100| | 91 | 9142 | 88 | Administracja państwowa i samorządowa | 482.343 | 482.343 | 100| | 91 | 9189 | 88 | Wybory samorządowe | 11.662 | 11.662 | 100| **OGÓŁEM** | | 10.335.409 | 10.335.409 | 100 | **Załącznik Nr. 3** do sprawozdania z wykonania Uchwały budżetowej Nr XXXIX/238/94 z dnia 05 marca 1994 r. | DZIAŁ | ROZDZIAŁ | $ | NAZWA | KWOTA W TYŚ. | WYKONANIE W TYŚ. | % | |-------|----------|---|--------------------------------------------|--------------|-----------------|---| | 70 | 7395 | 72| Gospodarka komunalna | 2,200,000 | 2,200,000 | 100 | | 74 | 7695 | 36| Pozostała działalność | 290,000 | 290,000 | 100 | | 86 | | | Opieka społeczna | 7,178,744 | 7,178,744 | 100 | | 8613 | 22 | | Zasłki i pomoc w naturze | 6,620,000 | 6,620,000 | 100 | | 8615 | | | Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej | 462,744 | 462,744 | 100 | | 11 | | | Osobowy fundusz płac | 268,000 | 268,000 | 100 | | 17 | | | Zakładowy fundusz nagród | 17,402 | 17,402 | 100 | | 28 | | | Delegacje | 2,830 | 2,830 | 100 | | 31 | | | Materiały i przedmioty nietrwałe | 10,000 | 10,000 | 100 | | 36 | | | Usługi materialne | 12,504 | 12,504 | 100 | | 41 | | | Składki ZUS 45% | 119,440 | 119,440 | 100 | | 42 | | | Fundusz pracy 3% | 8,640 | 8,640 | 100 | | 43 | | | Fundusz świadczeń socjalnych | 9,000 | 9,000 | 100 | | 8616 | 22 | | Dodatki mieszkaniowe | 96,000 | 96,000 | 100 | | 87 | 8795 | 48| Klub Sportowy "Włókniarz" | 50,000 | 50,000 | 100 | | 89 | | | Różna działalność | | | | | 8982 | 36 | | Zadania wyodrębnione | 20,000 | 20,000 | 100 | | 91 | | | Administracja państwowa | 596,665 | 596,665 | 100 | | 9143 | | | Zadania powierzone | 102,660 | 102,660 | 100 | | 11 | | | Osobowy fundusz płac | 62,200 | 62,200 | 100 | | 17 | | | Zakładowy fundusz nagród | 4,924 | 4,924 | 100 | | 31 | | | Zakup materiałów i środków nietrwałych | 3,600 | 3,600 | 100 | | 9142 | 41 | Składki ZUS | 25,056 | 25,056 | 100 | |------|----|-------------|--------|--------|-----| | | | Urząd Miejski | 482,343 | 482,343 | 100 | | 11 | | Osobowy fundusz płac | 328,000 | 328,000 | 100 | | 41 | | Składki ZUS 45% | 143,100 | 143,100 | 100 | | 42 | | Fundusz pracy 3% | 11,243 | 11,243 | 100 | | 9189 | 31 | Wybory Samorządowe | 11,662 | 11,662 | 100 | **OGÓŁEM** | | 10,335,409 | 10,335,409 | 100 | ## Budżet przedszkoli na rok 1994 ### DOCHODY | NAZWA | KWOTA W TYŚ. | WYKONANIE W TYŚ. | % | |----------------------------------------------------------------------|--------------|-----------------|---| | Odpłatność za wyżywienie dzieci i personelu oraz kosztów utrzymania | 1.203.578 | 666.853 | 55| | Odpłatność rodziców klas "O" | | | | | Stan funduszu obrotowego na początek roku | 147.891 | 145.274 | 98| | Dotacja | 2.565.000 | 2.565.000 | 100| | Pozostałe odsetki | | 6.356 | ---| | Przejściowe dochody | | 210 | ---| | **OGÓŁEM** | **3.916.469**| **3.383.693** | **86**| ### WYDATKI | § | NAZWA | KWOTA W TYŚ. | WYKONANIE W TYŚ. | % | |---|----------------------------------------------------------------------|--------------|-----------------|---| | 11| Osobowy fundusz płac | 1.910.000 | 1.707.875 | 89| | 17| Zakładowy fundusz nagród | 107.304 | 107.304 | 100| | 21| Nagrody | 29.315 | 29.315 | ---| | 28| Delegacje | 3.000 | 328 | 11| | 31| Zakup materiałów, opału | 170.000 | 162.500 | 96| | 32| Wyżywienie dzieci | 432.877 | 279.714 | 65| | 35| Energia, gaz, woda | 70.000 | 66.028 | 94| | 36| Usługi materialne | 100.000 | 72.070 | 72| | 37| Usługi niematerialne | 22.891 | 17.085 | 75| | 38| Pomoc naukowa | 60.000 | 5.642 | 9 | | 41| Składki ZUS 45% | 857.421 | 760.356 | 89| | 42| Fundusz pracy 3% | 63.870 | 50.690 | 79| | 43| Zakładowy fundusz socjalny | 89.791 | 89.791 | 100| | | **OGÓŁEM** | **3.916.469**| **3.348.692** | **86**| ## Budżet Biblioteki na rok 1994 ### DOCHODY | § | NAZWA | KWOTA W TYŚ. | WYKONANIE W TYŚ. | % | |---|----------------------------------------------------------------------|--------------|-----------------|---| | 64| Odpłatność za wypożyczanie kaset video i magnetofonowych | 60.000 | 76.223 | 127 | | 48| Dotacja | 1.248.500 | 1.248.500 | 100 | | | Stan funduszu obrotowego na początek roku | | | --- | | | **OGÓŁEM** | **1.308.500**| **1.324.723** | **101** | ### WYDATKI | § | NAZWA | KWOTA W TYŚ. | WYKONANIE W TYŚ. | % | |---|----------------------------------------------------------------------|--------------|-----------------|---| | 11| Osobowy Fundusz płac | 594.900 | 594.161 | 100 | | 17| Zakładowy fundusz nagród | 33.300 | 33.295 | 100 | | 21| Nagrody | 5.000 | 4.175 | 84 | | 28| Delegacje | 5.000 | 4.614 | 93 | | 31| Zakupy materiałów | 125.249 | 125.249 | 100 | | 35| Energia, gaz, woda | 24.332 | 24.332 | 100 | | 36| Usługi materialne | 35.419 | 35.419 | 100 | | 37| Usługi niematerialne | 75.400 | 74.637 | 99 | | 38| Pomocie naukowe | 112.200 | 112.200 | 100 | | 41| Składki ZUS 45% | 257.400 | 257.400 | 100 | | 42| Fundusz pracy 3% | 17.800 | 17.516 | 100 | | 43| Fundusz Świadczeń Socjalnych | 22.500 | 22.500 | 100 | | | **OGÓŁEM** | **1.308.500**| **1.305.498** | **100** | ## Budżet Zakładu Wodociągów i Kanalizacji w Chełmży za rok 1994 ### Przychody | Nazwa | Kwota w tyś. | Wykonanie w tyś. | % | |--------------------------------------------|--------------|------------------|----| | Upływy z usług | 11.658.102 | 8.085.287 | 70 | | Upływy ze sprzedaży wyrobów | | 12.532 | | | Odsetki | | 24.105 | | **Razem:** 11.658.102 8.121.924 70 Środki obrotowe na początek roku 706.085 ### Rozchody | Nazwa | Kwota w tyś. | Wykonanie w tyś. | % | |--------------------------------------------|--------------|------------------|----| | Wynagrodzenia osobowe | 2.713.496 | 2.273.426 | 89 | | ZFN | 230.646 | 39.543 | - | | Nagrody i wydatki osob. nie zaliczane do wynagr. | 27.135 | 11.235 | 41 | | Delegacje | 33.000 | 13.323 | 40 | | Materiały | 1.113.415 | 905.329 | 81 | | Energia | 2.130.852 | 953.974 | 45 | | Usługi materialne | 1.377.428 | 944.498 | 69 | | Usługi niematerialne | 195.000 | 42.599 | 22 | | Straty nadzwyczajne | | 22.583 | - | | Podatki i opłaty | 2.145.157 | 1.701.197 | 80 | | Description | Amount 1 | Amount 2 | Percentage | |----------------------|----------|----------|------------| | Składki na ZUS | 1,221,071| 929,660 | 76 | | Składka na FP | 81,402 | 62,662 | 70 | | ZFSS | 79,500 | 63,619 | 80 | | Inwestycje | 310,000 | 32,473 | 10 | | **Razem:** | **11,658,102** | **7,996,121** | **69** | | **Środki obrotowe na koniec roku** | | | **848,783** | --- **Signature** --- **Date**
4e7399e2-58dd-4445-bd30-4cc057092094
finepdfs
1.305664
CC-MAIN-2021-39
https://www.bip.chelmza.pl/plik,19521,uchwala-nr-xv-84-95-rady-miejskiej-chelmzy-z-dnia-28-kwietnia-1995-roku-w-sprawie-przyjecia-sprawozdania-z-dzialalnosci-finansowej-gminy-budzetu-miasta-chelmza-za-rok-1994.pdf
2021-09-19T07:46:55+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780056752.16/warc/CC-MAIN-20210919065755-20210919095755-00580.warc.gz
713,040,149
0.999064
0.999661
0.999661
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...
pol_Latn
{}
true
[ 857, 2684, 6170, 8083, 9295, 11073, 13448, 15369, 16943, 18004, 19299, 20424, 21538, 22765, 23652, 24537, 25538, 26634, 27589, 29010, 30101, 32111, 33968, 35966, 38717, 41233, 42525, 43989, 45879, 48333, 49707, 52234, 54829, 57693, 60035, 61831, ...
1
0
O PROSEMINARIACH I SEMINARIACH TEOLOGIA INFORMACJE (P) (S) (w porządku alfabetycznym) WZÓR tt(p/s)nr. Nazwa przedmiotu (tt – teologia, wszystkie specjalności, p – proseminarium lub s – seminarium magisterskie (i ew. doktoranckie), nr – kolejny numer przedmiotu w wykazie) Prowadzący zajęcia Teologia kapłańska – KSD Seminarium naukowe Rok 3–5, semestr 5–10 Wymiar: 180 h (30/30/30/30/30/30) ECTS: 0+0+0+0+2+2 pkt. Forma zaliczenia poszczególnych semestrów zajęć: z/z/z/z/–/z Teologia katechetyczno-pastoralna oraz Turystyka religijna Proseminarium Rok 3, semestr 5–6 Wymiar: 60 h (30/30) ECTS: 2+2 pkt. Forma zaliczenia poszczególnych semestrów zajęć: z/z Seminarium naukowe Rok 4–5, semestr 7–10 Wymiar: 120 h (30/30/30/30) ECTS: 0+2+2+4 pkt. Forma zaliczenia poszczególnych semestrów zajęć: –/z/z/z Teologia w MWIK Seminarium Rok 3–SMU2, semestr 5–SMU4 Wymiar: 150 h (15/15/30/30/30/30) ECTS: 5+5+15+15+15+15 pkt. Forma zaliczenia poszczególnych semestrów zajęć: z/z/z/z/z/z ttp01. Proseminarium z katolickiej nauki społecznej ttp02. Proseminarium z katolickiej nauki społecznej ttp03. Proseminarium z teologii biblijnej – judaistyki ttp04. Proseminarium z teologii fundamentalnej ttp05. Proseminarium z teologii moralnej tts01. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z antropologii teologicznej tts02. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z egzegezy biblijnej tts03. Seminarium magisterskie z etyki tts04. Seminarium magisterskie z etyki tts05. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z hermeneutyki biblijnej i judaistyki tts06. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z homiletyki tts07. Seminarium magisterskie z katechetyki tts08. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z katechetyki tts09. Seminarium magisterskie z katolickiej nauki społecznej tts10. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z katolickiej nauki społecznej tts11. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z katolickiej nauki społecznej / socjologii religii tts12. Seminarium doktoranckie z komunikacji religijnej tts13. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z liturgiki tts14. Seminarium magisterskie z liturgiki tts15. Seminarium magisterskie z liturgiki tts16. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z liturgiki tts17. Seminarium magisterskie z liturgiki tts18. Seminarium magisterskie z liturgiki tts19. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z misjologii tts20. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z patrologii tts21. Seminarium magisterskie z patrologii / historii dogmatu tts22. Seminarium magisterskie z patrologii / historii dogmatu tts23. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z pedagogiki tts24. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z prawa kanonicznego tts25. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z prawa kanonicznego tts26. Seminarium magisterskie z prawa kanonicznego tts27. Seminarium magisterskie z prawa kanonicznego tts28. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z religiologii / historii religii tts29. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii biblijnej tts30. Seminarium magisterskie z teologii biblijnej tts31. Seminarium magisterskie z teologii biblijnej tts32. Seminarium magisterskie z teologii biblijnej tts33. Seminarium magisterskie z teologii biblijnej – judaistyki tts34. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii biblijnej i informatyki tts35. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii biblijnej i informatyki tts36. Seminarium magisterskie z teologii dogmatycznej tts37. Seminarium magisterskie z teologii dogmatycznej tts38. Seminarium magisterskie z teologii dogmatycznej tts39. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii dogmatycznej tts40. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii dogmatycznej tts41. Seminarium magisterskie z teologii dogmatycznej – ekumenizmu tts42. Seminarium magisterskie z teologii duchowości tts43. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii duchowości tts44. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii duchowości tts45. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii duchowości tts46. Seminarium magisterskie z teologii duchowości tts47. Seminarium magisterskie z teologii duchowości tts48. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii fundamentalnej tts49. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii fundamentalnej tts50. Seminarium magisterskie z teologii fundamentalnej tts51. Seminarium magisterskie z teologii fundamentalnej – eklezjologii tts52. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii fundamentalnej – eklezjologii / teologii dogmatycznej – mariologii tts53. Seminarium magisterskie z teologii małżeństwa i rodziny tts54. Seminarium magisterskie z teologii moralnej tts55. Seminarium magisterskie z teologii moralnej tts56. Seminarium magisterskie z teologii moralnej tts57. Seminarium magisterskie z teologii moralnej tts58. Seminarium magisterskie z teologii moralnej tts59. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii moralnej tts60. Seminarium magisterskie z teologii moralnej – bioetyki tts61. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii pastoralnej tts62. Seminarium magisterskie z teologii pastoralnej tts63. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii pastoralnej ttp01. Proseminarium z katolickiej nauki społecznej Prowadzący: dr Małgorzata Duda Treści merytoryczne przedmiotu: W działaniach praktycznych – realizacja celów – znajduje odzwierciedlenie m.in. poprzez wstępne sformułowanie tematu, planu pracy; postawienie problemu badawczego; ćwiczenia redakcyjne (artykuły prasowe); wyznaczenie populacji badawczej; opracowanie narzędzia badawczego (kwestionariusz). Wymagania wstępne: Znajomość podstaw metodologii pracy naukowej. Cele przedmiotu: Zagadnienia proseminaryjne wprowadzają bezpośrednio w założenia budowy warsztatu – w perspektywie pisania pracy magisterskiej. Celem zajęć jest m.in. wykształcenie umiejętności analityczno-krytycznego stosunku do źródeł zastanych oraz wywołanie bazy danych. Metody oceny: Praca pisemna, referaty tematyczne. Spis zalecanych lektur: Bielecki J.(red.), Metodologia, Kraków 1993; Majka J., Metodologia nauk teologicznych, Wrocław 1995; Sztumski J., Wprowadzenie do metod i technik badań społecznych, Katowice 1999; Węglińska M., Jak pisać pracę magisterską?, Kraków 2002. ttp02. Proseminarium z katolickiej nauki społecznej Prowadzący: ks. dr hab. Andrzej Muszala Treści merytoryczne przedmiotu: Proseminarium z KNS ma na celu opanowanie metody pisania pracy magisterskiej, przygotowanie, redakcję i przygotowanie do obrony pracy magisterskiej z wybranego zagadnienia katolickiej nauki społecznej. W pierwszym okresie student pracuje w bibliotece i studiuje materiały potrzebne do rozeznania i sformułowania tematu pracy magisterskiej. Równocześnie uczy się metodycznego pisania rozprawy naukowej. W drugim etapie redaguje artykuł wstępny z wybranego zagadnienia. W trzecim okresie precyzuje temat i plan pracy magisterskiej. W czwartym, najdłuższym okresie redaguje pracę magisterską. Wymagania wstępne: Podstawowa umiejętność metodyki pisania pracy naukowej. Cele przedmiotu: Student przygotowuje pracę magisterską na szczegółowy temat z zakresu katolickiej nauki społecznej. Zasadnicza umiejętność, jakiej nabywa – specjalizacja w wybranej dziedzinie KNS – zwykle dotyczy to problemów małżeństwa i rodziny. Metody nauczania: Seminarium naukowe: konsultacje – indywidualne w trakcie pisania pracy magisterskiej, przygotowanie pracy magisterskiej niejednokrotnie wymaga wywiadów przeprowadzonych w różnych jednostkach, zwłaszcza w punktach wsparcia rodziny i szpitalach, prace magisterskie korygowane drogą internetową. Metody oceny: Ocena pracy studenta na podstawie: redakcji artykułu naukowego – 1 półrocze, redakcji pracy magisterskiej – 2 lata, konsultacji indywidualne – regularnie w trakcie pisania pracy magisterskiej, wywiadu w terenie (szpital, ośrodek wsparcia rodziny) – indywidualnie przeprowadzanego przez każdego studenta. Spis zalecanych lektur: Każdy student ma inny zakres lektur. Jest to ok. 10 pozycji książkowych oraz kilkanaście artykułów naukowych. ttp03. Proseminarium z teologii biblijnej – judaistyki Prowadzący: ks. dr Sylwester Jędrzejewski SDB Treści merytoryczne przedmiotu: Proseminarium przygotowuje do pracy naukowej na seminariach magisterskich. Prowadzi do zaznajomienia się studentów z podstawami warsztatu naukowego, z literaturą naukową i źródłami zgodnymi ze spodziewanym profilem przyszłego seminarium oraz z metodami pracy naukowej biblisty. 1. Piśmiennictwo naukowe w aspekcie percepcyjnym. 2. Omówienie i zapoznanie się ze źródłami pracy biblisty. 3. Warsztat pisarski biblisty: wybór tematu opracowania i jego wieloaspektowe uzasadnienie; konstrukcja opracowania odpowiadająca tematowi; standaryzacja nazewnictwa biblijnego; transliteracja i transkrypcja alfabetów niełacińskich; używanie skrótów biblijnych; zasady cytacji i tworzenia przypisów; ogólne wymogi wydawnicze. 4. Forma i struktura pracy proseminaryjnej. 5. Wykonanie, prezentacja, analiza i ocena prac kontrolnych. Wymagania wstępne: Wiedza z zakresu introdukcji do Pisma Świętego. Cele przedmiotu: Wdrażanie podstawowych zasad warsztatu naukowo-pisarskiego teologa-biblisty w zakresie judaistyki poprzez przygotowanie drobnych publikacji. Przygotowanie do wyboru tematu pracy magisterskiej. Metody nauczania: Metoda wykładowo-konwersatoryjna i ćwiczeniowa. Metody oceny: Obecność oraz czynny udział w dyskusjach; napisanie, prezentacja i pozytywna ocena pracy proseminaryjnej. Spis zalecanych lektur: Seweryniak H., Metodyka uczenia się i pisania prac dyplomowych, Płock 2000; Urbańczyk S., Słowniki i encyklopedie. Ich rodzaje i użyteczność, Kraków 2000; Walewski P., Praca naukowa nad Biblią. Cytowanie i skróty, Częstochowa 2006; Węglińska M., Jak pisać pracę magisterską?, Kraków 2002. ttp04. Proseminarium z teologii fundamentalnej Prowadzący: ks. dr Damian Wąsek Treści merytoryczne przedmiotu: Proseminarium do Seminarium z teologii fundamentalnej prowadzonego przez ks. dra hab. Tadeusza Dzidka, prof. UPJPII. ttp05. Proseminarium z teologii moralnej Prowadzący: ks. dr Robert Nęcek Treści merytoryczne przedmiotu: Analiza społecznych dokumentów Kościoła. Wymagania wstępne: Orientacja w dokumentach Kościoła. Cele przedmiotu: Umiejętność formułowania tematu pracy, planu pracy i pracy magisterskiej. Metody nauczania: Analiza, dyskusja, praca w grupach. Metody oceny: Zaliczenie. Spis zalecanych lektur: Dokumenty Kościoła. tts01. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z antropolo- gii teologicznej Prowadzący: o. dr hab. Jarosław Kupczak OP, prof. UPJPII Seminarium prowadzone w języku polskim i angielskim Treści merytoryczne przedmiotu: Na seminarium studenci referują tematy dotyczące przygotowywanych przez nich prac magisterskich, licencjackich i doktorskich. Seminarium umożliwia dyskusję i wymianę poglądów. Na seminarium dyskutowane są problemy dotyczące p problemy klasycznej i współczesnej teologii widziane od strony teologicznej wizji człowieka. Dyskutowane zagadnienia to m.in.: ludzka wolność, dusza i ciało, problemy płci i genezy feminizmu, natury i kultury, etc. Szczególne miejsce na seminarium zajmuje filozoficzna i teologiczna antropologia Karola Wojtyły / Jana Pawła II. Wymagania wstępne: Seminarium magisterskie. Podstawowa wiedza z dziedziny teologii. Seminarium doktoranckie. Wiedza z dziedziny teologii na poziomie magisterskim. Cele przedmiotu: Napisanie pracy magisterskiej, pracy licencjackiej lub doktorskiej. Podstawowa Umiejętność analizy teologicznej i filozoficznej, precyzyjnego sformułowania swoich poglądów, dyskusji. Metody nauczania: Konsultacje indywidualne i grupowe. Metody oceny: Ocenianie ciągłe. Spis zalecanych lektur: Grabowski M., Historia upadku. Ku antropologii adekwatnej, Kraków 2006; Jan Paweł II, Mężczyzną i niewiastą stworzył ich. Odkupienie ciała a sakramentalność małżeństwa, Citta del Vaticano 1986; Kupczak J., Dar i komunia. Teologia ciała w ujęciu Jana Pawła II, Kraków 2006. tts02. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z egzegezy biblijnej Prowadzący: ks. dr hab. Stanisław Hałas SCJ, prof. UPJPII Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium z egzegezy Nowego Testamentu Seminarium ma na celu przygotowanie do pisania prac naukowych z egzegezy biblijnej. Polega ona na badaniu zagadnień teologicznych w oparciu o wnikliwą analizę odnośnych tekstów biblijnych w języku oryginalnym. Opracowywane są przede wszystkim teksty dotyczące miłosierdzia i ojcowskiej miłości Boga. Dokładnie analizuje się literacką budowę perykop, aby jak najlepiej wydobyć ich idee teologiczne. Porównuje się także teksty synoptyczne. Wymagania wstępne: Znajomość zagadnień egzegetycznych. Cele przedmiotu: Przygotowanie i pomoc w redagowaniu prac naukowych z egzegezy biblijnej. Metody nauczania: Omówienie zasad pisania prac naukowych na konkretnych przykładach. Wprowadzenie do dyskusji. Metody oceny: Zaliczenie. Spis zalecanych lektur: Bielecki J. E., Metodologia. Seminaryjne i dyplomowe prace z teologii. Wskazówki metodologiczne, Kraków 1993; Bushell M. – Tan M., Bible Works 7.0, Big Fork MT 2007 (komputerowy program do badań biblijnych); Chmielewski M., Poradnik doktoranta Wydziału Teologii KUL, Lublin 2007; Poradnik dla piszących prace naukowe, Katowice 2007. tts03. Seminarium magisterskie z etyki Prowadzący: ks. dr hab. Tadeusz Biesaga SDB, prof. UPJPII Treści merytoryczne przedmiotu: Na seminarium rozwija się etykę i bioetykę personalistyczną oraz przeprowadza się krytykę innych propozycji etyki i bioetyki. Ujawnia się konsekwencje posługiwania się błędnymi założeniami epistemologicznymi, antropologicznymi i etycznymi w rozstrzyganiu problemów etycznych związanych z początkiem, trwaniem i końcem życia ludzkiego. Na seminarium rozwijana jest koncepcja etyki i bioetyki personalistycznej zainspirowanej przez K. Wojtyłę i jego uczniów. Przywołuje się zarówno fenomenologiczne jak i metafizyczne ujęcie godności ludzkiej. W duchu personalizmu realistycznego, w odróżnieniu od personalizmu idealistycznego, czy liberalnego, łączy się w uzasadnieniach moralności ujęcie godności z naturą osoby, i z tej pozycji prowadzi się dyskusję ze współczesnymi nurtami filozoficznymi na terenie etyki ogólnej, szczegółowej, bioetyki, etyki medycznej i ekologii. Wymagania wstępne: Wymagana jest orientacja w różnych nurtach filozoficznych i etycznych. Cele przedmiotu: Na seminarium student powinien zapoznać się z różnymi założeniami filozoficznymi tkwiącymi u podstaw poszczególnych koncepcji etyki i bioetyki oraz z wynikającymi z tego różnymi rozstrzygnięciami normatywnymi w etyce szczegółowej i w bioetyce, dotyczące początku, trwania i końca życia. Chodzi o umiejętną konfrontację etyki i bioetyki personalistycznej z różnymi etykami i bioetykami oraz z prezentowanymi przez nie szczegółowymi rozstrzygnięciami normatywnymi. Metody nauczania: Seminarium składa się z dwóch części: a) prezentacji tekstów pisanych prac wraz z dyskusja nad ich stroną formalną i merytoryczną, b) czytania i dyskutowania wybranych tekstów z antropologii, etyki i bioetyki. Metody oceny: Student w wyznaczonym czasie a) przedstawia temat, plan, bibliografię oraz stosowne teksty swojej pracy magisterskiej czy doktorskiej oraz b) włącza się aktywnie do dyskusji nad czytanymi, wybranymi tekstami filozofów, etyków i bioetyków. Spełnienie tych obowiązków jest podstawą do zaliczenia seminarium. Spis zalecanych lektur: Biesaga T. (red.), Bioetyka personalistyczna, Kraków 2006; Biesaga T. (red.), Bioetyka polska, Kraków 2004; Biesaga T. (red.), Podstawy i zastosowania bioetyki, Kraków 2001; Biesaga T. (red.), Systemy bioetyki, Kraków 2003; Biesaga T., Elementy etyki lekarskiej, Kraków 2006; Bołoz W., Bioetyka a prawa człowieka, Warszawa 2007; Chyrowicz B., Bioetyka i ryzyko, Lublin 2000; Spaemann R., Granice. O etycznym wymiarze ludzkiego działania, tłum. J. Merecki, Warszawa 2006; Spaemann R., Osoby. O różnicy między czymś a kimś, tłum. J. Merecki, Warszawa 2001; Ślipko T., Granice Życia. Dylematy współczesnej bioetyki, Warszawa 1988. tts04. Seminarium magisterskie z etyki Prowadzący: ks. dr hab. Władysław Zuziak, prof. UPJPII Treści merytoryczne przedmiotu: Podczas seminarium dokonujemy pogłębionej, krytycznej analizy tekstów etycznych. Na bieżąco analizowane są również postępy dokonywane przez studentów w pracach dyplomowych. Tematy seminarium dotyczą filozoficznych koncepcji człowieka i problemów moralności w życiu społecznym. Na seminarium staramy się sprecyzować podstawowe pojęcia antropologii filozoficznej i etyki: kondycja człowieka, osoba, prawda, dobro, zło, sprawiedliwość, wolność, dobro wspólne. Punktem wyjścia są teksty klasyków filozofii człowieka i moralności. Ze względu na różnorodność współczesnego pojmowania wartości, w bieżącym roku akademickim przedmiotem analizy będzie status ontyczny i epistemologiczny wartości w XX w. W oparciu o wybrane teksty prowadzimy na naszych zajęciach seminaryjnych filozoficzną dyskusję na temat wartości. Na seminarium omawiane są również fragmenty prac magisterskich poświęconych m.in.: antropologii J.-P. Sartre'a i H. Plessnera, koncepcja wolności u N. Bierdiajewa, filozofia R. Rorty'ego oraz H. Bergsona. Program: 1. Analiza filozoficzna wartości. 2. Systematyczne omawianie prac dyplomowych. 9 Wymagania wstępne: Umiejętność krytycznej analizy tekstów. Znajomość podstawowych pojęć z zakresu etyki i zarysu historii etyki. Cele przedmiotu: Seminarium ma pomóc w wyborze tematów prac dyplomowych i w ich opracowaniu. Pogłębiona analiza dobra i wartości w sensie ogólnym, w aspektach: ontologicznym, moralnym, pragmatycznym, oraz wolność jako sposób istnienia dobra ma ułatwić studentom samodzielne myślenie na temat podstawowych kwestii etycznych. Metody oceny: Aktywny i systematyczny udział w seminarium naukowym oraz praca pisemna zawierająca podsumowanie dyskusji na dany temat. Systematyczne przedkładanie redagowanej pracy magisterskiej i doktorskiej. Seminarium kończy się semestralnym zaliczeniem. Spis zalecanych lektur: Jedynak S. (red.), Wartości: etyka i estetyka. Antologia tekstów filozoficznych, Wrocław – Warszawa – Kraków 1991; Kotarbiński T., Zasady etyki niezależnej, [w:] Saranowski S., Fryckowski E. (red.), Problemy etyki. Wybór tekstów, Bydgoszcz 1993, s. 153–163; MacIntyre A., Dylematy moralne, [w:] tenże, Etyka i polityka, Warszawa 2009, s. 151–168; Siemianowski A., Szkice z etyki wartości, Gniezno 2006; Skarga B. (red.), Przewodnik po literaturze filozoficznej XX w., Warszawa 1994–1999, t. I–V; Spaemann R., Egzystencjalne zrelatywizowanie wartości, [w:] tenże, Granice. O etycznym wymiarze działania, Warszawa 2006, s. 203–224. tts05. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z hermeneutyki biblijnej i judaistyki Prowadzący: ks. prof. dr hab. Roman Pindel Treści merytoryczne przedmiotu: Celem seminarium jest zapoznanie się z metodami naukowymi egzegezy, sformułowanie tematu pracy magisterskiej lub doktorskiej oraz określenie kolejnych kroków badawczych pracy. Przedstawienie i wdrożenie w metody badań naukowych odbywa się przede wszystkim w oparciu o Dokument Papieskiej Komisji Biblijnej Interpretacja Biblii w Kościele. W czasie seminarium omawia się postępy w pisaniu pracy oraz pojawiające się ewentualne problemy. Program: 1. Specyfika pracy naukowej z biblistyki. 2. Działy biblistyki oraz typy rozpraw naukowych z tej dziedziny. 3. Wymogi metodyczne i formalne w przypadku pracy magisterskiej i doktorskiej z biblistyki. 4. Elementy pracy: wstęp, korpus, zakończenie, bibliografia. 5. Kroki badawcze prowadzące do ostatecznego zredagowania pracy. 6. Narzędzia: metody naukowe, programy komputerowe, zasoby sieciowe. 7. Dobór metod oraz narzędzi do realizacji projektu badawczego. 8. Ocena możliwości realizacji zadania badawczego. 9. Redagowanie i krytyczna ocena poszczególnych elementów rozprawy. Wymagania wstępne: Zaliczenie przynajmniej jednego semestru języka greckiego i hebrajskiego oraz proseminarium naukowego biblijnego. Cele przedmiotu: Umiejętność analizy tekstu biblijnego, poczynając od filologicznej, wybór adekwatnej metody do danego tekstu ze względu na oczekiwany rezultat a także opanowanie metody (metod) przydatnych do badanego problemu w podjętej pracy. Metody nauczania: Seminarium, konsultacje, dyskusja, praktyczne zastosowanie metod egzegezy w formie ćwiczeń. Metody oceny: Zaangażowanie uczestników seminarium oceniane jest w sposób ciągły poprzez dyskusję nad kolejnymi krokami podejmowanymi w kierunku ustalenia tematu a także nad kolejnymi partiami powstającej pracy. Ostateczna ocena zostaje sformułowana wobec sfinalizowanej rozprawy. Spis zalecanych lektur: Czerski J., Metody interpretacji Nowego Testamentu, Opole 1997; Egger W., Methodenlehre zum Neuen Testament, Freiburg 1987; Jelonek T. (red.), Z badań nad Biblią. Prace Katedry Teologii i Informatyki Biblijnej Wydziału Teologicznego PAT, t. 2, Kraków 1998; Langkammer H. (red.), Metodologia Nowego Testamentu, Pelplin 1994; Pindel R., Aby zrozumieć Pawła. Wprowadzenie i wdrożenie w lekturę Listów Pawłowych, Kraków 1999 i 2004; Rubinkiewicz R. (red.), Interpretacja Biblii w Kościele. Dokument Papieskiej Komisji Biblijnej z komentarzem biblistów polskich, Warszawa 1999; Söding T., Wege der Schriftauslegung. Methodenbuch zum Neuen Testament, Freiburg 1998. tts06. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z homiletyki Prowadzący: ks. prof. dr hab. Kazimierz Panuś Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium magisterskie i doktoranckie z homiletyki zapoznaje z terminologią homiletyczną i podstawowymi formami kaznodziejskimi. Służy temu analiza kazań drukowanych, nagrywanych i filmowanych. Dyskusja nad analizowanymi tekstami kaznodziejskimi. Opracowanie referatów i relacji z powstawania prac magisterskich i doktorskich. Wymagania wstępne: Przygotowanie biblijne i humanistyczne. Cele przedmiotu: Opracowanie pracy magisterskiej, licencjackiej bądź doktorskiej. Metody nauczania: Konsultacje (zarówno regularne, jak też organizowane w indywidualnych przypadkach), seminaria i warsztaty grupowe, inne ćwiczenia/zajęcia praktyczne, inne metody / formy. Metody oceny: Systematyczna prezentacja opracowywanych prac naukowych. Spis zalecanych lektur: Broński W. (red.), Integralne kształcenie kaznodziei, Lublin 2006; Lewek A., Współczesna odnowa kaznodziejstwa, z. 1–2, Warszawa 1980; Panuś K., Sztuka głoszenia kazań, Kraków 2008; Siwek G., Blaski i cienie współczesnego przepowiadania, Kraków 2007. tts07. Seminarium magisterskie z katechetyki Prowadzący: ks. dr Tadeusz Nosek Treści merytoryczne przedmiotu: Metodologia badań naukowych i rozpraw w katechetyce; opracowywanie naukowe problemów pastoralno-katechetycznych związanych m.in. z posługą katechetyczną świeckich, osób konsekrowanych i kapłanów; kryzysami religijno-moralnymi wśród młodzieży; realizacją katechezy biblijnej; zadaniami katechezy rodzinnej; filozoficznymi podstawami katechezy; dialogiem w katechezie i katechezą jako żywą tradycja takich dokumentów wiary jak: perykopy biblijne, pisma Ojców Kościoła, teksty liturgiczne, wypowiedzi Urzędu Nauczycielskiego Kościoła, wyznania wiary, świadectwa świętych i wiernych żyjących wiarą, refleksja teologiczno-antropologiczna i kulturowa itp. Wymagania wstępne: Zaliczone przedmioty z dwóch lat studiów teologicznych dla świeckich lub kleryków oraz naukowe zainteresowania korespondujące z problematyką określoną w opisie przedmiotu. Metody oceny: Systematyczny i aktywny udział w zajęciach. tts08. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z katechetyki Prowadzący: ks. dr hab. Tadeusz Panuś, prof. UPJPII Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium podejmuje tematykę związaną z katechetyką fundamentalną i szczegółową, starając się poprzez śledzenie najnowszej literatury psychologicznej, dydaktycznej i teologicznej, poszukiwać oraz tworzyć modele katechezy adekwatne do dzisiejszej sytuacji, w której realizowana jest katecheza. Seminarium składa się z trzech części: czytania i dyskusji nad wybranymi tekstami katechetycznymi; wygłoszenia wyznaczonych referatów; prezentacji pisanych prac. Aktualnie w centrum uwagi znajduje się tworzenie prac magisterskich na temat przygotowania dzieci do sakramentów inicjacji chrześcijańskiej i kształtowanie odpowiedzialności misyjnej na katechezie. Wymagania wstępne: Ukończony III rok teologii. Zainteresowania katechetyczne. Cele przedmiotu: Celem zajęć jest wykształcenie umiejętności naukowego myślenia i redagowania artykułów i prac naukowych. Metody oceny: Student jest oceniany ze względu na aktywny udział w seminarium i systematyczne tworzenie prac naukowych. Spis zalecanych lektur: Zależnie od tematyki pracy. tts09. Seminarium magisterskie z katolickiej nauki społecznej Prowadzący: dr Małgorzata Duda Treści merytoryczne przedmiotu: Powtórzenie podstawowej wiedzy z zakresu metodologii i na tej podstawie ustalenie ogólnych zasad ustalenia treści podejmowanych zagadnień badawczych i ich realizacja. Student ustala na seminarium temat pracy, stawia pytania badawcze i formułuje hipotezy, opracowuje techniki badawcze, narzędzia, konstruuje wskaźniki. Na koniec I roku oddaje pierwszą wersję wprowadzenia teoretycznego pracy. W II roku przeprowadza badania, opracowuje wyniki ilościowo i jakościowo i oddaje tekst całej pracy. Na seminarium student wygłasza 2 referaty ilustrujące zakres przygotowania pracy magisterskiej. Wymagania wstępne: Nabyte kompetencje z zakresu wiedzy teoretycznej i metodologicznej. Cele przedmiotu: Przygotowanie pod kierunkiem promotora pracy magisterskiej złożonej z wprowadzenia teoretycznego do podjętego problemu badawczego, w ramach ogólnego tematu seminarium; przeprowadzenie badań empirycznych a następnie ich opracowanie ilościowe i jakościowe. Metody nauczania: Seminarium oraz konsultacje indywidualnych projektów prac magisterskich Metody oceny: Przyjmując kryteria oceny pracy magisterskiej – jej poprawność metodologiczną, sposób przeprowadzenia badań i samodzielność opracowania tekstu oraz jego poprawność merytoryczną. Spis zalecanych lektur: Nowak S., Metodologia badań socjologicznych, Warszawa 1999; Pilch T. (red.), Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, Warszawa 2003; Pilch T., Bauman T., Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe, Warszawa 2001; Węglińska M., Jak pisać pracę magisterską? Poradnik dla studentów, Kraków 2008 oraz bibliografia poszczególnych prac studentów. tts10. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z katolickiej nauki społecznej Prowadzący: ks. prof. dr hab. Andrzej Zwoliński Treści merytoryczne przedmiotu: Dyskusja nad tematem prac, planem, sposobem pisania i korektą – ma służyć poprawnemu realizowaniu podjętych przez uczestników zagadnień magisterskich. Ponadto dyskusja nad bieżącymi wydarzeniami społecznymi i przygotowywanymi tematami – ćwiczy analizę i metodę praktycznej obecności katolików w życiu społecznym. Każdego roku nowy temat staje się wiodącym. tts11. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z katolickiej nauki społecznej / socjologii religii Prowadzący: ks. prof. dr hab. Tadeusz Borutka Treści merytoryczne przedmiotu: Następnie następuje omówienie metody i źródeł. Później omówienie i zatwierdzenie tematu oraz planu. Omawianie literatury dotyczącej opisywanej problematyki. Zapoznawanie z najnowszymi problemami z zakresu katolickiej nauki społecznej oraz z najnowszymi publikacjami z tego zakresu. Dyskusja nad wybranymi aktualnymi zagadnieniami poszczególnych zakresu katolickiej nauki społecznej i socjologii religii. Omawianie poszczególnych części przedłożonej pracy i zatwierdzanie do wydruku. Cele przedmiotu: Seminarium magisterskie. Celem zajęć prowadzonych w ramach seminarium magisterskiego z katolickiej nauki społecznej oraz z socjologii religii jest zapoznanie z metodą redagowania pracy magisterskiej. Zapoznanie z podstawowymi wymaganiami redakcyjnymi dotyczącymi układu pracy i sporządzania przypisów oraz bibliografii. Seminarium doktoranckie. Celem zajęć prowadzonych w ramach seminarium licencjackiego i doktorskiego z katolickiej nauki społecznej oraz z socjologii religii jest zapoznanie z metodą redagowania pracy naukowych. Zapoznanie z podstawowymi wymaganiami redakcyjnymi. Metody oceny: Zaliczenie na podstawie prac pisemnych. tts12. Seminarium doktoranckie z komunikacji religijnej Prowadzący: ks. dr hab. Wiesław Przyczyna, prof. UPJPII Treści merytoryczne przedmiotu: Zadaniem seminarium naukowego jest pomoc w przygotowaniu pracy licencjackiej lub doktorskiej. Składa się ono z dwóch części: teoretycznej i praktycznej. Część teoretyczną tworzą: poznanie wymogów stawianym pracom licencjackim i doktorskim, zaznajomienie się z etapami pisania pracy naukowej i metodami stosowanymi w badaniach nad komunikacją religijną. W części praktycznej natomiast studenci pierwszego roku przedstawiają problematykę, którą chcieliby się zająć, a studenci starszych lat prezentują cząstkowe wyniki przeprowadzonych badań i wysłuchują uwag uczestników seminarium, w tym promotora. Wymagania wstępne: Znajomość metody w teologii. Cele przedmiotu: Umiejętność prowadzenia samodzielnej pracy naukowej. Metody oceny: Ocenianie ciągłe. Odbywa się po przyjęciu kolejnej części pracy. Spis zalecanych lektur: Bielecki J. E., Metodologia. Seminaryjne i dyplomowe prace z teologii, Kraków 1993; Goban-Klas T., Media i komunikowanie masowe. Teorie i analizy prasy, radia, telewizji i Internetu, Warszawa – Kraków 1999; Napiórkowski S. C., Jak uprawiać teologię, Wrocław 1991; Nęcki Z., Komunikacja międzyludzka, Kraków 1996; Wicks J., Wprowadzenie do metody teologicznej, Kraków 1995. tts13. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z liturgiki Prowadzący: ks. prof. dr hab. Stefan Koperek CR Treści merytoryczne przedmiotu: Liturgia Kościoła rzymsko-katolickiego. W czasie seminarium zostaną powtórzone zasady metodologii pisania pracy magisterskiej z liturgiki. Tematyka zajęć zasadniczo obejmuje: etapy rozwoju liturgii, liturgia w dokumentach Soboru Watykańskiego II, liturgia w posoborowym Magisterium Kościoła, teologia liturgii, pobożność ludowa. Wymagania wstępne: Ukończony III rok teologii lub rozpoczęte studia licencjacko-doktoranckie. Wstępna wiedza z liturgiki. Cele przedmiotu: Celem seminarium jest napisanie zgodnie z obowiązującymi zasadami pracy magisterskiej, jak także jej prezentacja, wprowadzenie w dyskusję związaną z tematami prac i kontrolowanie przebiegu ich tworzenia. Spis zalecanych lektur: Drączkowski F., ABC pisania pracy magisterskiej, Pelplin 2000; Kunzler M., Liturgia Kościoła (= Amateca Podręczniki Teologii Katolickiej, t. 10), Poznań 1999; Leksykon liturgii, oprac. B. Nadolski, Poznań 2006; Sartore D., Triacca A. M., Ciebin C. (red.), Liturgia (= Dizionari San Paolo), Cinisello Balsamo 2001; Sodi M. (red.), Il metodo teologico. Tradizione, innovazione, comunione in Cristo (= Itineraria, t. 1), Città del Vaticano 2008; Uwagi metodologiczne dotyczące pisania pracy magisterskiej z liturgiki, Kraków 1990. tts14. Seminarium magisterskie z liturgiki Prowadzący: ks. dr Janusz Mieczkowski Treści merytoryczne przedmiotu: Na seminarium naukowym z podejmowana jest najczęściej następująca tematyka prac: historia liturgii, odnowa liturgiczna, sposób uczestnictwa wiernych w liturgii, liturgia trydencka. Wymagania wstępne: Zaliczenie przedmiotów ogólnych i fakultatywnych z liturgiki na roku I i II. Cele przedmiotu: Seminarium ma na celu ukazanie specyfiki przedmiotu na tle innych dyscyplin teologicznych oraz przygotowanie metodologiczne i merytoryczne do pisania pracy magisterskiej. Dyskusje nad tematami prac, planem i sposobem pisania mają służyć poprawnemu redagowaniu prac magisterskich. Metody nauczania: Seminaria wspólne, indywidualne konsultacje. Metody oceny: Prace semestralne, systematyczne sprawdzanie postępów w pisaniu pracy magisterskiej. Spis zalecanych lektur: Drączkowski F., ABC pisania pracy magisterskiej, Pelplin 2000; Koperek S. i in. (red.), Uwagi metodologiczne dotyczące pisania pracy magisterskiej z liturgiki, Kraków 1990; Przybylska R., Przyczyna W. (red.), Zasady pisania słownictwa religijnego, Tarnów 2005. tts15. Seminarium magisterskie z liturgiki Prowadzący: ks. dr hab. Przemysław Nowakowski CM Treści merytoryczne przedmiotu: Liturgia wschodnia. 1. Seminarium obejmuje powtórzenie zasad metodologii pisania prac magisterskich z liturgiki, a także wprowadzenie w tematykę liturgii obrządku wschodniego. 2. Preferowane są prace o tematyce związanej z liturgia wschodnią, ale możliwe jest też pisanie pracy z liturgiki zachodniej (!). 3. Studenci proszeni są o opracowanie wybranych zagadnień dotyczących liturgii wschodniej i zaprezentowanie ich w ramach zajęć seminaryjnych. tts16. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z liturgiki Prowadzący: s. dr hab. Adelajda Sielepin CHR Treści merytoryczne przedmiotu: Przedmiotem zajęć z teologii liturgicznej jest poznawanie tej dziedziny z literatury teologicznej i liturgicznej oraz podejmowanie analizy naukowej tekstów liturgicznych, przede wszystkim z Mszału rzymskiego i rytuałów, aby odkryć w celebracji liturgii teologię, której się doświadcza, ale i opisuje. Stosowanie metody hermeneutyki liturgicznej. Zakres tematyczny seminarium obejmuje teologię sakramentów, pneumatologię i eschatologię liturgiczną, symbolikę liturgiczną i duchowość liturgiczną. Wymagania wstępne: Ukończenie przynajmniej III-go roku studiów magisterskich z teologii i znajomość liturgiki w zakresie podstawowym. Cele przedmiotu: Poznanie teologii liturgicznej i opanowanie umiejętności pisania pracy naukowej z dziedziny liturgiki. Metody oceny: Zaliczenie na koniec każdego semestru. Spis zalecanych lektur: Lektura podjęta w celach konwersatoryjnych: Bouyer L., Architektura i liturgia, tłum. P. Włodyga, Kraków 2009; Ratzinger J., Duch liturgii, tłum. E. Pieciul, Poznań 2002. Literatura wykorzystywana do pisania prac przez uczestników seminarium; bieżące dokumenty Kościoła na temat liturgii. tts17. Seminarium magisterskie z liturgiki Prowadzący: ks. dr Jarosław Superson SAC Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium magisterskie z historii liturgii: historia liturgiki, euchologia, celebracja i teologia liturgii na przestrzeni dziejów Kościoła. Na seminarium naukowym najczęściej podejmowana jest tematyka prac: ofertorium w mszale Piusa V; okres Adwentu, teologia liturgiczna kard. J. Ratzingera; historia muzyki liturgicznej w XX w.; magisterium papieskie i magisterium biskupów polskich o świętowaniu niedzieli; elementy naturalne w liturgii. Wymagania wstępne: Student powinien zaliczyć wcześniej przedmioty ogólne i fakultatywne z liturgiki na roku I i II. Ma także uczęszczać na wykłady z liturgiki w czasie kolejnych lat studiów magisterskich. Cele przedmiotu: Seminarium ma na celu ukazanie specyfiki przedmiotu na tle innych dyscyplin teologicznych oraz przygotowanie metodologiczne i merytoryczne do pisania pracy magisterskiej z liturgiki. Dyskusje nad tematami prac, planem i sposobem pisania mają służyć poprawnemu redagowaniu prac magisterskich. Metody nauczania: Seminaria wspólne i indywidualne konsultacje. Metody oceny: Prace semestralne, systematycznie sprawdzanie postępów w pisaniu pracy magisterskiej. Spis zalecanych lektur: Drączkowski F., ABC pisania pracy magisterskiej, Pelplin 2000; Przybylska R., Przyczyna W. (red.), Zasady pisania słownictwa religijnego, Tarnów 2005; Sodi M., Metodo teologico e lex orandi. La teologia liturgica fra tradizione e innovazione, [w:] Sodi M. (red.), Il metodo teologico. Tradizione, innovazione, comunione in Cristo (= Pontificia Academia Teologica, Itineraria, t. 1), Città del Vaticano 2008, s. 201–227; Uwagi metodologiczne dotyczące pisania pracy magisterskiej z liturgiki, Kraków 1990. tts18. Seminarium magisterskie z liturgiki Prowadzący: ks. dr Stanisław Szczepaniec Treści merytoryczne przedmiotu: Specyfiką seminarium jest pastoralny wymiar liturgii, zaangażowanie wiernych świeckich w jej celebrację, rozumienie znaków liturgicznych, jedność liturgii z życiem chrześcijanina. Omawianie zagadnień związanych z metodą i treścią prac magisterskich, które piszą uczestnicy spotkań. Analizy nowych dokumentów liturgicznych. Wymagania wstępne: Wykłady z liturgiki ogólnej. Cele przedmiotu: Seminarium ma pomóc opanować uczestnikom naukową metodę pisania pracy, pogłębić i poszerzyć ich wiedzę liturgiczną, a przede wszystkim napisać pracę magisterską. Najwięcej prac na seminarium powstaje z zakresu pastoralnego wymiaru liturgii. Metody oceny: Zaliczenie. Spis zalecanych lektur: Dokumenty Kościoła powszechnego, a także dokumenty Episkopatu Polski poświęcone problematyce liturgicznej. Literatura związana z tematem pisanych prac magisterskich. tts19. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z misjologii Prowadzący: ks. prof. dr hab. Jan Górski Treści merytoryczne przedmiotu: Wprowadzenie w tematykę badań misjologicznych. Dokumenty i literatura misjologiczna. Zagadnienia wg tematyki prac. Wymagania wstępne: Zainteresowanie tematyką. Cele przedmiotu: Przygotowanie pracy. Metody oceny: Aktywny udział w seminarium. Spis zalecanych lektur: Górski J., Mały słownik misjologiczny, Katowice 2004; Luzbetak J. L., Kościół a kultury, Warszawa 1998. tts20. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z patrologii Prowadzący: ks. dr hab. Jan Żelazny, prof. UPJPII Treści merytoryczne przedmiotu: Chrześcijaństwo w swoich początkach skierowało się najpierw w stronę narodów semickich. Ich przygoda z Chrystusem datuje się od pierwszych lat głoszenia dobrej nowiny. Jednak chrześcijanie syryjscy to dla dzisiejszych chrześcijan z Zachodu zapomniani bracia. Przez wieki uważani za ubogich krewnych myśli greckiej, dziś, w wyniku badań naukowych ich przebogatej spuścizny jawią się nie tylko jako świadkowie wiary, ale i teologowie – myśliciele o oryginalnej koncepcji teologii, o wizji świata odmiennej, ale nie mniej przez to ciekawej i wartościowej. W ramach seminarium próbujemy pisząc prace z zakresu całej patrystyki zwrócić szczególną uwagę na recepcję danych zagadnień w świecie semickim analizując je pod kątem historycznym i filozoficznym, zgodnie z charakterem pisanych prac. Seminarium magisterskie. Zaznajomienie z pierwszymi pismami chrześcijańskimi. W tym roku analizowany tekst to Dialog Sergiusza Stylity z Żydem [tłum. własne] i Kanony szkoły w Nissibis [tłum. A. Izdebski, kor. nauk. J. W. Żelazny]. Seminarium doktoranckie. Zaznajomienie z pierwszymi pismami chrześcijańskimi. W tym roku analizowany tekst to Hymny o wierze św. Efrema [tłum. własne]. Wymagania wstępne: Znajomość patrologii na poziomie podstawowym. Cele przedmiotu: Zapoznanie z literaturą patrystyczną jak i środowiskiem jej badaczy, nauka samodzielnej analizy tekstów patrystycznych jak i opracowywania konkretnych zagadnień metodą analizy historycznej. Metody oceny: Praca pisemna. Spis zalecanych lektur: Brock S., The luminous eye: The spiritual Word Visio of Saint Ephrem, „Cisterian Studies" 1992; Żelazny J. W., Zarys literatury patrystycznej kręgu języka syryjskiego [maszynopis]. tts21. Seminarium magisterskie z patrologii / historii dogmatu Prowadzący: ks. dr hab. Arkadiusz Baron Treści merytoryczne przedmiotu: sem. zimowy Analiza Orzeczenia Soboru Konstantynopolitańskiego IV (część pierwsza). Pierwsze spotkania poświęcone są na zaznajomienie uczestników z realiami świata starożytnego, rozwoju piśmiennictwa, sposobów i zasad analizy tekstu (ok. 10 godz.), aby następnie przejść do analizy Orzeczenia Soboru Konstantynopolitańskiego IV. Tekst ten jest analizowany z punktu widzenia różnych dyscyplin humanistycznych (historia, teologia, filozofia). sem. letni Analiza Orzeczenia Soboru Konstantynopolitańskiego IV (część druga). Pierwsze spotkania poświęcone są na powtórzenie i utrwalenie umiejętności zdobytych w poprzednim semestrze dla osób kontynuujących oraz wprowadzenie w analizę tekstu dla uczestników nowych (ok. 10 godz.), aby następnie przejść do zdobywani umiejętności stawiania pytań i problemów do informacji wydobytych z analizowanego tekstu oraz do poprawnego z punktu widzenia analizy tekstu formułowania wniosków o charakterze naukowym (w aspekcie interdyscyplinarnym: historycznym, teologicznym, filozoficznym). Wymagania wstępne: Zgoda prowadzącego na udział w seminarium. Cele przedmiotu: sem. zimowy Zdobycie umiejętności poprawnej analizy tekstu. sem. letni Zdobycie umiejętności poprawnego formułowania i wyrażania w piśmie treści analizy naukowej tekstu, stawiania problemów i ich rozwiązywanie. Metody oceny: Zaliczenie za udział. Spis zalecanych lektur: Orzeczenie Soboru Konstantynopolitańskiego IV, tekst oryginalny i tłum. polskie w przekładzie A. Barona i H. Pietrasa (DSP 2, 25–47). tts22. Seminarium magisterskie z patrologii / historii dogmatu Prowadzący: ks. dr hab. Dariusz Kasprzak OFMCap Treści merytoryczne przedmiotu: Zajęcia prowadzone na seminarium mają za zadanie napisanie pracy z teologii w zakresie patrologii i historii dogmatu. Przebieg seminarium: w pierwszej części, studenci zapoznają się z metodą pisania pracy magisterskiej. Każdego, kolejnego roku akademickiego przedmiotem studium dla magistrantów jest lektura i analiza jednego z dzieł wybranego autora okresu starożytności chrześcijańskiej, lub studium rozwoju wybranego dogmatu Kościoła. Sem. I. Metodologia pisania pracy magisterskiej z patrologii i historii dogmatu: wybór tematu, kwerenda, analiza materiału źródłowego, konstrukcja planu pracy, zbieranie bibliografii, zasady komponowania tekstu. Sem. II. Krytyczna analiza wybranych tekstów patrystycznych, pod kontem ich wiarygodności historycznej, oceny literackiej oraz znaczenia teologicznego. Wymagania wstępne: Zainteresowanie historią i literaturą wczesnego chrześcijaństwa, podstawowa znajomość języka greckiego i łacińskiego, regularna praca seminaryjna. Cele przedmiotu: Napisanie pracy magisterskiej w zakresie patrologii i historii dogmatu. Metody nauczania: Prace seminaryjne – dogmatyczna, literacka i historyczna analiza tekstów patrystycznych. Metody oceny: Ocenianie ciągłe za systematyczną pracę. Spis zalecanych lektur: Drączkowski F., ABC pisania pracy magisterskiej, Pelplin 2000; Grobler A., Metodologia nauk, Kraków 2006; Grzechowiak S., Wprowadzenie do pisania prac magisterskich z nauk teologicznych, Gniezno 1995; Lonergan B. J. F., Metoda w teologii, Warszawa 1976; Miśkiewicz B., Wstęp do badań historycznych, Warszawa-Poznań 1988; Topolski J., Metodologia historii, Warszawa 1973; Wicks J., Wprowadzenie do metody teologicznej, Kraków 1995. tts23. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z pedagogiki Prowadzący: ks. prof. dr hab. Janusz Mastalski Treści merytoryczne przedmiotu: 1. Określenie celów i wymagań, jakie powinna spełniać praca magisterska. 2. Właściwy dobór tematów poszczególnych prac. 3. Dostarczenie dodatkowej wiedzy z zakresu wybranych tematów. 4. Ukierunkowanie pisania prac magisterskich; pomoc w doborze literatury. Wymagania wstępne: Znajomość zagadnień z zakresu metodyki pracy naukowej. Cele przedmiotu: Pomoc w organizacji warsztatu pracy studenta, zwieńczone napisaniem pracy magisterskiej. Metody oceny: Ocenianie ciągłe, praca magisterska. Spis zalecanych lektur: Majchrzak J., Metodyka pisania prac magisterskich i dyplomowych, Gdańsk 2000; Nowak S., Metodologia badań społecznych, Warszawa 1985; Pieter J., Ogólna metodologia pracy naukowej, Wrocław 1967. tts24. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z prawa kanonicznego Prowadzący: ks. prof. dr hab. Jan Dyduch Treści merytoryczne przedmiotu: Powszechne i partykularne prawodawstwo kościelne. Ta część prawa kanonicznego posiada następujący zakres tematyczny: posługa nauczania, posługa uświęcania bez prawa małżeńskiego, kanoniczne prawo majątkowe i karne oraz wybrane zagadnienia z prawa procesowego. Wymagania wstępne: Znajomość norm ogólnych KPK. Cele przedmiotu: Umiejętność posługiwania się prawem kanonicznym i korzystanie z dokumentów kościelnych. Metody nauczania: Wykłady i konsultacje stwarzające możliwość dyskusji. Spis zalecanych lektur: Pawluk T., Prawo Kanoniczne według Kodeksu Jana Pawła II, Olsztyn 1986, t. II, s. 328–480, Olsztyn 1990, t. IV, s. 1–159 lub Sztafrowski E., Podręcznik Prawa Kanonicznego, Warszawa 1986, t. III oraz t. IV, s. 182–368. tts25. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z prawa kanonicznego Prowadzący: ks. prof. dr hab. Józef Krzywda CM Treści merytoryczne przedmiotu: Treść przedmiotu dotyczy natury, charakteru i znaczenia władzy i instytucji kościelnych w perspektywie celu Kościoła, którym jest salus animarum wiernych oraz w misji Kościoła ad Gentes. Wymagania wstępne: Rodzaj wstępnych wiadomości z przedmiotów teologicznych, korespondujących z wykładanym przedmiotem. Cele przedmiotu: Po ukończeniu studium, student winien posiadać zasadniczą wiedzę kanonistyczną z zakresu wykładanego przedmiotu oraz nabyć umiejętność samodzielnego korzystania z narzędzi interpretacyjnych w procesie poszukiwań i badań własnych przy pisaniu pracy dyplomowej. Spis zalecanych lektur: Dyduch J., Góralski W., Górecki E., Krukowski J., Sitarz M., Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, Księga II Lud Boży, Poznań 2005; Góralski W., Lud Boży, Częstochowa 1996; Kongregacja do spraw Biskupów, Dyrektorium o pasterskiej posłudze biskupów Apostolorum Successores, Città del Vaticano 2004; Konstytucja Apostolska Universi Dominici Gregis Ojca Świętego Jana Pawła II o wakacie Stolicy Apostolskiej i wyborze Biskupa Rzymskiego, Liberia Editrice Vaticana 1996; Krzywda J., Prymat papieski i Kolegium Biskupów w świetle nauki Vaticanum I i II, Kraków 2008; Posynodalna Adhortacja Apostolska Pastorem gregis Ojca Świętego Jana Pawła II O biskupie słudze Ewangelii Jezusa Chrystusa dla nadziei świata, Kopia według wyd. watykańskiego, Kraków 2003; Sobór Watykański II, Lumen gentium (tekst przekładu zatwierdzony przez Episkopat Polski), Wrocław 1986; Sztafrowski E., Konferencje Biskupie, Warszawa 1984. tts26. Seminarium magisterskie z prawa kanonicznego Prowadzący: ks. dr hab. Piotr Majer Treści merytoryczne przedmiotu: W ramach seminarium studenci zapoznają się z powszechnym i partykularnym ustawodawstwem kanonicznym, zaznajamiają się ze sposobami analizy i egzegezy tekstów prawnych, przygotowując pod kierunkiem promotora pracę magisterską na uzgodniony temat. Preferowanymi gałęziami prawa kanonicznego są kanoniczne prawo małżeńskie, organizacja kościelna oraz prawo o sakramentach świętych, a także relacje między Kościołem a państwem w Polsce. Cele przedmiotu: Posiadanie podstawowych umiejętności i kwalifikacji uprawniających do uczestnictwa w seminarium magisterskim. Osobiste zainteresowanie prawem kościelnym. Brak awersji wobec prawa i prawników. Podstawowa znajomość języka łacińskiego. Mile widziana znajomość języków obcych. Metody oceny: Systematyczne i aktywne uczestnictwo w zajęciach wspólnych. Systematyczna samodzielna praca nad przygotowaniem pracy magisterskiej. Spis zalecanych lektur: Graczyk K., Metodologia i metodyka prawa kanonicznego, Lublin 1999; Sobański R., Metodologia prawa kanonicznego, Katowice 2004. tts27. Seminarium magisterskie z prawa kanonicznego Prowadzący: ks. dr Andrzej Wójcik Treści merytoryczne przedmiotu: Konsultacje dotyczące przygotowania pracy magisterskiej z zakresu prawa kanonicznego: metodyka pracy oraz kwestie merytoryczne. Wymagania wstępne: Ukończenie II roku teologii. Cele przedmiotu: Napisanie pracy magisterskiej. tts28. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z religiologii / historii religii Seminarium przeznaczone jest również dla studentów III roku, ponieważ nie ma dla nich odpowiedniego proseminarium Prowadzący: ks. prof. dr hab. Krzysztof Kościelniak Treści merytoryczne przedmiotu: Opis przedmiotu i tematyka przygotowywanych prac: 1. Badanie powstawania, rozwoju i zaniku religii od starożytności do czasów współczesnych ze szczególnym nachyleniem do poszukiwań historycznych na terenach Bliskiego Wschodu związanych z islamem i chrześcijaństwem orientalnym. 2. Analizy porównawcze systemów wierzeń poszczególnych religii w oparciu o źródła. 3. Wyjątkowy charakter chrześcijaństwa. Wymagania wstępne: Znajomość przynajmniej jednego języka kongresowego (egzamin komisyjny). Metody nauczania: Przestrzega się ściśle etapów powstawania prac magisterskich w następujących terminach: III rok/ I semestr – wybór tematu; III rok/ II semestr – plan pracy; wakacje III/IV roku: pierwszy rozdział magisterium; IV rok – napisanie 3/4 magisterium; V rok – pierwszy semestr – dokończenie magisterium. Najlepsi biorą udział w wyjazdach naukowych na Bliski Wschód (Syria, Iran, Egipt) i podejmują dodatkowy trud badań naukowych i publikacji zgodnie ze szczegółowymi ustaleniami programu badawczego Historia chrześcijaństwa w kulturze arabskiej. Metody oceny: Seminarium posiada elitarny charakter, ilość miejsc limitowana. Członków obowiązuje: udoskonalanie na bieżąco języków, przygotowanie jednego referatu w semestrze. tts29. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii biblijnej Seminarium przeznaczone jest również dla studentów III roku Prowadzący: o. prof. dr hab. Tomasz Dąbek OSB Treści merytoryczne przedmiotu: Wprowadzenie w metodę pracy w zakresie egzegezy i teologii biblijnej, kierowanie przygotowywaniem prac magisterskich, licencjackich i doktorskich na podstawie danych NT z uwzględnieniem zaplecza ST. Ustalanie tematów w oparciu o zainteresowania studentów, wprowadzenie w literaturę, tworzenie planu pracy i wykonywanie go. Metoda pracy naukowej na przykładzie tematu wybranego przez zainteresowanego, przygotowywanie prac na stopnie naukowe z teologii biblijnej, synteza danych oparta na egzegezie tekstów. Wymagania wstępne: Zainteresowanie Pismem Świętym poziom odpowiednio do ukończonego roku studiów podstawowych (magisterskich) lub specjalistycznych. Cele przedmiotu: Poznanie metodologii nauk biblijnych i zdobycie umiejętności wypowiadania się i pisania w sposób naukowy. Metody nauczania: Wykład, lektura studentów. Metody oceny: Zaliczenie na podstawie pracy w każdym semestrze, sprawozdań z przeczytanych lektur i prac pisemnych. Spis zalecanych lektur: Langkammer H., Metodologia Nowego Testamentu, Opole 1991; Romaniuk K., Wprowadzenie metodologiczne do Nowego Testamentu, Poznań – Warszawa – Lublin 1966; Słowniki, pomoce językowe i teologiczne, komentarze, artykuły w czasopismach polsko- i obcojęzycznych. tts30. Seminarium magisterskie z teologii biblijnej Prowadzący: ks. dr Stanisław Witkowski MS Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium obejmuje praktycznie tematykę dotyczącą całego NT, ze szczególnym uwzględnieniem Pism Janowych, Ewangelii synoptycznych. Analizowane perykopy ukazują ich znaczenie na tle całego danego dzieła. Seminarium w zależności od podejmowanych tematów w pracy magisterskiej, zaznajamia studenta z problematyką środowiska, w którym powstawał dany tekst oraz z teologią całego odnośnego dzieła. W ten sposób pozwala umiejscowić daną perykopę w konkretnym kontekście i u kazać jej rolę w perspektywie całości. Wymagania wstępne: Elementarna znajomość greki. Cele przedmiotu: Seminarium uczy, jak pracować z tekstem NT. Wykorzystuje różne metody zalecane w dokumentach dotyczących interpretacji Biblii w Kościele. Zaznajamia z podstawowymi pomocami naukowymi, koniecznymi w pracy nad perykopami. Metody nauczania: Seminaria i konsultacje. Metody oceny: Ocenianie ciągłe. Spis zalecanych lektur: W zależności od podejmowanych tematów w pracy. tts31. Seminarium magisterskie z teologii biblijnej Prowadzący: ks. dr Stanisław Wronka Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium zajmuje się teologią biblijną, przede wszystkim Nowego Testamentu. Ma na celu zgłębienie głównych tematów biblijnych z wykorzystaniem naukowych metod egzegetycznych i hermeneutycznych oraz wiadomości z zakresu środowiska, genezy i przesłania Biblii. Opiera się na analizie wybranych tekstów, dyskusji i pracy indywidualnej. Naukowe metody interpretacji Biblii, zwłaszcza Nowego Testamentu, zagadnienia dotyczące powstania i natury ksiąg biblijnych, wybrane tematy biblijne. Wymagania wstępne: Podstawowa znajomość Biblii, zwłaszcza Nowego Testamentu: języków biblijnych, zagadnień wstępnych i egzegezy ksiąg biblijnych. Cele przedmiotu: Znajomość różnych metod egzegetycznych i hermeneutycznych oraz umiejętność posługiwania się nimi przy analizie tekstów biblijnych, wiedza dotycząca środowiska, natury, ogólnego przesłania i przewodnich wątków Biblii, zwłaszcza Nowego Testamentu. Metody nauczania: Seminarium, dyskusja, praca indywidualna. Metody oceny: Ocenianie ciągłe, wypracowania. Spis zalecanych lektur: Aland B. i K., Karavidopoulos J., Martini C. M., Metzger B. M. (ed.), Novum Testamentum Graece, Stuttgart 1998; Czerski J., Metody interpretacji Nowego Testamentu, Opolska Biblioteka Teologiczna 21, Opole 1997; Gnilka J., Paweł z Tarsu, Kraków 2001; Gnilka J., Teologia Nowego Testamentu, Kraków 2002; Interpretacja Biblii w Kościele. Dokument Papieskiej Komisji Biblijnej z komentarzem biblistów polskich, tłum. i red. R. Rubinkiewicz, Rozprawy i Studia Biblijne 4, Warszawa 1999; Pindel R., Aby zrozumieć Pawła. Wprowadzenie i wdrożenie w lekturę Listów Pawłowych, Kraków 2004; Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych. Biblia Tysiąclecia, opracował zespół biblistów polskich z inicjatywy Benedyktynów Tynieckich, Poznań 2002; Rosik M. (red.), Teologia Nowego Testamentu, t. I–III, Bibliotheca Biblica, Opole 2008. tts32. Seminarium magisterskie z teologii biblijnej Prowadzący: ks. dr Bogdan Zbroja Treści merytoryczne przedmiotu: Praca nad tekstem Pisma Świętego, komentarzami naukowymi przy pomocy metod stosowanych w biblistyce. Wprowadzenie do metody naukowej pracy w zakresie teologii biblijnej. Kierowanie przygotowaniem do napisania pracy magisterskiej z zakresu teologii biblijnej. Ostateczne ustalenie tematu pracy magisterskiej oraz kierowanie poszczególnymi etapami jej redakcji. Konsultacje i korygowanie ewentualnych błędów. Finalizowanie pisania pracy – ostateczna redakcja i przygotowanie do obrony egzaminu magisterskiego z teologii. Cele przedmiotu: Nauka redagowania tekstów naukowych z zakresu biblistyki. Ukończenie studiów oraz obrona pracy magisterskiej. Metody nauczania: Seminaria i warsztaty grupowe. Metody oceny: Ocenianie ciągłe. Spis zalecanych lektur: Langkammer H., Metodologia Nowego Testamentu, Opole 1991; Romaniuk K., Wprowadzenie metodologiczne do Nowego Testamentu, Poznań – Warszawa – Lublin 1966; Słowniki, pomoce językowe i teologiczne, komentarze, artykuły i opracowania, program komputerowy: BibleWorks. tts33. Seminarium magisterskie z teologii biblijnej – judaistyki Prowadzący: ks. dr Sylwester Jędrzejewski SDB Treści merytoryczne przedmiotu: 1. Hermeneutyka, metodologia, egzegeza i teologia biblijna w ich relacji do tematyki judaistycznej. 2. Metodyka prowadzenia twórczej pracy naukowej. 3. Wybór i opracowanie tematu monografii biblijno-teologicznej. 4. Kwestie szczegółowe w trakcie przygotowywania pracy magisterskiej. Wymagania wstępne: Wiedza z zakresu proseminarium z teologii biblijnej; podstawowa znajomość języków biblijnych. Cele przedmiotu: 1. Zdobywanie umiejętności stosowania podstawowych zasad warsztatu naukowo-pisarskiego teologa-biblisty w zakresie judaistyki dla przygotowania pracy magisterskiej. 2. Poznawanie metod stosowanych w egzegezie tekstów biblijnych. 3. Poznawanie i stosowanie metod stosowanych w pracach z zakresu teologii biblijnej. 4. Zdobywanie umiejętności krytycznego oceniania wartości hipotez z zakresu teologii biblijnej. 5. Kształcenie umiejętności współpracy w procesie przygotowania pracy magisterskiej. Metody nauczania: Metoda wykładowo-konwersatoryjna; praca zespołowa i indywidualna; konsultacje. Metody oceny: Obecność i czynny udział w dyskusjach. Napisanie, prezentacja i pozytywna ocena kolejnych etapów powstawania pracy magisterskiej. Spis zalecanych lektur: Dohmen Ch., Stemberger G., Hermeneutyka Biblii żydowskiej i Starego Testamentu, Kraków 2008; Maier J., Między Starym a Nowym Testamentem, Kraków 2002; PKB, Interpretacja Biblii w Kościele, Warszawa 1999; PKB, Naród żydowski i jego Święte Pisma w Biblii chrześcijańskiej, Kielce 2002; Seweryniak H., Metodyka uczenia się i pisania prac dyplomowych, Płock 2000; Walewski P., Praca naukowa nad Biblią. Cytowanie i skróty, Częstochowa 2006. tts34. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii biblijnej i informatyki Prowadzący: ks. dr hab. Roman Bogacz Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium prowadzone jest w formie ćwiczeń. Są to ćwiczenia z zakresu metodyki pracy naukowej, zbierania materiałów do pracy naukowej, ćwiczenia z egzegezy oraz z innych metod interpretacji Pisma św. Posługiwanie się informatyką w zakresie badań nad tekstem Pisma Świętego. Treści merytoryczne przedmiotu właściwe obranemu przedmiotowi badań: egzegeza Pisma św. Teologia biblijna, Biblia w kulturze świata Wymagania wstępne: Wstępne przygotowanie z zakresu metodyki pracy naukowej. Cele przedmiotu: Celem jest napisanie pracy magisterskiej, licencjackiej, doktorskiej. Metody nauczania: Ćwiczenia. Metody oceny: Zaliczenie na podstawie zadanych i przygotowanych ćwiczeń. tts35. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii biblijnej i informatyki Prowadzący: ks. prof. dr hab. Bolesław Jelonek Treści merytoryczne przedmiotu: Problematyka prac: teologia biblijna i informatyka oraz Biblia w kulturze świata. tts36. Seminarium magisterskie z teologii dogmatycznej Prowadzący: ks. dr hab. Szymon Drzyżdżyk Treści merytoryczne przedmiotu: Pogłębianie zagadnień dotyczących teologii dogmatycznej, które nie zawsze są przedmiotem wykładów. Omawianie i analiza najnowszych publikacji z dziedziny dogmatyki. Przede wszystkim zaś, przygotowywanie od strony metodycznej i merytorycznej prac magisterskich. tts37. Seminarium magisterskie z teologii dogmatycznej Prowadzący: ks. dr Marek Gilski Treści merytoryczne przedmiotu: W ramach zajęć omawiane są następujące zagadnienia: Sobory I tysiąclecia, rozwój dogmatu w tym okresie, wybór tematu pracy magisterskiej, aspekty formalne konstruowania pracy (wstęp, struktura, zakończenie), redagowanie przypisów, analiza tekstu źródłowego. Wymagania wstępne: Podstawowe wiadomości z metodyki pracy umysłowej oraz z historii dogmatu. Cele przedmiotu: Umiejętność redagowania pracy naukowej, analizy tekstu, tworzenia przypisów. Metody nauczania: Wykład, konsultacje, analiza tekstu. Metody oceny: Ocenianie ciągłe, prace semestralne. Spis zalecanych lektur: Baron A., Pietras H., Dokumenty Soborów Powszechnych, t. I, Kraków 2001; Drączkowski F., ABC pisania pracy magisterskiej, Pelplin 2000. tts38. Seminarium magisterskie z teologii dogmatycznej dla specjalności: Teologia katechetyczno-pastoralna oraz Teologia – Turystyka religijna Prowadzący: ks. dr Paweł Holc CM Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium obejmuje: 1. Przygotowanie pod kierunkiem promotora pracy magisterskiej. 2. Studium i dyskusję nad wybranymi zagadnieniami z teologii dogmatycznej. Cele przedmiotu: Celem seminarium jest poszerzenie horyzontów w zakresie wybranych zagadnień z teologii dogmatycznej i przygotowanie pod kierunkiem promotora pracy magisterskiej. Seminarium obejmuje konsultacje naukowe z promotorem oraz pogłębione studium problemów, będących przedmiotem badań studentów. Metody nauczania: konsultacje i warsztaty grupowe. Metody oceny: Zaliczenie. tts39. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii dogmatycznej Prowadzący: ks. dr hab. Jan Daniel Szczurek, prof. UPJPII Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium magisterskie. Wszystkie zagadnienia z zakresu teologii dogmatycznej, z których przygotowujący pracę magisterską wybierają interesującą ich kwestię jako przedmiot swej pracy. Zajęcia odbywają się w ten sposób, że poszczególni uczestnicy kolejno referują problemy napotkane w czasie gromadzenia materiałów, przygotowywania rozdziałów oraz przedstawiają zredagowane przez siebie fragmenty pracy. Pozostali uczestnicy seminarium są zobowiązani do krytycznej oceny prezentowanych opinii, sformułowań, stylu i spójności ich przedstawiania prawdy objawionej. Seminarium doktoranckie. Wszystkie zagadnienia z zakresu teologii dogmatycznej, z których przygotowujący rozprawę doktorską wybierają interesujący ich problem jako przedmiot rozprawy. W czasie spotkań poszczególni uczestnicy kolejno referują problemy teologiczne odkrywane w trakcie badań i proponują ich rozwiązania, które są następnie oceniane i dyskutowane przez wszystkich uczestników seminarium doktoranckiego. Wymagania wstępne: Seminarium magisterskie. Zaliczenie z metodyki pracy naukowej, umiejętność określenia zainteresowań (przynajmniej w przybliżeniu) z zakresu teologii dogmatycznej, dostateczna znajomość języka łacińskiego i jednego języka nowożytnego. Seminarium doktoranckie. Odbycie studiów doktoranckich lub zaświadczenie o ich ukończeniu, dobra znajomość języka łacińskiego i dwu obcych języków nowożytnych. Cele przedmiotu: Seminarium magisterskie. Przekazanie umiejętności poprawnego wyrażania się na piśmie w kwestiach teologicznych, gotowości do współpracy z prowadzącym seminarium, kształtowanie postawy otwartości na krytykę i rozwijanie zdolności do jej wykorzystania, rozwijanie umiejętności planowania pracy naukowej i jej realizacji według przyjętego planu. Seminarium doktoranckie. Przekazanie umiejętności samodzielnego prowadzenia badań naukowych w zakresie teologii dogmatycznej przy zastosowaniu metod jej właściwych, przebadanie zagadnienia, które nie zostało jeszcze opracowane i przedstawienie wyników badań w formie rozprawy naukowej. Metody nauczania: Seminarium, konsultacje indywidualne na życzenie studenta (szczególnie na ostatnim etapie pisania pracy magisterskiej, licencjackiej lub doktorskiej) Metody oceny: Seminarium magisterskie. Zaliczenie kolejnych semestrów dokonuje się na podstawie przedstawionych części pracy zgodnie z przyjętym wcześniej planem (schematem). Ostateczną oceną jest ocena całości pracy dokonana przez promotora i przez recenzenta, przy czym kryterium oceny są wymogi stawiane pracom magisterskim przez przepisy prawa. Seminarium doktoranckie. Rozprawa jest oceniana przez recenzentów (samodzielnych pracowników naukowych) powołanych w tym celu przez Radę Wydziału Teologicznego, którzy stwierdzają, czy spełnia ona wymogi stawiane rozprawom doktorskim przez przepisy prawa. Spis zalecanych lektur: Seminarium magisterskie. Literatura konieczna do wyczerpującego opracowania zagadnienia wybranego przez magistranta (wykaz opracowuje magistrant). Z zakresu metodyki pisania pracy: Seweryniak H., Metodyka uczenia się i pisania prac dyplomowych, Płock 2000; Wenz W., Wokół metodologii i metodyki pracy naukowej. Zagadnienia wybrane nie tylko dla rozpoczynających pisanie pracy magisterskiej, Wrocław: 2007 (wyd. 2 rozsz. i zm.). Seminarium doktoranckie. Literatura konieczna do wyczerpującego opracowania zagadnienia wybranego przez doktoranta (wykaz opracowuje doktorant). Z zakresu metodyki pisania pracy doktorskiej: Chmielewski M., Poradnik doktoranta Wydziału Teologii KUL, Lublin 2007. tts40. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii dogmatycznej Prowadzący: ks. dr hab. Wojciech Życiński SDB, prof. UPJPII Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium magisterskie. Seminarium koncentruje się na tematyce mariologicznej (doktryna) i maryjnej (pobożność, duchowość) zarówno w aspekcie historycznym jak i współczesnym. Otwarte jest też na inną problematykę z zakresu teologii. Seminarium doktoranckie. Generalnie seminarium koncentruje się na szeroko rozumianej tematyce mariologicznej i maryjnej. Otwarte jest też na współczesne wyzwania teologiczne. Badania prowadzone są w perspektywie ekumenicznej. Uczestnictwo w seminariach studentów ze Słowacji i Czech (zwłaszcza z Kościoła greckokatolickiego) sprawia, że podejmowane są również doświadczenia maryjne tych krajów i Kościołów, zwłaszcza z epoki komunizmu. Wymagania wstępne: Określone w regulaminach i strukturze studiów. Cele przedmiotu: Seminarium magisterskie. Przygotowanie do samodzielnej analizy tekstów teologicznych, umiejętność porównawcza, dokonywanie syntezy. Seminarium doktoranckie. Umiejętność napisania rozprawy doktorskiej i prowadzenia wykładu. Metody nauczania: Seminarium magisterskie. Analiza tekstów, umiejętność interpretacji, poznawanie metod teologicznych, translatora. Seminarium doktoranckie. Poznawanie metod teologii, analizy tekstów, przeprowadzania ankiet, translatora tekstów oryginalnych, synteza teologiczna zebranych materiałów. Metody oceny: Seminarium magisterskie. Na bieżąco zaliczenie. W efekcie egzamin magisterski. Seminarium doktoranckie. Egzamin doktorski, wcześniej zaliczenia semestrów. tts41. Seminarium magisterskie z teologii dogmatycznej – ekumenizmu Prowadzący: ks. dr hab. Tadeusz Kałużny SCJ Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium koncentruje się tematyce dogmatyczno-ekumenicznej, ze szczególnym uwzględnieniem teologii prawosławnej. Seminarium składa się z trzech zasadniczych części: 1. Przypomnienie zasad metodyki pisania pracy naukowej (wybór tematu, źródła, metoda, układ pracy, sporządzanie przypisów oraz wykazu bibliografii); 2. Prezentacja pisanych prac naukowych; 3. Czytanie i dyskusja nad wybranymi tekstami z zakresu katolickiej teologii dogmatycznej, międzykościelnych dialogów ekumenicznych oraz teologii innych wyznań chrześcijańskich. Wymagania wstępne: Zainteresowania z zakresu teologii dogmatycznej i ekumenicznej. Aktywne i systematyczne uczestnictwo w seminarium naukowym. Cele przedmiotu: Napisanie przez uczestników seminarium pracy naukowej (magisterskiej/doktorskiej). Doskonalenie techniki pisania pracy naukowej. Systematyczna praca nad przygotowaniem rozprawy. Metody nauczania: Prezentacja przez uczestników napotkanych problemów w czasie gromadzenia materiałów, zredagowanych przez siebie fragmentów pracy oraz wybranych zagadnień z zakresu teologii ekumenicznej. Dyskusja i krytyczna ocena przedstawionych opinii. Metody oceny: Obecność i aktywność na seminarium. Systematyczne przedkładanie zredagowanych przez siebie fragmentów pracy magisterskiej. Spis zalecanych lektur: Felmy K. Ch., Współczesna teologia prawosławna, Białystok 2005; Grzechowiak S. Wprowadzenie do pisania prac magisterskich z nauk teologicznych, Gniezno 1995; Jan Paweł II, Encyklika o działalności ekumenicznej „Ut unum sint", Watykan 1995; Karta ekumeniczna. Wytyczne dla rozwoju współpracy między Kościołami w Europie (2001), „Wiadomości KAI", 13 maja 2001, s. 38–40; Kijas Z., Odpowiedzi na 101 pytań o ekumenizm, Kraków 2004; Marcin Luter – świadek Jezusa Chrystusa. Słowo Wspólnej Komisji Rzymskokatolicko-Ewangelicko-luterańskiej z okazji 500-lecia urodzin Marcina Lutra (1983), [w:] Karski K., Napiórkowski S. C. (red.), Bliżej wspólnoty. Katolicy i luteranie w dialogu 1965–2000, Lublin 2003, s. 273–281; Papieska Rada do spraw Popierania Jedności Chrześcijan, Pochodzenie Ducha Świętego w Tradycji greckiej i łacińskiej (1995), [w:] Napiórkowski S. C., Leśniewski K., Leśniewska J. (red.), Ut unum. Dokumenty Kościoła katolickiego na temat ekumenizmu 1982–1998, s. 161–168; Papieska Rada ds. Jedności Chrześcijan, Dyrektorium w sprawie realizacji zasad i norm dotyczących ekumenizmu (1993), [w:] Napiórkowski S. C., Leśniewski K., Leśniewska J. (red.), Ut unum. Dokumenty Kościoła katolickiego na temat ekumenizmu 1982–1998, s. 30–101; Roberson R., Chrześcijańskie Kościoły Wschodnie, Bydgoszcz 1998; Seweryniak H., Metodyka uczenia się i pisania prac dyplomowych, Płock 2000. tts42. Seminarium magisterskie z teologii duchowości Prowadzący: ks. dr Marcin Godawa Treści merytoryczne przedmiotu: Medytacja chrześcijańska: problematyka współczesnej medytacji chrześcijańskiej z uwzględnieniem jej różnych form i koncepcji oraz jej relacja do praktyk modlitewnych innych religii; tematy i treści przygotowywanych prac magisterskich; ważne zagadnienia współczesnej duchowości i życia Kościoła. Cele przedmiotu: Przygotowanie oraz tworzenie pracy magisterskiej na tle rozszerzonych wiadomości z teologii duchowości, zwłaszcza w dziedzinie medytacji chrześcijańskiej. Metody nauczania: Konsultacje, warsztaty grupowe, praca z tekstem, zajęcia terenowe. Metody oceny: Ćwiczenia praktyczne, praca semestralna. Termin zaliczenia w semestrze zimowym: 21 stycznia 2010, w semestrze letnim: 3 czerwca 2010. Spis zalecanych lektur: Baan B., Drogi do medytacji chrześcijańskiej, Konstancin 2001; Foucauld K. de., Milczenie i ogień, Warszawa 1993; Gibbard M., Ludzie modlitwy XX wieku, Warszawa 1989; Grün A., O duchowości inaczej, Kraków 2005; Keating T., Zaproszenie do miłości, Kraków 2005; Kongregacja Nauki Wiary, List do biskupów Kościoła Katolickiego o niektórych aspektach medytacji chrześcijańskiej, „L'Osservatore Romano" 10 (1989); Main J., Chrześcijańska medytacja, Kraków 1992; Merton T., Kierownictwo duchowe i medytacja, Kraków 1995; Rahner K., Przez Syna do Ojca, Kraków 1979. tts43. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii duchowości dla specjalności: Teologia kapłańska Prowadzący: ks. prof. dr hab. Wiesław Jerzy Gogola OCD Treści merytoryczne przedmiotu: Na seminarium student uczy się zasad pracy naukowej, pogłębia szczegółowe zagadnienia z teologii duchowości, w szczególności te związane z tematem jego rozprawy, referuje efekty swojej pracy i włącza się w omawianie tematów opracowywanych przez innych studentów. Cele przedmiotu: Nauczenie studenta ogólnych zasad pracy naukowej oraz umożliwienie mu napisanie pracy magisterskiej, licencjackiej lub doktorskiej. Metody oceny: Zaliczenie. Spis zalecanych lektur: Drączkowski F., ABC pisania pracy magisterskiej, Pelplin 2000; Gogola J. W., Teologia komunii z Bogiem, Kraków 2009; Grzechowiak S., Wprowadzenie do pisania prac magisterskich z nauk teologicznych, Gniezno 1995. tts44. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii duchowości Prowadzący: ks. dr hab. Jan Machniak, prof. UPJPII Treści merytoryczne przedmiotu: Świętość w życiu świeckich. Seminarium przybliża soborowe pojęcie powszechnego powołania do świętości (Konstytucja dogmatyczna o Kościele, Lumen gentium 39–42), ukazuje istotę świętości i środki w jej osiaganiu. Odwoluje się do nauczania Jana Pawła II zawartego w Adhortacji Christifideles laici i Familiaris consortio. Szczegółowo analizuje przykłady dążenia do świętości w życiu świeckich: św. Joanna Beretta Molla, bł. Aniela Salawa, Męczennicy II wojny światowej, Sł. Boży Jerzy Ciesielski. Skupia uwagę na sprawach modlitwy, życia sakramentalnego i zaangażowania w świat w świeckim modelu życia i dawania śwadectwa aż po przelanie krwi. Spis zalecanych lektur: Ciesielski J., Notatki, Listy (mps); Rekolekcje ze Sługą Bożym Jerzym Ciesielskim, Kraków 2004; Jan Paweł II, adhortacje: Christifideles laici i Familiaris consortio, [w:] Adhortacje Ojca Świętego Jana Pawła II, t. I, Kraków 1996; Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen gentium, s. 39–42; Męczennicy za wiarę 1939–1945, red. W. Moroz, A. Datko, Warszawa 1996. tts45. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii du- chowości Prowadzący: ks. dr hab. Wojciech Misztal, prof. UPJPII Treści merytoryczne przedmiotu: W ramach zajęć będzie opracowywana tematyka związana z teologią duchowości chrześcijańskiej oraz z historią duchowości chrześcijańskiej. Seminarium ma na celu zapoznanie m.in. z właściwą tym dyscyplinom naukowym metodologią oraz z wybranymi kierunkami ich rozwoju. W trakcie zajęć będą prezentowane i analizowane wybrane, reprezentatywne teksty źródłowe i opracowania. Dobór tekstów i opracowywanej tematyki po części będzie związany z przygotowywanymi na seminarium pracami. Wymagania wstępne: Seminarium magisterskie. Wstępne przygotowanie teologiczne zdobyte w ciągu pierwszych dwóch lat studiów. Seminarium doktoranckie. Wstępne przygotowanie teologiczne zdobyte w czasie studiów magisterskich. Cele przedmiotu: Przygotowanie odpowiednio pracy magisterskiej, licencjackiej lub doktorskiej, w tym zdobycie związany z tym umiejętności. W ramach zajęć będzie opracowywana tematyka związana z teologią duchowości chrześcijańskiej oraz z historią duchowości chrześcijańskiej. Seminarium ma na celu zapoznanie m.in. z właściwą tym dyscyplinom naukowym metodologią oraz z wybranymi kierunkami ich rozwoju. W trakcie zajęć będą prezentowane i analizowane wybrane, reprezentatywne teksty źródłowe i opracowania. Dobór tekstów i opracowywanej tematyki po części będzie związany z przygotowywanymi na seminarium pracami. Metody oceny: Ocenianie ciągłe, referaty, odpowiednio praca magisterska, licencjacka lub doktorska. Spis zalecanych lektur: Lektury są dobierane z uwzględnieniem specyfiki prowadzonych prac. tts46. Seminarium magisterskie z teologii duchowości Prowadzący: ks. dr hab. Andrzej Witko, prof. UPJPII tts47. Seminarium magisterskie z teologii duchowości Prowadzący: ks. dr hab. Wojciech Zyzak Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium ma zapoznać z metodami badań charakterystycznymi dla teologii duchowości oraz z zagadnieniami metodycznymi związanymi z samodzielnym redagowaniem prac naukowych. Przygotowuje też do analizy tekstów duchowych w tym również mistycznych. Treści merytoryczne: analiza doświadczenia duchowego i jego obiektywizacja w świetle Objawienia. Wymagania wstępne: Umiejętność analizy tekstów, zdolność do syntetycznego i porównawczego myślenia. Cele przedmiotu: Wypracowanie zdolności do samodzielnego redagowania prac naukowych. Metody nauczania: Seminarium, konsultacje, wspólna analiza tekstów. Spis zalecanych lektur: Chmielewski M., Metodologiczne problemy posoborowej teologii duchowości katolickiej, Lublin 1999. tts48. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii fundamentalnej Prowadzący: ks. dr hab. Tadeusz Dzidek, prof. UPJPII Treści merytoryczne przedmiotu: Realizowany program badawczy: Wielkie apologie chrześcijaństwa: Do Diogneta; Św. Ireneusz z Lyonu, Zdemaskowanie i odparcie fałszywej gnozy; Orygenes, Przeciw Celsusowi; Tertulian, Apologetyk, Św. Grzegorz z Nyssy, Wielka Katecheza; Św. Augustyn, O państwie Bożym; Piotr Abelard, Dialog pomiędzy filozofem, Żydem i chrześcijaninem; Św. Tomasz z Akwinu, Summa filozoficzna; Mikołaj z Kuzy, O pokoju bądź zgodzie w sprawach wiary; B. Pascal, Myśli; F. R. Chateaubriand, Geniusz chrześcijaństwa; J. H. Newman, Logika wiary; S. Kierkegaard, Wprawki do chrześcijaństwa, S. Pawlicki, O początkach chrześcijaństwa; E. Trubieckoj, Sens życia, M. Blondel, Działanie, S. Levis, O wierze i moralności. Seminarium doktoranckie z teologii fundamentalnej prowadzą wspólnie ks. prof. dr hab. Łukasz Kamykowski oraz ks. dr hab. Tadeusz Dzidek, prof. UPJPII. tts49. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii fundamentalnej Prowadzący: ks. prof. dr hab. Łukasz Kamykowski Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium uczy przygotowywania magisterskiej lub rozprawy doktorskiej pracy w dialogu z innymi i na tle ważnych problemów dyskutowanych współcześnie w związku z wiarygodnością chrześcijaństwa i jej uzasadnianiem z uwzględnieniem kontekstu religijnego i kulturowego. Seminarium doktoranckie z teologii fundamentalnej prowadzą wspólnie ks. prof. dr hab. Łukasz Kamykowski oraz ks. dr hab. Tadeusz Dzidek, prof. UPJPII. Wymagania wstępne: Seminarium magisterskie. Znajomość zagadnień wstępnych z filozofii, teologii i biblistyki; zainteresowanie problematyką teologii fundamentalnej (jak w pkt. Treści merytoryczne przedmiotu). Seminarium doktoranckie. Ukończenie studiów podstawowych z teologii; zainteresowanie problematyką teologii fundamentalnej; własna propozycja ewentualnych badań w tej dziedzinie. Cele przedmiotu: Seminarium magisterskie. Przygotowanie pracy magisterskiej w dialogu z innymi studentami teologii. Seminarium doktoranckie. Przygotowanie rozprawy doktorskiej i ewentualnie wcześniej pracy licencjackiej. Metody nauczania: Seminarium magisterskie. Analiza tekstów, dyskusja nad ich stroną merytoryczną i formalną; prezentacja krótkich tekstów apologetycznych; przygotowanie i ocena planów przyszłych opracowań. Seminarium doktoranckie. Analiza tekstów, dyskusja nad ich stroną merytoryczną i formalną; przygotowanie i ocena planów przyszłych rozpraw. Metody oceny: Seminarium magisterskie. Zaliczenie na podstawie uczestnictwa w zajęciach i postępów w przygotowaniu pracy magisterskiej. Seminarium doktoranckie. Zaliczenie na podstawie postępów w przygotowaniu pracy licencjackiej lub rozprawy doktorskiej. Spis zalecanych lektur: Seminarium magisterskie. Teologia fundamentalna, t. I: Dzidek T, Kamykowski Ł., Napiórkowski A. (red.), Człowiek – filozofia – Bóg, wyd. III poszerzone, Kraków 2004; Teologia fundamentalna, t. II: Dzidek T, Kamykowski Ł., Kubiś A. (red.), Religie świata a chrześcijaństwo, Kraków 1998; Teologia fundamentalna, t. III: Dzidek T, Kamykowski Ł., Kubiś A. (red.), Objawienie i Chrystus, Kraków 1999; Teologia fundamentalna, t. IV: Dzidek T, Kamykowski Ł., Kubiś A., Napiórkowski A. (red.), Kościół Chrystusowy, Kraków 2003; Teologia fundamentalna, t. V: Dzidek T, Kamykowski Ł., Napiórkowski A. (red.), Poznanie teologiczne, Kraków 2006. tts50. Seminarium magisterskie z teologii fundamentalnej dla specjalności: Teologia katechetyczno-pastoralna oraz Teologia – Turystyka religijna Prowadzący: dr Marek Kita Treści merytoryczne przedmiotu: Preferowane przez poszczególnych uczestników, a rozpoznawane z pomocą konsultacji i dyskusji zagadnienia z dziedziny teologii fundamentalnej: wiarygodność chrześcijaństwa, teologia Objawienia i wiary, dialog wiary z kulturą, dialog chrześcijaństwa z religiami świata. Cele przedmiotu: Wypracowanie osobistego warsztatu naukowego, określenie przez poszczególnych studentów tematów ich prac magisterskich oraz przygotowanie tych prac przy wsparciu w postaci konsultacji z prowadzącym i dyskusji w gronie uczestników. Metody oceny: Ocena ciągła udziału w dyskusjach i postępów w przygotowaniu pracy magisterskiej. Spis zalecanych lektur: Lektury zalecane indywidualnie każdemu z uczestników, stosownie do deklarowanych zainteresowań naukowych. tts51. Seminarium magisterskie z teologii fundamentalnej – eklezjologii Prowadzący: ks. dr Józef Morawa Treści merytoryczne przedmiotu: Jego zadaniem jest najpierw przygotowanie studentów do zrozumienia metodologii pracy naukowej, a następnie służy w podejmowaniu odpowiedniego tematu pracy magisterskiej i jej kolejnym fazom powstawania. Szczególną uwagę kładzie się na wybór lektur jak też i sposób korzystania z ich treści – dotyczy to głównie studentów z kursów uzupełniających. tts52. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii fundamentalnej – eklezjologii / teologii dogmatycznej – mariologii Prowadzący: o. prof. dr hab. Andrzej Napiórkowski OSPPE Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium magisterskie. Konwertyci anglosascy w Kościele rzymskokatolickim. Odpowiednio do przyjętego przedmiotu specjalizacji, a także wspólnotowe omawianie poszczególnych części pracy magisterskiej każdego ze studentów. Oprócz pisania pracy naukowej, każdorazowy semestr poświęcony jest innej tematyce badawczej, wiążącej się najczęściej z aktualną sytuacją w teologii i w Kościele. Aktualnie zostanie podjęty problem konwersji, czyli przejść z Kościoła Anglikańskiego do Kościoła rzymskokatolickiego. Zostanie przeprowadzona refleksja nad osobą i dziełem W. Szekspira, O. Wilde'a, J. H. Newmana, G. K. Chestertona, C. S. Lewisa, J. R. Tolkiena czy S. Hahna. Seminarium doktoranckie. Pisanie pracy naukowej ma na celu osiągnięcie stopnia lub tytułu naukowego. Dlatego zajęcia mają na celu wprowadzenie w ogólną metodykę redakcji rozprawy naukowej w ramach teologii systematycznej. Idzie o przygotowanie warsztatu pracy, a więc właściwych metod badawczych, określenie źródeł pracy oraz celu i zadania. Po takich wstępnych zajęciach wspólnie ze studentem definiowany jest dopiero temat jego pracy badawczej. Wymagania wstępne: Podstawowa metodologia pisania pracy naukowej. Cele przedmiotu: Seminarium magisterskie. Student systematycznie realizuje kolejne etapy redagowania naukowej dysertacji. Jednocześnie nabywa większą wiedzę w obranym przez siebie kierunku w ramach teologii systematycznej; specjalizuje się i uczy samodzielności w pracy naukowej. Seminarium doktoranckie. Student systematycznie realizuje kolejne etapy redagowania naukowej dysertacji. Jednocześnie nabywa większą wiedzę w obranym przez siebie kierunku w obszarze teologii systematycznej. Specjalizuje się w obranej przez siebie tematyce. Nabywa samodzielności w pracy naukowej. Metody nauczania: Seminarium, ćwiczenia, konsultacje (regularne i w indywidualnych przypadkach), seminaria i warsztaty grupowe. Metody oceny: Seminarium magisterskie: pisanie kolejnych fragmentów jego naukowej pracy, zaliczenie. Seminarium doktoranckie: ocenianie ciągłe na podstawie redakcji i pisania kolejnych części pracy naukowej, zaliczenie końcowe. Spis zalecanych lektur: Seminarium magisterskie. Chesterton G. K., Autobiography, London 1936; Hahn S. i K., W domu najlepiej. Nasza droga do Kościoła katolickiego (Rome Sweet Home), tłum. M. Majdan, Warszawa 2009; Lewis C. S., Błądzenie pielgrzyma, tłum. Z. Kościuk (1999); Lewis C. S., Bóg na ławie oskarżonych, tłum. M. Mroszczak (1985); Lewis C. S., Chrześcijaństwo po prostu, Poznań 2002; Lewis C. S., Cudy. Wprowadzenie ogólne, tłum. S. Pacuła, Warszawa 1958; Lewis C. S., Cztery miłości, tłum. M. Wańkowiczowa, Warszawa 1962; Lewis C. S., O wierze i moralności chrześcijańskiej, tłum. M. Konińska, Warszawa 1968; Muggeridge M., Conversion: A Spiritual Journey, London 1988; Newman J. H., Apologia pro vita sua, New York 1989; Newman J. H., Logika wiary, Warszawa 1956; Newman J. H., O rozwoju doktryny chrześcijańskiej, Warszawa – Ząbki [brak roku wydania]; Pearce J., Pisarze nawróceni. Inspiracja duchowa w epoce niewiary, Warszawa 1999. tts53. Seminarium magisterskie z teologii małżeństwa i rodziny Prowadzący: ks. dr Antoni Świerczek Treści merytoryczne przedmiotu: Ustalanie tematów i planu prac magisterskich z nowymi uczestnikami, czytanie i omawianie prac magisterskich, realizacja tematu wiodącego: „Wolne związki – alternatywa czy zagrożenie miłości", przygotowanie i omawianie referatów, omawianie aktualnych problemów odnoszących się do małżeństwa i rodziny. tts54. Seminarium magisterskie z teologii moralnej dla specjalności: Teologia katechetyczno-pastoralna oraz Teologia – Turystyka religijna Prowadzący: ks. dr Kryspin Banko CM Treści merytoryczne przedmiotu: Na seminarium, z teologii moralnej podjęty zostanie temat z zakresu nieuporządkowanego obrotu pieniężnego, z uwzględnieniem zagrożeń wynikających z zadłużenia, niekontrolowanych pożyczek pieniężnych oraz rozprzestrzeniającej się lichwy we współczesnym świecie. Wymagania wstępne: Zainteresowanie problematyką ekonomiczno-socjologiczną. Bardzo dobra znajomość przynajmniej jednego języka obcego. Cele przedmiotu: Celem seminarium jest zaznajomienie się z poruszaną problematyką jak również systematyczne przygotowanie poszczególnych rozdziałów pracy magisterskiej. Metody nauczania: Regularne konsultacje. Metody oceny: Student oceniany jest na podstawie przedstawianych wypracowań jak również z przedkładanych systematycznie fragmentów pisanej przez siebie pracy magisterskiej. tts55. Seminarium magisterskie z teologii moralnej Prowadzący: ks. dr Jan Kalniuk MS Treści merytoryczne przedmiotu: Celem seminarium jest ustalenie tematu i napisanie pracy magisterskiej, oraz rozszerzenie wiedzy z zakresu teologii moralnej uzyskiwanej poprzez systematyczne wykłady. Proponowany temat spotkań: założenia moralne dotyczące niektórych ważnych problemów bioetycznych, oraz uwarunkowań etyczno-prawnych związków osób homoseksualnych.. Szczegółowe tematy spotkań opracowywane będą na podstawie Instrukcji Kongregacji Nauki Wiary Dignitas Personae oraz uwag tejże Kongregacji dotyczących związków między osobami homoseksualnymi. Wymagania wstępne: Podstawowa znajomość tematu z zakresu którego pisana będzie praca magisterska. Cele przedmiotu: Sfinalizowanie studiów obroną pracy magisterskiej i uzyskanie tytułu zawodowego magistra. Metody nauczania: Konsultacje indywidualne i grupowe. Metody oceny: Ocenianie ciągłe. Spis zalecanych lektur: Kongregacja Nauki Wiary, Instrukcja Dignitas personae dotycząca niektórych problemów bioetycznych, Kraków 2008; Kongregacja Nauki Wiary, Uwagi dotyczące projektów legalizacji prawnej związków między osobami homoseksualnymi, Poznań 2003. tts56. Seminarium magisterskie z teologii moralnej Prowadzący: ks. dr Marek Leśniak Treści merytoryczne przedmiotu: Tematem wiodącym na seminarium z teologii moralnej szczegółowej będzie troska o życie ludzkie od momentu poczęcia aż do naturalnej śmierci oraz zagadnienia z etyki gospodarczej. Dokumenty Magisterium Kościoła oraz fachowa literatura przedmiotu dotycząca życia ludzkiego – jego początków, faz rozwoju, podstaw godności osoby ludzkiej, stanowić będzie źródło dla naszych naukowych poszukiwań. Podejmiemy też ważne tematy dotyczące moralności społecznej. Nasze badania dotyczyć będą problemów z zakresu etyki biznesu. W oparciu o nauczanie społeczne Kościoła poszukiwać będziemy odpowiedzi na szczegółowe zagadnienia dotyczące tego jak pogodzić wskazania Ewangelii z wymaganiami jakie stawia współczesna ekonomia. Ponadto zajmować się będziemy: metodologią pracy naukowej, ustaleniem tematów prac magisterskich, sporządzeniem planu pracy, dyskusją nad nim. Wymagania wstępne: Znajomość w wymiarze podstawowym Teologii moralnej fundamentalnej i Teologii moralnej szczegółowej. Cele przedmiotu: Seminarium magisterskie ma pomóc w napisaniu pracy z Teologii moralnej. W tym cel poznajemy metodologiczne podstawy pisania prac magisterskich, analizujemy dokumenty Magisterium, uczymy się w sposób syntetyczny przekazać poznane treści z zakresu spowiednictwa, obrony życia oraz etyki gospodarczej. Metody nauczania: Praca w grupach, seminarium, dyskusja. Metody oceny: Uczestnicy seminarium przygotowują wystąpienia wprowadzające w omawiany temat i piszą prace w formie referatów. Piszą prace magisterskie, które na poszczególnych etapach są omawiane i dyskutowane w celu wyeliminowania błędów oraz poprawienia jakości powstających rozpraw. Każdy semestr kończy się zaliczeniem. Spis zalecanych lektur: Jan Paweł II, Laborem exercens, Sollicitudo rei socialis, Centesimus annus, Veritatis splendor, Evangelium vitae; Paweł VI, Humane vitae, Benedykt XVI, Caritas in veritate, Kongregacja Nauki Wiary, Questio de abortu, Donum vitae, Persona humana, Iura et bona, Dignitas personae. tts57. Seminarium magisterskie z teologii moralnej Prowadzący: ks. dr Bogusław Mielec Treści merytoryczne przedmiotu: Teologia moralna ogólna. Wymagania wstępne: Wykład: etyka filozoficzna oraz inne dziedziny filozoficzne, teologia moralna fundamentalna i szczegółowa. Cele przedmiotu: wiedza na temat podstaw moralności chrześcijańskiej, wiedza o biblijnym źródle moralności (tematy podstawowe, kryteria prowadzenia refleksji moralnej), umiejętność naukowego opracowania wybranego tematu na poziomie pracy magisterskiej według metody teologiczno-moralnej. Metody nauczania: Konsultacje w sprawie pracy magisterskiej oraz dyskusja na temat przekazu treści przez studenta. Spis zalecanych lektur: Ashley B. M., Żyć prawdą w miłości, Biblijne wprowadzenie do teologii moralnej, Poznań 2008; Jan Paweł II, encyklika Veritatis splendor, Rzym 1993; Katechizm Kościoła Katolickiego, cz.III: Życie w Chrystusie, dz. 1: Powołanie człowieka: życie w Duchu Świętym, nr 1691–2051, Poznań 2002; Merino E. C., de Haro R. G., Teologia moralna fundamentalna, Kraków 2004; Olejnik S., Dar. Wezwanie. Odpowiedź. Teologia moralna, t. 1–3, Włocławek 1999; Papieska Komisja Biblijna, Biblia a moralność, Kielce 2009; Piegsa J., Człowiek – istota moralna. Teologia moralna fundamentalna, t. 1, Opole 2002; Sobór Watykański II, konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes, Poznań 2002; Tremblay R., Zamboni S. (red.), Synowie w Synu. Teologia moralna fundamentalna, Warszawa 2009. tts58. Seminarium magisterskie z teologii moralnej Prowadzący: ks. dr Robert Nęcek Treści merytoryczne przedmiotu: Analiza społecznych dokumentów Kościoła. Wymagania wstępne: Orientacja w dokumentach Kościoła. Cele przedmiotu: Umiejętność formułowania tematu pracy, planu pracy i pracy magisterskiej. Metody nauczania: Analiza, dyskusja, praca w grupach. Metody oceny: Zaliczenie. Spis zalecanych lektur: Dokumenty Kościoła. tts59. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii moralnej Prowadzący: ks. prof. dr hab. Jan Orzeszyna Treści merytoryczne przedmiotu: Podejmowane tematy mają wymiar interdyscyplinarny. Student zdobywa wiedzę na temat poszukiwania tematu pracy oraz umiejętności jego ujęcia w formie planu pracy. Nabywa też sprawności praktycznej dotyczącej poszukiwania literatury, sporządzania przypisów i zestawiania bibliografii, z także przeprowadzania analizy tekstów źródłowych i ich syntezy. Wymagania wstępne: Zainteresowanie problematyka moralną, umiejętność posługiwania się komputerem, czynny udział w dyskusji nad powstającymi pracami. Cele przedmiotu: Celem zajęć jest zapoznanie się z metodyką pisania prac naukowych oraz zgłębianie nauczania moralnego zawartego w posoborowym nauczaniu Kościoła. Metody oceny: Student oceniany jest na podstawie umiejętności gromadzenia bibliografii, sporządzania przypisów, prezentowania dokonanych osiągnięć naukowych oraz udziału w dyskusji. Spis zalecanych lektur: Podstawową literaturę stanowi: Katechizm Kościoła Katolickiego, dokumenty Soboru Watykańskiego II oraz nauczanie Jana Pawła II i Benedykta XVI. tts60. Seminarium magisterskie z teologii moralnej – bioetyki Prowadzący: ks. dr Tomasz Kraj Treści merytoryczne przedmiotu: Rola Magisterium w nauczaniu moralnym odnośnie problemów bioetyki, rola ciała w rozwoju osoby ludzkiej, różne spojrzenia na ciało ludzkie we współczesnej etyce. Kwestie formalne: zagadnienia związane z pisaniem pracy: problemy argumentacyjne, przypisy i bibliografia. Wymagania wstępne: Znajomość podstawowych problemów bioetyki (ukończenie II roku studiów). Cele przedmiotu: Rozeznanie podstawowych problemów moralnych związanych z bioetyką. Nauczenie czytania i rozumienia tekstów Magisterium. Napisanie pracy magisterskiej. Metody nauczania: Dyskusja naukowa, przygotowywanie opracowań tekstów z przedmiotu, analiza tekstów, pisanie pracy magisterskiej. Metody oceny: Aktywność na poszczególnych spotkaniach, przygotowanie zadanych opracowań, postęp w pisaniu pracy magisterskiej. Spis zalecanych lektur: Lektury są za każdym razem wyznaczane na początku roku: w tym roku jest to Instrukcja Dignitas personae oraz Mroczkowski I., Osoba i cielesność, Płock 1994. tts61. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii pastoralnej Prowadzący: ks. dr hab. Andrzej Baczyński, prof. UPJPII Treści merytoryczne przedmiotu: Seminarium z teologii pastoralnej ze szczególnym uwzględnieniem problematyki apostolstwa świeckich, duszpasterstwa specjalistycznego, duszpasterstwa środków społecznego przekazu: duszpasterstwo ludzi mediów, historia i charakterystyka kościelnych środków przekazu, media w parafii, ewangelizacja poprzez media, media w Kościele – szanse i zagrożenia. Wymagania wstępne: Podstawowa znajomość problematyki apostolstwa świeckich, zainteresowanie teologią mass mediów, sposobami wykorzystania środków przekazu w duszpasterstwie oraz wpływem nowoczesnych technik komunikacyjnych na życie i religijność współczesnych ludzi. tts62. Seminarium magisterskie z teologii pastoralnej Prowadzący: o. dr Jerzy Brusiło OFMConv Treści merytoryczne przedmiotu: Miejsce: Sala Akademicka przy WSD Franciszkanów w Krakowie, ul. Franciszkańska 4. Część A. Metodologia pracy naukowej: 1. Charakterystyka pracy naukowej z teologii pastoralnej. 2. Ogólne zasady pracy naukowej (dyplomowej, licencjackiej, magisterskiej). 3. Jak pisać pracę naukową? 4. Krótka praca proseminaryjna na zadany temat z teologii pastoralnej. Część B. Seminaryjna: Analiza merytoryczna i formalna prac magisterskich (semestr letni). Wymagania wstępne: Zalecane proseminarium z dowolnego przedmiotu teologicznego. Cele przedmiotu: Weryfikacja postępów na seminarium naukowym przebiega dwutorowo. Każde seminarium jest podzielone na dwie części (seminaryjną i magisterską). W pierwszym wymiarze ocenia się znajomość warsztatu proseminaryjnego a następnie zadaje się w cyklu dwutygodniowym wybrany temat pracy seminaryjnej, w której zwraca się uwagę zarówno na warstwę merytoryczna jak i formalną. W analizie pracy seminaryjnej – jeden temat na semestr dla jednego studenta – biorą udział również inni uczestnicy seminarium (ocenia się osobno ich uwagi). Osobna ocena dotyczy dyskusji nad problemem opisanym w pracy. Student omawiający swoją pracę seminaryjną (10–15 stron) powinien nanieść poprawki i w ciągu dwóch miesięcy przedstawić poprawioną wersje pracy. Ocena w skali 2–5 jest oceną wewnętrzną i jeśli jest pozytywna (powyżej 2,5) stanowi podstawę zaliczenia seminarium. W drugim wymiarze każdy ze studentów, w ciągu dwóch lat indywidualnie jest oceniany z postępów w pisaniu pracy magisterskiej (temat, plan roboczy, zbieranie materiałów, plan właściwy, pierwsza redakcja poszczególnych rozdziałów, pierwsza reakcja całości, poprawianie pracy, druga redakcja, wersja ostateczna. W czasie przeznaczonym na prace magisterskie ocenia się aktywność innych studentów, którzy analizują bieżącą pracę magisterską pod kątem treści i formy. Cenne spostrzeżenia i zauważone błędy przez studentów, komentatorów są przez prowadzącego szczególnie doceniane. Metody oceny: Obecność na seminariach obowiązkowa. Weryfikacja czynnego udziału w zajęciach. Krótka praca seminaryjna (próba praktycznego poznania sprawozdania, artykułu, recenzji, eseju). Pisemne opracowanie tematu seminaryjnego. Etapy przygotowania pracy magisterskiej: III rok – obszar tematyczny, temat, plan pracy, szkice przynajmniej dwóch rozdziałów; IV rok – ukończenie tekstu roboczego całej pracy, poprawki; V rok (semestr zimowy) – zakończenie poprawek, zamknięcie pracy i recenzja. Spis zalecanych lektur: Literatura podstawowa części A: Bilski M., Maślanka J., Najman K. (red.), Mały Teolog. Minipodręcznik dla początkujących autorów teologicznych dzieł, Katowice – Lublin 2003; Kolman R., Zdobywanie wiedzy. Poradnik podnoszenia kwalifikacji, Bydgoszcz – Gdańsk 2004; Majka J., Metodologia nauk teologicznych, Wrocław 1995; Parzych K., Przewodnik magistranta. Wskazówki dla piszących pracę magisterską z teologii, Olsztyn 2003; Szkutnik Z, Metodyka pisania pracy dyplomowej, Poznań 2005. tts63. Seminarium magisterskie (i doktoranckie) z teologii pastoralnej Prowadzący: ks. prof. dr hab. Maciej Ostrowski Treści merytoryczne przedmiotu: Analizowane są zadania pastoralne Kościoła u początku nowego tysiąclecia. Na tle przeglądu sytuacji Kościoła we współczesnej Polsce i świecie omawiane są priorytety duszpasterskie wyznaczone przez kościelne dokumenty. Drugi wątek zajęć stanowi omawianie zagadnień związanych z tematyką aktualnie realizowanych prac naukowych (posługa charytatywna Kościoła, duszpasterstwo dzieci i młodzieży, duszpasterstwo sakramentalne, problemy duszpasterskie Kościoła na Słowacji). Wymagania wstępne: Uczestnictwo w proseminarium. Zapoznanie z zasadami prowadzenia pracy naukowej. Zapoznanie z podstawami teologii. Cele przedmiotu: Zdobycie umiejętności samodzielnej pracy naukowej: poznanie metod teologii pastoralnej, nabycie umiejętności zbierania i opracowywania źródeł naukowych, konstrukcji zwartej pracy prezentującej wyniki wybranego tematu badawczego. Metody oceny: Zaliczenie seminarium na podstawie aktywnego uczestnictwa w zajęciach. Student przynajmniej raz w semestrze przedstawia fragment opracowywanego przez siebie badawczego tematu, który zostaje poddany dyskusji wśród wszystkich uczestników zajęć. Na roku 4 w zimowym semestrze należy ustalić temat pracy magisterskiej i roboczy plan. W semestrze letnim przedstawić przynajmniej jeden paragraf pracy. Na roku 5 do końca kwietnia powinna być złożona cała praca magisterska. Terminy oddania części pracy doktorskiej przygotowywanej na studiach zaocznych ustalane są indywidualnie z każdym z doktorantów. Spis zalecanych lektur: II Polski Synod Plenarny (1991–1999), Pallotinum 2001; VII Kongres teologów polskich, Kościół w życiu publicznym, t. I–II, Lublin 2004; Dokumenty Soboru Watykańskiego II; Duszpasterski synod archidiecezji krakowskiej 1972–1979, t. I–II; Jan Paweł II, list apostolski Novo millenio ineunte; Materiały umieszczane na www.pastoralna.pl.
<urn:uuid:b7c66c47-e996-44cf-b3d7-2bd94b83d387>
finepdfs
1.532227
CC-MAIN-2019-18
http://old.upjp2.edu.pl/download/WT_T_9_10_5_pro_sem.pdf
2019-04-23T06:22:32Z
crawl-data/CC-MAIN-2019-18/segments/1555578593360.66/warc/CC-MAIN-20190423054942-20190423080942-00309.warc.gz
123,594,928
0.998097
0.9995
0.9995
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...
pol_Latn
{}
false
[ 1004, 3644, 5201, 7237, 9389, 10888, 12725, 14895, 17338, 19611, 21835, 23833, 25897, 27857, 29853, 31907, 33919, 36007, 37746, 39952, 42018, 43906, 45951, 47809, 49944, 51597, 53610, 55687, 57359, 58845, 60752, 62946, 64782, 66833, 69203, 71270,...
1
0
ZAPYTANIE OFERTOWE DOTYCZY: Realizacji usługi badawczej w ramach Projektu przygotowywanego przez Proteh Glassdeep Sp. z o.o. ubiegającego się o dofinansowanie w ramach Działania 1.2 Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, konkurs 1/1.2/2018/ PO IR, INNOship. dotyczącej zapotrzebowania na następujące usługi o charakterze prac badawczo-rozwojowych: (szczegóły zakresu zamówienia w części: Opis przedmiotu zamówienia) OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiot zamówienia niniejszego zapytania ofertowego jest wykonanie usługi projektowej obejmujacej 1.Projekt koncepcyjny statku turystyczno – pasażerskiego: 1.1 Założenia Statku Turystyczno - Pasażerskiego W pełni samodzielna jednostka turystyczno – pasażerska konstrukcji stalowej z kabiną umieszczoną poniżej pokładu głównego z oknami podwodnymi. 1.1.1Opis jednostki Na pokładzie głównym zainstalowana nadbudówka wykonana ze szkła mineralnego, giętego: Produkt firmy Proteh GlassDeep Wymiary nadbudówki (L x B x H) 20,00 x 6,00 x 5,00 Rejon pływania zgodny Dyrektywą Unii Europejskiej EC 2009/45/EC dla statków kategorii B Okna podwodne zabezpieczone automatycznymi klapami z napędem hydraulicznym; klapy zabezpieczają szyby okien podwodnych podczas pływania. Możliwość zanurzenia statku tak aby okna podwodne były poniżej linii zanurzenia Klapy okien otwarte / podniesione podczas postoju jednostki umożliwiającego pasażerom obserwację fauny i flory podwodnej poprzez okna podwodne. akumulatorów, automatyczne cumowanie Napęd w pełni elektryczny, automatyczne ładowanie Pojemność akumulatorów ma umożliwiać przebywanie jednostki w morzu przez okres czasu 2 godzin, wliczając w to podróż w okolice obserwowania fauny i flory morskiej i powrót. Napęd awaryjny – paliwo dieslowe, emisja spalin spełniająca wymogi IMO Tier III oraz przyszłe ale obecnie znane wymogi dotyczące ograniczenia emisji CO2 Postój w porcie (czas na ładowanie akumulatorów) ok. 1godziny. Żywotność akumulatorów – ok. 10 lat Wydechy agregatu awaryjnego poniżej linii wodnej dobrane dla warunków Australii, okolice wielkiej rafy koralowej. Systemy siłowniane, ogólno-okrętowe, wentylacja i klimatyzacja Towarzystwo klasyfikacyjne: DNVGL 2. Wymiary jednostki (niżej podane wartości należy traktować orientacyjnie, przedmiotem projektu jest ich dobór) Jednostka nie SOLAS'owa ale spełniająca wymogi Dyrektywy Unii Europejskiej EC 2009/45/EC L = 30,00 m B = 10,00 m H = wartość wynikowa ~7,00 m | | T = musi być możliwość zanurzenia statku tak aby okna podwodne były poniżej linii zanurzenia -Opis koncepcyjny statku (Outline Specification) -Plan Ogólny – szczegółowość na poziomie koncepcji -kształt kadłuba – model 3D -Raport z analizy CFD oporowo – napędowej -Midship Section -Analiza mas i położenia środka masy -Analiza możliwości zanurzania statku tak aby okna podwodne były poniżej linii wodnej -Bilans elektryczny 2.Projekt koncepcyjno-klasyfikacyjny (zarówno stal jak i wyposażenie) samodzielnego modułu baru podwodnego dla wybranego statku pasażerskiego (w oparciu o posiadane doświadczenie projektowe) – w miejsce istniejących urządzeń technicznych wstawiamy moduł baru (poniższe dane należy traktować jako orientacyjne) – projekt ma być maksymalnie prosty i wykonany w oparciu posiadane doświadczenie projektowe statków pasażerskich -wymiary modułu baru: L x B x H: 21,00 x 14,00 x 5,00 -Konstrukcja modułu baru – typu sandwich -Hydraulika pokryw okien – HPU i kompletny system zainstalowany w granicach modułu baru (konstrukcja okien nie wchodzi w zakres projektu) -Analiza samodzielnego awaryjnego zamykania klap awaryjnych – pod wpływem własnej masy -System sanitarny, balastowy, zęzowy, HVAC, elektryczność podłączone do macierzystego statku nie wchodzą w zakres projektu -Projekt architektoniczny baru nie wchodzi w zakres tego projektu -należy zwrócić uwagę na system zęzowy modułu baru – zbiornik poniżej baru ma za zadanie spowolnić napływ wody do pomieszczenia baru w przypadku uszkodzenia okna podwodnego, do czasu zamknięcia klap awaryjnych tylko koncepcja 3.Kompletny projekt roboczy (warsztatowy) sekcji burty wyżej opisanego modułu baru. Sekcja ma zawierać jedno okno podwodne z klapą awaryjną oraz system zęzy awaryjnej. System hydrauliczny umieszczony poza sekcją. Celem jest wybudowanie takiej sekcji i następnie próby na basenie modelowym Zamawiający nie dopuszcza możliwości składania ofert częściowych. | |---|---| | WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU | A Wymagane jest by wykonawca ww. prac b+r legitymował się udokumentowanym doświadczeniem w zakresie projektowania statków W celu potwierdzenia spełnienia warunku udziału w postepowaniu Oferent w ramach przygotowywanej oferty | zgodnie ze wzorem (Załącznik Nr 1) powinien opisać posiadane przez siebie zasoby kadrowe oraz infrastrukturę badawczą w kontekście przedstawionego przez siebie sposobu rozwiązania problemu badawczego, będącego przedmiotem zamówienia. B. Oferent wykaże sposób wykonania projektowych C. Z udziału w postępowaniu wykluczone są podmioty powiązane osobowo i kapitałowo z zamawiającym. Przez powiązania kapitałowe lub osobowe rozumie się wzajemne powiązania między Zamawiającym lub osobami upoważnionymi do zaciągania zobowiązań w imieniu Zamawiającego lub osobami wykonującymi w imieniu Zamawiającego czynności związane z przygotowaniem i przeprowadzaniem procedury wyboru wykonawcy, a wykonawcą, polegające w szczególności na: - uczestniczeniu w spółce jako wspólnik spółki cywilnej lub spółki osobowej, - posiadaniu co najmniej 10% udziałów lub akcji, - pełnieniu funkcji członka organu nadzorczego lub zarządzającego, prokurenta, pełnomocnika, - pozostawaniu w związku małżeńskim, w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa drugiego stopnia lub powinowactwa drugiego stopnia w linii bocznej lub w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. W celu wykazania spełnienia warunku udziału w postepowaniu Oferent w ramach przygotowywanej oferty zgodnie ze wzorem (Załącznik Nr 1) powinien przedłożyć stosowne oświadczenie w powyższym zakresie. Powyższe zweryfikowane będzie na podstawie wypełnionego załącznika nr 1 do Zapytania Ofertowego oraz oceniane będzie na zasadzie spełnia/nie spełnia. Wyłącznie oferty Oferentów spełniających wszystkie ww. warunki zostaną ocenione wg kryteriów oceny ofert opisanych poniżej. Oferenci, którzy nie wykażą spełnienia warunków udziału w postępowaniu podlegają wykluczeniu. Po wyborze Wykonawcy przez Zamawiającego planowane jest podpisanie umowy warunkowej. Po złożeniu przez Zamawiającego wniosku o dofinansowanie Projektu w ramach ramach Działania 1.2 Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, konkurs INNOship Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 nie później niż w 14 dni roboczych podpisana zostanie umowa docelowa z wybranym Wykonawcą. Realizacja zamówienia powinna się rozpocząć nie później niż w 14 dni roboczych po podpisaniu umowy docelowej między Wykonawcą i Zamawiającym. Zakończenie realizacji zamówienia TERMIN REALIZACJI USŁUGI BADAWCZEJ | | powinno nastąpić nie później niż w terminie 24 miesięcy od dnia rozpoczęcia realizacji zamówienia. | |---|---| | KRYTERIA WYBORU OFERTY ORAZ SPOSÓB DOKONYWANIA OCENY | Wybór najkorzystniejszej oferty nastąpi w oparciu o następujące kryteria: - cena (60%), - ilość zrealizowanych projektów statków pasażerskich i turystycznych – 40% Zamawiający oceni i porówna jedynie te oferty, które: - nie zostaną odrzucone przez Zamawiającego (będą kompletne i spełnią warunki udziału w postepowaniu) - zostaną złożone przez Oferentów nie wykluczonych przez Zamawiającego z niniejszego postępowania (podmioty powiązane). - Oferty zostaną ocenione przez Zamawiającego w oparciu o następujące kryteria: CENA – 60% W ramach tego kryterium można uzyskać 60 pkt. Zasady oceny kryterium "Cena" W przypadku kryterium "Cena" oferta otrzyma zaokrągloną do dwóch miejsc po przecinku ilość punktów wynikającą z działania: Pi (C) = (Cmin / Ci) • Max (C) gdzie: Pi(C) - ilość punktów jakie otrzyma oferta "i" za kryterium "Cena"; Cmin - najniższa cena spośród wszystkich ważnych i nieodrzuconych ofert; Ci - cena oferty "i"; Max (C) - maksymalna ilość punktów jakie może otrzymać oferta za kryterium "Cena"; - ILOŚĆ ZREALIZOWANYCH PROJEKTÓW STATKÓW PASAŻERSKICH I TURYSTYCZNYCH – 40% W ramach tego kryterium można uzyskać 40 pkt. Zasady oceny kryterium 1. jeżeli złożona oferta w danym kryterium jest najmniej korzystną lub równa się ofercie najmniej korzystniej – otrzymuje ona 0 pkt 2. jeżeli oferta jest najkorzystniejsza lub równa ofercie najkorzystniejszej – otrzymuje maksymalną liczbę punktów równą wadze kryterium 3. jeżeli wszystkie oferty są równe – wszystkie otrzymują maksymalną liczbę punktów równą wadze kryterium | | OPIS SPOSOBU PRZYGOTOWANIA OFERTY | Ofertę można sporządzić zgodnie z wzorcowym formularzem oferty, stanowiącym Załącznik Nr 1 do niniejszego zapytania. Oferta musi zawierać informację odnośnie wiedzy i doświadczenia Wykonawcy w zakresie przedmiotu zamówienia (zgodnie z wymaganiami przedstawionymi w sekcji: warunki udziału w zamówieniu) Oferta musi zawierać informację odnośnie zasobów kadrowych oraz technicznych niezbędnych do prawidłowego wykonania przedmiotu zamówienia (zgodnie z wymaganiami przedstawionymi w sekcji: warunki udziału w zamówieniu) Oferta musi zawierać opis sposobu rozwiązania problemu badawczego sformułowanego w szczegółowym opisie przedmiotu zamówienia stanowiącego (zgodnie ze wzorem formularza ofertowego stanowiącego Załącznik Nr 1) Oferta musi zawierać informację na temat okresu ważności oferty. Minimalny okres ważności oferty musi wynosić co najmniej 90 dni od dnia złożenia oferty. Dane osoby do kontaktu (imię nazwisko, numer telefonu, adres e- mail). Podpis osoby upoważnionej do wystawienia oferty. Koszty opracowania i złożenia oferty ponosi Oferent. Oferent może złożyć w prowadzonym postępowaniu wyłącznie jedną ofertę. | |---|---| | ZMIANA UMOWY | Zleceniodawca zastrzega sobie możliwość zmiany umowy warunkowej, zawartej z podmiotem wybranym w wyniku przeprowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego z następujących powodów: a) uzasadnionych zmian w zakresie sposobu wykonania przedmiotu zamówienia, b) obiektywnych przyczyn niezależnych do Zamawiającego lub Oferenta, c) okoliczności siły wyższej, d) zmian regulacji prawnych obowiązujących w dniu podpisania umowy, e) otrzymania decyzji jednostki finansującej projekt zawierającej zmiany zakresu zadań, terminów realizacji czy też ustalającej dodatkowe postanowienia, do których Zamawiający zostanie zobowiązany | | INFORMACJA DODATKOWE | Zamawiający zastrzega sobie możliwość zmiany lub odwołania postępowania w dowolnym terminie bez podania przyczyny lub uprzedniego poinformowania Oferentów. Zamawiający zastrzega sobie prawo do udzielenia Wykonawcy zamówienia uzupełniającego (zgodnego z opisem przedmiotu zamówienia podstawowego) w wysokości nieprzekraczającej 50% | wartości zamówienia podstawowego określonej w umowie zawartej z wykonawcą. Zamawiający zastrzega sobie prawa do udzielenia Wykonawcy usług dodatkowych, nieobjętych zamówieniem podstawowym i nieprzekraczających 50% wartości realizowanego zamówienia podstawowego, niezbędnych do jego prawidłowego wykonania wynikających m.in.: - z przyczyn technicznych lub gospodarczych oddzielenie zamówienia dodatkowego od zamówienia podstawowego wymagałoby poniesienia niewspółmiernie wysokich kosztów, -wykonanie zamówienia podstawowego jest uzależnione od wykonania zamówienia dodatkowego. Niniejsze postępowanie nie jest prowadzone według przepisów Ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych. UWAGI Zamawiający z Oferentem, który jest uczelnią publiczną, państwowym instytutem badawczym, instytutem PAN lub inną jednostką naukową będącą organizacją prowadzącą badania i upowszechniającą wiedzę, o której mowa w art. 2 pkt 83 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r., która podlega ocenie jakości działalności naukowej lub badawczo-rozwojowej jednostek naukowych, o której mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1 i art. 42 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki (Dz. U. z 2014 r., poz. 1620), i otrzymała, co najmniej ocenę B i przedstawi najbardziej korzystna ofertę podpisze umowę warunkową na realizacje prac B+R. Umowa przyrzeczona zostanie podpisana pod warunkiem uzyskania przez Zamawiającego dofinansowania w ramach ramach Działania 1.2 Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, konkurs INNOship 1/1.2/2018/ PO IR na realizację projektu. Jednakże podpisanie umowy warunkowej bądź przyrzeczonej z Oferentem niebędącym w/w Podmiotem nastąpić może jedynie za zgodą Instytucji Pośredniczącej po zakwalifikowaniu projektu do dofinansowania lub po podpisaniu umowy o dofinansowanie. Zamawiający zawrze umowę warunkową z Wykonawcą, który przedstawi najkorzystniejszą ofertę. Warunkiem zawieszającym zawartym w umowie pomiędzy Wykonawcą, a Zamawiającym będzie złożenie wniosku o dofinansowanie w ramach Działania 1.2 Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, konkurs INNOship 1/1.2/2018/ PO IR. Po złożeniu wniosku Działania 1.2 Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, konkurs INNOship 1/1.2/2018/ PO IR Rozwój 2014-2020 nie później niż w terminie 14 dni roboczych podpisana zostanie umowa docelowa z wybranym Wykonawcą, z którym podpisana została wcześniej umowa warunkowa. OSOBY DO KONTAKTU W SPRAWIE ZAPYTANIA Data sporządzenia Oferty: Ważność Oferty: Nazwa Oferenta: Adres: Pieczęć Oferenta (jeśli dotyczy) Odpowiadając na Zapytanie Ofertowe z dnia ………….. roku na przeprowadzenia prac badawczo-rozwojowych oferujemy wykonanie przedmiotu zapytania zgodnie z poniższą ceną: | LP. | Nazwa Usługi | Wartość netto | |---|---|---| | 1 | | | | 2 | | | Eugeniusz Ziółkowski 606 950 270 Bogusław Szarejko 602 798 779 e-mail: firstname.lastname@example.org Załącznik nr 1 do zapytania ofertowego Formularz Oferty … Podpis Oferent …………………………………………….. Mając świadomość odpowiedzialności karnej z tytułu składania fałszywych oświadczeń w celu uzyskania zamówienia, wynikającej z art. 297 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.- Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88 poz. 553 – jednolity tekst z późniejszymi zmianami) oświadczam, że: OŚWIADCZENIE nr 1 Jesteśmy/nie jesteśmy* uczelnią publiczną, państwowym instytutem badawczym, instytutem PAN lub inną jednostką naukową będącą organizacją prowadzącą badania i upowszechniającą wiedzę, o której mowa w art. 2 pkt 83 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r., która podlega ocenie jakości działalności naukowej lub badawczo-rozwojowej jednostek naukowych, o której mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1 i art. 42 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki (Dz. U. z 2014 r., poz. 1620), i otrzymała co najmniej ocenę B. Podpis Oferenta …………………………………………….. *niepotrzebne skreślić OŚWIADCZENIE nr 2 Oświadczam, że: * nie jesteśmy powiązani z Zamawiającym lub osobami upoważnionymi do zaciągania zobowiązań w imieniu Zamawiającego lub osobami wykonującymi w imieniu Zamawiającego czynności związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem procedury wyboru Wykonawcy osobowo lub kapitałowo, gdzie poprzez powiązania kapitałowe lub osobowe rozumie się wzajemne powiązania między Zamawiającym a Oferentem, polegające na: − uczestniczeniu w spółce jako wspólnik spółki cywilnej lub spółki osobowej, − posiadaniu co najmniej 10% udziałów lub akcji, − pełnieniu funkcji członka organu nadzorczego lub zarządzającego, prokurenta, pełnomocnika, − pozostawaniu w związku małżeńskim, w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa drugiego stopnia lub powinowactwa drugiego stopnia w linii bocznej lub w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Podpis Oferenta …………………………………………….. Kadra | L.P | Opis kadry do realizacji Zamówienia | |---|---| | 1 | Imię i nazwisko: | | | Wykształcenie: | | | Doświadczenie zawodowe (w tym doświadczenie adekwatne do zakresu prac w projekcie): | | | Publikacje naukowe wraz z informacją bibliograficzną: | | | Stanowisko, rola w projekcie: | | | Zaangażowanie: | | 2 | Imię i nazwisko: | | | Wykształcenie: | | | Doświadczenie zawodowe (w tym doświadczenie adekwatne do zakresu prac w projekcie): | | | Publikacje naukowe wraz z informacją bibliograficzną: | | | Stanowisko, rola w projekcie: | | | Zaangażowanie: | | 3 | Imię i nazwisko: | | | Wykształcenie: | | | Doświadczenie zawodowe (w tym doświadczenie adekwatne do zakresu prac w projekcie): | | | Publikacje naukowe wraz z informacją bibliograficzną: | | | Stanowisko, rola w projekcie: | | | Zaangażowanie: | Publikacje naukowe wraz z informacją bibliograficzną: Stanowisko, rola w projekcie: Zaangażowanie: … … Podpis Oferenta …………………………………………….. Wykaz zasobów technicznych/WNiP niezbędnych do realizacji zamówienia, którymi dysponuje Oferent | | L.P | Zasoby techniczne /WNiP | Przeznaczenie | |---|---|---|---| | 1 | | | | | 2 | | | | | … | | | | | … | | | | | … | | | | Podpis Oferenta …………………………………………….. Opis sposobu wykonania prac badawczo-rozwojowych Zakres prac Opis sposobu prowadzenia prac Podpis Oferenta …………………………………………….. L.P 1 2 3 ….
<urn:uuid:d903ac5a-b2a1-4045-bcc9-2ffd2f0571d6>
finepdfs
1.217773
CC-MAIN-2021-04
http://glassdeep.com/wp-content/uploads/2020/11/2018-06-18-Zapytanie-ofertowe-dokumentacja-projektowa.pdf
2021-01-23T08:16:22+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703536556.58/warc/CC-MAIN-20210123063713-20210123093713-00406.warc.gz
40,686,484
0.999904
0.999998
0.999998
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 422, 2439, 4655, 6998, 8708, 10895, 13325, 13863, 14850, 16576, 16721, 17153 ]
1
3
Program dofinansowania certyfikowanych szkółek piłkarskich ze środków Ministerstwa Sportu Na poprzednim etapie podpisałeś umowę o dofinansowanie Programu Certyfikacji PZPN dla szkółek piłkarskich. Jeśli Twoja umowa została zaakceptowana, możesz rozpocząć etap rozliczenia za miesiące, na które otrzymałeś już dofinansowanie. Poprawne załączenie i opisanie dokumentów kosztowych jest niezbędne do prawidłowego rozliczenia środków wykazanych w preliminarzu. Po zalogowaniu się do Twojego profilu w Systemie Zarządzania Szkółka Piłkarską, klikając zakładkę „DOFINANSOWANIE", zostaniesz przekierowany do modułu rozliczeń. Pamiętaj, że rozliczenie danego miesiąca musi nastąpić do 7. dnia każdego następnego miesiąca. Dofinansowanie za okres styczeń – lipiec wprowadzasz zbiorczo w zakładkę „LIPIEC" do 7 sierpnia. Aby rozpocząć rozliczenie: 1. Kliknij przycisk „DODAJ DOKUMENT". 2. Zostaniesz przekierowany do okna wprowadzenia nowego dokumentu kosztowego. 3. Aby dodać skan dokumentu kliknij przycisk „DODAJ DOKUMENT". Pamiętaj, że skany dokumentów muszą zgodne z oryginałem i zawierać opis, który jest na dokumencie. Konieczne jest zatem, aby skan był obustronny, jeśli jego opis znajduje się na odwrocie dokumentu. Wypełnij poszczególne pozycje zgodnie z danymi dokumentu kosztowego. 4. Data wystawienia i zapłaty dokumentu muszą się mieścić w ramach czasowych programu dofinansowania, czyli od 02.01 do 31.12 br. 5. Data zapłaty to data, kiedy została dokonana płatność za fakturę (przelewem lub gotówką). Nie załączaj faktur, które nie zostały jeszcze opłacone. 6. Wprowadź dane wystawcy, numer dokumentu księgowego oraz całą kwotę brutto, która widnieje na dokumencie kosztowym. 7. Następnie przejdź do wyboru przeznaczenia głównego dokumentu i wybierz je z listy. Pozycje te są zgodne z kolejnością podaną w preliminarzu. Przeznaczenie szczegółowe i celowe należy wybrać zgodnie z ostatnim zaakceptowanym preliminarzem. 8. Dokonaj podziału środków, które mają zostać rozliczone ze środków Ministerstwa Sportu i środków własnych. Pamiętaj o uzupełnieniu wymaganych pól dodatkowych, jak na przykład liczba przepracowanych przez trenerów godzin, które rozliczane są w ramach środków z dotacji. 9. Dokument kosztowy możesz podzielić na kilka pozycji kosztowych, w tym celu kliknij przycisk „DODAJ PRZEZNACZENIE". W określonych pozycjach została zastosowana walidacja weryfikująca maksymalne stawki nałożone przez Ministerstwo Sportu. W momencie przekroczenia limitu kwoty na daną pozycję zobaczysz komunikat, informujący o błędnie wypełnionym polu. 10. W ramce zobaczysz sumę wszystkich wykazanych przez Ciebie pozycji. Sprawdzaj, czy suma kwot jest zgodna z wykazanym wcześniej podziałem środków. Pamiętaj, że w podziale wykazujesz tylko koszty, które dotyczą programu certyfikacji. Jeśli na danej fakturze są pozycje, które nie dotyczą programu certyfikacji, nie uwzględniasz ich w podziale. 11. Po uzupełnieniu pozycji kosztowych przejdź do opisu merytorycznego. Pamiętaj, że opis merytoryczny musi być zgodny z otrzymaną przez Ciebie instrukcją dotyczącą rozliczania dokumentów kosztowych. 12. Pamiętaj o dodaniu niezbędnych załączników potwierdzających poniesienie kosztu. Listę wymaganych załączników do rozliczenia poszczególnych pozycji kosztowych znajdziesz w otrzymanej instrukcji rozliczenia dotacji. Pamiętaj, że opis oryginału dokumentu musi być zgodny z opisem w systemie, więc zanim wyślesz skan do akceptacji, upewnij się, ze wszystko się zgadza. Pamiętaj również o obowiązkowym zapisie dotyczącym finansowania ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej, którym musi by opisany każdy dokument podlegający finansowaniu. Dla ułatwienia pojawi się on automatycznie pod opisem merytorycznym, ale musisz go również umieścić na oryginale dokumentu. Jeśli koszt finansowany jest wyłączenie ze środków własnych, nie ma potrzeby umieszczania tego zapisu. W każdym momencie wprowadzania dokumentu możesz zapisać wersję roboczą, klikając przycisk „ZAPISZ" i wrócić do niej później. cv Po odznaczeniu oświadczeń oraz weryfikacji czy opis na dokumencie odpowiada danym zamieszczonym w systemie, możesz przesłać dokument do akceptacji, klikając przycisk „WYŚLIJ". 13. Wprowadzone dokumenty widoczne będą w sekcjach (ROBOCZE, WYSŁANE DO AKCJEPTACJI, ODRZUCONE / ANULOWANE). Pamiętaj, aby dokumenty w sekcji „ROBOCZE" zostały wysłane do PZPN najpóźniej 7-go dnia każdego miesiąca, ponieważ po zamknięciu każdego okresu rozliczeniowego, nieprzesłane do weryfikacji dokumenty zostaną automatycznie anulowane. Jeżeli do któregoś z zaakceptowanych dokumentów kosztowych wystawiana była korekta, możesz ją dodać, odnajdując na zestawieniu korygowany dokument i wybrać opcję „Dodaj korektę" z rozwijanej listy. Zostaniesz przekierowany do okna pozwalającego na wprowadzenie korekty do danej faktury. Korektę wprowadzasz analogicznie do zwykłego dokumentu kosztowego. W pozycji „KWOTA DOKUMENTU PO KOREKCIE" należy wpisać ostateczną wartość faktury brutto uwzględniającą wartość pozycji korygowanych, dzięki czemu w ramce zobaczysz sumę kwoty, jaka została do rozbicia pomiędzy środki Ministerstwa Sportu a środki własne. Zweryfikowane dokumenty zostaną zaakceptowane, bądź wrócą do Ciebie z informacją, co należy poprawić. Pamiętaj, aby dodawać dokumenty na bieżąco i nie zostawiać tego na ostatnią chwilę. W każdym momencie możesz pobrać instrukcję rozliczania pn. „Instrukcja rozliczania dotacji" z zakładki „PLIKI DO POBRANIA". Znajdziesz tam również odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania. W razie wątpliwości skontaktuj się z nami na dedykowany dla Twojego województwa adres e-mail umieszczony w zakładce „KONTAKT".
<urn:uuid:b2c37749-f67a-4147-8947-017429f4b1f2>
finepdfs
1.928711
CC-MAIN-2020-40
https://media.laczynaspilka.pl/files/pzphp/M2U7MDA_/cd88bea2a5646b692d3dd4115e56249d.pdf
2020-09-22T20:02:54+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400206763.24/warc/CC-MAIN-20200922192512-20200922222512-00100.warc.gz
512,027,728
0.999872
0.99998
0.99998
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 814, 1022, 1834, 1933, 2323, 2907, 3883, 4300, 5144, 5659 ]
1
0
Przedkładają się raporty Attache wojskowego P.P. w Sztokholmie ppulk. Respaldizy: 1). Stosunki graniczne Fińsko - Norwesko - Rosyjskie, 2). Kongres socjal-demokratów, 3). Propaganda antymilitarystyczna w armii szwedzkiej. 4). Kryzys gabinetowy w Szwecji. 5). Mianowanie Anckarswarda posłem Szwedzkim w Polsce. 6). Wizyta u Króla Szwedzkiego. 7). Wpływy niemieckie i rosyjskie w Szwecji. 7 załączników: Generał p.o. Szefa Sztabu Generalnego. Za zgodność: H A L E R m.p. General-pporucznik. Otrzymują: Adiutantura Generalna. M.S.Wojsk. Biuro Przędzialne. M.S. Zagranicznych. Sztokholm dnia 25-go lutego 1920 r. Do Naczelnego Dowództwa Oddział II w Warszawie. Niemia najmniejszej wątpliwości, że niemcy całą siłą pracują nad tem by utrzymać, wzmoić i jeszcze rozeszryć swój wpływ w Rosji i na Rosjanach. Ciekawy psychologiczny objaw daje się widzieć w tutejszych sferach rosyjskich, a mianowicie, że tylko ze strony Niemiec spodziewają się oni prawdziwej i trwalej pomocy do moralnej odbudowy Rosji. To zdanie podzielają nawet i/ ci rosjanie co wrogo są usposobieni dla Niemiec, chociaż bardzo nie chętnie ale z rezygnacją godzą się z tą myślą. O ile mogę wymiakować w tutejszych kołach rosyjskich, zdają już sobie zupełnie jasno sprawę, że reakcja w Rosji może być przeprowadzona tylko przez nich samych, licząc jedynie na daleko idącą pomoc Niemiec. Znając dokładnie stan moralny i intelektualny tych rosjan i mając zapewne daleko idące plany Niemcy z zadowoleniem spoglądają na zwiększającą się emigrację tutejszych rosjan do Berlina, gdzie prócz tańszego życia trafiają rosjanie do odpowiedniejniej atmosfery. Jestem przekonany, że na razie wpływ Aljantów nie jest jeszcze na tyle mocny, by móc wpłynąć na zmianę kierunku polityki szwedzkiej tem bardziej, że słyszy się zdania, że należy przeprowadzić rewizję traktatu pokojowego, na skutek sprzeczności w rządach Ententy, z czego naturalnie Niemcy nie omieszkają skorzystać. m. p. Respaldiza p.o.p. Rejestracji i k. Dnia 17-go lutego byłem na audiencji u króla Gustawa V, któremu zostałem przedstawiony przez naszego posła. Król przyjął mnie bardzo łaskawie i po wymianie paru uprzejmych zdań skierował temat rozmowy na naszą armię. Z wielkim zainteresowaniem wypytywał się monarcha o duchu i organizację naszej armii, o której parokrotnie odzywał się z wielkim uznaniem i której życzył by doprowadziła Polskę do wykonania w przyszłości swego wielkiego zadania na wschodzie. Przy tej okazji miałem możliwość króla, gdy on rozmawiał z naszym ministrem, widoczne jest, że odnosi się do niego z wielką sympatią. Odniosłem wrażenie, że król jak fizycznie tak i moralnie jest bardzo zmęczony i że potrzebuje spokoju. Król ma zamiar udać się, w niedługiej przyszłości do południowej Francji na kilka tygodniowy pobyt. W końcu powiedział król ze smutnym uśmiechem: „w Szwecji wypoczynku znaleźć nie mogę”. M. O. P. R. Stępniewski PILSUDSKI INSTITUTE ARCHIVES New York 25 lutego 1920 r. Do Naczelnego Dowództwa Oddz.II. Sekcja Dyplomatyczna. w Warszawie. Rząd szwedzki mianował posłem nadzwyczajnym i ministrem pełnomocnym przy rządzie polskim dotychczasowego ministra w Konstantynopolu, szambelana Per Gustaf August Gossva ANCKARSWARD. Minister Anckarsward ur. w 1865 r. zdał egzamin prawnie w r. 1889; został w r. 1896 młodym sekretarzem w M.S.Zagr., oraz w r. 1901 sekretarzem. W r. 1903 został sekretarzem poselstwa w Berlinie, lecz w następnym roku odwołany, został w randze radcy kancelaryjnego szefem oddziału konsularnego M. Spr. Zagranicznych. Od r. 1906 był posłem w Konstantynopolu, akredytowanym również w Sofji. Minister Anckarsward jest komandorem wielkiego krzyża orderu Gwiazdy Północnej oraz posiada dekoracje: duńską, norweską, turecką, włoską, pruską, sasko-wojmarską i siamską. Attaché Wojskowy F.F. w Sztokholmie RESPALDIZA m.p. 107. Propaganda antymilitarystyczna w armii szwedzkiej. Do Naczelnego Dowództwa Oddz.II. Sekcja Dyplomatyczna. w Warszawie. Do Ministra Obrony Lądowej nadesłali szefowie różnych oddziałów wojskowych raporty o agitacji antymilitarystycznej w wojsku. Wynika z nich, że skrócenie czasu ćwiczeń, zmniejszenie ilości poborowych, zniesienie ograniczeń żywnościowych - pozbawiło propagandę antywojskową najlepszych argumentów. Nie uniemożliwiło jej jednak. Dowódca I. Dywizji /Helsingborg, Skania, Blekinge, Halland, Kronoberg/, gen Mürcke, pisze, że jeśli pozornie nie widać agitacji, nie znaczy to, by jej nie było i że emisarjusze związków antymilitarystycznych wstępują na ochotnika na stałe do armii, by mówiąc tym łatwiej prowadzić propagandę. Przypuszczalnie gotują oni rady robotniczo-żołnierskie i by nie zwracać na siebie uwagi, zachowują się wzorowo. Generał radzi oddzielać podejrzane indywiduala w kompanjach dyscyplinarnych. Dowódca 18 p.p. /Västmanland reg./ w Västeras, donosi, że propaganda syndykalistów chwilowo została zmieniona; namawiają oni teraz do pilnej nauki, by poborowi mogli użyć kiedyś w służbie rewolucji społecznej wiadomości zdobyte w wojsku. Ostatnią wiadomość potwierdza całkowicie artykuł Otto Grimlunda w Nr. 36/V z dn. 13.2.20 organu tutejszych bolszewików "Folkets Dagblad Politiken", który zachęca zwolenników swego kierunku politycznego do starannych ćwiczeń i pilnej nauki, oraz do bezwzględnej dyscypliny i karności, ale nie do ślepego posłuszeństwa i radzi im agitować wśród nieuświadomionych kolegów na rzecz idei antymilitarystycznych. Dowódca 18 p.p. ma wrażenie, jakoby rady robotników i żołnierzy były przygotowane i mogły być szybko wprowadzone w życie. To samo piszą i dowódcy innych pułków. Z 13 p.p. /Dalregementet/ w Falun donoszą, że podczas manewrów 1918 r. przygotowano wprowadzenie "Rady" z bardzo agresywnym programem, że jednak wybuch epidemii influenzy, oraz bardzo łatwo udzielane urlopy na żniwa uniemożliwiły przeprowadzenie tego planu. W lipcu 1919 r. próbowało znowu wprowadzić "Radę", gdy jednak polepszono jakościowo racje żywnościowe - ruch ustął. W Karlskronie istnieje bezwarunkowo rada robotników i żołnierzy, choć umie ukryć się w cieniu. Ma ona poparcie z dobrze wyposażonej strony. Dowódca IV. Dywizji /Stockholm/ gen.Toll uważa, że w jego dywizji rad robotniczych i żołnierskich niema. Wpływ zaś agitacji antywojskowej daje się we znaki przy dopełnianiu stałej kadry armii. W raportach z III. dywizji /Skövde, Göteborg och Bohus län, Älvsborg, Skaraborg/ są wzmianki o istnieniu rad w kilku miejscowościach bez większego wpływu na wojsko. Dowódca Boden /twierdza na płnc./ konstatuje w swoim raporcie, że rada robotników i żołnierzy była zorganizowana w Boden; o jej działalności wystosował D-ca raport tajny. Dowódca 19 p.p. /Norrbotten reg./ w Boden pisze o tym, że cywilna rada robotników szykanowała nielubianych podoficerów. Dowódca twierdzi Älvsborg donosi, że cywilna ludność drwi z żołnierzy i podoficerów i wola za niemi różne przewiśla. Rad robotniczych nie było po 15 maja 1918 roku. Dowódca pułku grenadierów Vaxholmu melduje, że istnieje w pułku intensywna, dobrze zorganizowana i świadoma celów propaganda antymilitarystyczna, której trudno przeciwdziałać wobec bliskości Stockholmu. O radach w pułku nic nie wiadomo. W pułku brak 63,7% podoficerów zawodowych, przyznanych etatem. Z raportów wynika, że agitacja przeciwko wstępowaniu ochotników na stałe do armii prowadzona jest z niezmniejszoną siłą. Zdarza się, że ochotnicy skutkiem szykan i groźb zarówno ze strony poborowych, jak i cywilnych zmieniają swe postanowienia przed podpisaniem kontraktu. Są w tych raportach również uwagi o złym traktowaniu kapitanów przez ludność cywilną. We flocie na okrętach uzbrojonych nie zauważono istnieńia rad. Propaganda, zdaniem dowódcy floty, istnieje i stara się zwiększyć istniejące luki w stałej kadrze marynarki, oraz osłabić dyscyplinę. Rezultat jej jest dotychczas nieznaczny, nie należy jej jednak lekceważyć. Attaché Wojskowy P.P. w Sztokholmie. RESPALDIZA m.P. Od 1917 roku rządzi w Szwecji gabinet koalicyjny: liberalno - socjalistyczny. Po kongresie socjalistycznym jednak blok ten chwiał się zaczyna. Socjalistyczna partja uważa, że lepiej i korzystniej wypadną dla niej wybory, jeśli przed wyborcami stanie niesplamiona współpraca i nie związana umową z partią burżuazijną. Socjalistyczny minister skarbu Thorsson opracował projekt reformy podatku gminnego, według którego podatki mają być rozłożone równomiernie w gminach miejskich i wiejskich. Dotychczas płacili mieszkańcy gmin miejskich podatki komunalne większe, nieskiedy znacznie większe, niż gospodarze wiejscy. Reforma podatkowa byłaby więc dla tych ostatnich niekorzystna. Lewica tutejsza jest w znacznej mierze oparta na chłopach, nic więc dziwnego, że ministrowie lewicowi nie chcą się zgodzić na radykalny projekt swego socjalistycznego kolegi. Drugim punktem, co do którego w łonie gabinetu nie ma zgody, jest sprawa reformy wojskowej. Nазначена swego czasu specjalna komisja obrony krajobowej, mająca na celu zbadanie, w jakiej mierze da się zmniejszyć czas służby poborowych /dzień od 250 do 425 dni/, nadesłała do rządu w tych dniach memoriakl, w którym uważa za możliwe skrócenie tej służby przeciętnie o 90 dni. Organ prawicowy, Svenska Dagbladet, przypuszcza, że w następnej agitacji przedwyborczej będą się partie postępowe wzajemnie przelicytowywały, która bardziej skróci czas służby wojskowej. Kwestia przyłączenia się Szwecji do Ligi Narodów wywołuje silne wrzenie w prasie i w parlamencie. Prawica i bolszewicy są przeciwni przyłączeniu się Szwecji, podczas gdy blok rządowy, to jest liberał i socjaliści starają się jaknajprędzej przeprowadzić tę sprawę przez Izby. Socjaliści są zdecydowani za wszelką cenę przeprowadzić reformę i gotowi są przejąć władzę w swoje ręce. Gazety podają przypuszczalny skład gabinetu, gdzie ministrem Spr.Wojskowych zostałby zapewne Per Albin Hanson, redaktor "Social - Demokraten", premierem zaś Thorsson. Branting figurowałaby w gabinecie ewentualnie jako Min. Spr.Zagranicznych; przypuszczalnie jednak zostałby w Izbie, jako kierownik partii rządzącej i faktyczny, choć nieodpowiedzialny szef rządu. Widoki te bardzo się niespodobały prawicy, która wolała by widzieć u steru partię liberalną. Prasa prawicowa wyraża wciąż nadzieję, że obecny premier, Edén, w razie braku zgody w łonie rządu dobiere sobie nowy, czysto liberalny gabinet. Mówią też o gabinecie fachowym, apolitycznym, który pod przewodnictwem gubernatora Widena rządziłby do nowych wyborów. Na radzie ministrów skonstatowano wczoraj, że zgody w sprawie podatku gminnego nie zdobito się osiągnąć i zawiodiono o tym Króla. Do dymisji się jednak gabinet nie podał ze względu na obrady w Riksdagu w sprawie Ligi Narodów, co wyraźnie w komunikacie rządowym zaznaczono. Decyzji w tej sprawie spodziewają się w początku marca. Zarówno prasa burżuazyjna, jak i organ tutejszych bolszewików stawiają na przyszłość następujący horoskop: Jeśli socjaliści przejmą władzę, a Izby nie zechcą przyjąć reformy podatku gminnego, nastąpi icharozwiązanie w nadziei, że wybory dadzą większość socjalistycznej. Prasa prawicowa wątpi jednak w powyższy wynik wyborów wobec tego, że przy ostatnich wyborach do sejmików gubernjalnych otrzymały partie socjalistyczne 36,4% głosów oddanych, podczas gdy prasica i liberałowie otrzymały razem 63,6%. Minister finansów oświadczył, że bez względu na kryzys zdąży Izba rozpatrzyć i przyjąć projekt reformy podatkowej w ciągu bieżącej sesji. O przeprowadzeniu natychmiastowym programu partii socj.-demokratycznej nikt nie mówi. Gazety przypominają jednak słowa Brantinga, powiedziane 29.9.1917 do kpt. Jacques Sadoul, gdy ten jechał do Rosji: "Nasi jedyni przeciwnicy mieszkają na zamku królewskim" /podane przez kpt.Sadoul w liście z dn. 2/15.10.1917 do A.Thomas, ogłoszone w J.Sadoul'a:"Notes sur la révolution bolchevique"/. Przypuszczają również, że misję utworzenia gabinetu może otrzymać Paboda. Attaché Wojskowy P.P. w Sztokholmie RESPALDIZA m.p. Pod pretekstem pilnowania linii telegraficznej i drogi między Kyrš, na południowym brzegu jeziora Enare, a Peczengą, zajęli finowie miejscowość i klasztor tej nazwy, położone w Rosji nad morzem o 7 km. od granicy norweskiej. Fińskie oddziały już pod koniec XVI wieku zajęły raz Peczengę podczas wojen Jana III Wazy z Rosją. Regulację granic w tamtych stronach życzono sobie od dawna. Finlandia żądała dojścia do otwartego morza, Norwegia zaś chciała poprawić nieregularną linię graniczną nad rzeką Pasvik, a mianowicie zajść prawosławną kapliczkę Boris-Gleb na lewym brzegu rzeki, tuż nad jej ujściem, 12 km. na południe od Kirkenes, oraz objąć w posiadanie prawy brzeg rzeki Pasvik, by wykorzystać jej silne wodospady dla elektryfikacji kopalń rudy żelaznej w Sydvaranger. Są to najbogatsze rudy żelazne Norwegii, zawierające 33 - 35 % żelaza. Produkcja roczna wynosiła przed wojną 1½ miliona ton surowej rudy, z której po oczyszczeniu około 700.000 ton wysyłano corocznie do Niemiec i Anglii. Znajdują się one o 8 km. na południe od Kirkenes i są z miasteczkiem połączone kolejką. Pracowało w nich około 1100 robotników. Ludność tych okolic wyraziła chęć przyłączenia się do Norwegii i gotowa jest potwierdzić to przez plebiscyt. Norwegia trzyma w każdym razie w Kirkenes na prawej stronie rzeki Pasvik wzmocnioną załogę i rząd prosił niedawno Storting o dalsze kredyty. na jej utrzymanie, gdyż zarówno Sztab generalny, jak ministrowie spraw wojskowych, spraw zagranicznych i sprawiedliwości uważają zmniejszenie tej załogi do liczebności roku 1914 za przedwczesne. Historia stosunków granicznych na dalekiej północy przedstawia się jak następuje: Duńczycy, szwedzi i rosyjanie pobierali podatki zła- połczyków na całej przestrzeni od Lofotów do półwyspu Rybaczego. Traktatem w Teusina zrzekła się Rosja na rzecz Szwecji wszelkich praw na zachód od punktu pomiędzy Neiden a Varanger. Toteż Karol IX Waza uważał, że do Szwecji należy całe wybrzeże Oceanu Lodowego od owego punktu do Titisfjord na zachodzie. /Dziś Tysfjord koło Lofotów, 570 km. w linii powietrznej od Kirkenes na Zach-Płd-Zach./ Równocześnie rościło państwo Duńsko-Norweskie pretensje do tego wybrzeża aż do Vardø na Varanger na wschodzie. Szt. I. Przez pokój Gustawa Adolfa z duńczykami w Knäred 1613 straciła Szwecja zwierzchnictwo nad wybrzeżem od Titis do Varanger, zaś pretensje do południowego brzegu fjordu Varanger zrzekła się w 1751 roku. Szt. II. Przestrzeń od Bugufjord do półwyspu Rybaczego była wówczas we wspólnym władaniu Rosji i Norwegii. Szwecja miała tam pewne przywileje, które po pokoju w Fredriks-hamn 1809 przeszły na Finlandię. Podział "Kraju wspólnego" stał się aktualny w 1820 r. Granicę między Rosją, a Norwegią wytknięto w 1826 roku, przyczyn fińskich przedstawicieli nie dopuszczono do rokowań; nikt nie bronił interesów północnej Finlandii i warunki bytu jej mieszkańców wobec odciecia od morza tak się pogorszyły, że w następnym dziesięcioleciu powstał w Finlandii projekt odstąpienia Norwegii pogranicznych parafii Utsjoki i Enare za odpowiednią kompensatę. W 1864 r. oddzielił Aleksander II kawałek południowo-wschodniej Finlandii i przyłączył do Rosji, oraz obiecał jej wzajemny kawałek wybrzeża morza Lodowatego. Sprawę tę umorzono pod koniec XIX wieku. Żądania Finlandii opierają się więc na przyniesieniu cesarskim, potwierdzonym przez rząd republikański rosyjski w marcu 1918 roku. Norwegia otrzymała ówego czasu 1/3 część "Kraju wspólnego", co sobie teraz przypomniano. Organ prawicowy szwedzki w Finlandii, Hufvudstadsbladet, pisze, że zdanie, jakoby Finlandia pragnęła zająć norweskie terytorium jest pozbawione podstawy, uważa zresztą, zgodnie z prasą szwedzką, że rozwiązanie tej sprawy nie wywoła większych trudności i ewentualne konflikty z Norwegią dadzą się polubownie załatwić, musi jednak podkreślić, że Finlandia ma w tamtej okolicy następujące żywotne interesy: Koniecznym jest, by rzeka Pasvik, ujście systemu jeziora Enare, nie została zamknięta; być może, że nie jest wykluczonym skierowanie jej dawnym łóżyskiem do Jarfjord. Co zaś tyczy korzystania z wodospadów rzeki Pasvik, będą siły z ich pomocą zdobyte w równej mierze potrzebne po obu stronach rzeki, zwłaszcza biorąc pod uwagę rozwój komunikacji wobec fińskiego korytarza do morza. Co dotyczy apetytów norweskich na Boris-Gleb, pisze Hufvudstadsbladet że Finlandia jest opiekunem kościoła prawosławnego na północy i kończy artykuł uwagą, że regulacja granicy fińsko-norweskiej, konieczna wobec uprawnionych fińskich żądań dostępu do morza nie jest aktualną przed uregulowaniem wschodniej granicy Finlandii. Peczengi jednak Finlandja nie ustąpi. "Dagens Press" akcentuje to wyraźnie i ma żal, że kraj o tak długiej linii wybrzeża jak Norwegia nie chce użyczyć Finlandji kawałka wybrzeża Oceanu Lodowatego. Dyskusja w tej sprawie trwa w prasie fińskiej i norweskiej dość długo i jest prowadzona hieraz bardzo ostro. Dowódca północnej rosyjskiej armii, gen. Miller, protestował przeciwko zbrojnemu zajęciu Peczengi. Rządy: fiński i północny rosyjski postanowiły niedawno rozpocząć rokowania w sprawie wschodniej granicy Finlandii, to jest w sprawach Karelii wschodniej i Peczengi. Fińskie Ministerium Spr. Zagranicznych pozwoliło 2 przedstawicielom Rosji wjechać do Finlandii przez granicę w Repola. W tych dniach mieli przyjechać do Helsingforsu gen. Böhm, kpt. Späre i kpt. Naryszkin. Towarzystwo Rybołówstwa na Murmanie, założone w 1917 roku rozpoczyna w tych dniach swą działalność. Jednocześnie tworzy się, również w Finlandii, inne milionowe towarzystwo dla połowu ryb koło Peczengi. Attaché Wojskowy F.F. w Sztokholmie. /-/ RESPALDIZA m.p. 3 załączniki. W uzupełnieniu mego raportu L:101 z dn. 11 b.m. podaję dalsze uchwały XI kongresu szwedzkiej socjalno-demokratycznej partii robotniczej. Dalsze punkty programu politycznego: VI. Zniesienia kościoła państwowego. Majątek kościelny zostaje we władaniu społeczeństwa VII. Podatki bezpośrednie. Podatek dochodowy progresywny. Zwolnione od podatku minimum dochodu. Zwiększone podatki od dochodu bez pracy. Majątki prywatne opodatkowane progresywnie. Wielki podatek spadkowy. Stworzenie kapitału społecznego zabezpieczone przez podatki. Dochody z przedsiębiorstw społecznych użyte na pokrycie potrzeb budżetowych. VIII. Wolny handel. Handel zagraniczny zorganizowany pod kontrolą społeczeństwa. IX. Ubezpieczenie od nieszczęśliwych wypadków. Ubezpieczenie od chorób. Ubezpieczenie macierzyństwa. Ubezpieczenie na wypadek bezrobocia. Emerytury dla starców, inwalidów oraz utrzymanie stałe dla wdów i dzieci. X. Prawnie zabezpieczony 8° godzinny normalny dzień pracy. Zakaz pracy nocnej, gdzie praca ta nie jest konieczną ze względów technicznych, lub w interesie ogółu. Conajmniej 36 godzin wolnych łącznie w tygodniu. Zakaz pracy dzieci poniżej 15 lat w przemyśle. Zakaz pracy zarobkowej, przeszkadzającej obowiązkowej nauce szkolnej. Zabezpieczenia przeciw niebezpieczeństwom zawodowym. Inspekcja zawodowa. Publiczne, bezpłatne pośrednictwo pracy. Zadawalniająca najniższa norma płac, utrzymywana przez ingerencję regulującą społeczeństwa. Prawodawstwo o ochronie pracy rozszerzone i na przemysł domowy. Wolność imigracji i emigracji. Cudzoziemcy korzystają z opieki i ubezpieczenia pracy. Prawa klasy robotniczej zabezpieczone przez międzynarodowe umowy. XI. Zwalczanie alkoholizmu. Nauchanie o działalności alkoholu na indywidualum i na społeczeństwo. Kroki ku usunięciu społecznych przyczyn alkoholizmu. Prawodawstwo restrykcyjne i prohibicyjne. Do punktu XI. dołączono następującą uchwałę: "Ponieważ "utrzymanie ogólnego zakazu antyalkoholickiego winno się "opierać na przeważającym zdaniu opinii publicznej, wyra- "za Kongres zdanie, że Riksdag nie przeprowadzi prawa "antyalkoholicknego przed plebiscytem, w którym większoś- "cią 2/3 oddanych głosów, wszyscy dorosli mężczyźni i ko- "biety wypowiedzą się za zakazem." XII. Prawo ekspropiacji dla potrzeb społeczeństwa. XIII. We władanie społeczne przechodzą: wszystkie dla planowej gospodarki społecznej potrzebne: bogactwa naturalne, przedsiębiorstwa, zakłady kredytowe, środki transportowe i linie komunikacyjne. Kierownictwo przedsiębiorstw społecznych przez ekspertów z gwarancją przeciw biurokratycznemu zarządowi. Udział robotników i konsumentów w zarządzie przedsiębiorstw społecznych. Kontrola społeczna nad przedsiębiorstwami pozostającymi w rękach prywatnych. XIV. Społeczeństwo popiera kooperacje. XV. A/ Wykupienie przymusowe większych prywatnych własności ziemskich. Przejęcie źle gospodarowanych dóbr przez społeczeństwo. Zniesienie ordynacji, wykupienie ich przez społeczeństwo. Dobra donacyjne wracają do społeczeństwa. Podział gospodarstw społecznych tylko, o ile warunki lokalne uniemożliwiają gospodarkę na wielkich obszarach. Wydzierżawianie większych dóbr osobom prywatnym tylko z gwarancją zabezpieczenia interesów ogółu i pracowników rolnych. Małe gospodarstwa społeczne, wypuszczane gospodarzom w wieczystą dzierżawę. B/ System koncesyjny, oddający w ręce społeczeństwa kontrolę handlu ziemią. Dzierżawcy własności prywatnej ochraniani przez specjalne prawodawstwo. Wynagrodzenie ze strony właściciela za melioracje, oraz za uprawę nieużytków. W razie śmierci właściciela, wykupuje państwo, jeśli spadkobiercy pragną tego, dobra w celu zabezpieczenia tym ostatnim używalności ziemi ojczyznej. C/ Społeczeństwo ujmuje ruch, dążący do dania każdemu własnego domu. Społeczeństwo za kompensatą daje materiały do zabudowania się. XVI. Uregulowanie majątków i dochodów. W dyskusji nad temi punktami podniósł A.Engberg /Malmö/, że regulowanie kredytu winno doprowadzić z biegieniem czasu do zupełnego przejęcia instytucji kredytowych przez społeczeństwo; że dziś już w wielkich przedsiębiorstwach kapitalistycznych zatraściło się poczucie własności i że są ludzie, których byt zależnym jest od dochodu bez pracy, np. uczeni, których pobory wystarczyć nie mogą. Punkt XVI miał mianowicie brzmieć w początkowej redakcji: "Uregulowanie podziału dochodów i bogactw. Konfiskata na rzecz społeczeństwa majątków prywatnych, dających właścicielowi dochód bez pracy." Zmieniono brzmienie tego punktu, jak i niektórych innych z inicjatywy zarządu partii której stanowisko wyjaśniał Branting w dłuższej mowie, w której m.l. akcentował, że nikt nie chce dziś konfiskować własności prywatnej; projekt zaś komisji programowej można był tak zrozumieć. Do uwagi p.Engberg o uczonych dodaje, że są ludzie, którzy całe życie oszczędzali, by na starość żyć bez troski; im też nikt nie myśli zabierać kapitału. W dyskusji nad programem agrarnym /p.XV./ mówił O.Nilson /Tånga/, że punkt ten należy rozpatrywać w związku z resztą programu, mianowicie z częścią o upaństwowieniu instytucji kredytowych. Program stara się ułatwić dostęp do ziemi tym, którzy ją uprawiają i na niej swój byt opierają, utrudnić zaś kapitałom eksploatację ziemi, oraz podnieść jej produkcyjność. Charakterystycznym w tych częściach programu jest użycie słowa i pojęcia społeczeństwa i uspołecznienia zamiast państwa i upaństwowienia. XVII. Kontrola ludowa nad polityką zagraniczną. Zniesienie tajnej dyplomacji. Demokratycznie zorganizowana Liga Narodów. Międzynarodowa policja i zniesienie zbrojeń. Członkowie kongresu postanowili, żeby partja niezależnie od porządkowych kongresów co lat kilka, zbierała się na doroczne konferencje. W dyskusji nad zdemokratyzowaniem przemysłu, zostało ono powszechnie uznane za nie do uszkutecznienia w dzisiejszych warunkach i powzięto następującą rezolucję: "Kongres uważa, że ruch robotniczy zyska, zdobywając większy wpływ na produkcję drogą wskazaną przez demokratyzację przemysłu i poleca zarządowi partii stworzenie komitetu, który zająłby się zbadaniem tej sprawy." Na przewodniczącego partii obrano Hj.Brantinga, na sekretarza G.Müllera, na skarbnika C.G.T.Wickmana - wszystkich powtórnie, jednogłośnie przez aklamację. Przedstawicielami partii w międzynarodowym biurze socjalistycznym zostali ponownie wybrani Hj.Branting, Müller oraz Thorberg. W związku z projektem reformy podatku gminnego, przedstawionym na tajnym posiedzeniu kongresu przez socjalistycznego ministra skarbu Thorssona, uchwalono rezolucję, której najważniejszy ustęp brzmi: "Szwedzka socjalno-demokratyczna partja robotnicza całkowicie popiera projekt niezbędnej radykalnej reformy gminnego systemu opodatkowania, który minister finansów chce przedłożyć do rozpatrzenia na Riksdag, oraz gotowa jest pomieść wszelkie konsekwencje, jakie mogą się wyłonić przy przeprowadzaniu tej reformy, a także pozostawia za- rządowi partii i socjalno - demokratycznej grupie parla- mentarnej prawo decyzji w tej sprawie w sytuacji, jaka może powstać." Uchwała ta jest powszechnie uważana za gotowość ujęcia rządu przez socjalistów. Attaché Wojskowy F.P. w Sztokholmie. RESPALDIZA m.p.
30a1eed5-d629-448f-8132-5f7b5f63ccd7
finepdfs
2.308594
CC-MAIN-2022-05
https://archiwa.pilsudski.org/skan.php?fondpath=701-002&folderpath=701-002-066&doc_id=701-002-066-223&type=pdf
2022-01-17T10:05:49+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320300533.72/warc/CC-MAIN-20220117091246-20220117121246-00100.warc.gz
170,586,853
0.999758
0.999873
0.999873
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
true
[ 577, 1981, 2933, 3824, 5286, 6906, 7895, 9124, 10852, 11902, 13277, 14825, 16502, 17560, 18503, 19838, 21176, 22745, 24239, 24788 ]
1
0
DYDAKTYCZNO – WYCHOWAWCZEJ PLAN PRACY I OPIEKUŃCZEJ SPECJALNEGO OŚRODKA SZKOLNO – WYCHOWAWCZEGO W STRZYŻOWIE NA ROK SZKOLNY 2016/2017 asas | I. KONCEPCJA PRACY OŚRODKA | | | | | | |---|---|---|---|---|---| | OBSZAR | ZADANIA | FORMY REALIZACJI | EWALUACJA | OSOBY ODPOWIEDZIALNE | TERMI N | | I.1. Tworzenie warunków do wszechstronnego rozwoju osobowego: zdrowotnego, intelektualnego, psychicznego, społecznego i etyczno – moralnego wszystkich wychowanków. | 1. Tworzenie IPET- ów dla każdego dziecka przez zespół specjalistów pracujących z danym dzieckiem. | 1. Zespół edukacyjno-te rapeutyczny przy współpracy z rodzicami tworzy IPET-y na etap edukacyjny lub na okres wskazany w orzeczeniu wydanym przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną. 2. IPET-y są corocznie modyfikowane. | Analiza dokumentów Analiza dokumentów | Wychowawcy klas, specjaliści pracujący z danym dzieckiem. Wychowawcy klas, specjaliści pracujący z danym dzieckiem. | IX 2016r. | | | 2. Tworzenie wielospecjalistyczne j oceny poziomu funkcjonowania dziecka. | 1. Zespół edukacyjno – terapeutyczny dokonuje półrocznej oceny poziomu funkcjonowania dziecka. 2. Z oceną zapoznawani są rodzice dziecka. | Analiza dokumentów | Wychowawcy klas, specjaliści pracujący z danym dzieckiem. | I 2016r. VI 2016r. | | | 3. Zapewnienie pomocy psychologiczno – pedagogicznej i specjalistycznych zajęć z rewalidacji indywidualnej. | 1. Specjaliści we współpracy z wychowawcami opracowują program pracy w ramach pomocy psychologiczno – pedagogicznej i indywidualnych zajęć rewalidacyjnych według zaleceń z poradni. 2. Specjaliści dokonują półrocznej oceny efektywności zastosowanej | Analiza dokumentów Analiza dokumentów | Wychowawcy klas, specjaliści pracujący z danym dzieckiem. Specjaliści pracujący z danym dzieckiem, | IX 2016r. I 2016r. VI 2016r. | | | pomocy psychologiczno – pedagogicznej i zajęć rewalidacyjnych. | | wychowawcy klas. | |---|---|---|---| | 4. Ośrodek zapewnia opiekę higienistki oraz doraźną pomoc lekarską. | 1. Higienistka szkolna dozuje lekarstwa według zleceń od lekarza rodzinnego i specjalistów. 2. Nauczyciele podają środki przeciwpadaczkowe w przypadkach zagrażających życiu. 3. Wychowankowie Internatu są objęci opieką lekarza pierwszego kontaktu na wyraźna prośbę rodzica. 4. Wychowawcy klas pomagają zorganizować konsultacje z lekarzami specjalistami. | Dokumentacja medyczna Dokumentacja medyczna Dokumentacja medyczna Zapisy w dziennikach | Higienistka szkolna Pracownicy pedagogiczni Higienistka szkolna Wychowawcy klas | | 5. Wychowankowie mają możliwość kontynuowania rozpoczętej terapii lub rehabilitacji poza terenem Ośrodka. | 1. Nauczyciele gimnastyki korekcyjnej uwzględniają zalecenia specjalistów dotyczące rehabilitacji dzieci. 2. Wychowawcy klas i internatu angażują się w terapię i rehabilitację prowadzoną poza terenem Ośrodka na wyraźną prośbę rodziców. | Zapisy w dziennikach Zapisy w dokumentacji dzieci | Nauczyciele gimnastyki korekcyjnej Wychowawcy internatu | | 6. W Ośrodku kontynuowane są praktyki religijne zgodnie z wyznawaną wiarą. | 1. W ramach zajęć dydaktycznych prowadzona jest religia. 2. Uczniowie mają możliwość spowiedzi przed świętami i większymi uroczystościami kościelnymi. 3. Uczniowie są przygotowywani do sakramentu I Komunii Świętej i Bierzmowania. | Zapisy w dziennikach | Siostra zakonna Siostra zakonna Siostra zakonna, wychowawcy klas | | | | 4. Wychowankowie Ośrodka uczestniczą w mszach świętych na rozpoczęcie i zakończenie roku szkolnego. 5. Wychowankowie Internatu uczestniczą w każdą niedzielę we mszy świętej oraz w nabożeństwach kościelnych. 6. Uczniowie biorą udział w rekolekcjach wielkopostnych. | Zapisy w dziennikach Zapisy w dziennikach grup internatowych Zapisy w dziennikach | Siostra zakonna, wychowawcy klas Wychowawcy internatu, siostra zakonna Siostra Anna | IX 2016r. VI 2017r. Cały rok szkolny IV 2017r. | |---|---|---|---|---|---| | I.2. Umożliwianie rozwijania indywidualnych uzdolnień każdego wychowanka | 1. Placówka organizuje zajęcia pozalekcyjne rozwijające aktywność i zainteresowania uczniów. | 1. Opracowanie planu zajęć dodatkowych kółek zainteresowań: Plastycznego – technicznego Teatralnego, Wokalno – tanecznego Sportowego Krajoznawczego Plastycznego Gospodarstwa domowego Czytelniczych 2. Wdrożenie opracowanych programów. | Analiza dokumentów Dyplomy, prace, występy na uroczystościach szkolnych | A. Kobiałka, U.Krochmal A. Piątek, M. Śliwa E. Zamorska – Nieroda G. Pufki, U. Krochmal G. Pufki B. Pałka A. Szydło, M.Stolarewicz A. Szydło, M.Stolarewicz | IX 2016r. Cały rok | | | 2. Ośrodek zapewnia rozwój zainteresowań i uzdolnień każdego wychowanka. | 1. Organizowanie zajęć rozwijających zainteresowania i uzdolnienia wychowanków: Muzycznych Sportowych Komputerowych | Analiza dzienników | J. Skiba A. Domaradzka, M. Stolarewicz, G. Fąfara P. Pufki, I. Kozioł | Cały rok | | | Gospodarstwa domowego Hafciarskich Szycia na maszynie Ogrodniczych Czytelniczych Technicznych Plastyczne 2. Przygotowanie uczniów do udziału w zawodach sportowych. 3. Przygotowanie wychowanków do udziału w konkursach wiedzy, festiwalach, przeglądach teatralnych, muzycznych, tanecznych, recytatorskich itp. 4. Przygotowanie wychowanków do udziału w konkursach plastycznych. | Dyplomy, medale, nagrody Dyplomy, nagrody, zapisy w dziennikach Dyplomy, nagrody, zapisy w dziennikach | Z. Patryn, J. Strzępek I. Kozioł, I. Lepak I. Lepak I. Kozioł J. Pilch, J. Bury Wychowawcy klas Wychowawcy klas A.Domaradzka, M.Stolarewicz, G. Fąfara Wychowawcy klas J. Skiba Wychowawcy klas, B Pałka | Cały rok Cały rok Cały rok | |---|---|---|---|---| | 3. Ośrodek jest współorganizatorem Ogólnopolskiego Przeglądu Kolęd i Pastorałek oraz Festiwalu Pieśni Maryjnych i Patriotycznych w Łańcucie. | 1. Przygotowanie regulaminów konkursów. 2. Pomoc w organizacji przeglądu i festiwalu. 3. Przygotowanie wychowanków do udziału w przeglądzie i festiwalu. | Dokumentacja przeglądu i festiwalu | Siostra zakonna, Wszyscy pracownicy J. Skiba | X 2016r. XII 2016r. – I 2017r. | | 4. Ośrodek jest organizatorem Międzyszkolnego Konkursu | 1. Przygotowanie regulaminu konkursu. 2. Przygotowanie wychowanków do udziału w konkursie. | Dokumentacja konkursu | B. Pałka, I. Kozioł Wszyscy | III – IV 2017r. | | | Plastycznego „Ozdoba Wielkanocna”. | | | | |---|---|---|---|---| | I.3. Zapewnienie specjalistycznej pomocy w pokonywaniu barier i trudności, które wychowankowie napotykają z racji swojej niepełnosprawności | 1. Ośrodek posiada specjalistyczny sprzęt oraz specjalistów, którzy doskonalą się w metodach pracy i wykorzystywaniu sprzętu. | 1. Nauczyciele, wychowawcy i specjaliści wykorzystują specjalistyczny sprzęt, który umożliwia pokonywanie niepełnosprawności fizycznej: Atlas, balkoniki, pionizatory itp. 2. Specjaliści wykorzystują nowoczesne metody i sprzęt do usprawniania ruchowego: Metoda Bobath, Metoda Integracji Sensorycznej, Metoda W. Sherborne, Fizjoterapia, Zajęcia na basenie, Zajęcia na hali, Zajęcia na kręgielni, Hipoterapia Dogoterapia Wycieczki i spacery. 3. Przeprowadzenie cyklu szkoleń i powołanie zespołu alternatywnej i wspomagającej komunikacji służący wspomaganiu pracy nauczycieli i wychowawców. 4. Specjaliści wprowadzają system | Zapisy w dziennikach Zapisy w dziennikach Harmonogram WDN, plan pracy zespołu Zapisy w | G. Fąfara, M. Stolarewicz G. Fąfara A. Furtek, J. Bury Wszyscy G. Fąfara A. Domaradzka, J. Bury M. Stolarewicz, A.Piątek, A. Domaradzka, M.Stolarewicz, J. Bury, M.Stolarewicz, A.Kobiałka J. Bury Wszyscy M. Kucharzyk, A.Wolak, J. Pilch, M. Kucharzyk | | | wszystkich wychowanków, Organizowanie imprez, uroczystości, poczęstunków, w których bierze udział cala społeczność szkolna, Obchodzenie uroczystości i spotkań w klasach na danym etapie edukacyjnym (urodziny, dyskoteki,, ogniska, imieniny). | Harmonogram imprez szkolnych – załącznik do planu pracy | przysp. do pracy Wszyscy, zgodnie z harmonogramem | Cały rok Wg harmonog ramu Wg harmonog ramu | |---|---|---|---|---| | 2. Współpraca z rodzicami i rodzinami wychowanków. | 1. Aktywne uczestniczenie rodziców w procesie dydaktyczno – wychowawczym dzieci: Spotkania z rodzicami, Prowadzenie zajęć otwartych dla rodziców, Systematyczna wymiana informacji z rodzicami poprze rozmowy telefoniczne, zeszyty kontaktów, listy, osobisty kontakt, Zapoznawanie z IPET-ami, wielospecjalistycznymi ocenami, modyfikacjami programów, wprowadzanymi metodami. 2. Rozpoznanie sytuacji materialno – socjalnej każdej rodziny: Pomoc w uzyskaniu rent, zasiłków, dopłat do wyżywienia, | Zapisy w dziennikach Zapisy w dziennikach Podpisy rodziców pod dokumentacją Zapisy w dziennikach | Wychowawcy klas i grup internatowych Wychowawcy klas Wychowawcy klas | Cały rok Cały rok Cały rok IX2016r. Cały rok | | | Organizacja wyprawki szkolnej, Pomoc rzeczowa rodzinom potrzebującym. 3. Podtrzymywanie działania „Skrzynki pytań i problemów dla rodziców”. 4. Systematyczne prowadzenie i działanie „Grupy wsparcia dla rodziców”. 4. Dbanie o stały kontakt z rodzicami oraz zaangażowanie w sprawy Ośrodka. | Zapisy w dziennikach Dokumentacja grupy | Wychowawcy klas Wychowawcy klas B. Potwora J. Bury, M. Wojtaszek B. Niemiec, B. Potwora | IX – X 2016r. Cały rok Cały rok Cały rok Cały rok | |---|---|---|---|---| | 3. Włączanie wychowanków w najbliższe środowisko lokalne oraz szerszą społeczność. | 1. Udział w uroczystościach i imprezach integracyjnych organizowanych w środowisku lokalnym: Spotkania ze znanymi osobami, Wernisaże, Przeglądy teatralne, Spotkania muzyczne, Kiermasze. 2. Wzbogacanie wiedzy o Strzyżowie i okolicznych miejscowościach: Zwiedzanie muzeów znajdujących się na terenie powiatu, Poznawanie zabytków na terenie powiatu, | Zapisy w dziennikach Zapisy w dziennikach | Wychowawcy klas i grup internatowych, nauczyciel muzyki i plastyki Wychowawcy klas i grup internatowych | Cały rok Cały rok | | | Spotkania integracyjne, Przedstawienia teatralne, Pokazy tańców, Pikniki, Zwiedzanie szkół i naszego Ośrodka. 6. Organizacja imprez i uroczystości w środowisku lokalnym: Jasełka, Kiermasz ozdób Bożonarodzeniowych i Wielkanocnych w Domu Kultury „Sokół” i na placu kościelnym, Organizowanie wystaw prac plastycznych w Bibliotece Publicznej i Pedagogicznej. | internetowej Zapisy w dziennikach i na stronie internetowej | Wychowawcy klas i grup internatowych Wychowawcy klas i grup internatowych, B. Pałka, U. Krochmal, A. Kobiałka, J. Strzępek | |---|---|---|---| | 4. Włączanie wychowanków i ich rodzin w środowisko osób niepełnosprawnych. | 1. Współpraca z placówkami działającymi na rzecz osób niepełnosprawnych: Stowarzyszeniem Na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym w Krośnie, Warsztatami Terapii Zajęciowej w Nowej Wsi, Specjalnym Ośrodkiem Szkolno – Wychowawczym w Grębowie, Środowiskowym Domem | Zapisy w dziennikach, informacje na stronie internetowej | B. Potwora, J. Strzępek Z. Patryn Z. Patryn Wszyscy | | II. 1. Zarządzanie strategiczne | 1. Ośrodek posiada roczny plan pracy dydaktyczno – wychowawczy. | 1. Opracowanie rocznego planu pracy dydaktyczno – wychowawczej. | Sprawozdania z realizacji | Dyrekcja Ośrodka | |---|---|---|---|---| | | 2. Zadania placówki są planowane i poddawane ewaluacji. | 1. Semestralna ocena sposobu realizacji zadań Ośrodka. 2. Opracowanie harmonogramów pracy poszczególnych specjalistów, kół zainteresowań. | Załączniki do protokołów R P Harmonogramy pracy | Członkowie RP Specjaliści, osoby prowadzące koła zainteresowań | | | 3. Ośrodek posiada plan nadzoru pedagogicznego. | 1. Zapoznanie nauczycieli z zasadami sprawowanego nadzoru pedagogicznego na rok szkolny 2016/2017 w zakresie: Ewaluacji, Kontroli, Wspomagania. 2. Przeprowadzenie wewnętrznej ewaluacji pracy Ośrodka w wybranym obszarze. 3. Opracowanie wyników, raportu oraz rekomendacji z ewaluacji wewnętrznej. 4. Przedstawienie sprawozdania ze sprawowanego nadzoru pedagogicznego. | Plan nadzoru pedagogicznego Dokumentacja ewaluacji Raport z ewaluacji Sprawozdanie z nadzoru pedagogicznego | Dyrekcja Ośrodka Zespół powołany do przeprowadzenia ewaluacji Zespół powołany do przeprowadzenia ewaluacji Dyrekcja Ośrodka | | II.2. | 1. Dyrektor | 1. Analiza stanu zatrudnienia | Dokumenty | Dyrekcja Ośrodka | | Nauczyciele i ich rozwój zawodowy | zatrudnia nauczycieli zgodnie z ich kwalifikacjami, potrzebami kadrowymi placówki i realizowanymi zadaniami. | i potrzeb w tym zakresie zgodnie z kwalifikacjami i doświadczeniem nauczycieli. | osobowe | | |---|---|---|---|---| | | 2. Doskonalenie zawodowe nauczycieli związane jest z koncepcja rozwoju placówki i z indywidualnymi potrzebami nauczycieli. | 1. Udział nauczycieli w studiach podyplomowych z zakresu: Integracja Sensoryczna, Autyzm, Psychologia. 2. Udział nauczycieli w warsztatach szkoleniowych, kursach z zakresu: Stosowanej Analizy Zachowania, Komunikacji Alternatywnej i Wspomagającej oraz muzykoterapii. | Dyplomy ukończenia studiów Dyplomy i zaświadczenia ukończenia szkoleń | Dyrekcja Ośrodka | | | 3. Szkoła umożliwia i dobrze organizuje kolejne etapy awansu zawodowego. | 1. Nauczyciele stażyści i kontraktowi ubiegający się o kolejny stopień awansu zawodowego mają wyznaczonego opiekuna i mogą liczyć na wsparcie ze strony Dyrekcji i innych nauczycieli. 2. Nauczyciele mianowani mają możliwość wdrażania nowych programów. 3. Wszyscy nauczyciele, po ustaleniu tematyki i odpowiednim przygotowaniu, mają możliwość prowadzenia szkoleń i lekcji pokazowych w ramach WDN-u. | Plany rozwoju Plany rozwoju Plan szkoleń WDN | Dyrekcja Ośrodka Dyrekcja Ośrodka Dyrekcja Ośrodka | | | 4. Właściwa ocena potrzeb członków Rady Pedagogicznej w zakresie rozwoju zawodowego. | 1. Opracowanie planu szkoleń w ramach WDN-u pod kątem rozwoju placówki i potrzeb nauczycieli. 2. Dzielenie się wiedzą zdobytą podczas szkoleń zewnętrznych. 3. Analiza własnej pracy i samoocena. 4. Przeprowadzanie zajęć koleżeńskich w szkole i grupie internatowej. 5. Obserwowanie i hospitowanie zajęć członków Rady Pedagogicznej. | Harmonogram szkoleń w ramach WDN Harmonogram szkoleń Sprawozdania z pracy Zapisy w dzienniku Karty obserwacji zajęć, konspekty | B. Potwora M. Kucharzyk, J. Pilch, A. Wolak Wszyscy nauczyciele U. Krochmal, B. Pałka, J. Pilch, J. Bury, A. Furtek, G. Fąfara Dyrekcja Ośrodka | |---|---|---|---|---| | II.3. Zdrowie, higiena, bezpieczeństwo pracy | 1. Szkoła zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki pracy. | 1. Bieżąca kontrola stanu technicznego obiektu. 2. Bieżąca kontrola sprzętów i urządzeń znajdujących się na wyposażeniu Ośrodka. 3. Organizowanie szkoleń BHP dla nauczycieli. 4. Przypomnienie regulaminów poszczególnych pracowni oraz zasad BHP. 5. Wyrabianie nawyków przestrzegania podstawowych zasad higieny osobistej. 6. Systematyczny przegląd higieny osobistej ucznia. 7. Wyrabianie nawyków zdrowego odżywiania. 8. Systematyczne spotkania z pielęgniarką: pomiar wagi, wzrostu, | Protokoły pokontrolne Zapisy w dziennikach Zapisy w kartach medycznych Zapisy w kartach | Dyrekcja Ośrodka Nauczyciele i wychowawcy internatu Dyrekcja Ośrodka Nauczyciele Wychowawcy klas i grup internatowych Wychowawcy klas i grup internatowych, higienistka szkolna Higienistka szkolna | | | | rozmowy dotyczące higieny okresu dojrzewania. | medycznych | | |---|---|---|---|---| | II.4. Kierowanie placówką | 1. Realizacja obowiązku szkolnego. | 1. Obligowanie rodziców do systematycznego uczęszczania dzieci do szkoły. 2. Informowanie Ośrodka o powodach nieobecność ucznia w szkole. | Zapisy w dziennikach | Dyrekcja Ośrodka Wychowawcy klas Wychowawcy klas | | | 2. Procedury postępowania w różnych sytuacjach szkolnych. | 1. Przypomnienie procedur postępowania obowiązujących w Ośrodku. | Statut | Członkowie RP | | II.5. Promocja Ośrodka | 1. Kształtowanie pozytywnego wizerunku Ośrodka w środowisku oraz upowszechnianie osiągnięć. 2. Bezpośrednia prezentacja osiągnięć uczniów. | 1. Prowadzenie i uaktualnianie strony internetowej Ośrodka. 2. Uaktualnianie filmów promujących Ośrodek prezentowanych w Ośrodku Zdrowia w Strzyżowie. 3. Rozpowszechnianie broszur informacyjnych dotyczących rekrutacji, propozycji i organizacji zajęć w Ośrodku. 4. Rozpowszechnianie ulotek dotyczących przekazania 1% podatku na Ośrodek. 5. Przygotowanie i rozpowszechnianie broszur informacyjnych dotyczących działania Wczesnego Wspomagania Rozwoju Dziecka na terenie naszego Ośrodka. 6. Prowadzenie strony naszego Ośrodka na portalu Facebook. | Strona internetowa Ośrodka Filmy Broszury informacyjne Ulotki dotyczące przekazania 1% Broszury informacyjne Strona na portalu Facebook | P. Pufki, wszyscy członkowie RP P. Pufki, J. Bury, B.Potwora Wszyscy członkowie RP Wszyscy członkowie RP Wszyscy członkowie RP P. Pufki, wszyscy członkowie RP | Cały rok Cały rok Cały rok Cały rok X 2016r. Cały rok | |---|---|---|---|---|---| | | | 1. Prezentowanie umiejętności i prac uczniów na: Kiermaszach świątecznych, Wystawach prac plastycznych, Turniejach i zawodach sportowych, Przeglądach twórczości i | Wystawy, zdjęcia, medale, dyplomy | Nauczyciele i wychowawcy grup internatowych | Cały rok | | | | festiwalach, Zawodach w ramach Olimpiad Specjalnych Polska. 2. Zorganizowanie Dni Otwartych w Ośrodku pt. „Niebieskie motyle” z okazji Światowego Dnia Autyzmu: Udział wychowanków i rodziców, Prezentacja umiejętności uczniów. 3. Zorganizowanie uroczystego zakończenia roku szkolnego z udziałem rodziców i władz powiatowych: Prezentowanie umiejętności wszystkich oddziałów | Zdjęcia, informacje na stronie internetowej, scenariusz imprezy Scenariusz zakończenia roku szkolnego | A. Domaradzka, M. Stolarewicz, G. Fąfara A. Piątek, M. Śliwa, U. Krochmal E. Zamorska – Nieroda, A. Kobiałka, A. Wolak, wszyscy wychowawcy klas | VI 2017r. | |---|---|---|---|---|---| | II. KSZTAŁCENIE | | | | | | | III.1. Przebieg procesu kształcenia | 1. System wewnątrzszkolnego oceniania jest okresowo analizowany i na bieżąco modyfikowany. | 1. Szkoła na bieżąco diagnozuje i ocenia poziom rozwoju, wiedzę i umiejętności uczniów. 2. System wewnątrzszkolnego oceniania jest systematycznie analizowany i na bieżąco modyfikowany. | Analiza dokumentacji Arkusze diagnostyczno - oceniające | Wychowawcy klas, specjaliści Dyrekcja, wychowawcy klas, specjaliści | I i VI 2017r. Cały rok | | | 2. Ośrodek organizuje zajęcia pozalekcyjne i kółka zainteresowań rozwijające aktywność i | 1. Opracowanie programów dodatkowych zajęć i kół zainteresowań. 2. Wdrożenie opracowanych programów zajęć dodatkowych: | Programy zajęć dodatkowych i kół zainteresowań | Nauczyciele, specjaliści, wychowawcy grup internatowych U. Krochmal, A.Kobiałka | IX 2016r. Cały rok Cały rok | | zainteresowania wychowanków. | Plastyczno – technicznych, Plastycznych, Czytelniczych Zdrowego odżywiania, Gospodarstwa domowego, Krajoznawczych, Sportowych Muzycznych | | B. Pałka A. Szydło, M.Stolarewicz J. Pilch. J. Bury J. Pilch. J. Bury A. Szydło, M.Stolarewicz G. Pufki, U. Krochmal G. Pufki, A. Kobiałka J. Skiba | Cały rok Cały rok Cały rok Cały rok Cały rok Cały rok Cały rok | |---|---|---|---|---| | 3. Nauczyciele, stosują różnorodne metody, formy i środki nauczania w oparciu o wytyczne podstawy programowej i obowiązujące prawo oświatowe. | 1. Prowadzenie obserwacji i hospitacji zajęć pod kątem: Wdrażania alternatywnych i wspomagających sposobów komunikacji, Wdrażania systemu motywacyjnego z metody Stosowana Analiza Zachowania. | Karty obserwacji | Dyrekcja Ośrodka | Cały rok | | 4. W procesie kształcenia i wychowania nauczyciele wdrażają uczniów do aktywności. | 1. Wyjazdy na: Basen, Kręgle, Halę sportową, Do groty solnej, Rajdy, Zajęcia sportowe, Spacery Pokonywanie ścieżek i szlaków turystycznych Wycieczki w bliższą i dalszą | Zapisy w dziennikach | Nauczyciele i wychowawcy grup internatowych | Cały rok | | | 7. Stosowanie środków zaradczych wobec wychowanków zagrożonych niedostosowaniem. 8. Zorganizowanie wyjazdu dla wychowanków za dobre zachowanie. | Zapisy w dziennikach Zapisy w dzienniku | Wychowawcy klas i grup internatowych. B. Pałka | Cały rok IV – VI 2017r. | |---|---|---|---|---| | 2. Zorganizowanie Szkolnego Koła „Caritas” w Ośrodku. | 1. Dokonanie formalności związanych z założeniem SKC w Ośrodku. 2. Rozeznanie konkretnych potrzeb w środowisku szkolnym i domowych wychowanków. 3. Organizowanie pomocy potrzebującym uczniom i ich rodzinom. 4. Pomoc w organizowaniu wypoczynku dla dzieci i młodzieży z rodzin ubogich. 5. Organizowanie zbiórek i kiermaszów na wycieczki i wyjazdy szkolne. 6. Uwrażliwienie społeczności szkolnej na różne obszary ludzkiej biedy i działania na rzecz innych. | Dokumentacja SKC | Siostra Anna, J. Pilch | Cały rok | | 3. Współpraca z Podkarpackim Hospicjum dla Dzieci. | 1. Wykonywanie laurek, kartek z życzeniami dla dzieci z hospicjum, 2. Przekazywanie wytworów ręcznie robionych przez naszych uczniów na kiermasz zorganizowany na rzecz hospicjum. 3. Malowanie i przekazywanie | Podziękowanie przekazywane przez hospicjum, | B. Potwora, Wychowawca klasy i grup internatowych | XII 2016, III-IV 2017, V-VI 2017 | | | obrazów na aukcję internetową na rzecz dzieci z hospicjum. | | | |---|---|---|---| | 4. Profilaktyka zdrowotna. | 1. Wprowadzenie autorskiego programu zdrowego stylu życia: Wprowadzenie treści dotyczących zdrowego odżywiania, Konkursy kulinarne, Konkursy plastyczne dotyczące zdrowego odżywiania. | Program, Zapisy w dziennikach | J. Pilch, J. Bury |
<urn:uuid:88a20e8c-0c92-4c9e-855f-f511f07969d3>
finepdfs
1.947266
CC-MAIN-2018-26
http://sosw.strzyzow.lap.pl/wp-content/uploads/2012/01/Plan_pracy_111.pdf
2018-06-24T08:49:38Z
crawl-data/CC-MAIN-2018-26/segments/1529267866926.96/warc/CC-MAIN-20180624083011-20180624103011-00537.warc.gz
285,518,075
0.999948
0.999948
0.999948
[ "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown" ]
pol_Latn
{}
false
[ 142, 1822, 3390, 4884, 6273, 7592, 8787, 9904, 10938, 12243, 13578, 15179, 15712, 17077, 18637, 19794, 21051, 21413 ]
1
0
WYKAZ PRAC REMONTOWYCH WYKONANYCH NA OSIEDLU WSM ŻOLIBORZ II w 2018 r. Fundusz scentralizowany lokali mieszkalnych (SFRO, TERMO, dźwigi) - Wymianę grzejników na klatkach schodowych na PURMO – Krasińskiego 33b, Popiełuszki 1, Gen. Zajączka 27 - Wymianę pionu instalacji kan. - Gen. Zajączka 23 - Wymianę opraw oświetleniowych, wyłączników światła i przycisków dzwonkowych na klatce i korytarzach – Dymińska 6, Krasińskiego 35,37 - Remont kapitalny dźwigów – Dymińska 6 (szt. 2), Dymińska 2 (szt.1), Dymińska 6a (szt.1), Al. Woj. Pol. 35 kl.1, Al. Woj. Pol. 39 kl.2 - Modernizację napędu drzwi kabinowych kl.1 – Wojska Pol. 37 - Renowacja dwóch ścian elewacji płn-zach. – Broniewskiego 4 - Wymianę instalacji gazowej - Gen. Zajączka 19 - Wymianę opraw oświetleniowych na LED - Gen. Zajączka 15 (na galerii) i w pom. zsypów i suszarni Wojska Pol. 39 - Remont kapitalny balkonów - Gen. Zajączka 17,19,21 i Dymińska 9b (etap 1) - Termomodernizację budynku - etap III (galerie) - Gen. Zajączka 15 - Projekt wymiany instalacji gazowej - Gen. Zajączka 21,23 - Remont dachu – Krasińskiego 33,33b,39 i Boguckiego 5 (kominy) - Wymianę tablic SZR i drzwi tablic elektrycznych – Dymińska 2,6a Fundusz scentralizowany lokali użytkowych (SFRLU i FRLU XVI) W ramach funduszu scentralizowanego lokali użytkowych osiedla wykonano: - Modernizację oświetlenia - wymianę 12 lamp najazdowych – Al. Wojska Pol. 41 - Wykonanie i montaż drzwi stalowych do pom. gospodarczego. – Broniewskiego 4a - Wymiana świetlików dachowych - szt.4, Krasińskiego 33a,35a - Remont dachu – Broniewskiego 2 - Wymianę tablicy głównej WLZ– Dymińska 4 - Poszerzenie parkingu z budową wyjazdu przed garażami – Boguckiego 1c Fundusz remontowy nieruchomości (FRN) W ramach funduszu remontowego nieruchomości wykonano m.in.: - Wykonanie nawierzchni z kostki brukowej pod pojemniki na śmieci - Woj. Pol. 35 - Montaż kraty przy zejściu do piwnicy – Dymińska 6a - Naprawę instalacji elektrycznej w piwnicy kl. 5 po pożarze - Gen. Zajączka 27 - Wyposażenie bramy wjazdowej w system SOS - Gen. Zajączka 23,27 - Zasilanie wiaty na śmieci i bramy wjazdowej - Gen. Zajączka 40 - Montaż listew i układanie w nich instalacji teletechnicznych, wymiana drzwiczek skrzynek elektrycznych klatce i korytarzach – Dymińska 6 - Przebudowę ciągu pieszego (dokończenie) – Boguckiego 3a - Remont opaski budynkowej - Woj. Pol. 39 - Roboty brukarskie - Woj. Pol. 35, Gen. Zajączka 40, kol. Dymińska - Malowanie klatek schodowych – Krasińskiego 33b, Gen. Zajączka 27, Popiełuszki 1 - Wymiana świetlików dachowych - szt.5, Krasińskiego 33,39 - Wymiana latarń osiedlowych - szt.24 - Modernizację węzła cieplnego – Al. Woj. Pol. 41 - Remont klatki schodowej po pożarze windy - Dymińska 6 - Montaż systemu automatyki CAME AXO3024 z systemem SOS i instalacją zasilającą do bramy ogrodzeniowej – kol. Dymińska - Uporządkowanie instalacji elektrycznych na zewnątrz budynku, montaż listew elektroinstalacyjnych – Popiełuszki 1 - Montaż listew i układanie w nich instalacji teletechnicznych, wymiana drzwiczek skrzynek elektrycznych klatce i korytarzach – Krasińskiego 35,37 - Montaż daszków nad wejściem do kl. schodowej - Woj. Pol. 35,37, Boguckiego 1b - Wykonanie i montaż wiaty do segregacji odpadów stałych na terenie nieruchomości - Woj. Pol. 35 - Wymianę wyłazu dachowego – Krasińskiego 33b - Likwidację zsypów (zaspawanie komór) - Woj. Pol. 35 - Remont daszków nad wejściem do kl. Schodowych - Gen. Zajączka 17,19,21 - Przebudowę ciągu pieszego i podwórka - Woj. Pol. 37,39 - Przebudowę nawierzchni przed garażami – Boguckiego 1b - Remont i udrożnienie przykanalika kl.2 – Broniewskiego 6 - Remont opaski budynkowej - Woj. Pol. 35 - Wymianę drzwi piwnicznych i do wózkowni na stalowe – Popiełuszki 1,7,7a - Wymianę drzwi do klatek schodowych na stalowe – Boguckiego 1b, 4, Gen. Zajączka 15 Ponadto wykonywano naprawy bieżące: sanitarne, ślusarskie, stolarskie, malarskie, instalacji domofonowych, elektrycznych, dźwigów, itd. w terenie, częściach wspólnych budynków i w lokalach mieszkalnych. Łączna wartość prac remontowych zrealizowanych w 2018 r. wyniosła 3,6 mln zł.
<urn:uuid:578a6efd-9366-446f-a561-cb8d04f97318>
finepdfs
1.838867
CC-MAIN-2019-47
http://wsm2.pl/images/plany_remotow/2018/Wykonanie_planu_remont%C3%B3w_2018_r.pdf
2019-11-22T15:28:06
crawl-data/CC-MAIN-2019-47/segments/1573496671363.79/warc/CC-MAIN-20191122143547-20191122172547-00164.warc.gz
166,823,834
0.998878
0.998838
0.998838
[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2721, 4109 ]
1
1
„BIULETYN OPINIE" Nr 35/2009 Chiny w Afryce. Nowa kolonizacja czy obustronnie korzystna współpraca? Jędrzej CZEREP Warszawa, 19 listopada 2009 roku W marcu 2004 roku ulicami Dakaru przeszła zorganizowana przez związek sprzedawców i przemysłowców UNACOIS antychińska manifestacja senegalskich wytwórców i sklepikarzy, którzy nie wytrzymując konkurencji ze sprzedawcami tanich importowanych azjatyckich tekstyliów skierowali swą złość na stragany prowadzone przez przyjezdnych Chińczyków. Nie mogąc obniŜać w nieskończoność kosztów produkcji Senegalczycy stanęli przed widmem utraty źródła dochodów i załamania się całych sektorów krajowej gospodarki. OskarŜali przy tym chińskich sprzedawców o nieuczciwość, niepłacenie podatków i przekupywanie urzędników oraz o uprzywilejowaną pozycję w otwieraniu i prowadzeniu biznesu 1 . Ku zaskoczeniu komentatorów tydzień później pod hasłem „zostawcie Chińczyków w spokoju" na ulice wyszli konsumenci, którzy zŜyli się z moŜliwością tanich zakupów w chińskich sklepikach. Organizacja konsumencka ASCOSEN, inicjator kontrprotestu przypomniał, Ŝe obecność chińskiego małego biznesu pozwala uboŜszym mieszkańcom zaopatrzyć się w niezbędne towary, daje zatrudnienie lokalnym mieszkańcom (chińskie sklepy zazwyczaj posiadają lokalny personel) i generuje kolejne miejsca pracy pośrednio (np. przy handlu obwoźnym towarami kupionymi w chińskich sklepach). Rezultatem tych wystąpień było pozostawienie status quo, natomiast rok później rząd senegalski przywrócił kontakty dyplomatyczne z Chińską Republiką Ludową (wcześniej politycznie wspierał Tajwan), podpisując przy tym umowę ułatwiającą import produktów z Państwa Środka. Wydarzenia te w sposób symboliczny uwidoczniły złoŜoność relacji Chin z państwami afrykańskimi. Obecność ta, szybko wzrastająca i coraz bardziej widoczna, stanowi przedmiot coraz większego zainteresowania obserwatorów co do jej natury, dynamiki, ewolucji i znaczenia. Niewątpliwie jest teŜ znakiem czasów i waŜnym probierzem zarówno chińskich stosunków z zagranicą, kondycji gospodarczej państw afrykańskich, jak i przemian społecznych i kulturowych w zglobalizowanym świecie. Chiny szybkimi krokami wysuwają się na pozycję lidera w wartości obrotów handlowych z państwami afrykańskimi. Rosnąca w zawrotnym tempie wymiana handlowa (powiększa się rocznie o połowę) osiągnęła juŜ poziom 107 miliardów USD i jest na dobrej drodze, by w krótkim czasie zdetronizować Stany Zjednoczone i Francję w roli największego partnera kontynentu 2 . Ostatnie 10 lat to bezprecedensowe przyspieszenie, rozszerzenie i intensyfikacja stosunków na linii Chiny – Afryka. Najbardziej widocznym i łatwo wytłumaczalnym przejawem tej obecności jest ogólna polityka Pekinu pozyskiwania nowych rynków zbytu oraz zaopatrywania się w surowce energetyczne; działania powodowane chęcią (potrzebą) utrzymania wysokiego wzrostu gospodarczego. Szacuje się, Ŝe 50% chińskich inwestycji poza własnymi granicami dotyczy przemysłu wydobywczego. Afryka, jako region bogaty w surowce (takie państwa jak Gabon, 1 Hamadou Tidiane Sy, Finding Opportunities Through Cheap Chinese Goods, Inter Press Service News Agency, 2007-08-27, http://ipsnews.net/news.asp?idnews=39027 2 James Reynolds, China's hunger for African minerals, BBC News, Hangzhou, 03.07.2007 Nigeria, Angola, Gwinea Równikowa posiadają duŜe złoŜa ropy naftowej), a przy tym będący duŜym rynkiem zbytu, zdaje się doskonale pasować do chińskich planów, które jednocześnie w znacznym stopniu są zbieŜne z jego własnymi potrzebami. Zaufanie Afrykanów wzbudza teŜ kontynuowanie rozwoju chińskich inwestycji i zaangaŜowania finansowego pomimo światowego kryzysu, podczas gdy dotknięte nim instytucje zachodnie wyraźnie się wycofują. Niewątpliwe dynamika chińskich postępów w Afryce kaŜe właśnie w Chinach upatrywać pierwszoplanową siłę zewnętrzną kształtującą przeobraŜenia kontynentu. Z pewnością teŜ bariera psychologiczna, związana z „wytrąceniem kart" tradycyjnie wpływowym w tym regionie siłom, jak i tempo „przeorientowania sił" przekłada się na niespokojny odbiór tych nowych zjawisk. Wzrost znaczenia Chin nie jest jedynym przykładem nowego dynamicznego partnera w Afryce – od kilku lat coraz aktywniejszą politykę w tym regionie prowadzą równieŜ Indie, w których juŜ zaczęto upatrywać alternatywę dla Państwa Środka (indyjska wymiana handlowa z Afryką jest w przybliŜeniu trzykrotnie niŜsza niŜ chińska, ale równieŜ szybko wzrasta) 3 . W marcu 2009 w New Delhi odbyła się piąta konferencja z udziałem prawie 800 przedstawicieli biznesu z państw Afrykańskich i Indii. Takie projekty jak telemosty medyczne (np. nowo uruchomiony pomiędzy Sierra Leone a Indiami) angaŜujące na odległość pomoc lekarzy z Indii w konsultacjach czy zabiegach medycznych, dodatkowo pomagają w budowaniu zaufania i sympatii do aktywności tego państwa w Afryce. Warto przeanalizować chińskie zaangaŜowanie w Afryce i jego konsekwencje z kilku perspektyw. Jest to zjawisko wielopłaszczyznowe, obejmujące zarówno procesy ekonomiczne, polityczne, jak i kulturowe oraz społeczne. Spojrzenie na coraz bardziej aktywne na arenie międzynarodowej Chiny obciąŜone bywa często mniej lub bardziej zakamuflowanym strachem przed ich dominacją. Na obawę tę w przypadku Afryki nakłada się dodatkowo wspomnienie kolonialnej przeszłości wielu państw europejskich i głęboko niesprawiedliwej natury ich zaangaŜowania w sprawy tego kontynentu, co automatycznie prowokuje do poszukiwania współczesnych analogii. Nie naleŜy jednak tracić z pola widzenia nakreślonej wyraźnie przez Den Xiaopinga i aktualnej do dziś wizji rozwoju Państwa Środka: „Chiny nie mają przewodzić światu, tylko robić z nim interesy" 4 . Pozostaje faktem, Ŝe dynamicznie rozszerzane związki afrykańsko-chińskie naruszyły siłę tradycyjnej obecności USA i europejskich państw postkolonialnych (głównie Francji), co spowodowało ich nerwowość związaną z kurczeniem się ich wpływów w regionie. Południowoafrykański badacz Adekeye Adebajo z Centre for Conflict Resolution zauwaŜa, jak dalece w szczegółach aktywność tych głównych aktorów nie pozwala na standardowe, 3 Renu Modi, Africa: India - An Ideal Partner?, Pambazuka News, July 2009, http://pambazuka.org/en/category/features/58068 4 Maciej Jarkowiec, Podróbka potęgi, Przekrój nr 40/3354, 6.10.2009 „westernowe" przypisanie im wyraźnych ról i charakterystyk, co często bywa źródłem niezrozumienia zachodzących procesów 5 . Pomimo pewnych symbolicznych decyzji, jak ta prezydenta Francji z 2008 roku o zrewidowaniu i upublicznieniu wszystkich umów wojskowych z państwami afrykańskimi 6 , postrzeganie Zachodu jako siły kolonialnej/postkolonialnej jest w Afryce silnie ugruntowane. Chiny ze swoją historią wolną od tego balastu mają ułatwioną pozycję wyjściową do wzmacniania obecności na kontynencie bez naraŜania się na zarzuty prowadzenia polityki neokolonializmu czy protekcjonalizmu. W wywiadzie udzielonym niemieckiej biznesowej gazecie Handelsblatt, prezydent Rwandy Paul Kagame sformułował to następująco: „(…) europejskie i amerykańskie zaangaŜowanie nie posunęło Afryki naprzód. Wolałbym, Ŝeby świat Zachodni inwestował w Afryce zamiast przekazywać pomoc. (…) Chiny przynoszą Afryce to, czego ona potrzebuje: inwestycje i pieniądze dla firm i rządów. Chiny inwestują w infrastrukturę i budują drogi" 7 . Ten jeden z bardziej cenionych na Zachodzie afrykańskich przywódców poruszył istotny wątek relacji chińskoafrykańskich, tak odróŜniający je od tych tradycyjnie „kolonialnych": rozwój infrastruktury, niezbędny dla uzyskania samodzielności ekonomicznej i rozwoju gospodarczego państw. Poza doskonale znanym na Zachodzie zalewem tanich produktów i wywołującą negatywne skojarzenia eksploatacją zasobów naturalnych, najbardziej widocznym przejawem chińskiej obecności jest budowa dróg, kolei (jak np. postępująca obecnie odbudowa linii kolejowej łączącej Zambię i Tanzanię 8 ) i rozwoju technologii telekomunikacyjnych (przykładowo w 2007 roku z chińskiego ośrodka kosmicznego w Xichang wyniesiony został na orbitę pierwszy nigeryjski satelita telekomunikacyjny NIGCOMSAT-1 9 ). Wzbudza to zdecydowanie pozytywną reakcję zarówno przywódców, jak i zwykłych Afrykanów przez w oczywisty sposób długoterminowe korzyści, jakie z sobą niesie, niezaleŜne od moŜliwych zmian koniunktury politycznej. Inwestycje w infrastrukturę, a takŜe w rolnictwo i wyszkolenie miejscowych kadr przynoszące obustronne korzyści, wzmacniają pozytywny odbiór Chin w Afryce, szczególnie w obliczu ogromnych niedoborów w tych dziedzinach otrzymanych przez państwa afrykańskie w spadku po okresie kolonialnym. Powodem niepokoju zachodnich obserwatorów jest zasada nieingerowania Chin w wewnętrzne sprawy państw, z którymi wiąŜą je relacje handlowe, w odróŜnieniu od szeroko stosowanej przez świat Zachodni praktyki warunkowości (www.kwasniewskialeksander.pl/attachments/Biuletyn_Opinie_UE_Afryka.pdf). Handel czy 5 Adekeye Adebajo, Western Hegemony, Asian Ascendancy and the New Scramble for Africa, Crouching Tiger, Hidden Dragon? Africa and China (red. Kweku Ampiah, Sanusha Naidu), Centre for Conflict Resolution, Cape Town, 2008 6 John Allen, Africa: France to Review, Publish Military Agreements, AllAfrica.com, 28.02.2008, http://allafrica.com/stories/200802280811.html 7 China praised for African links, BBC News Africa, 11.10.2009, http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8301826.stm 8 Adam Blenford, China in Africa: Developing ties. Friend or Foe? BBC News Africa, 26.11.2007, http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7086777.stm 9 News briefs highlighting Chinese relations with Africa, The China Monitor, Issue 30, China, Africa and the global food crisis, Centre for Chinese Studies, University of Stellenbosch, June 2008 pomoc uzaleŜnione są od spełnienia przez państwo partnerskie szeregu warunków dotyczących przestrzegania praw człowieka, norm demokratycznych, wolności prasy itd. Chiny zwykły podchodzić do tej kwestii czysto pragmatycznie – rozwijając stosunki gospodarcze, pozostawiają wewnętrzne sprawy państw trzecich w gestii ich rządów. Jak to ujął Yan Xiao Gang, attache gospodarczy przy chińskiej ambasadzie w Addis Abebie „Chiny szanują i wspierają państwa afrykańskie. Nigdy nie narzucają swojej woli ani nie mieszają się do spraw wewnętrznych tych państw" 10 . Postawa taka zupełnie zrozumiale wzbudza obawy o zaprzepaszczenie dorobku Zachodu we wpływaniu na rządy w dziedzinie poprawy ich jakości czy zapewnienia bezpieczeństwa obywatelom państw rządzonych przez autorytarnych liderów. Najbardziej widoczny przykład tego problemu unaocznił się wokół kryzysu humanitarnego w sudańskim Darfurze. Chiny, główny partner handlowy Sudanu (2/3 sudańskiej ropy eksportowane jest do Chin) i wpływowy gracz w regionie, poddane zostały międzynarodowej krytyce za brak wywierania presji na władze tego kraju w celu zakończenia wspieranej przez nie spirali przemocy rasowej w zachodniej prowincji. Jak podsumował tą sytuację dziennikarz Paul Reynolds, Chiny zaczęły przekonywać się, Ŝe nie ma czegoś takiego jak wolne od polityki kontrakty na wydobycie ropy naftowej 11 . Międzynarodowa presja skłoniła je do wykroczenia poza swoją oficjalną politykę „pokojowego wzrostu" (rozwijania relacji gospodarczych bez poruszania kwestii politycznych) i podjęcia zakulisowych działań, które zaowocowały zaakceptowaniem przez Sudan rozszerzenia misji wojskowej Unii Afrykańskiej (AU) do formy mieszanej, wspólnego 17-tysięcznego kontyngentu ONZ–AU. Powołały takŜe specjalnego wysłannika do spraw Darfuru, który wezwał rząd sudański do wykazania większej elastyczności w kontaktach ze wspólnotą międzynarodową. Niewątpliwie sprawa Darfuru stała się dla Chin impulsem dla pracy nad własnym wizerunkiem jako siły, której zaangaŜowanie w Afryce ma zrównowaŜony i korzystny charakter. Po wizycie prezydenta Hu Jintao w kilku państwach afrykańskich anglojęzyczna gazeta „The China Daily" komentowała, Ŝe obecność Chin na kontynencie wiąŜe się nie tylko z handlem i wydobyciem surowców, ale w myśl długoterminowej strategii ich intencją jest pomoc w osiągnięciu przez państwa afrykańskie statusu wytwórców dóbr zdolnych konkurować na rynkach azjatyckich 12 . W 2007 roku podczas szczytu Afrykańskiego Banku Rozwoju w Szanghaju, Chiny gościły teŜ forum chińskich i afrykańskich organizacji pozarządowych dyskutujących o wyzwaniach i perspektywach współpracy 13 . 10 Adam Blenford, China in Africa… 11 Paul Reynolds, China's 'peaceful rise' running into criticism www.news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6312507.stm 12 ibidem 13 Ingrid d'Hooghe, The Rise of China's Public Diplomacy, Netherlands Institute of International Relations Clingendael, Clingendael Diplomacy Papers No. 12, Haga 2007 , BBC World, 01.02.2007, W ciągu ostatnich kilku lat Chiny zaangaŜowały się teŜ w programy rozwojowe i ekologiczne w Afryce – na szczycie w Sharm El-Sheikh w listopadzie 2009 roku, gdzie zgromadzili się przedstawiciele 50 państw afrykańskich, premier Chin Wen Jiabao zapowiedział przekazanie kolejnych 10 miliardów USD w poŜyczkach i wsparcie w wybudowaniu stu stacji pozyskiwania czystej energii na kontynencie 14 . Jednocześnie jednak z nową mocą powróciły, tym razem ze strony afrykańskiej, dawne zarzuty o wspieranie dyktatorskich reŜimów. Chińskie przedsiębiorstwo wydobywcze zawarło warty 7 miliardów USD kontrakt z wojskowymi władzami Gwinei, podczas gdy trwają intensywne zabiegi wspólnoty międzynarodowej na rzecz przywrócenia w tym kraju porządku demokratycznego. Obecne władze tego państwa są izolowane na arenie międzynarodowej po październikowej masakrze na wiecu opozycji, gdzie od kul Ŝołnierzy zginęło 150 osób. Jak skomentował to nigeryjski minister spraw zagranicznych: „nie moŜemy myśleć o sankcjach wobec Gwinei czy Nigru, gdy jednocześnie jeździ się tam i za plecami zawiera kontrakty" 15 . Na samym szczycie obecni byli zresztą między innymi prezydenci Zimbabwe i Sudanu Robert Mugabe i Omar Al-Bashir, światowi pariasi bojkotowani przez Zachód. W szczegółach ujawnia się przy okazji niekonsekwencja w oficjalnym stanowisku o nieobwarowywaniu kontraktów międzynarodowych dodatkowymi warunkami. W umowie kredytowej z Angolą zastrzeŜono, Ŝe 70 % zamówień publicznych zarezerwowanych ma być dla firm chińskich 16 . Tego typu klauzule stanowią niebezpieczną praktykę skutkującą rosnącym uzaleŜnieniem kredytowym państw afrykańskich od Chin. Dynamiczny rozwój publicznej dyplomacji jako metody na poprawienie wizerunku Chin jest bardzo widoczny w symbolicznych inwestycjach, takich jak nowy budynek teatru narodowego w Senegalu, czy teŜ chińskiego podarunku (wartego 100 milionów dolarów) dla Unii Afrykańskiej budowy nowego centrum konferencyjnego dla tej organizacji w jej siedzibie w Addis Abebie 17 . Chiny inwestują teŜ w pozytywny wizerunek własnej kultury i języka. Instytuty Konfucjusza, zagraniczne centra kulturalne (odpowiednik British Council czy Alliance Françoise) istnieją juŜ w 87 państwach. Na kontynencie afrykańskim funkcjonuje obecnie 20 Instytutów Konfucjusza (od Tunezji przez m.in. Liberię, Kamerun, RPA, Madagaskar i Zimbabwe po Rwandę i Mali) 18 prowadzących naukę języka chińskiego i propagujących wiedzę o Chinach. Odbiór chińskiej kultury, czy teŜ w ogóle chińskiej obecności w państwach afrykańskich wolny jest od uprzedzeń i obciąŜeń wynikających z kolonialnej przeszłości, dlatego kształtuje się bardziej spontanicznie, zaleŜnie od bieŜącego rozwoju – dla obydwu stron te ściślejsze kontakty to 14 Christian Fraser, China's chequebook draws African nations, BBC News Africa, 09.11.2009, http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8350228.stm 15 ibidem 16 Lucy Ash, Taking jobs, BBC News, 04.12.2007, http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7047127.stm 17 Adam Blenford, China in Africa… 18 http://college.chinese.cn/en/node_3833.htm sytuacja względnie nowa. Dynamika i skala chińskiej aktywności gospodarczej budują atrakcyjny obraz Chin i ich kultury dla obserwatorów afrykańskich, doceniających ich przedsiębiorczość, pracowitość i wytrwałość. W wielu krajach zarówno instytucje chińskie, jak i lokalne szkoły i uniwersytety prowadzą naukę języka chińskiego, który cieszy się coraz większą popularnością, jako język przyszłościowy, pomocny w rozwoju kariery zawodowej. Cytowany przez Jonathana PayeLayleh'a uczeń darmowej klasy chińskiego w Monrowii, stolicy Liberii, kraju historycznie związanego z USA, zauwaŜa: „Tradycyjnie Liberyjczykom bliŜej było do Amerykanów niŜ Chińczyków, jednak, jak na ironię, dziś to Chińczycy są na nas bardziej otwarci niŜ Amerykanie" 19 . Nowym zjawiskiem są takŜe afrykańskie migracje zarobkowe do Chin, podejmowane przez głównie słabo wykształconych handlarzy odzieŜą z Mali, Gwinei, Nigerii czy Burkina Faso do pokaźnych juŜ skupisk Afrykanów w chińskich miastach, takich jak Guangzhou (znane w Chinach jako „Czekoladowe Miasto") 20 , gdzie populację o afrykańskim rodowodzie ocenia się na ok. 100 tysięcy ludzi. Chiny traktowane są przy tym przez większą ich część jako kraj, w którym moŜna się dorobić, gdzie prowadzenie małego biznesu jest opłacalne. WiąŜe się to z szeregiem ciekawych zjawisk kulturowych wynikających ze znalezienia się w środowisku o bardzo odmiennej tradycji. Zagadnieniem równie ciekawym, jak i wzbudzającym kontrowersje jest coraz bardziej widoczna imigracja chińska do Afryki. Egipski niezaleŜny parlamentarzysta Mustafa al-Gindi ocenił: „Jest faktem, Ŝe Chińczycy przywoŜą nie tylko z inŜynierów i robotników; przywoŜą teŜ farmerów, a to juŜ nowa kolonizacja" 21 . Chińscy rolnicy z regionów przeludnionych, jak np. w stanie Chongqing, od niedawna zachęcani są przez władze do podjęcia osadnictwa w Afryce, gdzie mają szansę na uprawę ziemi i handel wytworzonymi płodami rolnymi. Wyspecjalizowane instytucje chińskie, takie jak ExportImport Bank czy China-Africa Business Council pracują nad ułatwieniami dla chińskich osadników w organizowaniu biznesu, budowy osad, oferują inwestycje i pomoc w sprzedaŜy wytworzonych na miejscu produktów 22 . Ta najnowsza fala migracji do Afryki szacowana jest juŜ na 750 tysięcy osób. W państwach takich jak Angola chińskie firmy wykonujące roboty publiczne w większości przypadków przywoŜą swoich własnych robotników, którzy zakwaterowani w osobnych osiedlach mają niewielki kontakt ze światem zewnętrznym, stanowiąc swoiste państwo w państwie. W niektórych krajach, np. w Liberii, działają chińskojęzyczne rozgłośnie radiowe kierujące program do miejscowych Chińczyków 23 . W odróŜnieniu od właścicieli straganów i sklepów, którzy kierują swoją ofertę do miejscowego klienta, przez codzienne kontakty poznają miejscowe zwyczaje i często uczą 19 Jonathan Paye-Layleh, Learn Chinese for free in Liberia, BBC News Monrovia, 13.10.2009, http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8297557.stm 20 "Chocolate City" – Africans seek their dreams in China, Southern Metropolis Daily, January 2008 (tłum. Fool's Mountain: Blogging for China, http://blog.foolsmountain.com/2008/06/14/chocolate-city-africans-seek-their-dreams-in-china/ ) 21 Christian Fraser, China's chequebook… 22 Michael Bristow, Long march, BBC News, 29.11.2009, http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7118941.stm 23 Jonathan Paye-Layleh, Learn Chinese… się języków, robotnicy kontraktowi stanowią element nie integrujący się, wyobcowany i wycofany. Zatrudnianie własnego personelu wzbudza oczywiście niezadowolenie miejscowych, którzy oskarŜają Chińczyków o zabieranie miejsc pracy 24 . Znaczenie zaangaŜowania Chin w kształtowaniu przeobraŜeń kontynentu afrykańskiego jest doniosłe i stale rosnące. Łączy zjawiska niewątpliwie korzystne z nowymi zagroŜeniami i niebezpieczeństwami. Choć nerwowe reakcje państw postkolonialnych do pewnego stopnia obciąŜone są szokiem z poczucia wzrostu niespodziewanej konkurencji, to argumenty o złym wpływie Chin na jakość rządów w Afryce i postępującym celowym uzaleŜnianiu ekonomicznym znajdują sporo dowodów na ich poparcie. Nacisk połoŜony na inwestycje w rozbudowę infrastruktury i postępujący od kilku lat zwrot ku etycznemu zaangaŜowaniu dają z kolei nadzieję na korzystny bilans całego procesu. Zwiększenie się kontaktów międzyludzkich i wymiany kulturowej zaowocować moŜe nowymi ciekawymi zjawiskami społecznymi. Z pewnością obecność Chin w Afryce ocenić naleŜy jako nowy trwały element w światowej grze, waŜny, bo dokonujący się bez udziału Zachodu, który musi być brany pod uwagę, gdy chce się analizować globalną układankę jako całość. * * * Jędrzej Czerep - niezaleŜny publicysta, ekspert Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego, autor portalu Spraw Zagranicznych, członek Zespołu Analiz Fundacji Amicus Europae. Absolwent Master In Euro-Mediterranean Affairs, międzynarodowego projektu akademickiego łączącego nauki polityczne, ekonomię i studia kulturoznawcze. Studiował i pracował m.in. w Barcelonie, Casablance, Brukseli. Specjalizuje się w analizach problemów międzynarodowych dotykających nowych procesów społecznych i zjawisk kulturowych. Geograficznie szczególnie zainteresowany Białorusią, regionem śródziemnomorskim i Afryką Subsaharyjską. ______________________________________________ Tezy przedstawiane w serii „Biuletyn OPINIE" Fundacji Amicus Europae odzwierciedlają wyłącznie poglądy ich autorów. 24 Lucy Ash, Taking jobs… Nadrzędną misją Fundacji AMICUS EUROPAE jest popieranie integracji europejskiej, a takŜe wspieranie procesów dialogu i pojednania, mających na celu rozwiązanie politycznych i regionalnych konfliktów w Europie. Do najwaŜniejszych celów Fundacji naleŜą: * Wspiera nie wysiłków na rzecz budowy społeczeństwa obywatelskiego, państwa prawa i umocnienia wartości demokratycznych; * Propagowanie dorobku politycznego i konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej; * Propagowanie idei wspólnej Europy i upowszechnianie wiedzy o Unii Europejskiej; * Rozwój Nowej Polityki Sąsiedztwa Unii Europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem Ukrainy i Białorusi; * Wsparcie dla krajów aspirujących do członkostwa w organizacjach europejskich i euroatlantyckich; * Promowanie współpracy ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, szczególnie w dziedzinie bezpieczeństwa międzynarodowego i rozwoju gospodarki światowej; * Integracja mniejszości narodowych i religijnych w społeczności lokalne; * Propagowanie wiedzy na temat wielonarodowej i kulturowej róŜnorodności oraz historii naszego kraju i regionu; * Popularyzowanie idei olimpijskiej i sportu. FUNDACJA AMICUS EUROPAE Al. Przyjaciół 8/5, 00-565 Warszawa, Tel. +48 22 848 73 85, fax +48 22 629 48 16 www.kwasniewskialeksander.pl e-mail: email@example.com 9
<urn:uuid:f91c07fd-91b7-42c2-980b-4b99b1d6751e>
finepdfs
2.591797
CC-MAIN-2021-39
https://fae.pl/biuletynopiniechinywafryce.pdf
2021-09-26T03:12:52+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780057796.87/warc/CC-MAIN-20210926022920-20210926052920-00605.warc.gz
289,261,795
0.999807
0.999811
0.999811
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 151, 3282, 6279, 9689, 12670, 15722, 19097, 21136, 22422 ]
2
0
Ogłoszenie nr 536004-N-2019 z dnia 2019-04-10 r. Gmina Czersk: Wykonanie dokumentacji projektowej przebudowy układu drogowego w rejonie Dworca PKP w Czersku OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - Usługi Zamieszczanie ogłoszenia: Zamieszczanie nieobowiązkowe Ogłoszenie dotyczy: Zamówienia publicznego Zamówienie dotyczy projektu lub programu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej Nie Nazwa projektu lub programu O zamówienie mogą ubiegać się wyłącznie zakłady pracy chronionej oraz wykonawcy, których działalność, lub działalność ich wyodrębnionych organizacyjnie jednostek, które będą realizowały zamówienie, obejmuje społeczną i zawodową integrację osób będących członkami grup społecznie marginalizowanych Nie Należy podać minimalny procentowy wskaźnik zatrudnienia osób należących do jednej lub więcej kategorii, o których mowa w art. 22 ust. 2 ustawy Pzp, nie mniejszy niż 30%, osób zatrudnionych przez zakłady pracy chronionej lub wykonawców albo ich jednostki (w %) SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY Postępowanie przeprowadza centralny zamawiający Nie Postępowanie przeprowadza podmiot, któremu zamawiający powierzył/powierzyli przeprowadzenie postępowania Nie Informacje na temat podmiotu któremu zamawiający powierzył/powierzyli prowadzenie postępowania: Postępowanie jest przeprowadzane wspólnie przez zamawiających Nie Jeżeli tak, należy wymienić zamawiających, którzy wspólnie przeprowadzają postępowanie oraz podać adresy ich siedzib, krajowe numery identyfikacyjne oraz osoby do kontaktów wraz z danymi do kontaktów: **Postępowanie jest przeprowadzane wspólnie z zamawiającymi z innych państw członkowskich Unii Europejskiej** Nie W przypadku przeprowadzania postępowania wspólnie z zamawiającymi z innych państw członkowskich Unii Europejskiej – mające zastosowanie krajowe prawo zamówień publicznych: **Informacje dodatkowe:** I. 1) **NAZWA I ADRES**: Gmina Czersk, krajowy numer identyfikacyjny 92351274000000, ul. ul. Kościuszki 27, 89-650 Czersk, woj. pomorskie, państwo Polska, tel. 523 954 860, e-mail email@example.com, faks 523 954 811. Adres strony internetowej (URL): bip.czersk.pl Adres profilu nabywcy: Adres strony internetowej pod którym można uzyskać dostęp do narzędzi i urządzeń lub formatów plików, które nie są ogólnie dostępne I. 2) **RODZAJ ZAMAWIAJĄCEGO**: Administracja samorządowa I.3) **WSPÓLNE UDZIELANIE ZAMÓWIENIA (jeżeli dotyczy)**: Podział obowiązków między zamawiającymi w przypadku wspólnego przeprowadzania postępowania, w tym w przypadku wspólnego przeprowadzania postępowania z zamawiającymi z innych państw członkowskich Unii Europejskiej (który z zamawiających jest odpowiedzialny za przeprowadzenie postępowania, czy i w jakim zakresie za przeprowadzenie postępowania odpowiadają pozostali zamawiający, czy zamówienie będzie udzielane przez każdego z zamawiających indywidualnie, czy zamówienie zostanie udzielone w imieniu i na rzecz pozostałych zamawiających): I.4) **KOMUNIKACJA**: Nieograniczony, pełny i bezpośredni dostęp do dokumentów z postępowania można uzyskać pod adresem (URL) Tak bip.czersk.pl Adres strony internetowej, na której zamieszczona będzie specyfikacja istotnych warunków zamówienia Tak bip.czersk.pl Dostęp do dokumentów z postępowania jest ograniczony - więcej informacji można uzyskać pod adresem Nie Oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu należy przesyłać: Elektronicznie Nie adres Dopuszczone jest przesłanie ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w inny sposób: Nie Inny sposób: Wymagane jest przesłanie ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w inny sposób: Tak Inny sposób: pisemnie Adres: ul. Kościuszki 27, 89-650 Czersk Komunikacja elektroniczna wymaga korzystania z narzędzi i urządzeń lub formatów plików, które nie są ogólnie dostępne Nie Nieograniczony, pełny, bezpośredni i bezpłatny dostęp do tych narzędzi można uzyskać pod adresem: (URL) https://bzp.uzp.gov.pl/ZP400PodgladOpublikowanego.aspx?id=eb388e97-150c-4b82-bae4-4… 2019-04-10 SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA II.1) Nazwa nadana zamówieniu przez zamawiającego: Wykonanie dokumentacji projektowej przebudowy układu drogowego w rejonie Dworca PKP w Czersku Numer referencyjny: WO.271.12.2019 Przed wszczęciem postępowania o udzielenie zamówienia przeprowadzono dialog techniczny Nie II.2) Rodzaj zamówienia: Usługi II.3) Informacja o możliwości składania ofert częściowych Zamówienie podzielone jest na części: Nie Oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu można składać w odniesieniu do: Zamawiający zastrzega sobie prawo do udzielenia łącznie następujących części lub grup części: Maksymalna liczba części zamówienia, na które może zostać udzielone zamówienie jednemu wykonawcy: II.4) Krótki opis przedmiotu zamówienia (wielkość, zakres, rodzaj i ilość dostaw, usług lub robót budowlanych lub określenie zapotrzebowania i wymagań) a w przypadku partnerstwa innowacyjnego - określenie zapotrzebowania na innowacyjny produkt, usługę lub roboty budowlane: Przedmiotem zamówienia jest: „Wykonanie dokumentacji projektowej przebudowy układu drogowego w rejonie Dworca PKP w Czersku”. 1. Przedmiot zamówienia obejmuje: 1.1. projekt przebudowy placu przed Dworcem PKP i części ul. Kolejowej (droga gminna nr 224216G) - dz. nr 194/19 obr. Czersk: 1.1.1. wyodrębnienie poza jezdnią miejsc postojowych typu „kiss and ride” zlokalizowanych w rejonie budynku Dworca PKP, 1.1.2. jezdnia o szer. 5,5-6 m, 1.1.3. ciągi pieszo-rowerowe, 1.1.4. maksymalna liczba miejsc parkingowych, 1.1.5. wyodrębnienie miejsc do postoju rowerów w rejonie budynku Dworca PKP, 1.1.6. nawiązanie do projektu przebudowy budynku Dworca PKP i zagospodarowania terenu, 1.1.7. w bliskiej odległości na dz. nr 194/46 obr. Czersk zlokalizowanie zatoki autobusowej (peronów) na minimum 3 pojazdy, 1.1.8. konieczność przeprowadzenia procedury zmiany wydanego pozwolenia na budowę (PZT- dworzec PKP i ul. Dworcowa w załączeniu). 1.2. projekt budowy ulicy Kolejowej wraz ze skrzyżowaniem z ul. Królowej Jadwigi (droga powiatowa nr 2611G) - wydzielenie pasa drogowego z dz. nr 194/46 obr. Czersk (własność PKP) i ew. dz.nr 2869/1 obr. Czersk, działki drogi powiatowej w obrębie skrzyżowania nr 447 i 449 obr. Czersk (pomocniczo w załączeniu koncepcja ul. Kolejowej): 1.2.1. droga dwukierunkowa, w tym jezdnia o szer. 5,5-6m i obustronne ciągi pieszo-rowerowe, 1.2.2. przebudowa skrzyżowania z ul. Królowej Jadwigi, 1.2.3. lokalizacja maksymalnej liczby miejsc parkingowych w rejonie budynku Dworca PKP, 1.2.4. rozważenie lokalizacji ronda w ciągu drogi (zawrotnka dla zmiany kierunku jazdy autobusów do dojazdu do zatoki autobusowej). 1.3. projekt przebudowy ulicy Kolejowej (droga gminna nr 224216G) - dz. nr 310, 194/11, 314/3, 194/18 obr. Czersk wraz ze skrzyżowaniem z ul. Batorego (droga gminna nr 223018G) - dz. nr 327, 314/2 obr. Czersk, skrzyżowaniem z ul. Dworcową (droga gminna nr 223020G) i skrzyżowaniem z ul. Lipową (droga powiatowa nr 2610G) - dz. nr 194/17, 309 obr. Czersk: 1.3.1. droga dwukierunkowa, w tym jezdnia o szer. 5,5-6m i rozważenie obustronnych ciągów pieszo-rowerowych - konieczność poszerzenia pasa drogowego z dz. nr 194/10, 194/42, 194/25, 194/13, 194/15, 311 obr. Czersk, 1.3.2. przebudowa skrzyżowania z ul. Batorego, 1.3.3. przebudowa skrzyżowania z ul. Lipową (rozważenie budowy ronda) - ew. poszerzenie pasa drogowego dz. nr 293/9 obr. Czersk, 1.3.4. budowa parkingu na dz. nr 194/25 obr. Czersk i ew. na dz. nr 194/13 obr. Czersk. 1.4. projekt budowy sieci kanalizacji deszczowej, uzyskanie warunków technicznych z Zakładu Usług Komunalnych Sp. z o.o. w Czersku, 1.5. projekt budowy linii oświetlenia ulicznego (lampy LED), uzyskanie warunków technicznych z ENEA Operator Sp. z o.o. Rejonu Energetycznego w Chojnicach, 1.6. projekt budowy kanału technologicznego, 1.7. projekt docelowej organizacji ruchu wraz z niezbędnymi uzgodnieniami i zezwoleniem Starosty Chojnickiego, 1.8. projekt likwidacji ewentualnych kolizji sieci wod.-kan., energetycznej, gazowej, telekomunikacyjnej itp., 1.9. projekt zagospodarowania terenu wraz elementami małej architektury (ławki, kosze na śmieci, stojaki na rowery), 1.10. projekt zagospodarowania terenów zielonych, 1.11. w związku z koniecznością poszerzenia pasa drogowego rozważenie pod kątem możliwych wyburzeń szczególnie na dz. nr 194/15 i 194/46 obr. Czersk. 2. Zakres prac projektowych obejmuje: 2.1. Zawartość dokumentacji projektowej: 2.1.1. projekt architektoniczno – budowlany oraz inne opracowania, jeżeli będą wymagane do uzyskania pozwolenia na budowę, lub konieczne ze względów wykonawczych, 2.1.2. przedmiary robót zgodnie z wymogami określonymi w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 2 września 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno – użytkowego (t. j. - Dz. U. z 2013 r., poz. 1129), 2.1.3. specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót budowlanych zawierająca zbiory wymagań niezbędnych dla określenia standardu i jakości wykonania robót, w zakresie sposobu wykonania robót budowlanych, właściwości wyrobów budowlanych oraz oceny prawidłowości wykonania poszczególnych robót i będą zawierać: specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót podstawowych, rodzaje robót według przyjętej systematyki lub grup robót. Ponadto należy je opracować z uwzględnieniem podziału szczegółowego według Wspólnego Słownika Zamówień, 2.1.4. kosztorysy inwestorskie sporządzonych zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 18 maja 2004 r. w sprawie określenia metod i podstaw sporządzania kosztorysu inwestorskiego, obliczania planowanych kosztów prac projektowych oraz planowanych kosztów robót budowlanych określonych w programie funkcjonalno – użytkowym (Dz. U. z 2004 r. nr 130 poz. 1389). 2.2. Dokumentację należy opracować w 5 egzemplarzach wraz z oświadczeniem o jej kompletności i z 1 egzemplarzem w wersji elektronicznej na płycie CD lub DVD. Oryginały uzgodnień winny być złożone w 1 teczce ze spisem treści i ponumerowane. 2.3. Ponadto do Wykonawcy należy: 2.3.1. uzyskanie wszelkich wymaganych, zgodnie z polskim prawem, uzgodnień, warunków, opinii i decyzji administracyjnych niezbędnych do opracowania dokumentacji projektowo – kosztorysowej, 2.3.2. przeprowadzenie procedury uzyskania zezwolenia na realizację inwestycji drogowej, (w przypadku takiej konieczności) - koszty podziałów geodezyjnych są po stronie Wykonawcy, 2.3.3. uzyskanie prawomocnej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia (w przypadku konieczności wykonania), 2.3.4. opracowanie raportu o oddziaływaniu na środowisko (w razie wystąpienia takiej konieczności), 2.3.5. uzyskanie decyzji o ustaleniu lokalizacji celu publicznego, 2.3.6. uzyskanie decyzji o pozwoleniu na budowę, 2.3.7. uzyskanie prawomocnej decyzji o pozwoleniu wodno – prawnym (w przypadku konieczności uzyskania), 2.3.8. opracowanie operatu wodno-prawnego (w przypadku konieczności opracowania), 2.3.9. poniesienie kosztu opracowania podkładów geodezyjnych niezbędnych do wykonania projektów budowlanych, 2.3.10. uzgadnianie na bieżąco prac projektowych i uzyskanie akceptacji Zamawiającego, 2.3.11. na etapie prowadzenia procedury przetargowej udzielenie odpowiedzi Zamawiającemu na pytania zadane przez wykonawców w zakresie będącym przedmiotem niniejszego postępowania, 2.3.12. dokumentację niezbędną do uzyskania wszelkich opinii, uzgodnień i pozwoleń wymaganych przepisami Wykonawca dostarcza na swój koszt, czynności te Wykonawca wykonuje w imieniu Zamawiającego. 3. Lokalizacja drogi (w załączeniu mapka lokalizacyjna). 3.1 brak planu miejscowego, 3.2 dostęp do podziałów geodezyjnych - http://czersk.e-mapa.net/, 3.3 możliwość skorzystania z opracowanej koncepcji przebudowy układu drogowego w tym rejonie miasta. 4. Obowiązki Wykonawcy na etapie projektowania: 4.1 Opracowanie projektu budynku należy podzielić na etapy: 3.1.1 przekazanie Zamawiającemu w terminie wskazanym w ofercie, koncepcji zagospodarowania terenu i układu drogowego, 3.1.2 po uzyskaniu od Zamawiającego akceptacji przedstawionych rozwiązań, przystąpienie do opracowywania kompletnych materiałów (załączników) niezbędnych do uzyskania przez Zamawiającego decyzji o pozwoleniu na budowę. 4.2 Opracowanie kompletnego projektu budowlano - wykonawczego wraz dokumentacją kosztorysową będących przedmiotem zamówienia oraz pozwoleniem na budowę lub zgłoszeniem robót. 4.3 Wykonawca przed złożeniem dokumentacji technicznej o pozwolenie na budowę przedstawi gotowy projekt do zatwierdzenia Zamawiającemu. 4.4 Projektant podczas projektowania uwzględnia sugestie Zamawiającego odnośnie rozwiązań technicznych w ramach obowiązujących przepisów. 4.5 Wszelkie prace projektowe lub czynności nieopisane wyżej, a wynikające z procedur określonych w przepisach szczegółowych, niezbędne do właściwego i kompleksowego opracowania dokumentacji projektowej, należy traktować jako oczywiste i uwzględnić w kosztach i terminie wykonania przedmiotu zamówienia. 4.6 Sprawowanie nadzoru autorskiego przez wykonawcę projektu (bez dodatkowego wynagrodzenia) w zakresie obejmującym w szczególności: 4.6.1 udzielanie wyjaśnień Zamawiającemu i Wykonawcy robót budowlanych wątpliwości dotyczących projektu budowlano - wykonawczego i zawartych w nim rozwiązań oraz ewentualne uzupełnienia szczegółów dokumentacji projektowej, 4.6.2 uzgodnienie z Zamawiającym i Wykonawcą robót budowlanych możliwości wprowadzenia rozwiązań zamiennych w stosunku do przewidzianych w dokumentacji projektowej w odniesieniu do materiałów oraz rozwiązań konstrukcyjnych i technologicznych. 5. Przed złożeniem wniosku o wydanie pozwolenia na budowę należy projekt budowlany okazać Zamawiającemu w celu uzyskania ostatecznej akceptacji. II.5) Główny kod CPV: 71220000-6 Dodatkowe kody CPV: II.6) Całkowita wartość zamówienia (jeżeli zamawiający podaje informacje o wartości zamówienia): Wartość bez VAT: Waluta: (w przypadku umów ramowych lub dynamicznego systemu zakupów – szacunkowa całkowita maksymalna wartość w całym okresie obowiązywania umowy ramowej lub dynamicznego systemu zakupów) II.7) Czy przewiduje się udzielenie zamówień, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7 lub w art. 134 ust. 6 pkt 3 ustawy Pzp: Nie Określenie przedmiotu, wielkości lub zakresu oraz warunków na jakich zostaną udzielone zamówienia, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 lub w art. 134 ust. 6 pkt 3 ustawy Pzp: II.8) Okres, w którym realizowane będzie zamówienie lub okres, na który została zawarta umowa ramowa lub okres, na który został ustanowiony dynamiczny system zakupów: miesiącach: lub dniach: lub data rozpoczęcia: lub zakończenia: 2019-11-29 II.9) Informacje dodatkowe: SEKCJA III: INFORMACJE O CHARAKTERZE PRAWNYM, EKONOMICZNYM, FINANSOWYM I TECHNICZNYM III.1) WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU III.1.1) Kompetencje lub uprawnienia do prowadzenia określonej działalności zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów Określenie warunków: Zamawiający nie precyzuje w tym zakresie żadnych wymagań, których spełnianie Wykonawca zobowiązany jest wykazać w sposób szczególny. Informacje dodatkowe III.1.2) Sytuacja finansowa lub ekonomiczna Określenie warunków: Zamawiający nie precyzuje w tym zakresie żadnych wymagań, których spełnianie Wykonawca zobowiązany jest wykazać w sposób szczególny. Informacje dodatkowe III.1.3) Zdolność techniczna lub zawodowa Określenie warunków: Zamawiający nie precyzuje w tym zakresie żadnych wymagań, których spełnianie Wykonawca zobowiązany jest wykazać w sposób szczególny. Zamawiający wymaga od wykonawców wskazania w ofercie lub we wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu imion i nazwisk osób wykonujących czynności przy realizacji zamówienia wraz z informacją o kwalifikacjach zawodowych lub doświadczeniu tych osób: Informacje dodatkowe: III.2) PODSTAWY WYKLUCZENIA III.2.1) Podstawy wykluczenia określone w art. 24 ust. 1 ustawy Pzp III.2.2) Zamawiający przewiduje wykluczenie wykonawcy na podstawie art. 24 ust. 5 ustawy Pzp Tak Zamawiający przewiduje następujące fakultatywne podstawy wykluczenia: Tak (podstawa wykluczenia określona w art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy Pzp) III.3) WYKAZ OŚWIADCZEŃ SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W CELU WSTĘPNEGO POTWIERDZENIA, ŻE NIE PODLEGA ON WYKLUCZENIU ORAZ SPEŁNIA WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU ORAZ SPEŁNIA KRYTERIA SELEKCJI Oświadczenie o niepodleganiu wykluczeniu oraz spełnianiu warunków udziału w postępowaniu Tak Oświadczenie o spełnianiu kryteriów selekcji Nie III.4) WYKAZ OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW, SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W POSTĘPOWANIU NA WEZWANIE ZAMAWIAJĄCEGO W CELU POTWIERDZENIA OKOLICZNOŚCI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 25 UST. 1 PKT 3 USTAWY PZP: Odpis z właściwego rejestru lub z centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru lub ewidencji, w celu potwierdzenia braku podstaw do wykluczenia na podstawie art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy Pzp – UWAGA. Wykonawca nie jest zobowiązany do złożenia dokumentu, jeżeli Zamawiający posiada dokumenty dotyczące tego Wykonawcy lub może je uzyskać za pomocą bezpłatnych i ogólnodostępnych baz danych, w szczególności rejestrów publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (t. j. - Dz. U. z 2017 r. poz. 570 ze zm.). W takiej sytuacji wykonawca winien wskazać w ofercie dane umożliwiające zlokalizowanie stosownych dokumentów. Zamawiający samodzielnie pobierze z tej bazy danych wskazany przez wykonawcę dokument. III.5) WYKAZ OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W POSTĘPOWANIU NA WEZWANIE ZAMAWIAJĄCEGO W CELU POTWIERDZENIA OKOLICZNOŚCI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 25 UST. 1 PKT 1 USTAWY PZP III.5.1) W ZAKRESIE SPEŁNIANIA WARUNKÓW UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU: nie dotyczy III.5.2) W ZAKRESIE KRYTERIÓW SELEKCJI: nie dotyczy III.6) WYKAZ OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W POSTĘPOWANIU NA WEZWANIE ZAMAWIAJĄCEGO W CELU POTWIERDZENIA OKOLICZNOŚCI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 25 UST. 1 PKT 2 USTAWY PZP nie dotyczy III.7) INNE DOKUMENTY NIE WYMIESIONE W pkt III.3) - III.6) 1. wypełniony formularz ofertowy sporządzony z wykorzystaniem wzoru stanowiącego Załącznik nr 1 do SIWZ, zawierający w szczególności: wskazanie oferowanego przedmiotu zamówienia, cenę ofertową brutto, termin przekazania koncepcji zamawiającemu, zobowiązanie dotyczące terminu realizacji zamówienia, warunków płatności, oświadczenie o okresie związania ofertą oraz o akceptacji wszystkich postanowień SIWZ i OWU bez zastrzeżeń, a także informację którą część zamówienia Wykonawca zamierza powierzyć podwykonawcy, 2. oświadczenia wymienione w punktach 10.1.1 i pkt 10.3.1 SIWZ, 3. pełnomocnictwo dla osoby podpisującej ofertę do występowania w imieniu wykonawcy, jeżeli nie wynika to bezpośrednio z dokumentów rejestrowych lub w przypadku o którym mowa w art. 23 ust. 2 ustawy Prawo zamówień publicznych, 4. oświadczenie o przynależności lub braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 23 ustawy Pzp. Wraz ze złożeniem oświadczenia, wykonawca może przedstawić dowody, że powiązania z innym wykonawcą nie prowadzą do zakłócenia konkurencji w postępowaniu o udzielenie zamówienia. Oświadczenie należy przekazać Zamawiającemu w terminie 3 dni od dnia zamieszczenia na stronie internetowej informacji, o której mowa w art. 86 ust. 5 ustawy Pzp – wzór oświadczenia stanowi zał. nr 7. 5. Wykonawca mający siedzibę lub miejsce zamieszkania poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej składa dokumenty zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie rodzajów dokumentów, jakich może żądać Zamawiający od Wykonawcy w postępowaniu o udzielenie zamówienia (Dz. U. z 2016 r., poz. 1126 ze zm.). Jeżeli Wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zamiast dokumentów, o których mowa w pkt 10.3.2., SIWZ, składa dokument lub dokumenty wystawione w kraju, w którym ma siedzibę lub miejsce zamieszkania potwierdzające odpowiednio, że: a) nie otwarto jego likwidacji ani nie ogłoszono upadłości, wystawione nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert. Jeżeli w kraju, w którym Wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania lub miejsce zamieszkania ma osoba, której ten dokument dotyczy, nie wydaje się dokumentów, o których mowa w zdaniu poprzedzającym, zastępuje się je dokumentem zawierającym odpowiednio oświadczenie Wykonawcy, ze wskazaniem osoby albo osób uprawnionych do jego reprezentacji, lub oświadczenie osoby, której ten dokument miał dotyczyć, złożone przed notariuszem lub przed organem sądowym, administracyjnym albo organem samorządu zawodowego lub gospodarczego właściwym ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania Wykonawcy lub miejsce zamieszkania tej osoby, wystawionym w terminie określonym w zdaniu poprzedzającym. 6. Pozostałe dokumenty i oświadczenia wymagane w SIWZ przez Zamawiającego, Wykonawca mający siedzibę lub miejsce zamieszkania poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej składa takie same, jak Wykonawca, który ma siedzibę w Polsce. SEKCJA IV: PROCEDURA IV.1) OPIS IV.1.1) Tryb udzielenia zamówienia: Przetarg nieograniczony IV.1.2) Zamawiający żąda wniesienia wadium: Nie Informacja na temat wadium IV.1.3) Przewiduje się udzielenie zaliczek na poczet wykonania zamówienia: Nie Należy podać informacje na temat udzielania zaliczek: IV.1.4) Wymaga się złożenia ofert w postaci katalogów elektronicznych lub dołączenia do ofert katalogów elektronicznych: Nie Dopuszcza się złożenie ofert w postaci katalogów elektronicznych lub dołączenia do ofert katalogów elektronicznych: Nie Informacje dodatkowe: IV.1.5.) Wymaga się złożenia oferty wariantowej: Nie Dopuszcza się złożenie oferty wariantowej Nie Złożenie oferty wariantowej dopuszcza się tylko z jednoczesnym złożeniem oferty zasadniczej: Nie IV.1.6) Przewidywana liczba wykonawców, którzy zostaną zaproszeni do udziału w postępowaniu (przetarg ograniczony, negocjacje z ogłoszeniem, dialog konkurencyjny, partnerstwo innowacyjne) Liczba wykonawców Przewidywana minimalna liczba wykonawców Maksymalna liczba wykonawców Kryteria selekcji wykonawców: IV.1.7) Informacje na temat umowy ramowej lub dynamicznego systemu zakupów: Umowa ramowa będzie zawarta: Czy przewiduje się ograniczenie liczby uczestników umowy ramowej: Przewidziana maksymalna liczba uczestników umowy ramowej: Informacje dodatkowe: Zamówienie obejmuje ustanowienie dynamicznego systemu zakupów: Adres strony internetowej, na której będą zamieszczone dodatkowe informacje dotyczące dynamicznego systemu zakupów: Informacje dodatkowe: W ramach umowy ramowej/dynamicznego systemu zakupów dopuszcza się złożenie ofert w formie katalogów elektronicznych: Przewiduje się pobranie ze złożonych katalogów elektronicznych informacji potrzebnych do sporządzenia ofert w ramach umowy ramowej/dynamicznego systemu zakupów: IV.1.8) Aukcja elektroniczna Przewidziane jest przeprowadzenie aukcji elektronicznej (przetarg nieograniczony, przetarg ograniczony, negocjacje z ogłoszeniem) Nie Należy podać adres strony internetowej, na której aukcja będzie prowadzona: Należy wskazać elementy, których wartości będą przedmiotem aukcji elektronicznej: Przewiduje się ograniczenia co do przedstawionych wartości, wynikające z opisu przedmiotu zamówienia: Należy podać, które informacje zostaną udostępnione wykonawcom w trakcie aukcji elektronicznej oraz jaki będzie termin ich udostępnienia: Informacje dotyczące przebiegu aukcji elektronicznej: Jaki jest przewidziany sposób postępowania w toku aukcji elektronicznej i jakie będą warunki, na jakich wykonawcy będą mogli licytować (minimalne wysokości postąpień): Informacje dotyczące wykorzystywanego sprzętu elektronicznego, rozwiązań i specyfikacji technicznych w zakresie połączeń: Wymagania dotyczące rejestracji i identyfikacji wykonawców w aukcji elektronicznej: Informacje o liczbie etapów aukcji elektronicznej i czasie ich trwania: Czas trwania: Czy wykonawcy, którzy nie złożyli nowych postąpień, zostaną zakwalifikowani do następnego etapu: Warunki zamknięcia aukcji elektronicznej: IV.2) KRYTERIA OCENY OFERT IV.2.1) Kryteria oceny ofert: IV.2.2) Kryteria | Kryteria | Znaczenie | |---------------------------|-----------| | cena brutto | 60,00 | | Termin przekazania koncepcji | 40,00 | IV.2.3) Zastosowanie procedury, o której mowa w art. 24aa ust. 1 ustawy Pzp (przetarg nieograniczony) Tak IV.3) Negocjacje z ogłoszeniem, dialog konkurencyjny, partnerstwo innowacyjne IV.3.1) Informacje na temat negocjacji z ogłoszeniem Minimalne wymagania, które muszą spełniać wszystkie oferty: Przewidziane jest zastrzeżenie prawa do udzielenia zamówienia na podstawie ofert wstępnych bez przeprowadzenia negocjacji Przewidziany jest podział negocjacji na etapy w celu ograniczenia liczby ofert: Należy podać informacje na temat etapów negocjacji (w tym liczbę etapów): Informacje dodatkowe IV.3.2) Informacje na temat dialogu konkurencyjnego Opis potrzeb i wymagań zamawiającego lub informacja o sposobie uzyskania tego opisu: Informacja o wysokości nagród dla wykonawców, którzy podczas dialogu konkurencyjnego przedstawili rozwiązania stanowiące podstawę do składania ofert, jeżeli zamawiający przewiduje nagrody: Wstępny harmonogram postępowania: Podział dialogu na etapy w celu ograniczenia liczby rozwiązań: Należy podać informacje na temat etapów dialogu: Informacje dodatkowe: IV.3.3) Informacje na temat partnerstwa innowacyjnego Elementy opisu przedmiotu zamówienia definiujące minimalne wymagania, którym muszą odpowiadać wszystkie oferty: Podział negocjacji na etapy w celu ograniczeniu liczby ofert podlegających negocjacjom poprzez zastosowanie kryteriów oceny ofert wskazanych w specyfikacji istotnych warunków zamówienia: Informacje dodatkowe: IV.4) Licytacja elektroniczna Adres strony internetowej, na której będzie prowadzona licytacja elektroniczna: Adres strony internetowej, na której jest dostępny opis przedmiotu zamówienia w licytacji elektronicznej: Wymagania dotyczące rejestracji i identyfikacji wykonawców w licytacji elektronicznej, w tym wymagania techniczne urządzeń informatycznych: Sposób postępowania w toku licytacji elektronicznej, w tym określenie minimalnych wysokości postąpień: Informacje o liczbie etapów licytacji elektronicznej i czasie ich trwania: Czas trwania: Wykonawcy, którzy nie złożyli nowych postąpień, zostaną zakwalifikowani do następnego etapu: Termin składania wniosków o dopuszczenie do udziału w licytacji elektronicznej: Data: godzina: Termin otwarcia licytacji elektronicznej: Termin i warunki zamknięcia licytacji elektronicznej: Istotne dla stron postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy w sprawie zamówienia publicznego, albo ogólne warunki umowy, albo wzór umowy: Wymagania dotyczące zabezpieczenia należytego wykonania umowy: Informacje dodatkowe: IV.5) ZMIANA UMOWY Przewiduje się istotne zmiany postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy: Tak Należy wskazać zakres, charakter zmian oraz warunki wprowadzenia zmian: 1. Przewidywany zakres zmian. 1.1. wystąpienie okoliczności niezależnych od Wykonawcy skutkujących niemożliwością dotrzymania terminu realizacji przedmiotu umowy, 1.2. zmiana obowiązujących przepisów, jeżeli zgodnie z nimi konieczne będzie dostosowanie treści umowy do aktualnego stanu prawnego, 1.3. wystąpienie siły wyższej, tj. wyjątkowego wydarzenia lub okoliczności: 1.3.1. na którą Strony nie miały wpływu, 1.3.2. przeciw której Strony nie mogły się zabezpieczyć przed zawarciem umowy, 1.3.3. której nie można było w racjonalny sposób uniknąć lub przewyższyć, 1.3.4. której nie można uznać za wywołaną w znaczącym stopniu przez żadną ze Stron. 2. sądowa waloryzacji zamówienia, 3. Istotne zmiany w umowie, na skutek wystąpienia poniższych okoliczności mogą dotyczyć następujących elementów umowy: 3.1. zmiany terminu wykonania zamówienia, w przypadku: 3.1.1. konieczności wprowadzenia zmian w opracowywanej dokumentacji techniczno – projektowej, co może powodować brak możliwości dotrzymania pierwotnego terminu zakończenia realizacji zawartej umowy; 3.1.2. przerw w realizacji prac projektowych powstałych z przyczyn nie leżących po stronie Wykonawcy; 3.1.3. wstrzymania realizacji prac objętych umową z przyczyn niezależnych od Wykonawcy, co uniemożliwia terminowe zakończenie realizacji przedmiotu umowy; 3.1.4. konieczności uzyskania niemożliwych do przewidzenia na etapie planowania inwestycji: danych, zgód lub pozwoleń osób trzecich lub właściwych organów; 3.1.5. wystąpienia opóźnień w dokonaniu określonych czynności lub ich zaniechanie przez właściwe organy administracji państwowej, które nie są następstwem okoliczności za które Wykonawca ponosi odpowiedzialność 3.1.6. wystąpienia opóźnień w wydawaniu decyzji, zezwoleń, uzgodnień, itp., do wydania których właściwe organy są zobowiązane na mocy przepisów prawa, jeżeli opóźnienie przekroczy okres, przewidziany w przepisach prawa, w którym ww. decyzje powinny zostać wydane oraz nie są następstwem okoliczności, za które Wykonawca ponosi odpowiedzialność 3.1.7. braku możliwości niezwłocznego zawarcia umowy z Wykonawcą, 3.2. zmiany wynagrodzenia, w przypadku: 3.2.1. wyłączenia lub rezygnacji z wykonania części zamówienia (zmniejszenie wynagrodzenia); 3.2.2. zmiany stawki podatku od towaru i usług, 3.3. zmiany podwykonawcy, w przypadku: 3.3.1. wprowadzenia nowego podwykonawcy; 3.3.2. rezygnacji podwykonawcy; 3.3.3. zmiany podwykonawcy, 3.3.4. zmiany wartości lub zakresu usług wykonywanych przez podwykonawców; 4. Powyższe postanowienia stanowią katalog zmian, na które Zamawiający może wyrazić zgodę. Powyższe postanowienia nie stanowią zobowiązania Zamawiającego do wyrażenia zgody na ich wprowadzenie. IV.6) INFORMACJE ADMINISTRACYJNE IV.6.1) Sposób udostępniania informacji o charakterze poufnym (jeżeli dotyczy): Środki służące ochronie informacji o charakterze poufnym IV.6.2) Termin składania ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu: Data: 2019-04-18, godzina: 10:00, Skrócenie terminu składania wniosków, ze względu na pilną potrzebę udzielenia zamówienia (przetarg nieograniczony, przetarg ograniczony, negocjacje z ogłoszeniem): Nie Wskazać powody: Język lub języki, w jakich mogą być sporządzane oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu > PL IV.6.3) Termin związania ofertą: do: okres w dniach: 30 (od ostatecznego terminu składania ofert) IV.6.4) Przewiduje się unieważnienie postępowania o udzielenie zamówienia, w przypadku nieprzynajmniej środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegających zwrotowi środków z pomocy udzielonej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), które miały być przeznaczone na sfinansowanie całości lub części zamówienia: Nie IV.6.5) Przewiduje się unieważnienie postępowania o udzielenie zamówienia, jeżeli środki służące sfinansowaniu zamówień na badania naukowe lub prace rozwojowe, które zamawiający zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie całości lub części zamówienia, nie zostały mu przyznane Nie IV.6.6) Informacje dodatkowe: ZAŁĄCZNIK I - INFORMACJE DOTYCZĄCE OFERT CZĘŚCIOWYCH
<urn:uuid:16c8ac15-7d03-4978-a03b-76fecc333675>
finepdfs
1.069336
CC-MAIN-2024-46
https://bip.czersk.pl/undefined/2171.html?file=16001
2024-11-09T08:14:33+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477028116.30/warc/CC-MAIN-20241109053958-20241109083958-00819.warc.gz
116,979,520
0.999971
0.999998
0.999998
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1322, 3074, 4028, 5674, 8845, 12021, 14283, 16083, 17730, 20177, 21838, 22970, 24512, 25784, 27398, 30167, 31425 ]
1
0
Dni Witkowa W dniach od 27 do 29 czerwca 2008 r. po raz kolejny zostały zorganizowane Dni Witkowa. Trzydniowa zabawa rozpoczęła się w piątek popołudniem, kiedy to na placu targowym odbył się X Międzypowiatowy Przegląd Piosenki Strażackiej. Tytuł Laureata w kategorii Soliści jury przyznało Izabeli Krzewińskiej (Gimnazjum Witkowo). W kategorii Zespoły Wokalne i Wokalno-Instrumentalne zwyciężył zespół „Uśmiech” (GOK Niechanowo). Z kolei Witkowski Klub Seniora „My Młodzi” odniósł triumf w kategorii „Kluby Seniora”. Tego samego dnia w Sali Ochotniczej Straży Pożarnej, w obecności wielu znanych osób miała miejsce promocja książki “Powiat witkowski w okresie Rewolucji Niemieckiej 1918/1919”. Piątkowe obchody zakończyła dyskoteka dla młodzieży, która odbyła się na placu targowym. W sobotę, 28 czerwca o godz. 10.00 na Stadionie Miejskim zainaugurowane zostały Mistrzostwa Gminy w piłce nożnej 6-jo osobowej. Z 10 zespołów biorących udział w rozgrywkach najlepszy okazał się zespół z Chłądowa wyrzędzając Ćwierdzin i Kamionkę. Sobotnie uroczystości odbywały się również z okazji 120-lecia działalności miejscowego Banku Spółdzielczego. Dla uczczenia tego zacnego jubileuszu, uruchomiono (co zresztą spotkało się z ogromnym zainteresowaniem) prezentację repliki dukatu Władysława Łokietka. Pokaz wykonali panowie z łódzkiego Klubu Kolekcjonerów - Bohdan Kowalczyk i Henryk Poselt. Na uwagę zasługuje fakt, że moneta została wybita w 1320 roku, w celu podkreślania koronacji Władysława Łokietka na Króla Polski. Dostojny Jubileusz stał się także okazją do wybicia okolicznościowych monet z wizerunkiem Banku Spółdzielczego w Witkowie z datą 1888–2008 z jednej strony, a repliką pierwszego polskiego grosza wybitego przez Króla Kazimierza Wielkiego na rewersie monety. Organizatorzy nie lada gratkę sprawili również najmłodszym. Dla nich przygotowano blok imprez i zabaw, w których dzieci miały okazję dać upust swoim talentom plastycznym, muzycznym oraz tancznym. Na scenie zaprezentowały się także maluchy z przedszkola „Bajka” oraz uczniowie zespołu artystycznego „Kleks” ze Szkoły Podstawowej nr 2. Widzowie obejrzeli też program w wykonaniu poznańskiego teatru „Variate”, pokaz zdolności strażackich członków OSP oraz show konferansjera, aktora krakowskiego teatru STU – Piotra Plewy. Dla chętnych był też konkurs z nagrodami dotyczący oszczędzania i bankowości. Podczas jubileuszu zagrała również folkowa grupa Rajlender jednak najwięcej widzów, pomimo deszczowej aury, zgromadził występ gwiazdy wieczoru Małgorzaty Ostrowskiej. Piosenkarka związana przez ponad 10 lat z grupą „Lombard” zaprezentowała zarówno utwory z płyt solowych jak i te z czasów, kiedy była wokalistką tej rockowej kapeli. Witkowska publiczność bałsika się doskonale w rytm takich przebojów jak m.in.: „Taniec pingwina na szkole”, „Mister of America”, czy „Szklana pogoda”. Po koncercie poznańskiej artystki na scenie miał miejsce pokaz światła. Po tych występach mieszkańcy Witkowa i okolic bawił się do późnych godzin nocnych w rytm tanecznej muzyki. Najodważniejsi próbowali swoich sił w karaoke. W niedzielę już od godz. 7.00 odbywały się zawody wędkarskie na Jeziорze Białym w Witkowie. Zwycięzcą tegorocznych zawodów został Robert Lewandowski (złowil 3,20 kg ryb). Tuż za triumfatorem uplasowali się: Norbert Błaszczyk (3,010 kg) i Roman Napierała (2,68 kg). Z kolei Piotr Papuga, który złowił 1,06 kg ryby, odebrał specjalne zezwolenie uprawniające do wędkowania. O godz. 12.00 w Kościele p.w. św. Mikołaja w Witkowie odbyła się uroczysta msza św. w intencji mieszkańców Gminy i Miasta Witkowo, w której uczestniczyły władze Gminy. Od godz. 16.00 na placu targowym prezentowali się uczestnicy Młodzieżowego Domu Kultury z Gniezna. Następnie widzowie mieli również możliwość posłuchać piosenek oraz obejrzeć pokazy taneczne laureatów Gminnego Przeglądu Twórczości Dzieci i Młodzieży. Zaprezentowały się maluchy z Ochronki Dzieciątka Jezus, przedszkolaki z „Bajki”, dzieci z witkowskich podstawówek, uczniowie szkół z Gorzykowa i Mielżyna, gimnazjaliści oraz reprezentanci Ośrodka Kultury Sportu i Rekreacji. Obchodom Dni Witkowa towarzyszyły między innymi zawody strzeleckie z broni pneumatycznej rozegrane o puchar Kierownika Ośrodka Szkolenia Kierowników LOK. Pierwsze miejsce uzyskał Jidefon Łagodzki (46 pkt). Drugi był Jakub Nowak (42 pkt), a trzeci Jerzy Kaaz (34 pkt), a najlepiej strzelającą panią była Małgorzata Kulczak - 36 pkt. Nie zabrakło też i wiedzowego współzawodnictwa przygotowanego z myślą o uczniach. Choc zarówno konkurs na mistrza ortografii, jak i ze znajomości m.in. historii Witkowa, odbyły się z początkiem czerwca, nagrody (tradycyjnie) wręczono podczas obchodów Dni Witkowa. Laury odebrali: w konkursie „Zostań Mistrzem Ortografii” - Karolina Borys (V B - SP nr 2 Witkowo), Kamil Czapliński (VI A SP nr 3 Witkowo) i Paulina Marczak (VI A SP nr 3 Witkowo), a w kategorii gimnazjalistów nagrody powędrowały do reprezentantów witkowskiej placówki - Magdaleny Budzik (III F), Anny Radacz (III C) Informacja Burmistrza Gminy i Miasta Witkowo o działalności w okresie międzysesyjnym od 29 kwietnia do 27 czerwca 2008 r. - na terenie naszej Gminy w dniach od 9 do 11 maja br. gościliśmy delegację z niemieckiej Gminy Am Dobrock. Delegacja została zaproszona na gminne obchody Dnia Strażaka, które w tym roku połączone były ze 140 - tą rocznicą powstania witkowskiej Ochotniczej Straży Pożarnej oraz wręczeniem tej jednostce sztandaru. W czasie pobytu przedstawiliśmy gościom prezentację multimedialną o Gminie, pokazalem Gimnazjum im Adama Borysa w Witkowie, halę sportową, Przedszkole Miejskie „Bajka”, - uczestniczyło w spotkaniu, które odbyło się w Starostwie Powiatowym na temat Aktualizacji Studium Wykonalności zadania p.n. „System unieszkodliwiania odpadów komunalnych dla gmin objętych porozumieniem wraz z budową Zakładu Zagospodarowania Odpadów w Lulkowie”. Ostateczna koncepcja zostanie wybrana przez Konwent Wójtów, Burmistrzów i Prezydenta miasta Gniezna, który ma odbyć się na początku lipca br. - w związku z niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi spowodowanymi brakiem opadów i występującymi wysokimi temperaturami w miesiącu maju i czerwcu wystąpiłem do Wojewody Wielkopolskiego o podjęcie działań w celu uznania terenu Gminy Witkowo za obszar objęty „ klejką suszy”. - uczestniczyło w konferencji na temat biopaliw w ramach działań Klastra Bio Motion. W spotkaniu wzięli też udział przedstawiciele Instytutu Budownictwa, Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa z Poznania, którzy omówili główne założenia i cele projektu. - uczestniczyło w posiedzeniu Krajowej Izby Odwolawczej, na którym rozpatrzone odwołane wniosione przez PRD Sp.o.o. z Gniezna od rozstrzygnięcia protestu przez Urząd Gminy i Miasta Witkowo w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego na modernizację dróg i ulic na terenie Gminy i Miasta Witkowo. W chwili obecnej Przedsiębiorstwo Robót Drogowych w Gnieźnie ponownie złożyło protest do Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych w Warszawie i na dzień 1 lipca 2008 r. został wyznaczony termin posiedzenia Krajowej Izby Odwolawczej, na którym zostanie rozpatrzone odwołanie wniesione przez Przedsiębiorstwo Robót Drogowych z Gniezna. - uczestniczyłem w Krajowym Zjeździe Geodetów, który odbył się w Ośrodku Wypoczynkowym w Skorzęcinie oraz w Powiatowym Spotkaniu Integracyjno-Rekreacyjnym Sekcji Emerytów i Rencistów Związku Nauczycieliwa Polskiego z Gniezna. Na spotkaniach tych przedstawiłem charakterystykę oraz walory przyrodniczo-turystyczne naszej Gminy. - na spotkaniach z Dyrektorem Ośrodka Kultury, Sportu i Rekreacji omawiano bieżące funkcjonowanie zakładu oraz m.in.: sprawy związane z przygotowaniem do sezonu letniego. - uczestniczyłem w debacie zorganizowanej przez Starostę Powiatu Gnieźnieńskiego na temat możliwości używania jednostek pływających wyposażonych w silniki spalinowe na jeziorach, na których obowiązuje strefa ciszy. - brałem udział w Walnych Zgromadzeniach Spółdzielni działających na terenie Gminy Witkowo, uczestniczyłem w otwarciu „Lata 2008” w Ośrodku Wypoczynkowym w Skorzęcinie, które zorganizował Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów Zarząd Oddziału Rejonowego w Witkowie, w obchodach 50 - lecia powstania Parafii w Gorzykowie oraz uczestniczyło w I Pikniku Rodzinnym zorganizowanym przez Radę Rodziców i pracowników Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Mielżynie. - bibliotekę publiczną, obejrzeliśmy wystawę „Witkowo z cyklu „Malowana Wielkopolska” oraz „140 lat na straży Miasta i Polskości”, odbyliśmy też spacer po witkowskich ulicach. Zaciekawienie gości wzbudził „samolot-pomnik” na ul. Zwirki i Wigury. Zorganizowałem również przejazd do Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Gnieźnie, gdzie goście zaznajomili się z funkcjonowaniem jednostki oraz obejrżeli remizy strażacką, pojazdy i sprzęt strażacki, który znajduje się na wyposażeniu gnieźnieńskiej PSP. - wspólnie z komitetem organizacyjnym przygotowano promocję książki „Powiat witkowski w okresie Rewolucji Niemieckiej 1918/1919”. W tym miejscu chciałbym podziękować tym wszystkim osobom, które przyczyniły się do powstania przedmiotowej książki. Wkład wniesiony w utrwalanie historii naszej małej Ojczyzny nie pozwoli zapomnieć o autorach i współautorach książki, kiedy potomni będą czerać wiedzę o przeszłości naszej gminy i regionu. - zorganizowano spotkanie z dyrektorami placówek oświatowych, przedstawicielami jednostek budżetowych i instytucji kultury oraz organizacji pozarządowych w sprawie organizacji „Dni Witkowa”. - w rankingu „Wspólnoty” Gmina Witkowo zajęła 9 miejsce w grupie Gmin o najniższych wydatkach bieżących na administrację w przeliczeniu na jednego mieszkańca. - odbyto spotkanie z Przewodniczącymi Komisji Rady Miejskiej w Witkowie w celu omówienia tematów sesyjnych oraz bieżących spraw Gminy. - wypracowano projekty uchwał na dziesiątą sesję. - zapoznano się i przekazano do realizacji wnioski zgłoszone na posiedzeniach poszczególnych Komisji Rady Miejskiej. - w dniu 19 lipca br. na terenie miasta Witkowo odbędzie się zbiórka zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego przez Firmę „ELEKTRORECYKLING” z Nowego Tomyśla. Zużyty sprzęt mieszkańców gminy będą mogli oddać nieodpłatnie do odpowiednio oznakowanego samochodu. Z zakresu obrotu nieruchomościami: - przeprowadzono następujące przetargi pisemne nieograniczone: - na dzierżawę nieruchomości zabudowanej obiektami 13 domków letniskowych i budynkiem świetlicy w OW w Skorzęcinie, o łącznej powierzchni użytkowej ca 425 m². Na przetarg wpłynęła 1 oferta. Ustalony czynsz w drodze przetargu wynosi 41.001,00 zł netto. - na sprzedaż praw majątkowych do nakładów budowlanych w postaci siedmiu domków letniskowych w zabudowie szeregowej i hangaru w OW w Skorzęcinie. Na przetarg wpłynęło 18 ofert. Cena sprzedaży uzyskana w drodze przetargu wynosi: - za domek nr 1 - 62.100,00 zł.; - za domek nr 2 - 60.409,00 zł.; - za domek nr 3 - 52.300,00 zł.; - za domek nr 4 - 96.000,00 zł.; - za domek nr 5 - 46.000,00 zł.; - za domek nr 6 - 43.000,00 zł.; - za domek nr 7 - 43.000,00 zł. Na sprzedaż praw majątkowych do hangaru nie wpłynęła żadna oferta. - na sprzedaż praw majątkowych do nakładów budowlanych w postaci 8 domków letniskowych w zabudowie szeregowej i hangaru w OW w Skorzęcinie. Na przetarg wpłynęły 4 oferty. Cena sprzedaży uzyskana w drodze przetargu wynosi: 52.202,00 zł. za domek nr 1; - 52.202,00 zł. za domek nr 2; - 46.102,00 zł. za domek nr 3; - 45.201,00 zł. za domek nr 4; - 48.202,00 zł. za domek nr 5; - 58.158,00 zł za domek nr 6; - 52.202,00 zł za domek nr 7; - 55.100,00 zł za domek nr 8. Na sprzedaż praw majątkowych do nakładów budowlanych w postaci hangaru nie wpłynęła żadna oferta. - z zakresu obrotu nieruchomościami wydano 10 decyzji zatwierdzających podziały geodezyjne nieruchomości położonych na terenie gminy i miasta w Witkowie, w tym jednej nieruchomości stanowiącej własność gminy Witkowo. - wydano 3 decyzje ustalające opłatę od wzrostu wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem lub zmianą planów zagospodarowania przestrzennego dla terenów miasta i gminy Witkowo na łączną kwotę 44.388,60 zł. Ze spraw dot. oświaty: - zorganizowałem spotkanie z dyrektorami placówek oświatowych pod kątem przygotowania arkuszy organizacyjnych tych placówek rok szkolny 2008/2009, a następnie zostały one zaopiniowane i zatwierdzone. Ponadto została omówiona aktualna sytuacja finansowa szkół, poruszono sprawy dowców szkolnych, stypendiów i wyprawki szkolnej. - wydano 366 decyzje dotyczące przyznania pomocy materialnej w formie stypendium szkolnego. - najlepszym uczniom Gimnazjum im. Adama Borysa w Witkowie wręczyłem stypendia Burmistrza GiM. Ze spraw dot. OW Skorzęcin: - w celu koordynacji działań służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo w czerwcu br. odbyło się w Ośrodku Wypoczynkowym w Skorzęcinie posiedzenie Powiatowej Komisji ds. Bezpieczeństwa Porządku Publicznego. Podczas tego posiedzenia omawiano między innymi sprawy bezpieczeństwa w Ośrodku Wypoczynkowym w Skorzęcinie w sezonie 2008 r. - przeprowadzono rozmowy kwalifikacyjne z osobami, które złożyły wniosek o zatrudnienie w charakterze inkasanta na bramie wjazdowej do OW w Skorzęcinie. Zatrudniono 15 osób do obsługi wstępu. Osoby te zostały również przeszkolone pod kątem obsługi kas fiskalnych. - w dniu 16 maja br. przez teren naszej gminy biegła sztafeta „Poleka Biega”. Do tej ogólnopolskiej akcji przyłączyła się również i nasza Gmina. I tak w okolicach Mielżyna przyłączyła się do biegaczy grupa uczniów z Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Mielżynie, a w Witkowie uczniowie Gimnazjum oraz uczniowie ze Szkoły Podstawowej Nr 2 i Nr 3. W sztafecie, która biegła przez Witkowo był między innymi Pan Robert Korzeniowski. Wspólnie złożyliśmy kwiaty przy Pomniku Powstańców Wilkp., a towarzyszący sztafetnie uczniowie zapaliли znicze. Z zakresu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych: - wspólnie z dyrektorami szkół i M-G Ośrodkiem Pomocy Społecznej przygotowano listę 45 uczestników kolonii profilaktycznych, które w tym roku odbędą się w Górach Stołowych w miejscowości Radków. - na ogłoszony konkurs w zakresie organizacji półkolonii dzieci i młodzieży wpłynęły 2 oferty: ze Stowarzyszenia Ziemia Gnieźnieńska i Stowarzyszenia Młodych Wielkopoleń. Postanowiliem kwotę 16.000,00 zł. przeznaczoną na ww. cel podzielić proporcjonalnie do liczby uczestników kolonii. I tak Stowarzyszenie Ziemia Gnieźnieńska otrzyma dofinansowanie w kwocie 4.571,00 zł, a Stowarzyszenie Młodych Wielkopoleń kwotę – 11.429,00 zł. Z imprez kulturalno-sportowo-rekracyjnych: - zorganizowałem spotkanie patriotyczne pod Pomnikiem Powstańców Wielkopolskich z okazji 217 rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Uroczeńności towarzyszyła między innymi wystawa pod hasłem „140 lat na straży Miasta i Polskości”. - wspólnie z Zastępcą oraz Przewodniczącym Komisji Szkolnictwa uczestniczyliśmy w zakończeniu sezonu szachowego 2007/2008. Nasza reprezentacja utrzymała się wśród drużyn III ligi. - wspólnie z Ośrodkiem Kultury, Sportu i Rekreacji zorganizowaliśmy „Dzień Kultury Żydowskiej”. W dniu tym można było zobaczyć wystawę pt. „Poczttówka Żydowska na Nowy rok”, wysuchać koncertu zespołu „Shalom” i referatu na temat „Społeczne i historyczne zaszłości Żydów w Witkowie i okolicy". Referat wygłosił Pan Tadeusz Pano- wicz. Na koniec można było dokonać degustacji potraw kuchni żydowskiej. • w dniach 27-29 czerwca zorganizowano obchody "Dni Witkowa": w ramach obchodów "Dni Witko- wa" zorganizowano i dofinansowano między inny- mi: Mistrzostwa Gminy Witkowo w piłce nożnej 6- osobowej, zawody wędkarskie, zawody strzeleckie oraz różne konkurencje sportowo-sprawnościowe dla dzieci i młodzieży. Z zakresu inwestycji: Ogłoszono przetarg nieograniczony na: • wykonanie modernizacji i budowy oświetlenia ulicznego miasta i gminy Witkowo, termin otwar- cia ofert 07.07.2008r. Dokonano zapytania o cenę: • na wymianę desek siedzisk ławek w OW Skorzęcin z malowaniem postumentów. Wybrano ofertę firmy ANBUD ze Strzałkowa, za cenę 39,90zł, za 1 ławkę. • na remont dachów domków letniskowych w OW Skorzęcin. Wybrano ofertę firmy ANBUD ze Strzał- kowa, za cenę 29.663,30zł. Inwestycje w trakcie realizacji: • rozpoczęto prace remontowe kratki schodowej w budynku Gimnazjum w Witkowie. • dobiega końca zagospodarowanie terenu Parku Miejskiego w Witkowie, przy ul. Wrzesińskiej. • wspólnie z dyrekcją OK,SiR-u zorganizowałem wystawę prac plastycznych pod hasłem „Witkowo z cyklu Malowana Wielkopolska”. Autorami prac byli artyści ze Stowarzyszenia Plastyków i fotografików „DEDAL” z Poznania. • jako Gmina Witkowo uczestniczyliśmy w IX Prze- glądzie Hejnałów Miast Wielkopolski, Gminę Witko- wo na przeglądzie reprezentował Pan Kazimierz Lesiak, który również na każdej sesji naszej Rady Miejskiej odgrywa hejnal Gminy i Miasta Witkowa. • uczestniczyło w Międzynarodnych Zawodach Sporto- wowo-Pożarniczych. W tym roku organizatorem tych zawodów była Gmina Witkowo. • podpisano umowy w sprawie sportu kwalifikowa- nego na kwotę 50.000,00 zł. oraz w ramach profi- laktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych na kwotę 17.000,00 zł.dla Gminnego klubu spor- towego „Victoria” - Witkowo. • dofinansowano wyjazd dzieci i młodzieży z Zespo- łu Szkolno-Przedszkolnego w Mielżynie na zawody w ramach spartakiady UKS i MDP oraz zawody strzeleckie. • zorganizowano i dofinansowano mistrzostwa gminy szkół podstawowych w 4-boju LA i piłce nożnej klas IV. • w zorganizowanym po raz pierwszy przez Staro- stwo Powiatowe w Gnieźnie Dniu Odpowiedzialno- ści Obywatelskiej organizacji pozarządowych z powiatu gnieźnieńskiego w części artystycznej wystąpiły z naszej Gminy: Witkowski Chór Seniora „MY MŁODZI” oraz zespół taneczny „MIELŻYNIACY”. W ramach współpracy samorządu gminnego z organizacjami pozarządowymi działającymi na terenie gminy i miasta dofinansowano między innymi: • wyjazd uczniów UKS „DWÓJKA” przy Szkole Pod- stawowej Nr 2 w Witkowie na zawody lekkoatle- tyczne oraz zawody pływackie, zawody strzeleckie z broni kulowej dla urzędów, podmiotów gospo- darczych przeprowadzonych przez LOK Witkowo, wyjazd członków Stowarzyszenia Centrum Rehabi- litacyjno-Kulturalnego „Promyk” Oddział w Witko- wie na spotkanie integracyjne do Cielmowa oraz członków Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów Oddział w Witkowie na spotkanie integracyjne do Skorzęcina. • zakupiono dwie siatki do piłki ręcznej na boisko ze sztuczną nawierzchnią w Witkowie przy ul. Czer- niejeńskiej. • dofinansowano drużynę OLD-Boy „Kolumbowie” za udział w turnieju piłki siatkowej plażowej, który odbył się w dniu 21 czerwca br. • trwa budowa garażu z pomieszczeniami gospodar- czymi oraz remont przyglełej świetlicy wiejskiej w Skorzęcinie, wykonano fundamenty, powstają ściany nośne wykonano częściowo kanalizację sanitarną. • trwają prace wykonania monitoringu wizyjnego w centrum miasta Witkowa, wykonano okablowa- nie ustawiono słup montażowy, zamontowano częściowo sprzęt rejestrujący. • zakończono budowę parkanu przy targowisku w Witkowie, zamontowano siedziska ławek, obsa- dzono gazony kwiatowe. Inne ważniejsze prace i dostawy: - wykonano częściowo nowe ogrodzenia przy miejscu postoju na terenie OW Skorzęcinie. - naprawiono drewniany most w Mielżynie - wykonywano kolejny remont cząstkowy dróg asfaltowych. - zakupiono i wymieniono kilka znaków drogowych. - wykonano nowe zasilanie energetyczne placu targowego w Witkowie. - wykonano koszenie poboczy dróg gminnych na terenie miasta i gminy Witkowo. - odnowiono prześrą barier zabezpieczających na moście wjazdowym do OW Skorzęcin. - zamontowano oświetlenie uliczne we wsi Folwark, Kamionka, Skorzęcin Rybakówka, ul. Skorzęcka oraz we wsi Chłądowo wraz z linką zasilając. „Strzelnica” - Czas na relaks Park położony przy ul. Wrzesińskiej w Witkowie od lat znany witkowianom jako „strzelnica” nie był wystarczająco wykorzystywany. Przez dziesiątki lat niewiele tam wykonano poza bieżącym porządkowaniem terenu. – Zdaje sobie sprawę z tego i wiedziałem o tym, że trzeba ten teren zagospodarować. Jednak przed laty wiele innych zadań było priorytetowymi, a teraz nadszedł czas, aby móc zabrać o ten teren, a może inaczej, i klimat na relaks - powiedział Krzysztof Szkudlarek, burmistrz gminy i miasta Witkowo. Prace zagospodarowania terenu zielenia „strzelnicy” zostaną wykonane za ponad osiemdziesiąt jeden tysięcy złotych. Wykonano także ścieżki rekreacyjne (ok. jednego kilometra) a miejsce parkingowe uftarowane zostało grubym żywrem. Ponadto założono trawniki (ok. 4.500 metrów kwadratowych) i obsadzono roślinnością skarpę i miejsca płaskie. Nasadzono około 5.200 roślin (drzewa, krzewy i rośliny okrywowe). Spotkanie w Witkowie W dniu 4 czerwca 2008r. na zaproszenie członków Oddziałowej Sekcji Emerytów i Rencistów oraz Zarządu Oddziału Związku Nauczycielstwa Polskiego, gościli w Witkowie na spotkaniu integracyjno-rekreacyjnym przedstawiciele Oddziałowych SEIR ZNP z powiatu gnieźnieńskiego. Przy pomniku ku czci poległym w powstaniach i w II wojnie światowej, w imieniu gospodarzy A.Twardy powitał przybyłych: Burmistrz Gminy i Miasta Witkowo K. Szkudlarka, prezesa Oddziału ZNP w Witkowie A. Jedrzejczak oraz koleżanki i kolegów z Czerniejewa, Gniezna, Kłecka i Trzemieszna. Zebrani wysłuchali hejnału naszego miasta, przewodnicząca Oddz. SEIR, H. Zalejko - Augustyn przedstawiła historię Witkowa. Głos zabrały osoby zaproszone, delegacje złożyły wiązanki kwiatów i wszyscy udali się do sali historii, po której oprowadzał p. M. Zborowski. Następnie o kościele parafialnym opowiadał ksiądz proboszcz S. Goc. Miło upłynął czas przy kawie, przy której zaprezentował się chór „My młodzi” oraz uczniowie z Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Witkowie. Później wszyscy pojechali do Skorzęcina na obiad i rejs statkiem po jeziorze Niedziegieł. W godzinach popołudniowych, po dniu pełnym wrażeń, uczestnicy spotkania wrócili do siebie, a my mamy nadzieję, że jeszcze nas odwiedzą. (A. J.) Podsumowanie Sezonu Ligowego – Sekcji Szachowej Jurand Witkowo W ostatnim meczu w sezonie, rozegranym w dniu 18.05.2008r., Jurand spotkał się z drużyną Pogoni Skalmierzyce. Mecz był o tyle bardzo ważny, gdyż po wcześniejszych zaskakujących wynikach, szachiści z Witkowa musieli przynajmniej zremisować aby spokojnie myśleć o utrzymaniu się w lidze. Po bardzo zaciętej walce udało się jednak wygrać 3,5pkt. do 2,5pkt. Dzięki temu zwycięstwu szachiści z Witkowa w następnym sezonie także będą mogli rywalizować z najlepszymi drużynami województwa wielkopolskiego, w trzeciej lidze. Seniorzy sekcji szachowej Jurand Witkowo, w sezonie 2007/2008, po raz pierwszy w historii klubu uczestniczyli w rozgrywkach III Ligi Szachowej. W rozgrywkach uczestniczyło dwanaście zespołów z: Poznania, Turku, Kościana, Skalmierzyce, Wolstyna, Śremu, Gniezna i Witkowa. Jako beniaminek rozgrywek, drużyna Juranda Witkowo zaprezentowała się znakomicie zajmując siódmą lokatę w końcowej klasyfikacji. Z rozegranych jedenastu spotkań, pięć zakończyło się zwycięstwem witkowian (w tym między innymi derbowy pojedynek z Chrobrym Gnieznem) a sześć porażek. W sumie indywidualnie zawodnicy zdobyli 31 punktów na poszczególnych szachownicach. Wraz z bardzo dobrym wynikiem w klasyfikacji drużynowej zawodnicy Juranda zajęli wysokie miejsca na poszczególnych szachownicach. Najlepszy wynik w drużynie indywidualnie osiągnął Krzysztof Kapral - wygrywając drugą szachownicę. Poza tym znakomicie zaprezentował się też Robert Mantsorski, który także wygrał „swoją” (piątą) szachownicę. Wygranie dwóch szachownic indywidualnie – z sześciu możliwych – to wielki sukces szachiściów z Witkowa. Drugie miejsce na czwartej szachownicy zajął Mariusz Mierzejewski. Pozostali zawodnicy wypadli trochę słabiej (Kudliński - 7msc na pierwszej „desce”, Pazgan - 12msc na trzeciej „desce”, Paulina Rewers – 6msc na szachownicy „kobiecej”) ale i tak walnie przyczynili się do sukcesu całej drużyny. Poszczególne zdobyte punktowe zawodników według ustwienia na szachownicach przedstawia zestawienie poniżej: | LOKATA | NAZWA DRUŻYNY | PUNKTY MECZOWE | LICZBA MAŁYCH PUNKTÓW | |--------|------------------------|----------------|-----------------------| | 1 | LECH POZNAN | 20 | 47 | | 2 | NA PIETERKU POZNAN | 18 | 41,5 | | 3 | KOMANDORIA POZNAN | 17 | 42 | | 4 | PIAST ŚREM | 14 | 36 | | 5 | SZACH WOLSZTYN | 12 | 35 | | 6 | POLAN POZNAN | 11 | 34,5 | | 7 | JURAND WITKOWO | 10 | 31 | | 8 | CHROBRY GNIEZNO | 9 | 31 | | 9 | POGON SKALMIERZYCE | 8 | 26,5 | | 10 | RASZYŃ POZNAN | 7 | 27,5 | | 11 | TEČZA KOŚCIAN | 4 | 22 | | 12 | TEČZA TUREK | 2 | 22 | Tabela końcowa rozgrywek: | LOKATA | NAZWA DRUŻYNY | PUNKTY MECZOWE | LICZBA MAŁYCH PUNKTÓW | |--------|------------------------|----------------|-----------------------| | 1 | LECH POZNAN | 20 | 47 | | 2 | NA PIETERKU POZNAN | 18 | 41,5 | | 3 | KOMANDORIA POZNAN | 17 | 42 | | 4 | PIAST ŚREM | 14 | 36 | | 5 | SZACH WOLSZTYN | 12 | 35 | | 6 | POLAN POZNAN | 11 | 34,5 | | 7 | JURAND WITKOWO | 10 | 31 | | 8 | CHROBRY GNIEZNO | 9 | 31 | | 9 | POGON SKALMIERZYCE | 8 | 26,5 | | 10 | RASZYŃ POZNAN | 7 | 27,5 | | 11 | TEČZA KOŚCIAN | 4 | 22 | | 12 | TEČZA TUREK | 2 | 22 | Na uwagę zasługuje przede wszystkim wynik Krzysztofa Kaprala, który zdobył najwięcej punktów w drużynie, dodatkowo wypełnił kolejną normę kandydata na mistrza. Sekcja Szachowa Jurand Witkowo składa serdeczne podziękowania Urzęduowi Gminy i Miasta Witkowo za wsparcie działalności szachowej w sezonie 2007/2008. Kierownik sekcji szachowej dziękuje wszystkim zawodnikom za grę, pracownikom Klubu Garnizonowego i Urzędu Gminy i Miasta Witkowo, za wkład i zaangażowanie w organizację zabezpieczenia meczów ligowych. Następny sezon rozpocznie się najprawdopodobniej w listopadzie 2008 roku. Serdecznie zapraszamy wielbicieli „królewskiej gry” do kibicowania zawodnikom z Witkowa. (MARIO) Wyniki na poszczególnych „deskach” w meczu Jurand Witkowo - Pogoń Skalmierzyce wyglądały następująco: | JURAND WITKOWO | POGON SKALMIERZYCE | |----------------|--------------------| | Kategoria Ranking | Imię i nazwisko | Kategoria Ranking | Imię i nazwisko | Wynik | | 1 | II (1800) | Zbigniew KUDLIŃSKI | I (1785) | Witosław PUSZKAREK | 1:0 | | 2 | I++ (2162) | Krzysztof KAPRAL | I (1893) | Jarosław BUKWA | 1:0 | | 3 | II (1800) | Józef PAZGAN | II (1800) | Zdzisław WOLENDER | 0:1 | | 4 | I (2000) | Mariusz MIERZEJEWSKI | II+ (1800) | Łukasz SZREITER | ½: ½ | | 5 | I (2000) | Robert MANTORSKI | II (1800) | Włodzimierz WOLENDER | 1:0 | | 6 | IIk (1600) | Paulina REWERS | I (1811) | Karolina BUKWA | 0:1 | | Razem: | | | | | 3 ½ : 2 ½ | Tytuł: Tydzień Języków Obcych w gimnazjum im. Adama Borysa w Witkowie W dniach 9 – 13 czerwca w gimnazjum im. Adama Borysa odbywał się Tydzień Języków Obcych. W tych dniach uczniowie gimnazjum mieli większą niż zwykle okazję poznać kulturę, tradycje i obyczaje krajów niemiecko i anglojęzycznych. Już w poniedziałek wszyscy chętni gimnazjalisci wzięli udział w konkursie wiedzy o krajach niemieckojęzycznych. Uczestnicy konkursu wykazywali się znajomością największych miast niemieckich, odpowiadał na pytania dotych położenia, historii oraz znajdujących się w nich zabytków. W konkursie d. Tego dnia odbyła się również pierwsza część konkursu pięciu sprawności z języka angielskiego. Uczniowie wykazywali się umiejętnościami z pisania i rozumienia tekstu słuchanego. We wtorek uczniowie witkowskiego gimnazjum pisali dyktando z języka niemieckiego. W tym konkursie najlepiej zwyciężyła uczennica klasy II c Kamila Kubasiak, II miejsce zajęła Sylwia Gronowska (klasa III b) a III miejsce Przemysław Robaszkiewicz, z klasy III. W drugiej części dnia uczniowie rozwijali test gramatyczny z języka angielskiego oraz wykazywali się umiejętnościami rozumienia tekstu czytane go. Konkurs pięciu sprawności z języka angielskiego zakończono w środę „egzaminem” z mówienia. Zwycięzcami w tym konkursie zostali: - w klasach pierwszych: I miejsce - Sara Kmieciak - klasa I g II miejsce - Mauryce Dajewolski - klasa I f III miejsce - Joanna Pustelnik - klasa I f - w klasach drugich i trzecich: I miejsce - Katarzyna Pluta - klasa II g II miejsce - Michalina Pokora - klasa II g III miejsce - Patrycja Czaplińska oraz Marta Struszczyk Wyróżnienie: Tomasz Makowski - klasa II c. W środę odbył się również apel podsumowujący II Tydzień Języków Obcych. Dyrektor szkoły oraz nauczyciele języków obcych wręczyli nagrody laureatom konkursów. Oprócz wymienionych wcześniej osób nagrodzeni zostali: - w konkursie „Najpiękniejsze zabytki krajów niemieckojęzycznych w miniaturze”: I miejsce - Patryk Michalak - klasa II g, Rafał Szczepański - klasa I f II miejsce - Kamila Kubasiak - klasa II c, Agnieszka Rybacka - klasa III c III miejsce - Piotr Nowak - klasa II e, Kasia Depczyńska - klasa II g, Sebastian Dudek - klasa I Wyróżnienie: Ewelina Nowakowska, Kasia Mikolajczewska, Kinga Budzyńska, Michał Turwicz - w Szkolnym Konkursie Języka Angielskiego: Laureaci: Tomasz Makowski, Patrycja Czaplińska, Ewelina Pinarska Wyróżnienie: Katarzyna Kogut, Magdalena Kierzek, Martyna Musiałek, Dominika Oczepa, Marta Struszczyk - W ogólnopolskim konkursie języka niemieckiego: Laureaci: Małgorzata Janicka, klasa II b oraz Jagoda Jałoszyńska, klasa II c Dzień uprzejmości sponsorów laureaci otrzymali nagrody książkowe i drobne upominki. Po wręczeniu nagród przyszodzi czas na główny punkt programu, czyli „Festiwal piosenki anglo- i niemieckojęzycznej”. Przedstawiciele poszczególnych klas pieśnieli piosenki w języku angielskim i niemieckim. Wszyscy wykonawcy nagrodzeni zostali gromkimi brawami, a publiczność nie raz prosiła o bis. Jury postanowiło przyznac platynową płytę Damarionowi Dudkowi, z klasy III c, który długo nie mógł opędzić się od fanek oraz zespołowi z klasy II g, w składzie: Karol Śpiewski, Karol Kral, Jakub Han, Sebastian Bartkowiak, Adrian Ziolkowski, Oskar Wojtyra, Miriam Maciuga, Marta Skurzyńska oraz Izabela Binkiewicz. Miejscie drugie zajęły dziewczęta z klasy I e i I f, natomiast miejsce trzecie uczniowie klasy III e. Po zakończeniu festiwalu uczniowie obejrzał przedstawienie w języku niemieckim, przygotowane przez uczniów klas drugich pt. „Der faule Jockel”. Przez cały tydzień uczniowie mogli obejrzeć wystawę prac zwycięzców konkursu „Najpiękniejsze zabytki krajów niemieckojęzycznych w miniaturze” oraz poszerzyć wiedzę na ich temat. Na zakończenie obchodów II Tygodnia Języków grupa uczniów gimnazjum wychylała na wymianę do zaprzyjaźnionej niemieckiej gminy Cadenberg. Tydzień Języków Obcych przygotowali nauczyciele języków obcych. (na) Ostatni raz byłem w Witkowie 63 lata temu Dnia 16.05.2008 roku w Sali Historii w Witkowie odbyło się niecodzienne spotkanie. Na zaproszenie Witkowskiego Klubu Kolekcjonerów przyjechał specjalnie do naszego miasta Amerykanin Ray A. Sundet mieszkający na stałe w stanie Wisconsin. Był on jednym z 10 członków załogi samolotu B-17 „Latająca Forteca” dowodzonego przez porucznika Warrene I. Knoxa. 19 marca 1945 roku pomimo bardzo poważnych uszkodzeń samolot zdążył bezpiecznie wyładować w okolicach Witkowa. Przyjazd radioperatora samolotu był bardzo szczęśliwym zrządzeniem losu, gdyż w ostateczny sposób potwierdził wnioski z prowadzonych przez Witkowski Klub Kolekcjonerów od 1998 roku badań. Dla weterana II Wojny Światowej była to sentymentalna podróż, którą odbył w towarzystwie swoich dwóch córek i ich mężów. Liczący 83 lata starszy pan trykał humorem, był bardzo ciekaw wszystkiego. Opowiadał z detalem swoją przygodę którą przeżył ponad 63 lata temu. Był ze swoją rodziną bardzo zaskoczony badaniami naszego Klubu. Zdziwiła go ilość zgromadzonego materiału który doprowadził do określenia przynależności samolotu i odszukaniu po tak długim okresie trzech członków załogi samolotu. Na spotkanie zostali zaproszeni Państwo Borowcy z Czajek oraz Jan Blaszyński. Dzięki nim nasze muzeum pozyskało kilka elementów z wyposażenia samolotu. Ray pozostawił oryginalne słuchawki oraz pokrowiec na maskę tlenową które to rzeczy w ostatnim momencie zabrął z rozbitego samolotu. Amerykanie w Sali Historii dostali pamiątki ufundowane przez UGIM w Witkowie. Wielkim przeżyciem dla lotnika z USA było obejrzenie miejsca w którym lądowali. Nie mniejsze wrażenie zrobił widok pałacu w Mierzewie w którym Ray mieszkał po lądowaniu. Rozpoznał go bez trudu mimo rozpaczliwego stanu w jakim się znajduje. W ciągu kilku dniowego pobytu w Gnieźnie goście zowiedzieli dodatkowo Katedrę i Ostrow Lednicki oraz zobaczyli Stare Miasto w Poznaniu. Szczególne podziękowania należą się żołnierzom z Powidza, którzy mile powitali gości podczas wycieczki na lotnisko. Dzięki uprzejmości dowództwa zaznajomiли się z symulatorem lotu, samolotami oraz zwiedzili port lotniczy. Goście podziwiali piękno Gniezna oraz jego zabytki. Bardzo dobre wrażenie zrobiło na nich Witkowo. Niewątpliwie dla gości z USA wizyta w naszym mieście i okolicy pozostanie na zawsze w pamięci. Rodzina Raya postanowiła przyjechać tu jeszcze raz na dłużej. W Sali Historii jest stała ekspozycja dotycząca tego wypadku lotniczego. Oprócz oryginalnych elementów samolotu zgromadzonych przez Witkowski Klub Kolekcjonerów, znajdują się tam dary syna pilota samolotu Kenia Knox nadesłane w tym roku. W przyszłym roku Ken przyjdzie powtórnie ze swoją rodziną z dalekiego Teksasu. Ray Sundet oraz Ken Knox stali się najlepszymi ambasadorami naszego miasta w USA. Wiesław Głownowski - Witkowski Klub Kolekcjonerów Z życia Szkoły Podstawowej w Gorzykowie Dzień Sportu „Nie liczy się wynik, najważniejszy jest udział” – pod tym hasłem Uczniowski Klub Sportowy wraz z Radą Rodziców zorganizował w naszej szkole 2 czerwca 2008r. Dzień Sportu połączony z Dniem Dziecka. Uczniowie młodszych klas wzięli udział w wieloboju sprawnościowym: slalom między pałkami, rzut woreczkami do celu, rzut kółkami ringo, skoki przez składankę, strzał do mini bramki. Natomiast starsi uczniowie zmagali się w wieloboju skocznościowym: skoki w dal, bieg na 60 m, trójkołeku. W jednej i drugiej grupie wyłoniono zwycięzców. W klasach młodszych: 1. Zofia Śrubu kl.3 2. Sonia Januchowska kl.3 3. Ewa Mindykaewska kl.3 1. Dominik Białas kl.1 2. Karol Woźniak kl.3 3. Mikołaj Miechowicz kl.3 W klasach starszych byli to: 1. Monika Kierzek kl.5 2. Zaneta Rzepka kl.5 3. Marika Ćwiklińska kl.6 1. Jakub Bartczak kl.6 2. Paweł Skibiński kl.6 3. Bartek Zamorski kl.6 Pierwsi trzej zawodnicy otrzymali dyplomy i nagrody rzeczowe zarówno w kategorii dziewcząt jak i chłopców. Podczas rywalizacji sportowej uczeń klasy 6 Jakub Bartczak ustanowił nowy rekord szkoły w trójskoku z miejsca wynikiem 7,20 m. Na zakończenie rozegrano mecz piłki nożnej: klasa 6 - reprezentacja reszty szkoły. Rada Rodziców zatrudniła się o lody i słodkie niespodzianki, a także napoje i prezenty dla każdego, aby nikt nie czuł się pokrzywdzony. puszek, a KAROL BLASZYŃSKI z klasy czwartej zebrał 4394 puszki. Aby nikt nie czuł się pokrzywdzony każdy z nich otrzymał ROWER. Radość zwycięzców była ogromna. DNI EUROPEJSKIE 2008 Po raz pierwszy w naszej szkole 17 czerwca obchodzone były DNI EUROPEJSKIE. Każda z klas miała za zadanie przygotować jak największej wiadomości o wybranym państwie, zaprezentować wybrany taniec oraz potrawę oraz ze sposobem przygotowania. Ale to nie wszystko, na koniec odbył się konkurs sprawdzający, kto lepiej zapamiętał każdy państw. Klasa zerowa wraz z pierwszą mówiły o FRANCJI, klasa druga z trzecią prezentowały HISZPANIĘ, klasa czwarta z piątą - GRECJE, a szósta - WŁOCHY. Oczywiście musiały to być państwa UNII EUROPEJSKIEJ. Na zakończenie odbyła się degustacja wyśmienitych potraw przygotowanych samodzielnie przez uczniów. Palce lizać. W przyszłym roku nastąpi kontynuacja konkursu. WYCIECZKA DO POZNANIA 18 czerwca 2008 r. pojechaliśmy do stolicy województwa, zwiedziliśmy nowe ZOO, Muzeum Pszczelarstwa, widzieliśmy jak robi się świątek, nawet po jednej dostaliśmy. Utrudnienia ale zadawoleni wróciliśmy do domu. Były z nami panie: Beata Prusinowska, Ewa Popek i Ewa Bartczak. POŻEGNANIE KLASY SZÓSTEJ Dnia 20 czerwca 2008 r. na uroczystym apelu pożegnaliśmy uczniów klasy szóstej: Marcina Antczaka, Jaku-ba Bartczaka, Łukasza Białasa, Marię Ćwiklińską, Karolinę Jasieńkę, Jakuba Janikowskiego, Julitę Kozłowską, Tomka Kubasiaka, Mariusza Jastrzębskiego, Patryka Nowaczyka, Pawła Skibińskiego – wraz z wychowawcą Antonim Zbrowskim. Wszyscy byli bardzo wzruszeni i przejęci. A przed nami wakacje, cieszymy się bardzo i marzymy, aby trwały jak najdłużej. MINI EUROWIZJA To już ósma edycja zmagań uczestników konkursu. Aby wziąć udział należało przygotować pieśnię oraz mini playletę znanego artysty. I zaczęło się: była DODA, Monika Kierzek, KANI-KULY klasy drugiej, MAKARENA PO POLSKU klasy szóstej, OCZY CZARNE – klasy pierwszej, BREAK DANCE klasy piątej, trzeciej i czwartej. Komisja konkursowa miała nie lada problem z wyłonieniem zwycięzców. Zwyciężyły DODA - Monika Kierzek oraz MA-KARENA PO POLSKU w wykonaniu Ewa Bartczak "Powiat witkowski w okresie Rewolucji Niemieckiej 1918/1919" Burmistrz Gminy i Miasta w Witkowie wraz z Komitetem Organizacyjnym mają zaszczyt zaprosić do lektury nowo wydanej książki "Powiat witkowski w okresie Rewolucji Niemieckiej 1918/1919" Książkę można zakupić w Bibliotece Publicznej Miasta i Gminy Witkowo ul. Powstańców Wielkopolskich 17a oraz w Sali Historii Witkowa ul. Park Kościuszki 17. Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Witkowo Godziny Otwarcia poniedziałek, środa, piątek w godzinach 11.00 - 18.00 wtorek, czwartek i Sobota w godzinach 8.00 - 14.00 Sali Historii Witkowa Godziny Otwarcia piątek, niedziela w godzinach 11.00 - 13.00 "Wiosenne zabawy z mamą i tata" Dnia 9.05.08r. o godzinie 16.00 w Przedszkolu Miejskim „Bajka” przy ul. Powstańców Wielkopolskich rozpoczął się festyn rodzinny pod hasłem „Wiosenne zabawy z mamą i tata”. Pani Dyrektor Ewa Skrzypaska powitała wszystkich uczestników festynu i zachęciła do wspólnej zabawy. Dzieci z wszystkich grup wiekowych odpisowały hymn Przedszkola, a następnie zachęciły rodziców do wspólnej zabawy słowami piosenki „Rodzinka”. Na dzieci czekało wiele atrakcji: konkurencje sportowe, konkurs plastyczny, loteria fantowa, kiermasz książek, aukcja prac plastycznych dzieci. Dużą atrakcją była kawiarenka gdzie można było kupić kawę, herbatę i soczki oraz przekąski wspaniałe ciasta, które upieliły mamy i tatów. Zapach grilowanych przez rodziców kiełbasek roznosił się po całym Witkowie. Oprawę muzyczną przygotował pan Paweł Januchowski. Największą popularnością wśród dzieci cieszyła się loteria fantowa. Sponsorami atrakcyjnych fantów byli rodzice. Dyrekcja, pracownicy Przedszkola Miejskiego „Bajka” dziękują wszystkim rodzicom którzy zaangażowali się w przygotowanie festynu. Małgorzata Kalinowska Izabela Laciuća Dzień Otwarty w przedszkolu Miejskim „Bajka” 15.05.08r. w przedszkolu Miejskim „Bajka” przy ul. Powstańców Wielkopolskich odbył się Dzień Otwarty dla rodziców i dzieci, które zaczynają uczęszczać do Przedszkola od września. Przybyli goście zostali przyjęci w odpowiednich grupach wiekowych. Panie z poszczególnych oddziałów przygotowały różne atrakcje. W oddziale I pod okiem Pani: Izabeli Laciuća, Barbary Ogórek i Czesławy Rybarczyk dzieci mogły uczestniczyć we wspólnej zabawie z dziećmi z oddziału „Maluchów”. Zostały przywitane piosenką oddziału pt.: „My jesteśmy krasnoludki” w wykonaniu dzieci z oddziału „Krasnoludków”. Następnie uczestniczyli w zabawach dowolnych w sali, w zabawach ruchowych przy muzyce oraz mieli możliwość wykonania pracy plastycznej z mamą lub tatą pt.: „Krasnoludek”. Rodzicom zostały rozdane ankiety i referaty zawierające dobre rady dla rodziców przyszłych przedszkolaków. Następnie Pani Małgorzata Kalinowska z grupą 5 – latków zaprosila wszystkich gości na teatrzyk przygotowany przez dzieci z oddziału III pt.: „Czerwony Kapturek”. Dzieci miały również możliwość pobawienia się na przedszkolnym placu zabaw. Małgorzata Kalinowska Izabela Laciuća Witkowo z cyklu „Malowana Wielkopolska” Stowarzyszenie Plastyków i Fotografików "Dedal" z Poznania składa serdeczne podziękowanie Władom Miasta za ogromne zaangażowanie w organizację wernisażu prac plastycznych członków naszego stowarzyszenia. Z ogromnym wzruszeniem i pełną satysfakcją przyjęliśmy zaproszenie na otwarcie naszej wystawy pt. „Witkowo” z cyklu „Malowana Wielkopolska”. Patronat nad organizacją tej wyjątkowo artystycznej imprezy sprawowała Dyrektor OKSiR pani Alicja Wentland. Na wernisażu byliśmy zaszczęśliwi obecnością Burmistrza Gminy i Miasta Witkowa pana Krzysztofa Szkludarka, przedstawicieli Rady Miasta, dyrektorów szkół oraz młodzieży i społeczności miasta. Na podkreślenie współpracy z gminnym Ośrodkiem Kultury należy wspomnieć, iż jest to kolejna wystawa z cyklu „Malowana Wielkopolska” i trzeci plener członków naszego stowarzyszenia w ośrodku wypoczynkowym w Skorzęcinie. Otoczająca nas przyroda, pejzaże i architektura ośrodka budzi podziw a przede wszystkim inspiracje do tworzenia obrazów. Różnorodność prac i tematów malowana jest odpowiednimi technikami plastycznymi tj. olejem, akrylem, akwarelą i pastelami. Sprzyjająca atmosfera i gościnność władz miasta Witkowa są ogromną wartością naszej współpracy. Mają one nieprzeczeszalny wpływ na rozwój naszej twórczości. Prace nasze wystawiamy w galerach Poznania, Domach Kultury Wielkopolski podkreślając walory i piękno naszego regionu. Współpraca z ośrodkiem kultury pozostaje oddaniem się słusznej sprawie godnego reprezentowania wartości kulturowych. W miesiącu czerwcu wystawimy prace naszych artystów w macierzystej galerii Stowarzyszenia Plastyków i Fotografików „Dedal”. Tematem wystawy będzie „Malowana Wielkopolska”, na którą serdecznie zapraszamy władze miasta Witkowa oraz osoby zainteresowane malarskiem członków naszego Stowarzyszenia. Z serdecznym przesłaniem wyrazów wdzięczności W imieniu artystów Stowarzyszenia „Dedal” Bogdana Bednarska Działaj Lokalnie rusza na terenie LGD Stowarzyszenie Światowid !!! Jesteś organizacją pozarządową posiadającą osobowość prawną lub grupą nieformalną, w której imieniu wniosek złożyć może organizacja pozarządowa?. Chcesz wspierać aktywność mieszkańców swojej społeczności, pobudzać ich aspiracje i pozyskiwać dotacje na inicjatywy obywatelskie? Zgłoś się do konkursu Działaj Lokalnie VI w którym możesz pozyskać aż do 6 tysięcy złotych na realizację ciekawych projektów społecznych. „Działaj Lokalnie to Program Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany od 2000 roku. Służy on przede wszystkim rozwiązywaniu problemów małych społeczności, poprzez wspieranie ciekawych projektów, pobudzanie aspiracji życiowych mieszkańców oraz przyczynianie się do poprawy jakości życia w miejscowościami do około 20.000 osób. Ze środków finansowych Programu wspierane będą bardzo różnorodne przedsięwzięcia: kulturalno-edukacyjne, ekologiczne, nastawione na podtrzymywanie tradycji, promujące turystykę i przedsiębiorczość oraz wiele innych. Wnioski można składać do 11 sierpnia 2008 r. !!! Więcej informacji w biurze Stowarzyszenia Światowid Łubowo 1, (pokój 22) lub pod numerem telefonu 061 427 59 50. Dokumentacja konkursowa do pobrania na stronie www.swiatowid.lubowo.pl Sprawozdanie z działalności Burmistrza i Urzędu Gminy i Miasta w Witkowie za 2007 rok. Część 3 Z zakresu planowania i zagospodarowania przestrzennego: 1. Podjęto uchwałę w sprawie przystąpienia do sporządzenia zmiany studium uwzorunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Witkowo, w miejscowości Ćwierdzin; działki o numerach od 274 do 298 oraz od 301 do 306, uchwale w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego: terenów w miejscowości Witkowo i uchwale w sprawie zmiany uchwali dot. opracowania miejscowego planu działek położonych w miejscowości Witkowo w obrębie ulicy Kosynierów i Leśnej oraz w Strzyżewie Witkowskim, z przeznaczeniem na cele lokalizowania zabudowy mieszkaniowej z dopuszczeniem nieużyciowych usług. Podjęcie uchwały podtytułowane było potrzebą zmiany przeznaczenia części zakresu opracowania. 2. Podjęto 4 uchwały w sprawie uchwalenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego: - dla obszaru w miejscowości Kołaczkowo, (część działki nr 17/16 o pow. ok. 0,7000 ha), - terenu działek w miejscowości Ćwierdzin, (teren eksploatacji kruszycy naturalnego), - dla obszaru w miejscowości Jaworowo, (działka nr 45/1 o pow. ok. 0,7737 ha), - dla obszaru w miejscowości Kołaczkowo, (działki nr 17/12, 17/15, 17/17 i 18/3 o łącznej powierzchni 3,16 ha) z przeznaczeniem na cele aktywizacji gospodarczej - przetwórstwo rolno-spożywcze. 3. Sporządzono 243 wypisy, wywisy i zaświadczenia z miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz studium uwzorunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Witkowo. 4. Dokonano analizy 14 wniosków właścicieli działek, dotyczących opracowania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz 26 wniosków w sprawie zmiany kierunku zagospodarowania terenów działek w obowiązującym studium uwzorunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Witkowo. Z zakresu ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu: W 2007r. złożono 138 wniosków w tym: - 107 wniosków o wydanie decyzji o warunkach zabudowy, - 6 wniosków o ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego, - 23 wnioski o zmianę wydanych decyzji, - 2 wnioski o przeniesienie decyzji o warunkach zabudowy na rzecz innej osoby. Wydano: - 82 decyzje o warunkach zabudowy, w tym: 107 wniosków o wydanie decyzji o warunkach zabudowy, 42 decyzje na budowę rozbudowy lub nadbudowy budynków mieszkalnych jednorodzinnych, 17 decyzji na budowę budynków gospodarczych, garażowych i budynków oraz budowli związanych z produkcją rolną, 4 decyzje na rozbudowę istniejących budynków letniskowych, 8 decyzji na budowę i rozbudowę budynków związanych z usługami, handlem i produkcją, 6 decyzji na zmianę sposobu użytkowania istniejących budynków, w 5 przypadkach odmówiono ustalenia warunków zabudowy, umorzone 4 postępowania - ze względu na wycofanie przez wnioskodawców swych wniosków. - Ponadto wydano 5 decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego dla budowy linii świątynno-drogowej Wielowieś-Ruchocinek, budowy gazociągu i stacji wysokiego ciśnienia Trzebnica-Witkowo, budowy energetycznej linii kablowej w Witkowie, przy ul. Słowiańskiej, w 2 przypadkach odmówiono ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego dla budowy wolnostojących elektrowni wiatrowych w miejscowościach: Malachowo Złych Miejsc i Ćwierdzin. - Wydano 19 decyzji zmieniających warunki zabudowy. Umorzone 1 postępowanie w sprawie wydania decyzji zmieniającej ponieważ wnioskodawca wycofał wniosek. - Wydano dwie decyzje przenoszące warunki zabudowy na rzecz innej osoby. - działkę gruntową niezabudowaną położoną w Malachowie Złych Miejsc, o pow. 0,0680 ha, za kwotę 17.324,00 zł brutto. - działkę gruntową niezabudowaną, położoną w Malachowie Złych Miejsc, o pow. 0,0855 ha. 35.574,00 zł brutto. - ponadto przygotowano do sprzedaży nieruchomości gruntową niezabudowaną, o pow. 0,4000 ha, położoną w Gaju. Pierwszy przetarg zakończył się wynikiem negatywnym. II. Nabywanie nieruchomości: - podpisano z Agencją Mienia Wojewskiego działającą w imieniu Skarbu Państwa akt notarialny stanowiący umowę darowizny na rzecz Gminy Witkowo nieruchomości stanowiącej obiekt przedszkola, położonego w Witkowie przy ul. Jasnej, - na podstawie przysługującego gminie uprawnienia wynikającego z umów dzierżawy gruntu w OW Skorzęcin. Gmina Witkowo dokonała rozliczenia nakładów pozycjonnych na gruncie przez firmę „RELAX ROBIS”. - Gmina Witkowo, otrzymała z mocy praw na podstawie decyzji Wojewody Wielkopolskiego działa zabudowane budynkiem mieszkaniowym wielokondygnacyjnym, położonym w Witkowie przy ul. Wojska Polskiego o łącznej powierzchni 0,3074 ha. III. Dzierżawy: - Wydzierżawiono bezprzetargowo: - grunty pod garażami przy ul. Jasnej i Dworcowej oraz grunty pod pawilonami handlowymi, w tym celu przygotowano 34 umowy dzierżawy, - grunty pod garażami w Ruchocinku na rzecz właścicieli garaży, najemców komunalnych lokalni mieszkaniowych, w tym celu przygotowano 3 umowy dzierżawy, - grunty w celu rolniczego wykorzystania, położone na terenie gminy Witkowo w tym celu przygotowano 19 umów dzierżawy, - nieruchomość gminną stanowiącą staw wraz z przyległym gruntem, położoną w Chądowie, - oddano do korzystania na rzecz mieszkańców Solecztwa Chądłowo grunt gminny, stanowiący działkę nr 98/2 w celu urządzienia boiska sportowego i placu zabaw. IV. W zakresie pozostałych spraw z tytułu gospodarki nieruchomościami: - zaktualizowano wykaz dzierżawców gruntów komunalnych przeznaczonych do opadokowania w 2007r. - przygotowano informację o stanu mienia komunalnego. - wydano 37 decyzji zatwierdzających podziały nieruchomości położonych na terenie gminy i miasta Witkowo, w tym jednej stanowiącej własność gminy Witkowo. - wydano 60 decyzji ustalających nową wysokość opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego gruntów położonych w Gminie Witkowo w związku ze wzrostem wartości nieruchomości, przeznaczonych na prowadzenie działalności gospodarczej. W zakresie dodatków mieszkaniowych: - wydano 288 decyzji - w tym: 246 decyzji pozytywnych, 36 decyzji odmownych ze względu na to, że wnioskodawcy nie spełnili warunków uprawniających do przyznania dodatku mieszkaniowego. - 1 decyzję o wygaśnięciu decyzji przynajmniej dodattek mieszkaniowy, 3 decyzje wstrzymujące wypłatę dodatku mieszkaniowego oraz 2 decyzje o wygaśnięciu decyzji wstrzymującej wypłatę dodatku mieszkaniowego. W 2007 roku wyплачono 1605 dodatków mieszkaniowych na łączną kwotę 187.699,99 zł. Krzysztof Szkudlarek Całą dalszą sprawozdanie z działalności Burmistrza oraz Urzędu Gminy i Miasta w Witkowie za rok 2007 już w następujących numerach „Witkowskich Wiadomości Samorządowych” zapraszamy. W dniu 17 czerwca odbyło się posiedzenie Komisji Rewizyjnej. Komisja dokonała kontroli przeprowadzonych przez Gminę przetargów, w tym szczegółowe analizie poddano przetarg na modernizację dróg i ulic. Ponadto kontrolowano działalność Uczniowskich Klubów Sportowych i magazyn sprzętu sportowego, będącego w dyspozycji Gminnego Klubu Sportowego „Vitocia”. Komisja wysłuchała również przedstawionej przez p. Mariana Gadzińskiego - Zastępcę Burmistrza informacji o realizacji wniosków, zgłoszonych przez Komisję. W dniach od 23 do 25 czerwca odbyły się przesedyjne posiedzenia Komisji. Głównym ich celem było zapoinowienie tematów planowanych do rozpatrzenia na sesji Rady Miejskiej, planowanej na dzień 30 czerwca br. Ponadto Komisja Rolnictwa, Ochrony Środowiska i Przestrzegania Porządku Publicznego zapoznała się z realizacją Programu Ochrony Środowiska oraz realizacją Regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie gminy. Wspólnie z Dyrektorem Powiatowego Zarządu Dróg Komisja Rolnictwa omówiła sprawy związane ze stanem dróg gminnych i powiatowych. Komisja Szkolnictwa, Kultury, Sportu i Opieki Społecznej podsumowała działalność Gminno-Miejskiego Szkołnego Związku Sportowego oraz omówiła sprawę środków finansowych na zabezpieczenie zadań UKS w szkołach w I semestrze roku szkolnego 2008/2009. Analizowano również realizację Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych za okres pięciu miesięcy br. Komisja Finansów i Rozwoju Społeczno-Gospodarczego sprawdziła stan realizacji prac inwestycyjnych. W dniu 30 czerwca odbyła się XV sesja Rady Miejskiej. Po otwarciu sesji i wysłuchaniu hejnału Gminy w wykonaniu p. Piotra Lesiakia, p. Krzysztof Szkudlarek - Burmistrz Gminy i Miasta oraz p. Marian Walczak - Wiceprzewodniczący Rady podziękowali p. Piotrowi i jego ojcu p. Kazimierzowi za uświetnianie obrad sesyjnych. Do podziękowań dołączone upominek. Pan Wiceprzewodniczący Rady poinformował ponadto, że p. Kazimierz Lesiak reprezentował Gminę Witkowo w IX Przeglądzie Hejnałów Miast Wielkopolski, który odbył się w dniu 18 maja w Murowanej Goślinie i zaprezentował zebranym dyplom i statuetkę za udział w tym Przeglądzie. W dalszej części obrad p. Katarzyna Muniak przedstawiła ofertę Punktu Informacyjnego Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego w Gnieźnie, działającego w ramach Gnieźnieńskiej Agencji Rozwoju Gospodarczego, a p. Ryszard Nadowicz omówił sprawy związane z obroną cywilną. Rada Miejska wysłuchała: informacji o działalności miejskiej, uchwale Nr XV/137/08 dot. zmiany uchwały VII/56/07 w sprawie częściowego powierzenia Miastu Gnieźnie zadań własnych Gminy Witkowo w zakresie wychowania przedszkolnego; uchwale Nr XV/138/08 zmieniającą Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych; uchwale Nr XV/139/08 w sprawie procedury uchwalania budżetu oraz rodzaju i szczegółowości materiałów informacyjnych towarzyszących projektowi budżetu; uchwale Nr XV/140/08 dokonującą zmian w budżecie gminy i miasta na 2008r.; uchwale Nr XV/141/08 o przystąpieniu Gminy Witkowo do Stowarzyszenia „Świątowid” w Lubowie (jako członek zwyczajny); uchwale Nr XV/142/08 wyrażającą zgodę na oddanie w dzierżawę nieruchomości w Skorzęcinie na okres do 10 lat; uchwale Nr XV/143/08 w sprawie wynagrodzenia Burmistrza Gminy i Miasta. Kolejna sesja Rady Miejskiej planowana jest na dzień 19 września 2008r. (B.R.M.) Targ Wiejski w Dziekanowicach Dnia 14 czerwca 2008 r. na terenie Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy w Dziekanowicach odbył się już po raz trzeci w tegorocznej edycji Targ Wiejski Produktu Lokalnego i Tradycyjnego. Było zakupić także wspaniałe rękodzieła m.in. haftowane ozdoby i serwetki oraz torby i koszulki, dużym zainteresowanie cieszyły się wyroby z masy solnej oraz sznurka, a także szczotki z włosia końskiego i gliniane garnki. W ofercie sprzedaży znalazły się także krzewy, drzewka ozdobne oraz kwiaty, świeczki i pamiątki. Odwiedzającym Targ oraz wystawcom czas umilały piosenki śpiewane przez młodzież z gimnazjum w Lubowie. Dużą atrakcją okazały się również młode koźki, które wzbudziły największe zainteresowanie wśród najmłodszych. Serdecznie wszystkich zapraszamy na kolejny Targ Wiejski. Monika Gramza Przygotowania do kampanii żniwnej W dniu 4 lipca 2008 r. odbyło się wspólne posiedzenie Komisji Rolniczej Rady Miejskiej, Sołtysów, Prezesów Kołek Rolniczych i działaczy Gminnego Związku Rolników, Kołek i Organizacji Rolniczych. Głównym tematem posiedzenia było omówienie przygotowań do kampanii żniwnej oraz spraw związanych z organizacją dożynek gminnych. Informacje nt. przygotowania SKR i GS do kampanii żniwnej przedstawił kolejno: p. Maria Dykszak – Prezes Spółdzielni Kołek Rolniczych Rolniczych i p. Zenon Mietlicki - przedstawiciel Gminnej Spółdzielni „SCH”. Następnie ustalono termin dożynek gminnych na dzień 24 sierpnia 2008 r. i określono wstępny program uroczystości, które rozpoczna się mszą św. o godz. 12,00. Pan Krzysztof Szkudlarek – Burmistrz Gminy i Miasta poinformował zebranych, że w związku z długotrwałą suszą, powołana przez Wojewodę Ogłoszenie o punktach zbierania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 6a ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach /tekst jednolity Dz. U. z 2005r. Nr 236, poz. 2008 ze zm./ podaje się do publicznej wiadomości informację o punktach zbierania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego na terenie Miasta i Gminy Witkowo: 1. Zakład Gospodarki Komunalnej w Witkowie ul. Wrzesińska 14, 62-230 Witkowo Punkt Zbierania Zużytego Sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego ul. Nowa 7, 62-230 Witkowo. 2. Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska” w Witkowie ul. Dworcowa 6, 62-230 Witkowo Punkt Zbierania - sprzedaż sprzętu elektrycznego i elektronicznego Sklep RTV i AGD., ul. Poznańska 1, 62-230 Witkowo. 3. Apteka mgr Krystyna Klebańska ul. Poznańska 18, 62-230 Witkowo Punkt Zbierania - sprzedaż sprzętu elektrycznego i elektronicznego Apteka, ul. Poznańska 18, 62-230 Witkowo. Dokonano również wyboru komisji konkursowej w konkursie wieńcy żniwnych w następującym składzie: Gmina Komisja podejmie czynności zmierzające do oszacowania szkód spowodowanych tymi niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi w gospodarstwach rolnych. Sołtysi otrzymali na ten temat kurendy. Pan Burmistrz Gminy i Miasta omówił inwestycje, które będą realizowane w br. Posiedzenie było też okazją do zgłaszania wniosków dotyczących głównie poprawy bezpieczeństwa na drogach. (B.R.M.) KOMUNIKAT Burmistrz Gminy i Miasta Witkowo ogłasza przetarg ustrny nieograniczony na dzierżawę nieruchomości stanowiącej lokal użytkowy położony przy ul. Poznańskiej 16 w Witkowie. Przedmiotem przetargu jest lokal użytkowy, położony w budynku gminnym przy ul. Poznańskiej 16 w Witkowie, na działce oznaczonej geodezyjnie nr 936, o pow. 0,0359 ha, zapisanej w KW 20196. Nieruchomość nie jest objęta planem zagospodarowania przestrzennego, w ewidencji gruntów stanowi teren oznaczony symbolem Br- zabudowane tereny rolne. W studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Witkowo nieruchomość stanowi teren zainwestowany. Lokal położony jest na parterze, o łącznej powierzchni użytkowej 72,10 m², w centrum Witkowa, przy głównej ulicy handlowej. Okres dzierżawy: 5 lat Wywoławczy czynsz miesięczny wynosi: 1.150,00 zł netto. Wkład początkowy: 1.150,00 zł Do wylicytowanego czynszu zostanie doliczony podatek VAT 22% Przetarg odbędzie się 17 lipca 2008r. o godz. 12.00 w siedzibie urzędu Gminy i Miasta w Witkowie, przy ul. Gnieźnieńskiej 1, w sali nr 1. Warunkiem udziału w przetargu jest wpłata wadium na konto Gminy Witkowo. Przed przystąpieniem do przetargu każdy z uczestników przetargu zobowiązany jest do złożenia oświadczenia, że zapisał się ze stanem technicznym lokalu oraz z regulaminem przetargu i dzierżawy oraz przyjmuje podane w nim warunki bez zastrzeżeń; druk oświadczenia można pobrać w siedzibie urzędu, pok. nr 15. Wadium wpłacone przez uczestnika przetargu, który wygrał, zaliczone zostanie na poczet czynszu dzierżawnego. Pozostałe wadium zostaną zwrocone niezwłocznie po zakończeniu przetargu, najpóźniej w ciągu 3 dni od zakończenia przetargu. 1. Wadium należy wpłacać gotówką w kasie znajdującej się w Urzędzie Gminy i Miasta w Witkowie lub przelewem na konto Urzędu w GBW Konin (BS Witkowo) nr 43 8538 0002 0000 0677 2000 0008 w terminie do dnia 14 lipca 2008r. 2. Wadium będzie się wnieść, jeżeli zrealizowane przelewem wpłynęło w wyznaczonym terminie na rachunek Gminy Witkowo. 3. Z dodatkowymi warunkami przetargu i dzierżawy można zapoznać się w Urzędzie Gminy i Miasta w Witkowie, ul. Gnieźnieńska 1, pok. nr 15, tel. (061) 47-78-194, w godzinach od 8.00 do 15.00 4. Zainteresowani mogą zapoznać się z przedmiotem dzierżawy po uprzednim uzgodnieniu terminu. Witkowo 2008-06-30 DODATKOWE WARUNKI PRZETARGU I DZIERŻAWY I. Ustala się dodatkowe warunki przetargu: 1. Warunkiem uczestnictwa w przetargu jest wypełnienie wadium. 2. Wadium zostaje zalecone na poczet czynszu dzierżawnego. 3. W przypadku nie przystąpienia do zawarcia umowy w ciągu 14 dni od zamknięcia przetargu, gmina może odstąpić od zawarcia umowy, a wadium otrzymać. 5. Przetarg jest ważny bez względu na liczbę uczestników, jeśli chociaż jeden z uczestników zaoferował co najmniej jedno postępowanie powyżej czynszu wywoławczego. 6. O wysokości postępowania decydują uczestnicy z tym, że postępowanie nie może wynosić mniej niż 1% ceny wywoławczej z zaokrągleniem w górę do pełnych dziesiątek złotych. II. Ustala się następujące istotne warunki umowy dzierżawy: 1. Czynsz miesięczny płatny do końca każdego miesiąca. 2. Burmistrz Gminy i Miasta Witkowo zastrzega sobie prawo do corocznego waloryzacji czynszu zgodnie ze wskaźnikiem inflacji. 3. Naruszenie obowiązku regulowania należnego czynszu może stanowić podstawę do rozwiązania umowy. 4. Dzierżawca jest zobowiązany do ponoszenia nakładów w celu utrzymania obiektów w należytym, niepogorszonym stanie. 5. Ulepszenie nie stanowiące nakładów koniecznych, w szczególności ulepszenia podwyższające standard mogą być dokonane tylko za zgodą Gminy, a ich ewentualne rozliczenie będzie podlegać odrębnym porozumieniem. 6. Dzierżawca jest zobowiązany do ponoszenia wszelkich obciążeń związanych z przeprowadzaniem podatku od nieruchomości oraz innych obciążeń związanych z jego posiadaniem, a także ewentualnych kosztów ubezpieczenia obowiązkowego. 7. Dostawy wody, prądu i odprowadzanie ścieków następują na podstawie odrębnych umów zawartych z dostawcami. 8. Lokal nie posiada ogrzewania. Ogrzewanie dzierżawca zapewnia we własnym zakresie. 9. Wypłata formalności związanych z rozpoczęciem i prowadzeniem działalności w dzierżawionym localu dopelnia dzierżawca. 10. Dzierżawca nie może oddać przedmiotu dzierżawy osobie trzeciej do korzystania, jeśli również przelewać praw z użytku bez zgody na pisemne wydzielającągo. Plan dyżurów Radnych Rady Miejskiej w Witkowie lipiec 2008r. W miesiącu lipcu 2008r. dyżury pełnić będzie Przewodniczący Rady Miejskiej, w każdy poniedziałek od godz. 14.00 do godz. 15.00 w Urzędzie Gminy i Miasta pok. nr 23. Burmistrz Gminy i Miasta Witkowo informuje, że na tablicy ogłoszeń przed siedzibą Urzędu Gminy i Miasta przy ul. Gnieźnieńskiej 1 w Witkowie w dniu 10.07.2008r. WYWIESZONY ZOSTAŁ WYKAZ NIERUCHOMOŚCI, POŁOŻONYCH W WITKOWIE PRZEZNACZONYCH DO WYDZIERŻAWIENIA W DRODZE BEZPRZETARGOWEJ. KOMUNIKAT zbiórka sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego Dnia 19 lipca 2008r. (sobota) na terenie miasta Witkowo odbędzie się zbiórka zużytego sprzętu elektronicznego i elektrycznego: • Wielkogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego, • Małogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego, • Sprzęt teleinformatyczny i telekomunikacyjny, • Sprzęt audiowizualny, • Sprzęt oświetleniowy z wyłączeniem żarówek, • Narzędzia elektryczne i elektroniczne, z wyjątkiem wielkogabarytowych, stacjonarnych narzędzi przemysłowych. Zużyty sprzęt mieszkańcy gminy mogą oddawać nieodpłatnie w wyznaczonych punktach. Sprzęt odbierany będzie przez firmę Elektro Recykling oznakowanym samochodem. w godz. od 9.00 do 10.15 na parkingu przy ul. Jasnej (przy Przedszkolu) w godz. od 10.00 do 11.45 na placu przy ul. Kosynierów Mil. (po byłym POM) Biuletyn informacyjny Gminy i Miasta Witkowo egzemplarz bezpłatny Adres: Urząd Gminy i Miasta w Witkowie, 62-230 Witkowo ul. Gnieźnieńska 1 Zespół Redakcyjny: Elżbieta Kieplinska, Marian Gadziński, Halina Koźniewska, Anna Kwapich, Krzysztof Dziel. Skład Graficzny: Krzysztof Dziel Druk: Drukarnia Majorczyk. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Za treść ogłoszeń redakcja nie ponosi odpowiedzialności. Niezamówionych materiałów i utworów redakcja nie zwraca. tel. (061) 477 81 94 (wew. 31) fax: (061) 477 88 55 e-mail: email@example.com www.witkowo.pl www.bip.witkowo.pl oraz Dawida Licheniaka (I A). Natomiast w konkursie „Witkowo - moje miasto” najlepszymi byli: Karolina Zamiar (IV B SP nr 2 Witkowo), Tomasz Zawierucha (IV A SP nr 2 Witkowo) i Daria Jedwabna (IV B SP nr 2 Witkowo). W gronie gimnazjalistów „Norbi”. Piosenkarz wraz ze swoim zespołem zasłynął największe hity: „Nie zaczepiaj mnie”, „Kobiety są gorące” wprowadzając w doskonale nastrojną liczną publiczność. Po występie „Norbiego” swoje umiejętności zaprezentowali młodzi witkowscy hip-hopowcy. Następnie rozpoczęła się zabawa taneczna, na której grał zespół muzyczny „Synteza Mix”. Tegoroczne święto naszego miasta upłynęło pod znakiem dobrej zabawy oraz wielu pokazów, konkursów i występów muzycznych. Ten czerwcowy weekend był z całą pewnością okazją do wspólnych spotkań i milego spędzania czasu dla mieszkańców Gminy i Miasta Witkowa. Sponsarami tegorocznych Dni Witkowa byli między innymi: Bank Spółdzielczy w Witkowie, Spółdzielnia Kolek Rolniczych w Witkowie, Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Witkowie, Zakład Gospodarki Komunalnej w Witkowie, Wielkopolskie Kopalnie Sp. z o.o. W związku z działalnością charytatywną wynikającą ze Statutu SKC nasi wolontariusze – 13 uczniów z klas piątych i szóstych – pojechali wraz z opiekunami wykorzystaliśmy podczas tego spotkania. Brałyśmy udział w konkursach, przygotowaliśmy zajęcia plastyczne, a przede wszystkim spędziliśmy miło czas w towarzystwie osób niepełnosprawnych niosąc uśmiech, pomocną dłoń i serdeczność. Integracyjna impreza zakończyła się wspólnym ogniskiem i śpiewaniem piosenek. Wróciłyśmy z przekonaniem, że niekiedy nie trzeba robić nic wielkiego, by na twarzach osób żyjących z dala od swoich rodzin pojawił się uśmiech. Magdalena Kazecka Marlena Webner (p. Magdalena Kazecka i p. Marleną Webner) w dniu 02.06.2008r. do Domu Pomocy Społecznej w Mielżynie. KRUSZGEO w Poznaniu, DELIKATESY – Wiesław Wojtyra w Witkowie, Drukarnia MAJORZYK w Gnieźnie, Hurtownia Sportowa „PIAST” w Gnieźnie, SOBIESKI TRADE Sp. z o.o. w Kołaczkowie, Przedsiębiorstwo Wielobranżowe „HAWA” Jan Walczak w Gnieźnie, Zakład Usług Rozrywkowych Zuzanna Juhlike w Bydgoszczy, Usługi Rozrywkowo – Kulturalne Andrzej Kaszuba w Kaliszu, Przewozy Autobusowe „JAH” Janusz Mroziński w Mielżynie, Gospodarstwo Rybackie – Jan i Marek Grzybowscy w Skorzęcinie, Sklep Szkółkarsko – Kwiatarski – Grzegorz Gulczyński w Koninie. (Sz.K.) 16 czerwca grupa uczniów z Gimnazjum im. Adama Borysa pod opieką nauczycieli języka niemieckiego wyjechała na wymianę szkolną do zaprzyjaźnionej niemieckiej gminy Am Dobrock. Był to już drugi wyjazd gimnazjalistów w ramach nawiązanej współpracy szkół i gmin. Uczniowie gimnazjum pożegnali: Burmistrz Gminy i Miasta Pan Krzysztof Szkudlarek, Dyrektor Gimnazjum Pan Marian Łukowski oraz rodzice. Wszyscy życzyli im szczęśliwej podróży oraz wielu niezapomnianych chwil. Po około dwunastu godzinach uczniowie wraz z nauczycielami szczęśliwie dotarli do celu. Na miejscu przywitała ich Rani Bettina Galinat, Burmistrz Gminy Zbiorczej Am Dobrock, Pan Lars Mittelstädt, Dyrektor Szkoły w Cadenberge, członkowie komitetu zajmującego się współpracą z gminą Witkowo oraz oczywiście młodzież tamtejszej szkoły. Wszyscy zjawili się w miejscu spotkania pomimo transmitowanego właśnie meczu Austria - Niemcy. Początkowe obawy o porozumienie się z koleżankami i kolegami zza Odry szybko zostały zażegnane i młodzież od razu zaczęła nawiązywać pierwsze kontakty. Kolejnego dnia rano witkowscy gimnazjalisi udali się do szkoły w Cadenberge. Uczniowie wysłuchali prezentacji o gminie Am Dobrock, która, ku ich zaskoczeniu przedstawiona została częściowo w języku polskim, obejrzieli szkołę oraz uczestniczyli w lekcji wychowania fizycznego. Następnie przyszedł czas na pobyt w niemieckich rodzinach. Poznana poprzedniego wieczoru młodzież niemiecka zabrała koleżanki i kolegów z Polski do swoich domów. Po powrocie wszyscy dzielili się wrażeniami zdobytnymi podczas tego dnia. Uczniowie opowiadali sobie o zwyczajach panujących w niemieckich domach, sposobach spędzania przez nich wolnego czasu oraz przyzwyczajeniach żywieniowych. Okazało się też, iż jeśli tylko są chęci, język nie stanowi żadnej barier. Trzeciego dnia pobytu witkowska młodzież reprezentowała naszą gminę w miejscowych zawodach „go sports triatlon”. Zgodnie z zasadami triatlonu uczniowie brali udział w wyścigach pływackich, kolarskich i biegu długodystansowym. Wszystkie te konkurencje rozgrywane były bezpośrednio po sobie bez chwili przerwy. Najlepsi wśród naszych uczniów okazali się: Adrian Ziłkowski, który wśród pięćdziesięciu uczestników zdobył wysokie piąte miejsce oraz Martyna Chmielewska, która dobiegła do mety na miejscu dziewiątym. Na uznanie zasługują jednak wszyscy startujący w zawodach, gdyż osiągnęli bardzo dobre wyniki. W tej grupie znaleźli się: Patryk Michałak, Marcin Szeszyczyk, Monika Orchowska, Paula Knast, Marcin Zamiar, Monika Staśińska oraz Kinga Robaszkiewicz. Wszyscy startujący w zawodach gimnazjalisi byli bardzo zmęczeni, nie zabrakło im jednak sił, aby „wyszaleć” się w położonym niedaleko parku zabaw oraz rozegrać kolejny mecz siatkówki z „reprezentacją” Niemiec. Czwartkowe przedpołudnie witkowska młodzież wraz z koleżankami i kolegami z Realschule w Cadenberge spędzała na plaży. Uczniowie spacerowali brzegiem i podziwiali charakterystyczny dla Morza Północnego krajobraz. Niestety ze względu na zbyt szybki przypływ nie udała się wycieczka na wyspę Neuwerk. Wieczorem przyszedł czas na pożegnanie. Wszyscy stwierdzili zgodnie, iż czas spędzony w gminie Am Dobrock upłynął bardzo szybko i oczywiście żal wyjeżdżać. W ciągu trzech paru dni pomiędzy gimnazjalistami z Witkowa i uczniami niemieckiej szkoły nawiązały się kolejne przyjaźnie. Młodzież wymieniła się mailami i numerami telefonów oraz zgodnie stwierdziała, iż nie może już doczekać się przyjazdu gości z Niemiec do naszego miasta. Na ostatni dzień pobytu w Niemczech organizatorzy zaplanowali wycieczkę do Hamburga. Uczniowie zwiedzili port, płynęli statkiem oraz odwiedzili skiny „Europa Passage”. Na tym zakończyło pobyt u naszych zachodnich sąsiadów i wszyscy wyruszyli w powrotną podróż do Polski. Pozytywne wypowiedzi uczestników wymiary udowodniły po raz kolejny, iż warto organizować takie spotkania. Służą one nie tylko poznaniu kraju partnera, ale przede wszystkim poprawiwe wzajemnego zrozumienia i przewidywanie uprzedzeń. Młodzi ludzie rozwijając powstałe kontakty przyczyniają się do trwałej współpracy pomiędzy naszymi gminami, a tym samym i krajami, kształtując przy tym przyszłość wolnej Europy. Eliza Marcinkowska
fbcdeb6c-08e6-4d24-90e1-577353e1418f
finepdfs
1.515625
CC-MAIN-2024-18
https://www.witkowo.pl/biuletyn/wws_2008-07.pdf
2024-04-15T20:01:18+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296817014.15/warc/CC-MAIN-20240415174104-20240415204104-00257.warc.gz
997,516,599
0.999874
0.999881
0.999881
[ "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
true
[ 11, 5010, 10472, 15284, 19098, 21965, 27651, 31646, 38027, 44238, 51021, 54401, 57556, 63950, 66326, 70524 ]
3
0
POLITYKA I PROCEDURY OCHRONY DZIECI PRZED KRZYWDZENIEM KRS: ‭ NIP: ‭ 0001075125‬ 7831893458‬ PREAMBUŁA Polityka Ochrony Dzieci prz ed krzyw dzeniem Fundac ji EVs port opar ta jest n a polski m pra wie, Konwe ncj i o Praw ac h Dziec ka, Międzyn arodowej Ka rcie P raw Czło wieka ora z dobrych praktyk ac h polskich i zagranicznych. działania profilaktyczne – minimalizujące ryzyko wystąpienia krzywdzenia dzieci; § 1. 1. Personelem lub członkiem personelu jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, umowy cywilno prawnej, członek orga nizacji, a t akż e wolontari us z i staży sta, który s prawuje bezpoś redni nazdó r nad działaniami wolontariackimi dziecka. 2. Zarządem organizacji jest organ, który w strukturze fundacji zgodnie w obowiązującym prawem i wewnętrznymi dokumentami jest uprawniony do podejmowania decyzji o działaniach organizacji. 3. Dzieck iem jest każda osoba do ukończenia 18. roku życia. 4. Opiekunem dziecka jest osoba uprawniona do reprezentacji dziecka, w szczególności jego rodzic lub opiekun prawny. W myśl niniejszego dokumentu opiekunem jest również rodzic zastępczy. 5. Zgoda rodzica dziecka oznacza zgodę co najmniej jednego z rodziców dziecka/opiekunów prawnych. Jednak w przypadku braku porozumienia między rodzicami dziecka należy poinformować rodziców o konieczności rozstrzygnięcia sprawy przez sąd rodzinny. 6. Przez krzyw dzen ie dziecka należy ro zumie ć pope łnienie czyn u z abronioneg o lub cz ynu kar alneg o na szkodę dziecka przez jakąkolwiek osobę, w tym członka personelu organizacji lub zagrożenie dobra dziecka, w tym jego zaniedbywanie. 7. Osoba odp owiedzialna za Po litykę ochron y dzieci prze d krzywdz eniem to w yznaczony prze z zarząd organizacji członek zarządu fundacji. 8. Dane osobowe dziecka to wszelkie informacje umożliwiające identyfikację dziecka. 4. Opiekunem dziecka jest osoba uprawniona do reprezentacji dziecka, w szczególności jego rodzic lub opiekun prawny. W myśl niniejszego dokumentu opiekunem jest również rodzic zastępczy. 5. Zgoda rodzica dziecka oznacza zgodę co najmniej jednego z rodziców dziecka/opiekunów prawnych. Jednak w przypadku braku porozumienia między rodzicami dziecka należy poinformować rodziców o konieczności rozstrzygnięcia sprawy przez sąd rodzinny. Fun dacja EVsport ul. Święt y Marcin 29/8 6 1-806 Poznań Nacze‭ lną zasadą‬ wszy‭ stkich dzi‬ ałań po‭ dejmowany‬ch przez personel Fundacji EVsport jest działanie dla dobra dziecka i w jego najlepszym interesie. Każdy członek fundacji traktuje dziecko z szacunkiem oraz uwzględnia jego potrzeby. Niedopuszczalne jest stosowanie przez kogokolwiek wobec dziecka przemocy w jakiejkolwiek formie. Fundacja EVsport osiąga swoje cele poprzez: 1 § 3. Rekrutacja personelu odbywa się zgodnie z zasadami bezpiecznej rekrutacji personelu. Zasady stanowią Załącznik 1 do niniejszej Polityki. 1. Personel fundacji posiada wiedzę i w ramach wykonywanych obowiązków zwraca uwagę na czynniki ryzyka i symptomy krzywdzenia dzieci. 2. W przypadku zidentyfikowania czynników ryzyka personel organizacji podejmuje rozmowę z opiekunami, przekazując informacje na temat dostępnej oferty wsparcia i motywując ich do szukania dla siebie pomocy. § 4 . Personel zna i stosuje zasa dy bezpiecznych relacji personel–dziecko i dziecko–dziecko ustalone w fundacji. Zasady stanowią Załącznik 2 do niniejszej Polityki. § 3. Fundacja EV sport ul. Święty Marcin 29/8 M 61-806 Poznań Personel zna i stosuje zasady bezpiecznych relacji personel–dziecko i dziecko–dziecko ustalone w fundacji. Zasady stanowią Załącznik 2 do niniejszej Polityki. K. Pe‭ rsonel fun‬ dacji‭ posiada w‬ iedzę i‭ w ramach‬ wykonywanych obowiązków zwraca uwagę na czynniki ryzyka i symptomy krzywdzenia dzieci. 2 c. zaniedbanie potrzeb życiowych d ziecka (np. związanych z żywieniem, higieną czy zdrowiem). 3. Na potrzeby niniejszego dokumentu wyróżniono procedury interwencji w przypadku podejrzenia działania na szkodę dziecka przez: a. osoby doros łe (personel, i nne oso by tr zecie, rodz ice/op iekunow ie prawni), b. inne dziecko. § 6. 1. W przypadku powzięcia przez członka personelu podejrzenia, że dziecko jest krzywdzone, lub zgłoszenia takiej okoliczności przez dziecko lub opiekuna dziecka, członek personelu ma obowiązek sporządzenia notatki służbowej i przekazania uzyskanej informacji osobie odpowiedzialnej za Politykę ochrony dzieci przed krzywdzeniem. Notatka może mieć formę pisemną lub mailową. 2. Interwencja prowadzona jest przez zarząd organizacji, który może wyznaczyć na stałe do tego zadania inną osobę. W przypadku wyznaczenia takiej osoby jej dane (imię, nazwisko, email, telefon) zostaną podane do wiadomości personelu, dzieci i opiekunów. 3. W przypadku wyznaczenia innej osoby do prowadzenia interwencji pod pojęciem „zarządu organizacji" na leży rozumieć osobę odpowiedzialną za prowadzenie interwencji. 4. Jeżeli zgłoszono krzywdzenie ze strony osoby wyznaczonej do prowadzenia interwencji, wówczas interwencja prowadzona jest przez zarząd organizacji. 5. Jeżeli zgłoszono krzywdzenie ze strony zarządu organizacji, a nie została wyznaczona osoba do prowadzenia interwencji, wówczas działania opisane w niniejszym rozdziale podejmuje osoba, która dostrzegła krzywdzenie lub do której zgłoszono podejrzenie krzywdzenia. 6. Do udziału w interwencji można doprosić specjalistów, w szczególności psychologów i pedagogów, celem skorzystania z ich pomocy przy rozmowie z dzieckiem o trudnych doświadczeniach. 7. Zarząd organizacji informuje opiekunów o obowiązku zgłoszenia podejrzenia krzywdzenia dziecka do od powiedniej in stytuc ji (prok urat ura/polic ja lub są d rodzin no-opiekuń czy , lub najb liższy ośrod ek pomoc y społeczn ej ). 8. Po poinformowaniu opiekunów zgodnie z punktem poprzedzającym, zarząd organizacji składa zawiadomien ie o podejrzeniu przestępstwa do prokuratury/policji lub wniosek o wgląd w sytuację rodziny do sądu rejon owego, wydziału rodzinnego i nieletnich, ośrodka pomocy społecznej. 9. Dalszy tok postępowania leży w kompetencjach instytucji wskazanych w punkcie poprzedzającym. 10. Z prze biegu każd ej interwenc ji sporząd za się kartę inter wen cji, której wzór stanowi Załączn ik 3 do niniejszej Polityki. Kartę załącza się do rejestru interwencji prowadzonego przez organizację. 5. Jeżeli zgłoszono krzywdzenie ze strony zarządu organizacji, a nie została wyznaczona osoba do prowadzenia interwencji, wówczas działania opisane w niniejszym rozdziale podejmuje osoba, która dostrzegła krzywdzenie lub do której zgłoszono podejrzenie krzywdzenia. 6. Do udziału w interwencji można doprosić specjalistów, w szczególności psychologów i pedagogów, celem skorzystania z ich pomocy przy rozmowie z dzieckiem o trudnych doświadczeniach. Fun dacja E Vsport ul. Św ięty Marcin 29/ 8 61-806 Poznań 10. Z przebiegu każdej interwencji sporządza się kartę interwencji, której wzór stanowi Załącznik 3 do niniejszej Polityki. Kartę załącza się do rejestru interwencji prowadzonego przez organizację. K. Za‭ grożenie b‬ ezpie‭ czeństwa d‬ zieci m‭ oże przyb‬ierać różne formy, z wykorzystaniem różnych sposobów kontaktu i komunikowania. 3 4. W przypadku, gdy z rozmowy z opiekunami wynika, że nie są oni zainteresowani pomocą dziecku, ignorują zdarzenie lub w inny sposó b nie wspier ają dzi ecka, któr e doświadc zyło krzywdz enia zarz ąd o rganiz acj i sporządza wniosek o wgląd w sytuację rodziny, który kieruje do właściwego sądu rodzinnego. 5. W przypadku, gdy z przeprowadzonych ustaleń wynika, że opiekun dziecka zaniedbuje jego potrzeby psychofizyczne lub rodzina jest niewydolna wychowawczo (np. dziecko chodzi w nieadekwatnych do pogody ubraniach, opuszcza miejsce zamieszkania bez nadzoru osoby dorosłej), rodzina stosuje przemoc wobec dziecka (psychiczną lub fizyczną), należy poinformować właściwy ośrodek pomocy społecznej o potrzebie pomocy rodzinie, gdy niespełnianie potrzeb wynika z sytuacji ubóstwa, bądź – w przypadku przemocy i zaniedbania – konieczności wszczęcia procedury „Niebieskie Karty". 6. W przypadku, gdy zgłoszono krzywdzenie dziecka przez członka personelu organizacji, wówczas osoba ta zostaje odsunięta od wszelkich form kontaktu z dziećmi (nie tylko dzieckiem pokrzywdzonym) do czasu wyjaśnienia sprawy. 7. W przypadku, gdy członek personelu organizacji dopuścił się wobec dziecka innej formy krzywdzenia n iż pope łnienie przestęps twa na jego s zkodę , zarzą d organizacj i po winien zb adać wszys tkie okolic zności spraw y, w szcz eg ólności wysłuc hać o sobę podejrz ewaną o krzywdzenie , dzie cko oraz inn ych świa dków zdarzenia. W sytuacji gdy naruszenie dobra dziecka jest znaczne, w szczególności gdy doszło do dyskryminacji lub naruszenia godności dziecka, należy rozważyć rozwiązanie stosunku prawnego z osobą, która dopuściła się krzywdzenia, lub zarekomendować takie rozwiązanie zwierzchnikom tej osoby. Jeżeli osoba, która dopuściła się krzywdzenia, nie jest bezpośrednio zatrudniona przez organizację, lecz przez podmiot trzeci, wówczas należy zarekomendować zakaz wstępu tej osoby na teren działań prowadzonych przez fundację, a w razie potrzeby rozwiązać umowę z instytucją współpracującą. 2. Zarząd organizacji organizuje spotkanie/a z opiekunami dziecka, którym przekazuje informacje o zdarzeniu oraz o potrzebie/możliwości skorzystania ze specjalistycznego wsparcia, w tym u innych organizacji lub służb. 3. W przypadku, gdy wobec dziecka popełniono przestępstwo zarząd organizacji sporządza zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa i przekazuje je do właściwej miejscowo policji lub prokuratury. Fundacja EVsport ul. Ś więty Marci n 29 /8 61-806 Poznań 7. W przypadku, gdy członek personelu organizacji dopuścił się wobec dziecka innej formy krzywdzenia niż popełnienie przestępstwa na jego szkodę, zarząd organizacji powinien zbadać wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności wysłuchać osobę podejrzewaną o krzywdzenie, dziecko oraz innych świadków zdarzenia. W sytuacji gdy naruszenie dobra dziecka jest znaczne, w szczególności gdy doszło do dyskryminacji lub naruszenia godności dziecka, należy rozważyć rozwiązanie stosunku prawnego z osobą, która dopuściła się krzywdzenia, lub zarekomendować takie rozwiązanie zwierzchnikom tej osoby. Jeżeli osoba, która dopuściła się krzywdzenia, nie jest bezpośrednio zatrudniona przez organizację, lecz przez podmiot trzeci, wówczas należy zarekomendować zakaz wstępu tej osoby na teren działań prowadzonych przez fundację, a w razie potrzeby rozwiązać umowę z instytucją współpracującą. KRS: ‭ 0001075125‬ NIP: ‭ 7831893458‬ REGON: ‭ 527193287‬ 4 3. Z opiekuna mi dzie cka po dd awanego kr zywdzeniu nal eży opracow ać plan zap ewnienia mu bezpieczeństwa, włą cz ając w ten p lan spos oby odizolowani a go o d źródeł z agr ożenia. 4 . W t rakcie rozm ów n ależy upewni ć się, że d ziecko podejrze wane o k rzywdzeni e innego dzi ecka samo nie jest k rzywdzone przez opiekunów, innych dorosłych bądź inne dzieci. W przypadku potwierdzenia takiej okoliczno ści należy podjąć interwencję także w stosunku do tego dziecka. 5. W przypadku, gdy dziecko krzywdzące nie uczestniczy w działaniach organizacji należy porozmawiać z dzieckiem poddawanym krzywdzeniu, innymi osobami mającymi wiedzę o zdarzeniu, a także z opiekunami dziecka krzywdzonego celem ustalenia przebiegu zdarzenia, a także wpływu zdarzenia na zdrowie psychiczne i fizyczne dziecka. Zarząd organizacji organizuje spotkanie/a z opiekunami dziecka, którym przekazuje informacje o zdarzeniu oraz o potrzebie/możliwości skorzystania ze specjalistycznego wsparcia, w tym u innych organizacji lub służb oraz o sposobach reakcji na zdarzenie (poinformowanie: sądu rodzinnego, szkoły, opiekunów dziecka krzywdzącego). 6. Jeżeli osobą podejrzewaną o krzywdzenie jest dziecko w wieku od 13 do 17 lat, a jego zachowanie stan owi czyn karalny, należy ponadto poinformować właściwy miejscowo sąd rodzinny lub policję poprzez pisemne zawiadomienie. 7. Jeżeli os ob ą podejrzew aną o kr zywdzenie jes t dziec ko powyżej lat 17, a jego zachow anie s tanowi przestępstwo, wówczas należy poinformować właściwą miejscowo jednostkę policji lub prokuratury poprzez pisemne zawiadomienie. 3. Z opiekunami dziecka poddawanego krzywdzeniu należy opracować plan zapewnienia mu bezpieczeństwa, włączając w ten plan sposoby odizolowania go od źródeł zagrożenia. 4. W trakcie rozmów należy upewnić się, że dziecko podejrzewane o krzywdzenie innego dziecka samo nie jest krzywdzone przez opiekunów, innych dorosłych bądź inne dzieci. W przypadku potwierdzenia takiej okoliczności należy podjąć interwencję także w stosunku do tego dziecka. Fun da cja EVsport ul. Święty Marci n 29/8 61- 806 Poz nań KRS: ‭ 0001075125‬ NIP: ‭ 7831893458‬ REGON: ‭ 527193287‬ 5 § 11. 1. Personelowi organizacji nie wolno umożliwiać przedstawicielom mediów utrwalania wizerunku dziecka (filmowanie, fotografowanie, nagrywanie głosu dziecka) bez pisemnej zgody opiekuna dziecka. 2. Jeżeli wizerunek dziecka stanowi jedynie szczegół całości, takiej jak: zgromadzenie, krajobraz, p ubliczna impreza, zgoda opiekuna na utrwalanie wizerunku dziecka nie jest wymagana. 2. Organizacja, uznając prawo dziecka do prywatności i ochrony dóbr osobistych, zapewnia ochronę wizerunku dziecka. § 1 2. 1. Zarząd organizacji wyznacza Pana Rafała Radziszewskiego jako osobę odpowiedzialną za Politykę ochrony dzieci w organizacji. 2. Osoba, o której mowa w punkcie poprzedzającym, jest odpowiedzialna za monitorowanie realizacji Polityki, za reagowanie na sygnały naruszenia Polityki oraz za proponowanie zmian w Polityce. 3. Osoba, o któ rej mowa w p unkc ie pop rzedzającym , przeprowadza wś ród per sonelu orga nizacji, r az na 12 miesięcy, ankietę monitorującą poziom realizacji Polityki. Wzór ankiety stanowi Załącznik 5 do niniejszej Polityki. 4. W ankiecie personel może proponować zmiany Polityki oraz wskazywać naruszenia Polityki w organizacji. 5. Osoba, o której mowa w ust. 1 niniejszego paragrafu, dokonuje opracowania ankiet wypełnionych przez członków personelu. Sporządza na tej podstawie raport z monitoringu, który następnie przekazuje zarządowi organizacji. 6. Zarząd organizacji wprowadza do Polityki niezbędne zmiany i ogłasza personelowi nowe brzmienie Polityki. 1. Zarząd organizacji wyznacza Pana Rafała Radziszewskiego jako osobę odpowiedzialną za Politykę ochrony dzieci w organizacji. 2. Osoba, o której mowa w punkcie poprzedzającym, jest odpowiedzialna za monitorowanie realizacji Polityki, za reagowanie na sygnały naruszenia Polityki oraz za proponowanie zmian w Polityce. Fun dacja E Vs port ul. Święty Marcin 29/8 61-806 Poznań 6. Zarząd organizacji wprowadza do Polityki niezbędne zmiany i ogłasza personelowi nowe brzmienie Polityki. K. Or‭ ganizacja ‬ zapew‭ nia najwyż‬ sze sta‭ ndardy oc‬hrony danych osobowych dzieci zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. 6 Fundacja EVsport ul. Święty Marcin 29/8 61-806 Poznań 2. Ogłoszenie następuje w sposób dostępny dla personelu organizacji, w szczególności poprzez przesłanie jej tekstu drogą elektroniczną oraz umieszczenie na stronie www.evsport.pl. K. Po‭ lityka wch‬ odzi ‭ w życie z ‬ dniem j‭ ej ogłosz‬enia. 7 c. przebiegu dotychczasowego zatrudnienia kandydata/kandydatki. W k ażdym przypadku organiz acja musi p osi adać dane pozwala jące zidentyfikować osobę p rzez n ią zatru dni oną, niezależnie od podstawy zatrudnienia. Organizacja powinna zatem znać: a. imię (imiona) i nazwisko, b. datę urodzenia, c. dane kontaktowe osoby zatrudnianej. 2. Osoba przeprowad zająca rekru tację może pop rosić kandydata/k andydatkę o ref erencj e z po prze dnich miejsc zatrudnienia. Organizacja może prosić kandydata/kandydatkę o przedstawienie referencji od poprzedniego pracodawcy lub o podanie kontaktu do osoby, która takie referencje może wystawić. Podstawą dostarczenia referencji lub kontaktu do byłych pracodawców jest zgoda kandydata/kandydatki. Niepodanie takich danych w świetle obowiązujących przepisów nie powinno rodzić dla tej osoby negatywnych konsekwencji w postaci np. odmowy zatrudnienia wyłącznie w oparciu o tę podstawę. Organizacja nie może samodzielnie prowadzić tzw. screeningu osób ubiegających się o pracę, gdyż ograniczają ją w tym zakresie przepisy ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych oraz Kodeksu pracy. 3. Osoba przeprowadzająca rekrutację ma obowiązek pobrać dane osobowe kandydata/kandydatki, w tym dane potrzebne do sprawdzenia jego/jej danych w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. Przed dopuszczeniem osoby rekrutowanej do wykonywania obowiązków związanych z opieką nad małoletnimi organizacja jest zobowiązana sprawdzić osobę zatrudnianą w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym – rejestr z dostępem ograniczonym oraz Rejestr osób w stosunku do których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 wydała postanowienie o wpisie w Rejestrze. Rejestr dostępny jest na stronie: rps.ms.gov.pl. By móc uzyskać informacje z rejestru z dostępem ograniczonym, konieczne jest uprzednie założenie profilu organizacji. Aby sprawdzić osobę w Rejestrze organizacja potrzebuje następujących danych kandydata/kandydatki: a. imię i nazwisko, b. data u rodzenia, c. pesel, d. nazwisko rodowe, e. imię ojca, f. imię matki. Wydruk z Rejestru należy przechowywać w aktach osobowych pracownika lub analogicznej dokumentacji dotyczącej wolontariusza/osoby zatrudnionej w oparciu o umowę cywilnoprawną. 4. Jeżeli osoba posiada obywatelstwo inne niż polskie wówczas powinna przedłożyć osoba przeprowadzającej rekrutację również informację z rejestru karnego państwa obywatelstwa uzyskiwaną do celów działalności zawodowej lub wolontariackiej związanej z kontaktami z dziećmi, bądź informację z rejestru karnego, jeżeli prawo tego państwa nie przewiduje wydawania informacji dla w/w celów. e. imię ojca, Fundacja EVsport ul. Święty Marcin 29/8 61- 806 Poz nań KRS: ‭ 0001075125‬ NIP: ‭ 7831893458‬ Fundacja EVsport ul. Święty Marcin 29/8 61- 806 Poznań 5.Oso‭ ba przepro‬ wadza‭ jąca rekru‬ tację m‭ a obowiąz‬ek pobrać od kandydata/kandydatki oświadczenie o państwie/ach zamieszkiwania w ciągu ostatnich 20 lat, innych niż Rzeczypospolita Polska i państwo obywatelstwa, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. ZASADY BEZPIECZNYCH RELACJI PERSONELU Z DZIEĆMI 1. W komu nikacji z dziećmi należy zac howywać cierpl iwość i szacune k. 2. Należy słuchać uważnie dzieci i udzielać im odpowiedzi adekwatnych do ich wieku i danej sytuacji. 3. Nie wolno z awstydzać, upok arzać, lekce waż yć i obrażać dziecka. Nie wo lno krzy cz eć na dz ie cko w sytuacj i innej niż wynikająca z bezpieczeństwa dziecka lub innych dzieci. 4. Nie wolno ujawniać informacji wrażliwych dotyczących dziecka wobec osób nieuprawnionych, w tym wobec innych dzieci. Obejmuje to wizerunek dziecka, informacje o jego/jej sytuacji rodzinnej, ekonomicznej, medycznej, opiekuńczej i prawnej. 5. Podejmując decyzje dotyczące dziecka, należy poinformować je o tym i starać się brać pod uwagę jego oczekiwania. 6. Należy szanować prawo dziecka do prywatności. Jeśli konieczne jest odstąpienie od zasady poufności, aby chronić dziecko, należy wyjaśnić mu to najszybciej jak to możliwe. 7. Członek personelu musi zadbaj o to, aby być w zasięgu wzroku lub słuchu innych członków personelu, kiedy prowadzi aktywności z dziećmi. W wyjątkowych i uzasadnionych sytuacjach, kiedy musi zostać z dzieckiem sam na sam, należy zawsze powiadomić o tym inne osoby z personelu oraz poinformować, w którym dokładnie miejscu będzie przebywać wraz z dzieckiem. 8. Nie wolno zachowywać się w obecności dzieci w sposób niestosowny. Obejmuje to używanie wulgarnych słów, ges tów i żartów, czynienie obraźliwych uwag, nawiązywanie w wypowiedziach do aktywności bądź atrakcyjności seksualnej oraz wykorzystywanie wobec dziecka relacji władzy lub przewagi fizycznej (zastraszanie, przymuszanie, groźby). 9. Członek per sonelu m usi zapewn ić dzieci , że je śli czują się ni ek omfo rt owo w j akie jś sy tuac ji, wo bec konkretnego zachowania czy słów, mogą o tym jej powiedzieć lub wskazanej osobie (w zależności od procedur interwencji, jakie przyjęła organizacja) i mogą oczekiwać odpowiedniej reakcji i/lub pomocy. 6. Należy szanować prawo dziecka do prywatności. Jeśli konieczne jest odstąpienie od zasady poufności, aby chronić dziecko, należy wyjaśnić mu to najszybciej jak to możliwe. Fundacja EVsport ul. Święty Marcin 29/8 61- 806 Pozn ań KRS: ‭ 0001075125‬ NIP: ‭ 7831893458‬ 3. Zawsze należy być przygotowanym na wyjaśnienie swoich działań. 4. Nie wolno angażować się w takie aktywności jak łaskotanie, udawane walki z dziećmi czy brutalne zabawy fizyczne. 5. Należy zachować szczególną ostrożność wobec dzieci, które doświadczyły nadużycia i krzywdzenia, w tym seksualnego, fizycznego bądź zaniedbania. Takie doświadczenia mogą czasem sprawić, że dziecko będzie dążyć do nawiązania niestosownych bądź nieadekwatnych fizycznych kontaktów z dorosłymi. W takich sytuacjach powinieneś reagować z wyczuciem, jednak stanowczo i pomóc dziecku zrozumieć znaczenie osobistych granic. 6. Kontakt fizyczny z dzieckiem nigdy nie może być niejawny bądź ukrywany, wiązać się z jakąkolwiek gratyfikacją ani wynikać z relacji władzy. Jeśli członek personelu zostanie świadkiem jakiegokolwiek z wyżej opisanych zachowań i/lub sytuacji ze strony innych dorosłych lub dzieci, zawsze należy poinformować o tym osobę odpowiedzialną i/lub postąpić zgodnie z obowiązującą procedurą interwencji. 7. W sytuacjach wymagających czynności pielęgnacyjnych i higienicznych wobec dziecka, należy unikać innego niż niezbędnego kontaktu fizycznego z dzieckiem. Dotyczy to zwłaszcza pomagania dziecku w ubieraniu i rozbieraniu, jedzeniu, myciu, przewijaniu i w korzystaniu z toalety. Należy zadbać o to, aby w każdej z czynności pielęgnacyjnych i higienicznych asystowała inna osoba z organizacji. Jeśli pielęgnacja i opieka higieniczna nad dziećmi należą do obowiązków członka personelu, zostanie on przeszkolony w tym kierunku. 8. Podczas dłuższych niż jednodniowe wyjazdów i wycieczek niedopuszczalne jest spanie z dzieckiem w jednym łóżku. 5. Należy zachować szczególną ostrożność wobec dzieci, które doświadczyły nadużycia i krzywdzenia, w tym seksualnego, fizycznego bądź zaniedbania. Takie doświadczenia mogą czasem sprawić, że dziecko będzie dążyć do nawiązania niestosownych bądź nieadekwatnych fizycznych kontaktów z dorosłymi. W takich sytuacjach powinieneś reagować z wyczuciem, jednak stanowczo i pomóc dziecku zrozumieć znaczenie osobistych granic. Fundacja EVsport ul. Ś więty Marci n 29/8 61-806 Poznań KRS: ‭ 0001075125‬ NIP: ‭ 7831893458‬ 61-806 Poznań KRS: ‭ 0001075125‬ NIP: ‭ 7831893458‬ 2. Udzielenie wyjaśnień, do czego zostaną wykorzystane zdjęcia/nagrania i w jakim kontekście, jak będą przechowywane te dane i jakie potencjalne ryzyko wiąże się z publikacją zdjęć/ nagrań online. 3. Unikanie podpisywania zdjęć/nagrań informacjami identyfikującymi dziecko z imienia i nazwiska. Jeśli konieczne jest podpisanie dziecka używane jest tylko imię. 4. Rezygnację z ujawniania jakichkolwiek informacji wrażliwych o dziecku dotyczących m.in. stanu zdrowia, sytuacji materialnej, sytuacji prawnej i powiązanych z wizerunkiem dziecka. 5. Zmniejszenie ryzyka kopiowania i niestosownego wykorzystania zdjęć/nagrań dzieci poprzez przyjęcie zasad: wsz ystkie dzie ci znajdują ce się na zdjęciu /nagraniu mus zą być ubrane, a sy tu acja z djęcia/nagra nia nie jest dla dziecka poniżająca, ośmieszająca ani nie ukazuje go w negatywnym kontekście, zdjęcia/nagrania dzieci powinny się koncentrować na czynnościach wykonywanych przez dzieci. 6. Przyjęcie z as ady, że wsz ystkie podejrz enia i prob lemy dotycz ąc e niewła ściwego rozp owszec hniani a wizerun ków dzie ci należy rejestrować i zgłaszać zarządowi organizacji, podobnie jak inne niepokojące sygnały dotyczące zagrożenia bezpieczeństwa dzieci. Zasady w przypadku niewyrażenia zgody na rejestrowanie wizerunku dziecka Jeśli dzie ci, rod zice/opieku nowi e p rawni nie wyrazil i zgod y na utrwale ni e wizerun ku dziecka podcza s uc zestn ict wa w działaniach fundacji, organizacja będzie respektować ich decyzję. Z wyprzedzeniem zostanie ustalone z rodzicami/opiekunami prawnymi i dziećmi, w jaki sposób będzie można zidentyfikować dziecko, aby w miarę możliwości nie utrwalać jego wizerunku na zdjęciach indywidualnych i grupowych. zdjęcia/nagrania dzieci powinny się koncentrować na czynnościach wykonywanych przez dzieci. Fun dacja EVsp ort ul. Święty Marcin 29/8 61-806 Poznań KRS: ‭ 0001075125‬ NIP: ‭ 7831893458‬ 61-806 Poznań Ó KRS: ‭ 0001075125‬ NIP: ‭ 7831893458‬
<urn:uuid:6ced4d39-4ded-4c56-8ce2-ee0b53942186>
finepdfs
2.240234
CC-MAIN-2024-42
https://evsport.pl/wp-content/uploads/2024/08/polityka_ochrony_dzieci_evsport.pdf
2024-10-06T08:12:16+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-42/segments/1727944253411.60/warc/CC-MAIN-20241006060922-20241006090922-00600.warc.gz
212,088,833
0.999749
0.999976
0.999976
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown" ]
pol_Latn
{}
false
[ 94, 2779, 3809, 7234, 10698, 12862, 14978, 15284, 18077, 18401, 20626, 22781, 22836, 24724, 24782 ]
1
0
REKRUTACJA DO PUBLICZNYCH PRZEDSZKOLI I ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH W PUBLICZNYCH SZKOŁACH PODSTAWOWYCH NA ROK SZKOLNY 2023/2024 INFORMATOR DLA RODZICÓW Szanowni Państwo, Od 27 lutego do 10 marca 2023 roku przeprowadzana będzie elektroniczna rekrutacja do przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych zlokalizowanych na terenie gminy Śrem. Rekrutacji dokonuje się za pośrednictwem strony internetowej https://nabor.pcss.pl/srem Harmonogram rekrutacji do przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych od 27 lutego do 10 marca 2023 r. - składanie w przedszkolu/szkole podstawowej pierwszego wyboru, wydrukowanych i podpisanych wniosków wraz z załącznikami (dokumentami potwierdzającymi spełnienie kryteriów). 17 marca 2023 r. - opublikowanie list dzieci zakwalifikowanych i niezakwalifikowanych od 20 do 21 marca 2023 r. - złożenie potwierdzenia woli zapisu dziecka w przedszkolu/ szkole podstawowej, do której dziecko zostało zakwalifikowane. 24 marca 2023 r. – opublikowanie list dzieci przyjętych i nieprzyjętych. Rodzice przy pomocy indywidualnego numeru PIN mogą za pośrednictwem elektronicznego systemu rekrutacji sprawdzić wyniki rekrutacji oraz potwierdzić wolę zapisu dziecka. Listy kandydatów zakwalifikowanych i niezakwalifikowanych oraz przyjętych i nieprzyjętych zostaną zamieszczone w widocznym miejscu w przedszkolach/szkołach podstawowych. od 1 do 7 czerwca 2023 r. – na wolne miejsca w przedszkolach/oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych zostanie przeprowadzona rekrutacja uzupełniająca. KRYTERIA REKRUTACJI Rodzice/prawni opiekunowie dzieci, które uczęszczają już do przedszkola lub oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, wypełniają w przedszkolu lub w szkole podstawowej w terminie od 20 lutego do 27 lutego 2023 r. DEKLARACJĘ o kontynuowaniu wychowania przedszkolnego na rok szkolny 2023/2024. W przypadku zapisu dziecka do przedszkola/oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej po raz pierwszy rodzice/prawni opiekunowie wypełniają WNIOSEK, rozpoczynając od wyboru przedszkola/oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, do której w pierwszej kolejności chcieliby zapisać swoje dziecko. Istnieje możliwość zapisu dziecka jeszcze do dwóch kolejnych placówek. Dokonanie wyboru przedszkola/oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej drugiej i trzeciej preferencji zwiększa szansę na przyjęcie dziecka do przedszkola/oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej w przypadku, gdy wybranym w pierwszej kolejności przedszkolu/oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej zabraknie miejsc. Naboru do przedszkoli/oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych dokonuje się wg kryteriów naboru: 1. W pierwszej kolejności przyjmuje się dzieci zamieszkałe na obszarze gminy Śrem. 2. W przypadku większej liczby kandydatów spełniających warunek, o którym mowa w pkt 1) niż liczba wolnych miejsc, na I ETAPIE postępowania rekrutacyjnego są brane pod uwagę łącznie następujące kryteria określone w ustawie Prawo Oświatowe: a) wielodzietność rodziny dziecka, b) niepełnosprawność dziecka, c) niepełnosprawność jednego z rodziców dziecka, d) niepełnosprawność obojga rodziców dziecka, e) niepełnosprawność rodzeństwa dziecka, f) samotne wychowywanie dziecka w rodzinie, g) objęcie dziecka pieczą zastępczą; kryteria, o których mowa powyżej mają jednakową wartość równą „100". Zgodnie z ustawą Prawo Oświatowe: Wielodzietność rodziny kandydata oznacza rodzinę, która wychowuje troje i więcej dzieci (art. 4 pkt 42 ustawy Prawo Oświatowe) Samotne wychowywanie dziecka oznacza wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że osoba taka wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem (art. 43 ustawy Prawo Oświatowe). 3. W przypadku równorzędnych wyników uzyskanych na I etapie postępowania rekrutacyjnego lub jeżeli po zakończeniu tego etapu przedszkole/oddział przedszkolny w szkole podstawowej nadal dysponuje wolnymi miejscami, na II ETAPIE postępowania rekrutacyjnego są brane pod uwagę kryteria uchwalone przez Radę Miejską w Śremie: a) pozostawanie obojga rodziców (opiekunów prawnych) lub rodzica (opiekuna prawnego) samotnie wychowującego dziecko w zatrudnieniu lub prowadzenie przez obydwoje rodziców (opiekunów prawnych) lub rodzica (opiekuna prawnego) samotnie wychowującego dziecko działalności gospodarczej lub prowadzenie przez obydwoje rodziców (opiekunów prawnych) lub rodzica (opiekuna prawnego) samotnie wychowującego dziecko gospodarstwa rolnego lub pobieranie nauki w trybie dziennym przez obydwoje rodziców (opiekunów prawnych) lub rodzica (opiekuna prawnego) samotnie wychowującego dziecko - 70 pkt; b) oboje rodzice (opiekunowie prawni) lub rodzic (opiekun prawny) samotnie wychowujący dziecko rozliczyli podatek dochodowy od osób fizycznych za miniony rok w gminie Śrem albo w przypadku gospodarstw rolnych są podatnikami podatku rolnego - 35 pkt; a) rodzeństwo kandydata w roku szkolnym, na który prowadzona jest rekrutacja, będzie uczęszczało do tego samego przedszkola/ oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej - 20 pkt; b) czas pobytu kandydata w przedszkolu określono powyżej 5 godzin dziennie - 5 pkt; c) kandydat odbył obowiązkowe szczepienie lub posiada długotrwałe odroczenie ich wykonania określone w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - 4 pkt; d) w przypadku gdy liczba kandydatów, którzy uzyskali taką samą liczbę punktów jest większa od liczby miejsc, kryterium rozstrzygającym jest kwalifikacja kandydatów w oparciu o ich wiek; kwalifikacja kandydatów rozpoczyna się od najstarszych uwzględniając, rok, miesiąc i dzień urodzenia – 1 pkt. Wniosek wypełniony drogą elektroniczną należy wydrukować i wraz z załącznikami, które stanowią załączniki do informatora dostarczyć tylko do przedszkola/oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej pierwszego wyboru. WYMAGANE DOKUMENTY Dokumenty, które rodzice/opiekunowie prawni składają do wniosku: 1. Dokumenty potwierdzające spełnianie kryteriów ustawowych (I ETAP): a) oświadczenie o wielodzietności rodziny kandydata (oświadczenie nr 1) b) orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność, orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności lub orzeczenie równoważne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 100 ze zm.), c) prawomocny wyrok sądu rodzinnego orzekający rozwód lub separację lub akt zgonu oraz oświadczenie o samotnym wychowywaniu dziecka oraz niewychowywaniu żadnego dziecka wspólnie z jego rodzicem (oświadczenie nr 2), d) dokument poświadczający objęcie dziecka pieczą zastępczą zgodnie z ustawą z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2022 r. poz. 447 ze zm.); W przypadku ppkt b-d należy złożyć dokumenty w postaci (do wyboru): − oryginału, − notarialnie poświadczonej kopii, − odpisu urzędowo poświadczonego zgodnie z art. 76a §1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, − odpisu lub wyciągu z dokumentu, − kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem przez rodzica kandydata. 2. Dokumenty potwierdzające spełnianie kryteriów uchwalonych przez Radę Miejską w Śremie (II ETAP): a) pozostawanie obojga rodziców (opiekunów prawnych) lub rodzica (opiekuna prawnego) samotnie wychowującego dziecko w zatrudnieniu lub prowadzenie przez obydwoje rodziców (opiekunów prawnych) lub rodzica (opiekuna prawnego) samotnie wychowującego dziecko działalności gospodarczej lub prowadzenie przez obydwoje rodziców (opiekunów prawnych) lub rodzica (opiekuna prawnego) samotnie wychowującego dziecko gospodarstwa rolnego lub pobieranie nauki w trybie dziennym przez obydwoje rodziców (opiekunów prawnych) lub rodzica (opiekuna prawnego) samotnie wychowującego dziecko: − zaświadczenie z zakładu pracy o aktualnym zatrudnieniu lub uczelni, wydane nie wcześniej niż 1 miesiąc przed złożeniem wniosku o przyjęcie do publicznego przedszkola, w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej - oświadczenie o prowadzeniu działalności gospodarczej (zawierające nr NIP lub KRS), w przypadku prowadzenia gospodarstwa rolnego - oświadczenie o prowadzeniu gospodarstwa rolnego, b) oboje rodzice (opiekunowie prawni) lub rodzic (opiekun prawny) samotnie wychowujący dziecko rozliczyli podatek dochodowy od osób fizycznych za miniony rok w gminie Śrem albo w przypadku gospodarstw rolnych są podatnikami podatku rolnego: − kopia pierwszej strony zeznania podatkowego opatrzona prezentatą urzędu skarbowego, w którym złożono zeznanie podatkowe lub zaświadczenie z urzędu skarbowego potwierdzające fakt złożenia zeznania lub urzędowe poświadczenie odbioru wydane przez elektroniczną skrzynkę podawcą systemu teleinformatycznego administracji podatkowej (UPO) wraz z pierwszą stroną zeznania podatkowego, a w przypadku prowadzenia gospodarstwa rolnego - nakaz płatniczy/decyzja o podatku rolnym lub zaświadczenie potwierdzające wielkość gospodarstwa rolnego, c) uczęszczanie rodzeństwa kandydata do tego samego przedszkola, (oświadczenie nr 3), d) czas pobytu kandydata w przedszkolu określono powyżej 5 godzin dzienne (oświadczenie 4), e) kandydat odbył obowiązkowe szczepienia (oświadczenie nr 5), Rodzice prawni/opiekunowie spełniający którykolwiek z kryteriów wymienionych powyższej, zobowiązani są załączyć do wniosku stosowne dokumenty wskazane przy każdym z kryteriów. Brak załączników do wybranego kryterium, eliminuje przyznanie punktów przez komisję rekrutacyjną, co wiąże się z do niezakwalifikowaniem dziecka do wybranego przedszkola/oddziału przedszkolnego. Wszystkie oświadczenia składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Weryfikacja oświadczeń: Przewodniczący Komisji rekrutacyjnej może: − żądać dokumentów potwierdzających okoliczności zawarte w oświadczeniach, w terminie wyznaczonym przez przewodniczącego, − zwrócić się do Burmistrza Śremu, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania kandydata, o potwierdzenie tych okoliczności, − w celu potwierdzenia okoliczności zawartych w oświadczeniach, Burmistrz Śremu korzysta z informacji, które zna z urzędu, lub może wystąpić do instytucji publicznych o udzielenie informacji o okolicznościach zawartych w oświadczeniach, jeżeli instytucje te posiadają takie informacje, − oświadczenie o samotnym wychowywaniu dziecka może być zweryfikowane w drodze wywiadu (do wywiadu stosuje odpowiednio przepisy dotyczące rodzinnego wywiadu środowiskowego na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci). WAŻNE! Przy rekrutacji do przedszkola nie jest brana pod uwagę kolejność zgłoszeń. Proszę wypełnić tylko jeden wniosek, w którym należy wpisać wszystkie wybrane przez siebie placówki. Wniosek w formie papierowej składa się WYŁĄCZNIE w placówce pierwszego wyboru. W przypadku braku złożonych dokumentów i oświadczeń potwierdzających spełnienie kryteriów rekrutacji, dziecko nie zostanie zakwalifikowane do wybranej placówki. Instrukcja korzystania z systemu elektronicznego: 1. Proszę otworzyć stronę https://www.nabor.pcss.pl/srem (strona www zostanie uruchomiona od dnia 27 lutego 2023 r.), 2. Przejść do ikony „Przedszkole", 3. Z górnego menu proszę wybrać opcję „Wypełnij wniosek", 4. Na następnej stronie proszę wybrać opcję „Wypełnij wniosek", 5. Wypełnić po kolei pola formularza, 6. W kolejnym kroku na zakładce „Zakończ" proszę kliknąć na przycisk „Zapisz", 7. Pobieramy wniosek poprzez kliknięcie na odnośnik „Pobierz podanie", 8. Wypełniony formularz proszę wydrukować, własnoręcznie podpisać przez obydwu rodziców, dołączyć do formularza stosowne dokumenty i oświadczenia potwierdzające spełnienie kryteriów ustawowych lub/i przyjętych przez Radę Miejską w Śremie, 9. Podpisany formularz wraz z załącznikami proszę dostarczyć TYLKO do przedszkola lub szkoły podstawowej pierwszego wyboru, 10.Po wypełnieniu wniosku drogą elektroniczną, każdy rodzic/opiekun prawny otrzyma nr PIN, dzięki któremu będzie mógł sprawdzić, czy jego dziecko otrzymało miejsce w wybranym przez siebie przedszkolu/oddziale przedszkolnym oraz potwierdzić wolę zapisu dziecka Wzory oświadczeń stanowią załączniki do Informatora.
<urn:uuid:c8569740-de36-4568-a888-3e0055cacb78>
finepdfs
1.265625
CC-MAIN-2023-50
https://janekwedrowniczek.naszsrem.pl/wp-content/uploads/2023/02/Informatordlarodzicow-_1_.pdf
2023-12-10T10:08:54+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2023-50/segments/1700679101779.95/warc/CC-MAIN-20231210092457-20231210122457-00746.warc.gz
363,598,878
0.999988
0.999994
0.999994
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1558, 3517, 5723, 7250, 9187, 11113, 12305 ]
5
1
Regulamin rekrutacji do Szkoły Podstawowej Mistrzostwa Sportowego w Zespole Szkół nr 1 – Gimnazjum i Liceum im. ks. Piotra Skargi w Szamotułach na rok szkolny 2018/2019 § 1 Informacje ogólne 1. Organ prowadzący szkołę ustala w porozumieniu z dyrektorem szkoły zasady i procedury kwalifikacyjne, terminy obowiązujące w danym roku szkolnym i podaje do publicznej wiadomości, poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń, umieszczenie na stronie internetowej oraz podanie informacji na spotkaniach rekrutacyjnych. 2. Całością prac związanych z przyjmowaniem kandydatów do klas kieruje Szkolna Komisja Rekrutacyjna, powołana przez dyrektora w porozumieniu z organem prowadzącym szkołę. Zadaniem Szkolnej Komisji Rekrutacyjnej jest: a. sprawdzenie wszystkich dokumentów pod względem formalnym, b. weryfikacja złożonych wniosków (podań), co do spełniania przez kandydatów przyjętych kryteriów, c. ustalenie wyników postępowania rekrutacyjnego i sporządzenie listy uczniów przyjętych d. i nie przyjętych do szkoły. 3. Podstawą przyjęcia ucznia do szkoły jest wynik procedury kwalifikacyjnej. Decyzję o przyjęciu ucznia do szkoły zatwierdza przewodniczący Szkolnej Komisji Rekrutacyjnej po zapoznaniu się z wynikami procedury kwalifikacyjnej. Od decyzji Szkolnej Komisji Rekrutacyjnej przysługuje odwołanie do dyrektora szkoły. 4. Kandydaci mogą ubiegać się o przyjecie do klasy siódmej szkoły podstawowej ze specjalnością: piłka siatkowa dziewcząt i chłopców oraz lekka atletyka dziewcząt i chłopców. 5. Dopuszcza się tworzenie klas łączonych o różnych specjalnościach. Liczba uczniów w oddziale jest uzależniona od możliwości naboru uczniów o tym samym poziomie sportowym ( minimum 12 osób), jednak nie powinna przekroczyć 30 osób. § 2 Warunki i kryteria przyjęć 1. O przyjęciu do Szkoły Podstawowej Mistrzostwa Sportowego w Zespole Szkół nr 1 – Gimnazjum i Liceum im. ks. Piotra Skargi w Szamotułach mogą ubiegać się uczniowie, którzy posiadają: a. bardzo dobry stan zdrowia, potwierdzony orzeczeniem lekarskim wydanym przez lekarza medycyny sportowej, b. zaliczenie prób sprawności fizycznej, c. pisemną zgodę rodziców (prawnych opiekunów) na uczęszczanie kandydata do szkoły, d. wniosek rodziców o przyjęcie do Szkoły Podstawowej Mistrzostwa Sportowego w Zespole Szkół nr 1 – Gimnazjum i Liceum im. ks. Piotra Skargi w Szamotułach. 2. O przyjęciu do szkoły decyduje spełnienie wszystkich wymogów formalnych oraz wyniki próby sprawności fizycznej. 3. Kandydaci z oceną naganną nie będą brani pod uwagę w postępowaniu rekrutacyjnym. 4. Szkolna Komisja Rekrutacyjna nie ustala minimalnej liczby punktów decydującej o przyjęciu kandydata do szkoły. Listę kandydatów przyjętych do szkoły ustala się według malejącej liczby uzyskanych punktów, do wyczerpania limitu miejsc oferowanych przez szkołę. 5. W przypadku uzyskania równorzędnej liczby punktów rekrutacyjnych, pierwszeństwo przysługuje kandydatom: a. z wyższą liczbą punktów uzyskanych w testach sprawnościowych, b. z wyższą oceną z zachowania i średnią ocen na świadectwie z klasy VI , c. osiągnięcia w zakresie aktywności społecznej 6. Możliwe jest przyjmowanie uczniów również w ciągu roku szkolnego poza głównym okresem rekrutacji – w miarę posiadanych miejsc. § 3 Terminy rekrutacji i dokumenty 1. Składanie podań w sekretariacie szkoły od 14 maja 2018 r. do 30 maja 2018 r. do godz. 15.00. W postępowaniu uzupełniającym od 05 lipca 2018 r. do 06 lipca 2018 r. 2. Testy sprawnościowe zostaną przeprowadzone 07 czerwca 2018 r. o godz. 10.00 na obiektach sportowych szkoły. W postępowaniu uzupełniającym 06 sierpnia 2018 r. o godz. 10.00 również na obiektach sportowych szkoły. 3. Kandydat zgłaszający się na próby sprawności fizycznej powinien złożyć komisji rekrutacyjnej następujące dokumenty: a. wniosek o przyjecie do szkoły - załącznik nr 1; b. pisemną zgodę rodziców/opiekunów prawnych na udział syna/córki podopiecznego/podopiecznej w próbach sprawności fizycznej – załącznik nr 2; c. wyrażenie zgody na przetwarzanie danych osobowych oraz zgody na publikację wizerunku kandydata na potrzeby procesu rekrutacji załącznik nr 3; d. książeczkę (kartę zdrowia sportowca) lub zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych kandydata do uczestnictwa w próbie sprawności fizycznej do Szkoły Podstawowej Mistrzostwa Sportowego w Zespole Szkół nr 1 – Gimnazjum i Liceum im. ks. Piotra Skargi w Szamotułach. 3. Szczegółowe informacje na temat prób sprawności fizycznej dostępne są na stronie szkoły www.skarga-szamotuly.edu.pl 4. Podanie do publicznej wiadomości przez komisję rekrutacyjną listy kandydatów , którzy uzyskali pozytywne wyniki prób sprawności fizycznej , o których mowa w art. 137 ust. 1 pkt.3 Prawo Oświatowe nastąpi 14 czerwca 2018 r. godz. 9.00 W postępowaniu uzupełniającym 06 sierpnia 2018 r. po przeprowadzonych próbach sprawnościowych, jednak nie później niż do godz. 10.00 07 sierpnia 2018 r. 6. Potwierdzenie przez rodzica/opiekuna prawnego kandydata woli przyjęcia do szkoły nastąpi poprzez przedłożenie w terminie od 22 czerwca 2018 r. do 25 czerwca 2018 r. kserokopii świadectwa ukończenia klasy VI oraz: - potwierdzenie woli uczęszczania do Szkoły Podstawowej Mistrzostwa Sportowego w Zespole Szkół nr 1 – Gimnazjum i Liceum im. ks. Piotra Skargi w Szamotułach – załącznik nr 4; - 2 fotografie o wymiarach 30 x 20 mm (podpisane imieniem i nazwiskiem na odwrocie). 7. W postępowaniu uzupełniającym dostarczenie świadectwa klasy VI wraz z wnioskiem o przyjęcie do szkoły należy złożyć w terminie od 05-06 lipca 2018 r. 8. Podanie do publicznej wiadomości przez komisję rekrutacyjną listy kandydatów zakwalifikowanych i kandydatów niezakwalifikowanych nastąpi 11 lipca 2018 r. o godz.10.00 W postępowaniu uzupełniającym 24 sierpnia 2018 r. o godz. 10.00 § 4 Tryb odwoławczy 1. W terminie 7 dni od dnia podania do publicznej wiadomości listy kandydatów przyjętych i kandydatów nieprzyjętych, rodzic kandydata/opiekun prawny może wystąpić do komisji rekrutacyjnej z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia odmowy przyjęcia kandydata. 2. Uzasadnienie sporządza się w terminie 5 dni od dnia wpłynięcia wniosku. Uzasadnienie zawiera przyczyny odmowy przyjęcia , w tym najniższą liczbę punktów, która uprawniała do przyjęcia oraz liczbę punktów, którą uzyskał kandydat w postępowaniu rekrutacyjnym. 3. Rodzic/opiekun prawny kandydata może wnieść do dyrektora szkoły odwołanie od rozstrzygnięcia komisji rekrutacyjnej w terminie 7 dni od dnia otrzymania uzasadnienia. 4. Dyrektor szkoły rozpatruje odwołanie od rozstrzygnięcia komisji rekrutacyjnej w terminie 7 dni od dnia otrzymania odwołania. Na rozstrzygnięcie dyrektora szkoły służy skarga do Sądu administracyjnego. Regulamin rekrutacji wchodzi w życie z dniem : 14 maja 2018 r.
<urn:uuid:102aa120-6f2a-422e-b174-321f7db8f733>
finepdfs
1.608398
CC-MAIN-2018-22
http://skarga-szamotuly.edu.pl/site/assets/files/1062/regulamin_rekrutacji_do_spms.pdf
2018-05-20T17:19:03Z
crawl-data/CC-MAIN-2018-22/segments/1526794863662.15/warc/CC-MAIN-20180520170536-20180520190536-00243.warc.gz
268,952,798
0.999972
0.999969
0.999969
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2521, 5845, 6824 ]
1
2
Jest takie przysłowie starożytnie, które brzmi: „quidquid agis, prudenter agas et respice finem” co po polsku znaczy: cokolwiek robisz, rób roztrośnie, a zawsze myśl o końcu. Lub prościej: we wszystkim patrz końca. To właśnie powiedzenie nasuwa się dzisiaj, na początku roku kościelnego, kiedy Kościół czyta nam Ewangelię o końcu świata. Adwent — czas przygotowania na przyjście Boga na ziemię — jest w pierwszym rzędzie przypomnieniem tych wielu tysięcy lat oczekiwań ludzkości na przyjście Zbawiciela, zapowiedzanego już pierwsiem rodziom w raju. Jest także ten okres czasem przeznaczonym w liturgii Kościoła na to, byśmy się my sami przygotowali wewnętrznie na święta Bożego Narodzenia, pamiętając tego jedynego w historii ludzkości wyjątku, kiedy Bóg zstąpił pośród ludzi i stał się jednym z nas. Dlatego Adwent jest okresem pokutnym. Kościół przywdziewa szaty koloru fioletowego, która to barwa oznacza pokutę. Zachęca Kościół bardzo, abyśmy w tym czasie przystąpili do Spowiedzi i Komunii św., byśmy prowadzili życie bardziej skupione i święte, bo mamy przecież na nowo przeżyć tajemnicę spotkania się Boga żywego z ludzkością. Tajemnice, która raz dokonała się w Betlejem, ale która bez przerwy dokonuje się w świecie. Bez przerwy Bóg spotyka się z człowiekiem, wchodzi w ludzkie życie, staje obok nas. Za każdym razem, gdy przyjmujemy Komunię św., Bóg jest w nas. Tak więc to spotkanie człowieka z Bogiem, jakie nastąpiło w noc wigilijną w Betlejem, trwa bez przerwy i co roku przeżywamy je na nowo i na nowo przypominamy i uświadamiamy sobie coraz głębszej jego treść. Przygotowaniem do tych przemyśleń jest właśnie Adwent. Ale ma ten święty czas jeszcze i inną treść. Znacznie szerszą i głębszą. Jest obrazem całego życia, które nie jest przecież niczym innym jak przygotowaniem do tego spotkania z Bogiem, jakie nastąpi w życiu każdego z nas po zakończeniu ziemskiej pielgrzymki. Zasadnicze piękno ludzkiego życia jest w tym, że jest ono drogą do Ojca, drogą do domu, drogą do wieczności. W tym stwierdzeniu widać dopiero jaką wartość ma każdy dzień naszego życia. Całe życie nasze zatem jest takim adwentem, oczekiwaniem na przyjście Boga. To przyjście opisuje dzisiejsza Ewangelia, ujmując je w obraz Sądu Ostatecznego. Nie trzeba sobie tutaj koniecznie wyobrażać naszego przewodu sądowego, ze świadkami, sędziami, adwokatami itd. Jedno nasze spojrzenie na Chrystusa wystarczy, abyśmy sami na siebie wydali wyrók. Abyśmy stwierdzili, czy jesteśmy do Niego podobni czy nie. (Dokończenie na str. 8) Liturgiczny rok kościelny, jakkolwiek co do długości równy jest cywilnemu, nie pokrywa się jednak z nim w szczegółach. Wynika to z celu, jakiemu rok liturgiczny ma służyć. Celem roku liturgicznego jest przedstawienie nam w cyklu świąt i uroczystości dzieła Odkupienia i przeżycie przez nasowych wielkich tajemnic wiary dla pogłębiania naszego życia religijnego. Niedziela dzisiejsza, pierwsza Adwentu, jest zarazem pierwszą niedzielą roku kościelnego, zaś Adwent — pierwszym okresem tego roku. Adwent znaczy „przyjście”. Okres Adwentu w intencji Kościoła i w jego roku liturgicznym to okres przygotowania na przyjście Pana Jezusa. Przyjście Syna Bożego na świat było od wieków zapowiedziane w Objawieniu. Naród wybrany, który to objawienie Boże przechowuje, tęskni za obiocanym Mesjaszem i z niecierpliwością oczekuje jego przyjścia. A kiedy wypełniły się czasy obietnicy Bożej, posyła Bóg męża wielkiego, Jana Chrzciciela, który przez Pokutę ma przygotować ludzi na przyjęcie Boga Człowieka. Wszystko to znajduje swój wyraz i odbicie w liturgii Adwentu. O tęsknocie za oczekiwanym Zbawicieliem mówi nam Msza św. rosnatnia, która rozpoczyna się słowami z proroctwa Izajasza: „Spuscie rose niebiosa z góry, a obłoki niech zleją z deszczem Sprawiedliwego. Niech się ziemia otworzy i zrodzi Zbawiciela”. Fioletowy kolor szat liturgicznych mówi nam o konieczności pokuty przez którą mamy oczyścić serce i usposobić należycie duszę do przyjecia Zbawiciela. Postać św. Jana Chrzciciela, która powrócić będzie przed oczy nasze w trzech niedzielnych Ewangeliach tego okresu, ma nas pobudzać do gorliwości w należytym przygotowaniu duszy na przyjęcie Boga-Człowieka, a zarazem służyć na wzór naszego stosunku do Boga i do sprawy uświęcenia i zbawienia duszy. Może z pewnym zdziwieniem słuchamy w dniu dzisiejszym tych słów Ewangelii o przyjściu Chrystusa Pana na ostateczny rozrachunek ze światem. I zapewne zapytamy, dlaczego właśnie słowa Pana Jezusa przypominają nam Kościół dzisiaj właśnie, na progu roku kościelnego? Odpowiedź jest jasna. Chce w ten sposób podkreślić wagę rozpoczynającego się roku kościelnego i naszej pracy, jaką mamy w tym roku podjąć wraz z Kościołem dla naszego pożytku duchowego. Przypomina nam tedy o ciążącej na nas odpowiedzialności wobec Boga-Sędziego, o Sądzie Ostatecznym. Ale że gnapieniem Bożym nie jest karanie lecz zbawienie, więc też mamy w dzisiejszej Ewangelii tę nutę pociechy i nadziei, że Sąd Ostateczny będzie dla nas czasem zapłaty i nagrody Bożej za nasze dobre uczynki. „A gdy to dziś się pocznie, spojrzyjcie, a podnieście głowy wasze: bo się przybliża odkupienie wasze”. Oczywiście pod warunkiem, że w życiu naszym będziemy nie tylko słuchaczami słowa Bożego, ale i jego wykonawcami. Jak widzimy, wielkie zadanie staje przed nami Kościół będzie nas prowadził po tych drogach Bożych. Będzie przypominał wielkie dzieła Boże, wspomagał wszystkimi środkami łaski, jakie Mu Chrystus zlecił szafować dla naszego dobra duchowego. Będzie nam przypominał naukę Chrystus- (Dokonanie na str. 8) Ewangelia NA 1. NIEDZIELĘ ADVENTU (1 grudnia) (Według św. Łukasza 21, 25-33) W owym czasie Jezus powiedział swoim uczniom. Będą znaki na słońcu, księżycu i gwiazdach, a na ziemi trwoga narodów bezradnych wobec szumu morza i jego nawalnicy. Ludzie będą mdleć ze strachu, w oczekiwaniu rzeczy, które przychodzą będą na ziemię. Albowiem moce niebieskie zostaną wstrząśnięte. Wtedy ujrzą Syna Człowieckiego, przychodzącego na obłoku z wielką mocą i chwałą. A gdy się to dzieć pocznie, nabieraciech ducha i podnieście głowy, ponieważ zbliża się odkupienie wasze. I powiedział im przypowieść: Patrzcie na drzewo figowe i na inne drzewa. Gdy widzicie, że wypuszczają paczki sami poznajecie, że już blisko jest lato. Tak i wy, skoro ujrzycie te zjawiska, wiedziecie, że blisko jest królestwo Boże. Zaprawdę powiadam wam: Nie przeminie to pokolenie, aż się wszystko stanie. Niebo i ziemia przeminą, ale słowa moje nie przeminą. Jeżeli nieco szerzej pisałem w poprzednich artykułach o pigułkach antykoncepcyjnych — to dlatego, że ten rodzaj środków zapobiegających poczęciu nowego życia jest obecnie może najbardziej rozpowszechniony. Jednak Papież wylicza jako niemoralne również inne sztuczne sposoby jak przerywanie ciąży, czuszową lub stałą sterylizację, a ogólnie mówiąc „wszakłą akcję, która czy to w przewidywaniu aktu małżeńskiego, w jego przebiegu czy też w rozwoju jego naturalnych następstw miałaby jako cel, lub służyłaby jako środek uniemożliwiający poczęcie nowego życia”. Fundamentem nauki zawartej w encyklice jest prawda, że człowiek nie jest twórcą ani panem tego ładu i tych praw według jakich życie powstaje i rozwija się. Człowiek ma być współpracownikiem Boga, a nie burzycielem porządku przez Niego ustanowionego. Gdy chodzi o prawo Boże na ziemi, a w tym wypadku o regulację urodzin — to Papież nie jest przedstawicielem człowieka — ale przedstawicielem Boga i ładu jaki Bóg ustanowił dla człowieka. Ostatecznie Papież niczego nie zezwala ani nie zakazuje. On, jak na wadze, na jednej szali kładzie ład Boży, a na drugiej czyni człowieka i wtedy z pomocą Ducha św. orzeka jaki jest ciężar moralny, jaka jest wartość moralna człowieczego postępowania. Czy jest ono zgodne z prawem Bożym, czy nie. Otóż, stwarzając człowieka, Bóg dał mu organy i popęd płciowy jako instrument przekazywania życia. Wewnętrzne i naturalne prawo tego popędu jest takie, że zaspakajanie go jest automatycznie połączone z przekazywaniem życia. Właśnie z tej racji, w sztuczny sposób człowiekowi nie wolno rozdzielać zaspakajania popędu płciowego od przekazywania życia. Trzeba jednak podkreślić, że chodzi tu o sztuczne sposoby zapobiegania poczęciu nowego życia. Zastanawiając się bowiem nad prawami według jakich w naturalny sposób życie bywa przekazywane stwierdzamy, że u kobiet, ta zdolność przekazywania życia jest okresowa, jakby regularna fala, która co pewien czas przychodzi i przemija. Tymczasem pobudliwość i pragnienie płciowe u kobiet istnieje również i w tym okresie, gdy z natury nie jest ona zdolna do poczęcia nowego życia. Ponieważ takie usposobienie kobiety jest naturalnym prawem jej płci, dlatego pożycie małżeńskie jest dozwolone również i w tym okresie gdy u kobiet istnieje naturalna — wraźnie podkreślam — naturalna niemożliwość poczęcia nowego życia. Otóż tę naturalną dyspozycję kobiety małżeńskiej mogą wykorzystać dla zaspokojenia swoich potrzeb płciowych, gdy nie chce dalszego potomstwa. W tym wypadku bowiem wykorzystują stan rzeczy jaki sam Bóg ustanowił, a ze swej strony nie stawiają żadnej sztucznej przeszkody poczęciu nowego życia. Bóg bowiem, jako stwórca życia i wszystkich jego praw, mógł stworzyć takie momenty czy sytuacje w których zaspakajanie potrzeb płciowych nie jest związane z przekazywaniem nowego życia. Jako istota rozumna, człowiek może te momenty wykorzystać, ale sam, w sztuczny sposób nie może rozdzielać zaspakajania popędu płciowego od przekazywania życia. „Tak, jak ogółnie biorąc, człowiek nie ma nieograniczonego prawa nad swoim ciałem, tak samo dla osobistej racji, nie ma on tego prawa nad swoimi zdolnościami przekazywania życia jako takimi, gdyż wewnętrznie są one nastawione na przekazywanie życia, które z Boga bierze początek” — mówi Papież. Jednak Papież nie ogranicza się do negatywnej nauki o tym co nie jest zgodne z prawem Bożym. On również pozytywnie wskazuje po jakiej drodze należy kroczyć, aby rozwiązać te trudności, które nasuwa problem regulacji urodzeń. Papież zachęca ludzi nauki do dalszych badań, które pozwolą na dokładne rozszerzenie okresów płodności i niepłodności u kobiet, jak również nad znalezieniem lekarstw, które wszystkim kobietom będą mogły zapewnić regularność okresów płodności. Ale przede wszystkim Papież apeluje do małżonków aby pracowali nad sobą, aby w duchu prawdziwej miłości i dla dobra małżeństwa wyrobili w sobie zdolność do określowej wstrzemięźliwości małżeńskiej, jako koniecznego warunku i naturalnego sposobu ograniczania ilości potomstwa. Na encyklikę trzeba patrzeć jako na całość. Ona nie jest traktatem o regulacji potomstwa — ale wielkim hymnem na cześć ludzkiej miłości małżonków. Jest pieśnią o wielkości i świętości życia, a dla człowieka jest światłem na jego drodze do wielkości. Ostatecznie bowiem, ani specjaliści od fabrykowania środków antykoncepcyjnych, ani ci którzy z tego ogromne zyski cieszą się, ani dziennikarze — ani księga czy teologowie, którzy zezwalają na te niemoralne środki, nie mają takiej troski o dobry człowieka ani takiej miłości dla człowieka jak Papież. Na pewno nikt inny nie zasługuje na większe zaufanie jak Papież. Bo też tylko Papież, wzmacniony światłami Ducha św. jest największym „rzeczoznawcą w sprawach ludzkości”. Ks. Kan. W. KIEDROWSKI **Tydzień Boży** **NIEDZIELA 1 GRUDNIA** 1. Niedziela Adwentu Św. Floriana, Męczennika **PONIEDZIAŁEK 2 GRUDNIA** Św. Bibiany, Męczennicy **WTOREK 3 GRUDNIA** Św. Franciszka Ksawerego, Wyznawcy **ŚRODA 4 GRUDNIA** Św. Piotra Chryzologa, Wyznawcy Św. Barbary, Męczennicy **CZWARTEK 5 GRUDNIA** Św. Saby, Wyznawcy **PIĄTEK 6 GRUDNIA** Św. Mikołaja, Wyznawcy **SOBOTA 7 GRUDNIA** Św. Ambrożego, Wyznawcy PRASA KATOLICKA W GRECJI W ostatnich latach obserwujemy rozwój prasy katolickiej w Grecji. W Atenach „Urzędem Dobrzej Prasy” założonym jeszcze w r. 1936, kieruje rada administracyjna złożona z 8 członków: 4 księży i 4 świeckich. Przewodniczy jej egzarcha dla katolików obrządku bizantyjskiego. „Urzęd Dobrzej Prasy” wydaje tygodnik który od samego początku istnienia posiada charakter wybitnie ekumeniczny. ZGON Ś.P. KS. BISKUPA SUSZYŃSKIEGO W Warszawie zmarł nagle ś.p. ks. biskup Władysław Suszyński, sufragan diecezji białostockiej. Zdewiśki smarłego biskupa przewieziono do Białegostoku, gdzie nastąpił pogrzeb. Egzekwie w kościele odprawił ks. biskup Jedruszuk. Mszę św. żałobną celebrował ks. biskup Kalwa z Lublina, a kazanie wygłosił ks. prof. dr W. Urmanowicz, kreśląc sylwetkę zmarłego biskupa. Po uroczystej absolucji przy trumnie zmarłego przemówił ks. kardynał Wyszyński, przypominając wkład pracy i energii zmarłego biskupa w działalność Konferencji Episkopatu. Ś.p. ks. biskup Suszyński pochowany został na miejscowym cmentarzu obok ś.p. ks. biskupa A. Sawickiego, zmarłego w maju br. NOWY GENERAL KSIĘŻY MISJONARZY I SIÓSTR MIŁOSIERDZIA O. Ryszard Richardson jest nowym głównym przełożonym Zgromadzenia Łazarytów. Wyboru dokonano w dniu 30. IX. 1968 roku w Rzymie w czasie prac kapituły generalnej kongregacji. 59-letni o. Richardson był dotychczas wizytatorem zgromadzenia w Los Angeles. Objał stanowisko generała po o. M. Slattery, który ustąpił ze względu na podeszły wiek. Jest on równocześnie głównym przełożonym Córek i Pani Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo. W ROCZNICĘ ZGONU Ś.P. KS. KARDYNALA HLONDA W Warszawie w bazylice św. Jana Chrzciciela odprawiona została uroczysta Msza św. przez ks. kardynała Wyszyńskiego z okazji 20 rocznicy zgonu ś.p. ks. kardynała Augusta Hlonda. Okolicznościowe kazanie poświęcone zmarłemu wygłosił ks. arcybiskup Baraniak z Poznania. Po Mszy św. odmówiono specjalne modlitwy żałobne przy grobowcu kardynała Hlonda. W tej żałobnej uroczystości uczestniczyli przedstawiciele Episkopatu Polski, członkowie Kapituły Warszawskiej, liczne duchowieństwo świeckie i zakonne. KOŚCIOŁ W INDIACH WZBOGACONY O 4 DIECEZJE Cztery nowe diecezje wschodniego obrządku malabarskiego ustanowił Ojciec św. Paweł VI w Indiach środkowych mianując równocześnie dla nich biskupów względnie, jak nazywają ich w obrządku wschodnim — egzarchów. Obrządek malabarski jest jednym z wielu katolickich, który powstał w Indiach i wywodzi się z obrządku chaldejskiego, przyniesionego do Indii przez misjonarzy z Mezopotamii. W Indiach został jednak przystosowany do miejscowej mentalności i wprowadzono w nim już dawno język hindi. INSTYTUCJA DIAKONÓW W KANADZIE Instytucję diakonatu postanowiono przywrócić podczas obrad plenarnej sesji episkopatu kanadyjskiego. W najbliższym czasie ma być określona forma działalności diakonów w Kanadzie. Ich obecność w Kościele wpłynie niezwątpliwie na wzrost powołań kapłańskich. Decyzja powołania stałego diakonatu zostanie przedstawiona Ojcu św. do zatwierdzenia. Do diakonatu zostaną dopuszczeni mężczyźni nieżonaci z obowiązkiem zachowania celibatu oraz mężczyźni ponad 35 lat. BISKUPI SYCYLII W OBRONIE RODZINY Obrona rodziny, była przedmiotem obrad biskupów sycylijskich. Uczestnicy konferencji uzgodnili program wspólnej akcji na rzecz jedności i nierozwarciałości rodziny katolickiej. Rozwód jest bowiem nie tylko zaprzeczeniem prawa Bożego, lecz przynosi również ogromne szkody dla życia publicznego, społecznego i moralnego narodu. Przedyskutowano także sposoby najlepszego zapoznania się kleru i wiernych z zasadami encykliki „Humanae vitae”. LEKARZE CHICAGO POPIERAJĄ DECYZJE PAPIEŻA U niu lekarzy katolickich w Chicago udzieliła swego poparcia encykliki „Humanae vitae” i wezwała swych członków do pogłębiania znajomości życia fizjologicznego kobiet. „Jesteśmy szczególnie wdzięczni Ojcu św. — czytamy w rezolucji — iż oparł się rozmaitym naciskom i wpływom w tej dziedzinie oraz nadał właściwy kierunek temu całemu zagadnieniu”. RADIOWE WYSTAPIENIE KS. BISKUPA PLUTY Radio Watykańskie transmitowało przemówienie ks. biskupa W. Pluty, administratora apostolskiego diecezji gorzowskiej. W swym radiowym wystąpieniu ks. biskup Pluta nawiązał do audiencji u papieża, któremu przedłożył urzędowe sprawozdanie ze stanu diecezji. Mówca oświadczył, iż przedstawił sytuację na Ziemiach Zachodnich, w których zagospodarowanie naród polski włożył wiele wysiłku. Obecnie ziemia te są zupełnie polskie. Ks. biskup Pluta oświadczył papieżowi, iż uważa swoją nominację na administratora apostolskiego diecezji gorzowskiej za krok na drodze do dalszej stabilizacji prawno-kościelnej na tych ziemiach. Ks. biskup przytoczył następujące oświadczenie papieża na jego relację: „Słowa, jakie usłyszałem z usi polskiego biskupa mogły być tylko takie, jakie były, a biskup ten jest wraz z naczelnem uczeń całego narodu polskiego. Tylko tak biskup polski mógł do mnie mówić. Jego słowa sięgnęły do dna mego serca”. Wizytacja australijska (Odcinek — nr 5) 3 marca, niedziela — Wcześnie rano udajemy się z ks. prałatem do domu SS Nazaretanek na dalekim przedmieściu Perth'u. Jest ich chyba osiem. Prowadzą szkołę parafialną angielską. Prawie wszystkie Amerykanki polskiego pochodzenia. Miałą zająć się dziećmi polskimi. Na początku były kolonie dla polskich dzieci. Teraz tylko prowadzą małą szkolkę sobotnią gdzieś na innym przedmieściu. Po śniadaniu u Sióstr wracamy do siedziby arcybiskupa, gdzie przygotowuję się do Mszy św. O godzinie 11.45 wyrusza procesja z domu arcybiskupa do katedry. Sztandary polskich organizacji, działawa i młodzież w strojach narodowych. Obecny ks. bp sufragan Perth'u. Uroczysty ingres do zapamiętnej po brzegi katedry. Msza św. po polsku z kanonem właściwie Robi to wielkie wrażenie na wiernych. W czasie Mszy św. wygłaszam kazanie. Wszystko trwa do godziny drugiej. Spieszymy na obiad do rodziny polskiej. Zastajemy tam ks. prał. Sullivana i jego wikarego. Po obiedzie skróconym z braku czasu jedziemy z ks. prałatem Dzieciątka na przedmieścię zwane Belleview, gdzie mam poświęcić kamień węgielny pod polski dom im. gen. Sikorskiego. Czeka mnie duża grupa Polaków, burmistrz miasteczka, jeden z posłów stanowych i inni goście australijscy. Dokonuję poświęcenia i przemawiam. Mówię z kolei prezes związku, burmistrz i poseł. Na zakończenie wygłaszam jeszcze kilka słów po angielsku i polsku, rozdaję obrazki pamiątkowe, rozmawiam z rodakami. Jest godzina szóstą, mamy do dyspozycji prawie godzinę czasu. Udajemy się więc do zakładu dla starców, gdzie kapelanem był ś.p. ks. Bieńkowski, zmarły przed kilkoma miesiącami. Po jego śmierci miejsce czeka na innego kapłana polskiego. Brak go odczuwa się mocno, bo kilka ośrodków polskich jest prawie bez obsługi. Skąd wziąć kapłana polskiego? Przydałoby się jeszcze dwóch na Zachodnią Australię. Siostry pokazują mieszkanko. Wszystko jak za życia zmarłego kapłana. Przeżył 51 lat, był w niemieckich kacetach. Udajemy się na uroczysty obiad w Memorial Hall w Belleview, czyli do sali miejskiej, gdzie też odbywa się akademia. Piękne przemówienie, deklamacje, popisy dzieci ze szkółek polskich, tańce. Na zakończenie dwoje małych dzieci wręcza mi album pamiątkowy. Wzruszony dziękuję. Po mnie przemawia bardzo gorąco ks. biskup McKeon, sufragan Perth'u. Zachęca do podtrzymywania polskich tradycji. Mówi pięknie o Polsce. Jeszcze czyjesz przemówienie i w swobodnym nastroju rozmawiam z działawa, młodzieżą, a na zakończenie ze starszymi. Robimy moc fotografii na pamiątkę; godzina jedenasta. Po 15 milach drogi jesteśmy prawie przed północą w domu arcybiskupa. Udaję się na spoczynek. 4 marca, poniedziałek — Jadem najpierw do ks. prałata Dzieciątka na śniadanie, po czym udajemy się na krótką wizytację dwóch polskich szkółek sobotnich. Ponieważ jest to „Labor Day” — więc w szkolach angielskich dniem wolny. Pozwala to zgromadzić dzieci w polskich szkółkach. W każdej jest około 40. Rozmawiam z nimi, mówię o Polsce. Znajomość języka polskiego zależy przede wszystkim od troski rodziców. Większość niestety o to nie dba. Dzieci cieszą się wizytą, a jeszcze bardziej gorliwe nauczycielki: siostry i panie. W domu polskim w Perth spotykam się z przedstawicielami organizacji. Gospodarzem jest p. inż. Hardy, lwownianin. Przemawia krótko, następnie odbywa się wręczenie krzyża zasługi p. Florianowi, b. ceniонemu działaczowi w organizacjach polskich w Perth. Na zakończenie przemawiam, podnosząc znaczenie współpracy między organizacjami. Jedziemy na obiad do p. Ch., której kiedyś w życiu miałem okazję wyświadczyć drobną przysługę. Cieszysz się ogromnie ona i rodzina. Udajemy się z ks. prałatem do gmachu telewizji NBC, gdzie mają ze mną przeprowadzić dłuższy wywiad. Po półgodzinnym czekaniu kierowniczka sekcji religijnej zadaje mi cały szereg pytań z różnych dziedzin mojej pracy i mojej osoby; trwa to pół godziny. Na zakończenie jeszcze dodatkowy dziesięciominutowy wywiad z jakimś specjalistą „od dialogu z niewierzącymi”. Rychło wyruszamy do oddalonego o 100 mil Bunbury, gdzie oczekuje nas około 70 polskich rodzin. (Ciąg dalszy nastąpi) LUDZIE SĄ TACY KORZYŚCI Z CYWILIZACJI. — W wiosce Leśna, na terenie Kieleckiego, od dawna były tradycje biełek na weselach i saławkach. Zwłaszcza z pobliską wsią N. toczyły się zacięte loże, padały ofiary, niezadawo śmiertelne. Nagle od dnia lat zaczęły spadać wskazniki ciężkich pobić w obu wioskach. Reporter prasowy, zainteresowany tym zjawiskiem, indagował sołtysa z N. o przyczynę zmniejszonej śmiertelności spotkań odwiecznych wrogów. Ten wyjaśnił rzecz zaskakująco prosto: — „A jakże mają być, panie, ciężkie rany, kiedy we wsi kolków zabrakło! Wszyscy ogrodzili się drucianą siatką na betonowych słupkach, których nawet kilku nie wyciągnie z ziemi.” NIE OPLACIŁ SIĘ TEN KAWAL. — Dobrym znajomym urządzili kawał innym dobrym znajomym. Wysłali im z uroczej miejscowości list z zaproszeniem do spędzenia urlopu, obiecując w tym czasie różne cuda i rozkosze. Okazało się jednak, że pod wskazanym adresem nie było żadnej zapowiadanej uroczej leśniczówki lecz tylko... zakład dla psychicznie chorych. Sprawa trafiła do sądu. Autorzy listu zostali skazani na pokrycie kosztów nieudanego urlopu państwa M. w wysokości 11 tysięcy złotych. PODŚŁUCHANE. — Do kierownika hotelu przybiera wzbierona starsza dama: — W pokoju naprzeciw moego okna paradyuje stale nago jakiś mężczyzna. — Ależ proszę pani, z tego okna nikogo nie widać. — No to niech pan wejdzie na parapet i mocno się wychyli. REKORD ROZTARGNIENIA — pobili pewni mieszkańcy Łodzi, którzy wyjeżdżając na wczasy zapomnieli zamknąć na klucz drzwi od mieszkania. Szczęściem nie wiedzieli o tym słodzenie. Kto wie, może i po powrocie lokatorzy owei zasłabły mieszkanie nietknięte, gdyby nie oczekiwana wizyta krewnego z USA. Krewniak ów najpierw długo pukał, dzwonił, a w końcu ruszył za klamkę. Wtedy bez trudu wszedł do mieszkania. Początkowo sądzili, że w Polsce takie są zwykle sprawowane powszechne uczciwości, ale sąsiedzi wyprowadzili go z błędu i zawiadomili organy policyjne. Te zaś długo się namyślały co z tym fantem zrobić, aż w końcu przez radio weszono właścicieli mieszkania do powrotu. Chrystus w Kościele uświęca („Odcinek — nr 4) 4. KOŚCIOŁ — WSPÓŁNOTA NADZIEI „Radość i nadzieja, smutek i trwoga ludzi współczesnych, zwłaszcza ubogich i wszystkich cierpiących, są też radością i nadzieją, smutkiem i trwogą uczniów Chrystusowych; i nie ma nic prawdziwie ludzkiego, co nie miałoby oddźwięku w ich sercu”. Tak zaczyna się Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym. Radość i nadzieja w ręku Kościoła, w rękach naszych! „Kościół... pouczony Bożym Objawieniem stwierdza, że człowiek został stworzony przez Boga dla szczęśliwego celu poza granicą niedoli ziemiańskiej... Zatem każdemu myślącemu człowieku wiara, przedstawiona w oparciu o silne argumenty, daje odpowiedź na jego niepokój o przyszły los, a zarazem stwarza możliwość obcowania w Chrystusie z umiłowanymi braćmi zabranymi już przez śmierć, niosąc nadzieję, że osiągnęli oni prawdziwe życie w Bogu”. Gdyby to ludzie chcieli zrozumieć. Do nadziei — nawet przez rozwac! — „Modlić się ponad wiare, mimo wiary, mimo niewierzenia, mimo siebie samego, każdego dnia, przez który brnie nieczyste sumienie w stosunku do Kościoła, modlić się przeciw przeświedzeniu osobistemu, modlić się przeciw samemu sobie — dopóki czuje się nieustępliwie ciśnienie tego zobowiązania, jest w tym wszystkim łaska... Doświadczenie rozpaczy wobec kosmosu, historii, siebie, rozpacz wobec krzyża — W wiejskim ogrodzie gospodarz sprytkuje drzewa. Będą ładniejsze owoce — mówi do przechodnia przypadającego się tej czynności. — Ale to chyba trochę za późno na to pryskanie — owoce będą szkodliwe dla zdrowia, mogą potruci jeżdzących. — E, ja ich tam nie będę jadł — odpowiedział beztrosko gospodarz. Gospodarz chciał mieć piękne owoce, chciał uzyskać za nie jak najwyższą cenę, a że jednocześnie mogą komuś zaszkodzić? To już go nie obchodziło. On tych owoców nie będzie jadł. Gospodarz ten był chrześcijaninem, człowiekiem wierzącym i praktykującym. Nie wiem czy spowiadał się z grzechu szkodzenia bliźniemu, z grzechu lekceważenia dobra drugiego człowieka. Nie wiem, być może, że tak, ale obawiam się, że nie. Gospodarz ten był tak zapalony we własny interes, tak egoistycznie podchodził do problemu zdobycia pieniędzy, że nawet nie dopuszczał do siebie myśli, iż w jego postępowaniu może być coś złego. Jego po prostu nie obchodził interes bieżniego. Dobro bliźniego pozostawało cał- LEKCEW kowiec poza kręgiem jego zainteresowania i świadomości. Niestety, aż nazbyt często spotykamy się z podobnym stosunkiem do spraw naszych bliżnich. Czując się „pepkiem świata” widzimy tylko siebie i swoje sprawy. Izym swoim sprawom i potrzebom staramy się podporządkować wszystko i wszystkich. Spojrzcie tylko wokół siebie. Ileż to razy zdarza się, że mamy do wyboru albo własną przyjemność i wygodę, albo jakąś pracę, która przyniosłaby korzyść innemu człowiekowi. Na co zdecydujemy się? Śmiem przypuszczać, że wielu wybierze własną przyjemność. Jedni zrobią to wynajdując dziesiątki usprawiedliwień, inni nawet tych usprawiedliwień nie będą szukali. Bo i po co? Ja jestem najważniejszy! Przykłady? Oi chociażby: deszcz, kałuże, piesi i przejeżdżający samochód. Jadącemu w samochodzie na nos nie kapie. dusze i świat może to jest chrześcijaństwo naszych dni?" — pisze wielki konwertyta niemiecki R. Schneider w swym tragicznym dzienniku "Drogi noccy". Podobne doświadczenia nie są obce wielkim pisarzom i filozofom, katolikom, protestantom czy żydom. Podjęcie bez uników grozy i lęku stanu stworzenia ma też swój aspekt religijny, bardzo żywy u wielu wierzących autorów jak G. Marcel, Rilke, Bernanos, Mauriac, Undset czy Graham Green, jak protestanci twórcy teologii kryzysu czy teologii ciemności — Barth czy Niebuhr, jak żydowski filozof Buber czy rabin Heschel. A w tym wymiarze właśnie, w którym rozpacż ludzka osiąga dno swej wiedzy i swej ciemności, rodzi się teologiczna cnota nadziei, — możliwa, autentyczna, jak pisze Marcel, gdy zgłębi się rozpacż, i może tylko wtedy. Bo „któ nie widzi ciemności tła, nie jest zdolny zachwycić się światłem, Kto nie wie, co to nicość, nie docenia zwycięstwa Boga. Nadzieja znaczy mieć nadzieję, gdy beznadziejne jest wszystko bez wyjątku" — wola wielki pisarz i konwertyta angielski Chesterton (Heretics — Lindon — 1905 r.). Może i nam nieraz opadły dionie. Może mówiteś: już nie mamy siły... Bo może zaniedbałeś źródło siły, zarwałas łączność z Bogiem. A. Mickiewicz ma rację: „Najwyższego grzesznika Bóg się nie pozbawia, Tylko na harę własnym siłom go pozostawia". Tylko grzech jest naprawdę smutny. I szatan „ponurą małą Pana Boga". (Dokonczenie na str. 8) wszystkiego i wszystkich, którzy nas ołaczają, naszej „ważnej" osobie jest zjawiskiem bardzo częstym. * Kloś w bluzie ma wykonać pewną pracę. Niezrobienie jej zahamuje pracę innych. Ci inni czekają. Urzędnik jednak ma jakieś swoje własne „bardzo ważne sprawy". spóźnia się. To co, że inni czekają, że mogą też mieć „swoje ważne sprawy", które muszą odłożyć ze względu na opóźniającego się kolegę. Jego to nie obchodzi. Jego sprawy i on — są ważniejsze. Inni muszą się podporządkować... * To tylko pojedyncze przykłady sposród bardzo wielu, które można by przytoczyć. Lekceważenie spraw i dobra naszych bliźnich nie należy do rzadkości. Poczucie własnej ważności, świadome czy też nieświadome dażenie do podporządkowania Migawki emigracyjne ZACHĘTA DO OSZCZĘDNOŚCI. — W Dortmundzie (Niemcy) każde dziecko polskie przy chrzcie otrzymuje od swojego polskiego duszpasterza księżycką oszczędnościową parafialną kasę oszczędności z 20 markami. Sumę tę dziecko może podjąć za zgodą rodziców dopiero w dniu swojej uroczystej Komunii św. PROSZĘ „GŁOS KATOLICKI!" — Jedną z parafii, w której rochodzi się obecnie najwięcej egzemplarzy naszego tygodnika jest Lens. Obok gorliwych kolportérow, którzy szerzenie prasy katolickiej pojmują jako apostolstwo, jest to częściowo zasięg ministrantów, których wiedziejący głos rozlega się po każdej niedzielnej Mszy św. przed kościołem Tysiąclecia: „Proszę 'Głos Katolicki'" — wohnią z zapalem. PRZESZKODY JĘZYKOWE. — Pewna Polka skarżyła się nauczycielce w szkole angielskiej, że nie rozumie, dlaczego na świadectwie jej syna przy ocenie postępów z języka angielskiego jest wanga: „zły wymowa". — Przecież — wyjaśniła matka-Jolka — ja zawsze mówię w domu z synem po angielsku. Na to nauczycielka: — Właśnie dlatego mu on się wymowę. Proszę z nim mówić po polsku. Podobne wypadki zachodziły już również we Francji. Rodzice nie zdają sobie sprawy, jak bardzo szkodzą dzieciom w nauce języka francuskiego, używając w domu „francuszceny z Kolomyi". POLSCY KONGRESMANI. — W ostatnich wyborach amerykańskich wszyscy posłowie polskiego pochodzenia zostali ponownie wybrani do Izby Reprezentantów. Ośmiu z nich należy do partii demokratycznej: Kulczynski, Roslenkowski i Pucinski z Chicago, Nedzi i Dingell z Detroit, Helstowski z New Jersey, Dulski z Buffalo oraz Zablocki z Wisconsin. Republika now jest tylko dwóch: Derwiński z Chicago i O'Konishi z Wisconsin. WYPADEK NA POLOWANIU. — Znany w północnej Francji kupiec, p. Stefan Krawczyk z Marles-les-Mines, w czasie polowania uległ nieszkodliwemu wypadkowi, na skutek czego musiał się poddać amputacji lewej ręki. OMEGA. CHRYSTUS W KOŚCIELE USWIĘCZA DUSZE I ŚWIAT (Dokończenie ze str. 7) Ale w W. Soborę Kościół śpiewa: „O felix culpa” — „Błogosławiona wina”, nawet upadek człowieka Bóg potrafi wykorzystać dla swej chwały, i w upadku człowieka objawia się ogrom Milosierdzia Bożego! Nadzieja podstawą optymizmu chrześcijańskiego. Nawet w grzechu, upadku — nadzieja powstania. Bo Chrystus zmartwychwstał. Pokonał śmierć, pokonał szatana, a więc pokonał i smutek i rozpaczę — przyniósł nadzieję. Pomyślcie: gdyby nie Zmartwychwstanie, wszystko od A do Z w życiu Chrystusa byłoby tylko mroczną fantastykę. Gdyby nie Zmartwychwstanie, kto wie, czy jaką rację nie stałyby po stronie wielu straszliwie smutnych ludzi. Rację mieliby ci, którzy czeleli na Zbawiciela — woda zwycięskiej armii, która siłą pognębi wrogów. Ale Bogiem okazał się bosy Mistrz dwunastu ubogich ludzi, który tylko raz użył fizycznej siły: gdy wypędzał handlarzy ze świątyni. Okazał się Bogiem dlatego, że zwyciężył śmierć. Mówiono, że chrześcijaństwo jest wiara smutku. To nieprawda, ono jest tylko trzeźwe. Wie, że istnieje zło, a więc nie może przekreślać smutku. Mówiono, że chrześcijaństwo jest wiarą niewoli i poniżenia. Jest zaś tylko jedna realna wolność: wolność wyboru pomiędzy miłością i nienawiścią, pomiędzy dobrem a złem, mądrością i głupotą. Chrześcijaństwo powierza wybór człowiekowi. To zaufanie jest radosne, ponieważ daje wolność. Dano nam radość zmitych. Radość zaufania i wolnej rozumnej woli, radość odpowiedzialności. A także radość zwycięstwa nad śmiercią, radość sensu życia. Chrześcijaństwo jest radosne. Czy pamiętamy, że pierwszym cudem Jezusa był cud przemiany wody w wino na weselu w Kanie Galilejskiej? A wina na weselu nie pije się chyba dla utwierdzenia powagi. A więc Jezus służył ludzkiej radości. Jak myślicie, czy Jezus nie uśmiechnął się, gdy św. Piotr wolał do Niego chodzącego po morzu: „Panie, każ mi przyjść do siebie”; a gdy fale polecieli mu pięty, zawpił, zaczął tonąć. Smutne, że zwałpił — chciał doświadczyć mocy Bożej, a doświadczył własnej słabości. Ale jest w tym i radość i pewność: sum jesteś słaby, ale gdy Bóg poda dłoń, nie zginiesz. Widmy, Komu zaufaliśmy. A nadzieja złożona w Nim, nigdy nie zawiedzie. Wspaniałe rozważanie S. Undset w „Krzaku gorejącym”: „Niełatwo jest być Zbawicielem świata, jeżeli każdy człowiek wysła się, żeby ci w tym przeszkadzać, a mimó to żyda od ciebie, abyś ciągle na nowo próbował go zbawiać. Boże mój, gdy wszystko spoczywa w Twoim ręku, czemuż oddałęs się dobrowolnie w ręce ludzi?”. . . i dalej — piękna wizja Jezusa konającego w Ogrójcu i na Golgocie: I leżał teraz w zapadającym zmroku z ciałem przywarłym do ziemi... Potem zrobiła się noc wokół czarnego Krzyża... Była to ciemność, w której Bóg opuścił Boga. Ale nie opuścił ludzi...” Była to chwila, w której Jezus wołał: „Boże mój, Boże mój, czemuż mnie opuścić?” Dał dowód, że był pełnym człowiekiem — cierpiał najcięższą mękę — cierpienia w samotności. A jednak i wówczas nie zapomniał o człowieku, nie opuścił ludzi — cierpiał za nas, ale i dla nas — dając nam wzór cierpienia i zaufania i nadziei, gdy w ostatniej chwili wyszeptał: „Ojcie, w ręce Towie oddaje ducha mojego”. A trzeciego dnia objawił moc swoją, niosąc pewność zmartwychwstania tym wszystkim, którzy z Nim będą zjednoczeni w jeden święty Kościół, jedno Mistyczne Ciało — cierpiące i chwalne. „Chrześcijanina przynagla z pewności potrzeba i obowiązek walki ze złem wśród wielu utrapieczeń, nie wyłączając śmierci, lecz włączony w tajemnicę paschalną, upodobniony do śmierci Chrystusa, podążaj umocniony NADZIEJĄ ku zmartwychwstaniu”. Niech się tak stanie, Ukochani! (Ciąg dalszy nastąpi) WCHODZĄC W NOWY ROK KOŚCIELNY (Dokończenie ze str. 2) sa Pana i nasze obowiązki wobec Boga, wobec Ojczyzny, wobec siebie samych i wobec naszych bliźnich. A my musimy się całym sercem włączyć w ten nurt życia nadprzyrodzonego i dołożyć wszelkich starań, aby nie tylko wytrwać w dobrem, ale w tym dobrem postępować, usiwić się i w ten sposób zbliżać się do Boga. Musimy dać z siebie dużo, by przewyższyć siebie, wszelkie zło skłonnności, pokusy, okazje do zle- go, a to wysiłek nie lada i trud wielki. Ale wiemy również, że bez Bożej pomocy nikt się zbawić nie może. Stąd i konieczność zabiegania, aby nas Bóg wspomagał, błogosławił na tej drodze naszego życia wewnętrznego, w naszej pracy nad usiwiением. Zwraca na to naszą uwagę Kościół, kiedy w dzisiejszej Mszy św. na Ofiarowanie każe nam modlić się: „Do Ciebie, Panie, podnoszę duszę moją, Boże mój w Tobie ja ufam”. ADWENT (Dokończenie ze str. 1) A świadkiem będzie całe nasze życie doczesne i cały świat, poprzez który wiodła droga nasza do Chrystusa. To w nas samych dokona się sąd i wyrok. Dziś, kiedy jeszcze jest czas, kiedy rozpoczynamy nowy cykl tajemniczy życia Chrystusowego, czyli nowy rok kościelny, Kościół wskazuje, jaki będzie koniec tego cyklu wtedy, gdy skończy się czas przeznaczony nam dla osiągnięcia świętości. Na początku nowej porcji czasu, jaką nam Bóg daje, mówi Kościół o takim momencie w naszym życiu i w życiu świata, po którym nie nastąpi już moment następny. Poważne są to sprawy i bardzo zasadnicze dla naszego życia. Warto o nich pomyśleć na początku drogi, żeby nie trzeba było żałować na końcu. M. B. »CO WIEM O MONTE CASSINO« KONKURS DLA MŁODZIEŻY KOMUNIKAT Nr. 1 1. Dla zorganizowania i przeprowadzenia Konkursu Młodzieżowego pt. „CO WIEM O MONTE CASSINO” Prezydium Centralnego Komitetu Obchodu 25-lecia Bitwy o Monte Cassino, powołało do życia Sekcję Konkursową, której przewodniczącym został Stanisław Ślawiński — żołnierz spod Monte Cassino. Fachowe kierownictwo w Sekcji objął doświadczony pedagog p. inż. Michał Smolowik, również żołnierz spod Monte Cassino. P. J. Waś — redaktor pisma dla młodzieży „Razem Młodzi Przyjaciele”, które od sierpnia 1968 roku stało się organem prasowym Sekcji Konkursowej — objął dział prasowy Konkursu. Na przewodniczącego Sądu Konkursowego został poproszony p. płk Franciszek Wysłouch, członek Zarządu Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie, który odpowiednio do potrzeb skompletuje zespół sędziów konkursowych. 2. Konkurs ten jest przewidziany dla młodzieży do lat 17-stu i składać się będzie z dwóch części: A) — KONKURS LITERACKI (pisemny) na dowolne tematy, ale związane z ogólnym tematem Monte Cassino, jak np. — z historii 2 Korpusu Polskiego, lub z historii któreśstwa z oddziałów wchodzących w skład 2 Korpusu, albo o dowódcach i żołnierzach — skład i w jaki sposób znaleźli się pod Monte Cassino itp. Może to być również coś z historii Klasztoru Monte Cassino i Benedyktynów, a nie koniecznie o samej bitwie. Prace nagrodzone i wyróżnione będą nie tylko drukowane w „Razem Młodzi, Przyjaciele” ale i w innych pismach emigracyjnych. Sekcja Konkursowa spodziewa się, że otrzyma prace pisemne młodzieży z każdego zakątku świata, gdzie tylko przebywają Polacy. Termin nadsyłania prac upływa: z Wielkiej Brytanii do dnia 15 lutego 1969 r. Z kontynentów: Europy, Ameryki Północnej, Afryki — do 15 marca 1969 r. Z Ameryki Południowej, Australii i Nowej Zelandii do końca marca 1969 r. B) — KONKURS USTNY odbędzie się w sali teatralnej Ogniska Polskiego — 55, Prince's Gate, London, S. W. 7 — dokładnie w 25-cio lecie działań bojowych 2 Korpusu na dniu odkrążenia Monte Cassino, to znaczy 19, 26 kwietnia; 10 maja — konkurs zespołów, a 18 maja konkurs o indywidualne zwycięstwo. Do konkursu indywidualnego zostaną dopuszczeni uczestnicy konkursów zespołowych, którzy uzyskają najwyższą ilość punktów. 3. NAGRODY — Zamierzamy pierwotnie planować nagrody w formie opłat podróży do Monte Cassino, boga nagrody pieniężne, oddzielnie dla Konkursu Literackiego i Ustnego. Wręczenia nagród dokona Przewodniczący Prezydium Komitetu Obchodu 25-lecia Bitwy o Monte Cassino gen. Z. Szyyszko-Bohusz, były Z-ca Dowódcy 2 Korpusu i Vice Prezes Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. W interesie uczestników konkursu leży, by nadsyłali swoje prace pisemne jak najwcześniej, a to dlatego, by można było je wcześniej przeczytać i dokonać selekcji prac do druku w pismach emigracyjnych. Jest możliwe, że autory drukowanych prac otrzymują honoraria. * Uczestnicy konkursu literackiego mogą do swych prac włączyć także ciekawe fragmenty z opowiadania swych rodziców — byłych żołnierzy 2 Korpusu, byłych Ochotniczek, Junaków, uczennic szkoły w Nazarecie itd. Prace pisemne mogą być ilustrowane zdjęciami, rysunkami, szkicami i planami czy markami. Pisac należy tylko po jednej stronie arkusza, z marginesami po obu stronach. Wielkość arkusza normalna (8 X 10 cali). Nazwisko autora (pełne imię i nazwisko) oraz dokładny adres literarni drukowanymi u góry — przed rozpoczęciem pracy. Pod pracą własnoręczny podpis autora. Objętość pracy pisemnej nie jest ograniczona, ale powinna się wahać między 1/4 do 3 stron. Zgłoszenia i prace pisemne wysyłać prosimy na adres: S. Ślawiński, 48, Cloncurry St., London S. W. 6. HONOROWI OBYWATELE. — W Brazylii trzech Polaków posiada honorowe obywatelstwo miast brazylijskich. W roku 1969 przyznano honorowe obywatelstwo miasta Rio de Janeiro Jerzemu Kosowskiemu (bytnemu żołnierzowi 1. Dywizji Grenadierów) za zasługi poniesione na polu oświaty i teatru. Obywatelom honorowym stolicy polskiej w Brazylii, Kurwyby, został w 1967 roku prof. Tadeusz Wroczowicz za propagowanie i rozpowszechnianie nauki tańca. Ostatnio nadano obywatelstwo honorowe miasta Belo Horizonte, poznaniakowi, byłemu szoferowi marszałka Rolaja, Józefowi Erlichowi, właścicielowi znanej w tej miejscowości restauracji. OSTATNIA NOWOŚĆ WYDAWNICZA KSIĘGARNI POLSKIEJ W PARYŻU Pierwsza powieść z życia górników polskich we Francji: EMIGRANCI — Juliana Majcherczyka W książce tej, napisanej barwnie i ze znajomością tematu, autor — blisko związany z ośrodkami emigracyjnymi — przedstawia wiernie oblicze polskiego emigranta, jego troski i radości, zmagania i ofiary, zawody i nadzieje. Powieść „Emigranci” przypomni starym rodakom minione lata spędzone na ziemi francuskiej, zwyczaje i formy organizacyjne, które już dzisiaj uleżą zapomnieniu. A młodzi poznają na podstawie tej lektury prawdziwe życie swoich ojców i dziadów, ich głębokie uczucia patriotyczne i religijne oraz bezinteresowna praca dla dobra Polski i chwały Kościoła. Każdy, kto czuje się związany z Emigracją lub pragnie jej bliżej poznać, powinien przeczytać tę powieść. Książkę „Emigranci” można nabycić w Księgarni Polskiej w Paryżu — bądź osobiście, bądź przez zamówienie listowne lub telefoniczne. Cena — 12 Fr., koszty przesyłki nie są doliczane. KSIĘGARNIA POLSKA W PARYŻU 123, Bd. St. Germain — Paris VI Tel.: DAN. 04 - 42 Na przykład Edith Stern — mając dwa lata nauczyła się czytać, dwa lata później grywa w szachy, w wieku lat 12-stu kończy gimnazjum, jako 14-letnia dziewczynka kończy agregation z matematyki i wykłada matematykę studentom pierwszego roku... Genialne dziecko, o nim mowa, wszechstronnie uzdolnione, superpojęte — nadzwyczaj chłonne, które w wieku 8 lat rozumie jak 30-letni dorosły, mając 12 lat pisze powieść i... nosi jeszcze krótkie spodnie, gra „w nożyka” i jest profesorem uniwersytetu. Geniusz! Jest ich więcej niż mogłoby się nam wydawać, ale to niekoniecznie „prymusi” w klasie. Jak odkryć wszechstronnie uzdolnione dziecko? Kogo nazwać geniuszem? Psycholodzy rozbudowali skomplikowany system testów, który pozwala ustalić tzw. współczynnik inteligencji. Indywidualum o współczynniku 100 jest przeciętnie uzdolnione, o współczynniku 130-150 jest bardzo zdolne, powyżej 150-ciu manny do czynienia z osobnikiem wszechstronnie zdolnym, który potrafi zrozumieć, opanować i przyswoić sobie w tempie „maszyny elektronicowej” jakiejkolwiek zagadnienie, szczególnie z dziedziny matematyki. **Dlaczego on, a nie ja?** Jak wytłumaczyć filozoficznie fakt pojawienia się w „normalnej” rodzinie genialnego dziecka? Pierwsza odpowiedź: mózg geniusza różni się od przeciętnego śmiertelnika. Nieprawda? Odpowiadają fizjolodzy. Nie ma żadnej różnicy między genialnym (zdrowym) mózgiem Einsteina i normalnym (zdrowym) mózgiem jego asystenta. Wielkość mózgu nie odgrywa tu żadnej roli. Np. Bismarck miał nadzwyczaj wielki mózg, tymczasem mózg genialnego Gambetty był objętościowo bardzo mały. A więc może dziedziczność? Wydaje się, że nie, bo jak wytłumaczyć fakt, że „normalni” rodzice wydają na świat geniusza, którego dzieci z kolei są całkiem przeciętne. Pozostaje środowisko? Ale i tutaj opinie są jak najbardziej podzielone. Badania pochodzenia socjalnego geniuszy wskazują często na otoczenie inteligentnie genialnego dziecka (rodzice profesorzy, inżynierowie, lekarze itd.), co w praktyce oznaczałoby wpływ środowiska na kształtowanie się zdolności dziecka. Ale i tutaj znajdujemy wiele wyjątków. Jak więc wytłumaczyć ten nadzwyczaj inteligencji? Jak dotychczas nauka nie znalazła jeszcze ostatniej odpowiedzi. **Genialny leń** Wszechstronnie uzdolniony, „przeskakuje” dwie, trzy klasy w jednym roku, w pewnym momencie „kraksza”. Józef zostaje „siedzieć” w klasie, musi repetować. Konsternacja, na nic współczynnik inteligencji 150! Co zrobić? Jak wytłumaczyć porażkę? Jak pomóc dziecku? Jak umożliwić mu wszechstronny rozwój wszystkich jego zdolności? Oto pytania, przed którymi stają wychowawcy genialnego dziecka. Trudne dziecko, duchowo bogatsze niż inne, psychologicznie bardziej skomplikowane, super wrażliwe. Często mały geniusz, któremu całkowanie nie sprawia trudności, musi asystować na „nudnych” lekcjach dodawania lub mnożenia, nad którymi poch się jego rówieśnicy. Niecierpliwí go wolny rytm programu nauczania, donerwują go „głupie” powtórki, w efekcie traci zainteresowanie, marzy, „obją” się;... Mając lat osiem przebywa w gronie swoich rówieśników, dzięki testom lub celującym cenzurem przeszkakuje z klasy do klasy, by „wyławiać” wśród trzynastolatków. 5 lat różnicy, przeraża ich inteligencja, prymus w łacinie, prymus w grece, prymus w matematyce, ale zachowuje się jak ośmioletni „dzieciuch”... gra w billes. Jego 13-letni koledzy pokpiwają sobie z niego... tragedia: uczucie izolacji, niebezpieczeństwo alienacji — powody częstych załamań w szkole i w życiu. Dr Terman (USA) przeprowadził w roku 1921 analizę 70 wypadków „ulanych” studentów — geniuszy. Wśród odpowiedzi na „dlaczego?” cztery są typowe, ale wielomówiące; Paweł — przyzwyczajony do łatwych sukcesów, przestał „przykładać” się do nauki. Wendy — zrażona mało życiwa postawa profesorów — zrezygnowała ze studiów. Allan — najmłodszy w grupie, nabył sobie kompleksu niższości. Chciał być „jak inni”; dlatego przestał uczęszczać na wykłady. Douglasowi zbrzydła rola „intelektualisty”, rozpoczął „wagarowanie”, rozrabiał na wykładach itd. Owoce? — przepadli na egzaminach! **Szkoła geniuszy** Jak zapewnić więc takiemu dziecku równowagę między przedwczesną dojrzałością umysłową i normalnym rozwojem uczuciowym dziecka? Jak uniknąć upokarzających traumatyzmów nie zdanych egzaminów? Jak umożliwić mu być „jak inne dzieci”? Jak uratować jego dzieciństwo? Przyspieszenie rytmu programu szkolnego grozi frustacją na płaszczyźnie obiektywnej. Inne rozwiązanie — również niezbyt szczęśliwe — wzbogacanie programu szkolny. Dziecko takie pozostaje w środowisku swoich rówieśników, lecz uczeșcza na kinferecnie i specjalne kursy studiując przy tym dodatkowe przedmioty. Inna próba. — W roku 1918 w USA, utworzono specjalne klasy dla uczniów o najwyższym współczynniku inteligencji. „Super zdolny” uczeń znajduje się w gronie sobie równych, jest świadom swoich nieprzeciętnych zdolności. Przeciwnie eksperymentu wskazują na niebezpieczeństwo izolacji od reszty społeczeństwa, możliwości kompleksu wyższości („co to nie ja”), co grozi wieloma trudnościami w procesie adaptacji i wstawania w społeczność. Eksperyment jednak pociągnal za sobą inne, szczególnie w krajach anglosaskich, jak szkoła „City and Country” w stanie Michigan (ośmiomiesięczny program zawiera znajomości z trzech lat nauki), szkoła w Millfield (Anglia), gdzie jeden profesor ma pod swoją opieką 6-ciu uczniów. Program bardzo urozmaicony, przewiduje m.in.: nauczanie 29-ciu języków (np. chiński, kurdyjski, sanskryt). We Włoszech pięć klubów prywatnych zajmuje się wykrywaniem i rozwojem dzieci super zdolnych. We Francji próbowało stworzyć podobne instytucje, ale wrogie stanowisko wielu pedagogów zniechęciło autorów tego projektu. **Zawiedzione nadzieje** Kilka statystyk przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych i we Francji wykazuje że ogromna większość wszechstronnie uzdolnionych dzieci zawodzi pokładane w nich nadzieje. Na 3000 amerykańskich geniuszy, jedynie 755 kończy z sukcesem swoje studia. Francja liczy około 250 000 uczniów bardzo zdolnych (współczynnik inteligencji 130-150). Z tego 25 procent przepadła na egzaminach, około 50 procent ginie w tłumie przeciętnych, reszcie, poprzez zbieg pomysłnych okoliczności udaje się wypływać na szerokie wody. Gdzie leży przyczyna tych niedanych startów super-mógów? Dlaczego zawodzą? Często to wina braku zrozumienia, błędnego programu nauczania... A szkoda tych zmarznowanych Schintzelów, Chopinów, Einsteinów, Koperników... (Kapet) --- **Mówi KSMP Tourcoing** Dnia 16-go listopada 1968 roku, nasza Grupa KSMP w Tourcoing, zebrała się po raz ostatni w domu M. Eduard Motte. W tym też dniu pożegnaliśmy nasze Drogie Siostry Sercanki i nasz przytulek, w którym to spędzaliśmy sobotnie wieczory, wszystkie święta narodowe i kościelne obchodziliśmy uroczyste, w domu który był dla nas Ojczyzną. — Rozbrzmiewały tam pieśni kościelne, piosenki ludowe, deklamacje dzieci z polskiej szkołki i rytmy polskiej muzyki ludowej. — Tam było słychać polską mowę ojczystą. — Z dniem 16-go listopada ucichł szepot naszej modlitwy, ucichły śmiechy Młodzieży. Bo taki los spotyka tułaczy. Za pośrednictwem Waszej Redakcji i pocztowego pisma na uchodźstwie jakim jest „Głos Katolicki”, nasz Zarząd Grupy KSMP w Tourcoing, chce przekazać podziękowanie dla tych wszystkich, którzy swoją ofiarną pracą społeczną przyczynili się do umocnienia polskości w Tourcoing. Dla niezmordowanego i zawsze stojącego na naszej straży, naszego opiekuna, księdza Wacława Bytniewskiego. — Dziękujemy za wszystko co nam uczynił. Dla Drogih Sióstr Sercanek, dziękujemy za zrozumienie i pomoc, a Siostrze Immaculacie dziękujemy, za udzielanie lekcji języka polskiego dla najmłodszych. Dla Pani Kapuściakowej, Pani Szymańcowiczowej, Honorowemu Członkowi Panu Turkiewicowi i dla Zbyszka. — Jak również przekazujemy podziękowanie dla wszystkich Ojców i Matek i całej Polonii w Tourcoing za jakąkolwiek udzieloną nam pomoc. **Apelujemy do Polaków w Tourcoing!** Rodacy! do chwili otrzymania nowego lokum może upłynąć sporo czasu, lecz nie zapomnijcie że Wasza przynależność do polskości nie kończy się z dniem 16-go listopada. — Prosimy o modlitwy w naszej intencji i w intencji Młodzieży KSMP, by ponownie złączyć się razem i Chwalić Pana Naszego i być Polakami tu na obcej ziemi gdzie schroniliśmy się przed najęźdźcą bolszewickim. Ta ziemia obca jest nam, ale jaka gośćnina, dlatego pokażmy tą wdzięczność dla Boga i wypełniamy swoje przykazania. Modlitwa i jeszcze raz modlitwa... Za Zarząd Grupy KSMP Tourcoing Prezes Władysław Zygałło --- **GŁOS KATOLICKI** 263-bis, rue Saint-Honoré — PARIS (1\textsuperscript{er}) Telefon : RICHelieu 83.85 Dyrektor : Ks. K. STOŁAREK, O.M.I. Redaktor : Ks. S. SKÓRCZYŃSKI, O.M.I. REDACJA PRZYJMUJE: we wtorki i czwartki od godziny 16.00 do 17.00 Imprimerie des Éditions de Marie Immaculée — 29, av. du Général-Leclerc 77 — LA FERTÉ-sous-JOUARRE. — Telefon : 376 --- **LA VOIX CATHOLIQUE** 263-bis, rue Saint-Honoré — PARIS (1\textsuperscript{er}) Telefon : RICHelieu 83.85 Dyrektor : Ks. K. STOŁAREK, O.M.I. Redaktor : Ks. S. SKÓRCZYŃSKI, O.M.I. REDACJA PRZYJMUJE: we wtorki i czwartki od godziny 16.00 do 17.00 Imprimerie des Éditions de Marie Immaculée — 29, av. du Général-Leclerc 77 — LA FERTÉ-sous-JOUARRE. — Telefon : 376 Dobrzeński zaścianek z Opolszczyzny Sławny dobrzeński zaścianek z „Pana Tadeusza” ma swój odpowiednik nazewniczy na Śląsku Opolskim. Gdy jednak mickiewicowski Dobrzyń był zaściankiem szlacheckim — opolski Dobrzeń Wielki był przez wieki typowo chłopsko-robońniczą wsią śląską. Typową — to znaczy polską. Bujnie w niej rozwijało się polskie życie społeczno-narodowe i kulturalne — choć wieś leżała za kordonem granicznym. Nawiasem mówiąc, gdy chodzi o utrzymanie polskości — wsie odgrywały na Śląsku w ciągu ostatniego stulecia zdecydowanie większą rolę aniżeli miasta, które na ogół uległy silnemu zgermanizowaniu. Jak dziś wygląda Dobrzeń Wielki? Wieś liczy cztery i pół tys. mieszkańców, jest zatem większa niż niejedno miasteczko. Oddalona od wojewódzkiego Opola o 13 km, przemienia się zwolna w zamoczone osiedle. Nie widać tu wiejskich chałupek — domy są duże, piętrowe, tynkowane — znaczą że projektował je jest architekt miejski. Z ogólnej liczby około 850 domów około 400 zbudowano po wojnie. O zamocności mieszkańców wsi świadczy również duża liczba motocykli i motorowerów, a także prywatne samochody osobowe. Dobrzenianie utrzymują się częściowo z pracy w przemyśle. Mężczyźni pracują w miejscowej stoczni rzecznej (Dobrzeń leży nad Odrą), w żwirowni oraz w spółdzielni prefabrykatów budowlanych. Wysokokwalifikowani rzemieślnicy dojeżdżają do zakładów pracy w większych miastach — w Opolu, Wrocławiu, Gliwicach i in. Wiele kobiet pracuje w miejscowych zakładach dziewiarskich. Zakłady te zatrudniają blisko tysiąc kobiet. Dobrzenianie dumni są ze swojej przeszłości, a także i z teraźniejszości. No, bo choć się w Polsce szkol namnożyło, to jednak niewiele wsi poszczęścić się może posiadaniem liceum ogólnokształcącego, czyli szkoły średniej. A w Dobrzeniu jest liceum ogólnokształcące. Oprócz tego jest jeszcze szkoła zawodowa, wieczorowa, trzy szkoły podstawowe i dwa przedszkola. W miejscowym ośrodku zdrowia ordynują lekarze. Wieś ma także stałe kino, a anteny telewizyjne widać prawie na każdym domu. Szkołę średnią otrzymał Dobrzeń Wielki w nagrodę za prawdziwie polską i bohaterorską postawę w czasie plebiscytu, powstania i w latach międzywojennych. Na jednym z budynków wbudowano tablicę pamiątkową, która przypomina, że tu właśnie przed wojną mieściła się polska szkoła mniejszościowa — jedna z kilkunastu na całej Opolszczyźnie. Nie trzeba chyba dodawać, że posyłanie dzieci do szkoły polskiej było w czasach hitlerowskich prawdziwym bohaterstwem. Mimo to polska szkoła w Dobrzeniu przetrwała aż do wybuchu II wojny światowej. Dobrzeń był przez długie lata kuźnią polskości. Działały tu liczne polskie stowarzyszenia, chóry, zespoły amatorskie, dobrzenianie prenumerowali i czytali polskie gazety miejscowe i czasopisma ogólnokrajowe. W wielu chłopskich chatach znajdowały się już na początku naszego stulecia zasobne biblioteczki z polskim księgozbiorzem, w których nie brakowało nigdy Mickiewicza i Słowackiego. A przecież Opolszczyzna znajdowała się już blisko 600 lat poza państwowością polską! We wsi żyło na początku naszego stulecia dwóch poetów ludowych: Franciszek Wilczek i Jan Mehl. Obydwa współpracowali z „Gazetą Opolską” — pismem redagowanym w Opolu przez Bronisława Koraszewskiego, wielce zasłużonego działacza i dziennikarza. Franciszek Wilczek, prosty rolnik, organizował przed I wojną światową w swojej chłopskiej chacie odczyty i pogadanki historyczne. Za pośrednictwem red. Koraszewskiego zapraszał polskich akademików z Wrocławia jako prelegentów. Na uniwersytecie wrocławskim, oczywiście niemieckim, studiowało wtedy wielu Ślązaków-Polaków, a także Polacy z innych dzielnic kraju. O wsi Dobrzeń Wielki mówią już dokumenty z r. 1228 jako o posiadłości księcia opolskiego. Z dawnych dziejów wsi wiemy, że jej mieszkańcy zabiegali w średniowieczu o utworzenie własnej parafii. Już w początkach XIV w. postawili we wsi kościół, mimo to jednak nie uzyskali praw parafialnych. W dzisiejszym Dobrzeniu tego starego kościoła już nie ma, strawił go pożar razem z całą wsią. Na jego miejscu wzniesiono w połowie XIX w. stylowo nieciekawy kościół, tak samo pod wezwaniem św. Katarzyny. Godny objędrzenia jest natomiast stojący na krańcu wsi drewniany kościółek św. Rocha z początków XVII w. W dniach odpustowych kościółek ten ściąga wielu pielgrzymów. Zajezdzają tu również historycy sztuki. Dobrzeń Wielki jak magnes ściąga uczniów. Jako wieś typowo autochtoniczna, a więc zamieszkała prawie całkowicie (z wyjątkiem kilkunastu rodzin) przez ludność pochodzenia miejscowego, osiadła tu od setek lat, stał się Dobrzeń po wyzwoleniu przedmiotem zainteresowania naukowców. Zbiierała tu cenne i obfite materiały etnografowie, językoznawcy, muzykologrzy, historycy, socjologowie i niejedna już praca powstała o tej ciekawej wsi, o jej bogatej przeszłości i przemianach powojennych. Bo, istotnie, wiele się zmieniło w Dobrzeniu. Najbardziej rzucają się w oczy zmiany, gdy patrzymy na młodzież. Dawniej niewielu chłopców ze wsi szło do miasta uczyć się w szkołach i zdobywać zawód. Dziś cała młodzież dobrzeńska kształci się bądź w miejscowych szkołach, bądź w niedalekim Opolu. I nie poprzestaje na średniej szkole. Wielu dobrzenian ukończyło uniwersytety i politechniki, a nowe roczniki nadal szeroką falą ciągną na wyższe uczelnie całego kraju. Można zatem mówić o awansie opolskiej wsi. W czasach niemieckich wieś ta była tylko dostarczycielską siły roboczej, teraz zaś jest to wieś, której młoda inteligencja sięga po wysokie stanowiska w administracji i przemyśle Opolszczyzny. Warto to w tym miejscu przypomnieć, że właśnie dobrzeńianin — Franciszek Adamiec, został wiceprzewodniczącym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu. Dla Dobrzenia Wielkiego, jak w ogóle dla całej Opolszczyzny powrót do Polski otworzył drogę do awansu we wszystkich dziedzinach życia.
cdb09c08-b5b1-4917-87f7-06931646688d
finepdfs
1.110352
CC-MAIN-2024-38
https://pbc.uw.edu.pl/25211/1/45%20%28496%29.pdf
2024-09-07T21:10:13+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700650920.0/warc/CC-MAIN-20240907193650-20240907223650-00362.warc.gz
428,501,337
0.999877
0.99991
0.99991
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
true
[ 2515, 6473, 11663, 16650, 20763, 25997, 30022, 35289, 40644, 43969, 49911, 55712 ]
1
0
Szanowni Państwo! Na ręce Szanownych naszych Klientów oddajemy kolejną – dziesiątą edycję katalogu pomp spożywczych – Edycja 2024 – produkowanych przez Spomasz Zamość S.A. Zakres wydajności produkowanych przez nas pomp wirowych wynosi od 3,5 m³/h do 245 m³/h Zastosowania - Mleczarstwo, produkcja lodów - Przemysł mięsny – podawanie krwi, solanek i płynów - Browarnictwo - Przemysł spirytusowy i gorzelniczy - Produkcja napojów, soki, syropy, koncentraty, rozpuszczanie cukru - Produkcja win i napojów alkoholowych - Produkcja drożdży - Przemysł farmaceutyczny - Woda, woda gorąca, woda lodowa, - Podawanie i odbiór CIP - Inne media o małej lepkości W katalogu, który oddajemy do Państwa dyspozycji mamy przyjemność zaprezentować podstawowe dane produkowanych przez nas pomp wirowych. W przypadku uzyskania dodatkowych informacji pracownicy działu marketingu chętnie pomogą w optymalnym doborze pomp. Zamość, lipiec 2024 prezes zarządu Adam Biczak Spomasz Zamość S.A. uzyskał Świadectwo Rejestracji wystawione przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej – Prawo z Rejestracji nr 14228 wzoru przemysłowego p.t. Pompa Spożywcza. Spomasz Zamość S.A. uzyskał Świadectwo Ochronne wystawione przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej – Prawo ochronne Nr 231217 na Znak Towarowy GU30 Nr 231215 na Znak Towarowy GA Nr 231219 na Znak Towarowy GH-15 Nr 231218 na Znak Towarowy GU 30/30 Nr 231216 na Znak Towarowy GU Nr 231220 na Znak Towarowy WPS-4 Nr 231221 na Znak Towarowy WPS-6 Informacje podstawowe o pompach wirowych Pod pojęciem pompa wirowa, a dokładniej pompa wirowa kretna rozumiemy urządzenie, w którym obracający się wirnik przenosi do cieczy energię otrzymaną z silnika powodując zwiększenie krętu cieczy i jej podnoszenie (wzrost ciśnienia) wywołując tym samym zjawisko ssania na wlocie pompy spowodowane zachowaniem ciągłości strugi pompowanej cieczy. Ciecz o prędkości wywołanej przez wirnik pociąga za sobą ciecz znajdującą się na wlocie do pompy – należy o tym pamiętać projektując układ pompa/rurociąg aby zminimalizować zjawisko kawitacji w pompie. Pompy wirowe różnią się od pompa wyporowych tym, że pompa wyporowa tłoczy z ciśnieniem na jakie pozwala jej wielkość napędu zainstalowanego w pompie – przy praktycznie nie zmiennej wydajności, natomiast pompa wirowa tłoczy z wydajnością na jaką pozwala jej zainstalowana wielkość napędu w pompie – przy zmniejszającej się wysokości podnoszenia. Wydajność pompy (Q) Jest to objętość cieczy przepompowywanej w jednostce czasu. Wydajność pompy wyrażana jest w [m³/h] Wysokość podnoszenia (H) Jest to parametr charakteryzujący pompy wirowe – zamieniające energię prędkości cieczy na energię położenia czyli wysokość i wyrażany w metrach słupa wody [mH₂O]. Zapotrzebowanie mocy (P) Jest to moc pobierana przez pompę podczas jej pracy [kW]. Prędkość obrotowa (n) Jest to ilość obrotów wału pompy w ciągu jednej minuty [obr/min] Sprawność pompy (η) Jest to stosunek mocy użytecznej pompy do mocy pobieranej przez pompę na wale i wyrażana jest w [%]. Przy pompie o dużej wydajności sprawność osiąga większe wartości w porównaniu z pompą o malej wydajności. Zdolność ssania Pompy wirowe posiadają konstrukcję otwartą – elementy wirujące pompy nie stykają się ze sobą – co ułatwia utrzymanie pompy w czystości, jednak uniemożliwia zasysanie cieczy przez pompę. Pompy wirowe powinny być instalowane w ten sposób aby pracowały z napływem czynnika (króciec ssący w pompie powinien znajdować się poniżej lustra zasysanej cieczy). Przy dobiorze pompy do układu należy zwrócić uwagę na to, że będzie ona pracować z wydajnością taką na jaką pozwoli jej ciśnienie w przewodzie tłocznym. Bardzo dobrze jest kiedy punkt pracy pompy (Q,H) odpowiada maksymalnej sprawności pompy. Przy przekraczaniu wydajności powyżej wartości maksymalnych następuje wzrost zapotrzebowania mocy przez pompę oraz może wystąpić zjawisko kawitacji po stronie ssącej pompy i w pompie. Przy zmniejszaniu wydajności do zera np. na skutek wzrostu opórów po stronie tłocznej może wystąpić zjawisko ogrzewania się cieczy w korpusie pompy. Przetaczanie cieczy ciężkich Przetaczanie cieczy o ciężarze właściwym większym o ciężarze właściwego wody nie ma wpływu na obniżenie wysokości podnoszenia pompy, a wpływa jedynie na zwiększenie zużycia energii przez pompę – na skutek wywieranego ciśnienia na łopatki wirnika pompy. Bardzo często jednak zdarza się, że ciecz o większym ciężarze właściwym jednocześnie charakteryzują się wzrostem lepkości. Przetaczanie cieczy lepkich Przetaczanie cieczy o lepkościach większych od lepkości wody wpływa na obniżenie parametrów pompy tj. wydajności (Q) i wysokości podnoszenia (H) natomiast znacznie wzrasta zapotrzebowanie na moc dostarczaną do pompy (P) na skutek konieczności pokonania oporów tarcia wewnętrznego cieczy oraz wirnika i wewnętrznych elementów pompy. Przy pompowaniu cieczy o lepkościach znacznie większych od lepkości wody przy całkowitym zdławieniu pompy, wysokość podnoszenia cieczy jest zbliżona do wysokości podnoszenia określonej dla wody. Wraz ze wzrostem wydajności pompowanej cieczy następuje znaczny spadek wysokości podnoszenia pompy. Porównanie charakterystyk jest możliwe na podstawie nomogramów określających spadek parametrów pompy w zależności od lepkości pompowanej cieczy, jej wydajności i wysokości podnoszenia. Taki harmonogram zostanie opracowany i umieszczony na naszej stronie www.spomasz.biz.pl Informacje podstawowe o pompach wirowych – obliczenia Wpływ zmiany częstotliwości prądu zasilającego silnik trójfazowy na jego obroty \[ n = \frac{60f}{p} \] gdzie \( f \) - częstotliwość prądu [Hz], \( p \) - liczba par biegunów, (3000 obr/min to jedna para biegunów \( p=1 \)) \( n \) - obroty silnika [obr/min]. Szybkość obrotowa silnika jest niższa od wyliczonej w ten sposób prędkości pola magnetycznego o 1,5-3,5%. Wpływ zmiany prędkości obrotowej pompy (n) na jej parametry (Q,H,P) \[ \frac{Q_1}{Q_2} = \frac{n_1}{n_2} \quad \frac{H_1}{H_2} = \left( \frac{n_1}{n_2} \right)^2 \quad \frac{P_1}{P_2} = \left( \frac{n_1}{n_2} \right)^3 \] Wpływ zmiany średnicy wirnika pompy (d) na jej parametry (Q,H,P) \[ \frac{Q_1}{Q_2} = \left( \frac{d_1}{d_2} \right)^3 \quad \frac{H_1}{H_2} = \left( \frac{d_1}{d_2} \right)^2 \quad \frac{P_1}{P_2} = \left( \frac{d_1}{d_2} \right)^5 \] Obliczenia ww. parametrów można wykonać przy pomocy formularzy dostępnych na naszej stronie internetowej https://spomasz.biz.pl/pl/pompy Dostępny jest tam również arkusz doboru pompy do współpracy z rurociągiem. | Pompa typ | Wydajność m³/h | Wysokość podnoszenia mH₂O | Moc silnika kW | Średnica wirnika φmm | Strona | |-----------|----------------|----------------------------|----------------|----------------------|--------| | WPs4 | 3,5 | 5,8 | 0,37 | 95 | 6 | | WPs6 | 6,0 | 10,0 | 0,55 | 105 | 6 | | WPL4 | 3,5 | 5,8 | 0,37 | 95 | 8 | | WPL6 | 6,0 | 10,0 | 0,55 | 105 | 8 | | GH15 | 15,0 | 19,0 | 1,5 | 120 | 10 | | GH20 | 21,0 | 20,0 | 2,2 | 130 | 10 | | GH25 | 25,0 | 22,0 | 3,0 | 140 | 10 | | GH25/4kW | 29,0 | 22,0 | 4,0 | 140 | 10 | | GH25/4-160| 21,0 | 32,0 | 4,0 | 160 | 12 | | GA11 | 8,0 | 11,0 | 0,75 | 95 | 14 | | GA12 | 11,0 | 13,0 | 1,1 | 107 | 14 | | GA13 | 16,0 | 15,0 | 1,5 | 124 | 14 | | GA14 | 19,0 | 20,0 | 2,2 | 142 | 14 | | GU13 | 12,5 | 21,0 | 1,5 | 135 | 16 | | GU14 | 14,0 | 23,5 | 2,2 | 145 | 16 | | GL13 | 12,5 | 21,0 | 1,5 | 135 | 18 | | GL14 | 14,0 | 23,5 | 2,2 | 145 | 18 | | GU15 | 18,5 | 46,0 | 6,0 | 205 | 20 | | GU15/4 | 14,0 | 42,0 | 4,0 | 190 | 20 | | GU15/4-146| 7,0 | 29,0 | 4,0 | 146 | 22 | | GU15/4-157| 10,0 | 32,0 | 4,0 | 157 | 22 | | GU15/4-165| 7,0 | 35,0 | 4,0 | 165 | 22 | | GU15/4-170| 5,5 | 38,0 | 4,0 | 170 | 22 | | GU15/4-175| 10,0 | 40,0 | 4,0 | 175 | 22 | | GU30/30 | 30,0 | 30,0 | 5,5 | 170 | 24 | | GU30 | 30,0 | 42,0 | 7,5 | 196 | 24 | | GU50/15 | 50,0 | 15,0 | 7,5 | 134 | 24 | | GU46 | 46,0 | 27,0 | 7,5 | 155 | 24 | | GU42 | 42,0 | 50,0 | 11,0 | 192 | 24 | | GU42/60 | 30,0 | 60,0 | 11,0 | 210 | 28 | | GU42/60-7,5kW | 15,0 | 64,9 | 7,5 | 210 | 28 | | GU50 | 47,0 | 30,0 | 7,5 | 153 | 30 | | GU70 | 68,0 | 45,0 | 15,0 | 190 | 32 | | GU70-11,0kW | 64,0 | 30,0 | 11,0 | 160 | 32 | | GU200 | 200,0 | 32,0 | 30,0 | 335 | 34 | | GU200/22kW | 162,0 | 27,0 | 22,0 | 310 | 34 | | SPw11 | 8,0 | 11,0 | 0,75 | 95 | 36 | | SPw12 | 11,0 | 13,0 | 1,1 | 107 | 36 | | SPw13 | 16,0 | 15,0 | 1,5 | 124 | 36 | | SPw14 | 19,0 | 20,0 | 2,2 | 142 | 36 | | LR20 (Samozasysająca) | 20,0 | 22,0 | 7,5 | 250 | 38 | | LR40 (Samozasysająca) | 40,0 | 43,0 | 11,0 | 250 | 38 | | Gus30 (ściągająca) | 26,0 | 38,0 | 7,5 | 196 | 40 | | Gus42(ściągająca) | 38,0 | 42,0 | 11,0 | 192 | 42 | | GH25 Ex | 25,0 | 22,0 | 4,0 | 140 | 44 | | GU30 Ex | 30,0 | 42,0 | 11,0 | 196 | 46 | | PWk-10 | 9,0 | 50,0 | 2,2 | - | 48 | | PWk-12 | 14,0 | 120 | 4,0 | - | 50 | | PWk-36 | 37,0 | 42 | 4,0 | - | 52 | | Pwe40 | 10,0 | 40,0 | 1,5 | - | 54 | | PWe50 | 25,0 | 35,0 | 3,0 | - | 56 | | PZs145 | 145 | 5,0 | 18,0 | 250 | 58 | typ WPs ZASTOSOWANIE - Transport produktów spożywczych w stanie ciekłym o lepkości do 1000 cP, tam gdzie wymagana jest niewielka wydajność przetaczanego medium. Pompa z powodzeniem znajduje zastosowanie w aplikacjach surowcowych i produktowych. - Pompa ma zastosowanie w: - mleczarstwie (mleko świeże i pasteryzowane, serwatka, mieszanki lodowe) - przetwórstwie owocowo warzywnym (soki nieklarowane i klarowane), - Przetaczanie podstawowych mediów w przemyśle spożywczym (woda, woda oczyszczona zimna lub gorąca) - Inne ciecze w przemyśle spożywczym PARAMETRY POMP | Wyszczególnienie | Jednostki miary | WPs4 | WPs6 | |----------------------------------|-----------------|--------|--------| | Wydajność* | m³/h | 3,5 | 6,0 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 5,8 | 10,0 | | Temperatura pompowanej cieczy | °C | 95 | 95 | | Średnica wirnika | mm | Ø95 | Ø105 | | Typ silnika | - | SLg 71-2A | SLg 71-2B | | Moc silnika | kW | 0,37 | 0,55 | | Obroty silnika (50Hz) | min⁻¹ | 2780 | 2790 | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 0,9/400| 1,32/400| | Masa | kg | 13,6 | 14,6 | *) wartości dla wody czystej zimnej CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa typu WPs ma zastosowanie w przemyśle spożywczym, w szczególności przy zapotrzebowaniu malej wydajności w procesach produkcyjnych. Pompa typu WPs jest pompa odśrodkową i stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję posadowioną na podstawie wyposażonej w nóżki regulowane. Całość osłonięta bryzgoszczelną osłoną ze stali kwasoodpornej. Wirnik pompy osadzony na przedłużonym wale silnika napędzającego pompe. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404 dla części stykających się z pompowanym medium oraz 1.4301 dla pozostałych. Uszczelnienia wału: mechaniczne czołowe pojedyncze, zestaw materiałów dobrany odpowiednio do tłoczonego medium. Na uwagę zasługują następujące jej zalety: łatwa obsługa, niewielkie zużycie energii, zachowana higiena – omywalna uszczelka korpusu, łatwość mycia części – mycie w systemie CIP, przestawność (nie wymaga fundamentu). Pompa jest trwała i niezawodna w pracy. Na korpusie zewnętrznym pompy mocowanym za pomocą pierścienia zaciskowego, znajdują się dwa krócice z gwintem zewnętrznym Rd wg normy DIN 11851. DN40 – ssanie i DN25 – tłoczenie. Zaletą jest dowolne obracanie korpusu pompy (możliwość usytuowania krócica tłocznego poziomo u dołu). Pompy posiadają niezbędne atesty dopuszczające do stosowania w przemyśle spożywczym. Na pompy wystawiana jest deklaracja zgodności oraz oznakowanie znakiem bezpieczeństwa CE. typ WPs WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKI POMP H [mH₂O] η [%] P [kW] Pompy pomocnicze typ WPL ZASTOSOWANIE Pompa WPL przeznaczona jest do transportu produktów niestykających się bezpośrednio z czynnikiem spożywczym na finalnej obróbce. Pompa znajduje swoje zastosowanie do transportu mediów pomocniczych w produkcji spożywczej. Pompa nie jest przeznaczona do transportu czynników spożywczych przeznaczonych do bezpośredniego spożycia, nie posiada atestów spożywczych PZH. Pompa nie posiada osłony. Zastosowanie pompy: - wody technologicznej, wody płuczącej w myjkach wodno-powietrznych, wody splawiakowej, - wody obiegowej w wodnych instalacjach chłodniczych lub grzejnych - glikolu w instalacjach chłodniczych - lekko zanieczyszczone ciecze zawierające miękkie lub półtwarde drobinki o średnicy nieprzekraczającej 2mm. - przetłaczanie zacieru gorzelniczego. PARAMETRY POMP | Wyszczególnienie | Jednostki miary | WPL4 | WPL6 | |----------------------------------|-----------------|--------|--------| | Wydajność* | m³/h | 3,5 | 6,0 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 5,8 | 10,0 | | Temperatura pompowanej cieczy | °C | 95 | 95 | | Średnica wirnika | mm | Ø95 | Ø105 | | Typ silnika | - | SLg 71-2A | SLg 71-2B | | Moc silnika | kW | 0,37 | 0,55 | | Obroty silnika (50Hz) | min⁻¹ | 2780 | 2790 | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 0,9/400| 1,32/400| | Masa | kg | 12 | 13 | * Wartości podano dla wody czystej zimnej. CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa typu WPL występuje w dwóch wielkościach o wydajności odpowiednio 3,5 i 6,0m³/h Pompa WPL jest wirową pompą odśrodkową o budowie monoblokowej z mechanicznym uszczelnieniem wału w zestawie materialowym Węgiel impregnowany żywicą/ceramika, materiały elastyczne EPDM. Pompa jest przeznaczona do montażu na konstrukcji wsporczej przygotowanej w tym celu przez odbiorcę montując bezpośrednio na łapach silnika. Pompa na wale pompy zamontowano 6-o lopatkowy otwarty wirnik wykonany ze stali nierdzewnej. Konstrukcja umożliwia łatwy demontaż korpusu zewnętrznego mocowanego do korpusu pompy za pomocą obejmy. Przyłącza pompy w postaci króćców Nyplowych (Gwint zewnętrzny) o wymiarze G1 ¼" po stronie ssawnej oraz G ¾" po stronie tłocznej pompy ułatwia montaż do typowych złączek hydraulicznych stosowanych w instalacjach przemysłowych. Pompa posiada znak bezpieczeństwa CE oraz Deklarację zgodności CE. Wykonanie korpusów pompy z materiału nierdzewnego. Silnik aluminiowy malowany powłoką ochronno-dekoracyjną. Pompy pomocnicze typ WPL WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKI POMP WPL H [mH₂O] \[ \begin{array}{c|cccccc} Q [m³/h] & 0 & 1 & 2 & 3 & 4 & 5 & 6 & 7 \\ \hline WPL6 & 16 & 14 & 12 & 10 & 8 & 6 & 4 & 2 \\ WPL4 & 10 & 8 & 6 & 4 & 2 & 0 & 0 & 0 \\ \end{array} \] η [%] \[ \begin{array}{c|cccccc} Q [m³/h] & 0 & 1 & 2 & 3 & 4 & 5 & 6 & 7 \\ \hline WPL6 & 60 & 50 & 40 & 30 & 20 & 10 & 0 & 0 \\ WPL4 & 40 & 30 & 20 & 10 & 0 & 0 & 0 & 0 \\ \end{array} \] P [kW] \[ \begin{array}{c|cccccc} Q [m³/h] & 0 & 1 & 2 & 3 & 4 & 5 & 6 & 7 \\ \hline WPL6 & 0,6 & 0,5 & 0,4 & 0,3 & 0,2 & 0,1 & 0 & 0 \\ WPL4 & 0,4 & 0,3 & 0,2 & 0,1 & 0 & 0 & 0 & 0 \\ \end{array} \] Pompy spożywcze typ GH ZASTOSOWANIE - Pompa przeznaczona jest do instalacji, których bardzo istotnym elementem jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności - Transport produktów spożywczych w stanie ciekłym o lepkości do 1000 cP, - pompa ma zastosowanie w: - mleczarstwie (mleko świeże i pasteryzowane, serwatka, mieszanki lodowe) - przetwórstwie owocowo warzywnym (soki nieklarowane i klarowane), - farmacji - przetłaczanie podstawowych mediów w przemyśle spożywczym (woda, woda oczyszczona zimna lub gorąca - inne cieczy PARAMETRY POMP | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GH15 | GH20 | GH25 | GH25/4 | |---------------------------|------------------|------|------|------|--------| | Wydajność* | m³/h | 15,0 | 21,0 | 25,0 | 29,0 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 19,0 | 20,0 | 22,0 | 22,0 | | Temperatura pompowanej cieczy | °C | 95 | 95 | 95 | 95 | | Średnica wirnika | mm | Ø120 | Ø130 | Ø140 | Ø140 | | Typ silnika | - | SLg 90S-2 | SLg 90L-2 | SLg 90L-2PC | SLg100L-2PC | | Moc silnika | kW | 1,5 | 2,2 | 3,0 | 4,0 | | Obroty silnika (50Hz) | min⁻¹ | 2840 | 2845 | 2835 | 2890 | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 3,3/400 | 4,6/400 | 6,5/400 | 8,2/400 | | Masa | kg | 49,0 | 52,0 | 54,0 | 64,0 | *) wartości dla wody czystej zimnej CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa typu GH jest pompą odśrodkową, jednostopniowa i stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję posadowioną na podstawie wyposażonej w nóżki regulowane. Całość osłonięta bryzgoszczelną osłoną ze stali kwasoodpornej. Wirnik pompy - otwarty osadzony na przedłużonym wale silnika napędzającego pompę. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404 dla części stykających się z pompowanym medium oraz 1.4301 dla pozostałych. Chropowatość powierzchni wewnętrznych ≤0,5μm Uszczelnienia wału: mechaniczne czołowe pojedyncze, lub podwójne. Na życzenie również w wersji higienicznej. Na uwagę zasługują następujące jej zalety: łatwa obsługa, niewielkie zużycie energii, zachowana higiena – omywalna uszczelka korpusu, łatwość mycia części – mycie w systemie CIP, przestawność (nie wymaga fundamentu). Na korpusie zewnętrznym pompy mocowanym za pomocą śrub, znajdują się dwa króćce z gwintem zewnętrznym Rd wg normy DIN 11851. Rozstaw króćców jest identyczny jak w pompie GA Pompy poddane zostały badaniom jakości pod kątem zagrożenia dla zdrowia człowieka (PZH) i są oznakowane znakiem CE. Pompy spożywcze typ GH WYMIARY GABARYTOWE GH15, GH20, GH25 GH25/4 CHARAKTERYSTYKI POMP GH ![Graphs showing H[mH₂O], P[kW], and η[%] vs Q[m³/h] for different pump models: GH15, GH20, GH25, and GH25/4.] Pompy spożywcze typ GH25/4-160 ZASTOSOWANIE - Pompa przeznaczona jest do instalacji, których bardzo istotnym elementem jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności - Transport produktów spożywczych w stanie ciekłym o lepkości do 1000 cP, - pompa ma zastosowanie w: - mleczarstwie (mleko świeże i pasteryzowane, serwatka, mieszanki lodowe) - przetwórstwie owocowo warzywnym (soki nieklarowane i klarowane), - farmacji - przetłaczanie podstawowych mediów w przemyśle spożywczym (woda, woda oczyszczona zimna lub gorąca - inne ciecze PARAMETRY POMP | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GH 25/4-160 | |----------------------------------|-----------------|-------------| | Wydajność* | m³/h | 21,0 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 32,0 | | Temperatura pompowanej cieczy | °C | 95 | | Średnica wirnika | mm | Ø160 | | Typ silnika | - | 4SLg100L-2PC| | Moc silnika | kW | 4,0 | | Obroty silnika (50Hz) | min⁻¹ | 2875 | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 7,5/400 | | Masa | kg | 74,0 | *) wartości dla wody czystej zimnej CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa typu GH jest pompą odśrodkową, jednostopniową i stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję posadowioną na podstawie wyposażonej w nóżki regulowane. Całość osłonięta bryzgoszczelną osłoną ze stali kwasoodpornej. Wirnik pompy - otwarty osadzony na przedłużonym wale silnika napędzającego pompę. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404 dla części stykających się z pompowanym medium oraz 1.4301 dla pozostałych. Chropowatość powierzchni wewnętrznych ≤0,5μm Uszczelnienia wału: mechaniczne czołowe pojedyncze, lub podwójne. Na życzenie również w wersji higienicznej. Na uwagę zasługują następujące jej zalety: łatwa obsługa, niewielkie zużycie energii, zachowana higiena – omywalna uszczelka korpusu, łatwość mycia części – mycie w systemie CIP, przestawność (nie wymaga fundamentu). Na korpusie zewnętrznym pompy mocowanym za pomocą śrub, znajdują się dwa krócce z gwintem zewnętrznym Rd wg normy DIN 11851. Rozstaw krócców jest identyczny jak w pompie GA Pompy poddane zostały badaniom jakości pod kątem zagrożenia dla zdrowia człowieka (PZH) i są oznakowane znakiem CE. typ GH25/4-160 WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKI POMP GH ![Graphs showing H[mH₂O], P[kW], and η[%] vs Q[m³/h]] typ GA ZASTOSOWANIE Klasyczna pompa stosowana w instalacjach mleczarskich od kilkudziesięciu lat. Niezawodna w pracy, jej konstrukcja i kształt korpusu wewnętrznego przyczynia się do długiej żywotności uszczelnienia mechanicznego. Pompa z wirnikiem zamkniętym. Transport cieczy spożywczych w szczególności: - mleka, - soków, - słabych roztworów kwasów i alkali*), - wody, - innych cieczy. Mycie w obiegu innych maszyn i urządzeń. *) po uzgodnieniu zestawów materiałowych Standardowe wykonanie nie obejmuje wózka. PARAMETRY POMP | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GA11 | GA12 | GA13 | GA14 | |----------------------------------|-----------------|-------|-------|-------|-------| | Wydajność* | m³/h | 8,0 | 11,0 | 16,0 | 19,0 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 11,0 | 13,0 | 15,0 | 20,0 | | Wysokość ssania | mH₂O | 2,0 | 2,0 | 2,0 | 2,0 | | Temperatura pompowanej cieczy | °C | 95 | 95 | 95 | 95 | | Średnica wirnika | mm | Ø95 | Ø107 | Ø124 | Ø142 | | Typ silnika | - | SKg 80-2A M | SKg 80-2B M | SKg 90S-2 M | SKg 90L-2 M | | Moc silnika | kW | 0,75 | 1,1 | 1,5 | 2,2 | | Obroty silnika (50Hz) | min⁻¹ | 2770 | 2770 | 2840 | 2840 | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 1,7/400 | 2,5/400 | 3,3/400 | 4,6/400 | | Masa | kg | 21,0 | 24,0 | 31,6 | 34,8 | *) wartości dla wody czystej zimnej CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa odszrodkowa jednostopniowa o budowie monoblokwowej z zamkniętym wirnikiem pompy osadzonym na przedłużonym wale silnika. Korpus zewnętrzny łącznie z korpusem wewnętrznym mocowany za pomocą pierścienia zaciskowego – obejmy do korpusu pompy z nóżkami. Taka konstrukcja umożliwia wymianę indywidualnie każdej części pompy co zmniejsza koszty napraw. Dzięki zastosowanemu sposobowi łączenia korpusów istnieje możliwość obracania króćca tłocznego pompy w jednej płaszczyźnie o dowolny kąt. Pompa posadowiona jest na 3 nogach regulowanych w celu jej ustawienia nie jest wymagane dodatkowe fundamentowanie. Materiał zastosowany w budowie pompy: Stal kwasoodporna 1.4301 (AISI 304). Uszczelki – EPDM. Uszczelnienie wału: mechaniczne, czołowe pojedyncze. Zestaw materiałowy dobrany do tłoczonego medium. Króćce przyłączające wg BN – ssanie DN50 (Rd68) i tłoczenie DN40 (Rd 55) lub wg DIN 11851 – ssanie DN50 (Rd 78) i tłoczenie DN40 (Rd65) Pompy posiadają niezbędne atesty dopuszczające do stosowania w przemyśle spożywczym jak również oznakowanie CE. typ GA WYMIARY GABARYTOWE – wykonanie bez wózka CHARAKTERYSTYKI POMPY GA ![Graphs showing H[mH₂O] vs Q[m³/h], P[kW] vs Q[m³/h], and η[%] vs Q[m³/h]] typ GU13, GU14 ZASTOSOWANIE Pompy przeznaczone jest do transportu zagięszczonych cieczy spożywczych o zawartości suchej masy do 50% lub innych środków spożywczych o podobnych właściwościach o temperaturze do 95°C. - mleka zagęszczonego - śmietany - soków - syropów - przecierów - solanek - kwasów i alkaliów* *po uzgodnieniu zestawów materialowych PARAMETRY POMPY | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GU13 | GU14 | |---------------------------|------------------|--------|--------| | Wydajność* | m³/h | 12,5 | 14,0 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 22,0 | 23,5 | | Wysokość ssania max.* | mH₂O | 9,0 | 9,0 | | Temperatura pompowanej cieczy | °C | 95 | 95 | | Średnica wirnika | mm | Ø135 | Ø145 | | Typ silnika | - | SKg90S-I-M | SKg90L-I-M | | Moc silnika | kW | 1,5 | 2,2 | | Obroty silnika | 1/min | 2870 | 2870 | | Prąd znam./ Napięcie | A/V | 3,3/400| 4,6/400| | Masa | kg | 35,0 | 39,0 | *) wartości dla wody czystej zimnej CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompy typu GU są pompami odśrodkowymi wyposażonymi w wirnik otwarty. Wirnik pompy osadzony na przedłużonym wale silnika napędzającego pompę. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404. Uszczelnienia wału: mechaniczne czolowe podwójne – z ciecza płuczącą uszczelnienie (woda) lub pojedyncze, zestaw materialowy dobrany do tłoczonej cieczy. Jako jedyna pompa produkcji Spomasz Zamość S.A., ma możliwość zamontowania uszczelnienia tzw. zewnętrznego podwójnego – co umożliwia pracę pompy w instalacji w której panuje podciśnienie. Na uwagę zasługują następujące jej zalety: łatwa obsługa, niewielkie zużycie energii, zachowana higiena, łatwość mycia części, przestawność (nie wymaga fundamentu). Pompa jest trwała i niezawodna w pracy. Na korpusie zewnętrznym pompy mocowanym za pomocą pierścienia zaciskowego, znajdują się dwa króćce z gwintem zewnętrznym Rd65 - DN40 wg normy DIN 11851. Zaletą jest możliwość obracania korpusu pompy (usytuowanie króćca tłocznego poziomo u dołu). Wszystkie nożki są nastawne i umożliwiają ustawienie osi poziomej pompy do wysokości 250 mm. Pompy posiadają niezbędne atesty dopuszczające do stosowania w przemyśle spożywczym. Na pompy wystawiana jest deklaracja zgodności oraz oznakowanie znakiem bezpieczeństwa CE. www.spomasz.biz.pl typ GU13, GU14 WYMIARY GABARYTOWE (pompa z podwójnym uszczelnieniem) CHARAKTERYSTYKI POMP GU13, GU14 H [mH₂O] vs Q [m³/h] P [kW] vs Q [m³/h] η [%] vs Q [m³/h] Pompy pomocnicze typ GL ZASTOSOWANIE Pompa GL przeznaczona jest do transportu produktów niestykających się bezpośrednio z czynnikiem spożywczym na finalnej obróbce. Pompa znajduje swoje zastosowanie do transportu mediów pomocniczych w produkcji spożywczej. Pompa nie jest przeznaczona do transportu czynników spożywczych przeznaczonych do bezpośredniego spożycia, nie posiada niezbędnych atestów spożywczych PZH. Zastosowanie pompy: - wody technologicznej, wody płuczącej w myjkach wodno-powietrznych, wody spławiakowej, - wody obiegowej w wodnych instalacjach chłodniczych lub grzewnych - glikolu w instalacjach chłodniczych - lekko zanieczyszczone cieczne zawierające miękkie lub półtwarde drobinki o średnicy nieprzekraczającej 3mm. - przetłaczanie zacieru gorzelniczego. PARAMETRY POMP | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GL-13 | GL-14 | |---------------------------|------------------|---------|---------| | Wydajność* | m³/h | 12,5 | 14 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 22,0 | 23,5 | | Wysokość ssania max.* | mH₂O | 3,0 | 3,0 | | Średnica wirnika | mm | φ 135 | φ 145 | | Typ silnika | - | SLg90S-I-M | SLg90S-I-M | | Prąd znam./ Napięcie | A/V | 3,3/400 | 4,6/400 | | Silnik elektryczny moc/obr.| kW/min⁻¹ | 1,5/ 2870 | 2,2/ 2870 | | Masa | kg | 30,0 | 33,0 | * Wartości podano dla wody czystej zimnej. CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa typu GL występuje w dwóch wielkościach GL13 i GL14 o wydajnościach odpowiednio 12 i 14m³/h Pompa GL jest wirową pompą odśrodkową o budowie monoblokuowej z mechanicznym uszczelnieniem wału w zestawie materiałowym Węgiel impregnowany żywica/ceramika, materiały elastyczne EPDM. Pompa jest przeznaczona do montażu na konstrukcji wsporczynej przygotowanej w tym celu przez odbiorcę montując bezpośrednio na łapach silnika. Pompa na wale pompy zamontowano 6-o lopatkowy otwarty wirnik wykonany ze stali nierdzewnej. Konstrukcja umożliwia łatwy demontaż korpusu zewnętrznego mocowanego do korpusu pompy za pomocą obejm. Przyłącza pompy w postaci króćców Nylplowych (Gwint zewnętrzny) o wymiarze G 1 ½” zarówno po stronie ssącej jaki i tłocznej pompy ułatwia montaż do typowych złączyek hydraulicznych stosowanych w instalacjach przemysłowych. Pompa posiada znak bezpieczeństwa CE oraz Deklarację zgodności CE. Wykonanie korpusów pompy z materiału nierdzewnego. Silnik aluminiowy malowany powłoką ochronno-dekoracyjną. Pompy pomocnicze typ GL WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKI POMP GL \[ H \ [mH_2O] \] \[ Q \ [m^3/h] \] \[ P \ [kW] \] \[ \eta \ [%] \] \[ Q \ [m^3/h] \] www.spomasz.biz.pl typ GU15 ZASTOSOWANIE Pompa GU15 przeznaczona jest do transportu nie zagęszczonych lub zagęszczonych cieczy spożywczych o zawartości suchej masy do 50% lub innych środków spożywczych o podobnych własnościach o temp. do 95°C. Ze względu na wartość naciskienia wytwarzanego przez pompę może ona mieć zastosowanie przy przetłaczaniu czynników przez wymienniki płytowe, rurowe i inne urządzenia o znacznych oporach. Pompa może być przeznaczona do instalacji, których bardzo istotnym elementem jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności. Pompa ma zastosowanie w: - Transport produktów spożywczych w stanie ciekłym o lepkości do 1000 cP, - mleczarstwie (mleko świeże i pasteryzowane, serwatka, mieszanki lodowe) - przetwórstwie owocowo warzywnym (soki nieklarowne, soki klarowane, soki z włóknami, napoje owocowe, napoje warzywne, wina, nalewki), - Gorzelnictwie (zacier gorzelniany, wyroby spirytusowe) - farmacji - przetłaczanie podstawowych mediów w przemyśle spożywczym (woda, woda oczyszczona zimna lub gorąca) - ciecz mięsne do systemu CIP i inne ciecz. *po uzgodnieniu zestawów materiałowych PARAMETRY POMP | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GU15 | GU15/4 | |---------------------------|------------------|--------|--------| | Wydajność* | m³/h | 18,5 | 14,0 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 46,0 | 42,0 | | Wydajność maksymalna* | m³/h | 25,0 | 17,5 | | Wysokość podn. min* | mH₂O | 43,0 | 40,0 | | Średnica wirnika | mm | Ø 205 | Ø 190 | | Typ silnika | - | SLg112M-2PC | SLg112M-2 | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 11,4/400 | 7,8/400 | | Moc | kW | 6,0 | 4,0 | | Prędkość obrotowa | min⁻¹ | 2895 | 2895 | | Masa | kg | 74,0 | 71,0 | * Wartości podano dla wody czystej zimnej. CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa typu GU-15 jest pompą odsrodkową i stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję opartą na 4 nóżkach kulistych, regulowanych. Wirnik pompy – otwarty, osadzony na przedłużonym wale silnika napędzającego pompę. Korpus zewnętrzny pompy montowany za pomocą śrub kolpakowych do korpusu pompy. Pomiędzy korpusem zewnętrznym i korpusem pompy osadzona jest uszczelka typu o-ring, w sposób umożliwiający jej omywanie podczas procesu mycia w systemie CIP. Korpus zewnętrzny i korpus pompy wykonany z blachy o grubości min. 5,0 mm, specjalnie ukształtowanej w procesie obróbki plastycznej, co przyczynia się do trwałości i niezawodności pracy pompy. Króćce przyłączeniowe z gwintem zewnętrznym Rd wg normy DIN 11851 – DN40. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404 – części stykające się z produktem oraz 1.4301 pozostałe elementy typu osłona czy podstawa. Uszczelnienia wału: mechaniczne czolowe podwójne – z ciecza płuczącą (woda) lub pojedyncze; zestawy materiałowe uszczelnień dobrane do tłoczonego medium. typ GU15 WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKI POMP GU15, GU15/4 H [mH₂O] P [kW] η [%] typ GU15/4-modyfikacje ZASTOSOWANIE Pompa GU15/4 – modyfikacje stworzone przez zmianę średnicy wirnika - przeznaczona jest do transportu nie zagęszczonych lub zagęszczonych cieczy spożywczych o zawartości suchej masy do 50% lub innych środków spożywczych o podobnych własnościach o temp. do 95°C. Ze względu na wartość nacisnienia wytwarzanego przez pompę może ona mieć zastosowanie przy przetłaczaniu czynników przez wymienniki płytowe, rurowe i inne urządzenia o znacznych oporach. Pompa może być przeznaczona do instalacji, których bardzo istotnym elementem jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności. Pompa ma zastosowanie w: - Transport produktów spożywczych w stanie ciekłym o lepkości do 1000 cP, - mleczarstwie (mleko świeże i pasteryzowane, serwatka, mieszanki lodowe) - przetwórstwie owocowo warzywnym (soki nieklarowne, soki klarowane, soki z włóknami, napoje owocowe, napoje warzywne, wina, nalewki), - Gorzelnictwie (zacier gorzelniany, wyroby spirytusowe) - przetłaczanie podstawowych mediów w przemyśle spożywczym (woda, woda oczyszczona zimna lub gorąca) - ciecz mięsne do systemu CIP i inne cieczce. PARAMETRY POMP | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GU15/4-146 | GU15/4-157 | GU15/4-165 | GU15/4-170 | GU15/4-175 | |---------------------------|-----------------|------------|------------|------------|------------|------------| | Wydajność* | m³/h | 7,0 | 10,0 | 7,0 | 5,5 | 10,5 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 29,0 | 32,0 | 35,0 | 38,0 | 40,0 | | Wydajność maksymalna* | m³/h | 25,0 | 25,0 | 25,0 | 24,0 | 23,0 | | Wysokość podnoszenia. min*| mH₂O | 4,0 | 4,0 | 8,0 | 15,0 | 28,0 | | Średnica wirnika | mm | Ø 146 | Ø 157 | Ø 165 | Ø 170 | Ø 175 | | Typ silnika | - | SLg112M-2 | SLg112M-2 | SLg112M-2 | SLg112M-2 | SLg112M-2 | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 7,3/400 | 7,3/400 | 7,3/400 | 7,3/400 | 7,3/400 | | Moc | kW | 4,0 | 4,0 | 4,0 | 4,0 | 4,0 | | Prędkość obrotowa | min.⁻¹ | 2870 | 2870 | 2870 | 2870 | 2870 | | Masa | kg | 78,0 | 78,0 | 78,0 | 78,0 | 78,0 | * Wartości podano dla wody czystej zimnej. CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa typu GU-15 jest pompą odsrodkową i stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję opartą na 4 nóżkach kulistych, regulowanych. Wirnik pompy – otwarty, osadzony na przedłużonym wale silnika napędzającego pompę. Korpus zewnętrzny pompy montowany za pomocą śrub kolpakowych do korpusu pompy. Pomiędzy korpusem zewnętrznym i korpusem pompy osadzona jest uszczelka typu o-ring, w sposób umożliwiający jej omywanie podczas procesu mycia w systemie CIP. Korpus zewnętrzny i korpus pompy wykonany z blachy o grubości min. 5,0 mm, specjalnie ukształtowanej w procesie obróbki plastycznej, co przyczynia się do trwałości i niezawodności pracy pompy. Króćce przyłączeniowe z gwintem zewnętrznym Rd wg normy DIN 11851 – DN40. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404 – części stykające się z produktem oraz 1.4301 pozostałe elementy typu osłona czy podstawa. Uszczelnienia wału: mechaniczne czołowe podwójne – z ciecza płuczącą (woda) lub pojedyncze; zestawy materiałowe uszczelnień dobrane do tłoczonego medium. Pompy spożywcze typ GU15/4 - modyfikacje WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKI POMP ![Graphs showing pump characteristics](image) Spomasz Zamość S.A. www.spomasz.biz.pl Pompy spożywcze typ GU30/30 i GU30 ZASTOSOWANIE Pompy GU-30/30 i GU-30 przeznaczone są do transportu nie zagęszczonych lub zageszczonych cieczy spożywczych o zawartości suchej masy do 50% lub innych środków spożywczych o podobnych właściwościach o temp. do 95°C. Zastosowanie w instalacjach, których bardzo istotnym elementem jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności. Pompy mają zastosowanie m.in. w - Transport produktów spożywczych w stanie ciekłym o lepkości do 1000 cP, - mleczarstwie (mleko świeże i pasteryzowane, serwatka, mieszanki lodowe) - przetwórstwie owocowo warzywnym (soki nieklarowane i klarowane, soki z włóknami, napoje owocowe, napoje warzywne, wina, nalewki), - Gorzelnictwo (zacier gorzelniany, wyroby spirytusowe) - farmacja - przetłaczanie podstawowych mediów w przemyśle spożywczym (woda, woda oczyszczona zimna lub gorąca - cieczes myjące do systemu CIP oraz inne cieczes. PARAMETRY POMP GU30/30 i GU30 | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GU30/30 | GU30 | |---------------------------|-----------------|---------|------| | Wydajność* | m³/h | 30,0 | 30,0 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 30,0 | 42,0 | | Wydajność maksymalna* | m³/h | 37,0 | 40,0 | | Wysokość podn. min* | mH₂O | 28,0 | 36,0 | | Średnica wirnika | mm | Ø170 | Ø196 | | Typ silnika | - | SLg132S-2A | SLg132S-2B | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 10,3/400 | 13,7/400 | | Moc | kW | 5,5 | 7,5 | | Prędkość obr. silnika | min.⁻¹ | 2925 | 2925 | | Masa | kg | 90,0 | 98,0 | * Wartości podano dla wody czystej zimnej. CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompy typu GU-30/30 i GU-30 są pompami odśrodkowymi. Pompa stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję opartą na 4 nóżkach kulistych, regulowanych. Wirnik pompy – otwarty, osadzony na przedłużonym wale silnika napędzającego pompę. Korpus zewnętrzny pompy montowany za pomocą śrub kolpakowych do korpusu pompy. Pomiedzy korpusem zewnętrznym i korpusem pompy osadzona jest uszczelka typu o-ring, w sposób umożliwiający jej omywanie podczas procesu mycia w systemie CIP. Korpus zewnętrzny i korpus pompy wykonany z blachy o grubości min. 5,0 mm, specjalnie uszktałtowanej w procesie obróbki plastycznej, co przyczynia się do trwałości i niezawodności pracy pompy. Króćce przyłączeniowe z gwintem zewnętrznym Rd wg normy DIN 11851 – DN65 (Rd95) ssanie i DN50 (Rd78) tłoczenie. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404 – części stykające się z produktem oraz 1.4301 pozostałe elementy typu osłona czy podstawa. Uszczelnienia wału: mechaniczne czołowe podwójne – z ciecza płuczącą (woda) lub pojedyncze; zestawy materiałowe uszczelnień dobrane do tłoczonego medium. Pompy posiadają niezbędne atesty dopuszczające do stosowania w przemyśle spożywczym i są oznakowane znakiem bezpieczeństwa CE. typ GU30/30 i GU30 WYMIARY GABARYTOWE GU30, GU30/30 CHARAKTERYSTYKI POMP GU30, GU30/30 H [mH₂O] P [kW] η [%] Pompy spożywcze typ GU50/15, GU46, GU42 ZASTOSOWANIE Pompy GU-50/150, GU-46 i GU-42 przeznaczone są do transportu nie zagęszczonych lub zagęszczonych cieczy spożywczych o zawartości suchej masy do 50% lub innych środków spożywczych o podobnych własnościach o temp. do 95°C. Zastosowanie w instalacjach, których bardzo istotnym elementem jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności Pompy mają zastosowanie m.in. w - Transport produktów spożywczych w stanie ciekłym o lepkości do 1000 cP, - mleczarstwie (mleko świeże i pasteryzowane, serwatka, mieszanki lodowe) - przetwórstwie owocowo warzywnym (soki nieklarowane i klarowane, soki z włóknami, napoje owocowe, napoje warzywne, wina, nalewki), - Gorzelnictwo (zacier gorzelniany, wyroby spirytusowe) - farmacja - przetłaczanie podstawowych mediów w przemyśle spożywczym (woda) - cieczce myjące do systemu CIP oraz inne cieczce. PARAMETRY POMP GU50/15, GU46 i GU42 | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GU50/15 | GU46 | GU42 | |---------------------------|-----------------|---------|------|------| | Wydajność* | m³/h | 50,0 | 46,0 | 42,0 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 15,0 | 27,0 | 50,0 | | Wydajność maksymalna* | m³/h | 68,0 | 52,0 | 52,0 | | Wysokość podn. min* | mH₂O | 10,0 | 25,0 | 46,0 | | Średnica wirnika | mm | Ø 134 | Ø 155| Ø 192| | Typ silnika | - | SLg132S-2B | SLg132S-2B | SLg132S-2PC | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 13,7/400| 13,7/400| 21,2/400 | | Moc | kW | 7,5 | 7,5 | 11,0 | | Prędkość obr. silnika | min.¹ | 2925 | 2925 | 2920 | | Masa | kg | 99,0 | 99,0 | 119,0| CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompy typu GU-50/15, GU-46 i GU-42 są pompami odśrodkowymi. Pompa stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję opartą na 4 nóżkach kulistych, regulowanych. Wirnik pompy – otwarty, osadzony na przedłużonym wale silnika napędzającego pompę. Korpus zewnętrzny pompy montowany za pomocą śrub kolpakowych do korpusu pompy. Między korpusem zewnętrznym i korpusem pompy osadzona jest uszczelka typu o-ring, w sposób umożliwiający jej omywanie podczas procesu mycia w systemie CIP. Korpus zewnętrzny i korpus pompy wykonany z blachy o grubości min. 5,0 mm, specjalnie ukształtowanej w procesie obróbki plastycznej, co przyczynia się do trwałości i niezawodności pracy pompy. Króćce przyłączeniowe z gwintem zewnętrznym Rd wg normy DIN 11851 – DN65 ssanie i DN50 tłoczenie. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404 – części stykające się z produktem oraz 1.4301 pozostałe elementy typu osłona czy podstawa. Uszczelnienia wału: mechaniczne czolowe podwójne – z ciecza płuczącą (woda) lub pojedyncze; zestawy materiałowe uszczelnień dobrane do tłoczonego medium. Pompy posiadają niezbędne atesty dopuszczające do stosowania w przemyśle spożywczym oraz oznakowanie CE. typ GU50/15, GU46, GU42 WYMIARY GABARYTOWE GU50/15, GU46, GU42 CHARAKTERYSTYKI POMP GU50/15, GU46, GU42 H [mH₂O] P [kW] η [%] typ GU42/60 ZASTOSOWANIE Pompa GU-42/60 przeznaczone są do transportu nie zagęszczonych lub zagęszczonych cieczy spożywczych o zawartości suchej masy do 50% lub innych środków spożywczych o podobnych właściwościach o temp. do 95°C. Zastosowanie w instalacjach, których bardzo istotnym elementem jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności. Pompy mają zastosowanie m.in. w: - Transport produktów spożywczych w stanie ciekłym o lepkości do 1000 cP, - mleczarstwie (mleko świeże i pasteryzowane, serwatka, mieszanki lodowe) - przetwórstwie owocowo warzywnym (soki nieklarowane i klarowane, soki z włóknami, napoje owocowe, napoje warzywne, wina, nalewki), - Gorzelnictwo (zacier gorzelniany, wyroby spirytusowe) - farmacja - przetłaczanie podstawowych mediów w przemyśle spożywczym (woda) - cieczes myjące do systemu CIP oraz inne ciecze. PARAMETRY POMP | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GU42/60 | GU42/60-7,5kW | |---------------------------|-----------------|---------|---------------| | Wydajność* | m³/h | 30,0 | 15,0 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 60,0 | 64,0 | | Wydajność maksymalna* | m³/h | 36,0 | 18,5 | | Wysokość podn. min* | mH₂O | 56,0 | 63,0 | | Średnica wirnika | mm | Ø 210 | Ø 210 | | Typ silnika | - | SLg132S-2PC | 4SLg132S-2BM | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 21,2/400 | 13,3/400 | | Moc | kW | 11,0 | 7,5 | | Prędkość obr. silnika | min⁻¹ | 2920 | 2900 | | Masa | kg | 119,0 | 124,0 | CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Pompy typu GU42/60 i GU42/60-7,5kW są pompami odśrodkowymi. Pompa stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję opartą na 4 nóżkach kulistych, regulowanych. Wirnik pompy – otwarty, osadzony na przedłużonym wałe silnika napędzającego pompę. Korpus zewnętrzny pompy montowany za pomocą śrub kolpakowych do korpusu pompy. Między korpusem zewnętrznym i korpusem pompy osadzona jest uszczelka typu o-ring, w sposób umożliwiający jej omywanie podczas procesu mycia w systemie CIP. Korpus zewnętrzny i korpus pompy wykonany z blachy o grubości min. 5,0 mm, specjalnie uszktałtowanej w procesie obróbki plastycznej, co przyczynia się do trwałości i niezawodności pracy pompy. Króćce przyłączeniowie z gwintem zewnętrznym Rd wg normy DIN 11851 – DN65 ssanie i DN50 tłoczenie. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404 – części stykające się z produktem oraz 1.4301 pozostałe elementy typu osłona czy podstawa. Uszczelnienia wału: mechaniczne czolowe podwójne – z cieczą plującą (woda) lub pojedyncze; zestawy materiałowe uszczelnień dobrane do tłoczonego medium. Pompy posiadają niezbędne atesty dopuszczające do stosowania w przemyśle spożywczym oraz oznakowanie CE. typ GU42/60 WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKI POMP GU42/60, GU42/60-7,5kW ![Graphs showing characteristic curves for pumps GU42/60 and GU42/60-7,5kW] typ GU50 ZASTOSOWANIE Pompa GU-50 przeznaczona jest do transportu nie zagęszczonych lub zagęszczonych cieczy spożywczych o zawartości suchej masy do 50% lub innych cieczy spożywczych o podobnych własnościach i temperaturze do 95°C. Ze względu na wartości wydajności i stosunkowo niskiej wysokości podnoszenia, pompa może mieć zastosowanie jako pompa przetokowa, przy opróżnianiu zbiorników i przesyłce dużych ilości czynnika na niewielkie odległości. Pompa jest przeznaczona do instalacji, których bardzo istotnym elementem jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności. Pompa ma zastosowanie w: - Transport produktów spożywczych w stanie ciekłym o lepkości do 1000 cP, - mleczarstwie (mleko świeże i pasteryzowane, serwatka, mieszanki lodowe) - przetwórstwie owocowo warzywnym (soki niekierowane i klarowane, soki z włóknami, napoje owocowe, napoje warzywne, wina, nalewki), - przetłaczanie podstawowych mediów w przemyśle spożywczym (woda, woda oczyszczona zimna lub gorąca) - ciecz myjące do systemu CIP oraz inne ciecz *po uzgodnieniu zestawów materiałowych PARAMETRY POMPY GU-50 | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GU50 | |---------------------------|------------------|------| | Wydajność* | m³/h | 47,0 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 30,0 | | Wydajność maksymalna* | m³/h | 56,0 | | Wysokość podn. min* | mH₂O | 26,0 | | Średnica wirnika | mm | Ø153 | | Typ silnika | - | SLg132S-2B | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 13,7/400 | | Moc | kW | 7,5 | | Prędkość obr. | min.⁻¹ | 2925 | | Masa | kg | 99,0 | * Wartości podano dla wody czystej zimnej. CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa typu GU-50 jest pompą odśrodkową. Pompa stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję opartą na 4 nożkach kulistych, regulowanych. Wirnik pompy – otwarty, osadzony na przedłużonym wale silnika napędzającego pompę. Korpus zewnętrzny pompy montowany za pomocą śrub kolpakowych do korpusu pompy. Pomiędzy korpusem zewnętrznym i korpusem pompy osadzona jest uszczelka typu o-ring, w sposób umożliwiający jej omywanie podczas procesu mycia w systemie CIP. Korpus zewnętrzny i korpus pompy wykonany z blachy o grubości min. 5,0 mm, specjalnie ukształtowanej w procesie obróbki plastycznej, co przyczynia się do trwałości i niezawodności pracy pompy. Króćce przyłączeniowe z gwintem zewnętrznym Rd wg normy DIN 11851 – DN80 (Rd110)ssanie i DN50 (Rd78) tłoczenie. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404 – części stykające się z produktem oraz 1.4301 pozostałe elementy typu osłona czy podstawa. Uszczelnienia wału: mechaniczne czolowe podwójne – z cieczą płuczącą (woda) lub pojedyncze; zestawy materiałowe uszczelnień dobrane do tłoczonego medium. Pompy posiadają niezbędne atesty dopuszczające do stosowania w przemyśle spożywczym i są oznakowane znakiem CE. typ GU50 WYMIARY GABARYTOWE GU-50 CHARAKTERYSTYKI POMPY GU50 H [mH₂O] P [kW] η [%] typ GU70 ZASTOSOWANIE Wysokowydajna Pompa GU-70 przeznaczona jest do transportu nie zagęszczonych lub zagęszczonych cieczy spożywczych o zawartości suchej masy do 50% lub innych środków spożywczych o podobnych własnościach o temperaturze do 95°C. Pompa może być przeznaczona do instalacji, których bardzo istotnym elementem jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności. Pompa może mieć zastosowanie m.in. w - Transport produktów spożywczych w stanie ciekłym o lepkości do 1000 cP, - mleczarstwie (mleko świeże i pasteryzowane, serwatka, mieszanki lodowe) - przetwórstwie owocowo warzywnym (soki nieklarowane i klarowane, soki z włóknami, napoje owocowe, napoje warzywne, wina, nalewki), - Gorzelnictwo (zacier gorzelniany, wyroby spirytusowe) - przetłaczanie podstawowych mediów w przemyśle spożywczym (woda, woda oczyszczona zimna lub gorąca - cieczes myjące do systemu CIP. PARAMETRY POMPY GU 70 | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GU70 | GU70/11 | |---------------------------|-----------------|--------|---------| | Wydajność* | m³/h | 68,0 | 64,0 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 45,0 | 30,0 | | Wydajność maksymalna* | m³/h | 80,0 | 83,0 | | Wysokość podn. min* | mH₂O | 43,0 | 25,0 | | Średnica wirnika | mm | Ø 190 | Ø 160 | | Typ silnika | | SLg132M-2PC | SLg132S-2PC | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 27,2/400 | 20,4/400 | | Moc silnika | kW | 15,0 | 11,0 | | Prędkość obrotowa | min.⁻¹ | 2920 | 2920 | | Masa | kg | 135,0 | 119,0 | * Wartości podano dla wody czystej zimnej. CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa typu GU70 jest pompa odśrodkową. Pompa stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję opartą na 4 nożkach kulistych, regulowanych. Wirnik pompy – otwarty, osadzony na przedłużonym wale silnika napędzającego pompę. Korpus zewnętrzny pompy montowany za pomocą śrub kolpakowych do korpusu pompy. Pomiedzy korpusem zewnętrznym i korpusem pompy osadzona jest uszczelka typu o-ring, w sposób umożliwiający jej omywanie podczas procesu mycia w systemie CIP. Korpus zewnętrzny i korpus pompy wykonany z blachy o grubości min. 5,0 mm, specjalnie ukształtowanej w procesie obróbki plastycznej, co przyczynia się do trwałości i niezawodności pracy pompy. Króćce przyłączeniowe z gwintem zewnętrznym Rd wg normy DIN 11851 – DN80 Rd(110) ssanie i DN65 (Rd95) tłoczenie. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404 – części stykające się z produktem oraz 1.4301 pozostałe elementy typu osłona czy podstawa. Uszczelnienia wału: mechaniczne czołowe podwójne – z cieczą płuczącą (woda) lub pojedyncze; zestawy materiałowe uszczelnień dobrane do tłoczonego medium. Pompy posiadają niezbędne atesty dopuszczające do stosowania w przemyśle spożywczym i są oznakowane znakiem CE. typ GU70 WYMIARY GABARYTOWE GU70, GU70/11 CHARAKTERYSTYKI POMPY GU70 GU70/11 www.spomasz.biz.pl typ GU200 ZASTOSOWANIE Wysokowydajna Pompa GU-200 jest wysokowydajną pompą wirową przeznaczoną do transportu cieczy spożywczych nie zagęszczonych lub o niewielkim stopniu zagęszczenia. Temperatura robocza pompy może osiągać 95°C. Pompa może być przeznaczona do instalacji, których bardzo istotnym elementem jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności. Zastosowania pompy wysokowydajnej: - Napęd procesu ultrafiltracji - Transport zacieru gorzelniczego - Przetłaczanie podstawowych mediów w przemyśle spożywczym (woda, woda oczyszczona zimna lub gorąca) - ciecz myjące do systemu CIP, - Transport produktów spożywczych w stanie ciekłym o lepkości do 1000 cP, - Przetwórstwie owocowo warzywnym (soki nieklarowne i klarowane, soki z włóknami, napoje owocowe, napoje warzywne, wina, nalewki, piwo), PARAMETRY POMPY GU200 | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GU200 | GU200/22kW | |---------------------------|------------------|---------|------------| | Wydajność* | m³/h | 200,0 | 162,0 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 32,0 | 27,0 | | Wydajność maksymalna* | m³/h | 245,0 | 185,0 | | Wysokość podn. min* | mH₂O | 24,0 | 23,0 | | Średnica wirnika | mm | Ø 335 | Ø 310 | | Typ silnika | | 4SLg200L4-IE3 | FOPA 180L-4/PHE | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 54,4/400 | 42,1/400 | | Moc silnika | kW | 30,0 | 22,0 | | Prędkość obrotowa | min.⁻¹ | 1475 | 1470 | | Masa | kg | 375,0 | 263,0 | * Wartości podano dla wody czystej zimnej. CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa typu GU200 jest wysokowydajną pompą odśrodkową. Pompa stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję opartą na 4 nóżkach przegubowych, regulowanych. Wirnik pompy – otwarty, osadzony na przedłużonym wałe silnika napędzającego pompę. Korpus zewnętrzny pompy montowany za pomocą nakrętek kolpakowych do korpusu pompy. Pomiędzy korpusem zewnętrznym i korpusem pompy osadzona jest uszczelka typu o-ring, w sposób umożliwiający jej omywanie podczas procesu mycia w systemie CIP. Korpus zewnętrzny i korpus pompy wykonany z blachy o grubości min. 5,0mm, specjalnie ukształtowanej w procesie obróbki plastycznej, co przyczynia się do trwałości i niezawodności pracy pompy. Króćce przyłączeniowe kohnirowe DN125 na wlocie do pompy, DN80 na wylocie wg PN-EN 1092-1:2010. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404 – części stykające się z produktem oraz 1.4301 pozostałe elementy typu osłona czy podstawa. Uszczelnienia wału: mechaniczne czolowe podwójne – z ciecza plującą (woda) lub pojedyncze; zestawy materiałowe uszczelnień dobrane do tłoczonego medium. Pompy posiadają niezbędne atesty dopuszczające do stosowania w przemyśle spożywczym i są oznakowane znakiem CE. typ GU200 WYMIARY GABARYTOWE GU200 GU200/22kW CHARAKTERYSTYKI POMPY GU200 GU200/22kW www.spomasz.biz.pl Pompy odśrodkowe do cieczy spożywczych typ SPw ZASTOSOWANIE Transport produktów spożywczych o temperaturze do 200 °C, w szczególności - oleju, - syropów, - soków, - wody, wody gorącej - innych cieczy. Mycie w obiegu innych maszyn i urządzeń. *) po uzgodnieniu zestawów materiałowych PARAMETRY POMP SPW | Wyszczególnienie | Jednostki miary | SPw 11 | SPw 12 | SPw 13 | SPw 14 | |----------------------------------|-----------------|--------|--------|--------|--------| | Wydajność* | m³/h | 8,0 | 11,0 | 16,0 | 19,0 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 11,0 | 13,0 | 15,0 | 20,0 | | Wysokość ssania | mH₂O | 2,0 | 2,0 | 2,0 | 2,0 | | Temperatura pompowanej cieczy | °C | 95 | 95 | 95 | 95 | | Średnica wirnika | mm | Ø95 | Ø107 | Ø124 | Ø142 | | Typ silnika | - | Sg 80-2A | Sg 80-2B | Sg 90S-2 | Sg 90L-2 | | Moc silnika | kW | 0,75 | 1,1 | 1,5 | 2,2 | | Obroty silnika (50Hz) | min⁻¹ | 2770 | 2770 | 2840 | 2840 | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 1,7/400 | 2,5/400 | 3,3/400 | 4,6/400 | | Masa | kg | 48,0 | 48,0 | 50,0 | 52,0 | *) wartości dla wody czystej zimnej BUDOWA - Pompa wykonana na bazie pompy GA – zainstalowany zespół pompowy ułożyskowany w osobnych lożyskach, napędzany z silnika elektrycznego przez sprzęgło izolujące silnik przed wpływem temperatury tłoczonego medium. - Możliwe wykonania pompy na bazie GU 13 lub GU 14 – parametry pomp jak dla GU13 i GU14 - Budowa wirnika – zamknięty, między dwoma tarczami. - Materiał użyty do budowy pompy: Stal kwasoodporna 1.4301 (AISI 304). - Uszczelnienie mechaniczne czolowe pojedyncze - Króćce przyłączające wg PN – ssanie DN50 (Rd68) i tłoczenie DN40 (Rd 55) lub wg DIN 11851 – ssanie DN50 (Rd 78) i tłoczenie DN40 (Rd65) - Pompy posiadają niezbędne atesty dopuszczające do stosowania w przemyśle spożywczym. Na pompy wystawiana jest deklaracja zgodności oraz oznakowanie znakiem bezpieczeństwa CE. Pompy odśrodkowe do cieczy spożywczych typ SPw WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKI POMP SPw ![Graphs showing H [mH₂O], P [kW], and η [%] against Q [m³/h] for different models: SPw11, SPw12, SPw13, and SPw14.] Pompy wirowe krażeniowe, Powrót CIP typ LR20, LR40 ZASTOSOWANIE Przemysł Spożywczy, Farmaceutyczny i Chemiczny jako pompa w Instalacjach powrotu CIP Pompa przeznaczona do pracy w warunkach niedoboru lub chwilowego braku czynnika. Pompa może podsycać ciecz z rurociągu częściowo wypełnionego płynem, wysysać ze zbiornika lub urządzenia środki myjące usuwając je całkowicie w prowadzonym procesie mycia co zapobiega powstawaniu osadu na ściankach mytych urządzeń. Normalnymi warunkami pracy pompy jest pompowanie mieszaniny powietrza, piany i cieczy. PARAMETRY POMPY LR | Wyszczególnienie | Jednostki miary | LR20; LR20H | LR40; LR40H | |---------------------------|-----------------|-------------|-------------| | Wydajność* | m³/h | 20 | 40 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 22 | 43 | | Wysokość ssania | mH₂O | 7,0 | 7,0 | | Średnica wirnika | mm | Ø250 | Ø250 | | Typ silnika | | SLg132M-4 | SLg132M-4PC | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 14,4/400 | 22,0/400 | | Moc silnika | kW | 7,5 | 11,0 | | Prędkość obrotowa | min⁻¹ | 1455 | 1455 | | Masa | kg | 122 | 130 | *) wartości dla wody czystej zimnej CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompy serii LR mają zwartą monolityczną konstrukcję w której specjalnie zaprojektowany wałek silnika stanowi bazę do osadzenia wirnika, a stojan utrzymuje korpusy pompy. Korpus silnika dokręcony do podstawy wyposażonej w cztery kuliste regulowane nożki służące do wypoziomowania i ustawienia pompy. Pompa nie wymaga dodatkowego fundamentowania. Zainstalowana osłona silnika ochrania go podczas mycia urządzeń towarzyszących i pomieszczeń. Pompa LR jest rodzajem pompy wirowej krażeniowej, działającej na zasadzie wirującego pierścienia cieczowego. Ukształtowanie kanałów pierścieniowych, konstrukcja wirnika oraz usytuowanie króćców pompy umożliwia częściowe pozostawanie czynnika pompowanego w komorze korpusu pompy i to właśnie pozostająca ciecz umożliwia zassanie czynnika przy jego niedoborach lub przy całkowitym przerwaniu strugi cieczy. Zasada działania pompy umożliwia również pompowanie cieczy napowietrzonej oraz cieczy spienionej. Pozostawanie resztek pompowanego medium w korpusie, uniemożliwia zastosowanie pompy w aplikacjach produktowych. Pompa może pracować przy konieczności całkowitego odcinania czynnika na ssaniu pompy. Wykonanie materiałowe: Stal kwasoodporna 1.4301. Uszczelnienie wału: czołowe, mechaniczne w konfiguracji pierścień grafitowy/węglik krzemu +EPDM Pompy wirowe krażeniowe, Powrót CIP WYMIARY GABARYTOWE LR 20, LR 40 CHARAKTERYSTYKA POMPY LR20; LR20H LR40; LR40H www.spomasz.biz.pl Pompy spożywcze samozasysające typ GU30 ZASTOSOWANIE Produktowa pompa wirowa posiadająca zdolność zasyśania. Pompa GU30 jest rozszerzeniem produkowanych pomp serii GU30. Wykonana jest na bazie korpusu, silnika i wirnika stosowanego w pompach GU30. Możliwość zasyśania pompy stworzona przez dodatkowy wirnik ślimakowy jest uzupełnieniem asortymentu produkowanych pomp wirowych oraz w szczególnym miejscu uzupełnia możliwości pompy krążeniowej LR. Pompy GU30 przeznaczone są do transportu nie zageszczonych lub zageszczonych cieczy spożywczych o zawartości suchej masy do 50% lub innych środków spożywczych o podobnych właściwościach o temp. do 95°C. Zastosowanie w instalacjach, których bardzo istotnym elementem jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności. PARAMETRY POMPY | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GU30 | GU30/30 | |---------------------------|-----------------|--------|---------| | Wydajność* | m³/h | 26 | 25 | | Wydajność maksymalna* | m³/h | 36 | 33 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 38 | 25 | | Wysokość podn. min* | mH₂O | 34 | 34 | | Średnica wirnika | mm | 196 | 170 | | Typ silnika | | 4SLG132S-2BM-IE2 | 4SLG132S-2AM-IE3 | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 13,7/400 | 10,7/400 | | Moc/Prędkość obr. | kW/min⁻¹ | 7,5/2930 | 5,5/2930 | | Masa | kg | 110 | 100 | * Wartości podano dla wody czystej zimnej. CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa typu GU30 wyposażona jest w przedwirnik ślimakowy spełniający funkcję uszczelniające stronę ssawną pompy co umożliwia wytworzenie podciśnienia po stronie ssawnej pompy podczas gdy korpus pompy nie jest jeszcze wypełniony cieczą. Ciecz znajdująca się w korpusie wirnika ślimakowego wystarcza zarówno do zapoczątkowania pracy pompy w warunkach niedoboru cieczy jak i wyciągnięciem resztek produktu z rury ssącej; Pompa może być stosowana zarówno jako pompa podająca produkt i pompa ściągająca produkt. Podobnie jak w przypadku pomp wirowych, pompa GU30 stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję opartą na 4 nóżkach kulistych, regulowanych. Dwa wirniki pompy – wirnik ślimakowy oraz zasadniczy wirnik pompy – otwarty, osadzony na przedłużonym wale silnika napędzającego pompę. Korpus zewnętrzny pompy montowany za pomocą śrub kolpakowych do korpusu pompy. Pomiędzy korpusem zewnętrznym i korpusem pompy osadzona jest uszczelka typu o-ring, w sposób umożliwiający jej omywanie podczas procesu mycia w systemie CIP. Korpus zewnętrzny i korpus pompy wykonany z blachy o grubości min. 5,0 mm, specjalnie uszktałtowanej w procesie obróbki plastycznej, co przyczynia się do trwałości i niezawodności pracy pompy. Króćce przyłączeniowe z gwintem zewnętrznym Rd wg normy DIN 11851 – DN65 Rd95 ssanie i DN50 Rd78 tłoczenie. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404 – części stykające się z produktem oraz 1.4301 pozostałe elementy typu osłona czy podstawa. Uszczelnienia wału: mechaniczne czolowe pojedyncze. Pompy posiadają niezbędne atesty dopuszczające do stosowania w przemyśle spożywczym i są oznakowane znakiem CE. Pompy spożywcze samozasysające typ GUs30 WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKA POMPY | GUs30 | GUs30/30 | |-------|----------| | ![Graph](image1) | ![Graph](image2) | | ![Graph](image3) | ![Graph](image4) | | ![Graph](image5) | ![Graph](image6) | Spomasz Zamość S.A. www.spomasz.biz.pl Pompy spożywcze samozasysające typ GU42 ZASTOSOWANIE Produktowa pompa wirowa posiadająca zdolność zasyśania. Pompa GU42 jest rozszerzeniem produkowanych pomp serii GU42. Wykonana jest na bazie korpusu, silnika i wirnika stosowanego w pompach GU42. Możliwość zasyśania pompy stworzona przez dodatkowy wirnik ślimakowy jest uzupełnieniem asortymentu produkowanych pomp wirowych oraz w szczególnym miejscu uzupełnia możliwości pompy krążeniowej LR. Pompy GU42 przeznaczone są do transportu nie zageszczonych lub zageszczonych cieczy spożywczych o zawartości suchej masy do 50% lub innych środków spożywczych o podobnych właściwościach o temp. do 95°C. Zastosowanie w instalacjach, których bardzo istotnym elementem jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności. PARAMETRY POMPY | Wyszczególnienie | Jednostki miary | GU42 | |---------------------------|-----------------|------| | Wydajność* | m³/h | 38 | | Wydajność maksymalna* | m³/h | 48 | | Wysokość podnoszenia* | mH₂O | 42 | | Wysokość podn. min* | mH₂O | 40 | | Średnica wirnika | mm | 192 | | Typ silnika | | 4SLG132S-2PCM-IE3 | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 19,1/400 | | Moc/Prędkość obr. | kW/min.⁻¹ | 11,0/2900 | | Masa | kg | 120 | * Wartości podano dla wody czystej zimnej. CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa typu GU42 wyposażona jest w przedwirnik ślimakowy spełniający funkcję uszczelniające stronę ssawną pompy co umożliwia wytworzenie podciśnienia po stronie ssawnej pompy podczas gdy korpus pompy nie jest jeszcze wypełniony cieczą. Ciecz znajdująca się w korpusie wirnika ślimakowego wystarcza zarówno do zapoczątkowania pracy pompy w warunkach niedoboru cieczy jak i wyciągnięciem resztek produktu z rury ssącej; Pompa może być stosowana zarówno jako pompa podająca produkt i pompa ściągająca produkt. Podobnie jak w przypadku pomp wirowych, pompa GU42 stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję opartą na 4 nóżkach kulistych, regulowanych. Dwa wirniki pompy – wirnik ślimakowy oraz zasadniczy wirnik pompy – otwarty, osadzony na przedłużonym wale silnika napędzającego pompę. Korpus zewnętrzny pompy montowany za pomocą śrub kolpakowych do korpusu pompy. Pomiędzy korpusem zewnętrznym i korpusem pompy osadzona jest uszczelka typu o-ring, w sposób umożliwiający jej omywanie podczas procesu mycia w systemie CIP. Korpus zewnętrzny i korpus pompy wykonany z blachy o grubości min. 5,0 mm, specjalnie uszktałtowanej w procesie obróbki plastycznej, co przyczynia się do trwałości i niezawodności pracy pompy. Króćce przyłączeniowe z gwintem zewnętrznym Rd wg normy DIN 11851 – DN65 Rd95 ssanie i DN50 Rd78 tłoczenie. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404 – części stykające się z produktem oraz 1.4301 pozostałe elementy typu osłona czy podstawa. Uszczelnienia wału: mechaniczne czolowe pojedyncze. Pompy posiadają niezbędne atesty dopuszczające do stosowania w przemyśle spożywczym i są oznakowane znakiem CE. Pompy spożywcze samozasysające typ GU42 WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKA POMPY ![Graphs showing pump characteristics] Pompy spożywcze z ATEXem typ GH25Ex ZASTOSOWANIE Pompa GH-25 w wykonaniu przeciwwybuchowym zgodnym z wymaganiami dyrektywy 94/9/WE w sprawie zasadniczych wymagań dla urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem. (Dz. U. Nr 263 poz. 2203)) Pompa jest przeznaczona do transportu zarówno cieczy niepalnych jak i cieczy palnych, które mogą tworzyć mieszaniny wybuchowe zaklasyfikowane do grupy wybuchowości IIB i które są klasy temperaturowej T4. Pompa przeznaczona jest do stosowania w przestrzeniach, w których występuje strefa 1 i/lub strefa 2 zagrożenia wybuchem mieszanin gazów palnych i/lub par cieczy palnych z powietrzem. Części metalowe pompy mające kontakt z produktem są wykonane ze stali kwasoodpornej w gatunku 1.4404 (316L), części niemetalowe uszczelnienia mechanicznego wykonane są ze spiekanego węgliku krzemiu (SiC), a części gumowe pompy i uszczelnienia są w gatunku EPDM. Pozostałe części pompy nie mające bezpośredniego styku z pompowaną cieczą wykonane są z materiałów metalowych w gatunku 1.4301 (304). PARAMETRY POMPY | Wyszczególnienie | Jednostki miary | Pompa GH 25Ex | |---------------------------|-----------------|---------------| | Wydajność | m³/h | 25 | | Wydajność max. | m³/h | 29 | | Wydajność min. | m³/h | 3 | | Wysokość podnoszenia | mH₂O | 22 | | Średnica wirnika | mm | Ø 140 | | Typ silnika | | W-EF112MG-H; Ex II 2G Ex de IIB T4 Gb; 4 kW; tryb pracy S1; 2-biegunowy; 400V; 50Hz; IP65; IMB35; wał specjalny mat. 1.4404; -20++40°C klasa izolacji F | | Prąd znamionowy | A | 7,5 | | Napięcie zasilania | V | 400 | | Moc silnika | kW | 4,0 | | Prędkość obrotowa | obr/min | 2890 | | Masa | kg | 107 | *) wartości dla wody czystej zimnej CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa GH jest pompą odśrodkową i stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję z czterema śrubami regulacyjnymi zaopatrzonymi w stopy z wibroizolatorem. W konstrukcji pompy górne zbiornik cieczy chłodzącej połączony z instalacją chłodzącą uszczelnienia mechaniczne. Na uwagę zasługują następujące zalety pompy: łatwa obsługa, niewielkie zużycie energii, łatwość mycia części, przestawność (nie wymaga fundamentu). Pompa jest trwała i niezawodna w pracy. W korpusie zewnętrznym pompy znajdują się dwa króćce przyłączeniowe wg DIN11851 – ssący K1 i tłoczny K2. Śruby regulacyjne umożliwiają ustawienie osi poziomej pompy w zakresie 180+210 mm od podłoża. Pompy spożywcze z ATEXem typ GH25Ex WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKA POMPY ![Graphs showing H[mH₂O], P[kW], and η[%] vs Q[m³/h]] Pompy spożywcze z ATEXem typ GU 30Ex ZASTOSOWANIE Pompa GU30 w wykonaniu przeciwwybuchowym zgodnym z wymaganiami dyrektywy ATEX 94/9/WE w sprawie zasadniczych wymagań dla urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem. (Dz. U. Nr 263 poz. 2203) Pompa jest przeznaczona do transportu zarówno cieczy niepalnych jak i cieczy palnych, które mogą tworzyć mieszaniny wybuchowe zaklasyfikowane do grupy wybuchowości IIB i które są klasy temperaturowej T4. Pompa przeznaczona jest do stosowania w przestrzeniach, w których występuje strefa 1 lub strefa 2 zagrożenia wybuchem mieszanin gazów palnych lub par cieczy palnych z powietrzem. Części metalowe pompy mające kontakt z produktem są wykonane ze stali kwasoodpornej w gatunku 1.4404 (316L), części niemetalowe uszczelnienia mechanicznego wykonane są ze spiekanego węglika krzemu (SiC), a części gumowe pompy i uszczelnienia są w gatunku EPDM. Pozostałe części pompy nie mające bezpośredniego styku z pompowaną cieczą wykonane są z materiałów metalowych w gatunku 1.4301 (304). PARAMETRY POMPY | Wyszczególnienie | Jednostki miary | Pompa GU 30Ex | |------------------------|-----------------|---------------| | Wydajność | m³/h | 30 | | Wydajność max. | m³/h | 40 | | Wydajność min. | m³/h | 4 | | Wysokość podnoszenia | mH₂O | 42 | | Średnica wirnika | mm | Ø 196 | | Typ silnika | | W-EF160LR-H; II 2G Ex de IIB T4 Gb; 11 kW; tryb pracy S1; 2-biegunowy; 400V; 50Hz; IP55; IMB35; -20++40°C klasa izolacji F; 3×PTC | | Prąd znamionowy | A | 20,5 | | Napięcie zasilania | V | 400 | | Moc silnika | kW | 11,0 | | Prędkość obrotowa | obr/min | 2940 | | Masa | kg | 209 | *) wartości dla wody czystej zimnej CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa GU30Ex jest pompą odśrodkową i stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję z czterema śrubami regulacyjnymi zaopatrzymi w stopy z vibro-izolatorem. W konstrukcji pompy góruje zbiornik cieczy chłodzącej połączony z instalacją chłodzącą uszczelnienia mechaniczne. Na uwagę zasługują następujące zalety pompy: łatwa obsługa, niewielkie zużycie energii, łatwość mycia części, przestawność (nie wymaga fundamentu). Pompa jest trwała i niezawodna w pracy. W korpusie zewnętrznym pompy znajdują się dwa króćce przyłączeniowe wg DIN11851 – ssący K1 i tłoczny K2. Śruby regulacyjne umożliwiają ustawienie osi poziomej pompy w zakresie 240+265 mm od podłoża. Pompy spożywcze z ATEXem typ GU 30Ex WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKA POMPY ![Graphs showing characteristic curves for pump performance] Pompy wyporowe do zagęszczonych cieczy spożywczych typ PWk-10 ZASTOSOWANIE Przemysł mleczarski Wyrób jogurtów (także z kawałkami owoców), śmietany, twarożków. Przemysł spożywczy Przetłaczanie majonezów, dżemów, konfitur, sosów, miążs owocowych oraz owoców w kawałkach. Przetłaczanie drożdży Przemysł chemiczny Przetłaczanie lepkich roztworów, przetłaczanie emulsji oraz produktów: mydło i kosmetyki. Przemysł cukierniczy Przetłaczanie tłuszczu, polew, karmeli PARAMETRY POMPY PWK-10 | Parametr | Jednostka | PWk-10 | |---------------------------|-----------|--------| | Wydajność max. | [m³/h] | 9,0 | | Ciśnienie na wyjściu max | [MPa] | 0,5 | | Temperatura pompowanej cieczy | [°C] | 95 | | Moc silnika | [kW] | 2,2 | | Nominalna prędkość obrotowa | [min⁻¹] | 302 | | Typ motoreduktora | | SK1282AZ-100LH/4 TF F | | Napięcie zasilania | [V] | 400 | | Masa | [kg] | 110 | CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa została zaprojektowana z myślą o tłoczeniu cieczy lepkich w przemyśle spożywczym oraz cieczy względem których konieczne jest łagodne i delikatne traktowanie w procesie tłoczenia. Umożliwione jest to przez niskie obroty krzywek. Elementem roboczym są dwie trójkłykciowe krzywki pracujące współbieżnie, osadzone w korpusie pompy wyposażonym w dwa króćce przyłączeniowe DN50 wg DIN 11851. Odmianą pompy są Rotorły jak na zamieszczonym zdjęciu. Zastosowanie rotorów umożliwia przetłaczanie dużych kawałków cieczy bez możliwości ich zgniatania pomiędzy rotorem a wirnikiem. Produkt transportowany jest w przestrzeni utworzonej przez krzywki i korpus pompy. Charakterystyczne dla tego rodzaju pompy jest to, że króćce ssące po zmianie kierunku obrotów krzywek, staje się króćcem tłocznym, a tłoczny ssącym. Korpus pompy połączony jest ze skrzynką przekładniowo-lożyskową, wykonaną również ze stali kwasoodpornej, a ta z kolei z przekładnią redukcyjną i silnikiem. W pompie zastosowano silnik do współpracy z falownikiem, który znajduje się na wyposażeniu pompy, co umożliwia precyzyjne dobranie parametrów pompowania. Uszczelnienia – podwójne, mechaniczne z koniecznością zasilania diawicy wodą płuczącą. Uszczelnienie od strony produktu – wielosprężynkowe – od strony cieczy chłodzącej z pojedynczą sprężyną. Zestawy materiałowe do uzgodnienia. Pompy wyporowe do zagęszczonych cieczy spożywczych typ PWk-10 WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKA POMPY Cisnienie [MPa] Wydajność [m³/h] Pompy wyporowe do zagęszczonych cieczy spożywczych typ PWk-12 ZASTOSOWANIE Przemysł mleczarski Wyrób jogurtów (także z kawałkami owoców), śmietany, twarożków. Przemysł spożywczy Przetłaczanie majonezów, dżemów, konfitur, sosów, miążg owocowych oraz owoców w kawałkach. Przetłaczanie drożdży Przemysł chemiczny Przetłaczanie lepkich roztworów, przetłaczanie emulsji oraz produktów: mydło i kosmetyki. Przemysł cukierniczy Przetłaczanie tłuszczu, polew, karmeli PARAMETRY POMPY PWK-12 | Parametr | Jednostka | PWk-12 | |---------------------------|-----------|--------| | Wydajność max. | [m³/h] | 14,0 | | Ciśnienie na wyjściu max | [MPa] | 1,2 | | Temperatura pompowanej cieczy | [°C] | 95 | | Moc silnika | [kW] | 4,0 | | Nominalna prędkość obrotowa | [min⁻¹] | 307 | | Typ motoreduktora | | SK571.1-112MP/4TFF | | Napięcie zasilania | [V] | 400 | | Prąd znamionowy | [A] | 7,85 | | Masa | [kg] | 150 | CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa została zaprojektowana z myślą o tłoczeniu cieczy lepkich w przemyśle spożywczym oraz cieczy względem których konieczne jest łagodne i delikatne traktowanie w procesie tłoczenia. Umożliwione jest to przez niskie obroty krzywek. Elementem roboczym są dwie trójkłykciowe krzywki (koniczynki) pracujące współbieżnie, osadzone w korpusie pompy wyposażonym w dwa króćce przyłączeniowe DN50 wg DIN 11851. Odmianą pompy są Rotorzy w kształcie batman. Zastosowanie rotorów umożliwia przetłaczanie dużych kawałków cieczy bez możliwości ich zgniatania pomiędzy rotorem a wirnikiem. Produkt transportowany jest w przestrzeni utworzonej przez krzywki i korpus pompy. Charakterystyczne dla tego rodzaju pompy jest to, że króćiec ssący po zmianie kierunku obrotów krzywek, staje się króćcem tłoczonym, a tłoczny ssącym. Korpus pompy połączony jest ze skrzynką przekładniowo-łożyskową, wykonaną również ze stali węglowej zabezpieczonej antykorozyjnie, a ta z kolei z przekładnią redukcyjną osadzoną bezpośrednio w piąście motoreduktora połączonego z silnikiem. W pompie zastosowano silnik do współpracy z falownikiem, który znajduje się na wyposażeniu pompy, co umożliwia precyzyjne dobranie parametrów pompowania. Uszczelnienia – podwójne, mechaniczne z koniecznością zasilania dławicy wodą płuczącą. Uszczelnienie od strony produktu – wielosprężynkowe – od strony cieczy chłodzącej z pojedynczą sprężyną. Zestawy materiałowe do uzgodnienia. Pompy wyporowe do zagęszczonych cieczy spożywczych typ PWk-12 WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKA POMPY Ciśnienie [MPa] 0,0 0,1 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 0,7 0,8 0,9 1,0 1,1 1,2 Wydajność [m³/h] 0 2 4 6 8 10 12 14 87 [Hz]; 534 [obr/min.] 75 [Hz]; 460 [obr/min.] 65 [Hz]; 399 [obr/min.] 55 [Hz]; 338 [obr/min.] 45 [Hz]; 276 [obr/min.] 35 [Hz]; 215 [obr/min.] 25 [Hz]; 153 [obr/min.] Pompy wyporowe do zagęszczonych cieczy spożywczych typ PWk-36 ZASTOSOWANIE Przemysł mleczarski Wyrób jogurtów (także z kawałkami owoców), śmietany, twarożków. Przemysł spożywczy Przetłaczanie majonezów, dżemów, konfitur, sosów, miążs owocowych oraz owoców w kawałkach. Przetłaczanie drożdży Przemysł chemiczny Przetłaczanie lepkich roztworów, przetłaczanie emulsji oraz produktów: mydło i kosmetyki. Przemysł cukierniczy Przetłaczanie tłuszczu, polew, karmeli PARAMETRY POMPY PWK-36 | Parametr | Jednostka | PWk-36 | |---------------------------------|-----------|--------| | Wydajność max. | [m³/h] | 37,0 | | Ciśnienie na wyjściu max | [MPa] | 0,42 | | Temperatura pompowanej cieczy | [°C] | 95 | | Moc silnika | [kW] | 4,0 | | Nominalna prędkość obrotowa | [min⁻¹] | 319 | | Typ motoreduktora | | SK2282AFH-112MP/4TF | | Napięcie zasilania | [V] | 400 | | Prąd znamionowy | [A] | 7,85 | | Masa | [kg] | 168 | CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa została zaprojektowana z myślą o tłoczeniu cieczy lepkich w przemyśle spożywczym oraz cieczy względem których konieczne jest łagodne i delikatne traktowanie w procesie tłoczenia. Umożliwione jest to przez niskie obroty krzywek. Elementem roboczym są dwie trójkłykciowe krzywki pracujące współbieżnie, osadzone w korpusie pompy wyposażonym w dwa króćce przyłączeniowe DN100 wg DIN 11851. Odmianą pompy są Rotory w kształcie batman. Zastosowanie rotorów umożliwia przetłaczanie dużych kawałków cieczy bez możliwości ich zgniatania pomiędzy rotorom a wirnikiem. Produkt transportowany jest w przestrzeni utworzonej przez krzywki i korpus pompy. Charakterystyczne dla tego rodzaju pompy jest to, że króćce ssące po zmianie kierunku obrotów krzywek, staje się króćcem tłoczynym, a tłoczny ssącym. Korpus pompy połączony jest ze skrzynką przekładniowo-łożyskową, wykonaną również ze stali węglowej zabezpieczonej antykorozyjnie, a ta z kolei z przekładnią redukcyjną osadzoną bezpośrednio w piśmie motoreduktora połączonego z silnikiem. W pompie zastosowano silnik do współpracy z falownikiem, który znajduje się na wyposażeniu pompy, co umożliwia precyzyjne dobranie parametrów pompowania. Uszczelnienia – podwójne, mechaniczne z koniecznością zasilania diawicy wodą płuczącą. Uszczelnienie od strony produktu – wielosprężynkowe – od strony cieczy chłodzącej z pojedynczą sprężyną. Zestawy materiałowe do uzgodnienia. Pompy wyporowe do zagęszczonych cieczy spożywczych typ PWk-36 WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKA POMPY Cisnienie [MPa] 0 5 10 15 20 25 30 35 0,10 0,15 0,20 0,25 0,30 0,35 0,40 Wydajność [m³/h] 87 [Hz]; 555 [obr/min.] 75 [Hz]; 478 [obr/min.] 65 [Hz]; 415 [obr/min.] 55 [Hz]; 351 [obr/min.] 45 [Hz]; 287 [obr/min.] 35 [Hz]; 223 [obr/min.] 25 [Hz]; 159 [obr/min.] Pompa z elastycznym wirnikiem typ PWe - 40 ZASTOSOWANIE Przetaczanie cieczy o dużej lepkości – przekraczającej zakres stosowania pomp wirowych czyli powyżej 800 cP. Tłoczenie cieczy zagęszczonych - kremy, szampony, mydła - pasty w stanie płynnym - emulsje zagęszczone podczas produkcji kosmetyków - śmietana, śmietana zagęszczona, serki homogenizowane, serek typu wiejskiego - miody i produkty na bazie miodu - dzemy, konfitury, syropy Tłoczenie cieczy nie zagęszczonych też jest możliwe jednak do tego celu ekonomiczniejsze jest stosowanie pomp wirowych. PARAMETRY POMPY | Parametr | Jednostka | PWe-40 | |---------------------------|-----------|--------| | Wydajność | [m³/h] | 10,0 | | Ciśnienie na wyjściu max | [bar] | 4,0 | | Temperatura pompowanej cieczy | [°C] | 95 | | Ilość łopatek wirnika | | 9 | | Moc silnika | [kW] | 1,5 | | Nominalna prędkość obrotowa | [min⁻¹] | 1440 | | Typ silnik | | 3SLg90L-4 | | Napięcie zasilania | [V] | 400 | | Masa | [kg] | 32 | CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Klasyczna konstrukcja pomp produkowanych przez Spomasz – wirnik osadzony bezpośrednio na przedłużonej końcówce wału silnika. Pompa PWe jest pompą wyporową z wirnikiem posiadającym elastyczne łopatki, którego mimośrodowe osadzenie umożliwia zróżnicowanie objętości pomiędzy łopatką a korpusem - po stronie ssącej przestrzeń jest większa i stopniowo zacieśnia się by po stronie tłocznej przy najmniejszej objętości przestrzeni zostać wypchnięta do rury tłocznej. Taka konstrukcja pompy umożliwia stabilny przepływ czynnika (minimalizując pulsacyjność), umożliwia przetaczanie czynnika z cząstkami miękkimi i twardymi w miarę ich nie rozacierając. Pompa umożliwia przetaczanie czynnika w dwie strony – po zmianie kierunku obrotów silnika. Napęd pompy stanowi silnik asynchroniczny, trójfazowy z zamontowanymi termistorami z możliwością zastosowania przemiennika częstotliwości co umożliwia płynną regulację wydajności. Pompa z elastycznym wirnikiem typ PWe - 40 WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKA POMPY 50 [Hz]; 1440 [obr/min.] 31 [Hz]; 900 [obr/min.] 24 [Hz]; 700 [obr/min.] Pompa z elastycznym wirnikiem typ PWe - 50 ZASTOSOWANIE Przetaczanie cieczy o dużej lepkości – przekraczającej zakres stosowania pomp wirowych czyli powyżej 800 cP. Tłoczenie cieczy zagęszczonych - kremy, szampony, mydła - pasty w stanie płynnym - emulsje zagęszczone podczas produkcji kosmetyków - śmietana, śmietana zagęszczona, serki homogenizowane, serek typu wiejskiego - miody i produkty na bazie miodu - dzemy, konfitury, syropy Tłoczenie cieczy nie zagęszczonych też jest możliwe jednak do tego celu ekonomiczniejsze jest stosowanie pomp wirowych. PARAMETRY POMPY | Parametr | Jednostka | PWe-50 | |---------------------------|-----------|--------| | Wydajność | [m³/h] | 25,0 | | Ciśnienie na wyjściu max | [bar] | 3,5 | | Temperatura pompowanej cieczy | [°C] | 95 | | Ilość łopatek wirnika | | 9 | | Moc silnika | [kW] | 3,0 | | Nominalna prędkość obrotowa | [min⁻¹] | 1440 | | Typ silnik | | 3SLg-100LF-4B-IE3 PTC 400V | | Napięcie zasilania | [V] | 400 | | Masa | [kg] | 43 | CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Klasyczna konstrukcja pomp produkowanych przez Spomasz – wirnik osadzony bezpośrednio na przedłużonej końcówce wału silnika. Pompa PWe jest pompą wyporową z wirnikiem posiadającym elastyczne łopatki, którego mimośrodowe osadzenie umożliwia zróżnicowanie objętości pomiędzy łopatką a korpusem - po stronie ssącej przestrzeń jest większa i stopniowo zacieśnia się by po stronie tłocznej przy najmniejszej objętości przestrzeni zostać wypchnięta do rury tłocznej. Taka konstrukcja pompy umożliwia stabilny przepływ czynnika (minimalizując pulsacyjność), umożliwia przetaczanie czynnika z cząstkami miękkimi i twardymi w miarę ich nie rozacierając. Pompa umożliwia przetaczanie czynnika w dwie strony – po zmianie kierunku obrotów silnika. Napęd pompy stanowi silnik asynchroniczny, trójfazowy z zamontowanymi termistorami z możliwością zastosowania przemiennika częstotliwości co umożliwia płynną regulację wydajności. Pompa występuje również w wersji mobilnej – wykonanie na wózku. Pompa z elastycznym wirnikiem typ PWe - 50 WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKA POMPY 24 [Hz]; 700 [obr/min.] 31 [Hz]; 900 [obr/min.] 50 [Hz]; 1460 [obr/min.] Pompa zatapiałna typ PZs-145 ZASTOSOWANIE Pompa Zatapiałna PZs-145 jest wysokowydajną pompą wirową przeznaczoną do transportu zanieczyszczonych ścieków głównie w przemyśle spożywczym i innych przemysłach, oraz ścieków komunalnych oraz szlamów. Pompa nadaje się do przetaczania cieczy zawierających zanieczyszczenia stałe oraz miękkie (o określonej wielkości) Pompa może przetaczać cieczę napowietrzoną. Zastosowania pompy zatapiałnej • Ścieki w przemyśle spożywczym • Ścieki w przemyśle chemicznym za wyjątkiem cieczy łatwopalnych. • Szlamy • Przepompownie wód deszczowych • Inne zastosowania (po uzgodnieniu z producentem) PARAMETRY POMPY PZs-145 | Wyszczególnienie | Jednostki miary | PZs145 | |----------------------------------|-----------------|--------| | Wydajność maksymalna* | m³/h | 145,0 | | Wysokość podnoszenia min* | mH₂O | 5,0 | | Wydajność minimalna* | m³/h | 1,0 | | Wysokość podnoszenia max* | mH₂O | 37,0 | | Średnica wirnika | mm | Ø 250 | | Typ silnika | - | A-XF160LR-C | | Prąd znam/Napięcie | A/V | 32,0/400 | | Moc silnika | kW | 18,0 | | Prędkość obrotowa | min.⁻¹ | 2940 | | Masa | kg | 250,0 | * Wartości podano dla wody czystej zimnej. CHARAKTERYSTYKA OGÓŁNA Pompa typu PZs-145 jest pompą zatapiałną przeznaczoną do pracy w pionie. Pompa stanowi wraz z silnikiem zamkniętą monolityczną konstrukcję opartą na pierścieniu wsporczym stanowiącym jednocześnie dystans króćca wlotowego od podłoża Wirnik pompy – otwarty, osadzony na przedłużonym wale silnika napędzającego pompę. Korpus zewnętrzny pompy z powiększona przestrzenią umożliwiającą przetaczanie zanieczyszczeń o dużej wielkości cząstek montowany za pomocą nakrętek kolpakowych do korpusu pompy. W korpusie pompy zamontowane uszczelnienie mechaniczne, podwójne, zalane olejem przeznaczonym do smarowania uszczelnień i niedopuszczającym do przedostania się pompowanej cieczy do silnika. Silnik elektryczny przystosowany jest do całkowitego zanurzenia w pompowanej cieczy. Wykonanie pompy ze stali kwasoodpornej 1.4404. Pompa posiada oznakowane znakiem CE. Pompa zatapialna typ PZs-145 WYMIARY GABARYTOWE CHARAKTERYSTYKI POMPY \[ H[mH_2O] \] \[ H_{\text{max}} = 37 \] \[ Q_{\text{max}} = 145 \] \[ P[kW] \] \[ n[\%] \] ZAPRASZAMY Spomasz Zamość S.A. ul. Szczebrzeska 19 22-400 Zamość, POLSKA NIP 922-13-32-679 www.spomasz.biz.pl firstname.lastname@example.org Dział Marketingu tel. +48 84 639 28 95
271df927-78d5-4a8e-8204-a3f13546788e
finepdfs
2.214844
CC-MAIN-2024-51
https://www.spomasz.biz.pl/katalogi/Katalog_pomp_Spomasz_2024.pdf
2024-12-11T18:27:13+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066092235.13/warc/CC-MAIN-20241211174540-20241211204540-00578.warc.gz
905,717,660
0.943949
0.999937
0.999937
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "enm_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...
pol_Latn
{}
true
[ 954, 1491, 5415, 6516, 12401, 15219, 15295, 17993, 18648, 21255, 21462, 23936, 24052, 26774, 26927, 29431, 29596, 32175, 32357, 35378, 35468, 39057, 39229, 42230, 42345, 45347, 45479, 48424, 48579, 51600, 51689, 54650, 54752, 57694, 57804, 60050,...
1
0
Cennik sprzedaży Energii pobranej w ramach usługi odbioru Energii z OZE od Odbiorców z Grup taryfowych G będących Prosumentami („Cennik OZE") 2023 1. INFORMACJE OGÓLNE 1.1. Cennik stosuje się do Odbiorców, którzy: a. pobierają z sieci OSD energię elektryczną wyłącznie na własny użytek w celu zużycia jej w gospodarstwie domowym („Energia pobrana"), oraz b. są prosumentami w rozumieniu ustawy z dnia 20 lutego 2015 roku - o odnawialnych źródłach energii (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 610 ze zm.) („Ustawa o OZE"), tj. odbiorcami końcowymi wytwarzającymi energię elektryczną w Mikroinstalacji wyłącznie z Odnawialnych źródeł energii w celu jej zużycia na potrzeby własne („Energia z OZE"), przy czym łączna moc zainstalowana elektryczna Mikroinstalacji jest nie większa niż 10kW, oraz c. zawarli z Polkomtel sp. z o.o. aneks do umowy kompleksowej dla Odbiorców z Grup taryfowych G będących Prosumentami („Aneks OZE") na warunkach określonych w Regulaminie świadczenia przez Polkomtel sp. z o.o. usługi odbioru Energii z OZE od Odbiorców z Grup taryfowych G będących Prosumentami („Regulamin OZE") i wybrali jedną z Grup taryfowych wskazanych w Cenniku OZE; zwanych w dalszej części Cennika OZE „ Prosumentami ". 1.2. Cennik OZE stanowi zbiór cen za Energię pobraną przez Prosumenta z sieci OSD w zakresie w jakim stanowi nadwyżkę wobec podlegającej rozliczeniu ilości Energii z OZE wprowadzonej przez Prosumenta do sieci elektroenergetycznej należącej do OSD, stawek opłat handlowych i stawek opłat z tytułu rozliczenia ilości Energii z OZE wprowadzonej przez Prosumenta do sieci elektroenergetycznej należącej do OSD, będącej nadwyżką ustawowego progu rozliczenia oraz warunków ich stosowania i obowiązuje określonych w nim Prosumentów. Cennik OZE stanowi integralną część Aneksu OZE. 1.3. Cennik OZE określa w szczególności: a. ceny za Energię pobraną przez Prosumenta z sieci OSD w zakresie w jakim stanowi nadwyżkę wobec podlegającej rozliczeniu ilości Energii z OZE wprowadzonej przez Prosumenta do sieci OSD; b. stawki opłat handlowych; c. stawki opłat z tytułu rozliczenia ilości Energii z OZE wytwarzanej przez Prosumenta w Mikroinstalacji o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 10kW, wprowadzonej przez Prosumenta do sieci elektroenergetycznej należącej do OSD, będącej nadwyżką ustawowego progu rozliczenia (tj. ilości Energii z OZE wprowadzonej do sieci OSD w zakresie powyżej ustawowego 80%, o którym mowa w art. 4 ust. 1 Ustawy o OZE) wobec ilości Energii pobranej przez Prosumenta z sieci OSD. 1.4. Szczegółowe zasady prowadzenia rozliczeń ilości Energii z OZE wprowadzonej przez Prosumenta do sieci elektroenergetycznej należącej do OSD wobec ilości Energii pobranej przez Prosumenta z sieci OSD określa Regulamin OZE. 1.5. Ceny Energii pobranej, o której mowa w pkt 1.3 lit. a. uwzględniają podatek akcyzowy naliczony zgodnie z obowiązującymi przepisami. 1.6. Określenia niezdefiniowane w Cenniku OZE, którymi posługują się lub do których odwołują się postanowienia Cennika OZE posiadają znaczenie nadane im w Umowie, Regulaminie, Aneksie OZE lub Regulaminie OZE. 1.7. Prosument wytwarzający Energię z OZE w Mikroinstalacji o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 10kW ma możliwość skorzystania z rozliczenia ilości Energii z OZE wprowadzonej przez niego do sieci elektroenergetycznej należącej do OSD wobec ilości Energii pobranej z sieci OSD w stosunku ilościowym 1 do 1 (rozumiane w ten sposób, że 1 kWh Energii z OZE pokrywa 1 kWh Energii pobranej), związanego z dodatkową opłatą, o której mowa w pkt 1.3 lit. c. Skorzystanie przez Prosumenta z rozliczenia, o którym mowa w zdaniu pierwszym wymaga wniosku Prosumenta złożonego w Punkcie Sprzedaży lub poprzez kontakt z Działem Obsługi Klienta. Polkomtel rozpocznie rozliczanie ilości Energii z OZE wprowadzonej przez Prosumenta do sieci elektroenergetycznej należącej do OSD wobec ilości Energii pobranej przez Prosumenta z sieci OSD w stosunku ilościowym 1 do 1, po upływie pełnego miesiąca kalendarzowego, następującego po miesiącu, w którym Prosument złożył wniosek, o którym mowa w zdaniu poprzednim. Prosument w każdym czasie może żądać zaprzestania przez Polkomtel rozliczania Energii z OZE, o którym mowa w niniejszym punkcie. Celem zgłoszenia ww. żądania Prosument powinien złożyć wniosek w Punkcie Sprzedaży lub za pośrednictwem Działu Obsługi Klienta. Zaprzestanie przez Polkomtel rozliczania ilości Energii z OZE wprowadzonej przez Prosumenta do sieci elektroenergetycznej należącej do OSD wobec ilości Energii pobranej przez Prosumenta z sieci OSD w stosunku ilościowym 1 do 1 nastąpi po upływie pełnego miesiąca kalendarzowego, następującego po miesiącu, w którym Prosument złożył wniosek, o którym mowa w zdaniu poprzednim. 2. TABELA CEN I STAWEK OPŁAT 2.1. Ceny za Energię pobraną w zakresie określonym w pkt 1.3 lit. a. i stawki opłat handlowych w Grupach taryfowych G11, G12, G12w i G13 obowiązujące od 1 lutego 2022 roku do 31 maja 2022 roku: str.1/4 2.2. Ceny za Energię pobraną w zakresie określonym w pkt 1.3 lit. a. i stawki opłat handlowych w Grupach taryfowych G11, G12, G12w i G13 obowiązujące od 1 czerwca 2022 roku do 31 lipca 2022 roku: 2.3. Ceny za Energię pobraną w zakresie określonym w pkt 1.3 lit. a. i stawki opłat handlowych w Grupach taryfowych G11, G12, G12w i G13 obowiązujące od 1 sierpnia 2022 roku do 31 października 2022 roku: 2.4. Ceny za Energię pobraną w zakresie określonym w pkt 1.3 lit. a. i stawki opłat handlowych w Grupach taryfowych G11, G12, G12w i G13 obowiązujące od 1 listopada 2022 roku do 31 grudnia 2022 roku: e-mail: firstname.lastname@example.org str. 2/4 2.5. Ceny za Energię pobraną w zakresie określonym w pkt 1.3 lit. a. i stawki opłat handlowych w Grupach taryfowych G11, G12, G12w i G13 obowiązujące od 1 stycznia 2023 roku: 2.6. Stawki opłat z tytułu rozliczenia ilości Energii z OZE wytwarzanej przez Prosumenta w Mikroinstalacji o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 10kW, wprowadzonej przez Prosumenta do sieci elektroenergetycznej należącej do OSD, będącej nadwyżką ustawowego progu rozliczenia (tj. ilości Energii z OZE wprowadzonej do sieci OSD w zakresie powyżej ustawowego 80%, o którym mowa w art. 4 ust. 1 Ustawy o OZE) wobec ilości Energii pobranej przez Prosumenta z sieci OSD, o których mowa w pkt 1.3 lit. c. obowiązujące od 1 lutego 2022 roku do 31 maja 2022 roku: 2.7. Stawki opłat z tytułu rozliczenia ilości Energii z OZE wytwarzanej przez Prosumenta w Mikroinstalacji o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 10kW, wprowadzonej przez Prosumenta do sieci elektroenergetycznej należącej do OSD, będącej nadwyżką ustawowego progu rozliczenia (tj. ilości Energii z OZE wprowadzonej do sieci OSD w zakresie powyżej ustawowego 80%, o którym mowa w art. 4 ust. 1 Ustawy o OZE) wobec ilości Energii pobranej przez Prosumenta z sieci OSD, o których mowa w pkt 1.3 lit. c. obowiązujące od 1 czerwca 2022 roku do 31 lipca 2022 roku: 2.8. Stawki opłat z tytułu rozliczenia ilości Energii z OZE wytwarzanej przez Prosumenta w Mikroinstalacji o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 10kW, wprowadzonej przez Prosumenta do sieci elektroenergetycznej należącej do OSD, będącej nadwyżką ustawowego progu rozliczenia (tj. ilości Energii z OZE wprowadzonej do sieci OSD w zakresie powyżej ustawowego 80%, o którym mowa w art. 4 ust. 1 Ustawy o OZE) wobec ilości Energii pobranej przez Prosumenta z sieci OSD, o których mowa w pkt 1.3 lit. c. obowiązujące od 1 sierpnia 2022 roku do 31 października 2022 roku: 2.9. Stawki opłat z tytułu rozliczenia ilości Energii z OZE wytwarzanej przez Prosumenta w Mikroinstalacji o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 10kW, wprowadzonej przez Prosumenta do sieci elektroenergetycznej należącej do OSD, będącej nadwyżką ustawowego progu rozliczenia (tj. ilości Energii z OZE wprowadzonej do sieci OSD w zakresie powyżej ustawowego 80%, o którym mowa w art. 4 ust. 1 Ustawy o OZE) wobec ilości Energii pobranej przez Prosumenta z sieci OSD, o których mowa w pkt 1.3 lit. c. obowiązujące od 1 listopada 2022 roku do 31 grudnia 2022 roku: e-mail: email@example.com str. 3/4 2.10. Stawki opłat z tytułu rozliczenia ilości Energii z OZE wytwarzanej przez Prosumenta w Mikroinstalacji o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 10kW, wprowadzonej przez Prosumenta do sieci elektroenergetycznej należącej do OSD, będącej nadwyżką ustawowego progu rozliczenia (tj. ilości Energii z OZE wprowadzonej do sieci OSD w zakresie powyżej ustawowego 80%, o którym mowa w art. 4 ust. 1 Ustawy o OZE) wobec ilości Energii pobranej przez Prosumenta z sieci OSD, o których mowa w pkt 1.3 lit. c. obowiązujące od 1 stycznia 2023 roku: 3. POSTANOWIENIA KOŃCOWE 3.1 W sprawach nieuregulowanych Cennikiem OZE stosuje się Cennik sprzedaży energii elektrycznej w ramach usługi kompleksowej dla Odbiorców z Grup taryfowych G („Cennik") a w przypadku rozbieżności postanowień Cennika OZE z postanowieniami Cennika, decydujące znaczenie dla Prosumenta ma Cennik OZE. e-mail: firstname.lastname@example.org str. 4/4
<urn:uuid:83bdfb83-98c3-4e9d-b282-8eb59c6ca7fe>
finepdfs
1.158203
CC-MAIN-2024-51
https://api.plus.pl/file/files/file/regulations_lp/plus/regulaminy_i_cenniki/2023-02-22-energ/Cennik_OZE_20230101.pdf
2024-12-02T23:01:24+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066129613.57/warc/CC-MAIN-20241202220458-20241203010458-00074.warc.gz
81,441,349
0.999987
0.999988
0.999988
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 4992, 5624, 8161, 9079 ]
4
0
INFORMACJA dotycząca przetwarzania danych osobowych w zakresie narzędzi komunikacji tj. formularza kontaktowego, adresu email, telefonu Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, dalej: RODO) (Dz. Urz. UE L119/1) informujemy, że: 1. Administratorem Pana/Pani danych osobowych jest Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego z siedzibą w Warszawie, ul. Jelinka 6, 01-646 Warszawa, dla stron internetowych Fundacji oraz placówek terenowych Fundacji: www.frdl.org.pl www.nagrodaregulskiego.frdl.pl www.frdl.szczecin.pl www.frdl.mazowsze.pl www.opole.frdl.pl www.frdl.kielce.pl www.kongresskarbnikow.pl www.frdl.bialystok.pl www.bydgoszcz-frdl.pl www.gdansk.frdl.pl www.okst.pl www.frdl.rzeszow.pl www.kongressekretarzy.pl www.mistia.org.pl www.frdl.lublin.pl www.frdl-lodz.pl www.frdl.org www.roksamorzadnosci.pl Kontakt mailowy pod adresem: Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej w Warszawie: firstname.lastname@example.org Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej – Podlaskie Centrum Białystok: email@example.com Kujawsko-Pomorskie Biuro FRDL Bydgoszcz: firstname.lastname@example.org Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Ośrodek Regionalny w Gdańsku: email@example.com Ośrodek Kształcenia Samorządu Terytorialnego im. Waleriana Paniki Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej w Katowicach: firstname.lastname@example.org Świętokrzyskie Centrum FRDL w Kielcach: email@example.com Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie: firstname.lastname@example.org Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Regionalny Ośrodek w Lublinie: email@example.com Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Centrum Szkoleniowe w Łodzi: firstname.lastname@example.org Opolskie Centrum Demokracji Lokalnej Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej: email@example.com FRDL – Podkarpacki Ośrodek Samorządu Terytorialnego w Rzeszowie: firstname.lastname@example.org Centrum Szkoleniowe Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej: email@example.com Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Centrum Mazowsze: firstname.lastname@example.org Ośrodek Kształcenia Samorządu Terytorialnego im. Waleriana Paniki Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej Biuro FRDL we Wrocławiu: email@example.com Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Ośrodek Regionalny w Zielonej Górze: firstname.lastname@example.org Pozostałe szczegółowe dane poszczególnych placówek terenowych oraz lista prowadzonych stron internetowych przez placówki terenowe znajdują się w Polityce Prywatności zamieszczonej na stronie www.frdl.org.pl, oraz na stronach https://frdl.org.pl/osrodki-frdl/. 2. Pana/Pani dane osobowe będą przetwarzane zgodnie z RODO: a) W celu kontaktowania się z Panem/Panią przez administratora za pośrednictwem formularza kontaktowego na stronie internetowej Administratora lub poczty elektronicznej lub telefonicznie, w związku z Pana/Pani zapytaniem przy czym podstawą przekazywania będzie prawnie usprawiedliwiony interes Administratora w oparciu o art. 6 ust. 1 lit. f) RODO polegający na kontaktowaniu się z osobami korzystającymi z formularza kontaktowego na stronie internetowej Administratora lub podejmującymi kontakt z Administratorem w inny sposób, w tym za pośrednictwem poczty elektronicznej e-mail, udzielaniu odpowiedzi na zapytania i uwagi klientów, marketingu towarów, i usług Administratora. 3. Odbiorcami Pani/Pana danych osobowych będą osoby upoważnione przez Administratora pracownicy, współpracownicy oraz podmioty przetwarzające dane osobowe w imieniu Administratora tj. dostawcy usług IT. 4. Dane osobowe co do zasady nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy (EOG). Mając jednak na uwadze świadczenie usług przez naszych podwykonawców przy realizacji wsparcia dla usług teleinformatycznych oraz infrastruktury IT, marketingowych, podmioty te mogą działać poza EOG, co może powodować przekazywanie danych poza obszar EOG. Dane będą należycie chronione w oparciu zawarte z nami tzw. Standardowe klauzule umowne zaakceptowane przez Komisję Europejską. 5. Pana/Pani dane osobowe przetwarzane w celu wskazanym w: a) pkt 2 a) będą przechowywane do czasu udzielenia odpowiedzi na pytanie a następnie przez okres niezbędny do zapewnienia ochrony osób lub mienia należącego do Administratora, bądź przez okres niezbędny do ustalenia, obrony lub dochodzenia roszczeń. 6. Przysługuje Panu/Pani prawo żądania od Administratora dostępu do danych osobowych Pana/Pani dotyczących, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania oraz przenoszenia danych. Prawo można zrealizować osobiście, korespondencyjnie lub na adres mailowy wskazany w pkt 1. 7. Przysługuje Panu/Pani prawo do złożenia sprzeciwu w zakresie przetwarzania wskazanego w pkt 2 a) wobec przetwarzania danych osobowych w celu realizowania prawnie uzasadnionych interesów Administratora, przy czym prawo sprzeciwu nie będzie mogło być wykonane w przypadku istnienia ważnych prawnie uzasadnionych podstaw do przetwarzania, nadrzędnych wobec Pana/Pani interesów, praw i wolności, w szczególności ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń. 8. Przysługuje Panu/Pani prawo do cofnięcia zgody w każdym czasie. Prawo to można zrealizować osobiście, korespondencyjnie lub na adres mailowy wskazany w pkt 1. 9. Na działania Administratora przysługuje Panu/Pani skarga do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa. 10. Podanie danych osobowych, o których mowa w pkt 2 jest dobrowolne lecz niezbędne do udzielenia odpowiedzi na pytanie a ich niepodanie uniemożliwia nawiązanie kontaktu z Administratorem. 11. W stosunku do Pana/Pani nie będą podejmowane czynności polegające na zautomatyzowanym podejmowaniu decyzji, w tym profilowaniu. ☐ Wyrażam zgodę na używanie telekomunikacyjnych urządzeń końcowych (m. in. poprzez e-mail, telefon, etc.) i automatycznych systemów wywołujących w celu prowadzenia za ich pomocą marketingu bezpośredniego przez Fundację Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego z siedzibą w Warszawie, ul. Jelinka 6, 01-646 Warszawa zgodnie z art. 172 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2018 poz 1954, 2245, 2354, z 2019 r poz 643). ☐ Wyrażam zgodę na przesyłanie informacji handlowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej (w tym poczty elektronicznej) zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. 2019, poz. 123 z późn. zm.) przez Fundację Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego z siedzibą w Warszawie, ul. Jelinka6, 01-646 Warszawa. ☐ Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celu przesyłania informacji handlowych za pomocą środków telekomunikacji elektronicznej (w tym poczty elektronicznej) oraz przesyłania informacji marketingowych przez Fundację Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego z siedzibą w Warszawie, ul. Jelinka 6, 01-646 Warszawa.
<urn:uuid:40261c6d-ea6e-4c8f-b86c-e82f8e965cde>
finepdfs
1.349609
CC-MAIN-2025-08
http://icor.frdl.szczecin.pl/static/upload/store/rodo/2023/2023_Klauzula_informacyjna_w_zakresie_narzedzi_komunikacji.pdf
2025-02-15T10:40:28+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2025-08/segments/1738831951979.26/warc/CC-MAIN-20250215085341-20250215115341-00696.warc.gz
12,800,338
0.999814
0.999838
0.999838
[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 4168, 7178 ]
4
3
NUMERYCZNY MODEL ZŁOŻA W ZINTEGROWANYM SYSTEMIE ZARZĄDZANIA PRZEDSIĘBIORSTWEM GÓRNICZYM Marek KĘSEK Streszczenie: W artykule przedstawiono pojęcie modelu cyfrowego złoża, zakres informacji jakie powinien obejmować oraz pokazano przykłady jego wykorzystania. Zarysowano także problematykę budowy systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie produkcją górniczą. Słowa kluczowe: numeryczny model złoża, zarządzanie, zakład górniczy, bazy danych, systemy komputerowe. 1. Wstęp Proces produkcji górniczej jest wyjątkowo specyficzny. Trudno tu o powtarzalność warunków produkcji obserwowaną w innych przemysłach. Geologia złoża, które rozpoznawane jest zawsze z określoną dokładnością, jest tylko jednym z elementów tworzących warunki niepewności i ryzyka, jednak na te warunki składają się również inne aspekty natury techniczno-technologicznej (prawdopodobieństwo awarii sprzętu, postęp technologiczny) czy ekonomiczno-finansowej (inwestycje w przemyśle górniczym mają okres kilkunastu lat). Wspomniana specyfika powoduje, że dobre wyniki w tej branży odnoszone są w tych jednostkach, w których menadżerowie dysponują dużą wiedzą oraz doświadczeniem nabywanym poprzez długie lata pracy w tym przemyśle. Idea korzystania z doświadczeń obserwowanych w trakcie produkcji powinna być głównym elementem systemu wspomagającego zarządzanie zakładem górniczym. Do podstawowych elementów opracowanego systemu można zaliczyć: W ramach badań naukowych prowadzonych w Katedrze Ekonomiki i Zarządzania w Przemyśle Akademii Górniczo-Hutniczej opracowano koncepcję zintegrowanego systemu, który wspomagałby proces zarządzania współczesną kopalnią. Głównym założeniem tego projektu jest możliwość czerpania wiedzy na podstawie informacji o wcześniejszej eksploatacji. - hurtownię danych, obejmującą przede wszystkim bazę danych i informacji zbieranych od pewnego ustalonego momentu w czasie, na bieżąco, w miarę realizacji robót górniczych o atrybutach realizowanej produkcji górniczej, które mogą być wykorzystane w zarządzaniu przyszłą produkcją górniczą, - system modelowania, symulacji i optymalizacji projektowanych wielowariantowo robót górniczych, - bazę danych o warunkach naturalnych i geologiczno-górniczych części złoża przeznaczonych do przyszłej eksploatacji, - system wizualizacji prowadzenia robót górniczych w czasie i w przestrzeni, wraz z projekcją obserwowanych wielkości i parametrów. Hurtownia danych obejmuje dane i informacje, uaktualniane nadążnie, zbierane dla potrzeb zasilania opracowanego systemu niezbędnymi do modelowania produkcji górniczej informacjami i danymi wejściowymi. Baza danych geologiczno-górniczych o częściach złoża przeznaczonych do przyszłej eksploatacji stanowi podstawę do budowy cyfrowego modelu złoża postaci 3D, który może być wykorzystany do modelowania projektowanych wyrobisk górniczych przewidywanych do realizacji w określonych horyzoncie czasowym (mogą być to rozwiązania wielowariantowe). Model ten powinien umożliwić wykonywanie cyfrowych map i modeli strukturalnych złoża, przekrojów geologicznych, map miąższości pokładów oraz map parametrów jakościowych pokładów, itp. [1] 2. Cyfrowy model złoża Realizacja zadania opracowania zasad tworzenia baz danych o częściach złoża przewidywanych do eksploatacji w przyszłości wiąże się w sposób naturalny z tematyką cyfrowego modelu złoża. Baza danych zawierająca informacje o złożu musi przechowywać szereg parametrów złoża przypisanych do współrzędnych w jego trójwymiarowej strukturze. Ponadto w bazie przechowywane powinny być informacje o wyrobiskach i innych obiektach, które powinien uwzględniać model. Bez względu na ostateczne oczekiwania co do funkcjonalności systemu wyróżnić można pewne grupy parametrów niezbędne do jego funkcjonowania. Parametry te przedstawiono poniżej. Model złoża, jak każdy model, jest pewnym uproszczeniem rzeczywistości sprowadzającym ją do wystarczającego dla danych potrzeb stopnia szczegółowości. Model złoża, który ma być podstawą projektowania i zarządzania kopalnią powinien zawierać nie tylko informacje dotyczące przestrzennego usytuowania złoża (parametry strukturalne), ale również innych jego właściwości (parametry jakościowe). Jest więc syntezą całości wiedzy o jego strukturze i jakości [2]. - parametry przestrzenne złoża: * współrzędne stropu, spągu, powierzchni uskokowych, stratygraficznych), - - - parametry fizyczne: * mikrotektonika. * właściwości energetyczne, * zawartość siarki, * zawartość popiołu, * zawartość wilgoci, * * metanowość. parametry wytrzymałościowe: zanieczyszczenia (przerosty, opad stropu, opad sp * złoża, * stropu. * spągu, informacje o zagrożeniach: * samozapłonu, * metanowym, * wodnym, * wyrzutem skał i gazów, * tąpaniami, ą gu) * pyłu węglowego, * radioaktywnością * cieplnym, - informacje technologiczne. . Prace nad opracowywaniem i wprowadzaniem cyfrowego modelu złoża prowadzone są w kilku jednostkach naukowych oraz polskich kopalniach. Aktualnie w polskich kopalniach spotkać można oprogramowanie SoftMine, służące do tworzenia modeli złoża, autorstwa firmy PRGW (Przedsiębiorstwo Robót Geologiczno-Wiertniczych w Sosnowcu). Służą również do tego takie programy jak: Modeller i Reserver z pakietu I/Mine 2000 firmy Intertech/GSMI, pracujące w środowisku graficznym MicroStation [3] oraz Gocad i Grass GIS. W LW Bogdanka S.A. oprócz „SoftMine Mapa KWK" wykorzystuje się do tworzenia modelu złoża program Surpac Minex firmy Surpac Group. Dane do modelu pozyskiwane mogą być różnymi drogami. Podstawowym źródłem danych są otwory badawcze prowadzone zarówno z powierzchni, jak i z wnętrza kopalni za pomocą prób bruzdowych czy też w trakcie eksploatacji. Zalecana gęstość opróbowania pokładu wynosi 50 m, chociaż w przypadku niektórych parametrów jakościowych może być mniejsza i wynosić nawet 250 m [5]. Górnicza mapa cyfrowa w rozumieniu PRGW nie jest samodzielnym produktem, lecz stanowi integralny element systemu w skład którego wchodzą również narzędzia do modelowania złoża, projektowania i harmonogramowania produkcji. Dopiero suma tych narzędzi z zaimplementowanym optymalnym przepływem informacji stanowi Zintegrowany System Zarządzania Złożem – oraz raportowania postępu prac[4]. Inną drogą pozyskiwania danych do modelu jest odpowiednie wykorzystanie istniejących map górniczych. Mapy te skanuje się, a następnie przeprowadza ich wektoryzację i zapisuje w plikach dgn. Dane uzyskane w ten sposób mają postać dwuwymiarową, ale po uzupełnieniu ich o rzędne spągu pokładu oraz osi wyrobisk górniczych mogą być wykorzystane przy budowie modelu trójwymiarowego[4]. Weryfikacja taka przeprowadzana jest zarówno dla parametrów strukturalnych jak i jakościowych złoża. Ilościowa weryfikacja danych odbywa się w oparciu o ich analizę poprzez wychwytywanie wartości znacznie odbiegających od pozostałych, a następnie poprzez ocenę geologa. Zweryfikowane dane, po zapisaniu w bazie danych stanowią geologiczny model złoża i mogą być różnorodnie wykorzystywane. W pracach Przedsiębiorstwa Robót Geologiczno-Wiertniczych Sp. z o. o. [3] proces tworzenia cyfrowego modelu złoża realizowany poprzez cykliczną weryfikację informacji w następującym cyklu zdarzeń: baza danych -> informacja graficzna w pliku dgn -> model cyfrowy powierzchni -> analiza modelu i porównanie z podkładem rastrowym -> korekta danych w bazie danych – itd. aż do uzyskania wewnętrznie spójnego z bazą danych modelu. Projektowanie bazy danych na potrzeby modelu złoża polega na wyspecyfikowaniu rodzaju informacji, które będą podstawą funkcjonalności systemu. Wykorzystanie zaproponowanego w poprzednim rozdziale modelu przechowywania danych pozwala na rozbudowę przechowywanego w bazie danych zestawu parametrów w miarę rozbudowy systemu, bez ingerencji w strukturę bazy. Oczywiście odbywa się to kosztem zwiększenia stopnia komplikacji oprogramowania wybierającego dane do obliczeń, czy też zwiększenia zapotrzebowania na moc obliczeniową. Od strony informatycznej, bazę danych może realizować w oparciu o popularne serwery relacyjnych baz danych. W praktyce spotyka się oprogramowanie firmy Oracle [6], czy tez firmy Microsoft – SQL Server [7]. Osobną sprawą jest dobór systemu operacyjnego. Aktualnie zadanie to mogą wypełniać zarówno serwerowe produkty firmy Microsoft, jak i system UNIX. - system uprawnień dostępu do danych dla poszczególnych użytkowników, Należy oczywiście brać pod uwagę zapewnienie bezpieczeństwa takiego systemu poprzez ochronę przed nieuprawnionym dostępem do danych, a także przed utratą danych w wyniku awarii czy też błędów oprogramowania. Realizacja tych postulatów następuje najczęściej poprzez: - stosowanie haseł przy dostępie do plików dgn, Ogólny schemat systemu komputerowego związanego z modelem złoża przedstawiono na rysunku 1. - okresowe sporządzanie backupów i historii projektu, co pozwala na przywrócenie jego stanu na dowolny dzień. Rys. 1 Oprogramowanie związane z modelem złoża [1] System operacyjny Relacyjna baza danych Model zło ż a Aplikacje dostarczaj ą ce dane do modelu Aplikacje czerpi ą ce dane z modelu Raportowanie Wizualizacje Generowanie map Modele obiektów 3. Wykorzystanie modelu złoża w zarządzaniu produkcją górniczą W oparciu o model złoża istnieje możliwość wspomagania prac związanych z szeroko pojętym zarządzaniem produkcją. Wyszczególnić można tutaj: W oparciu o przestrzenny model złoża istnieje możliwość łatwego i szybkiego obliczania zasobów kopaliny. Dokładność tak przeprowadzonych obliczeń jest większa poprzez łatwość uwzględnienia zmian miąższości, przerostów, zmiany gęstości itp. Następnie w wyniku uśrednienia wartości tych parametrów i wykorzystania prostych zależności geometrycznych wyznacza się wielkość zasobów. Łatwiejsze jest również określenie parametrów energetycznych węgla w danym polu, zawartości popiołu czy zawartości siarki, a co za tym idzie określenia ceny węgla. * Obliczanie zasobów * Warunki eksploatacji - tektonikę złoża – projektowanie wyrobisk eksploatacyjnych, Model złoża dostarcza szeregu informacji, od których zależny jest sposób jego eksploatacji. Wymienić tu można: - nachylenie złoża – dobór sposobu eksploatacji, - rodzaj skał otaczających złoże – opad skał ze stropu i ociosów, - miąższość – dobór uzbrojenia wyrobisk, konieczność przybierek, - parametry jakościowe kopaliny – wybór kierunku eksploatacji gwarantujący jednorodne parametry węgla, * Harmonogramowanie - zagrożenia naturalne – tąpania, metanowość, zagrożenia wodne. Harmonogramowanie jest szczególnie istotnym elementem planowania produkcji praktycznie w każdej branży. Planowanie każdej produkcji wymaga bowiem przeanalizowania szeregu czynników mających istotny wpływ na późniejszy proces produkcyjny a następnie podjęcia decyzji, zarówno strategicznych jak i taktycznych. Jednym z najczęściej stosowanych systemów prezentowania zagadnień produkcyjnych jest reprezentowanie problemu harmonogramowania (projektów) w formie sieci (grafów) [8]. SoftMine®Raport jest aplikacją napisaną w środowisku Excela. Łatwość importowania plików raportowych generowanych przez MineSched dotyczących parametrów ścian czy chodników oraz wyników symulacji pozwala na sprawną i szybka pracę z aplikacją. Następnie program sam konwertuje te dane do specjalnie skonfigurowanej bazy danych. Baza ta służy potem do tworzenia wykresów Gantta (Rys 2). Przykładem kopalni w której wdrożono system harmonogramowania robót górniczych jest LW „Bogdanka" S.A [7]. Działający tam program MineSched jako jeden z elementów pakietu GEMCOM, umożliwia generowanie harmonogramów robót dla zadanego wariantu rozcinki. Wykresy te tworzone są oczywiście osobno dla ścian, a osobno dla chodników. Użytkownik sam wybiera zestaw parametrów jakie go interesują odnośnie ściany czy też chodnika, program „zapamiętuje" te schematy raportów, co pozwala na późniejsze powtarzanie raportów i tworzenie wykresów Gantta dla innych wariantów wydobycia. 4. Podsumowanie Wydaje się, że system wspomagania zarządzaniem produkcji górniczej nie może obejść się bez numerycznego modelu złoża. Jego implementacja pozwala na dokładne określanie parametrów złoża, które są podstawą przy wyborze planowania wydobycia, wariantów prowadzenia eksploatacji, określaniu kosztów produkcji, czasu realizacji inwestycji, zaspokajaniu potrzeb odbiorców pod kątem wartości energetycznej węgla, czy kompleksowej obsługi inwestycji. Tworzenie takich, jak na dzień dzisiejszy innowacyjnych modeli, jest bardzo pracochłonne i jak na razie wykorzystuje się je sporadycznie, jednak wymienione w artykule zastosowania pozwalają przewidywać, że w najbliższym czasie staną się one naturalnym elementem komputerowych systemów wspomagania decyzji w zarządzaniu przedsiębiorstwami górniczymi. Literatura 1. Magda R. i inni: Zintegrowany system wspomagania zarządzania w kopalniach węgla kamiennego. Uczelniane Wydawnictwa Naukowo-Dydaktyczne. Kraków, 2008. 3. Kuś R., Olszówka K., Orzechowski F., Wachelka L. Projektowanie eksploatacji w kopalniach węgla kamiennego narzędziami informatycznymi. Biblioteka Szkoły Eksploatacji Podziemnej. Kraków 2005. 2. Frankowski R., Gądek A. Cyfrowy model stratygraficzny i jakościowy węgla brunatnego stworzony przy użyciu oprogramowania górniczego „MINISCAPE" firmy Minicom. Węgiel Brunatny nr 4/57. Porozumienie producentów węgla brunatnego. Bogatynia 2006. 4. Kaczmarek A, Kłos M., Numeryczna mapa górnicza na przykładzie LW Bogdanka S.A. Biblioteka Szkoły Eksploatacji Podziemnej. Kraków 2008. 6. Dzedzej Cz., Nowicki K., System planowania i harmonogramowania produkcji w kopalni węgla kamiennego – SZYK2/HPR. Biblioteka Szkoły Eksploatacji Podziemnej. Kraków 2008. 5. Probierz K. i inni., Stosowanie technik informatycznych w szacowaniu gęstości opróbowania pokładów węgla GZW. Biblioteka Szkoły Eksploatacji Podziemnej. Kraków 2008. 7. Praski M., Wachelka L., Harmonogramowanie produkcji z wykorzystaniem narzędzi informatycznych na przykładzie LW „Bogdanka" S.A., Biblioteka Szkoły Eksploatacji Podziemnej. Kraków 2008. 8. Elmaghraby S. E., Kamburowski J., The analysis of activity networks under generalized precedence relations (GPRs). Management Science 38(9), 1245-1263, 1992. Dr inż. Marek KĘSEK Katedra Ekonomiki i Zarządzania w Przemyśle Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Akademia Górniczo Hutnicza 30-059 Kraków, Al. Mickiewicza 30 email: firstname.lastname@example.org tel.: (0-12) 617-20-77
<urn:uuid:0e0188bb-42b4-44b0-81f5-e6efaf319b1b>
finepdfs
3.90625
CC-MAIN-2022-33
http://ptzp.org.pl/files/konferencje/kzz/artyk_pdf_2010/77_Kesek_M.pdf
2022-08-10T20:11:22+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882571210.98/warc/CC-MAIN-20220810191850-20220810221850-00648.warc.gz
43,764,416
0.999851
0.999922
0.999922
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2480, 4733, 8183, 10084, 11895, 14348 ]
3
0
UCHWAŁA NR XLVI/329/2017 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE z dnia 28 grudnia 2017 r. w sprawie zmiany Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Żarów Na podstawie art. 226, art. 227, art. 231 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 2077) Rada Miejska w Żarowie uchwala, co następuje: § 1. 1. Zmienia się Wieloletnią Prognozę Finansową Gminy Żarów na lata 2017-2032, która stanowi załącznik nr 1 do niniejszej uchwały. 2. Zmienia się wykaz realizowanych przedsięwzięć, który stanowi załącznik nr 2 do niniejszej uchwały. 3. Zmienia się objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej, które stanowią załącznik nr 3 do niniejszej uchwały. § 2. Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Miasta Żarów. § 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. | Wyszczególnienie | Dochody ogółem X | Dochody bieżące X | dochody z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych | dochody z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób prawnych | Podatki i opłaty 3) | w tym: | z tego: | w tym: | |------------------|-----------------|-----------------|--------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------------------------------|-------------------|--------|----------|--------| | Lp | 1 | 1.1 | 1.1.1 | 1.1.2 | 1.1.3 | 188.8.131.52| 1.1.4 | 1.1.5 | | Wykonanie 2014 | 40 017 412,29 | 35 594 849,15 | 6 062 440,00 | 185 701,33 | 15 119 227,34 | 9 202 905,59 | 7 047 300,00 | 5 144 040,43 | | Wykonanie 2015 | 44 461 729,58 | 37 519 100,38 | 6 998 757,00 | 361 789,74 | 14 991 648,66 | 9 737 143,43 | 7 791 601,00 | 4 941 159,92 | | Plan 3 kw. 2016 | 61 367 269,86 | 45 324 900,04 | 7 685 160,00 | 400 000,00 | 15 964 174,00 | 9 806 100,00 | 7 962 055,00 | 10 162 407,74 | | Wykonanie 2016 | 49 208 971,57 | 47 175 365,02 | 7 836 509,00 | 565 489,04 | 15 964 174,00 | 9 806 100,00 | 7 797 257,00 | 10 162 407,74 | | 2017 | 56 532 222,98 | 49 272 207,73 | 8 210 744,00 | 495 000,00 | 16 350 819,00 | 10 348 000,00 | 7 752 779,00 | 12 457 924,54 | | 2018 | 81 019 148,10 | 50 845 676,03 | 8 378 500,00 | 474 700,00 | 16 741 500,00 | 11 173 400,00 | 7 445 500,00 | 10 666 600,00 | | 2019 | 57 799 174,00 | 51 148 774,00 | 8 546 000,00 | 479 500,00 | 16 825 200,00 | 11 508 600,00 | 7 520 000,00 | 10 720 000,00 | | 2020 | 52 755 824,00 | 51 697 924,00 | 8 716 920,00 | 484 200,00 | 16 909 300,00 | 11 853 900,00 | 7 595 100,00 | 10 773 600,00 | | 2021 | 53 085 824,00 | 52 427 924,00 | 8 891 300,00 | 489 000,00 | 16 993 900,00 | 12 209 500,00 | 7 671 100,00 | 10 827 400,00 | | 2022 | 53 740 824,00 | 53 067 924,00 | 9 069 000,00 | 494 000,00 | 17 078 900,00 | 12 575 800,00 | 7 747 800,00 | 10 881 600,00 | | 2023 | 54 240 824,00 | 53 567 924,00 | 9 250 500,00 | 498 900,00 | 17 164 300,00 | 12 953 000,00 | 7 825 300,00 | 10 936 000,00 | | 2024 | 54 940 824,00 | 54 257 924,00 | 9 435 500,00 | 503 900,00 | 17 250 100,00 | 13 341 600,00 | 7 903 500,00 | 10 990 600,00 | | 2025 | 55 540 204,00 | 54 866 454,00 | 9 624 200,00 | 508 900,00 | 17 336 300,00 | 13 741 900,00 | 7 982 600,00 | 11 045 600,00 | | 2026 | 56 132 144,00 | 55 458 144,00 | 9 816 700,00 | 514 000,00 | 17 423 000,00 | 14 154 200,00 | 8 062 400,00 | 11 100 800,00 | | 2027 | 56 632 144,00 | 56 132 144,00 | 10 010 000,00 | 519 100,00 | 17 510 000,00 | 14 600 000,00 | 8 140 000,00 | 11 160 000,00 | Id: 5D715777-ECD2-4F10-B164-489826675152. Uchwalony | | 2028 | 2029 | 2030 | 2031 | 2032 | |-----|---------------|---------------|---------------|---------------|---------------| | | 57 232 144,00 | 57 732 144,00 | 58 232 144,00 | 58 832 144,00 | 59 585 056,00 | | | 56 732 144,00 | 57 232 144,00 | 57 732 144,00 | 58 332 144,00 | 59 085 056,00 | | | 10 210 000,00 | 10 410 000,00 | 10 620 000,00 | 10 830 000,00 | 11 050 000,00 | | | 524 300,00 | 529 500,00 | 534 800,00 | 540 200,00 | 545 700,00 | | | 17 600 000,00 | 17 700 000,00 | 17 800 000,00 | 17 900 000,00 | 17 950 000,00 | | | 15 000 000,00 | 15 500 000,00 | 16 000 000,00 | 16 400 000,00 | 16 900 000,00 | | | 8 220 000,00 | 8 300 000,00 | 8 400 000,00 | 8 500 000,00 | 8 600 000,00 | | | 11 200 000,00 | 11 270 000,00 | 11 330 000,00 | 11 380 000,00 | 11 440 000,00 | | | 500 000,00 | 500 000,00 | 500 000,00 | 500 000,00 | 500 000,00 | | | 500 000,00 | 500 000,00 | 500 000,00 | 500 000,00 | 500 000,00 | | | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 1) Wzór może być stosowany także w układzie pionowym, a którym poszczególne pozycje są przedstawione w kolumnach, a lata w wierszach. 2) Zgodnie z art. 227 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 885 z póź. zm.) zwanej dalej „ustawą”, wieloletnia prognoza finansowa obejmuje okres roku budżetowego oraz co najmniej trzech kolejnych lat. W sytuacji dłuższego okresu prognozowania finansowego wzór stosuje się także dla lat wykraczających poza minimalny (4 letni) okres prognozy, wynikający z art. 227 ustawy. 3) W pozycji wykazują się kwoty wszystkich podatków i opłat pobieranych przez jednostkę samorządu terytorialnego, a nie tylko podatków i opłat lokalnych. | Wyszczególnienie | Wydatki ogółem | Wydatki bieżące | z tytułu poręczeń i gwarancji | w tym: | w tym: | w tym: | w tym: | |------------------|----------------|----------------|-------------------------------|--------|--------|--------|--------| | | | | | na spłatę przyjętych zobowiązań samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej przeznaczonego na zasadach określonych w przepisach o działalności lekarskiej, w wysokości w jakiej nie podlegają sfinansowaniu dotacja z budżetu państwa | wydatki na obsługę długu | odsetki i dyskonto określone w art. 243 ust. 1 ustawy | odsetki i dyskonto podlegające wyłączeniu z limitu spłaty zobowiązania, o którym mowa w art. 243 ustawy, w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od zakończenia programu, projektu lub zadania i otrzymaniu refundacji z tych środków (bez odsetek i dyskonta od zobowiązań na wkład krajowy) | odsetki i dyskonto podlegające wyłączeniu z limitu spłaty zobowiązania, o którym mowa w art. 243 ustawy, z tytułu zobowiązań zaciągniętych na wkład krajowy | Wydatki majątkowe | | Lp | 2 | 2.1 | 2.1.1 | 184.108.40.206 | 2.1.2 | 2.1.3 | 220.127.116.11 | 18.104.22.168.1 | 22.214.171.124.2 | 2.2 | | Wykonanie 2014 | 44 639 362,01 | 32 468 658,94 | 613 000,99 | 0,00 | 0,00 | 541 858,91 | 541 858,91 | 0,00 | 0,00 | 12 170 703,07 | | Wykonanie 2015 | 41 735 850,23 | 33 791 846,68 | 182 940,04 | 0,00 | 0,00 | 605 049,18 | 605 049,18 | 0,00 | 119 181,34 | 7 944 003,55 | | Plan 3 kw. 2016 | 66 380 869,86 | 44 517 558,18 | 821 390,00 | 0,00 | 0,00 | 985 210,00 | 985 210,00 | 0,00 | 111 900,00 | 21 863 311,68 | | Wykonanie 2016 | 52 464 815,69 | 40 867 627,49 | 682 255,54 | 0,00 | 0,00 | 594 922,45 | 594 922,45 | 0,00 | 109 855,91 | 11 597 188,20 | | 2017 | 63 578 944,26 | 48 110 041,17 | 682 000,00 | 0,00 | 0,00 | 714 856,00 | 714 856,00 | 0,00 | 87 490,00 | 15 468 903,09 | | 2018 | 79 891 268,10 | 39 281 817,10 | 811 445,00 | 0,00 | 0,00 | 1 169 232,00 | 1 169 232,00 | 0,00 | 78 121,00 | 40 609 451,00 | | 2019 | 55 737 292,72 | 48 520 350,00 | 739 312,00 | 0,00 | x | 1 092 710,00 | 1 092 710,00 | 0,00 | 67 753,00 | 7 216 942,72 | | 2020 | 50 232 144,00 | 47 538 000,00 | 0,00 | 0,00 | x | 981 264,00 | 981 264,00 | 0,00 | 57 384,00 | 2 694 144,00 | | 2021 | 50 512 144,00 | 47 818 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 861 515,00 | 861 515,00 | 0,00 | 47 015,00 | 2 694 144,00 | | 2022 | 50 732 144,00 | 48 038 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 736 436,00 | 736 436,00 | 0,00 | 36 446,00 | 2 694 144,00 | | 2023 | 51 232 144,00 | 48 538 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 603 448,00 | 603 448,00 | 0,00 | 26 078,00 | 2 694 144,00 | | 2024 | 51 932 144,00 | 49 238 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 470 759,00 | 470 759,00 | 0,00 | 15 609,00 | 2 694 144,00 | | 2025 | 52 532 144,00 | 49 838 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 337 729,00 | 337 729,00 | 0,00 | 5 199,00 | 2 694 144,00 | | 2026 | 53 132 144,00 | 50 438 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 256 680,00 | 256 680,00 | 0,00 | 6 000,00 | 2 694 144,00 | | 2027 | 54 132 144,00 | 50 938 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 148 400,00 | 148 400,00 | 0,00 | 0,00 | 3 194 144,00 | | 2028 | 54 732 144,00 | 51 438 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 63 600,00 | 63 600,00 | 0,00 | 0,00 | 3 294 144,00 | | 2029 | 57 732 144,00 | 51 938 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 5 794 144,00 | | 2030 | 58 232 144,00 | 52 438 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 5 794 144,00 | | 2031 | 58 832 144,00 | 53 038 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 5 794 144,00 | | 2032 | 59 585 056,00 | 53 538 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 6 047 056,00 | 4) W pozycji wykazuje się kwoty dla lat budżetowych 2013-2018. | Wyszczególnienie | Wynik budżetu | Przychody budżetu | Nadwyżka budżetowa z lat ubiegłych | na pokrycie deficytu budżetu | Wolne środki, o których mowa w art. 217 ust.2 pkt 6 ustawy | na pokrycie deficytu budżetu | Kredyty, pożyczki, emisja papierów wartościowych | na pokrycie deficytu budżetu | Inne przychody niezwiązane z zaciąganiem długu | na pokrycie deficytu budżetu | |------------------|---------------|------------------|-----------------------------------|-----------------------------|----------------------------------------------------------|-----------------------------|-------------------------------------------------|-----------------------------|---------------------------------|-----------------------------| | Wykonanie 2014 | -4 621 949,72 | 7 226 764,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 7 226 764,00 | 4 621 949,72 | 0,00 | 0,00 | | Wykonanie 2015 | 2 725 879,35 | 85 150,43 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 17 900,00 | 67 250,43 | 0,00 | 0,00 | | Plan 3 kw. 2016 | -5 013 600,00 | 6 227 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 6 127 000,00 | 5 013 600,00 | 100 000,00 | 0,00 | | Wykonanie 2016 | -3 255 844,12 | 5 240 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 5 240 000,00 | 3 256 220,80 | 0,00 | 0,00 | | 2017 | -7 046 721,28 | 8 089 401,28 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 7 989 401,28 | 7 046 721,28 | 100 000,00 | 0,00 | | 2018 | 1 127 880,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2019 | 2 061 881,28 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2020 | 2 523 680,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2021 | 2 573 680,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2022 | 3 008 680,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2023 | 3 008 680,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2024 | 3 008 680,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2025 | 3 008 060,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2026 | 3 000 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2027 | 2 500 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2028 | 2 500 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2029 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2030 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2031 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2032 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 5) W pozycji wykazuje się w szczególności kwoty przychodów z tytułu prywatyzacji majątku oraz splaty pożyczek udzielonych ze środków jednostki. | Wyszczególnienie | Rozchody budżetu | Splaty rat kapitałowych kredytów i pożyczek oraz wykup papierów wartościowych | łączna kwota przypadających na dany rok kwot ustawowych wyłącz z limitu splaty zobowiązań, o którym mowa w art. 243 ust. 3 ustawy | kwota przypadających na dany rok kwot ustawowych wyłącz z limitu splaty zobowiązań, o którym mowa w art. 243 ust. 3a ustawy | kwota przypadających na dany rok kwot ustawowych wyłącz innych niż określone w art. 243 ustawy | Kwota długu | Kwota zobowiązań wynikających z przejęcia przez jednostkę samorządu terytorialnego zobowiązań po likwidowanych i przekształcanych jednostkach zakładanych do sektora finansów publicznych | Różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi | Różnica między dochodami bieżącymi, skorygowanymi o środki 7), a wydatkami bieżącymi, pomniejszonymi 8) o wydatki | |-----------------|-----------------|--------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------| | Wykonanie 2014 | 1 626 674,43 | 1 608 424,00 | 1 582 924,00 | 0,00 | 0,00 | 18 250,43 | 19 973 766,91 | 0,00 | 3 126 190,21 | | Wykonanie 2015 | 2 885 860,00 | 2 836 860,00 | 2 811 360,00 | 2 756 040,00 | 55 320,00 | 0,00 | 49 000,00 | 17 148 267,33 | 0,00 | 3 727 253,70 | | Plan 3 kw. 2016 | 1 213 400,00 | 1 113 400,00 | 340 680,00 | 0,00 | 340 680,00 | 0,00 | 100 000,00 | 22 161 500,00 | 0,00 | 807 341,86 | | Wykonanie 2016 | 1 113 400,00 | 1 113 400,00 | 340 680,00 | 0,00 | 340 680,00 | 0,00 | 21 289 749,36 | 0,00 | 6 307 737,53 | | 2017 | 1 042 680,00 | 942 680,00 | 340 680,00 | 0,00 | 340 680,00 | 0,00 | 100 000,00 | 28 321 221,28 | 0,00 | 1 162 166,56 | | 2018 | 1 127 880,00 | 1 127 880,00 | 367 680,00 | 0,00 | 367 680,00 | 0,00 | 0,00 | 27 193 341,28 | 0,00 | 11 563 858,93 | | 2019 | 2 061 881,28 | 2 061 881,28 | 394 680,00 | 0,00 | 394 680,00 | 0,00 | 0,00 | 25 131 460,00 | 0,00 | 2 628 424,00 | | 2020 | 2 523 680,00 | 2 523 680,00 | 394 680,00 | 0,00 | 394 680,00 | 0,00 | 0,00 | 22 607 780,00 | 0,00 | 4 159 924,00 | | 2021 | 2 573 680,00 | 2 573 680,00 | 394 680,00 | 0,00 | 394 680,00 | 0,00 | 0,00 | 20 034 100,00 | 0,00 | 4 609 924,00 | | 2022 | 3 008 680,00 | 3 008 680,00 | 394 680,00 | 0,00 | 394 680,00 | 0,00 | 0,00 | 17 025 420,00 | 0,00 | 5 029 924,00 | | 2023 | 3 008 680,00 | 3 008 680,00 | 394 680,00 | 0,00 | 394 680,00 | 0,00 | 0,00 | 14 016 740,00 | 0,00 | 5 029 924,00 | | 2024 | 3 008 680,00 | 3 008 680,00 | 394 680,00 | 0,00 | 394 680,00 | 0,00 | 0,00 | 11 008 060,00 | 0,00 | 5 019 924,00 | | 2025 | 3 008 060,00 | 3 008 060,00 | 339 060,00 | 0,00 | 339 060,00 | 0,00 | 0,00 | 8 000 000,00 | 0,00 | 5 028 454,00 | | 2026 | 3 000 000,00 | 3 000 000,00 | 55 000,00 | 0,00 | 55 000,00 | 0,00 | 0,00 | 5 000 000,00 | 0,00 | 5 020 144,00 | | 2027 | 2 500 000,00 | 2 500 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 2 500 000,00 | 0,00 | 5 194 144,00 | | 2028 | 2 500 000,00 | 2 500 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 5 294 144,00 | | 2029 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 5 294 144,00 | | 2030 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 5 294 144,00 | | 2031 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 5 294 144,00 | | 2032 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 5 547 056,00 | 6) W pozycji wykazu się w szczególności wyłączenia wynikające z art. 36 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej (Dz.U. poz. 1456 oraz z 2013 r. poz. 1199) oraz kwoty wykupu obligacji przychodowych. 7) Skorygowanie o środki określone w przepisach dotyczących w szczególności powiększenia o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych, zgodnie z art. 242 ustawy. 8) Pomniejszenie wydatków bieżących, zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej, dotyczy lat 2013-2015. | Wyszczególnienie | Wskaźnik planowanej łącznej kwoty spłaty zobowiązań z tytułu ustawowej w art. 243 ust. 1 ustawy, po uwzględnieniu zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego i bez uwzględnienia ustawowych wyłączeń przypadających na dany rok | Wskaźnik planowanej łącznej kwoty spłaty zobowiązań z tytułu ustawowa w art. 243 ust. 1 ustawy, do dochodów, bez uwzględnienia zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego przypadających do spłaty w danym roku budżetowym, podlegająca doliczeniu zgodnie z art. 244 ustawy | Kwota zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego przypadających do spłaty w danym roku budżetowym, podlegająca doliczeniu zgodnie z art. 244 ustawy | Wskaźnik planowanej łącznej kwoty spłaty zobowiązań z tytułu ustawowa w art. 243 ust. 1 ustawy, do dochodów, po uwzględnieniu zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego oraz po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń przypadających na dany rok | Wskaźnik dochodów bieżących zobowiązanych o dochody ze sprzedaży majątku oraz pomniejszonych o wydatki związane z dochodami bieżącymi ustalonymi dla danego roku (wskaźnik jednoroczny) | Dopuszczalny wskaźnik spłaty zobowiązań określony w art. 243 ustawy, po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń, obliczony w oparciu o średnią arytmetyczną z 3 poprzednich lat | Dopuszczalny wskaźnik spłaty zobowiązań określony w art. 243 ustawy, po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń, obliczony w oparciu o wykonanie roku poprzedzającego | Informacja o spełnieniu wskaźnika spłaty zobowiązań określonego w art. 243 ustawy, po uwzględnieniu zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego oraz po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń, obliczonego w oparciu o wykonanie roku poprzedzającego rok budżetowy | Informacja o spełnieniu wskaźnika spłaty zobowiązań określonego w art. 243 ustawy, po uwzględnieniu zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego i bez uwzględnienia ustawowych wyłączeń, obliczonego w oparciu o wykonanie roku poprzedzającego rok budżetowy | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | **Lp** | **9.1** | **9.2** | **9.3** | **9.4** | **9.5** | **9.6** | **9.6.1** | **9.7** | **9.7.1** | | Wykonanie 2014 | 6,91% | 2,95% | 0,00 | 2,95% | 12,34% | x | x | x | x | x | | Wykonanie 2015 | 8,15% | 1,56% | 0,00 | 1,56% | 11,96% | x | x | x | x | x | | Plan 3 kw. 2016 | 4,76% | 4,02% | 0,00 | 4,02% | 16,24% | x | x | x | x | x | | Wykonanie 2016 | 4,86% | 3,94% | 0,00 | 3,94% | 14,83% | x | x | x | x | x | | 2017 | 4,14% | 3,38% | 0,00 | 3,38% | 6,51% | 13,51% | 13,04% | TAK | TAK | TAK | | 2018 | 3,84% | 3,29% | 0,00 | 3,29% | 22,60% | 11,57% | 11,10% | TAK | TAK | TAK | | 2019 | 6,74% | 5,94% | 0,00 | 5,94% | 7,88% | 15,12% | 14,65% | TAK | TAK | TAK | | 2020 | 6,64% | 5,79% | 0,00 | 5,79% | 9,89% | 12,33% | 12,33% | TAK | TAK | TAK | | 2021 | 6,47% | 5,64% | 0,00 | 5,64% | 9,92% | 13,46% | 13,46% | TAK | TAK | TAK | | 2022 | 6,97% | 6,17% | 0,00 | 6,17% | 10,61% | 9,23% | 9,23% | TAK | TAK | TAK | | 2023 | 6,66% | 5,88% | 0,00 | 5,88% | 10,51% | 10,14% | 10,14% | TAK | TAK | TAK | | 2024 | 6,33% | 5,59% | 0,00 | 5,59% | 10,38% | 10,35% | 10,35% | TAK | TAK | TAK | | 2025 | 6,02% | 5,40% | 0,00 | 5,40% | 10,27% | 10,50% | 10,50% | TAK | TAK | TAK | | 2026 | 5,80% | 5,69% | 0,00 | 5,69% | 10,14% | 10,39% | 10,39% | TAK | TAK | TAK | | 2027 | 4,68% | 4,68% | 0,00 | 4,68% | 10,05% | 10,26% | 10,26% | TAK | TAK | TAK | | 2028 | 4,48% | 4,48% | 0,00 | 4,48% | 10,12% | 10,15% | 10,15% | TAK | TAK | TAK | | 2029 | 0,00% | 0,00% | 0,00 | 0,00% | 10,04% | 10,10% | 10,10% | TAK | TAK | TAK | | 2030 | 0,00% | 0,00% | 0,00 | 0,00% | 9,95% | 10,07% | 10,07% | TAK | TAK | TAK | | 2031 | 0,00% | 0,00% | 0,00 | 0,00% | 9,85% | 10,04% | 10,04% | TAK | TAK | TAK | | 2032 | 0,00% | 0,00% | 0,00 | 0,00% | 10,15% | 9,95% | 9,95% | TAK | TAK | TAK | Id: 5D715777-ECD2-4F10-B164-489826675152. Uchwalony 9) W pozycji wykazuje się w szczególności wyłączenia wynikające z art. 36 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej oraz wyłączenia związane z emisją obligacji przychodowych. Identyczne wyłączenia dotyczą pozycji 9.6.1. | Wyszczególnienie | Przeznaczenie prognozowanej nadwyżki budżetowej 10) | w tym na: | Informacje uzupełniające o wybranych rodzajach wydatków budżetowych | |------------------|---------------------------------------------------|-----------|------------------------------------------------------------------| | | Spłaty kredytów, pożyczek i wykup papierów wartościowych | Wydatki bieżące na wynagrodzenia i składki od nich naliczane | Wydatki związane z funkcjonowaniem organów jednostki samorządu terytorialnego 11) | Wydatki objęte limitem, o którym mowa w art. 226 ust. 3 pkt 4 ustawy | z tego: | bieżące | majątkowe | Wydatki inwestycyjne kontynuowane 12) | Nowe wydatki inwestycyjne 13) | Wydatki majątkowe w formie dotacji | | Lp | 10 | 10.1 | 11.1 | 11.2 | 11.3 | 11.3.1 | 11.3.2 | 11.4 | 11.5 | 11.6 | | Wykonanie 2014 | 0,00 | 0,00 | 13 898 022,78 | 3 866 245,39 | 7 951 691,29 | 0,00 | 7 951 691,29 | 8 303 602,75 | 3 867 100,32 | 0,00 | | Wykonanie 2015 | 0,00 | 0,00 | 14 905 027,79 | 4 094 301,50 | 5 497 387,81 | 8 732,00 | 5 488 655,81 | 5 936 407,81 | 2 255 919,92 | 41 500,00 | | Plan 3 kw. 2016 | 0,00 | 0,00 | 15 974 348,68 | 5 272 108,00 | 16 013 169,71 | 20 704,00 | 15 992 465,71 | 15 992 465,71 | 5 642 685,97 | 228 160,00 | | Wykonanie 2016 | 0,00 | 0,00 | 15 111 842,83 | 4 308 472,53 | 16 013 169,71 | 20 704,00 | 15 992 465,71 | 15 992 465,71 | 5 642 685,97 | 228 160,00 | | 2017 | 0,00 | 0,00 | 16 782 512,43 | 5 198 507,51 | 10 970 265,00 | 61 267,00 | 10 908 998,00 | 10 500 195,00 | 4 739 905,09 | 228 803,00 | | 2018 | 1 127 880,00 | 0,00 | 17 048 500,00 | 5 835 900,00 | 40 783 743,00 | 174 292,00 | 40 609 451,00 | 40 524 451,00 | 0,00 | 85 000,00 | | 2019 | 2 061 881,28 | 2 061 881,28 | 17 219 000,00 | 5 865 100,00 | 6 278 316,80 | 78 316,80 | 6 200 000,00 | 6 200 000,00 | 1 016 942,72 | 0,00 | | 2020 | 2 523 680,00 | 2 523 680,00 | 17 391 200,00 | 5 894 400,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 2 694 144,00 | 0,00 | | 2021 | 2 573 680,00 | 2 573 680,00 | 17 565 100,00 | 5 923 900,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 2 694 144,00 | 0,00 | | 2022 | 3 008 680,00 | 3 008 680,00 | 17 740 800,00 | 5 953 500,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 2 694 144,00 | 0,00 | | 2023 | 3 008 680,00 | 3 008 680,00 | 17 918 200,00 | 5 983 200,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 2 694 144,00 | 0,00 | | 2024 | 3 008 680,00 | 3 008 680,00 | 18 097 400,00 | 6 013 200,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 2 694 144,00 | 0,00 | | 2025 | 3 008 060,00 | 3 008 060,00 | 18 278 300,00 | 6 043 200,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 2 694 144,00 | 0,00 | | 2026 | 3 000 000,00 | 3 000 000,00 | 18 461 100,00 | 6 073 400,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 2 694 144,00 | 0,00 | | 2027 | 2 500 000,00 | 2 500 000,00 | 18 645 700,00 | 6 103 800,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 3 194 144,00 | 0,00 | | 2028 | 2 500 000,00 | 2 500 000,00 | 18 832 200,00 | 6 134 300,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 3 294 144,00 | 0,00 | | 2029 | 0,00 | 0,00 | 19 020 500,00 | 6 165 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 5 794 144,00 | 0,00 | | 2030 | 0,00 | 0,00 | 19 210 700,00 | 6 195 800,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 5 794 144,00 | 0,00 | | 2031 | 0,00 | 0,00 | 19 402 800,00 | 6 227 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 5 794 144,00 | 0,00 | | 2032 | 0,00 | 0,00 | 19 597 000,00 | 6 258 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 6 047 056,00 | 0,00 | Id: 5D715777-ECD2-4F10-B164-489826675152. Uchwalony 10) Przeznaczenie nadwyżki budżetowej, inne niż spłaty kredytów, pożyczek i wykupu papierów wartościowych, wymaga określenia w objaśnieniach do wieloletniej prognozy finansowej. 11) W poczty wykazuje się kwoty wydatków w ramach zadań własnych klasyfikowanych w dziale 750- Administracja publiczna w rozdziałach własnych dla organów i urzędów jednostki samorządu terytorialnego (rozdziały od 750117 do 75023). 12) W poczty wykazuje się wartość inwestycji rozpoczynających co najmniej w poprzednim roku budżetowym, którego dotyczy kolumna. 13) W poczty wykazuje się wartość nowych inwestycji, które planuje się rozpocząć w roku, którego dotyczy kolumna. 14) W pozycji 126.96.36.199, 188.8.131.52, 12.3.2, 12.4.2., 12.5.1, 12.6.1, 12.7.1 oraz 12.8.1 wykazuje się wyłącznie kwoty wynikające z umów na realizację programu, projektu lub zadania zawartych na dzień uchwalenia prognozy, a nieplanowanych do zawarcia w okresie prognozy. | Wyszczególnienie | w tym: | w tym: | w tym: | w tym: | |------------------|--------|--------|--------|--------| | Wydatki majątkowe na programy, projekty lub zadania finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy | finansowane środkami określonymi w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy | Wydatki majątkowe na realizację programu, projektu lub zadania wynikające częściowo z zakładanych uniw z podmiotem dysponującym środkami, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy bez względu na stopień finansowania tymi środkami | Wydatki na wkład krajowy w związku z umową na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy bez względu na stopień finansowania tymi środkami | Przychody z tytułu kredytów, pożyczek, emisji obligacji kwaterościowych powstające w związku z umową na realizację programu, projektu lub zadania | | Lp | 12.4 | 12.4.1 | 12.4.2 | 12.5 | 12.5.1 | 12.6 | 12.6.1 | 12.7 | 12.7.1 | | Wykonanie 2014 | 7 216 910,20 | 3 493 554,78 | 3 493 554,78 | 3 723 355,42 | 3 723 355,42 | 2 757 573,92 | 2 757 573,92 | 5 740 764,00 | 5 740 764,00 | | Wykonanie 2015 | 812 506,00 | 413 184,00 | 413 184,00 | 399 322,00 | 399 322,00 | 399 322,00 | 399 322,00 | 0,00 | 0,00 | | Plan 3 kw. 2016 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | Wykonanie 2016 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2017 | 6 978 888,09 | 4 927 626,83 | 4 927 626,83 | 2 339 821,26 | 2 339 821,26 | 2 339 821,26 | 2 339 821,26 | 0,00 | 0,00 | | 2018 | 8 566 343,07 | 5 678 798,61 | 5 678 798,61 | 2 887 544,46 | 2 887 544,46 | 2 887 544,46 | 2 887 544,46 | 0,00 | 0,00 | | 2019 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2020 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2021 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2022 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2023 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2024 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2025 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2026 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2027 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2028 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2029 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2030 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2031 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2032 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 15) Przez program, projekt lub zadanie finansowane w co najmniej 80% środkami, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, należy rozumieć także taki program, projekt lub zadanie przynoszące dochód, dla których poziom finansowania ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, ustala się po odliczeniu zdyrektywowanego dochodu obliczanego zgodnie z przepisami Unii Europejskiej dotyczącymi takiego programu, projektu lub zadania. Id: 5D715777-ECD2-4F10-B164-489826675152. Uchwalony | Wyszczególnienie | Splaty rat kapitałowych oraz wykup papierów wartościowych, o których mowa w pkt 5.1, wynikające wyłącznie z tytułu zobowiązań już zaciągniętych x | Kwota długu, którego planowana spłata dokona się z wydatków budżetu x | Wydatki zmniejszające dług x | w tym: | |------------------|---------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------|--------------------------------|--------| | | | | | splata zobowiązań wymagalnych z lat poprzednich, innych niż w poz. 14.3.3 x | związane z umowami zaliczanymi do tytułów dłużnych wliczanych do państwowego długu publicznego x | wypłaty z tytułu wymagalnych poręczeń i gwarancji x | Wynik operacji niekasowych wpływających na kwotę długu (m.in. umorzenia, różnice kursowe) x | | Lp | 14.1 | 14.2 | 14.3 | 14.3.1 | 14.3.2 | 14.3.3 | 14.4 | | Wykonanie 2014 | 1 608 424,00 | 6 906,91 | 1 476 517,95 | 1 047 639,14 | 0,00 | 428 878,81 | 0,00 | | Wykonanie 2015 | 2 836 860,00 | 367,33 | 6 906,91 | 6 906,91 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | Plan 3 kw. 2016 | 1 113 400,00 | 0,00 | 367,33 | 367,33 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | Wykonanie 2016 | 1 113 400,00 | 15 249,36 | 367,33 | 367,33 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2017 | 942 680,00 | 0,00 | 15 249,36 | 15 249,36 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2018 | 1 127 880,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2019 | 2 061 881,28 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2020 | 2 523 680,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2021 | 2 573 680,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2022 | 3 008 680,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2023 | 3 008 680,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2024 | 3 008 680,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2025 | 3 008 060,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2026 | 3 000 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2027 | 2 500 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2028 | 2 500 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2029 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2030 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2031 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 2032 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | * Informacja o spełnieniu wskaźnika spłaty zobowiązań określonego w art. 243 ustawy po uwzględnieniu zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego oraz po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń zostanie automatycznie wygenerowana przez aplikację wiedzaną przez Ministra Finansów, o której mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 10 sierpnia 2013 r. w sprawie wieloletniej prograncy finansowej jednostki samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2015 r. poz. 82). Automatyczne wyliczenie danych na podstawie wartości historycznych i prognozowanych przez jednostkę samorządu terytorialnego, dotycząc w szczególności także pozycji 9–6–9.6.1 i pozycji 27 sekcji 1. ** Nota: Wartość jednej z pozycji niepewnych godzin według art. 240a ust. 1 pkt 2 ust. 8 i art. 240b ustawy określająca procedurę jaką objęta jest jednostka samorządu terytorialnego. x – pozycje oznaczone symbolem „x” sporządzają się na okres, na który zasięgnieto oraz planuje się zaciągnięć zobowiązania dłużne (prognoza kwoty długu). Okres ten nie podlega wydłużeniu w celu zaciągnięcia zobowiązań dłużnych. Informację o wydatkach z tytułu niepewnych godzin (gwarancji) wydłużonych poza wspomniany okres, należy zamieszczać w obciążeniach do wieloletniej prograncy finansowej. W przypadku gdy, który wydarzy się sytuacja, w której nie można przewidzieć wykonania pozycji okres programy finansowej, w przypadku nieokreślonej sytuacji „x” sporządza się do ostatniego roku, na który ustalono limit wydatków na realizację przedłożonej wieloletniej prograncy finansowej. 16) Pozycje sekcji 15 są wykazywane wyłącznie przez jednostkę samorządu terytorialnego emitujące obligacje przychodowe. 17) Pozycje sekcji 16 wykazują wyłącznie jednostkę objętą procedurą wynikającą z art. 240a lub art. 240b ustawy. | L.p. | Nazwa i cel | Jednostka odpowiedzialna lub koordynująca | Okres realizacji | Łączne nakłady finansowe | Limit 2017 | Limit 2018 | Limit 2019 | Limit 2020 | Limit zobowiązań | |------|-----------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------|-----------------|--------------------------|------------|------------|------------|------------|------------------| | | Wydatki na przedsięwzięcia-ogółem (1.1+1.2+1.3) | | | | | | | | | | 1 | Wydatki na programy, projekty lub zadania związane z programami realizowanymi z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U.Nr 157, poz.1240,z późn.zm.), z tego: | | | | | | | | | | 1.a | - wydatki bieżące | | | | | | | | | | 1.b | - wydatki majątkowe | | | | | | | | | | 1.1 | 15 066 446,51 | | | | | | | | | | 1.1.1| 210 000,00 | | | | | | | | | | 184.108.40.206| Projekt "Ludzik potencjał chce więcej" – aktywna integracja i zwiększenie kompetencji społ. i zawodowych osób zagroż. ubóstwem i wykl. społ., w tym osób bezrob. i nieaktywnych zawodowo, korzyst. ze świadczeń pomocy społecznej | Ośrodek Pomocy Społecznej | 2017 | 2019 | 210 000,00 | 33 375,00 | 110 775,00 | 65 850,00 | 0,00 | 210 000,00 | | 1.1.2| - wydatki majątkowe | | | | | | | | | | 220.127.116.11| Budowa kanalizacji sanitarnej w Łażanach z przesyłem do systemu kanalizacji sanitarnej w Żarowie , poprawa warunków bytowych mieszkańców gminy, ochrona środowiska | Urząd Miejski w Żarowie | 2012 | 2018 | 5 283 082,90 | 3 594 250,00 | 1 563 362,90 | 0,00 | 0,00 | 5 157 612,90 | | 18.104.22.168| Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej w Żarowie przy ul. 1-go Maja – wzrost efektywności energetycznej budynku Szkoły Podstawowej w Żarowie oraz w konsekwencji obniżenie poziomu niskiej emisji substancji szkodliwych do atmosfery, poprzez kompleksowe uporządkowanie gospodarki energii obiektu | Urząd Miejski w Żarowie | 2015 | 2017 | 912 081,86 | 912 081,86 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 912 081,86 | | 22.214.171.124| Rozbudowa Przedszkola Miejskiego w Żarowie o budynek żłóbka w systemie zaprojektuj i wybuduj - podniesienie jakości i efektywności kształcenia elementarnego oraz poprawa dostępności infrastruktury edukacyjnej na terenie Gminy Żarów wraz pośrednio wzrost zatrudnienia osób nieaktywnych zawodowo | Urząd Miejski w Żarowie | 2016 | 2018 | 2 341 430,00 | 200 000,00 | 2 141 430,00 | 0,00 | 0,00 | 2 341 430,00 | | 126.96.36.199| „Rozwój e-usług publicznych jako zwiększenie udziału mieszkańców w procesie decyzyjnym w Gminie Świebodziec, Gminie Żarów oraz Gminie Strzegom” – dot. Żarów - wzrost jakości i dostępności e-usług administracyjnych istotnych dla mieszkańców, przedsiębiorców i pracowników JST w gminach: Strzegom, Świebodziec i Żarów oraz monitorowanie procesu ich świadczenia poprzez realizację zaplanowanych w harmonogramie rzeczowo-finansowym działań | Urząd Miejski w Żarowie | 2016 | 2017 | 1 225 500,00 | 1 225 500,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 1 225 500,00 | | L.p. | Nazwa i cel | Jednostka odpowiedzialna lub koordynująca | Okres realizacji | Łączne nakłady finansowe | Limit 2017 | Limit 2018 | Limit 2019 | Limit 2020 | Limit zobowiązań | |------|-----------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------|-----------------|--------------------------|------------|------------|------------|------------|------------------| | | | | | | | | | | | | 188.8.131.52 | Wdrażanie strategii niskoemisyjnych – budowa zintegrowanego centrum przesiadkowego w Żarowie oraz budowa dróg rowerowych i ciągów pieszych wraz z oświetleniem na terenie miasta Żarów - ograniczenie niskiej emisji transportowej na terenie Gminy Żarów ramach kompleksowej strategii niskoemisyjnej, poprzez budowę zintegrowanego centrum przesiadkowego Park&Ride wraz z infrastrukturą rowerową, łącząc centra przesiadkowe ze szlakami komunikacyjnymi (drogowymi, rowerowe, piesze) | Urząd Miejski w Żarowie | 2015 | 2018 | 5 114 351,75 | 249 056,23 | 4 861 550,17 | 0,00 | 0,00 | 5 110 606,40 | | 1.2 | Wydatki na programy, projekty lub zadania związane z umowami partnerstwa publiczno-prywatnego, z tego: | | | | | | | | | | 1.2.1 | - wydatki bieżące | | | | | | | | | | 1.2.2 | - wydatki majątkowe | | | | | | | | | | 1.3 | Wydatki na programy, projekty lub zadania pozostałe (inne niż wymienione w pkt 1.1 i 1.2), z tego | | | | | | | | | | 1.3.1 | - wydatki bieżące | | | | | | | | | | 184.108.40.206 | Dotacja celowa na pokrycie wkładu własnego Gminy Żarów w utrzymaniu funkcjonowania Instytucji Pośredniczącej Aglomeracji Wałbrzyskiej - powierzenie Gminie Wałbrzych jako Instytucji Pośredniczącej realizacji Instrumentu Zintegrowane Inwestycje Terytorialne Aglomeracji Wałbrzyskiej w perspektywie finansowej UE 2014 - 2020 | Urząd Miejski w Żarowie | 2015 | 2018 | 71 591,00 | 20 952,00 | 21 203,00 | 0,00 | 0,00 | 42 155,00 | | 220.127.116.11 | Projekt "Ludzie potencjał chce więcej" - aktywna integracja i zwiększenie kompetencji społecznych i zawodowych osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym, w tym osób bezrobotnych i niesaktywnych zawodowo; | Ośrodek Pomocy Społecznej | 2017 | 2018 | 6 940,00 | 6 940,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 6 940,00 | | 18.104.22.168 | Program Aktywny uczeń - Podniesienie u uczniów kompetencji kluczowych oraz nawyków postępowania niezbędnych na samodzielnym rozwiązywaniu indywidualnych problemów do ucznia, szczególnie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi | Urząd Miejski w Żarowie | 2017 | 2019 | 47 380,80 | 0,00 | 34 914,00 | 12 466,80 | 0,00 | 47 380,80 | | 22.214.171.124 | Opracowanie kompletnej dokumentacji aktualizacji „Strategii rozwoju Aglomeracji Wałbrzyskiej z perspektywą do 2030 r.” - Opracowanie dokumentacji aktualizacji „Strategii rozwoju Aglomeracji Wałbrzyskiej z perspektywą do 2030 r. obejmującej swoim zasięgiem obszar Aglomeracji Wałbrzyskiej | Urząd Miejski w Żarowie | 2017 | 2018 | 7 400,00 | 0,00 | 7 400,00 | 0,00 | 0,00 | 7 400,00 | | 1.3.2 | - wydatki majątkowe | | | | | | | | | | 126.96.36.199 | Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Kalno - poprawa warunków bytowych mieszkańców gminy, ochrona środowiska | Urząd Miejski w Żarowie | 2015 | 2019 | 4 478 490,00 | 20 000,00 | 2 400 000,00 | 2 000 000,00 | 0,00 | 4 420 000,00 | | 188.8.131.52 | Budowa obwodnicy Pożaryszczy - poprawa bezpieczeństwa oraz zwiększenie atrakcyjności gospodarczej regionu | Urząd Miejski w Żarowie | 2016 | 2019 | 735 000,00 | 35 000,00 | 350 000,00 | 350 000,00 | 0,00 | 735 000,00 | | 184.108.40.206 | Budowa sieci kanalizacji sanitarnej w Łazanach z przesyłem do systemu kanalizacji sanitarnej w Żarowie - poprawa warunków bytowych mieszkańców gminy, ochrona środowiska | Urząd Miejski w Żarowie | 2012 | 2018 | 1 340 487,10 | 202 850,00 | 1 137 637,10 | 0,00 | 0,00 | 1 340 487,10 | | 220.127.116.11 | Dotacja celowa dla Powiatu Świdnickiego na realizację zadania pn. „Budowa kolektora K 400 PP i odnowienia z korytek betonowych w ciągu drogi powiatowej nr 2896D w Siedlomowicach” (2016-2018) - poprawa warunków korzystania z drogi | Urząd Miejski w Żarowie | 2016 | 2018 | 45 000,00 | 15 000,00 | 15 000,00 | 0,00 | 0,00 | 30 000,00 | | 18.104.22.168 | Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej w Żarowie przy ul. 1-go Maja - kompleksowa modernizacja energetyczna budynku w celu osiągnięcia lepszej efektywności energetycznej | Urząd Miejski w Żarowie | 2015 | 2017 | 309 742,14 | 273 518,14 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 273 518,14 | | L.p. | Nazwa i cel | Jednostka odpowiedzialna lub koordynująca | Okres realizacji | Łączne nakłady finansowe | Limit 2017 | Limit 2018 | Limit 2019 | Limit 2020 | Limit zobowiązań | |------|-----------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------|-----------------|--------------------------|------------|------------|------------|------------|------------------| | | | | Od | Do | | | | | | | 22.214.171.124 | Modernizacja dróg w miejscowościach Żarów, Imbramowice, Pożarysko, Kruków - zwiększenie atrakcyjności gospodarczej oraz przeciwdziałanie marginalizacji społecznej i ekonomicznej obszarów wiejskich | Urząd Miejski w Żarowie | 2016 | 2017 | 388 368,00 | 112 800,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 112 800,00 | | 126.96.36.199 | Nabycie praw użytkowania wieczystego działki nr 378/13 w Żarowie - konieczność pozyskania nowych terenów inwestycyjnych pod zabudowę produkcyjno-usługową | Urząd Miejski w Żarowie | 2017 | 2018 | 1 610 000,00 | 1 110 000,00 | 500 000,00 | 0,00 | 0,00 | 1 610 000,00 | | 188.8.131.52 | Przygotowanie terenów inwestycyjnych w celu nadania im nowych funkcji gospodarczych – budowa sieci wodno – kanalizacyjnej wraz z odtworzeniem nawierzchni na terenie WSSE Podstrefa Żarów - podniesienie atrakcyjności terenów inwestycyjnych dla nowych inwestorów | Urząd Miejski w Żarowie | 2014 | 2017 | 3 401 090,13 | 499 360,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 499 360,00 | | 184.108.40.206 | Przygotowanie terenów inwestycyjnych w celu nadania im nowych funkcji gospodarczych - rozbudowa systemu wodociągowego w celu zapewnienia zaopatrzenia terenów WSSE Podstrefy w Żarowie - podniesienie atrakcyjności terenów inwestycyjnych dla nowych inwestorów | Urząd Miejski w Żarowie | 2016 | 2019 | 9 354 783,00 | 348 778,00 | 6 001 700,00 | 3 000 000,00 | 0,00 | 9 350 478,00 | | 220.127.116.11 | Rewitalizacja zdegradowanych obszarów – rewitalizacja budynków oraz terenów mieszkalnych - podniesienie standardu życia mieszkańców i poprawa estetyki miejscowości | Urząd Miejski w Żarowie | 2016 | 2018 | 365 429,00 | 10 000,00 | 328 000,00 | 0,00 | 0,00 | 338 000,00 | | 18.104.22.168 | Rewitalizacja zdegradowanych obszarów – rewitalizacja parku miejskiego wraz z boiskiem sportowym - podniesienie standardu wypoczynku mieszkańców, poprawa estetyki miejscowości, wzrost zainteresowania sportem i jego czynnym uprawianiem poprzez poprawę dostępności do obiektów sportowych | Urząd Miejski w Żarowie | 2015 | 2018 | 2 262 947,00 | 2 000,00 | 2 200 000,00 | 0,00 | 0,00 | 2 202 000,00 | | 22.214.171.124 | Rewitalizacja zdegradowanych obszarów-przebudowa dróg na ul. Mała, A.Kamiłowej,Dworcowej,Kraśnickiego,Kopernika,Kwiatowej,Mickiewicza, Piotrowicza,Piastowskiej,Pl.Wolności,Puszczaka,Sikorskiego Stwackiego Słowińskiej,Sportowej,Szkolnej,W.Polskiego ,Wyspińskiego i Zamkowej w Żarowie | Urząd Miejski w Żarowie | 2015 | 2018 | 2 625 616,00 | 2 000,00 | 2 600 000,00 | 0,00 | 0,00 | 2 602 000,00 | | 126.96.36.199 | Rozbudowa Przedszkola Miejskiego w Żarowie o budynek żłobka w systemie zaprojektuj i wybuduj - zwiększenie dostępu do usług społecznych związanych z procesem integracji społecznej, aktywizacji społeczno-zawodowej oraz deinstytucjonalizacji usług | Urząd Miejski w Żarowie | 2016 | 2018 | 654 330,00 | 53 295,00 | 586 275,00 | 0,00 | 0,00 | 639 570,00 | | 188.8.131.52 | Budowa kanalizacji sanitarnej i sieci wodociągowej we wsi Mrowiny - II etap - poprawa warunków bytowych mieszkańców gminy, ochrona środowiska | Urząd Miejski w Żarowie | 2015 | 2018 | 6 421 812,46 | 235 000,00 | 6 085 000,00 | 0,00 | 0,00 | 6 320 000,00 | | 184.108.40.206 | Wdrażanie strategii niskoemisyjnych – budowa zintegrowanego centrum przesiadkowego w Żarowie oraz budowa dróg rowerowych i ciągów pieszych wraz z oświetleniem na terenie miasta Żarów - poprawa bezpieczeństwa oraz dostępności komunikacyjnej regionu, rozwój turystyki i świadomości ekologicznej | Urząd Miejski w Żarowie | 2015 | 2018 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | | 220.127.116.11 | Remont elewacji i zmiana zagosp. terenu- rozwój obywatelskiej społecznej poprzez łatwiejszy dostęp do informacji oraz usług adm. publ. na elektro przebudowę oświetlenia przy budynku UM w Żarowie - przywrócenie lub nadanie im nowych funkcji społecznych i kulturalnych | Urząd Miejski w Żarowie | 2016 | 2018 | 715 370,00 | 2 000,00 | 690 000,00 | 0,00 | 0,00 | 692 000,00 | | L.p. | Nazwa i cel | Jednostka odpowiedzialna lub koordynująca | Okres realizacji | Łączne nakłady finansowe | Limit 2017 | Limit 2018 | Limit 2019 | Limit 2020 | Limit zobowiązań | |------|-----------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------|-----------------|--------------------------|------------|------------|------------|------------|------------------| | | | | Od | Do | | | | | | | 18.104.22.168 | Remont elewacji i zmiana zagospodarowania terenu - budowa świadomości lokalnej i poczucia wspólnoty poprzez wykreowanie przestrzeni do prawidłowej prezentacji zbiorów zabytk. sprzętu boj. Żarowskiej SP - przywrócenie lub nadanie im nowych funkcji społecznych i kulturalnych | Urząd Miejski w Żarowie | 2016 | 2018 | 478 605,00 | 2 000,00 | 460 000,00 | 0,00 | 0,00 | 462 000,00 | | 22.214.171.124 | Budowa świetlicy wiejskiej w Bukowie - rozwój tożsamości społeczności lokalnej, zachowanie dziedzictwa kulturowego i specyfiki obszarów wiejskich oraz poprawa jakości życia mieszkańców | Urząd Miejski w Żarowie | 2017 | 2018 | 1 645 000,00 | 45 000,00 | 1 600 000,00 | 0,00 | 0,00 | 1 645 000,00 | | 126.96.36.199 | Budowa świetlicy wiejskiej w Mrowinach - rozwój tożsamości społeczności lokalnej, zachowanie dziedzictwa kulturowego i specyfiki obszarów wiejskich oraz poprawa jakości życia mieszkańców | Urząd Miejski w Żarowie | 2015 | 2018 | 1 345 940,00 | 697 000,00 | 623 500,00 | 0,00 | 0,00 | 1 320 500,00 | | 188.8.131.52 | Rozbudowa i przebudowa świetlicy wiejskiej w Łażanach - rozwój tożsamości społeczności lokalnej, zachowanie dziedzictwa kulturowego i specyfiki obszarów wiejskich oraz poprawa jakości życia mieszkańców | Urząd Miejski w Żarowie | 2015 | 2018 | 1 401 603,90 | 276 734,00 | 1 079 046,00 | 0,00 | 0,00 | 1 355 780,00 | | 184.108.40.206 | Modernizacja budynku przy ul. Armii Krajowej 40 w Żarowie - stworzenie optymalnych warunków dla prowadzenia działalności kultur alnej, poprzez modernizację i rozbudowę infrastruktury instytucji kultury, a także innych podmiotów działających w tym obszarze | Urząd Miejski w Żarowie | 2017 | 2018 | 1 970 000,00 | 70 000,00 | 1 900 000,00 | 0,00 | 0,00 | 1 970 000,00 | | 220.127.116.11 | Rozbudowa i nadbudowa istniejącego garażu z przeznaczeniem na obiekt użyteczności publicznej - miejsce spotkań i działań zrzeszających do zwiększenia aktywności społeczności lokalnej w Gminie Wyspiański | Urząd Miejski w Żarowie | 2015 | 2018 | 481 830,00 | 139 500,00 | 325 500,00 | 0,00 | 0,00 | 465 000,00 | | 18.104.22.168 | Dotacja dla GCKiS w Żarowie na "Przebudowę oraz doposażenie obiektów instytucji kultury w gminie Żarów – przebudowa świetlic wiejskich w miejscowości Mielecin, Mrowiny, Przyłęgow" - Rozwój zasobów kultury poprzez podnoszenie jakości funkcjonowania instytucji kultury jako miejsce ochrony i prezentacji dziedzictwa materialnego i niematerialnego | Urząd Miejski w Żarowie | 2016 | 2017 | 128 160,00 | 123 240,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 123 240,00 | | 22.214.171.124 | Nabycie prawa użytkowania wieczystego działki nr 98/11 w Żarowie - konieczność pozyskania nowych terenów na potrzeby Gminy | Urząd Miejski w Żarowie | 2016 | 2017 | 27 383,00 | 26 445,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 26 445,00 | | 126.96.36.199 | Rewitalizacja zdegradowanych obszarów-zagospodarowanie terenów i przestrzeni w celu przywrócenia funkcji społecznych - Zagospodarowanie terenów i przestrzeni w Żarowie poprzez uporządkowanie terenu przy stawie (ławki, ławki, pomost pływający), montaż placów zabaw (Armii Krajowej 63, Szkoła Podstawowa przy ul 1 Maj w Żarowie, Wyspiańskiego, pl. Wolności), montaż siłowni zewnętrznych i Szkoła Podstawowa przy ul. 1 Maj w Żarowie, Wyspiańskiego, Armii Krajowej 63) Montaż lawek przy ścieżce na ul. ... | Urząd Miejski w Żarowie | 2017 | 2019 | 1 757 000,00 | 57 000,00 | 850 000,00 | 850 000,00 | 0,00 | 1 757 000,00 | | 188.8.131.52 | Dotacja celowa na zadanie pn. „Ograniczenie niskiej emisji na obszarze Gminy Żarów poprzez likwidację kotłów stałopaliwnych starej generacji” - poprawa jakości powietrza na terenie Gminy Żarów; zmniejszenie emisji zanieczyszczeń na rzecz zwiększenia udziału odnawialnych źródeł energii w wytwarzaniu energii cieplnej | Urząd Miejski w Żarowie | 2017 | 2018 | 145 563,00 | 75 563,00 | 70 000,00 | 0,00 | 0,00 | 145 563,00 | | L.p. | Nazwa i cel | Jednostka odpowiedzialna lub koordynująca | Okres realizacji | Łączne nakłady finansowe | Limit 2017 | Limit 2018 | Limit 2019 | Limit 2020 | Limit zobowiązań | |------|-----------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------------|-----------------|--------------------------|------------|------------|------------|------------|------------------| | | | | Od | Do | | | | | | | 184.108.40.206 | Nabycie gruntów objętych WSSE Podstrefa Żarów - konieczność pozyskania nowych terenów inwestycyjnych pod zabudowę produkcyjno-usługową | Urząd Miejski w Żarowie | 2017 | 2018 | 1 215 000,00 | 135 000,00 | 1 080 000,00 | 0,00 | 0,00 | 1 215 000,00 | | 220.127.116.11 | Usunięcie kolizji infrastruktury z azbestową i żeliwną siecią wodociągową w rejonie skrzyżowania ulic: Armii Krajowej, Dworcowej, Mickiewicza i Krasinskiego w Żarowie - modernizacja sieci wodociągowej poprzez zmianę materiału i przekroju rur oraz przebiegu trasy wodociągu, dla umożliwienia bezkolizyjnego usuwania awarii na sieci wodociągowej po przebudowie skrzyżowania | Urząd Miejski w Żarowie | 2017 | 2018 | 140 000,00 | 60 000,00 | 80 000,00 | 0,00 | 0,00 | 140 000,00 | | 18.104.22.168 | Wdrażanie strategii niskoemisyjnych - budowa ścieżek rowerowych i ciągów pieszych wraz z oświetleniem na terenie miasta Żarów - ograniczenie emisji transportowej w terenie Gminy Żarów w ramach kompleksowej strategii niskoemisyjnej, poprzez budowę zintegrowanego centrum przesiadkowego Park&Ride wraz z infrastrukturą drogową, łączącą centrum przesia | Urząd Miejski w Żarowie | 2015 | 2018 | 1 251 332,25 | 99 026,77 | 1 081 449,83 | 0,00 | 0,00 | 1 180 476,60 | Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej Wieloletnia Prognoza Finansowa gminy Żarów obejmuje okres roku budżetowego 2017 oraz lat kolejnych od roku 2018 do 2032. Okres objęty prognozą finansową ma związek między innymi ze spłatą zaciągniętych i planowanych do zaciągnięcia zobowiązań oraz z planowanymi do realizacji przedsięwzięciami. Ujęte w prognozie dochody bieżące w roku 2017 zaplanowano w wysokości 49.272.207,73 zł, w roku 2018 w kwocie 50.845.676,03 zł, w roku 2019 w kwocie 51.148.774 zł, w roku 2020 w kwocie 51.697.924 zł, w roku 2021 w kwocie 52.427.924 zł, w roku 2022 w kwocie 53.067.924 zł, w roku 2023 w kwocie 53.567.924 zł, w roku 2024 w kwocie 54.257.924 zł, w roku 2025 w kwocie 54.866.454 zł, w roku 2026 w kwocie 55.458.144 zł, w roku 2027 w kwocie 56.132.144 zł, w roku 2028 w kwocie 56.732.144 zł, w roku 2029 w kwocie 57.232.144 zł, w roku 2030 w kwocie 57.732.144 zł, w roku 2031 w kwocie 58.332.144 zł i w roku 2032 w kwocie 59.085.056 zł. Dochody z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych zaplanowano w roku 2017 na poziomie 8.210.744 zł, w roku 2018 w wysokości 8.378.500 zł, natomiast w latach kolejnych począwszy od roku 2019 założono ich wzrost z roku na rok średnio o 2%. Dochody z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób prawnych zaplanowano w roku 2017 w kwocie 495.000 zł, w roku 2018 w wysokości 474.700 zł, natomiast w latach kolejnych począwszy od roku 2019 założono ich wzrost z roku na rok średnio o 1%. Dochody bieżące z podatków i opłat zaplanowano w roku 2017 na poziomie 16.350.819 zł, w roku 2018 w wysokości 16.741.500 zł, natomiast w latach kolejnych począwszy od roku 2019 założono ich wzrost z roku na rok średnio o 0,5%. W pozycji tej ujęte są wpływy z podatku od nieruchomości, które zaplanowano w roku 2017 na poziomie 10.348.000 zł, w roku 2018 w wysokości 11.173.400 zł, natomiast w latach kolejnych począwszy od roku 2019 założono ich wzrost z roku na rok średnio o 3%. Dochody bieżące z subwencji ogólnej zaplanowano w roku 2017 w wysokości 7.752.779 zł, w roku 2018 w wysokości 7.445.500 zł, natomiast w latach kolejnych począwszy od roku 2019 założono ich wzrost z roku na rok średnio o 1%. Z tytułu "dotacji i środków przeznaczonych na cele bieżące" zaplanowano na rok 2017 dochody w wysokości 12.457.924,54 zł, w roku 2018 w wysokości 10.666.600 zł, natomiast w latach kolejnych począwszy od roku 2019 założono ich wzrost z roku na rok średnio o 0,5%. Dochody majątkowe w latach 2017 - 2032 kształtują się na zróżnicowanym poziomie. W wyodrębnionej kolumnie 1.2.1 wieloletniej prognozy finansowej zawierającej dochody ze sprzedaży majątku ujęto w poszczególnych latach następujące wartości: w roku 2017 kwotę 2.519.915,24 zł, w roku 2018 kwotę 6.750.000 zł, w roku 2019 kwotę 1.927.900 zł, w roku 2020 kwotę 1.057.900 zł, w roku 2021 kwotę 657.900 zł, w latach 2022-2023 kwotę 672.900 zł rocznie, w roku 2024 kwotę 682.900 zł, w roku 2025 kwotę 673.750 zł, w roku 2026 kwotę 674.000 zł, a w latach 2027-2032 kwotę 500.000 zł rocznie. Na powyższe kwoty składają się w roku 2017 planowane wpływy ze sprzedaży majątku stanowiące kwotę ogółem 2.519.915,24 zł (w tym m. in. planowane dochody ze sprzedaży: działek produkcyjno-usługowych (w tym w poszerzonej Podstrefie WSSE), działek budowlanych, działek na rzecz wspólnot mieszkaniowych, lokali mieszkalnych. W roku 2017 dochody majątkowe „z tytułu dotacji oraz środków przeznaczonych na inwestycje” (kol. 1.2.2) stanowią kwotę ogółem 4.740.100 zł, na którą składają się: - kwota 11.500,50 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania inwestycyjnego pn. „Rozbudowa Przedszkola Miejskiego w Żarowie o budynek żłobka w systemie zaprojektuj i wybuduj” zgodnie z podpisaną umową o dofinansowanie projektu (w ramach Osi Priorytetowej nr 6. „Infrastruktura spójności społecznej”, Działania nr 6.1 „Inwestycje w infrastrukturę społeczną”, Poddziałania nr 4-6.1.4 „Inwestycje w infrastrukturę społeczną - ZIT AW” Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego 2014-2020, dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych brutto, - kwota 209.034,90 zł z tytułu dofinansowania zadania „Wdrażanie strategii niskoemisyjnych – budowa zintegrowanego centrum przesiadkowego w Żarowie oraz budowa dróg rowerowych i ciągów pieszych wraz z oświetleniem na terenie miasta Żarów” – z programu RPO (aglomeracja Wałbrzyska – dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych brutto), - kwota 659.681,52 zł stanowiąca dofinansowanie zadania „Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej w Żarowie przy ul. 1-go Maja” zgodnie z podpisaną umową o dofinansowanie projektu (w ramach osi priorytetowej nr 3 „Gospodarka niskoemisyjna”, Działania nr 3.3 „Efektywność energetyczna w budynkach użyteczności publicznej i sektorze mieszkaniowym”, Poddziałania nr 3.3.4 „Efektywność energetyczna w budynkach użyteczności publicznej i sektorze mieszkaniowym - ZIT AW” Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego 2014-2020, dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych brutto, - kwota 183.750 zł stanowiąca planowane dofinansowanie z budżetu Województwa Dolnośląskiego zadania inwestycyjnego pn. „Modernizacja dróg w miejscowościach Żarów, Mrowiny, Wierzbna, Kruków, Buków, Pyszczyn, Imbramowice, Pożarzysko, Mikoszowa, Przyległów”, - kwota 30.000 zł stanowiąca planowaną dotację celową w ramach współdziałania Powiatu Świdnickiego z Gminą Żarów w zakresie realizacji zadania pn. „Budowa chodników przy drogach powiatowych na terenie gminy Żarów w tym: Budowa fragmentów chodnika we wsi Buków (w tym: 7.422,45 zł FS 1.844,47 zwiększenie FS); Budowa fragmentu chodnika we wsi Imbramowice (w tym: 10.012,29 FS); Budowa fragmentu chodnika we wsi Pożarzysko (w tym: 10.000 zł FS); Budowa fragmentu chodnika we wsi Wierzbna”, - kwota 1.648.793 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania pn.”Budowa sieci kanalizacji sanitarnej w Łazanach z przesystem do systemu kanalizacji sanitarnej w Żarowie” – z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – z programu POLiŚ Priorytet II Ochrona środowiska Działanie 2.3 Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach (dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych netto), - kwota 1.041.675 zł stanowiąca planowane dofinansowanie realizacji zadania inwestycyjnego pn. „Rozwój e-usług publicznych jako zwiększenie udziału mieszkańców w procesie decyzyjnym w Gminie Żarów”, w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego 2014-2020 Osi priorytetowej 2 „Technologie informacyjno-komunikacyjne”, Działanie 2.1 „E-usługi publiczne”, Poddziałanie 2.1.4 „E-usługi publiczne – ZIT AW” (dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych brutto), - kwota 24.525 zł stanowiąca planowane dofinansowanie (dotacja z WFOŚiGW we Wrocławiu) zadania pn. „Przygotowanie terenów inwestycyjnych w celu nadania im nowych funkcji gospodarczych – budowa sieci wodno – kanalizacyjnej wraz z odtworzeniem nawierzchni na terenie WSSE Podstrefa Żarów”, - kwota 88.764 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania pn. „Rozbudowa i nadbudowa istniejącego garażu z przeznaczeniem na obiekt użyteczności publicznej - miejsce spotkań i działań zmierzających do zwiększenia aktywności społeczności lokalnej w miejscowości Wierzbna” (ze środków PROW 63,63% kosztów kwalifikowanych), - kwota 509.440 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania pn. „Zakup sprzętu do prowadzenia akcji ratowniczych i usuwania skutków zjawisk katastrofalnych lub poważnych awarii celem wsparcia jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych – projekt partnerski gmin pod przewodnictwem Gminy Świdnica – zakup średniego samochodu ratowniczo – gaśniczego dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Pożarzysku” (ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego na lata 2014 – 2020), - kwota 1.917 zł z tytułu planowanych wpływów (wkład mieszkańców) dotyczących zrealizowanego zadania pn. „Wykonanie podłączeń budynków do sieci kanalizacji zbiorczej w Bożanowie i Wierzbnej”, - kwota 43 zł z tytułu zwrotu niewykorzystanej w roku 2016 dotacji celowej przekazanej GCKiS w Żarowie na „Przebudowę oraz doposażenie obiektów instytucji kultury w gminie Żarów – przebudowa świetlic wiejskich w miejscowości Mielęcin, Mrowiny, Przyłęgów”, - kwota 220.647 zł z tytułu planowanych do pozyskania środków z Krajowego Systemu Ratowniczo – Gaśniczego na dofinansowanie zadania pod nazwą „Zakup fabrycznie nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego z napędem 4x4 dla Jednostki OSP Wierzbna”, - kwota 80.000 zł z tytułu planowanej do pozyskania dotacji z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Wrocławiu na dofinansowanie zadania pod nazwą „Zakup fabrycznie nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego z napędem 4x4 dla Jednostki OSP Wierzbna”, - kwota 30.329,09 zł stanowiąca zwrot części wydatków majątkowych wykonanych w ramach funduszu sołeckiego w 2016 r. Z kolei w roku 2018 dochody majątkowe „z tytułu dotacji oraz środków przeznaczonych na inwestycje” (kol. 1.2.2) stanowią kwotę ogółem 23.423.472,07 zł, na którą składają się: - kwota 3.858.423 zł stanowiąca dofinansowanie zadania „Przygotowanie terenów inwestycyjnych w celu nadania im nowych funkcji gospodarczych – rozbudowa systemu wodociągowego w celu zapewnienia zaopatrzenia terenów WSSE Podstrefy w Żarowie” (z programu RPO – dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych), - kwota 2.125.000 zł stanowiąca dofinansowanie zadania „Rewitalizacja zdegradowanych obszarów – przebudowa dróg na: ul.1Maja, ul.A.Krajowej, ul.Dworcowej, ul. Krasińskiego, ul.Kopernika, ul.Kwiatowej, ul.Mickiewicza, ul.Ogrodowej, ul. Piastowskiej, Pl. Wolności, ul. Puszkina, ul. Sikorskiego, ul.Słowackiego, ul. Słowiańskiej, ul. Sportowej, ul. Szkolnej, ul.Wojska Polskiego, ul. Wyspiańskiego i ul. Zamkowej w Żarowie” – z programu RPO (aglomeracja Wałbrzyska – dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych brutto), - kwota 278.800 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania „Rewitalizacja zdegradowanych obszarów – rewitalizacja budynków oraz terenów mieszkalnych” – z programu RPO (aglomeracja Wałbrzyska – dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych brutto), - kwota 1.820.215,50 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania inwestycyjnego pn. „Rozbudowa Przedszkola Miejskiego w Żarowie o budynek żłobka w systemie zaprojektuj i wybuduj” zgodnie z podpisaną umową o dofinansowanie projektu (w ramach Osi Priorytetowej nr 6 „Infrastruktura spójności społecznej”, Działania nr 6.1 „Inwestycje w infrastrukturę społeczną”, Poddziałania nr 4-6.1.4 „Inwestycje w infrastrukturę społeczną - ZIT AW” Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego 2014-2020), dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych brutto, - kwota 1.409.532 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania pn. „Budowa sieci kanalizacji sanitarnej w Łażanach z przesyłem do systemu kanalizacji sanitarnej w Żarowie” – z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – z programu POIŚ Priorytet II Ochrona środowiska Działanie 2.3 Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach (dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych netto), - kwota 1.382.000 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania „Rewitalizacja zdegradowanych obszarów – rewitalizacja parku miejskiego wraz z boiskiem sportowym” – z programu RPO – (dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych netto), - kwota 175.000 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania pn. „Budowa obwodnicy Pożarzyska” – (do 50 % kosztów kwalifikowanych brutto), - kwota 3.084.878 zł stanowiąca dofinansowanie zadania „Budowa kanalizacji sanitarnej i sieci wodociągowej we wsi Mrowiny – II etap” – z programu RPO – (dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych netto), - kwota 381.780 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania pn. „Budowa świetlicy wiejskiej w Bukowie” (ze środków PROW 63,63% kosztów kwalifikowanych), - kwota 396.733 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania pn. „Budowa świetlicy wiejskiej w Mrowinach” (ze środków PROW 63,63% kosztów kwalifikowanych), - kwota 603.878 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania pn. „Rozbudowa i przebudowa świetlicy wiejskiej w Łażanach” (ze środków PROW 63,63% kosztów kwalifikowanych), - kwota 207.116 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania pn. „Rozbudowa i nadbudowa istniejącego garażu z przeznaczeniem na obiekt użyteczności publicznej-miejsce spotkań i działań zmierzających do zwiększenia aktywności społeczności lokalnej w miejscowości Wierzbna” (ze środków PROW 63,63% kosztów kwalifikowanych), - kwota 3.288.164,10 zł z tytułu dofinansowania zadania „Wdrażanie strategii niskoemisyjnych – budowa zintegrowanego centrum przesiadkowego w Żarowie oraz budowa dróg rowerowych i ciągów pieszych wraz z oświetleniem na terenie miasta Żarów” – z programu RPO (aglomeracja Wałbrzyska – dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych brutto), - kwota 445.410 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania pn. „Modernizacja budynku przy ul. Armii Krajowej 40 w Żarowie” (dofinansowanie z Programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego), - kwota 722.500 zł z tytułu planowanego dofinansowania (ze środków Unii Europejskiej, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego 2014-2020) zadania pn. „Rewitalizacja zdegradowanych obszarów-zagospodarowanie terenów i przestrzeni w celu przywrócenia funkcji społecznych - Zagospodarowanie terenów i przestrzeni w Żarowie poprzez uporządkowanie terenu przy stawie (lawki, alejki, pomost pływający), montaż placów zabaw (Armii Krajowej 63, Szkoła Podstawowa przy ul 1 Maja w Żarowie, Wyspiańskiego, pl. Wolności), montaż siłowni zewnętrznych (Szkoła Podstawowa przy ul. 1 Maja w Żarowie, Wyspiańskiego, Armii Krajowej 63) Montaż lawek przy ścieżce na ul. Armii Krajowej, budowa Mini Golfa przy ul. Piastowskiej, Renowacja parku przy ul. Szkolnej”, - kwota 664.934 zł z tytułu planowanych dochodów na dofinansowanie zadania pn. „Budowa świetlicy wiejskiej w Bukowie” (ze środków PROW), - kwota 936.600 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania pn. „Modernizacja budynku przy ul. Armii Krajowej 40 w Żarowie” (dofinansowanie z Programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego), - kwota 532.500 zł z tytułu planowanych dochodów na dofinansowanie zadania pn. „Remont elewacji i zmiana zagospodarowania terenu - rozwój obywatelskiej społeczności lokalnej poprzez łatwiejszy dostęp do informacji oraz usług administracji publicznej w efekcie przebudowy otoczenia przy budynku Urzędu Miejskiego w Żarowie” (ze środków ZIT AW), - kwota 334.500 zł z tytułu z tytułu planowanych do pozyskania dochodów na dofinansowanie zadania pn. „Remont elewacji i zmiana zagospodarowania terenu budowa świadomości lokalnej i poczucia wspólnoty poprzez wykreowanie przestrzeni do prawidłowej prezentacji zbiorów zabytkowego sprzętu bojowego Żarowskiej Straży Pożarnej” (ze środków ZIT AW), - kwota 775.508,47 zł z tytułu planowanego dofinansowania zadania: Budowa kanalizacji sanitarnej i sieci wodociągowej we wsi Mrowiny - I etap w ramach zadnia inwestycyjnego: „Budowa sieci kanalizacji sanitarnej w Łażanach z przesylem do systemu kanalizacji sanitarnej w Żarowie” – z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – z programu POIiŚ Priorytet II Ochrona środowiska Działanie 2.3 Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach (dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych netto). W roku 2019 natomiast dochody majątkowe „z tytułu dotacji oraz środków przeznaczonych na inwestycje” (kol. 1.2.2) stanowią kwotę ogółem 4.722.500 zł, na którą składają się: - kwota 175.000 zł stanowiąca planowane dofinansowanie zadania pn. „Budowa obwodnicy Pożarzyska” (do 50 % kosztów kwalifikowanych brutto), - kwota 2.550.000 zł stanowiąca dofinansowanie zadania „Przygotowanie terenów inwestycyjnych w celu nadania im nowych funkcji gospodarczych - rozbudowa systemu wodociągowego w celu zapewnienia zaopatrzenia terenów WSSE Podstrefy w Żarowie” (z programu RPO – dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych), - kwota 1.275.000 zł z tytułu planowanego dofinansowania zadania pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Kalno” – z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – z programu POIiŚ, - kwota 722.500 zł z tytułu planowanego dofinansowania (ze środków Unii Europejskiej, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego 2014-2020) zadania pn. „Rewitalizacja zdegradowanych obszarów-zagospodarowanie terenów i przestrzeni w celu przywrócenia funkcji społecznych – Zagospodarowanie terenów i przestrzeni w Żarowie poprzez uporządkowanie terenu przy stawie (ławki, alejki, pomost pływający), montaż placów zabaw (Armii Krajowej 63, Szkoła Podstawowa przy ul 1 Maja w Żarowie, Wyspiańskiego, pl. Wolności), montaż siłowni zewnętrznych (Szkoła Podstawowa przy ul. 1 Maja w Żarowie, Wyspiańskiego, Armii Krajowej 63) Montaż ławek przy ścieżce na ul. Armii Krajowej, budowa Mini Golfa przy ul. Piastowskiej, Renowacja parku przy ul. Szkolnej”. Wydatki bieżące „z tytułu poręczeń i gwarancji” (kol. 2.1.1.) dotyczą planowanych kwot na wydatki z tytułu poręczeń (wraz z odsetkami od poręczeń) splacanych do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W kolumnie 2.1.3 „wydatki na obsługę długu” wykazano planowane środki: na spłatę odsetek od kredytu w rachunku bieżącym na finansowanie przejściowego deficytu budżetu, na spłatę odsetek od pożyczki zaciągniętej w roku 2013 i 2014 w WFOŚiGW we Wrocławiu (po okresie realizacji zadania inwestycyjnego); na spłatę odsetek od obligacji komunalnych wyemitowanych przez gminę: w roku 2011 w kwocie 2.010.000 zł, w roku 2013 w kwocie 2.660.000 zł, w kwocie 7.600.000 zł (na restrukturyzację zadłużenia z tytułu kredytów), w roku 2014 w kwocie 1.486.000 zł, na spłatę odsetek od pozyskanych w roku 2016 przychodów ze sprzedaży papierów wartościowych wyemitowanych przez gminę w kwocie 2.440.000 zł oraz w kwocie 2.800.000 zł oraz na spłatę odsetek od planowanych do pozyskania w roku 2017: przychodów ze sprzedaży papierów wartościowych w kwocie 7.880.000 zł, pożyczki z WFOŚiGW na realizację zadania inwestycyjnego pn. „Przygotowanie terenów inwestycyjnych w celu nadania im nowych funkcji gospodarczych – budowa sieci wodno – kanalizacyjnej wraz z odtworzeniem nawierzchni na terenie WSSE Podstrefa Żarów”, zaciągniętej w kwocie 109.401,28 zł. W kolumnie 22.214.171.124.2 wykazano odsetki podlegające wyłączeniu z limitu spłaty zobowiązań, o którym mowa w art. 243 ustawy o finansach publicznych, z tytułu zobowiązań zaciągniętych na wkład krajowy. Wydatki majątkowe w poz. 2.2. w latach 2017 - 2032 obejmują planowane wydatki na przedsięwzięcia inwestycyjne oraz kwoty zaplanowane na realizację inwestycji krótkoterminowych (jednorocznych) i zakupów inwestycyjnych. Wynik budżetu w roku 2017 - to planowany deficyt budżetowy, w latach kolejnych (2018 - 2028) wynik budżetu stanowi nadwyżka budżetowa. Planowane „przychody budżetu” (kol. 4): 1) w roku 2017 kwota ogółem 8.089.401,28 zł, na którą składają się: - przychody ze sprzedaży papierów wartościowych w kwocie 7.880.000 zł, - inne przychody niezwiązane z zaciągnięciem długu (kwota 100.000 zł) stanowiące planowane przychody ze spłat pożyczek udzielonych ze środków budżetu gminy (dla stowarzyszeń z terenu Gminy na realizację zadań z udziałem środków unijnych), - przychody w wysokości 109.401,28 zł z tytułu pożyczki z WFOŚiGW na realizację zadania inwestycyjnego pn. „Przygotowanie terenów inwestycyjnych w celu nadania im nowych funkcji gospodarczych – budowa sieci wodno – kanalizacyjnej wraz z odtworzeniem nawierzchni na terenie WSSE Podstrefa Żarów”. Planowane rozchody budżetu w latach 2017-2028 (kol. 5) stanowią planowane kwoty na: - spłaty dotyczące wykupu papierów wartościowych wyemitowanych przez gminę w roku 2011 w kwocie 2.010.000 zł (planowana spłata w latach 2016 – 2019), - spłaty dotyczące wykupu papierów wartościowych wyemitowanych w roku 2013 w kwocie 2.660.000 zł (planowana spłata w latach 2016 - 2025), - splaty dotyczące wykupu papierów wartościowych wyemitowanych w roku 2013 w kwocie 7.600.000 zł (na restrukturyzację zadłużenia z tytułu kredytów) - planowana splata w latach 2020 - 2025, - splaty pożyczki z WFOŚiGW zaciągniętej w łącznej wysokości 3.406.500 zł (planowana splata w latach 2016 – 2025), - splaty dotyczące wykupu papierów wartościowych z tytułu pozyskanych w roku 2014 przychodów w kwocie 1.486.000 zł (planowany wykup w latach 2019-2020), - splaty dotyczące wykupu papierów wartościowych z tytułu pozyskanych w roku 2016 przychodów w kwocie 2.800.000 zł (planowany wykup w latach 2018-2021). - splaty dotyczące wykupu papierów wartościowych z tytułu pozyskanych w roku 2016 przychodów w kwocie 2.440.000 zł (planowany wykup w latach 2021-2025), - udzielenie pożyczek ze środków budżetu gminy (dla stowarzyszeń z terenu Gminy na realizację zadań z udziałem środków unijnych - kwota planowana w roku 2017 - 100.000 zł), - splaty rat pożyczki planowanej do zaciągnięcia w WFOŚiGW w kwocie 109.401,28 zł (planowana splata w latach 2018 – 2019), - splaty dotyczące wykupu papierów wartościowych z tytułu pozyskanych w roku 2017 przychodów z emisji obligacji komunalnych w kwocie 7.880.000 zł (planowany wykup w latach 2021-2028). Z kolei ujęta w kol. 6 planowana kwota długu zawiera - na koniec poszczególnych lat - zobowiązania Gminy z tytułu zaciągniętych (lub planowanych do zaciągnięcia) pożyczek i wyemitowanych obligacji komunalnych. Wykazana w pozycji 8.2 nadwyżka dochodów nad wydatkami bieżącymi w poszczególnych latach wynika między innymi z faktu, iż w okresach tych Gmina spodziewa się zwiększonych wpływów podatkowych pochodzących z wpłat zakładów prowadzących swoją działalność w Podstrefie Żarów Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Na dzień dzisiejszy w Podstrefie Żarów prowadzi działalność gospodarczą 9 spółek, z czego dwie korzystają z całkowitego zwolnienia z podatku od nieruchomości. Cztery Spółki nie korzystają już ze zwolnienia z podatku, a pozostałe firmy opłacają podatek od nieruchomości częściowo tj. od obiektów, które zostały wybudowane po zakończeniu okresu obowiązywania uchwały nr XXV/149/2004 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 30 czerwca 2004 roku w sprawie zwolnień z podatku od nieruchomości, a nie złożyły wniosku o zwolnienie z podatku od nieruchomości na mocy kolejnych uchwał Rady Miejskiej. Ponadto w miesiącu październiku 2014 skończyło się zwolnienie z podatku od nieruchomości dla jednej ze Spółek wobec czego również wzrosły wpływy z podatku od nieruchomości. Ma to również odbicie we wzroście dochodów Gminy z tytułu podatku od nieruchomości w latach następnych. Poza tym od dnia 30.05.2017 roku wygasa zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej w strefie (które jest podstawą do przyznania zwolnienia z podatku od nieruchomości) dla 4 Spółek prowadzących działalność w Podstrefie Żarów WSSE, co spowoduje ogólne kolejny wzrost wpływów z tytułu podatku od nieruchomości począwszy od czerwca 2017 roku. Istotne jest również to, że Spółki prowadzące działalność w Podstrefie Żarów Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej rozbudowują się, co oznacza również, że w latach następnych powstaną nowe budynki i budowle, które będą podlegały opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości począwszy od dnia 01 stycznia roku następującego po roku ukończenia budowy tych obiektów. Poza tym teren Żarowskiej Podstrefy Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej "Invest-Park" został powiększony (decyzja Rządu RP w grudniu 2012 r.), co daje możliwość lokowania kolejnych zakładów w Podstrefie Żarów. Wykazana w kol. 10 planowana nadwyżka budżetowa, zgodnie z danymi zawartymi w kol. 10.1 wieloletniej prognozy finansowej przeznaczona zostanie na splaty pożyczek i wykup papierów wartościowych. Wydatki bieżące na wynagrodzenia i składki od nich naliczane (kol. 11.1) zaplanowano w roku 2017 w kwocie 16.782.512,43 zł, w roku 2018 w wysokości 17.048.500 zł, a począwszy od roku 2019 założono ich wzrost w skali roku średnio o 1%. Wydatki związane z funkcjonowaniem organów jednostki samorządu terytorialnego (kol. 11.2) zaplanowano w roku 2017 w kwocie 5.198.507,51 zł, w roku 2018 w wysokości 5.835.900 zł, a począwszy od roku 2019 założono ich wzrost w skali roku średnio o 0,5%. W kol. 11.3 "wydatki objęte limitem, o którym mowa w art. 226 ust. 3 pkt 4 ustawy" ujęto w latach 2018 – 2019 kwoty planowanych wydatków bieżących i majątkowych na realizowane przedsięwzięcia. W kol. 11.4 ujęto kwoty planowanych wydatków w latach 2017 do 2019 na inwestycje kontynuowane, a w kol. 11.5 planowane kwoty wydatków w latach 2017 do 2032 na nowe inwestycje. W kol. 14.1 ujęto planowane kwoty na spłaty rat kapitałowych oraz wykup papierów wartościowych (w latach 2017 – 2032), wynikające wyłącznie z zobowiązań już zaciągniętych. W przedsięwzięciach realizowanych w latach 2017 - 2019 wykazano m.in. kontynuację zadań inwestycyjnych ujętych w budżetach lat poprzednich. Wśród przedsięwzięć planowanych do realizacji znajdują się: - w zakresie wydatków bieżących: 1) dotacja celowa na pokrycie wkładu własnego Gminy Żarów (w latach 2017 – 2018) w utrzymaniu funkcjonowania Instytucji Pośredniczącej Aglomeracji Wałbrzyskiej, związana z podpisanym w dniu 24.02.2015 Porozumieniem Gmin Aglomeracji Wałbrzyskiej w zakresie realizacji Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych Aglomeracji Wałbrzyskiej w perspektywie finansowej UE 2014 – 2020. Na powyższy cel zaplanowano wydatki w łącznej kwocie 42.155 zł, w tym w roku 2017 w kwocie 20.952 zł i w roku 2018 w kwocie 21.203 zł, 2) projekt pn."Ludzki potencjał chce więcej" realizowany w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego 2014-2020 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Projekt realizowany jest w okresie od 01.09.2017 r. do 28.02.2019 r. na podstawie zawartej umowy nr RPDS.09.01.04-02-0004/17-00 z dnia 14.07.2017 r. Celem projektu jest aktywna integracja i zwiększenie kompetencji społecznych i zawodowych osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym, w tym osób bezrobotnych i nieaktywnych zawodowo, korzystających ze świadczeń pomocy społecznej, 3) Opracowanie aktualizacji Strategii Rozwoju Aglomeracji Wałbrzyskiej na lata 2013-2020 z perspektywą do 2030 roku, z planowanymi wydatkami w roku 2018 w kwocie 7.400 zł, 4) Projekt „Aktywny Uczeń”, współfinansowany przez Unię Europejską, realizowany w latach 2017 – 2019 w Szkole Podstawowej im. Anny Jenke w Mrowninach oraz w Szkole Podstawowej im. UNICEF w Imbramowicach. Środki będą pochodzić ze Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego na lata 2014-2020, Działanie 10.2 „Zapewnienie równego dostępu do wysokiej jakości edukacji podstawowej, gimnazjalnej i ponadgimnazjalnej – ZIT AW”. Poddziałanie 10.2.4 „Zapewnienie równego dostępu do wysokiej jakości edukacji podstawowej, gimnazjalnej i ponadgimnazjalnej – ZIT AW”. - w zakresie wydatków majątkowych: 1) zadanie inwestycyjne pn. „Rewitalizacja zdegradowanych obszarów - zagospodarowanie terenów i przestrzeni w celu przywrócenia funkcji społecznych - Zagospodarowanie terenów i przestrzeni w Żarowie poprzez uporządkowanie terenu przy stawie (lawki, alejki, pomost pływający), montaż placów zabaw (Armii Krajowej 63, Szkoła Podstawowa przy ul 1 Maja w Żarowie, Wyspiańskiego, pl. Wolności), montaż siłowni zewnętrznych (Szkoła Podstawowa przy ul. 1 Maja w Żarowie, Wyspiańskiego, Armii Krajowej 63) Montaż ławek przy ścieżce na ul. Armii Krajowej, budowa Mini Golfa przy ul. Piastowskiej, Renowacja parku przy ul. Szkolnej”, o planowanych nakładach finansowych w kwocie 1.795.000 zł, planowane do dofinansowania w latach 2018-2019 ze środków Unii Europejskiej, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego. 2) zadanie pn. „Budowa sieci kanalizacji sanitarnej w Łażanach z przesyłem do systemu kanalizacji sanitarnej w Żarowie” o planowanych łącznych nakładach finansowych w wysokości 6,62 mln zł, rozpoczęte w roku 2012, w którym to opracowano projekt budowlany sieci kanalizacji sanitarnej z przyłączami w Łażanach, w ramach zadania pod wcześniejszą nazwą „Uporządkowanie gospodarki wodno-ściekowej w Gminie Żarów- etap I...”. Na realizację inwestycji w latach 2017 - 2018 zaplanowano wydatki w łącznej kwocie 6.498.100 zł, w tym planowane do sfinansowania z programu POIiŚ Priorytet II Ochrona środowiska Działanie 2.3 Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach) w łącznej wysokości 3.058.325 zł, w tym w roku 2017 w kwocie 1.648.793 zł, a w roku 2018 w kwocie 1.409.532 zł. W kosztach zadania ujęto również zadanie pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej i sieci wodociągowej we wsi Mrowiny - I etap w ramach zadnia inwestycyjnego: „Budowa sieci kanalizacji sanitarnej w Łażanach z przesyłem do systemu kanalizacji sanitarnej w Żarowie”. Na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie w roku 2018 w kwocie 775.508,47 zł z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej - z programu POIiŚ Priorytet II Ochrona środowiska Działanie 2.3 Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach (dofinansowanie do 85% kosztów kwalifikowanych netto). 3) zadanie pn. „Przygotowanie terenów inwestycyjnych w celu nadania im nowych funkcji gospodarczych - rozbudowa systemu wodociągowego w celu zapewnienia zaopatrzenia terenów WSSE Podstrefy w Żarowie” o planowanych łącznych nakładach finansowych w wysokości 9.354.783 zł z okresem realizacji w latach 2018 – 2019. Na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie z programu RPO (do 85% kosztów kwalifikowanych netto), 4) zadanie pn. „Wdrażanie strategii niskoemisyjnych – budowa zintegrowanego centrum przesiadkowego w Żarowie oraz budowa dróg rowerowych i ciągów pieszych wraz z oświetleniem na terenie miasta Żarów” o planowanych łącznych nakładach finansowych w wysokości ponad 6,36 mln zł, z okresem realizacji w latach 2017 – 2018. Na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie w latach 2017 – 2018 z programu RPO (aglomeracja Wałbrzyska – dofinansowanie do 85% kosztów kwalifikowanych brutto), 5) zadanie pn. „Rewitalizacja zdegradowanych obszarów - przebudowa dróg na: ul. 1 Maja, ul. A.Krajowej, ul. Dworcowej, ul. Krasińskiego, ul. Kopernika, ul. Kwiatowej, ul. Mickiewicza, ul. Ogrodowej, ul. Piaстowskiej, Pl. Wolności, ul. Puszkina, ul. Sikorskiego, ul.Slowackiego, ul. Slowiańskiej, ul. Sportowej, ul. Szkolnej, ul.Wojska Polskiego, ul. Wyśpiańskiego i ul. Zamkowej w Żarowie” o planowanych łącznych nakładach finansowych w wysokości 2,63 mln zł, z okresem realizacji w roku 2018. Na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie w roku 2018 z programu RPO (aglomeracja Wałbrzyska – dofinansowanie do 85% kosztów kwalifikowanych brutto), 6) zadanie pn. „Rewitalizacja zdegradowanych obszarów – rewitalizacja budynków oraz terenów mieszkalnych” o planowanych łącznych nakładach finansowych w wysokości 365.429 zł, z okresem realizacji w latach 2017 – 2018. Na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie w roku 2018 w kwocie 278.800 zł - z programu RPO (aglomeracja Wałbrzyska – dofinansowanie do 85% kosztów kwalifikowanych brutto), 7) zadanie pn. „Rozwój e-usług publicznych jako zwiększenie udziału mieszkańców w procesie decyzyjnym w Gminie Świebodzice, Gminie Żarów oraz Gminie Strzegom” – dot. Żarów, o planowanych łącznych nakładach finansowych w wysokości 1.225.500 zł, z okresem realizacji w roku 2017. Na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie w roku 2017 w kwocie 1.041.675 zł - z programu RPO (aglomeracja Wałbrzyska – dofinansowanie do 85% kosztów kwalifikowanych brutto), 8) zadanie pn. „Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej w Żarowie przy ul. 1-go Maja” o planowanych łącznych nakładach finansowych w wysokości 1,22 mln zł, z okresem realizacji w roku 2017. Na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie w roku 2017 w kwocie 659.681,52 zł zgodnie z podpisaną umową o dofinansowanie projektu (w ramach osi priorytetowej nr 3”Gospodarka niskoemisyjna, „Działania nr 3.3 „Efektywność energetyczna w budynkach użyteczności publicznej i sektorze mieszkaniowym”, Poddziałania nr 3.3.4 „Efektywność energetyczna w budynkach użyteczności publicznej i sektorze mieszkaniowym - ZIT AW” Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego 2014-2020, dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych brutto, 9) zadanie pn. „Rozbudowa Przedszkola Miejskiego w Żarowie o budynek żłobka w systemie zaprojektuj i wybuduj” o planowanych łącznych nakładach finansowych w wysokości blisko 3 mln zł, z okresem realizacji w latach 2017 – 2018. Na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie w latach 2017-2018 w kwocie łącznej 1.831.716 zł zgodnie z podpisaną umową o dofinansowanie projektu (w ramach osi priorytetowej nr 6.1. „Infrastruktura spójności społecznej”, Działania nr 6.1 „Inwestycje w infrastrukturę społeczną”, Poddziałania nr 4-6.1.4 „Inwestycje w infrastrukturę społeczną - ZIT AW” Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego 2014-2020, dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych brutto, 10) zadanie pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Kalno” o planowanych łącznych nakładach finansowych w wysokości 78.490 zł w latach 2015 – 2017, 11) zadanie pn. „Rewitalizacja zdegradowanych obszarów – rewitalizacja parku miejskiego wraz z boiskiem sportowym” o planowanych łącznych nakładach finansowych w wysokości 2,26 mln zł, z okresem realizacji w roku 2018. Na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie w roku 2018 z programu RPO (dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych netto), 12) zadanie pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej i sieci wodociągowej we wsi Mrowiny – II etap” o planowanych łącznych nakładach finansowych w wysokości 6,42 mln zł, z okresem realizacji w latach 2017-2018. Na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie w roku 2018 w kwocie 3.084.878 zł - z programu RPO (dofinansowanie do 85 % kosztów kwalifikowanych netto). 13) zadanie pn. „Budowa obwodnicy Pożarzyska” o planowanych łącznych nakładach finansowych w wysokości 735.000 zł, z okresem realizacji w latach 2017 – 2019. Na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie z PROW w latach 2018-2019 w kwocie łącznej 350.000 zł (175.000 zł rocznie) (do 50 % kosztów kwalifikowanych brutto), 14) zadanie inwestycyjne pn. „Modernizacja dróg w miejscowościach Żarów, Imbramowice, Pożarzysko, Kruków” o planowanych łącznych nakładach finansowych w wysokości 388.368 zł, zrealizowane w roku 2016 i dofinansowane w roku 2016 ze środków budżetu Województwa Dolnośląskiego. Wydatki na realizację zadania zaplanowano w roku 2017 w kwocie 112.800 zł na zapłatę drugiej transzy za realizację zadania, 15) zadanie pn. „Nabycie prawa użytkowania wieczystego działki nr 378/13 w Żarowie” o łącznych nakładach finansowych 1.610.000 zł, płatnych w latach 2017 - 2018, w tym w roku 2017 w kwocie 1.110.000 zł i w roku 2018 w wysokości 500.000 zł rocznie. 16) dotacja celowa dla Powiatu Świdnickiego na dofinansowanie realizacji zadania pn. „Budowa kolektora K 400 PP i odwodnienia z korytek betonowych w ciągu drogi powiatowej nr 2896D w Siedlimowicach”, planowana kwota do przekazania w latach 2017-2018 – 30.000 zł (15.000 zł 17) zadanie pn. „Remont elewacji i zmiana zagospodarowania terenu - rozwój obywatelskiej społeczności lokalnej poprzez łatwiejszy dostęp do informacji oraz usług administracji publicznej w efekcie przebudowy otoczenia przy budynku Urzędu Miejskiego w Żarowie” (na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie w roku 2018 ze środków ZIT AW – do 85% kosztów kwalifikowanych brutto), 18) zadanie pn. „Remont elewacji i zmiana zagospodarowania terenu budowa świadomości lokalnej i poczucia wspólnoty poprzez wykreowanie przestrzeni do prawidłowej prezentacji zbiorów zabytkowego sprzętu bojowego Żarowskiej Straży Pożarnej” (na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie w roku 2018 ze środków ZIT AW – do 85% kosztów kwalifikowanych brutto), 19) zadanie pn. „Budowa świetlicy wiejskiej w Bukowie” (na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie ze środków PROW – do 63,63% kosztów kwalifikowanych), 20) zadanie pn. „Budowa świetlicy wiejskiej w Mrowinach” (na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie ze środków PROW – do 63,63% kosztów kwalifikowanych), 21) zadanie pn. „Rozbudowa i przebudowa świetlicy wiejskiej w Łażanach” (na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie ze środków PROW – do 63,63% kosztów kwalifikowanych), 22) zadanie pn. „Rozbudowa i nadbudowa istniejącego garażu z przeznaczeniem na obiekt użyteczności publicznej-miejsce spotkań i działań zmierzających do zwiększenia aktywności społeczności lokalnej w miejscowości Wierzbna” (na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie w kwocie ogółem 295.880 zł, w tym: w roku 2017 w kwocie 88.764 zł i w roku 2018 w kwocie 207.116 zł (ze środków PROW 63,63% kosztów kwalifikowanych), 23) zadanie pn. „Modernizacja budynku przy ul. Armii Krajowej 40 w Żarowie” (na realizację zadania zaplanowano dofinansowanie z Programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego), 24) dotacja celowa dla GCKiS w Żarowie na ”Przebudowę oraz doposażenie obiektów instytucji kultury w gminie Żarów – przebudowa świetlic wiejskich w miejscowości Mielęcin, Mrowiny, Przyłęgów”, planowana do przekazania w kwocie 123.240 zł, 25) zadanie pn. „Przygotowanie terenów inwestycyjnych w celu nadania im nowych funkcji gospodarczych – budowa sieci wodno – kanalizacyjnej wraz z odtworzeniem nawierzchni na terenie WSSE Podstrefa Żarów”, kontynuowane od roku 2014. Na realizację zadania pozyskano dotację w wysokości 24.524,70 zł z WFOŚiGW we Wrocławiu, 26) zadanie pn. „Nabycie prawa użytkowania wieczystego działki nr 98/11 w Żarowie”, o łącznych nakładach finansowych w wysokości 27.383 zł. Na realizację zadania zaplanowano w roku 2017 wydatki w wysokości 26.445 zł, 27) dotacja celowa na zadanie pn. „Ograniczenie niskiej emisji na obszarze Gminy Żarów poprzez likwidację kotłów stalopalnych starej generacji”. Mając na względzie złą jakość powietrza atmosferycznego na terenie Gminy Żarów, która niekorzystnie wpływa na kondycję środowiska naturalnego oraz komfort życia, a przede wszystkim na stan zdrowia mieszkańców naszego regionu Gmina Żarów postanowiła wdrożyć powyższy program, w ramach którego realizowane będą przedsięwzięcia polegające na likwidacji kotłów starej generacji i montażu nowych, przyjaznych środowisku źródeł ciepła. Na realizację zadania zabezpieczono w budżecie Gminy środki w kwocie ogółem 145.563 zł, w tym: w roku 2017 w kwocie 75.563 zł i w roku 2018 w kwocie 70.000 zł, 28) zadanie pn. „Nabycie gruntów objętych WSSE Podstrefa Żarów” o łącznych nakładach finansowych w wysokości 1.215.000 zł. Planowane do realizacji w latach 2017 - 2018. Uzasadnienie Ze względu na konieczność dokonania zmian w załączniku zawierającym przedsięwzięcia realizowane w latach 2017 - 2019, w załączniku dotyczącym Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Żarów oraz w objaśnieniach wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej - podjęcie uchwały w przedmiotowej sprawie jest uzasadnione. Sporządziła: Renata Dawlewicz Skarbnik Gminy
032fea33-a7f7-45d9-9aea-5c1e2dbddb0d
finepdfs
1.173828
CC-MAIN-2021-43
https://bip.um.zarow.pl/pliki/uchwaly/2017/329_2017.pdf
2021-10-23T10:27:03+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323585671.36/warc/CC-MAIN-20211023095849-20211023125849-00239.warc.gz
223,745,719
0.999899
0.999917
0.999917
[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown...
pol_Latn
{}
true
[ 821, 5936, 7785, 12376, 12440, 20270, 20415, 45586, 46193, 50225, 50504, 56665, 57321, 57589, 60291, 60734, 60787, 66600, 68404, 72825, 78615, 83233, 87791, 89979, 93056, 96676, 99945, 103112, 106631, 110118, 114114, 117821, 121613, 125278, 128552,...
1
0
PL ISSN 0033-2674 (PRINT), ISSN 2391-5854 (ONLINE) Psychiatr. Pol. 2016; 50(1): 247–259 www.psychiatriapolska.pl DOI: http://dx.doi.org/10.12740/PP/OnlineFirst/39950 Rozwój psychoterapii jako metody leczenia zaburzeń psychicznych na Uniwersytecie Jagiellońskim i w Krakowie do wybuchu I wojny światowej Development of psychotherapy as a method of mental disorders treatment at the Jagiellonian University and in Kraków before World War I Edyta Dembińska, Krzysztof Rutkowski Katedra Psychoterapii UJ CM Summary This article presents the origins of Polish psychotherapy with a special focus on psychotherapy development in Krakow and at the Jagiellonian University. The history of Krakow psychotherapy starts with the foundation of the Psychiatry and Neuropathology Clinic of the Jagiellonian University in 1905. Doctors working in the Department of psychotherapy developed their skills through contacts with the Zurich University Psychiatric Clinic Burgholzli. At the same time psychotherapy, and psychoanalysis in particular, were raising more and more interest in Poland. The most dynamic development of psychoanalysis reflected in the number of scientific publications, occurs in the years leading to the outbreak of War World I. This article presents brief portraits of the first Polish psychoanalysts ( Ludwik Jekels, Herman Nunberg, Ludwika Karpińska, Stefan Borowiecki, Jan Nelken, Karol de Beaurain). Many of them worked in Psychiatry and Neuropathology Clinic of the Jagiellonian University. Their scientific achievements and contribution to the development of the international psychoanalytic movement are described, as well as relationships with leading psychoanalysts of this period (Freud, Jung). With the outbreak of World War I the research on and treatment of war neurosis was initiated in the Psychiatry and Neuropathology Clinic. Professor Piltz, the director of the clinic, together with his assistants (Borowiecki, de Beuarain, Artwiński) devised a unique in European psychiatry and highly efficient method of post-traumatic disorders treatment, in which psychotherapy was of key importance. Słowa klucze: historia psychoterapii polskiej, psychoanaliza, polscy freudyści Key words: history of Polish psychotherapy, psychoanalysis, Polish Freudians Pojęcie „psychoterapia" weszło do języka polskiego w latach 90. XIX wieku, podobnie jak w Europie Zachodniej. W tym czasie definiowano ją jako „metodę kuracyjną używającą psychicznych środków do walczenia z chorobami" [1]. Powszechnie stosowaną ówcześnie techniką psychoterapeutyczną była sugestia, zarówno hipnotyczna, jak i używana na jawie [2]. Zalecano ją w leczeniu histerii, neurastenii oraz pomocniczo w chorobach organicznych. Zalecenia dotyczące leczenia innych zaburzeń psychicznych nie były tak jednoznaczne ze względu na znaczną liczbę pacjentów niepoddających się sugestii hipnotycznej. Z tego powodu, jak również z powodu częstego nawracania objawów po zastosowaniu hipnozy, poszukiwano innych sposobów pomocy pacjentom. Z tych poszukiwań narodziła się psychoanaliza uznawana za pierwszą technikę psychoterapii w jej współczesnym rozumieniu. Na początku XX w. najbardziej aktywne w rozwoju psychoterapii i psychoanalizy jako techniki leczenia zaburzeń psychicznych były ośrodki w Wiedniu i w Zurychu. Również w Krakowie w tym czasie rozpoczął się intensywny rozwój psychoterapii, głównie dzięki kontaktom z kliniką psychiatryczną w Zurychu. Profesor Piltz był świetnie przygotowany do czekającego go zadania – stworzenia nowoczesnej kliniki uniwersyteckiej, nauczania psychiatrii i neurologii oraz kształcenia przyszłych psychiatrów i neurologów. Studia medyczne ukończył w Zurychu (w 1895 roku). Już podczas studiów został asystentem prof. Forela w uniwersyteckiej psychiatrycznej klinice Burghölzli. Przez 10 lat, które minęły od zakończenia studiów, zdobywał doświadczenie zawodowe i organizacyjne w różnych europejskich ośrodkach psychiatrycznych i neurologicznych (u prof. Bechterewa w Petersburgu, prof. Dejerine'a w Salpêtrière w Paryżu, prof. E. Oliveta i prof. A. Martina w Genewie). W latach 1898–1899 na prośbę Bleulera dokonał reorganizacji kliniki Burghölzli, następnie był zastępcą dyrektora kliniki psychiatrycznej prof. Mahaima w Lozannie. W 1901 roku zamieszkał w Warszawie i stworzył oddział chorób nerwowych w Szpitalu Praskim, którego został ordynatorem. Osobą, o której wiemy, że pierwszy raz użyła w Krakowie i na Uniwersytecie Jagiellońskim słowa psychoterapia w kontekście leczenia zaburzeń psychicznych, był prof. Jan Piltz, pierwszy kierownik Kliniki Psychiatrii i Neuropatologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Stało się to 16 maja 1905 roku podczas wykładu pt. „Stanowisko psychiatryi w rzędzie innych nauk lekarskich, oraz nowoczesne jej zadania i cele" wygłoszonego przez profesora przy otwarciu Katedry Psychiatryi i Neuropatologii na UJ w Krakowie [3]. Prezentując wówczas do dziś aktualną tezę, powiedział: „Wszak udział psychiki w powstawaniu wielu chorób jest dziś ogólnie uznany, a psychoterapia odgrywa dziś w leczeniu bardzo wielu chorób podstawową rolę", a także, że „psychoterapia w najobszerniejszym tego słowa znaczeniu" jest jednym z „najgłówniejszych środków nowoczesnej terapii w psychiatrii" [3]. Można powiedzieć, że w tym momencie zaistniały w Krakowie warunki do dalszego rozwoju psychoterapii. Był to również moment narodzin akademickiej psychiatrii w Krakowie, gdyż wcześniej nie istniała odrębna katedra psychiatryczna, a zajęcia z psychiatrii dla studentów prowadzone były w ramach kursu interny. Prof. Piltz od razu po nominacji przeszedł do działania – rozpoczął wykłady na Wydziale Lekarskim UJ, a w listopadzie 1905 roku otworzył bezpłatne c.k. ambulatorium Kliniki Chorób Nerwowych i Umysłowych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Ambulatorium było niezwykle skromne, dysponowało trzema pomieszczeniami, umieszczono je w suterenie budynku Kliniki Okulistycznej przy ul. Kopernika 38. Pacjentów przyjmował prof. Piltz i jego pierwszy asystent, dr Adam Rydel (1872–1914). Jednocześnie profesor starał się przez cały czas o fundusze na budowę nowej kliniki, która rozpoczęła się dopiero w 1908 roku. W ambulatorium przyjmowano chorych z problemami neurologicznymi i psychiatrycznymi, o czym świadczą przypadki chorych przedstawiane na zebraniach Krakowskiego Towarzystwa Lekarskiego [3]. Początkowo najczęściej stosowaną w ambulatorium metodą psychoterapeutyczną była hipnoza oraz sugestia w stanie czuwania, którą posługiwał się głównie prof. Piltz [4, 5]. Wraz z rozwojem techniki terapeutycznej w Europie rozwijała się również technika terapeutyczna w ambulatorium kliniki. W 1909 roku lekarze ambulatorium używali psychoanalizy do zrozumienia przyczyn objawów pacjentów [6], a w 1912 roku powszechnie stosowali metodę psychoanalityczną, o czym wspominał chociażby Herman Nunberg w swojej autobiografii (np. „Dziewczyna, z którą prowadziłem psychoterapię w podejściu psychoanalitycznym (…)") [7]. Pierwszym asystentem, który trafił z Krakowa do Burghölzli, był Stefan Borowiecki (1881–1937). Wcześniej pracując w Kochanówce, Borowiecki udał się do Krakowa po to, by mieć możliwość zdobycia doświadczenia zawodowego w Szwajcarii. Odbył staż w Reinau, a następnie spędził dwa lata w Burghölzli, gdzie prowadził badania anatomii układu nerwowego pod kierunkiem Monakowa. W tym czasie poznał Bleulera oraz Junga i „wciągnął się" w psychoanalizę [9]. Był entuzjastą psychoanalitycznego sposobu badania pacjentów. Uważał, że „żadna dotychczasowa metoda nie obejmuje tak całości życia psychicznego, sięgając aż do najskrytszych jego tajemnic, jak metoda psychoanalityczna" [10]. Borowiecki po ukończeniu staży w Szwajcarii powrócił do Krakowa, by od 21 października 1910 roku do 4 marca 1919 roku być asystentem Kliniki Psychiatrii UJ. W późniejszej powojennej pracy naukowej interesował się psychoanalizą, genezą nerwic, w tym nerwic urazowych [11], czerpiąc doświadczenia z pracy z pacjentami podczas I wojny światowej, oraz kwestią dziedziczenia zaburzeń psychicznych. Stworzył również Klinikę Psychiatrii Uniwersytetu Poznańskiego. W Tak dynamiczny rozwój techniki terapeutycznej w klinice był możliwy dzięki przekonaniu profesora Piltza o użyteczności psychoterapii w leczeniu. To przeświadczenie zostało zbudowane w klinikach szwajcarskich, a przede wszystkim dzięki nauce u Augusta Forela i Eugena Bleulera. Profesor starał się, aby jego asystenci mogli zdobyć podobne doświadczenie kliniczne, jakim dysponował on sam, jak twierdził: „pragnąc umożliwić swoim ówczesnym współpracownikom nabycie doświadczenia klinicznego i ułatwić im poznanie najnowszych zdobyczy wiedzy, zdołałem uzyskać dla niektórych z nich posady płatnych etatowych lekarzy w klinikach i zakładach neurologiczno-psychiatrycznych w Szwajcarii" [8]. Dzięki doświadczeniom w klinice Burghölzli asystenci Piltza „zarażali się" psychoanalizą, a następnie wracali do macierzystych instytucji i stosowali ją w leczeniu. W tym czasie Wiedeń i Zurych (Burghölzli) były miejscami najintensywniejszego rozwoju teorii i techniki psychoanalitycznej, ale tylko w Zurychu stosowano ją do pracy z głęboko zaburzonymi pacjentami i w stacjonarnym leczeniu psychiatrycznym. pracach dotyczących nerwic często cytował Junga [11]. Pracował psychoanalitycznie z pacjentami do końca swojego życia, a w analizie snów wykorzystywał rysunki pacjentów [11, 12]. Wspomniane badania na temat związków mitologii i fantazji w schizofrenii zostały zapoczątkowane przez Junga zimą 1909 roku. Pomagali w nich asystenci pracujący w Burghölzli: Nelken, Honegger i Spielrein. Efektem pracy Nelkena były najpierw trzy wystąpienia na spotkaniach grupy zuryskiej Międzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego, wspomniane wcześniej wystąpienie w Weimarze, a także trzy publikacje naukowe: „Badania psychologiczne chorych na otępienie wczesne" [17], „Obserwacje analityczne dotyczące fantazji schizofrenika" [18] oraz „Zniekształcanie słów w schizofrenii" [19]. Jak bardzo Jung cenił wyniki pracy „swojego ucznia", dowiadujemy się z listów do Spielrein („zostanie również opublikowany bardzo piękny artykuł dr Nelkena" [20]) oraz Freuda („będą jeszcze dwie lub trzy analizy otępienia wczesnego, z czego jedna (Nelkena) niezwykle ważna" [21]). Publikacja wywołała bardzo żywą reakcję środowiska psychoanalitycznego, została skrytykowana przez Tauska w Internationale Zeitschrift für ärzliche Psychoanalyse [22], a następnie broniona przez Junga w tym samym czasopiśmie [23]. Wymienione prace pozwalają nazwać Nelkena pierwszym polskim jungistą. Kolejnym asystentem wysłanym do Burghölzli był Jan Nelken (1878–1940) zatrudniony w ambulatorium kliniki Piltza od czerwca 1908 roku. Prezentacje pacjentów i prace naukowe sprzed wyjazdu do Szwajcarii nie świadczą o jego zainteresowaniu psychoterapią [4, 13]. Nominację na stanowisko asystenta w Burghölzli otrzymał 10 kwietnia 1909 roku. Podczas pobytu w Szwajcarii angażował się w prace powstającego właśnie ruchu psychoanalitycznego, był jednym z członków założycieli grupy zuryskiej Międzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego, a zarazem pierwszym Polakiem należącym do Międzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego [14]. W wrześniu 1911 roku uczestniczył jako jeden z trojga Polaków (pozostali to Ludwik Jekels i Mira Gincburg) w Kongresie Psychoanalitycznym w Weimarze, jako jedyny z Polaków miał wystąpienie pt. „O fantazjach w otępieniu wczesnym" [15]. Pisze o nim Freud w „Historii ruchu psychoanalitycznego": „Duże wrażenie zrobiło na wszystkich słuchaczach jednego z psychoanalitycznych kongresów, kiedy zwolennik Junga zaprezentował podobieństwo fantazji schizofrenicznych do kosmogonii prymitywnych ludów i czasów" [16]. Wydaje się, że burza dotycząca artykułów, a także narastanie nieporozumień między Jungiem a Freudem nie dotknęły bezpośrednio Nelkena. W październiku 1911 roku Nelken przebywał już w Paryżu na ostatnim stażu przed powrotem do kraju. Do c.k. ambulatorium nigdy nie powrócił, w 1912 roku rozpoczął pracę w Kulparkowie pod Lwowem, w czasie I wojny światowej w szpitalu garnizonowym we Lwowie, po jej zakończeniu w Warszawie. Aktywność naukową w zakresie psychoanalizy wykazywał do wybuchu I wojny światowej, jego ostatni artykuł to „Badania psychoanalityczne chorób nerwowych" [24]. W artykule tym przybliżał analityczne rozumienie powstawania objawów schizofrenii, odwołując się także do teorii Junga dotyczących nieświadomości zbiorowej. Pisał: „Badania psychoanalityczne chorych na otępienie wczesne dokonane przez Honeggera, Spielrein, Ittena i mnie potwierdzają przypuszczenia Junga. W pracach tych znajdują się liczne przykłady analogii pomiędzy fantazjami chorych a tworami mitologicznemi i folklorystycznemi" [24]. Po I wojnie światowej pochłonęła go inna tematyka (psychiatria sądowa, publikacje pacyfistyczne). Jednak w praktyce klinicznej na zawsze pozostał zwolennikiem psychoanalizy, na XI Zjeździe Psychiatrów Polskich „podkreśla znaczenie psychoanalizy w nauce o nerwicach, co wykazały zwłaszcza doświadczenia wojenne, ukazując ad oculos mechanizmy psychiczne" [25]. Psychoterapią interesowano się wówczas nie tylko w Krakowie, ale i na całych ziemiach polskich. Pomimo rozbicia Polski na trzy zabory, środowisko polskich neurologów, psychiatrów i psychologów dążyło do integracji i wymiany poglądów. Podczas I Zjazdu Neurologów, Psychiatrów i Psychologów Polskich w dniach 11–13 października 1909 roku w Warszawie podczas jednej z sesji psychiatrycznych wygłoszono dwa odczyty dotyczące psychoterapii: Jaroszyńskiego „Kilka uwag w sprawie psychoterapii" oraz Jekelsa „Leczenie psychoneuroz za pomocą metody psychoanalitycznej Freuda, tudzież kazuistyka" [28]. Wykład Jekelsa wywołał burzliwą dyskusję, podczas której dyskutanci podzielili się na krytyków oraz gorących zwolenników teorii Freuda i Junga [29]. Po sesji uczestnicy dyskusji deklarujący się jako „polscy freudyści" (Jekels, Karpińska, Łuniewski, Sycianko, Rychliński, Kępiński, Chodźko) wysłali telegramy z wyrazami szacunku do Freuda i Junga. Informacja o tym wydarzeniu przetrwała w korespondencji Freuda i Junga. Freud 17 października 1909 roku napisał: „Kilka dni temu dostałem telegram z hołdem od pierwszego Zjazdu Polskich Neurologów, «po burzliwej dyskusji» podpisany przez siedmiu niemożliwych do wymówienia i przeczytania Polaków. Jedynym, którego znam, jest Dr Jekels, Pani Dr Karpińska, jak słyszę robi badania z Tobą. Nigdy nie słyszałem o pięciu innych (…)" [21]. 12 października 1909 roku Jung otrzymał również telegram od tych samych Polaków o treści „Polscy Freudyści wysyłają z trwającego właśnie Zjazdu wyrażając najwyższe uznanie" [30]. Wspomniany wcześniej Herman Nunberg (1884–1970) ukończył studia medyczne w Zurychu, pracując w trakcie ich trwania w Burghölzli. Doktoryzował się również w tej instytucji, biorąc udział w eksperymentach skojarzeniowych pod kierunkiem Junga. Zajmował się zjawiskami somatycznymi towarzyszącymi skojarzeniom [26]. Nunberg dobrze orientował się nie tylko w teorii kompleksów Junga, ale także w publikacjach Freuda. W 1911 roku został członkiem zuryskiej grupy Międzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego [27]. Na przełomie lat 1911/1912 zdecydował się wrócić do Krakowa i podjąć pracę w klinice Piltza [7]. Psychoanalizą zainteresował się w Burghölzli w okresie swoich studiów i pracy nad doktoratem. W okresie pracy w Klinice Psychiatryczno-Neurologicznej UJ w miesiącach letnich pracował również w sanatorium dra Jekelsa w Bystrej, pierwszym ośrodku na ziemiach polskich leczącym pacjentów metodą psychoanalityczną [7]. Pracował na UJ do wybuchu I wojny światowej, kiedy musiał opuścić miasto ze względów politycznych. Wyjechał do Wiednia, by stać się jedną z ważniejszych postaci tamtejszego ruchu psychoanalitycznego. Wspomnianego dwukrotnie Ludwika Jekelsa (1867–1954) śmiało można nazwać pierwszym polskim freudystą. Ukończył studia medyczne na Uniwersytecie Wiedeńskim. Chcąc praktykować w języku polskim, w latach 1897–1912 prowadził Sanatorium w Bystrej koło Bielska [31], w którym od około 1905 roku zaczął praktykować psychoanalizę. Wszystko wskazuje na to, że jest to najwcześniejsze udokumentowane użycie psychoanalizy na ziemiach polskich. Zainteresował się nią, słuchając wykładów Freuda na Uniwersytecie Wiedeńskim od 1905 roku. O wrażeniu, jakie zrobiła na nim ta technika, mówił: „Chociaż uczyłem się u wiodących autorytetów medycznych tego czasu, świat, który otworzył się podczas słuchania wykładów Freuda, był kompletnie mi nieznany. Entuzjazm, jakiego nie doświadczyłem nigdy wcześniej, kazał mi jeździć do Wiednia rok po roku" [32]. W tym samym czasie nawiązał osobisty kontakt z Freudem. Podczas wcześniej wspomnianego wystąpienia na zjeździe w Warszawie wyraźnie widoczne były zarówno dobra orientacja Jekelsa w ówcześnie stosowanych technikach psychoanalitycznych, jak i własne doświadczenie kliniczne [29]. Stopniowo relacje z Freudem stały się coraz bardziej przyjacielskie, do tego stopnia, że lato 1910 roku Freud miał spędzić z rodziną w willi Jekelsa, o czym wspominał w listach do Junga i Ferencziego (np. „Od 14 lipca do 1 sierpnia najprawdopodobniej będziemy w Bystrej koło Bielska, mieszkając u naszego kolegi Jekelsa" [21]). Wakacje z Jekelsem i jego rodziną spędziły ostatecznie tylko córki Freuda, Zofia i Anna, oraz jego szwagierka Minna Bernays. Minna zniechęciła Freuda do przyjazdu, narzekając na pensjonariuszy i warunki w sanatorium [33]. W tym okresie Jekels był również w bliskich relacjach z Jungiem, który rekomendował mu Polaków interesujących się psychoanalizą oraz opowiadał swoje sny [21]. Jekels stał się największym krzewicielem idei psychoanalitycznych w Polsce i tłumaczem książek Freuda na język polski („O psychoanalizie" [34], „Psychopatologia życia codziennego" [35], „Trzy rozprawy z teorii seksualnej" [36]). Według Freuda „wprowadzenie psychoanalizy do polskiej nauki i literatury jest w głównej mierze zasługą L. Jekelsa" [16]. W 1911 roku Freud wysłał go z misją krzewienia psychoanalizy do Krakowa polegającą głównie na wygłaszaniu wykładów przybliżających psychoanalizę środowisku lekarskiemu (np. „O czynniku decydującym w stosunku pacyenta do lekarza" w lipcu 1911 roku na XI Zjeździe Lekarzy i Przyrodników Polskich w Krakowie [37], „O psychoanalizie Freuda" w lutym 1912 r. na posiedzeniu Krakowskiego Towarzystwa Lekarskiego [38]). 5 października 1911 roku Freud pisał do Jekelsa: „Dziękuję za wszystkie Twoje wysiłki. Wszelkie sukcesy w Polsce zawdzięczamy Twojej pracy. Jestem bardzo ciekaw jak Twoi Klinicyści będą nastawieni do psychoanalizy. Pewnym cieniem na przyjemności związanej z Twoją apostolską pracą w Krakowie jest to, że nie możesz uczestniczyć w naszych spotkaniach" [33]. Częścią tej „apostolskiej pracy" był wydany w 1912 roku „Szkic psychoanalizy Freuda" [39], w którym Jekels w sposób przystępny próbował przedstawić podstawowe założenia psychoanalizy, do czego skłoniły go doświadczenia z wygłaszanych wykładów. Jekels słynął z celnego ilustrowania teorii psychoanalitycznych za pomocą przykładów z własnej praktyki, do tego stopnia, że niektóre z nich Freud przytaczał w „Psychopatologii życia codziennego" [40]. Pod koniec 1912 roku Jekels przeniósł się do Wiednia po uprzednim sprzedaniu sanatorium, stając się jedną z kluczowych postaci grupy wiedeńskiej, bliskim współpracownikiem Freuda. Przyczyny tej nagłej zmiany są tłumaczone w dwojaki sposób. Dominuje przekonanie, że po samobójczej śmierci żony w styczniu 1910 roku Jekels cierpiał na depresję i nie chciał dłużej przebywać w miejscu, które kojarzyło się z tym wydarzeniem [33]. W październiku 1912 roku rozpoczął psychoanalizę u Freuda, „początkowo z przyczyn leczniczych" [41]. Inne wytłumaczenie tego faktu podaje Nunberg w krótkiej nocie biograficznej Jekelsa zamieszczonej w „Protokołach Wiedeńskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego" [42]. Twierdzi, że z powodu zwrócenia się ku psychoanalizie spadły znacząco dochody Jekelsa z sanatorium [42], co wiązało się z mniejszym zainteresowaniem pacjentów tego rodzaju terapią w porównaniu z tradycyjnymi sposobami (np. kąpiele wodne, słoneczne, masaże), a także mniejszą liczbą pacjentów, których można było leczyć jednorazowo. Istnieje jeszcze inna możliwość – coraz większe zaangażowanie Jekelsa w działalność Wiedeńskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego wiążące się z ciągłymi wyjazdami do Wiednia i zacieśnienie relacji z Freudem musiały kolidować z prowadzeniem sanatorium. Dodatkowo nie powiodła się misja Jekelsa, z jaką Freud wysłał go do Krakowa [33]. Pomimo ewidentnego zainteresowania Polaków psychoanalizą, do roku 1990 ani w Krakowie, ani w żadnym innym polskim mieście nie powstał oddział Międzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego. W pewnym momencie Jekels musiał wybrać drogę dalszego rozwoju zawodowego i zdecydował się na Wiedeń oraz ścisłą współpracę ze swoim mistrzem. Wypowiedzi Karpińskiej wskazują na dobrą znajomość pism Freuda oraz przekonanie o przydatności praktycznego zastosowania psychoanalizy. Twierdziła ona, że „metoda psychoanalityczna Freuda sięga najdalej, ponieważ wyjaśnia powstanie zjawisk chorobowych i ich związek, a pod względem terapeutycznym sprowadza największą zmianę w chorym. Gruntowne wyleczenie psychoneuroz jest możliwe za pomocą metody psychoanalitycznej wtedy, jeżeli chory nie zadowoli się rozanalizowaniem kompleksów aktualnych przez lekarza, lecz w dalszym ciągu analizować się będzie, zapobiegając tworzeniu się nowych kompleksów chorobowych [29]". Podkreślała również, że na uniwersytetach w Bazylei i Zurychu psychoanaliza jest w kanonie nauczania psychiatrów, psychologów i pedagogów [29]. Do wybuchu I wojny światowej Karpińska działała na rzecz rozwoju psychoanalizy, publikując po polsku i niemiecku [44–48]. W historii światowego ruchu psychoanalitycznego zapisała się na zawsze jako ta, która osadziła psychoanalizę na gruncie psychologii. Jones w pierwszej biografii Freuda zauważył, że to Karpińska jako pierwsza odkryła podobieństwa idei Freuda do idei Herbarta [49], cytując jej artykuł „Psychologiczne podstawy freudyzmu" [48]. W związku z tym artykułem oraz wypowiedziami podczas spotkań Wiedeńskiego Towarzystwa Analitycznego Freud nazywał ją „polską panią filozof" [50]. Od 1919 roku w „Objaśnianiu marzeń sennych" Freud podawał przykład pozbawionego sensu słowa występującego w śnie („Svingnum elvi") z jej artykułu [46, Warto też przywołać sylwetkę Ludwiki Karpińskiej (1872–1937), która gorąco broniła poglądów Freuda i Junga na wspomnianym I Zjeździe Neurologów, Psychiatrów i Psychologów Polskich. Z wykształcenia była psychologiem, studia ukończyła w Zurychu w 1909 roku. Po raz pierwszy zetknęła się z psychoanalizą podczas wykładów Junga i Bleulera na Uniwersytecie w Zurychu („Dodatkowo słuchałam wykładów o (…) psychiatrii, psychopatologii oraz psychoterapii histerii." [43]). Jej doktorat poświęcony był psychologii doświadczalnej i dotyczył widzenia stereoskopowego, a jednym z probantów był dr Stefan Borowiecki [43]. Współpracowała także z Jungiem przy eksperymentach skojarzeniowych, głównie zajmując się zjawiskiem psychogalwanicznym [44]. 51]. Po I wojnie światowej Karpińska zajęła się diagnostyką psychologiczną dzieci i nie wróciła do szerszych działań na rzecz psychoanalizy. Prelegentami w sesji psychoanalitycznej były w większości główne postacie ruchu psychoanalitycznego w tym czasie: Stefan Borowiecki („Psychoanaliza i jej kryteria"), Ludwika Karpińska („Psychologiczne podstawy freudyzmu"), Bronisław Bandrowski („Psychoanaliza wobec podstawowych teoryj psychologicznych"), Ludwik Jekels („Libido seksualis a charakter i neuroza"), Wacław Radecki („Pierwiastki psychobiologiczne w psychoanalizie"), Karol de Beaurain („The symbol"), Jan Nelken („Badania psychoanalityczne chorób umysłowych") oraz Herman Nunberg („Niespełnione życzenia według nauki Freuda") [54]. Wiele z przedstawionych wystąpień zostało później opublikowanych w międzynarodowych czasopismach psychoanalitycznych i na stałe weszło do historii psychoanalizy [48, 55]. Pokłosiem Zjazdu były też liczne polskojęzyczne artykuły psychoanalityczne opublikowane w latach 1912–1914 [10, 24, 45]. Po przedstawieniu najważniejszych dla rozwoju polskiej psychoanalizy i psychoterapii postaci powróćmy do Krakowa z roku 1912. Ambulatorium psychiatryczne działało już w tym czasie w nowo wzniesionym budynku kliniki, choć nie był on jeszcze ukończony [7]. Pracowali w nim lekarze zorientowani w prowadzeniu psychoterapii psychoanalitycznej (Stefan Borowiecki, Herman Nunberg). Psychoanalizę propagował w Krakowie Ludwik Jekels. Ukoronowaniem działalności ich wszystkich był II Zjazd Neurologów, Psychiatrów i Psychologów Polskich w dniach 20–23 grudnia 1912 roku z osobną sesją poświęconą psychoanalizie („uczynił z teoryj Freuda jeden z głównych punktów obrad" [52]). Okazało się, że sesja ta „miała najwięcej zapisanych z góry mówców i wywołała największą dyskusję" [53]. Miał też powody do dumy prof. Piltz, gdyż obrady toczyły się w wybudowanej przez niego klinice. Jednym z prelegentów był Karol de Beaurain (1867–1927), który nostryfikował dyplom lekarski 11 czerwca 1896 roku na Uniwersytecie Jagiellońskim. W późniejszym okresie pracował jako lekarz w Zakopanem, Lwowie, Poroninie. Nie wiadomo, w jaki sposób zainteresował się psychoanalizą. Praktykował ją z pewnością w Zakopanem, gdzie wymieniany był jako lekarz leczący choroby nerwowe w willi Oksza od listopada 1911 roku [56]. Najsławniejszym jego pacjentem był Witkacy poddany psychoanalizie w latach 1912–1913. W liście do Heleny Czerwijowskiej Witkacy pisał: „Do Borena chodzę. Już p. a. na ukończeniu. Ale wiary mi w nią nie przybyło. Ciągle wmawia mi kompleks embriona — bez skutku" [57]. Po wielu latach Witkacy nieco inaczej widział moment rozpoczęcia terapii. W książce „Niemyte dusze", którą dedykował swojemu dawnemu analitykowi, napisał: „Zaznajomienie się z metodą Freuda, tzw. psychoanalizą, zawdzięczam przyjacielowi moich Rodziców (i poniekąd mojemu, wziąwszy pod uwagę dużą różnicę wieku), drowi Karolowi de Beaurain, którego pamięci z uczuciem głębokiej wdzięczności, szacunku, podziwu i sympatii pracę tę poświęcam" [57]. Beaurain opublikował tylko jeden artykuł w międzynarodowym czasopiśmie psychoanalitycznym „O symbolu i warunkach psychicznych jego powstawania u dziecka" [55], ale wywołał on burzę, podobnie jak artykuły Nelkena. W liście do Freuda Ferenczi pisał o nim: „Ponieważ jest napisany bardzo jednostronnie na rzecz poglądów Junga i Silverera, pozwoliłem sobie uzupełnić go o mały esej na ten sam temat" [50] („O powstawaniu symboli" [58]). Ten krótki tekst Ferencziego unieśmiertelnił poglądy de Beaurain, jednocześnie lokując go w grupie polskich jungistów. Podczas I wojny światowej dr de Beaurain był asystentem w klinice prof. Piltza w Krakowie, zajmując się leczeniem nerwic wojennych, a od 1921 roku ordynatorem zakładu psychiatrycznego w Dziekance, a następnie w Owińskach. Piltz zalecał indywidualne postępowanie terapeutyczne wobec każdego pacjenta. Jak pisał: „Najskuteczniejszą i najważniejszą metodą leczenia (…) jest psychoterapia. Polega ona przedewszystkiem na uspokojeniu chorego, zdobyciu jego zaufania, obudzeniu w nim zaufania w jego własne siły, wzmocnieniu jego siły woli, rozwiązaniu i złagodzeniu jego patologicznego stanu afektywnego, skorygowaniu jego patologicznych związków myślowych i usunięciu jego patologicznych autosugestii" [60]. Zalecał stosowanie indywidualnie dobranej „pośredniej sugestii", której zgodnie z określeniem dra de Beaurain należy nadać kierunek i działanie dynamiczne. Dzisiaj tę technikę leczenia nazwalibyśmy krótkoterminową psychoterapią psychodynamiczną. Do „indywidualnie zastosowanej psychoterapii" dołączano pomocnicze metody w postaci ćwiczeń mówienia, chodzenia, elektroterapii [60]. Poglądy Piltza podzielał jego zespół. Artwiński pisał: „Każdy z tych chorych wymaga psychoanalizy w szerokim tego słowa znaczeniu" [61]. W leczeniu zespół uzyskiwał bardzo dobre wyniki ustąpienia objawów „prawie we wszystkich przypadkach" [60]. Intensywny okres rozwoju psychoterapii i ruchu psychoanalitycznego w Polsce został zahamowany przez wybuch I wojny światowej 28 lipca 1914 roku. Kraków po wybuchu wojny został zamieniony w austriacką twierdzę. W lipcu 1914 roku prof. Piltz otworzył swoją wymarzoną klinikę, ale nie dane mu było przyjąć do niej ani jednego cywilnego pacjenta. W czasie wojny w klinice funkcjonował oddział neurologiczno-psychiatryczny c.k. klinicznego szpitala fortecznego w Krakowie. Przez cały okres I wojny światowej prof. Piltz wraz ze swoimi asystentami, dr. Artwińskim, dr. de Beaurain i dr. Borowieckim zajmował się leczeniem nerwic wojennych. Według słów profesora „w latach wojennych [I wojna światowa] przesunęło się przez Klinikę około 11 000 wojskowych nerwowo i umysłowo chorych, w tem 3 000 przypadków chorobowych w następstwie wstrząsu nerwowego, wywołanego grozą zawieruchy wojennej" [8]. Wobec ogromnego napływu żołnierzy około roku 1916 zorganizował pierwszy, a niedługo później drugi oddział specjalistyczny leczenia nerwic wojennych. Wzrost ilości leczonych w klinice pacjentów z objawami nerwic wojennych umożliwił prowadzenie badań dotyczących zarówno ich diagnostyki, jak i leczenia, w którym psychoterapia zajęła niezwykle istotne miejsce [59]. Podsumowując, w latach 1905–1914 Klinika Psychiatryczno-Neurologiczna UJ w Krakowie była ośrodkiem intensywnego rozwoju praktyki psychoterapii. Poglądy kierownika kliniki, profesora Piltza, oraz intensywne kontakty ze szwajcarskimi klinikami psychiatrycznymi, a szczególnie Burghölzli, pozwoliły na wzbogacenie dotychczas stosowanych form psychoterapii o psychoanalizę. Pracownicy kliniki czynnie uczestniczyli w wydarzeniach naukowych poświęcających dużo miejsca psychoterapii (Zjazdy Neurologów, Psychiatrów i Psychologów Polskich), słuchali wykładów pierwszego polskiego freudysty i propagatora nauki Freuda – Ludwika Jekelsa, jak również sami opublikowali wiele artykułów psychoanalitycznych. Umiejętności psychoterapeutyczne lekarzy pracujących w krakowskiej Klinice Neurologiczno-Psychiatrycznej umożliwiły także włączenie techniki psychoanalitycznej do leczenia nerwic wojennych podczas I wojny światowej i uzyskiwanie doskonałych efektów podczas ich terapii. Lata I wojny światowej stanowią pierwszy okres zakłócający rozwój polskiej psychoanalizy. Psychiczne i fizyczne następstwa długotrwałych działań wojennych, zmiany polityczne i nowe wymagania związane z odbudową państwa polskiego nałożyły inne obowiązki na dotychczasowych działaczy rodzimego ruchu psychoanalitycznego, a jednocześnie doświadczonych psychiatrów i psychologów. Jan Nelken skoncentrował się na psychiatrii sądowej i publikacjach pacyfistycznych, Karol de Beaurain pomagał w odbudowaniu lecznictwa psychiatrycznego w dawnym zaborze pruskim, Ludwika Karpińska poświęciła się diagnostyce psychologicznej dzieci i rozwojowi psychotechniki, a Stefan Borowiecki zgłębiał zagadnienie genetyki zaburzeń psychicznych. Ludwik Jekels i Herman Nunberg pozostali na emigracji w Wiedniu, przyczyniając się do rozwoju międzynarodowego ruchu psychoanalitycznego. Z drugiej strony oni wszyscy pozostali na zawsze przekonani o doniosłym znaczeniu psychoterapii psychoanalitycznej, o czym świadczą ich powojenne wypowiedzi, artykuły, opinie współpracowników. Po wojnie pojawiło się także niejako drugie pokolenie polskich psychoanalityków działające już w wyzwolonej Polsce i kontynuujące wysiłki starszych kolegów na polu psychoanalizy, m.in. Gustaw Bychowski, Roman Maruszewicz, Maurycy Bornsztajn, Tadeusz Bilikiewicz. Dopiero II wojna światowa przerwała na wiele lat rozwój polskiej psychoanalizy. Wielu psychoanalityków zostało zamordowanych (m.in. Jan Nelken) lub musiało wyemigrować ze względu na żydowskie pochodzenie. Okres powojenny również nie sprzyjał odrodzeniu się polskiej psychoanalizy, w latach 50. XX w. komunistyczne władze uznały ją za „imperialistyczno-burżuazyjną ideologię" i zakazały jej stosowania [62]. Bardzo oględnie pisze o tym Bilikiewicz w wydanej w 1948 roku „Psychologii marzenia sennego": „warunki zewnętrzne nie pozwalały mi na uruchomienie praktyki psychoanalitycznej"[63]. Analizując tło historyczne rozwoju polskiej myśli psychoanalitycznej, trudno się dziś dziwić, że dokonania opisanych wcześniej pierwszych przedstawicieli polskiego ruchu psychoterapeutycznego i psychoanalitycznego pozostały zapomniane. Piśmiennictwo 1. Jasiński W. O psychoterapii, czyli leczeniu za pomocą poddawania. Lwów: Nakładem autora; 1893. 2. Joteyko J. Zasady psychoterapii. Ateneum 1894; 3(1):114 –136. 3. Morawski. Towarzystwo lekarskie krakowskie. Posiedzenie w d. 24 marca 1909. Przegl. Lek. 1909; 48(15): 238–239. 4. Morawski. Towarzystwo lekarskie krakowskie. Posiedzenie z d. 10 marca 1909. Przegl. Lek. 1909(13): 206–207. 5. Posiedzenie lekarzy ambulatoryum kliniki neurologiczno-psychiatrycznej Uniw. Jagiell. w Krakowie. Posiedzenie z dnia 16 stycznia 1912. Przegl. Lek. 1912; 51(25): 432–434. 6. Jaroszyński T. W sprawie psychoterapii. W: Ciągliński A, Gajkiewicz W, Męczkowski W, Radziwiłłowicz R, Rotstadt J, Witzl A. i wsp. red. Prace I-go Zjazdu neurologów, psychiatrów i psychologów polskich. Warszawa: E. Wende i Sp.; 1910. s. 629–664. 7. Nunberg H. Memoirs. Recollections, ideas, reflections. New York: The Psychoanalytic Reaserch and Development Fund; 1969. 8. Piltz J. Klinika Neurologiczno-Psychjatryczna Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Kraków: Klinika Neurologiczno-Psychjatryczna Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie; 1929. 9. Łuniewski W. Prof. Stefan Borowiecki. Życie i człowiek. Rocznik Psychiatryczny 1938(32): 1–7. 10. Borowiecki S. Metoda psychoanalityczna Freuda i jej kryterya. Przegl. Lek. 1914; 53(31–32): 494–497, 502–506. 11. Borowiecki S. Stosunek jednostki do otoczenia w  nerwicach. Rocznik Psychiatryczny 1932(18/19): 173–207. 12. Borowiecki S. Sen a całokształt życia psychicznego. Rocznik Psychiatryczny 1933(21): 11–27. 13. Nelken J. Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego i jego wyniki w schorzeniach układu nerwowego, powstających na tle kiły. Przegl. Lek. 1909; 48(20): 305–309. 14. Grundung der Ortsgruppe in Zurich. Korrespondenzblatt der Internationalen Psychoanalytischen Vereinigung 1910(1). 15. Bericht über den III Psychoanalytischen Kongress in Weimar am 21. und 22. September 1911 im Hotel Erbprintz. Korrespondenzblatt der Internationalen Psychoanalytischen Vereinigung 1911(6). 16. Freud S. The history of the psychoanalytic movement. New York: The Nervous and Mental Diseases Publishing Company; 1917. 17. Nelken J. Psychologische Untersuchungen an Dementia præcox-Kranken. Journal für Psychologie und Neurologie 1911(17): 174–185. 18. Nelken J. Analytische Beobachtungen über Phantasien eines Schizoprhenen. Jarhbuch für psychoanalytische und psychopathologische Forsuchungen 1912; 4(1): 505–562. 19. Nelken J. Über schizphrene Wortzerlegungen. Zentralblatt für Psychoanalyse 1912; 2(1): 1–5. 20. The letters of C.G. Jung to Sabina Spielrein. W: Covington C, Wharton B. red. Sabina Spielrein forgotten pioneer of psychoanalysis. Hove, NY: Brunner-Routledge; 2003. s. 33–62. 21. Freud S, Jung CG. The Freud/Jung letters: the correspondence between Sigmund Freud and C. G. Jung. London (Hogarth Press): Psychoanalytic Electronic Publishing; 1974. 22. Tausk V. Kritiken – J. Nelken „Analytische Beobachtungen über Phantasien eines Schizoprhenen". Internationale Zeitschrift für ärtzliche Psychoanalyse 1913; 1(1): 84–87. 23. Jung CG. Eine Bemerkung zur Tauskschen Kritik der Nelkenschen Arbeit. Internationale Zeitschrift für ärtzliche Psychoanalyse 1913; 1(3): 285–288. 24. Nelken J. Badania psychoanalityczne chorób nerwowych. Neurologja Polska 1913; 3(2): 145–155. 25. XI. Zjazd psychjatrów polskich we Lwowie. Dyskusja w dniu II-im Zjazdu. Nowiny Psychjatryczne 1931; 8(3–4): 235–236. 26. Nunberg H. Über körperliche Begleiterscheinungen assoziativer Vorgänge. W: Jung CG,. red. Diagnostische assoziationsstudien. Leipzig: Barth; 1910. s. 531–560. 27. Ortsgruppe Zurich. Korrespondenzblatt der Internationalen Psychoanalytischen Vereinigung 1911(4). 28. Ciągliński A, Gajkiewicz W, Męczkowski W, Radziwiłłowicz R, Rotstadt J, Witzl A. i wsp. Prace I-go Zjazdu neurologów, psychiatrów i psychologów polskich. Warszawa: E. Wende i Sp.; 1910. 29. Jekels L. Leczenie psychoneuroz za pomocą metody psychoanalitycznej, tudzież kazuistyka. W: Ciągliński A, Gajkiewicz W, Męczkowski W, Radziwiłłowicz R, Rotstadt J, Witzl A. i wsp. Prace I-go Zjazdu neurologów, psychiatrów i psychologów polskich. Warszawa: E. Wende i Sp.; 1910. s. 613–628. 30. Telegram to Carl Gustaw Jung (1910). Washington DC: Sigmund Freud Collection, Manuscript Division, Library of Congress; 2009. 31. Jekels L. Bystra. W: Górski X. red. Polski przewodnik po zdrojowiskach. Kraków: Przegląd Zdrojowy; 1904. s. 13–16. 32. Bergler E. Ludwik Jekels, M.D – 1867-1954. Bull. Am. Psychoanal. Assoc. 1954(10): 831–832 33. Czarnecki BG. Ludwik Jekels (1867-1954) und die Anfänge der Psychoanalyse in Polen. Tubingen: Eberhard Karls Universitat zu Tubingen; 2006. 34. Freud Z. O psychoanalizie. Lwów: Altenberg; 1911. 35. Freud Z. Psychopatologia życia codziennego. Lwów: Altenberg; 1913. 36. Freud Z. Trzy rozprawy z teorii seksualnej. Lipsk–Wiedeń–Zurych: Międzynarodowe Wydawnictwo Psychoanalityczne; 1924. 37. Księga pamiątkowa XI Zjazdu lekarzy i przyrodników polskich w Krakowie 18-22 lipca 1911. Kraków: Komitet Gospodarczy; 1911. 38. Towarzystwo lekarskie krakowskie. Posiedzenie z dnia 28 lutego 1912 r. Przegl. Lek. 1912(13): 243–245. 39. Jekels L. Szkic psychoanalizy Freuda. Lwów: Polskie Towarzystwo Nakładowe; 1912. 40. Freud S. Gesammelte Werke: IV Zur Psychopathologie des Alltagslebens. London: Imago Publishing CO., Ltd.; 1901. 41. May U. Freud's patient calendars: 17 analysts in analysis with Freud (1910–1920). Psychoanal. Hist. 2007; 9(2): 153–200. 42. Nunberg H, Federn E. red. Minutes of the Vienna Psychoanalytic Society, Volume II: 1908-1910. New York: International Universities Press, Inc.; 1974. 43. Karpińska L. Experimentelle Beiträge zur Analyse der Triefenwahrnehmung. Leipzig: Barth; 1910. 44. Karpińska L. Badania doświadczalne nad kojarzeniem wyobrażeń. Przegl. Lek. 1912; 51(43–47): 603–604, 17–19, 35–37, 47–49, 77–79. 45. Karpińska L. Psychologiczne podstawy freudyzmu. Przegląd Filozoficzny. 1913; 16(4): 508–526. 46. Karpińska L. Ein Beitrag zur Analyse „sinnloser" Worte im Traume. Internationale Zeitschrift für ärtzliche Psychoanalyse 1914; 2(2): 164–170. 47. Karpińska L. O psychoanalizie. Ruch Filozoficzny 1914; 4(2): 32–38. 48. Karpińska L. Über die psychologischen Grundlagen des Freudismus. Internationale Zeitschrift für ärtzliche Psychoanalyse 1914; 2(4): 305–326. 49. Jones E. Sigmund Freud life and work. Vol. 1. The young Freud 1856-1900. London: The Hogarth Press; 1972. 50. Freud S, Ferenczi S. The correspondence of Sigmund Freud and Sándor Ferenczi, 1908-1914. Cambridge, London: The Belknap Press of Harvard University Press; 1994. 51. Freud S. Die Traumdeutung. Leipzig, Wien: Deuticke; 1919. 52. Błachowski S. Problem świadomości u Freuda. Ruch Filozoficzny 1912; 2(10): 205–208. 53. Żniniewiczówna. Sprawozdanie z zebrania Wydziału Lekarskiego z dnia 3.1.1913. Now. Lek. 1913(2): 98–100. 54. Bandrowski B. Psychologia na II. zjeździe neurologów, psychiatrów i psychologów polskich. Ruch Filozoficzny 1913; 3(2): 25–31. 55. de Beaurain K. Über das symbol und die psychischen Bedingungen für sein Entstehen beim Kinde. Internationale Zeitschrift für ärtzliche Psychoanalyse 1913; 1(5): 431–435. 56. Zakopane: Czasopismo Poświęcone Sprawom Zakopanego. 11 listopad 1911. 57. Witkiewicz SI. Narkotyki. Niemyte dusze. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy; 1975. 58. Ferenczi S. Zur Ontogenese der Symbole. Internationale Zeitschrift für ärtzliche Psychoanalyse 1913; 1(5): 436–438. 59. Rutkowski K, Dembińska E. Badania i leczenie nerwic wojennych w Klinice Neurologiczno-Psychiatrycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie przed II wojną światową na tle psychiatrii europejskiej. Psychiatr. Pol. 2014; 48(2): 383–93. 60. Piltz J. Przyczynek do nauki o tzw. nerwicach wojennych i ich leczeniu na podstawie własnych spostrzeżeń. Przegl. Lek. 1917; 56(48): 395–408. 61. Artwiński E. W sprawie nerwic urazowych. Kraków: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego; 1918. 62. Pawlak K, Sokolik Z. Historia psychoanalizy w Polsce. Now. Psychol. 1992(2): 83–88. 63. Bilikiewicz T. Psychologia marzenia sennego. Gdańsk: Księgarnia Gdańska A.Krawczyński; 1948. Adres: Edyta Dembińska Katedra Psychoterapii UJ CM 31-138 Kraków, ul. Lenartowicza 14 Otrzymano: 25.01.2015 Zrecenzowano: 28.01.2015 Otrzymano po poprawie: 10.03.2015 Przyjęto do druku: 10.03.2015
<urn:uuid:6a0a6e1c-ec52-4890-b42b-6c1b0b2d4fa2>
finepdfs
4.175781
CC-MAIN-2024-51
https://www.psychiatriapolska.pl/pdf-58053-79310?filename=Rozwoj%20psychoterapii%20jako.pdf
2024-12-04T18:54:10+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066304351.58/warc/CC-MAIN-20241204172202-20241204202202-00337.warc.gz
878,122,138
0.869042
0.999324
0.999324
[ "eng_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2278, 5702, 9184, 12565, 16129, 19650, 23063, 26500, 29960, 32924, 36228, 39198, 40662 ]
2
0
REGULAMIN I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1.1. Sklep internetowy PrzystanekSzkola.pl działający pod adresem http://przystanekszkola.pl (dalej: Sklep) jest platformą prowadzoną przez: Jakub Kwaśnik, Szczytniki, Międzylesie 30, 62-023, NIP 6181842940 Magazyn, wysyłka towarów oraz przyjmowanie zwrotów i reklamacji realizowana jest przez Karolinę Kwaśnik (adres jw.). Zwroty należy kierować pod powyższy adres. 1.2. Niniejszy regulamin określa zasady korzystania ze Sklepu, warunki składania zamówień na produkty dostępne w Sklepie, czas i zasady realizacji zamówień, warunki i formy płatności, uprawnienia Klienta do anulowania zamówienia i odstąpienia od umowy oraz zasady składania i rozpatrywania reklamacji. 1.3. Sklep prowadzi sprzedaż detaliczną za pośrednictwem strony internetowej z wykorzystaniem środków komunikowania się na odległość. W celu korzystania ze Sklepu niezbędne jest: * posiadanie dostępu do Internetu; * zainstalowanie najnowszej wersji przeglądarki internetowej; * posiadanie adresu e-mail; * włączona obsługa javascript; * akceptacja plików cookies. 1.4. Klient uprawniony jest i zobowiązany do korzystania ze Sklepu zgodnie z jego przeznaczeniem. 1.5. Klient zobowiązany jest do powstrzymywania się od jakiejkolwiek aktywności, która mogłaby wpłynąć na prawidłowe funkcjonowanie Sklepu, w tym w szczególności od jakiegokolwiek ingerowania w zawartość Sklepu lub jego elementy techniczne, w tym od dostarczania treści o charakterze bezprawnym. Zabronione jest wykorzystywanie do celów innych niż jego przeznaczenie, w tym w szczególności rozsyłanie spamu, prowadzenie na stronach internetowych Sklepu jakiejkolwiek działalności komercyjnej, reklamowej, promocyjnej itp. 1.6. Sklep w najszerszym dopuszczalnym przez prawo zakresie nie ponosi odpowiedzialności za zakłócenia, w tym przerwy, w funkcjonowaniu spowodowane siłą wyższą, niedozwolonym działaniem osób trzecich lub niekompatybilność Sklepu z infrastrukturą techniczną Klienta. 1.7. Przeglądanie asortymentu Sklepu nie wymaga rejestracji. Samodzielne składanie zamówień przez Klienta na produkty znajdujące się w asortymencie Sklepu nie wymaga zarejestrowania się. 1.8. Kupujący, najpóźniej w chwili złożenia zamówienia, jest zobowiązany do zapoznania się z Regulaminem. II WARUNKI I CZAS REALIZACJI ZAMÓWIENIA 2.1. Złożenie zamówienia w Sklepie oznacza zawarcie przez Klienta umowy kupna - sprzedaży zamawianych produktów ze Sklepem. 2.2. Klient składa zamówienie w Sklepie wskazując na produkty, którymi jest zainteresowany, przez wybór znajdującego się na Stronie produktowej polecenia „Do koszyka", a następnie wskazanie w Koszyku sposobu odbioru i płatności oraz potwierdzenie zamówienia. 2.3. W Koszyku, Klient wskazuje: * zamawiane produkty oraz ich ilość; * sposób dostawy (paczkomaty InPost, kurier, poczta); * adres, na jaki przedmiot zamówienia ma być dostarczony; * sposób płatności (szczegóły zostały zawarte w punkcie IV niniejszego Regulaminu); * (opcjonalnie) kod rabatowy; * (opcjonalnie) komentarz do zamówienia, np. dotyczący chęci wpisania autografu w produkt (książka). 2.4. W przypadku podania nieprawdziwych danych Sklep ma prawo odstąpić od realizacji zamówienia powiadamiając o tym Klienta. 2.5. Wysyłka zakupionego towaru zazwyczaj realizowana jest w terminie 4 dni roboczych, przy czym termin ten liczony jest od daty złożenia zamówienia (w przypadku wybrania formy płatności za pobraniem) lub od momentu potwierdzenia płatności na koncie Sklepu. 2.6. Zamówienia drogą elektroniczną można składać 24 godziny na dobę przez cały rok. Zamówienia złożone w soboty, niedziele i święta rozpatrywane będą od rana następnego dnia roboczego. 2.7. Dopuszcza się możliwość czasowego zawieszenia działalności Sklepu w celach dokonania prac utrzymaniowych, rozwojowych i modernizacyjnych. 2.8. W przypadku wyboru przez Klienta metody płatności w formie przedpłaty, brak otrzymania płatności na rachunek Sklepu lub podmiotów pośredniczących w transakcji w terminie 5 dni od złożenia zamówienia, spowoduje anulację zamówienia. W takiej sytuacji można powtórnie złożyć zamówienie. Realizacja zamówienia płatnego przelewem lub kartą kredytową rozpoczyna się po otrzymaniu należności za towar. 2.9. W przypadku, gdy realizacja części zamówienia nie będzie możliwa, Sklep może zaproponować Klientowi: 2.9.1. anulowanie całości zamówienia (w przypadku wyboru tej opcji przez Klienta, Sklep będzie zwolniony z obowiązku realizacji zamówienia); 2.9.2. anulowanie zamówienia w części, w której realizacja nie jest możliwa w wyznaczonym terminie (w przypadku wyboru tej opcji przez Klienta zamówienie zostanie zrealizowane w części, przy czym Sklep będzie zwolniony z obowiązku jego realizacji w pozostałym zakresie); 2.9.3. realizację świadczenia zastępczego, które zostanie potwierdzone z Klientem. Zamówienie na podstawie świadczenia zastępczego, po zatwierdzeniu przez Klienta traktowane będzie jako finalne; 2.9.4. podział zamówienia i wyznaczenie nowego terminu realizacji w odniesieniu do tej części zamówienia, której realizacja nie jest możliwa w pierwotnie wyznaczonym terminie (w przypadku wyboru tej opcji przez Klienta wysłanie składających się na zamówienie produktów zostanie dokonane w kilku odrębnych przesyłkach, zaś Klient będzie ponosił dodatkowe koszty związane z podziałem zamówienia na kilka wysyłek). 2.10. W przypadku braku w Sklepie zamówionego produktu lub braku możliwości realizacji zamówienia Klienta z innych przyczyn, Sklep poinformuje o tym Klienta poprzez wysłanie informacji na adres email podany podczas rejestracji w terminie 7 (siedmiu) dni, licząc od daty zawarcia umowy. 2.11. Jeśli zapłata za przedmiot zamówienia, które nie mogło zostać zrealizowane w całości lub części, została dokonana z góry, Sklep zwróci Klientowi zapłaconą kwotę (lub różnicę) w ciągu 14 (czternaście) dni od dnia wysłania informacji, na zasadach szczegółowo wskazanych w punkcie IV niniejszego Regulaminu. 2.12. W przypadku podania przez Klienta błędnych lub niedokładnych danych, w tym w szczególności błędnego lub niedokładnego adresu, Sklep nie ponosi odpowiedzialności za niedostarczenie lub opóźnienie w dostarczeniu przedmiotu zamówienia w najszerszym dopuszczalnym przez prawo zakresie. 2.13. Sklep może zamieścić na stronie internetowej Sklepu przedstawiającej dany produkt informację o liczbie dni roboczych tj. dni tygodnia od poniedziałku do piątku z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy, w ciągu których nastąpi nadanie przesyłki z przedmiotem zamówienia. Ww. informacja to orientacyjny czas liczony od momentu przyjęcia zamówienia do realizacji do chwili wysłania przedmiotu zamówienia do Klienta, w wybrany przez Niego sposób. Czas realizacji zamówienia jest podawany z uwzględnieniem terminu skompletowania wszystkich zamówionych produktów. 2.14. Sklep obsługuje Klientów na terytorium Polski. III CENY PRODUKTÓW I KOSZTY PRZESYŁKI 3.1. Ceny zamieszczane przy oferowanym przez Sklep produkcie zawierają podatek VAT i podawane są w złotych polskich. 3.2. Cena podana przy produkcie nie zawiera informacji o kosztach przesyłki. 3.3. Sklep zastrzega sobie prawo zmiany cen towarów znajdujących się w Sklepie, wprowadzania nowych towarów do sprzedaży, przeprowadzania i odwoływania akcji promocyjnych, bądź wprowadzania w nich zmian zgodnie z normami kodeksu cywilnego oraz innych ustaw, przy czym zmiany takie nie naruszają praw osób, które zawarły umowy sprzedaży towarów oferowanych przez Sklep przed dokonaniem ww. zmian lub praw osób uprawnionych do korzystania z danej promocji, zgodnie z jej zasadami i w okresie jej trwania. 3.4. Koszty przesyłki doliczane są do sumy zamawianych produktów i ponosi je Klient. 3.5. W przypadku wyboru przez Klienta opcji dostawy przesyłką „Paczkomaty InPost", dostawa Towarów w ramach tej usługi zostanie wykonana przez spółkę InPost Sp. z o.o. po akceptacji przez Klienta regulaminu „Paczkomaty 24/7" przygotowanego i dostarczonego przez dostawcę usług „Paczkomaty InPost", tj. spółkę InPost Sp. z o.o.. Sprzedawca umożliwi Klientowi zapoznanie się z regulaminem świadczenia usług lub „Paczkomaty 24/7" w procesie zatwierdzania wyboru przez Klienta sposobu realizacji dostawy Towarów. 3.6. Podczas odbioru przesyłki dostarczonej przez kuriera, Klient powinien sprawdzić w jego obecności stan opakowania zewnętrznego przesyłki. W przypadku uszkodzenia opakowania przesyłki Klient powinien sporządzić, wraz z kurierem, protokół szkody, w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach podpisanych przez Odbiorcę i kuriera. 3.7. Odbierając przesyłkę z Paczkomatu, Klient powinien sprawdzić stan paczki i w razie jakichkolwiek zastrzeżeń, wybrać na ekranie Paczkomatu opcję dot. reklamacji i postępować zgodnie z wyświetlanymi instrukcjami. IV DOPUSZCZALNE FORMY PŁATNOŚCI 4.1.Zapłaty za towar, który ma być dostarczony można dokonać: 4.1.1. przelewem na konto Sklepu w ING Banku Śląskim S.A., 4.1.2. e-przelewem za pomocą serwisu Przelewy24. V REKLAMACJE I ZWROTY TOWARU 5.1. Klient ma prawo do złożenia reklamacji w ciągu 2 lat od daty wydania produktu, o ile w ciągu 2 miesięcy od momentu stwierdzenia niezgodności towaru z umową zawiadomi o tym Sklep. Do zachowania terminu wystarczy wysłanie zawiadomienia przed jego upływem. 5.2. Reklamacje wraz z dowodem zakupu tego produktu od Sklepu należy zgłaszać na adres email: email@example.com lub w formie tradycyjnej na adres Sklepu (pkt I niniejszego Regulaminu). 5.3. Termin rozpatrzenia reklamacji wynosi 14 dni. Jeśli w tym terminie Sklep nie ustosunkuje się do reklamacji, uważa się, że uznał ją za uzasadnioną. 5.4. W przypadku rozpatrzenia reklamacji na korzyść Klienta – Sklep naprawi lub wymieni Klientowi reklamowany produkt na pełnowartościowy lub, jeżeli wymiana nie będzie możliwa, zwróci należność za reklamowany produkt w ciągu 14 dni od daty otrzymania od Klienta wadliwego produktu. 5.5. Klient, w sytuacji opisanej w ust. 4 niniejszego paragrafu, zobowiązany jest zwrócić przedmiot zamówienia w całości lub części na adres Sklepu. 5.6. Klient zgodnie z ustawą z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta może odstąpić od umowy sprzedaży internetowej bez podania przyczyny w ciągu 14 dni od daty wydania produktu (daty otrzymania przesyłki). Do zachowania tego terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. Oświadczenie, o którym tu mowa należy przesłać na adres Sklepu (pkt I Postanowienia ogólne) lub skan podpisanego oświadczenia na adres mailowy Sklepu. W przypadku skorzystania przez Klienta z ww. uprawnienia, zwrot wzajemnych świadczeń powinien nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni. 5.7. Prawo zwrotu przysługuje wyłącznie Klientom będącym osobami fizycznymi. Prawo zwrotu nie przysługuje podmiotom prawnym i osobom prowadzącym działalność gospodarczą, jeżeli produkt został zakupiony na potrzeby firmy (osoby prawnej, działalności gospodarczej). 5.8. W przypadku opisanym w ust. 6 niniejszego paragrafu Klient zobowiązany jest do zwrotu produktu w stanie niepogorszonym zgodnie z postanowieniami ust. 6. niniejszego paragrafu w terminie wynikającym z obowiązujących przepisów prawa. Sklep, po otrzymaniu towaru, zwróci Klientowi w terminie 14 dni uiszczoną przez Klienta cenę produktu. 5.9. Sklep nie odbiera kierowanych do niego przesyłek odesłanych za pobraniem i nie odpowiada za koszty związane z takimi przesyłkami. VI ZWROTY NALEŻNOŚCI 6.1. Sklep dokona zwrotu należności w ciągu 14 dni kalendarzowych przy użyciu takich samych sposobów płatności, jakie zostały użyte przez Klienta w pierwotnej transakcji, w przypadku: 6.1.1. anulowania zamówienia lub części zamówienia (w takim przypadku zwrotowi podlega odpowiednia część ceny) opłaconego z góry przed jego realizacją; 6.1.2. zwrotu produktu (odstąpienia od umowy) z zamówienia, które zostało dostarczone za pośrednictwem Poczty Polskiej lub firmy kurierskiej; 6.1.3. uznania reklamacji i braku możliwości naprawy uszkodzonego produktu lub wymiany na nowy; 6.1.4. uznania prawa do żądania obniżenia ceny produktu. 6.2. Sklep dokona zwrotu pieniędzy na rachunek bankowy Klienta (w tym powiązany z kartą kredytową lub płatniczą Klienta) – jeśli zamówienie było opłacone: 6.2.1. z góry za pomocą przelewu lub karty kredytowej. VII POLITYKA PRYWATNOŚCI ORAZ BEZPIECZEŃSTWO DANYCH OSOBOWYCH 7.1. Administratorem baz danych osobowych przekazywanych przez Klientów sklepu jest Sklep. 7.2. Sklep zobowiązuje się do ochrony danych osobowych zgodnie z Ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 roku oraz Ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 roku. Klient podając przy składaniu zamówienia swoje dane osobowe Sklepowi wyraża zgodę na ich przetwarzanie przez Sklep w celu realizacji złożonego zamówienia. Klient ma w każdej chwili możliwość wglądu, poprawiania, aktualizacji oraz usuwania swoich danych osobowych. 7.3. Szczegółowe zasady zbierania, przetwarzania i przechowywania danych osobowych wykorzystywanych w celu realizacji zamówień przez Sklep zostały opisane w Polityce prywatności, która znajduje się pod adresem: http://przystanekszkola.pl/strona/polityka_prywatnosci VIII NEWSLETTER 8.1. Klient może wyrazić zgodę na otrzymywanie informacji handlowych, w tym informacji handlowych drogą elektroniczną, poprzez zaznaczenie odpowiedniej opcji w formularzu rejestracyjnym lub poprzez stronę internetową. W przypadku wyrażenia takiej zgody, Klient otrzymywać będzie na podany przez siebie adres poczty elektronicznej biuletyn informacyjny (Newsletter) Sklepu. 8.2. Klient może w dowolnym momencie zrezygnować z prenumeraty Newslettera samodzielnie, poprzez zgłoszenie prośby do administratora danych lub klikając na link deaktywujący, znajdujący się w każdej wiadomości Newslettera. IX POSTANOWIENIA KOŃCOWE 9.1. Właściciel informuje, a Klient przyjmuje do wiadomości, że korzystanie z sieci Internet może wiązać się z ryzykiem w postaci szkody, którą Klient może ponieść na skutek zagrożeń występujących w sieci Internet, a w szczególności włamania do systemu informatycznego Klienta, przejęcia haseł przez osoby trzecie, zainfekowania systemu informatycznego Klienta wirusami. 9.2. W najszerszym dopuszczalnym przez prawo zakresie Sklep nie ponosi odpowiedzialności za blokowanie przez administratorów serwerów pocztowych przesyłania wiadomości na adres email wskazany przez Klienta oraz za usuwanie i blokowanie email przez oprogramowanie zainstalowane na komputerze używanym przez Klienta. 9.3. Różnice pomiędzy wizualizacją produktu wynikającą z indywidualnych ustawień komputera Klienta (kolor, proporcje, itd.) a rzeczywistym wyglądem produktu nie mogą być podstawą reklamacji. Klientowi, w takim przypadku, przysługuje prawo do odstąpienia od umowy zgodnie z postanowieniami pkt V niniejszego Regulaminu. 9.4. Właściciel informuje, że wszelkie zamieszczane na stronach internetowych Sklepu znaki handlowe (loga, logotypy, nazwy marek, etc.), materiały graficzne, zdjęcia podlegają ochronie prawnej i są wykorzystywane przez Sklep wyłącznie dla celów informacyjnych. 9.5. Wszystkie nazwy produktów oferowanych do sprzedaży przez Sklep są używane w celach identyfikacyjnych i mogą być chronione i zastrzeżone na podstawie przepisów Ustawy Prawo własności przemysłowej. 9.6. Właściciel zwraca uwagę, że Sklep zawiera treści chronione prawem własności intelektualnej, w szczególności utwory chronione prawem autorskim (treść zamieszczona w Sklepie, układ graficzny, grafiki, zdjęcia, etc.). Klienci oraz osoby odwiedzające Sklep zobowiązują się do przestrzegania praw własności intelektualnych (w tym autorskich praw majątkowych oraz praw własności przemysłowej takich jak prawa wynikające z rejestracji znaków towarowych) przysługujących Właścicielowi oraz podmiotom trzecim. Klient Sklepu lub osoba odwiedzająca stronę internetową Sklepu ponosi wyłączną odpowiedzialność za nieprzestrzeganie postanowień niniejszego punktu. 9.7. Klienci nie mogą umieszczać treści niezgodnych z obowiązującym prawem, niemoralnych i naruszających dobro osób trzecich, jak również zakazuje się Klientom publikowania linków do materiałów pornograficznych, obscenicznych czy urągających godności innych osób. 9.8. O każdej zmianie regulaminu Sklep zobowiązuje się poinformować wyłącznie zarejestrowanych użytkowników Sklepu wysyłając Im elektroniczną wiadomość na adresy email podane podczas rejestracji, a Klient po otrzymaniu takiej informacji będzie mógł w każdej chwili usunąć swoje konto. 9.9. W sprawach nieuregulowanych w Regulaminie mają zastosowanie obowiązujące przepisy prawa polskiego, w tym zwłaszcza kodeksu cywilnego, ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz zmianie Kodeksu cywilnego, a także ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. 9.10. Niniejszy Regulamin obowiązuje od dnia 02.10.2020.
<urn:uuid:d6259377-c664-4a7b-9c85-723379373778>
finepdfs
1.09082
CC-MAIN-2021-10
https://www.przystanekszkola.pl/link/terms-and-conditions
2021-02-24T18:20:31+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-10/segments/1614178347293.1/warc/CC-MAIN-20210224165708-20210224195708-00264.warc.gz
965,937,914
0.999981
0.999983
0.999983
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2967, 8683, 11287, 13918, 16785 ]
5
0
114 Czarna msza dla libera∏ów John Gray Czarna msza. Apokaliptyczna religia i Êmierç utopii prze∏o˝yli: Adam Puchejda, Karolina Szymaniak Wydawnictwo Znak Kraków 2009 Nie znam szerzej dokonaƒ Johna Graya, nie sk∏aniam si´ ˝yczliwie ku misyjnym moralizujàcym intelektualistom, a za takiego w∏aÊnie, jak podpowiadajà obiegowe opinie, da si´ uznaç angielskiego filozofia i politologa, w którego twórczoÊci dostrzegalne jest przewartoÊciowanie. Wczesny Gray umi∏owa∏ (w teoretycznym, rzecz jasna, sensie) Margaret Thatcher, a póêny radykalnie zerwa∏ z nià wszelkie stosunki. Ale „obaj" ostro wartoÊciowali, pokazujàc, po czyjej stronie jest racja. DziÊ trudno o jednoznacznà charakterystyk´ poglàdów Graya, niemniej wcià˝ mu si´ przypina ∏atk´ libera∏a i konserwatysty. Do lektury ksià˝ki nie zach´cajà mnie równie˝ pomieszczone na ostatniej stronie ok∏adki opinie sformu∏owane przez rodzimych libera∏ów Paw∏a Âpiewaka i Marcina Króla. Nie pociàga mnie, oczywiÊcie intelektualnie, samo poj´cie „liberalizm". A jednak, mo˝e z przekory, postanowi∏em si´gnàç po t´ wydanà przez oficyn´ Znak pozycj´. Sàdz´, ˝e zwabi∏ mnie jej podtytu∏ – „apokaliptyczna religia i Êmierç utopii" – oraz towarzyszàcy mu obrazek: bomba z zapalonym lontem. W komentarzach poÊwi´conych Czarnej mszy Johna Graya pojawiajà si´ g∏osy, ˝e jest to ksià˝ka powa˝na, adresowana do czytelnika refleksyjnego, zainteresowanego wspó∏czesnym Êwiatem. Na jej stronach obrywa si´ mo˝nym czasów wspó∏czesnych – Bushowi, by∏emu prezydentowi USA, i ˝elaznej damie Thatcher oraz ideologii neokonserwatyzmu. Rykoszetem uderza Gray w swego dawnego mistrza, von Hayeka. W sposób zamierzony, a na pewno kontrowersyjny, ustawia przywo∏ane przed chwilà postaci obok Marksa, Lenina i Hitlera. Bohaterów ksià˝ki Graya ∏àczy jedno has∏o: utopia. Byç mo˝e nale˝a∏oby napisaç grayowskà interpretacj´ tego poj´cia, które dla angielskiego myÊliciela ÊciÊle powiàzane jest z przemocà. Wspominajàc Czarnà msz´ w nocie recenzyjnej, nie chcia∏bym wartoÊciowaç analiz dokonywanych przez Graya. Choç wy∏ania si´ z nich oczywista dla myÊlàcego cz∏owieka konstatacja, ˝e Êwiat nie jest bia∏o-czarny, to odnosz´ wra˝enie, i˝ autor chce dobitnie zaznaczyç, ˝e ma ÊwiadomoÊç swojej racji i chce powiedzieç: „moja racja jest najmojsza". A przecie˝ poglàdy Graya ewoluowa∏y, wi´c z wartoÊciowaniem powinien si´ wstrzymaç, wszak nie wiadomo, co przyniesie nam dzieƒ jutrzejszy. Nie mam poj´cia, jak spojrzymy z wieloletniej perspektywy na wojn´ koalicji Stanów Zjednoczonych w Iraku i Afganistanie. Jako ˝e co kilka stron napotykamy tematy i kwestie, co do których mo˝na si´ spieraç, dokonam w∏asnej ich selekcji, przez co – mam nadziej´ – poka˝´, ˝e z ró˝nych powodów warto po omawianà ksià˝k´ si´gnàç. Interesujà mnie obrze˝a kreÊlonego przez Johna Graya wywodu i jego sensów – wybrane nazwiska i jedno wa˝ne poj´cie. Definicja poj´cia „utopia". Zdaniem Graya, negatywni bohaterowie jego ksià˝ki (np. Bush i Hitler) Ênià sen o zbawieniu, uszcz´Êliwianiu ludzkoÊci przemocà, zasadna wi´c si´ staje kwalifikacja ich jako utopistów. Ta opowieÊç uk∏ada si´ autorowi w ca∏oÊç, ale pod jednym wa˝nym warunkiem: gdy si´ zgodzimy na proponowanà przezeƒ definicj´ utopii. Na ostatniej stronie ok∏adki czytamy: „utopie to sny o zbiorowym zbawieniu, które na jawie stajà si´ koszmarami. John Gray". Ujmujàc problem krócej, powiemy: utopie sà z∏e, utopia jest z∏em. By zmieÊciç negatywnych bohaterów w ramach poj´cia „utopia", trzeba si´ zgodziç na proponowanà definicj´. A ja si´ nie zgadzam. Do mnie, czytelnika, trafiajà s∏owa wypowiedziane przez Oscara Wilde'a: „na map´ Êwiata, na której nie ma Utopii, nie warto nawet spojrzeç, poniewa˝ brak na niej jedynego kraju, do którego ludzkoÊç stale zmierza, a kiedy ludzkoÊç tam dotrze, zaczyna si´ rozglàdaç i spostrzeg∏szy jeszcze lepszy làd, wciàga ˝agle na maszty. Post´p jest Utopià wcielanà w ˝ycie". O ile dla Graya utopia jest to˝sama ze z∏em, o tyle dla Wilde'a – z dobrem, z nadziejà. Po có˝ bez utopii b´dàcej nadziejà, bez nadziei na lepszà przysz∏oÊç mieliby ˝yç na przyk∏ad Koreaƒczycy z pó∏nocy? Czy patrzàc z dzisiejszej perspektywy, wolnoÊç dla spo∏eczeƒstwa koreaƒskiego nie jest to˝sama z utopià? Jest, ale utopia (Wolna Korea Pó∏nocna) jednoczeÊnie nadaje sens ˝yciu. John Gray powinien napisaç, ˝e utopia mo˝e si´ przemieniç w koszmar, ale nie ma prawa przekonywaç, ˝e koniecznie do koszmaru prowadzi. A zryw solidarnoÊciowy, marzenie o Polsce nie by∏y utopià w czasach g∏´bokiego PRL-u? Pewne ÊciÊle okreÊlone okolicznoÊci przekonujà, ˝e myÊlenie utopijne, wbrew s∏owom Graya, nie wykracza poza ramy rzeczywistoÊci. W Czarnej mszy znajduj´ nazwisko Micha∏a Bakunina, w ogóle znajduj´ tam wiele nazwisk i nazw, bez których Gray obejÊç si´ nie mo˝e, 115 Recenzje i omówienia a które pozostawione sà bez komentarza: „MyÊlenie utopijne jest najgroêniejsze wtedy, kiedy najtrudniej je rozpoznaç. Powstanie w latach 90. XX wieku centrowej wersji utopizmu jest tego doskona∏ym przyk∏adem. Paƒstwa zachodnie – wspierajàc neoliberalne reformy w Rosji [...] – obra∏y kurs, który nie móg∏ zawieÊç do wyznaczonego celu. By∏y zaskoczone, gdy szerzenie demokracji rozbudzi∏o [...] separatyzm w Czeczenii" (s. 140–141). Tyle cytat. Nie wiem, w jaki sposób Gray pojmuje poj´cie „demokracja", i mam powa˝nà wàtpliwoÊç, czy to „szerzenie demokracji" umo˝liwi∏o „separatyzm w Czeczenii". W ka˝dym razie rozwini´cia tego wàtku brak w Czarnej mszy. Wracajàc natomiast do Bakunina (równie przypadkowo i chaotycznie wrzuconego do ksià˝ki jak Czeczenia), Gray pozwala sobie na takà oto uwag´: „nie tylko faszyÊci wierzyli, ˝e przemoc mo˝e zrodziç nowe spo∏eczeƒstwo. Podobnie uwa˝ali Lenin i Bakunin" (s. 118). Co z tego zdania ma wynikaç? ˚e Bakunin by∏ faszystà? ˚e Bakunina koncepcja filozoficzna sprowadza∏a si´ do przemocy? Niekiedy mia∏em wra˝enie, ˝e Gray erudyta pisze do czytelnika imbecyla. Zamiast si´ skupiç na problemie wy∏uszczonym w tytule, autor wola∏ popisywaç si´ znajomoÊcià... no w∏aÊnie, czego? Nazwisk? Bakunin w ksià˝ce Graya jest bezbronny. Spróbujmy go wi´c obroniç, a przy okazji wykorzystaç do ataku na angielskiego libera∏a. W pewnym sensie Gray ma racj´, ∏àczàc przemoc z Bakuninem, ale zapomina (?) dodaç, ˝e przemoc w koncepcji rosyjskiego anarchisty nie jest celem, lecz jedynie Êrodkiem, i to stosowanym wy∏àcznie w okreÊlonych okolicznoÊciach. Przemoc nie stanowi fundamentu koncepcji anarchistycznej wypracowanej przez Bakunina ani jego Êwiatopoglàdu. Pomys∏y teoretyczne rosyjskiego myÊliciela wpisujà si´ raczej w definicj´ utopii skonstruowanà przez Wilde'a. Bakunin krytykuje, burzy, neguje, niekiedy wzywa do przemocy + 116 w imi´ lepszego jutra, w imi´ reifikowanej cz´Êci ludzkiej spo∏ecznoÊci. Jakim prawem wi´c Gray zestawia Bakunina z faszystami? Z przyj´tej przeze mnie perspektywy Wildeowsko-Bakuninowskiej nie sposób zgodziç si´ z Grayem, który powiada: „nadzieja utopii doprowadzi∏a do rozlewu krwi" (s. 341). Je˝eli zdanie to nie jest nieprawdziwe, to na pewno jest ono niepe∏ne. Zdaƒ niejasnych i budzàcych sprzeciw jest u Graya wi´cej: „religie nie roszczà sobie praw do wiedzy, pomagajà nam ˝yç z tym, co niepoznawalne" (s. 338). Autor chcia∏by, ˝eby tak by∏o, i dlatego maluje idealny (utopijny? :)) obrazek, na którym religia nie roÊci sobie prawa do wiedzy. Niestety, ˝ycie pokazuje co innego – dominujàce religie roszczà sobie to prawo i Êwiadomie wchodzà w konflikt z naukà. Jacek Uglik O wojnie inaczej Wojciech Albiƒski Achtung! Banditen! Wydawnictwo W.A.B. Warszawa 2009 Wojciech Albiƒski ujawni∏ swój talent pisarski póêno. Debiutowa∏ dopiero w wieku 68 lat ksià˝kà Kalahari (2003). By∏ to jednak mocny start, uwieƒczony Nagrodà Literackà im. Józefa Mackiewicza i nominacjà do Nagrody Literackiej Nike. Dotychczasowe utwory Albiƒskiego dotyczy∏y Afryki. W najnowszym zbiorze opowiadaƒ pod tytu∏em Achtung! Banditen! powraca pisarz (ku zaskoczeniu wielu czytelników) do „kraju lat dziecinnych", czyli podwarszawskich W∏och z okresu okupacji. Miasteczko to portretuje w sposób bliski innemu piszàcemu krajanowi i jednoczeÊnie rówieÊnikowi – Markowi Nowakowskiemu. Tak jak u autora Benka Kwiaciarza, akcja wielu utworów dzieje si´ w kolejce EKD lub w okolicach jej koƒcowego przystanku. Postrzeganie wielkiej wojny z perspektywy podwarszawskiej miejscowoÊci upodabnia te˝ ksià˝k´ Albiƒskiego do niektórych utworów Stanis∏awa Rembeka (np. Dziennika okupacyjnego, Wyroku na Franciszka K∏osa).
<urn:uuid:57ce7626-933f-481a-8363-df797f81b1bf>
finepdfs
1.452148
CC-MAIN-2024-18
https://czaskultury.pl/wp-content/uploads/woocommerce_uploads/2021/09/114-116_CzarnaMsza-u0dxkc.pdf
2024-04-15T11:35:41+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296816977.38/warc/CC-MAIN-20240415111434-20240415141434-00315.warc.gz
177,226,781
0.996143
0.995841
0.995841
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2847, 6633, 8431 ]
1
0
Uniwersytet Medyczny w Białymstoku Wydział Lekarski z Oddziałem Stomatologii i Oddziałem Nauczania w Języku Angielskim Marta Tarasiewicz Ocena ryzyka występowania najczęstszych powikłań ciąży na podstawie testu podwójnego w I trymestrze ciąży Praça doktorska Promotor: dr hab. n. med. Adam Lemancewicz Klinika Perinatologii i Położnictwa ze Szkołą Rodzenia Białystok, rok 2021 I. Wstęp..................................................................................................................3 1. 1. Test PAPP-A.................................................................................................4 2. 1. Badania biochemiczne w I trymestrze ciąży...........................................4 2.2. Ludzka gonadotropina kosmówkowa hCG.............................................5 2.3. Osoczowe białko ciążowe A (PAPP-A)....................................................9 3. Badania ultrasonograficzne w pierwszym trymestrze ciąży .......................11 4. Najczęstsze powikłania ciąży w diagnostyce I trymestru ciąży....................12 4.1 Nadciśnienie indukowane ciążą...............................................................12 4.2. Stan przedrzucawkowy – preeclampsia (PE)........................................14 4.3. Hipotrofia wewnętrzmaciczna (IUGR intrauterine growth restriction)......15 4.4. Poród przedwczesny...............................................................................18 5. Zaburzenia chromosomalne płodu w I trymestrze ciąży..............................18 II. Założenia i cel pracy.......................................................................................21 III. Materiał i metodyka......................................................................................22 IV. Wyniki...........................................................................................................28 V. Dyskusja..........................................................................................................42 VI. Wnioski.........................................................................................................50 VII. Streszczenie w języku polskim.................................................................51 VIII. Streszczenie w języku angielskim............................................................52 IX. Wykaz piśmiennictwa....................................................................................53 X. Wykaz tabel....................................................................................................63 XI. Wykaz rycin..................................................................................................64 XII. Aneks zawierający skan zgody Komisji Bioetycznej...............................65 I. Wstęp Diagnostyka prenatalna stanowi nieodłączny element współczesnej medycyny perinatalnej. Zaburzenia rozwojowe i genetyczne płodu diagnozuje się w przypadku około 5% wszystkich ciąży. Według danych statystycznych udostępnionych przez Główny Urząd Statystyczny w roku 2019, w Polsce zanotowano nieco poniżej 400 000 żywych urodzeń, co może wskazywać, iż zaburzenia rozwojowe mogły wystąpić nawet u 20 000 noworodków [1,2]. Badania przesiewowe w kierunku wad chromosomalnych płodu przeprowadza się na podstawie wyniku badania ultrasonograficznego płodu pomiędzy 11+0 a 13+6 tygodniem trwania ciąży oraz badań biochemicznych z krwi matki, w skład których wchodzi ocena poziomu białka PAPP-a i stężenie wolnej podjednostki β-hCG [3,4]. Kluczowym zadaniem badania ultrasonograficznego w I trymestrze ciąży jest potwierdzenie obecności tętna płodu (FHR), określenie ilości płodów, oznaczenie dokładnego wieku ciążowego i terminu porodu w oparciu o wynik pomiaru długości ciemieniowo-siedzeniowej oraz ocena prawidłowości strukturalnych płodu [5,6,7]. Głównym celem badań obrazowych w I trymestrze ciąży jest ocena struktur anatomicznych płodu. W trakcie badania dokonuje się pomiarów biometrycznych, do których zalicza się badanie przezierności karku płodu (NT), długości ciemieniowo- siedzeniowej (CRL) oraz określenie częstość akcji serca płodu (FHR). Nieodłącznym elementem prawidłowej diagnostyki prenatalnej jest ocena anatomii płodu. Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego z roku 2020, w trakcie badania należy uwidocznić i ocenić następujące struktury: czaszka i mózg; twarzoczaszka wraz z gałkami ocznymi; powłoki jamy brzusznej i przyczep pępowinowy; lokalizacja żołądka; serce płodu; pęcherz moczowy; kończyny górne i dolne; ocena kosmówki; ocena kosmówkowości i owodniowości w przypadku ciąży mnogich [8]. Diagnostyka prenatalna w I trymestrze ciąży ma również za zadanie ocenę ryzyka występowania najczęstszych wad chromosomalnych o charakterze aberracji trisomalnych, do których zaliczany jest zespół Downa (trisomia chromosomu 21), zespół Edwardsa (trisomia chromosomu 18) oraz zespół Patau (trisomia chromosomu 13). Ryzyko wystąpienia powyższych schorzeń wyliczane jest na podstawie wywiadu lekarskiego, wieku matki oraz wyniku pomiarów uzyskanych w trakcie badania w połączeniu z wynikami badań biochemicznych. Dane należy wprowadzić do kalkulatora rekomendowanego przez FMF, co pozwala na wyliczenie statystycznego ryzyka wystąpienia wad genetycznych płodu dla grupy wiekowej, w której znajduje się pacjentka. W trakcie badania można również przeprowadzić ocenę kości nosowej płodu (NB) oraz indeksu pulsacji w przewodzie żylnym (DV PIV) jako dodatkowych markerów oceny ryzyka wad chromosomalnych. Można również określić przepływ krwi przez zastawkę trójdzielną (TR), co pozwala na zwiększenie czułości diagnostycznej testu podwójnego [9,10, 11,12,13]. Badania prenatalne w I trymestrze ciąży umożliwiają także kalkulację ryzyka wystąpienia stanu przedrzucawkowego u ciężarnej na podstawie wywiadu, oceny wartości ciśnienia tętniczego, stężenia łóżyskowego czynnika wzrostu w surowicy krwi ciężarnej oraz określenia wartości indeksu pulsacji tętnic macicznych [14,15,16]. 1.1. Test PAPP-A Test PAPP-A przeprowadzany jest pomiędzy $11^{+0}$ a $13^{+6}$ tygodniem ciąży. Bazuje na ocenie stężenia w surowicy krwi ciężarnej osoczowego białka A i wolnej podjednostki β-HCG i ocenie ultrasonograficznej przezierności karkowej płodu (NT) przy długości ciemieniowo-siedzeniowej (CRL) w granicach pomiędzy 45 a 84 mm. Test jest badaniem przesiewowym z wyboru u wszystkich pacjentek ciężarnych, z uwagi na wczesny czas wykonania i wysoką skuteczność w detekcji wykrywania wad chromosomalnych z zaburzeniami chromosomowymi, do których zaliczane są trisomie 13,18,21. Wartość diagnostyczna testu PAPP-A w przypadku zespołu Downa wynosi 90% z wynikiem 5% testów fałszywie dodatnich. Oznacza to, że test ten wykrywa 9 na 10 przypadków trisomii. Dla zespołów Edwardsa i Patau czułość testu wynosi około 91% i daje od 2 do 5% wyników testów fałszywie dodatnich [17,18]. Czułość testu podwyższa dodatkowo użycie ultrasonograficznych markerów, jakimi są ocena kości nosowej, indeksu pulsacji w przewodzie żylnym i przepływu przez zastawkę trójdzielną [19,20]. Wyniki budzące wątpliwość mogą występować także w przypadku schorzeń innych niż aneuploidie. Schorzeniami mogącymi dawać dodatni wynik testu PAPP-A są: zespół Noonan, rdzeniowy zanik mięśni, zespół Beckwith-Wiedemanna, zespół Smitha-Lemlego-Opitza, wady rozwojowe układu naczyniowego, miopatie i inne. Nadciśnienie tętnicze i jego następstwa, oraz cukrzyca ciężarnych również może prowadzić do zafałszowania wyniku testu PAPP-A [21]. 2.1. Badania biochemiczne w I trymestrze ciąży Dostępne obecnie testy biochemiczne umożliwiają określenie ryzyka wystąpienia takich aberracji chromosomalnych u płodu jak trisomie 13,18,21, monosomia X, triploidie oraz wady otwartej cewy nerwowej. Oceny dokonuje się poprzez określenie stężenia poszczególnych markerów biochemicznych w surowicy krwi ciężarnej. Uzyskane wyniki przeliczane są na względne wielokrotności mediany MoM, co pozwala na uzyskanie wyników umożliwiających analizę porównawczą stężeń w zależności od zaawansowania wieku ciążowego. MoM wyliczana jest na podstawie podziału wartości stężeń badanego parametru przez wartość śródkową będącą medianą dla określonego tygodnia ciąży. Na wartości MoM poszczególnych parametrów mogą mieć wpływ różne czynniki, m.in. takie jak nikotynizm, BMI, zapłodnienie in vitro i inne. Dlatego też nieodzownym elementem właściwie przeprowadzonego testu prenatalnego w I trymestrze ciąży jest wnikliwy wywiad lekarski. Niepełne dane dotyczące powyższych elementów wywiadu położniczego, mogą skutkować uzyskaniem wyników fałszywie dodatnich lub ujemnych [22, 23]. Na wystąpienie wyników fałszywie dodatnich mają także wpływ niektóre leki zażywane przez pacjentkę, do których zalicza się: niektóre antybiotyki, leki stosowane w psychiatrii, leki antywirusowe, leki stosowane po przeszczepach i chorobach nowotworowych [24]. 2.2. Ludzka gonadotropina kosmówkowa hCG Ludzka gonadotropina kosmówkowa (hCG) jest substancją chemiczną wytwarzaną przez zróżnicowaną tkankę trofoblastu zarodka, która w miarę rozwoju ciąży przekształca się w łóżysko. Należy do grupy hormonów glikoproteinowych, do których zaliczane są: również hormon luteinizujący (LH), hormon tyreotropowy (TSH) i hormon folikulotropowy (FSH). HCG jest dimerem zbudowanym z dwóch różnych fragmentów o łącznej sumie 237 aminokwasów [25]. Różnicuje się dwa podtypy ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej – α (92 aminokwasy połączone pięcioma mostkami disiarzkowymi) oraz β (145 aminokwasów połączonych sześcioma mostkami disiarzkowymi). Połączone są one wiązaniami niekowalencyjnymi i tworzą łącznie osiem węglowodanowych łańcuchów. Podjednostka β tworzy nietypowe połączenia, co odróżnia ją od innych hormonów z grupy glikoprotein. Składa się z dwóch łańcuchów oligosacharydowych N-połączonych bocznie, przyłączonych do reszt 13 i 20. Zawiera także cztery jednostki oligosacharydowe [26, 27]. Geny kodujące indywidualne podjednostki znajdują się na specyficznych chromosomach. Odrębny gen CGA odpowiadający za kodowanie jednostki αCG zlokalizowany jest na chromosomie szóstym. Za kodowanie podjednostki βCG odpowiada osiem genów CGB numerowanych kolejno jako CGB1 do CGB9. Są one zlokalizowane na chromosomie dziewiętnastym. Poziomy ekspresji poszczególnych genów nie są jednakowe. Gen CGB4 odpowiada również za kodowanie hormonu luteotropowego przez podjednostkę β. Wśród powyżej wspomnianych genów w łóżysku prawidłowo rozwiniętym najwyższą aktywność transkrypcyjną wykazuje gen CGB5 [28]. Podjednostka α-hCG składa się z dwóch N-połączonych oligosacharydowych łańcuchów bocznych przyłączonych do reszt aminokwasowych 52 i 78. Wykazuje ona również powinowactwo z TSH, FSH i LH, podczas gdy podjednostka β jest w około 80% związana z LH [26]. Dotychczas nie zbadano mechanizmów odpowiedzialnych za sterowanie wydzielaniem gonadotropiny kosmówkowej. Zróżnicowane obszary inicjujące geny kodujące podjednostek α i β powodują, że są one zależne od zróżnicowanych czynników odpowiadających za transkrypcję i wytwarzane są autonomicznie. Pomiary stężenia hCG pozwalają na stwierdzenie ciąży lub zmian nowotworowych o podłożu trofoblastycznym, do których zaliczane są zaśniady, rak kosmówki i guzy miejsca łóżyska. HCG ma wpływ na czynność wydzielniczą nablonka gruczołowego oraz transformację błony śluzowej macicy ciężarnej. Proces ten jest następstwem wpływu β-hCG poprzez aktywację procesów syntezy aktyny fibroblastów mięśni gładkich (αSMA) tworzących błonę śluzową macicy. Proteina αSMA wpływa na wytwarzanie poszczególnych czynników wzrostu poprzez migrację trofoblastu co ma bezpośredni wpływ na grubość błony śluzowej macicy. Ma to nieodzowne znaczenie w procesach implantacji zarodka. Mechanizm implantacji zarodka następuje około 8 dni po owulacji i przebiega w kilku złożonych etapach. W pierwszej fazie implantacji blastocysta przylega do endometrium a następnie przechodzi w fazę adhezji, w której komórki trofoblastyczne blastocysty przyczepiają się do nablonka endometrium. W końcowej fazie dochodzi do inwazji komórek trofoblastu, co prowadzi do przekroczenia powierzchni błony podstawnej endometrium i naciekania żrebu endometrium. Proces ten inicjuje dalsze etapy rozwoju trofoblastu. Hormon β-HCG wytwarzany jest przez komórki trofoblastu od około 10-12 dni od zapłodnienia. W 3-4 pierwszych tygodniach ciąży główną formą hormonu ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej jest hiperglikozylowana gonadotropina kosmówkowa, która po implantacji zarodka stanowi ponad 80% całości wytwarzanego hormonu. Niedobory hiperglikozylowanej gonadotropiny kosmówkowej mogą prowadzić do zaburzeń w implantacji kosmków, czego wynikiem może być wystąpienie nadciśnienia tętniczego u matki [29]. Ludzka gonadotropina kosmówkowa wytwarzana jest głównie przez komórki syncytiotrofoblastyczne łóżyska w trakcie ciąży, a w mniejszych ilościach przez przysadkę mózgową, wątrobę i okrężnicę. Hormon ten jest glikoproteiną złożoną z dwóch podjednostek alfa i beta, metabolizowany jest w dużej mierze w wątrobie, reszta wydalana jest z moczem. Obecność β-hCG w moczu wykorzystywana jest w szybkich testach ciążowych. Podczas procesów wytwarzania ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej dochodzi do nadprodukcji α CG, jej ilość podlega regulacji za pomocą podjednostek β CG. W przebiegu ciąży liczbowy stosunek β CG do α CG ulega zmianie w zależności od czasu trwania ciąży. Jedną z głównych funkcji gonadotropiny kosmówkowej jest regulacja wydzielnicza hormonów steroidowych w ciałku żółtym. W cyklu owulacyjnym, w którym nie dochodzi do zapłodnienia uwolnionej komórki jajowej, odnotowuje się obniżenie poziomu progesteronu na skutek zaniku ciała żółtego, co prowadzi do wystąpienia krwawienia menstruacyjnego. Beta-hCG sygnalizuje biochemiczną obecność zarodka, co hamuje zanik ciała żółtego i stymuluje procesy wytwarzania progesteronu. Po około sześciu tygodniach od implantacji zarodka, łożysko rozpoczyna produkcję progesteronu niezwiązanej z ciałkiem żółtym [30]. Stężenia β-hCG u pacjentek w ciąży o przebiegu prawidłowym mogą różnić się w stopniu znacznym. W pierwszych sześciu tygodniach trwania ciąży, hCG stymuluje wytwarzanie progesteronu, estradiolu i estronu na drodze przemian poowulacyjnych w jajniku w kierunku wytwarzania ciążowego ciała żółtego. Cząsteczka β-hCG pełni ważną rolę w procesach angiogenezy w śródblonku macicy, przyczynia się także do lagodzenia czynności skurczowej mięśnia macicy co odgrywa znaczącą rolę w rozwoju ciąży. Głównym zadaniem β-hCG w procesach angiogenezy jest aktywacja ekspresji czynników wzrostu naczyń (VEGF, VEGFR-1, VEGFR-2) i angiopetyny (Ang-1). HCG przypisuje się pośredni udział w regulowaniu funkcji łożyska, macicy oraz płodu. Na etapie wczesnego rozwoju ciąży, ludzka gonadotropina kosmówkowa drogą łączenia z receptorem LH/CG stymuluje rozwój i wzrastanie tętnic spiralnych, a także stymuluje rozwój syncytiotrofoblastu. Ludzkiej gonadotropinie kosmówkowej przypisuje się także funkcje immunomodulujące. HCG wykazuje działanie kontrolujące funkcje makrofagów odpowiadających za mechanizmy obronne organizmu kobiety ciężarnej. Makrofagi przyczyniają się do eliminacji apoptycznych komórek wytwarzanych przez łożysko oraz modulują odpowiedź układu immunologicznego organizmu matki na antygenny ojcowskie wytwarzane przez płód, co pozwala na kontrolowanie stanu zapalnego wywołanego przez procesy implantacyjne zarodka. Narastające stężenie gonadotropiny kosmówkowej wywołuje procesy wzmożonej proliferacji komórek NK (natural killers cells) co warunkuje optymalny rozwój ciąży. W pierwszym trymestrze komórki NK stanowią przeważającą frakcję leukocytarnych krwinek białych. Stężenia β-hCG w pierwszym trymestrze ciąży w surowicy krwi, jak i w moczu, wzrastają wykładniczo, podwajając swoją wartość średnio co 24 do 72 godzin przez pierwsze 8 tygodni. Maksymalne stężenie hormon osiąga około 11-13 tygodnia ciąży, następnie spada do 16 tygodnia, osiągając wartość stałą, aż do porodu. Obserwacja wartości stężeń do 8 tygodnia ciąży, i ocena ich przyrostów, pozwala na stwierdzenie czy ciąża rozwija się prawidłowo. Niewykładnicze przyrosty mogą świadczyć o występowaniu ciąży ektopowej lub chorób trofoblastycznych. Stężenia hCG powyżej norm przewidzianych dla danego okresu ciąży są charakterystyczne w przypadku występowania zaśniadu groniastego lub choroby nowotworowej trofoblastu. Ciąża pozamaciczną charakteryzuje się niskimi przyrostami β-hCG i brakiem podwojenia stężenia w kolejnych dobach pomiarowych. Jako główną przyczynę tego mechanizmu, wskazuje się zaburzenia spowodowane na skutek utrudnionego przenikania hormonu z łóżyska do krwioobiegu matki. Wysokie stężenia β-hCG w podejrzeniu wczesnej ciąży mogą natomiast wskazywać na występowanie zaśniadu. Mając na uwadze rozbieżności wartości stężeń w poszczególnych ciążach, istotnym jest, aby ocenę stężenia biochemicznego zestawić z diagnostyką obrazową. Po porodzie, powrót do wartości wyjściowej stężenia ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej trwa od 7 do 60 dni. W grupie pacjentek, które urodziły w terminie stężenie β-hCG wykrywane jest we krwi średnio do trzydziestu dni po porodzie [31]. Tab. I. Zakresy norm stężeń hCG dla pełnych tygodni trwania ciąży | Tydzień ciąży | hCG mlU/mL | |---------------|-------------| | 3 | 5,8-71,2 | | 4 | 9,5-750 | | 5 | 217-7138 | | 6 | 158-31795 | | 7 | 3697-163563 | | 8 | 32065-149571| | 9 | 63803-151410| | 10 | 46509-186977| | 12 | 27832-210612| | 14 | 13950-62530 | | 15 | 12039-70971 | | 16 | 9040-56451 | | 17 | 8175-55868 | | 18 | 8099-58176 | Stężenia β-hCG poniżej lub powyżej przyjętych norm mogą wskazywać na zaburzenia rozwojowe płodu i zaburzenia w przebiegu ciąży. Bogart i wsp. w 1989r. opisali zależność podwyższonych stężeń β-hCG wśród kobiet w ciąży ze zdiagnozowanym zespołem Downa. Zaobserwowano podwyższone lub obniżony poziom b-hcg o około 2 MoM w surowicy pacjentek ciężarnych w trakcie pierwszego trymestru ciąży, co jednoznacznie było związane z występowaniem aberracji chromosomalnych u płodu [32]. Niższe niż średnie, przewidziane dla wieku ciążowego, poziomy β-hCG w drugim trymestrze ciąży są związane z zespołem Edwardsa (trisomia 18). 2.2 Osoczowe białko ciążowe A (PAPP-A) Ciążowe białko osoczowe PAPP-A jest powszechnie stosowane w badaniach przesiewowych w pierwszym trymestrze ciąży jako marker diagnostyczny chromosomowych wad płodu. Ciążowe białko osoczowe PAPP-A zostało odkryte w 1974r. przez Lin i wsp. i od tego momentu wykorzystywane jest jako nieodłączny element badań prenatalnych. PAPP-A jest makrocząsteczkową glikoproteiną homodimerową o masie cząsteczkowej 400 000 g/mol, kodowaną przez gen zlokalizowany na ludzkim chromosomie 9q33.1 [33,34]. Wytwarzana jest głównie przez lożysko, w niewielkiej ilości produkowana jest również przez okrężnicę, gruczoł piersiowy, nerki i szpik kostny (osteoblasty). W osoczu PAPP-A występuje w postaci wolnej lub w postaci kompleksu PAPP-A/proMBP, powstającego w przestrzeni pozakomórkowej, na powierzchni trofoblastu. Działanie czynnościowej PAPP-A regulowane jest poprzez cząsteczkę inhibitorową proteinazy o nazwie pro/MBP [35]. PAPP-A zwiększa biodostępność insulinopodobnego czynnika wzrostu, który pośredniczy w procesach inwazji trofoblastu i wykazuje właściwości modulujące transport glukozy i aminokwasów w lożysku [36]. Ciążowemu białku osoczowemu PAPP-A przypisuje się zróżnicowane funkcje, natomiast jako najważniejszą uznaje się jej wartość predykcyjną w diagnostyce prenatalnej. Fizjologicznie najwyższe stężenia PAPP-A odnotowuje się w przebiegu ciąży. Stężenie białka w surowicy krwi podwaja się co 24h przez 34 dni, następnie obserwowane są wzrosty stężenia o mniej dynamicznym natężeniu aż do porodu [37]. Gwałtowne przyrosty stężeń na początku ciąży uzależnione są od wieku ciążowego, w związku z czym powszechne jest wyrażanie stężeń w postaci wielokrotności mediany (MoM). W oparciu o zakresy norm, wartości stężeń dla poszczególnego wieku ciążowego, można odpowiednio wcześnie zdiagnozować wady płodu i najczęstsze schorzenia ciążowe [38]. Do najczęściej wykrywanych zalicza się wewnątrzmamiczne zahamowanie wzrostu płodu (IUGR), wady cewy nerwowej, porody martwe i stan przedrzucawkowy. Stężenia PAPP-A są 100 krotnie wyższe w krwi płodu i 1000 krotnie niższe w płynie owodniowym w stosunku do stężeń w krwi matki [39,40]. Tab. II. Wybrane czynniki wpływające na zmianę w stężeniach białka PAPP-A [41]. | Ciąża mnoga | 1.86-2.12 MoM | |-------------|---------------| | Bliźnięta | 2.25 MoM | | Duwkosmówkowe | 1.76 MoM | | Metoda zapłodnienia | 0.80-0.90 MoM | |---------------------|---------------| | Zapłodnienie in vitro (IVF) | 0.66-0.81 MoM | | Docytoplazmatyczna iniekcja plemnika (ICSI) | 0.95-1.05 MoM | | Transfer mrożonych zarodków (FER) | | | Płeć płodu (współczynnik) | 1.06-1.10 | |---------------------------|-----------| | Żeńska vs. męska | | | Przynależność etniczna (współczynnik) | 1.55-1.57 | |--------------------------------------|-----------| | Afrokaraibska vs. kaukaska | 1.03-1.08 | | Południowooazjatycka vs. kaukaska | 1.09-1.20 | | Wschodnioazjatycka vs. kaukaska | | | Masa ciała matki przed ciążą | 1.55 MoM | |-----------------------------|----------| | 35-45 kg vs. pozostałe | 0.42 MoM | | 115-125 kg vs. pozostałe | | | Nikotynizm w ciąży | 0.82-0.86 MoM | |--------------------|---------------| | Palenie w trakcie ciąży | 0.82-0.86 MoM | |-------------------------|---------------| | Pozostałe czynniki sugerowane jako związane z poziomem PAPP-A (współczynnik) | 1.01-1.02 | |-------------------------------------------------------------------------------|-----------| | Pierworództwo vs. wielorództwo | 0.80-1.01 | | Insulinozależna cukrzyca ciężarnych vs. nieinsulinozależna | 0.84 | | Matki HIV pozytywne vs. HIV negatywne | 1.06 | | Grupa krwi i czynnik Rh: B Rh(-) vs. pozostałe* | 1.15 | * Wszystkie inne kombinacje współczynnika Rh i układu grup krwi AB0 nie wykazały różnic między medianami Białko PAPP-A wytwarzane jest w pęcherzyku jajnikowym, płynie pęcherzykowym oraz komórkach ciałka żółtego. Klinicznie istotne zmiany w stężeniuauważalne są pomiędzy 10 a 14 tygodniem trwania ciąży, dlatego też czas ten jest najbardziej optymalnym do przeprowadzenia diagnostyki. W tabeli powyżej opisano czynniki wpływające na zmiany stężeń tego białka u pacjentek z poszczególnych grup. Stężenie białka PAPP-A o niskich wartościach (około 0,5 MoM) w przypadku zespołu Downa jest skorelowane ze współistnieniem aberracji chromosomalnych płodu [42, 43]. 3. Badania ultrasonograficzne w pierwszym trymestrze ciąży Badanie ultrasonograficzne jest fundamentalnym narzędziem diagnostycznym w przebiegu ciąży. Każda pacjentka ciężarna w ciąży niepowikłanej, powinna mieć wykonane badanie ultrasonograficzne co najmniej trzykrotnie. Zgodnie z rekomendacjami opublikowanymi przez Polskie Towarzystwo Ginekologiczne (PTG) w 2020r., badanie ultrasonograficzne w pierwszym trymestrze ciąży pomiędzy $11^{+0}$ a $13^{+6}$ tygodniem trwania ciąży, przy długości ciemieniowo-siedzeniowej płodu (CRL) w zakresie 45-84mm powinno być wykonywane rutynowo u każdej pacjentki. Badanie to ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia wad genetycznych płodu za pomocą następujących parametrów: 1. Podstawowych: a) Liczba pęcherzyków ciążowych i płodów b) Ocena czynności serca płodu (FHR) c) Pomiary biometryczne: CRL - długość ciemieniowo – siedzeniowa, BPD - wymiar dwuciemienny d) Przezierność karku płodu (NT) e) Ocena anatomii płodu 2. Dodatkowych: a) Kość nosowa (NB) – obecność lub brak skostnienia kości nosowych b) Indeks pulsacji w przewodzie żylnym (DV PIV) c) Przepływ przez zastawkę trójdzielną (TR) Nowoczesne ultrasonografy pozwalają na wczesną ocenę anatomii płodu w pierwszym trymestrze ciąży. Zgodnie z zaleceniami PTG w trakcie badania, należy uwidocznić i ocenić: - czaszkę - twarzoczaszkę - ściany powłok jamy brzusznej - położenie żołądka - serce płodu - pęcherz moczowy - kończyny górne i dolne - kosmówkę - kosmówkowatość i owodniowość w ciąży mnogiej [8]. 4. Najczęstsze powikłania ciąży w diagnostyce I trymestru ciąży Ciąża, pomimo, że jest uznawana za stan fizjologiczny, może prowadzić do wystąpienia zaburzeń stwarzających realne zagrożenie dla życia i zdrowia matki oraz jej dziecka. Najczęściej, do powikłań w przebiegu ciąży dochodzi na skutek chorób współistniejących u matki w okresie przedkoncepcyjnym. Innym powodem poważnych powikłań w rozwoju i przebiegu ciąży są nieprawidłowości w procesach implantacji i rozwoju łożyska, które są trudne klinicznie do zdiagnozowania i leczenia. Do najczęściej występujących powikłań ciąży, niezwiązanych z chorobami współistniejącymi u matki przed ciążą, zalicza się: nadciśnienie indukowane ciążą, stan przedrzucawkowy, IUGR i poród przedwczesny [44, 45, 46]. 4.1 Nadciśnienie indukowane ciążą Nadciśnienie tętnicze w ciąży występuje u około 6-10% pacjentek ciężarnych i stanowi jedną z głównych przyczyn zgonów okołoporodowych matek i ich dzieci. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) powikłania związane z nadciśnieniem tętniczym w ciąży stanowią 16% przyczyn zgonów wśród pacjentek ciężarnych. Podwyższone parametry ciśnienia tętniczego (RR) wśród pacjentek ciężarnych stanowią istotne zagrożenie dla życia i zdrowia matki oraz dziecka. Ciężarne z nadciśnieniem tętniczym stanowią wyzwanie kliniczne i wymagają interdyscyplinarnej opieki zespołu lekarskiego złożonego z ginekologa-położnika, hipertensjologa, kardiologa i nefrologa [47, 48]. Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego z 2019r. w praktyce klinicznej rozpoznaje się dwie kategorie nadciśnienia tętniczego wśród kobiet ciężarnych. Pierwszą grupę stanowi nadciśnienie tętnicze (NT) przewlekłe, które zdiagnozowane zostało przed ciążą bądź rozwinęło się przed upływem 20 tygodnia trwania ciąży i klasyfikowane jest jako nadciśnienie wtórne [49]. Do drugiej grupy należą stany nadciśnieniowe związane bezpośrednio z ciążą. Wśród nich różnicuje się nadciśnienia tętnicze wywołane ciążą (występujące po 20 tygodniu ciąży i ustępujący do 6 tygodni po porodzie) oraz stan przedrzucawkowy. Stan przedrzucawkowy dotyka 5-6% wszystkich ciąży i jest przyczyną 18% zgonów wśród kobiet ciężarnych. Współtowarzyszące krwawienia i infekcje stanowią jedną z trzech głównych przyczyn zgonów wśród ciężarnych na całym świecie [50]. Dotychczas nie znaleziono przyczyn rozwoju nadciśnienia tętniczego ani stanu przedrzucawkowego w ciąży. Podejrzawa się, że wady rozwojowe łożyska i śródblonka mogą być związane z nieprawidłową implantacją trofoblastu i upośledzeniem w rozwoju tętnic spiralnych, co powoduje zaburzenia w przepływie krwi przez ciężarną macię. Badania przesiewowe w pierwszym trymestrze ciąży (11\textsuperscript{+0} - 13\textsuperscript{+6} tygodnia ciąży) umożliwiają wykrycie podwyższonego oporu krwi w krążeniu maciczno-łożyskowym [51]. Nieprawidłowe wypełnienie łożyskowe jest możliwe do wczesnego zdiagnozowania na podstawie wyliczenia wskaźnika pulsacji przepływu krwi (PI). Wzór na wyliczenie współczynnika pulsacji: PI= \frac{(S-D)}{Vsr}, gdzie S oznacza maksymalną prędkość skurczową, D maksymalną prędkość rozkurczową, a Vsr średnie prędkości przepływu. Zwiększenie oporu w naczyniach obniża maksymalną prędkość rozkurczową, co wpływa na zwiększenie współczynnika pulsacji. Wysokie poziomy współczynnika pulsacji sygnalizują podwyższone opory w naczyniach macicznych świadczące o występowaniu zaburzonej perfuzji łożyskowej mogącej prowadzić do stanu przedrzucawkowego. Zgodnie z wytycznymi FMF wskaźnik pulsacji w połączeniu wynikami biochemicznymi z krwi matki (osoczowe oznaczenie poziomów PIGF i PAPP-A) może określić statystyczne ryzyko preeclampsji i IUGR z dokładnością do 95%. Według wytycznych American College of Obstetrician and Gynecologists (ACOG) z 2019r. nadciśnienie tętnicze ciężarnych sklasyfikowane jest jako nadciśnienie przewlekłe, stan przedrzucawkowy i rzucawk, przewlekłe nadciśnienie tętnicze z nałożonym stanem przerzucawkowym oraz nadciśnienie ciążowe [52, 53]. Podstawą rozpoznania łagodnego nadciśnienia tętniczego w ciąży jest pomiar wartości ciśnienia tętniczego krwi, którego wartość skurczowa jest większa, bądź równa, 140 mmHg, a wartość rozkurczowa większa, bądź równa, 90 mmHg. W celu potwierdzenia diagnozy, pacjentkom zaleca się regularną kontrolę ciśnienia tętniczego w warunkach domowych [54]. W przypadku wartości przekraczających, bądź równych, 160/110 mmHg diagnozuje się ciężkie nadciśnienie tętnicze. W celu potwierdzenia diagnozy, zaleca się całodobowy pomiar ciśnienia tętniczego, najlepiej w warunkach szpitalnych [55]. Nadciśnienie tętnicze w ciąży prowadzi do wystąpienia licznych powikłań. Najczęściej obserwowanymi są: wewnątrzmacicne zahamowanie wzrostu płodu (IUGR), przedwczesne oddzielenie łożyska, porody przedwczesne oraz obumarcie płodu. Wiek pacjentki jest istotnym determinantem wystąpienia powyższych powikłań. U pacjentek po 35 roku życia, ryzyko wystąpienia nadciśnienia ciążowego znacząco wzrasta w porównaniu do pacjentek młodszych. Przewlekłe nadciśnienie tętnicze może zwiększać ryzyko wystąpienia cukrzycy ciężarnych i krwotoku śródporodowego [56, 57]. **Badania diagnostyczne w nadciśnieniu tętniczym** W grupie pacjentek dotkniętych nadciśnieniem tętniczym należy prowadzić ścisłą kontrolę wyników badań. Zgodnie z najnowszymi wytycznymi należy przeprowadzać regularne badania: - moczu – ocena obecności białka - wartości eGFR - aktywność enzymów wątrobowych (AspAT, ALAT, LDH) - funkcji wątroby (INR, stężenie bilirubiny i albumin) - stężenie sodu, potasu, - dodatkowo glukoza, lipidogram, TSH Powyższe analizy laboratoryjne, pozwalają na ocenę stanu zdrowia pacjentek z przewlekłym nadciśnieniem tętniczym, a także przyczyniają się do wczesnego rozpoznania nadciśnienia indukowanego ciążą, po 20 tygodniu trwania ciąży. W grupie pacjentek, u których w podstawowych badaniach moczu stwierdzono obecność białka, należy przeprowadzić dobową zbiórkę moczu lub zlecić analizę moczu pod względem ilorazu stężenia białka i kreatyniny [49,58]. **Leczenie nadciśnienia tętniczego w ciąży** Obecnie praktykuje się wdrożenie leczenia farmakologicznego w nadciśnieniu tętniczym przy wartościach granicznych ciśnienia tętniczego większych lub równych 140/90 mmHg. Za preparaty obniżające ciśnienie tętnicze bezpieczne do stosowania w ciąży uznaje się: metyldopę, labetalol, metoprolol. Dawkowanie i schemat podawania został szczegółowo opisany przez Polskie Towarzystwo Ginekologiczne w wytycznych dotyczących leczenia pacjentek ciężarnych z nadciśnieniem tętniczym [49]. Według zaleceń, terapię należy rozpocząć od jednego z wyżej wymienionych preparatów, w przypadku nadciśnień opornych na farmakoterapię można zastosować połączenie maksymalnie trzech substancji czynnych. Skuteczne leczenie nadciśnienia prowadzi do osiągnięcia wartości 110-139/81-85 mmHg. Za stan nagły, wymagający natychmiastowej hospitalizacji uznaje się wartości ciśnienia tętniczego równe bądź większe wartościom RR 160/110 mm Hg [59, 60, 61, 62]. **4.2. Stan przedrzucawkowy – preeclampsia (PE)** Stan przedrzucawkowy rozpoznaje się po 20 tygodniu ciąży i jest on najcięższą postacią nadciśnienia w ciąży. Występuje u około 2% pacjentek ciężarnych. Rozpoznanie kliniczne stawiane jest na podstawie wystąpienia nadciśnienia tętniczego z białkomoczem albo nadciśnienia tętniczego z współtowarzyszącymi zaburzeniami narządów wewnętrznych matki (ostre uszkodzenie nerek, powiklania wątrobowe, malopłytkowość, hemoliza, zespół wykrzepiania wewnętrznaczyniowego, zaburzenia neurologiczne) i/lub zaburzeniami rozwojowymi płodu (IUGR, nieprawidłowe przepływy w tętnicy pępowinowej, obumarcie płodu). Najpoważniejszymi powikłaniami stanu przedrzucawkowego jest: rzucawka, udar, zespół rozsianego wykrzepiania wewnętrznaczyniowego (DIC), zespół HELLP, przedwczesne oddzielenie lożyska, krwotoki, śmierć płodu i śmierć matki [63, 64]. W praktyce klinicznej wyróżnia się dwie postacie stanu przedrzucawkowego – wczesną i późną. Postać wczesna rozwija się przed 34 tygodniem ciąży. Charakteryzuje się gwałtownym wzrostem ciśnienia tętniczego z białkomoczem, dodatkowo obserwuje się wewnętrzmaciczne zahamowanie wzrostu płodu związane z niedotlenieniem, mogące prowadzić do obumarcia. Postać późna w dużej mierze dotyczy kobiet otyłych z współtowarzyszącą cukrzycą ciążową. W literaturze wyodrębniono dwie grupy czynników ryzyka wystąpienia stanu przedrzucawkowego. Za czynniki odpowiadające za umiarkowane ryzyko uznaje się: pierwszą ciąży, wiek matki powyżej 40 r.ż., odstęp między ciążami powyżej 10 lat, otyłość II stopnia przed ciążą, obciążony wywiad rodzinny – stwierdzona PE u matki, ciąża wielopłodowa. Do czynników wysokiego ryzyka zalicza się: nadciśnienie tętnicze w poprzedniej ciąży, przewlekłe choroby nerek, toczeń, zespół antyfosfolipidowy, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze przewlekłe. Skuteczny wywiad lekarski, który umożliwia wyłonienie pacjentek należących do grup ryzyka pozwala na wczesne wdrożenie profilaktyki [65]. Liczne badania wskazują, iż wdrożenie terapii farmakologicznej z użyciem kwasu acetylosalicylowego (ASA), przed ukończeniem pierwszego trymestru ciąży w znacznym stopniu wpływa na zmniejszenie ryzyka wystąpienia stanu przedrzucawkowego. Dawką terapeutyczną jest 100-150 mg kwasu acetylosalicylowego raz na dobę, która wykazuje działanie antyagregacyjne i przecizakrzepowe w profilaktyce zawałów lożyska. Terapia powinna być kontynuowana do 36 tygodnia ciąży [63, 66, 67, 68]. 4.3. Hipotrofia wewnętrzmaciczna (IUGR intrauterine growth restriction) Hipotrofia wewnętrzmaciczna według definicji WHO, skutkuje porodem płodu o masie ciała poniżej 10 centyla i jest klasyfikowana jako powikłanie ciąży. Wewnętrzmaciczne zahamowanie płodu niesie za sobą odległe skutki do których zaliczane są zaburzenia neurologiczne i odpornościowe, zespół metaboliczny, obniżona masa ciała i niedobory wzrostu [69, 70]. Zmniejszona masa płodu w stosunku do przewidywanej dla danego wieku ciążowego diagnozowana jest w około 10% przypadków wszystkich ciąży w populacji Europejskiej [71]. W Polsce odnotowuje się około 14% ciąży powikłanych IUGR, z czego 1% współistnieje ze skrajnie ciężką postacią. Ciąże ze zdiagnozowanym IUGR obciążone są podwyższonym ryzykiem występowania krwawień dokomorowych, hipotermii, hipoglikemii, a w konsekwencji również zwiększoną umieralnością okołoporodową. Wyróżnia się cztery grupy ryzyka występowania IUGR, są to czynniki płodowe, maczynne, sprzężone z lożyskiem i genetyczne [72]. Tab. III. Pozagenetyczne czynniki ryzyka IUGR [73] | Matczyne | Plodowe | Łożyskowe | |-------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------------------------| | - nikotynizm | - zaburzenia genetyczne plodu | - niewydolność łożyska | | - uzależnienie od leków i substancji psychoaktywnych | - zakażenia wertykalne (toksoplazmoza, różyczka, cytomegalia, opryszczka, wirus Coxsackie, ospa wietrzna, Chlamydia, HIV, wirus Zika, zarodziec malarii, prątek gruźlicy) | - zaburzenia przyczepu pępowiny (brzeżny, błoniasty) | | - cukrzyca przedciążowa i ciązowa | | - pępowina dwunaczyniowa | | - choroby układu krążenia | | - mozaicyzm łożyska | | - choroby układu oddechowego | | - stan przedrzucawkowy | | - uszkodzenia nerek | | - ciąża wielopłodowa | | - nadciśnienie tętnicze przedciążowe i ciązowe | | - zaburzenia w budowie macicy | | - stan przedrzucawkowy | | | | - anemia | | | | - celiakia | | | | - niski status socjoeconomiczny | | | | - niska lub ekstremalnie wysoka masa ciała | | | | - zaawansowany wiek matki | | | | - pierworództwo | | | | - trombofilie | | | | - toczeń | | | | - zespół antyfosfolipidowy | | | Obecnie w literaturze naukowej, można odnaleźć coraz więcej doniesień o możliwości wczesnej diagnostyki przesiewowej IUGR na podstawie markerów biochemicznych oznaczanych w surowicy krwi matki. Jednym z najważniejszych wskaźników biochemicznych wykorzystywanych w diagnostyce prenatalnej w pierwszym trymestrze ciąży jest wartość stężeń białka PAPP-A. Za wartość graniczną uznaje się wskaźnik poniżej 0,4 MoM. Dodatkowo szeroko opisywane jest zastosowanie diagnostyki łożyskowego czynnika wzrostu (PIGF) [74, 75, 76]. U noworodków urodzonych z ciąży powikłanych IUGR najczęściej obserwuje się: drżenia mięśniowe i drgawki na skutek zaburzeń glikemicznych i niedoborów wapnia, apatię lub nadmierną wrażliwość na bodźce. W diagnostyce laboratoryjnej najczęściej obserwowanym zjawiskiem jest wzrost aktywności lipazy lipoproteinowej, hipoglikemia, obniżenie stężenia kwasów tłuszczowych i trójglicerydów oraz wzrost stężeń azotu pozabiałkowego, kwasów moczowych i mocznika. Dodatkowo u części noworodków ze zdiagnozowanym IUGR obserwuje się występowanie obrzęków na skutek hipoalbuminemii. W rozmazie morfologicznym widoczne są obniżone wartości stężeń płytek krwi, zwiększenie hematokrytu i erytropoetyny oraz innych [77, 78]. Diagnostyka IUGR na wczesnych etapach rozwoju ciąży opiera się na obrazowaniu ultrasonograficznym płodu i jego pomiarach. Stwierdzenie zmniejszenia wymiarów macicy w określonym wieku ciążowym może świadczyć o podejrzeniu zmniejszenia masy płodu lub niedoborach płynu owodniowego. Pomiary uzyskane za pomocą diagnostyki obrazowej należy skorelować z przewidywanym wiekiem ciążowym. W pierwszym trymestrze ciąży pomiary przepływów w tętnicach macicznych mogą być wartością predykcyjną we wczesnym wykrywaniu hipotrofii płodu. Badanie charakteryzuje się wysokim wskaźnikiem swoistości na poziomie około 93% i czułości w granicach 15%. Wczesna hipotrofia płodu często współistnieje ze stanem przedrzucawkowym u matki. Nadrzędné znaczenie w diagnostyce zaburzenia wzrastania płodu odgrywa analiza porównawcza danych biometrycznych płodu uzyskanych w pierwszym trymestrze ciąży z następnymi badaniami w trakcie trwania ciąży, pozwalająca na ocenę dynamiki zaburzeń wzrastania [79, 80, 81]. Rozwój hipotrofii płodu ma istotne znaczenie w rokowaniu co do dalszego rozwoju płodu i przewidywaniu niepożądanych powikłań porodu i okresu noworodkowego. Zahamowanie wzrastania płodu zostało podzielone na stopnie nasilenia w zależności od wskazań siatek centylowych. Płody znajdujące się pomiędzy 10 a 5 centylem – określa się mianem rozwoju IUGR o średnim nasileniu (LBV – low birth weight), poniżej 5 centyla a 3 – diagnozuje się ciężką hipotrofię płodu (VLBV – very low birth weight), a poniżej 3 centyla – skrajnie ciężką postać IUGR (ELBV- extremely low birt weight). Równolegle z poziomem nasilenia wewnętrzmacicznego zahamowania wzrostu płodu narasta ryzyko poważnych powikłań okołoporodowych i wzrasta poziom procentowy wcześniactwa [79, 82]. Nadzór nad ciężarnymi z IUGR bazuje na ocenie ultrasonograficznej, w tym na badaniach pomiarowych biometrii płodu, analizie przepływów naczyniowych, szacowaniu AFI (objętości płynu owodniowego) oraz, w późniejszych etapach ciąży, monitorowaniu kardiotokograficznemu (KTG). Wewnętrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu jest wyzwaniem w praktyce klinicznej przez wzgląd na brak możliwości wdrożenia efektywnego leczenia [72]. 4.4. Poród przedwczesny Poród przedwczesny jest główną przyczyną umieralności okołoporodowej i wcześniactwa. Współczesna medycyna wciąż nie znajduje jednoznacznych przyczyn i czynników indukujących jego wystąpienie. W Polsce porody przedwczesne występują w przypadku około 6-8% wszystkich ciąży. Na świecie częstotliwość tego zjawiska dotyczy 6-10% kobiet [84]. Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) porodem przedwczesnym określa się ukończenie ciąży przed planowanym terminem porodu, pomiędzy $23^{+0}$ a $36^{+6}$ tygodniem trwania ciąży. Najczęstszymi powikłaniami związanymi z porodem przedwczesnym są wcześniactwo, niska masa urodzeniowa i późniejsze zaburzenia rozwojowe dziecka [85]. Złożoność zjawiska porodu przedwczesnego i jego wieloczynnikowość jest obiektem wielu badań naukowych, które próbują ustalić jakie czynniki ryzyka mogą świadczyć o zwiększonym prawdopodobieństwie występowania tej patologii. Obecnie nie istnieją markery biochemiczne, pozwalające na diagnozowanie pacjentek w pierwszym trymestrze ciąży, w celu określenia ryzyka wystąpienia porodu przedwczesnego [86]. 5. Zaburzenia chromosomalne płodu w I trymestrze ciąży Zaburzenia ilościowe i jakościowe struktur chromosomalnych płodu w literaturze medycznej określane są mianem aberracji chromosomalnych. Ich występowanie u płodu jest przyczyną wielu powikłań w okresie płodowym, śródmiejskim i poporodowym oraz noworodkowym. Do najczęściej występujących w ciąży zaliczane są poronienia, wady rozwojowe i obumarcia wewnątrzmaciczne. Powikłania okresu śródmiejskiego i poporodowego to najczęściej zgony poporodowe. U noworodków ze stwierdzonymi aberracjami chromosomalnymi najczęściej stwierdza się rozliczne wady rozwojowe, zaburzenia neurologiczne, niepełnosprawności intelektualne i inne zaburzenia rozwojowe. Co istotne, wraz ze stopniem zaawansowania ciąży obserwowana jest tendencja spadkowa ryzyka porodu dziecka z wadami aneuploidalnymi [87]. Związane jest to z dużym prawdopodobieństwem wystąpienia poronienia wywołanego samoistnie i występuje w około 70% przypadków poronionych płodów. Ryzyko wewnątrzmacicznego poronienia lub obumarcia płodu z zespołem Downa po pierwszym trymestrze ciąży wynosi około 30%, a z zespołem Patau lub Edwardsa powyżej 80%. Nieinwazyjne przesiewowe badania prenatalne w pierwszym trymestrze ciąży mają na celu detekcję najczęściej występujących trisomii chromosomalnych – zespołu trisomii 13 (Patau), zespołu trisomii 18 (Edwardsa) oraz trisomii zespołu 21 (Downa). Pomimo ciągłego rozwoju medycyny prenatalnej, diagnostyka tych aberracji chromosomalnych wciąż stanowi duże wyzwanie w praktyce klinicznej, zwłaszcza na etapie wczesnej ciąży [88, 89]. Najpowszechniej stosowanym testem nieinwazyjnym wspomnianych wyżej zespołów genetycznych jest test podwójny, wykonywany pomiędzy 11+0 a 13+6 tygodniem ciąży, bazujący na diagnostyce ultrasonograficznej połączonej z badaniami biochemicznymi. Polegają one na oznaczeniu stężeń wolnej podjednostki β-HCG i ciążowego białka osoczowego PAPP-A we krwi obwodowej matki. Badania te pełnią rolę testów przesiewowych, ponieważ wykonywane są w celu detekcji zaburzeń chromosomalnych, w grupie pacjentek uznawanych za potencjalnie zdrowe. Na podstawie uzyskanych wyników dokonuje się kalkulacji tzw. indywidualnego ryzyka aberracji chromosomalnych u płodu, przy użyciu kalkulatorów udostępnionych przez FMF (Fetal Medicine Foundation). Pomiary biochemiczne z krwi ciężarnej i biometryczne płodu, muszą zostać uzupełnione o wiek matki i wywiad lekarski w kierunku występowania ewentualnych obciążen wywiadu położniczego. Zebrane dane pozwalają na uzyskanie statystycznego wyniku badania, np. 1:500, co znaczy, że jedna kobieta na 500 pacjentek z identycznymi wynikami, urodzi dziecko z zaburzeniami chromosomalnymi, a 499 kobiet urodzi dzieci bez zaburzeń chromosomalnych. Diagnostyka ta nie jest obciążona żadnym ryzykiem powikłań dla matki ani płodu, ale nie pozwala ze 100% pewnością wykluczyć aberracji chromosomalnych płodu [90,91, 92]. Czułość badania ultrasonograficznego, w I trymestrze ciąży, w diagnostyce zespołu Downa z uwzględnieniem wieku matki i pomiaru przezierności karku płodu (NT) wynosi 75%. Uzupełnienie powyższych wyników, o badania laboratoryjne umożliwia zwiększenie skuteczności badania. Ocena ryzyka bez oznaczenia stężeń markerów biochemicznych jest uznawana za niewystarczającą. Na podstawie wieloletnich obserwacji i analiz stwierdzono, że czułość badania podwójnego oscyluje w granicach 90% i wykazuje wysoki wskaźnik dodatnich wyników, na poziomie 5%. Uzupełniająca ocena obecności kości nosowej i przepływów przez przewód żylny zwiększa czułość badania do około 95%, a wyniki fałszywie dodatnie stanowią 2,5 %. W populacji Polaków, wady trisomalne płodu diagnozuje się w 1/300 przypadków [5]. Uzyskanie nieprawidłowego wyniku badań przesiewowych jest wskazaniem do pogłębiania diagnostyki za pomocą metod inwazyjnych – biopsji kosmówki (11-14 tydzień ciąży), amniopunkcji (po 15 tygodniu ciąży) lub kordocentezy (po 19 tygodniu ciąży) [95,96]. Pozwala to na cytogenetyczne oznaczenie kariotypu płodowego. W odróżnieniu od testu podwójnego, badania diagnostyczne z wykorzystaniem metod naruszających ciągłości tkanek, obarczone są ryzykiem powikłań. Najpoważniejszym z nich jest poronienie, które występuje u około 1% pacjentek. Pomimo tego, jedynie badania cytogenetyczne pozwalają na ostateczne postawienie trafnej diagnozy ze 100% czułością, co do profilu kariotypowego płodu. Rozszerzona diagnostyka prenatalna z użyciem testów inwazyjnych zalecana jest ciężarnym, u których w teście podwójnym, ryzyko wystąpienia trisomii chromosomowych przekracza 1:300. Wiek matki ma istotny wpływ na częstotliwość występowania poszczególnych trisomii u płodu. Szczegółowe ryzyka przedstawiono w tabeli powyżej. Wraz z wiekiem kobiety wzrasta ryzyko Tab. IV. Związek między wiekiem matki a ryzykiem aneuploidii u płodu [2,93,94] | Wiek matki | Ryzyko aberracji chromosomalnych u żywo urodzonego dziecka | |------------|----------------------------------------------------------| | 30 | 1:385 (0.26%) | | 35 | 1:192 (0.52%) | | 38 | 1:102 (0.98%) | | 40 | 1:66 (1.5%) | | 45 | 1:21 (4.8%) | | 49 | 1:8 (12.5%) | aneuploidii chromosomów autosomalnych u płodu. Obecnie w Polsce, pacjentki powyżej 35 roku życia są objęte Programem Badań Prenatalnych. Z uwagi na coraz późniejsze decyzje o zajściu w ciąży i świadome planowanie rodziny, z każdym rokiem, notuje się wzrost liczby pacjentek kwalifikujących się do badań prenatalnych [2]. Snijders i wsp. wskazują, iż dla kobiety 20-letniej w I trymestrze ciąży, ryzyko wystąpienia zespołu Patau wynosi 1:8000, zespołu Edwardsa – 1:2500, a zespołu Downa 1:1000, podczas gdy wśród kobiet po 35 roku życia wynosi ono kolejno 1:1800, 1:1:600 i 1:250. Obecnie średnie ryzyko populacyjne zespołu Downa wynosi 1:800, zespołu Edwardsa 1:6000, a zespołu Patau 1:10000 [87]. II. Założenia i cel pracy Celem niniejszej pracy było: 1. Określenie korelacji pomiędzy stężeniem wolnego β-hCG i osoczowego białka PAPP-A w surowicy krwi kobiet ciężarnych a podwyższonym ryzykiem wystąpienia nadciśnienia indukowanego ciążą, wewnątrzmacicznego zahamowania wzrostu płodu oraz porodu przedwczesnego. 2. Analiza związku pomiędzy lokalizacją trofoblastu a występowaniem zwiększonego ryzyka nadciśnienia indukowanego ciążą oraz zahamowania wzrostu płodu. III. Material i metodyka badań Do niniejszego badania zakwalifikowano 100 pacjentek w ciąży pojedynczej, które wyraziły pisemną zgodę na udział w badaniu. Badania realizowano w Centrum Leczenia Niepłodności, Ginekologii i Położnictwa KRIOBANK w Białymstoku, w latach 2016-2017. Ultrasonograficzna diagnostyka obrazowa oraz kalkulacje ryzyka wad płodu zostały przeprowadzone przez lekarza certyfikowanego przez Fundację Medycyny Płodowej (FMF) w diagnostyce prenatalnej. Każda pacjentka objęta badaniem miała wykonany podwójny test przesiewowy w kierunku wykrywania aberracji chromosomalnych u płodu pomiędzy $11^{+0}$ a $13^{+6}$ tygodniem trwania ciąży. Kryteria włączenia do badania stanowiły następujące determinanty: - wiek pacjentki <40 roku życia - ciąża pojedyncza Z grupy badanej wykluczeno pacjentki, u których zdiagnozowano nadcisnienie tętnicze przed ciążą lub w wywiadzie potwierdzono występowanie nadcisnienia indukowanego ciążą w przebiegu poprzednich ciąży. Wykluczono również pacjentki w ciąży uzyskanej metodami wspomaganego rozrodu (IVF). Próbki krwi do badania stężenia β-hCG i białka PAPP-A w pierwszym trymestrze ciąży pozyskano w dniu przeprowadzonego badania ultrasonograficznego. 10 ml krwi żylnej pobrano z żyły powierzchownej przedramienia, zlokalizowanej w zgięciu łokciowym. Oznaczenia biochemiczne analizowano za pomocą systemu DELFIA Xpress dedykowanemu analizie stężeń β-hCG i PAPP-A, rekomendowanym przez Fetal Medicine Foundation (FMF). W celu obliczenia ryzyka genetycznego wystąpienia trisomii uzyskane wartości stężeń wprowadzono do kalkulatora ASTRAIA uzupełniając je o pomiary uzyskane w trakcie badania ultrasonograficznego. Kalkulacja stężeń badanych parametrów pozwoliła na wyrażenie wyników w postaci wielokrotności mediany (MoM) dla poszczególnych okresów ciąży, co jest obligatoryjną metodą w przypadku obliczania ryzyka zaburzeń ilościowych w profilu chromosomalnym płodu. Indywidualne ryzyka wad genetycznych płodu zostały obliczone poprzez uwzględnienie wieku matki i tygodnia ciąży wyznaczonego z daty ostatniej miesiączki. Dodatkowo wiek ciąży potwierdzono na podstawie pomiaru długości ciemienniowo – siedzeniowej (CRL) płodu. Jako marker ultrasonograficzny ryzyka wystąpienia aberracji chromosomalnych u płodu zastosowano pomiary przezierności karkowej (NT). Informacje dotyczące przebiegu ciąży uzyskane zostały na podstawie kart pacjenta i wywiadu przeprowadzonego w trakcie późniejszych wizyt w ciąży i po porodzie. Wiek pacjentek zakwalifikowanych do badania Ryc. 1. Kategorie wiekowe pacjentek objętych badaniem Objęte badaniami pacjentki podzielono na sześć grup wiekowych. Najliczniejszą grupę stanowiły kobiety w przedziale wiekowym 31-33 lata (33%). Drugą, o zbliżonej liczebności, pacjentki w przedziale wiekowym 28-30 lat (32%). Ciężarne w wieku 34-36 lat stanowiły 16% całej grupy badanej. Czwartą co do liczności grupę wiekową stanowiły kobiety w wieku 25-27 lat (9%). Najstarsze pacjentki objęte badaniem znajdowały się w grupie wiekowej 37-39 lat (6%). Najmniej liczną grupę wiekową stanowiły pacjentki znajdujące się w przedziale wiekowym 22-24 lata (4%). Wywiad położniczy dotyczący przeszłości położniczej Ryc. 2. Wywiad położniczy pacjentek, zestawienie, w której ciąży przeprowadzono badanie. Biorąc pod uwagę przeszłość położniczą badanych pacjentek najliczniejszą grupę stanowiły pacjentki będące w ciąży pierwszej (74%). Drugą co do liczebności kobiety w ciąży drugiej (21%), ciąże trzecie dotyczyły 3% badanych. Najmniej liczną grupę stanowiły pacjentki będące w ciąży 4 (2%). Pomiary biometryczne płodu FHR płodu Tab. V. Wartości tętna płodu wśród pacjentek objętych badaniem | Tętno płodu FHR | Wartość minimalna | Wartość maksymalna | Wartość średnia | |-----------------|-------------------|--------------------|-----------------| | | 144 ud/min | 179 ud/min | 158,7 ud/min | Wśród pacjentek objętych badaniem dokonano pomiaru tętna płodu (FHR). Z uzyskanych pomiarów wyliczono wartość średnią, która wynosiła 158,7 ud/min. Minimalna, zarejestrowana wartość, wynosiła 144 ud/min natomiast maksymalna 179 ud/min. Długość ciemieniowo-siedzeniowa (CRL) W trakcie badania ultrasonograficznego dokonano pomiarów długości ciemieniowo- siedzeniowej (CRL) płodu. Średnia wartość pomiarów wynosiła 63,773 mm, wartość minimalna oznaczona została jako 46 mm a maksymalna 84mm. Wymiary spełniały wytyczne FMF oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników i mieściły się w zakresach 45 a 84 mm obowiązujących w rekomendacjach tych towarzystw. Przezierność karkowa (NT) Mianem przezierności karkowej NT określa się podskórny zbiornik płynu, który znajduje się w okolicach karku płodu i jest możliwy do uwidocznienia w pierwszym trymestrze ciąży. W ciąży rozwijającej się prawidłowo, wzrost przezierności obserwowany jest do 14 tygodnia ciąży i jest on skorelowany z długością ciemieniowo-siedzeniową. Po upływie 14 tygodnia ciąży, NT zanika. Za nieprawidłowe wartości uznaje się wynik powyżej 3,5 mm. W grupie badanej minimalny pomiar wynosił 1,0 mm, natomiast wartość maksymalna wyniosła 2,7 mm. Lokalizacja trofoblastu Ryc. 3. Lokalizacja trofoblastu w badaniu ultrasonograficznym z podziałem na dwie grupy W badaniu ultrasonograficznym uwzględniono lokalizację trofoblastu. Ze względu na małe wymiary mięśnia macicy w pierwszym trymestrze ciąży przyjęto dwa określenia usadowienia przyczepu łóżyskowego. Pacjentki skategoryzowano w dwóch grupach: nisko i wysoko usadowionego trofoblastu. Ze względu na małe wymiary mięśnia macicy w pierwszym trymestrze ciąży przyjęto dwa określenia usadowienia przyczepu łóżyskowego. Pacjentki skategoryzowano w dwóch grupach: nisko i wysoko usadowionego trofoblastu zlokalizowanego wysoko. Wartości stężeń B-hCG i PAPP-A oraz ich MoM Badania biochemiczne z krwi obwodowej pacjentek pozwoliły na oznaczenie stężeń wolnej podjednostki β-hCG i osoczowego białka PAPP-A. Wartości stężeń zostały wyrażone w IU/l. Po otrzymaniu wyników laboratoryjnych, zostały one wprowadzone do kalkulatora ryzyka szans aberracji chromosomalnych, jako uzupełnienie badania ultrasonograficznego poszczególnych pacjentek. Na tej podstawie otrzymano wskaźniki MoM wyliczone dla danego wieku ciążowego pacjentek, co przedstawiono w tabelach poniżej. Tab. VII. Stężenie wolnej podjednostki β-hCG wyrażone w IU/I oraz MoM | Stężenie wolnej podjednostki β-hCG IU/l | 11 t.c. | 12 t.c. | 13 t.c. | |-----------------------------------------|---------|---------|---------| | Średnia wartość | 53,35 | 60,29 | 40,12 | | Wartość maksymalna | 107,7 | 197,7 | 114,2 | | Wartość minimalna | 31 | 14,5 | 6,9 | | MoM β-hcg | 11 t.c. | 12 t.c. | 13 t.c. | |-----------------------------------------|---------|---------|---------| | wartość średnia | 1,229 | 1,601 | 1,32 | | wartość maksymalna | 2,594 | 5,012 | 5,132 | | wartość minimalna | 0,623 | 0,488 | 0,243 | Tab. VIII. Stężenie PAPP-A wyrażone w IU/I oraz MoM | Stężenie PAPP-A IU/l | 11 t.c. | 12 t.c. | 13 t.c. | |----------------------|---------|---------|---------| | średnia wartość | 1,753 | 3,084 | 4,219 | | wartość maksymalna | 4,13 | 7,7 | 14,25 | | wartość minimalna | 0,73 | 0,63 | 1,18 | | MoM PAPP-A | 11 t.c. | 12 t.c. | 13 t.c. | |-----------------------|---------|---------|---------| | średnia wartość | 1,247 | 1,309 | 1,227 | | maksymalna wartość | 4,433 | 3,388 | 2,775 | | minimalna wartość | 0,353 | 0,343 | 0,33 | IV. Wyniki Analiza danych Analizy danych wykonane zostały za pomocą pakietu statystycznego R 4.0.2. Porównania średnich pomiędzy dwoma grupami niezależnymi wykonano za pomocą nieparametrycznego testu Manna-Whitney’a (MW) ze względu na duże różnice w liczebnościach porównywanych grup oraz skośne rozkłady analizowanych parametrów. Jako miarę siły efektu dla testu MW wykorzystano statystykę $r = \left| Z / \sqrt{n} \right|$, gdzie $Z$ to statystyka testowa testu MW, a $n$ to liczba obserwacji. Porównania liczebności dla tabel krzyżowych wykonano za pomocą testu niezależności chi-kwadrat Pearsona, dla którego miarę siły efektu stanowiła statystyka V Cramera. Analizy korelacji pomiędzy zmiennymi ilościowymi wykonano za pomocą współczynnika $r$ Pearsona ze względu na ilościowy charakter zmiennych. Analizę relacji pomiędzy dychotomicznymi zmiennymi kategorialnymi (tj. powiklaniami ciążowymi) a wybranymi ilościowymi i kategorialnymi predyktorami wykonano za pomocą analizy regresji logistycznej. Przed wprowadzeniem do modelu, zmienne ilościowe przeliczano na skalę standaryzowaną, a zmienne kategoryalne kodowano za pomocą ortogonalnych kontrastów suma-do-zera. Dodatkowo, poziom wolnego β-HGC i PAPP-A oraz ich MoM-y przekształcano logarytmicznie. Rezultat analizy statystycznej uznawano za istotny statystycznie, gdy wartość $p$ dla statystyki testowej była mniejsza lub równa 5%, $p \leq 0.05$. Relacje wieku prenatalnego z poziomami wolnego β-hCG i MoM i białka PAPP-A Wyniki analiz relacji wieku prenatalnego z poziomami wolnego β-hCG oraz białka PAPP-A przedstawiono na wykresie 1. Odnotowano, że wiek prenatalny był istotnie, ujemnie i słabo związany z β-hCG oraz istotnie, dodatnio i umiarkowanie silnie związany z poziomem białka PAPP-A. Wiek prenatalny nie korelował istotnie z żadnym z MoM-ów. Wykres 1. Relacji wieku prenatalnego z poziomami wolnego β-hCG oraz białka PAPP-A. Jeden punk to jedna obserwacja. Niebieska linia prezentuje najlepiej dopasowany model liniowy, szary obszar to 95% przedział ufności dla modelu liniowego. Nota: r – współczynnik korelacji r Pearsona, p – poziom istotności współczynnika r. Relacja pozycji łożyska z poziomami wolnego β-hCG i białka PAPP-A Wyniki porównania średnich wartości parametrów pomiędzy grupą kobiet, których łożysko znajdowało się na przedniej ścianie, a grupą kobiet których łożysko znajdowało się na tylnej ścianie przedstawiono w tabeli IX. Odnotowano brak istotnych statystycznie różnic w średnich wartościach analizowanych parametrów pomiędzy porównywanymi grupami. Porównanie parametrów w formie graficznej przestawiono na wykresie 2. Tabela IX. Rezultaty testu Manna-Whitneya ze ścianą łożyska jako zmienią grupującą | Parameter | Ściana łożyska | M | SD | Me | Min | Max | Sk | n | Z | p | r | |-----------|----------------|-----|------|-----|-----|-----|-----|----|------|-------|-------| | β-HCG | przednia | 55.07 | 37.42 | 43.1 | 6.9 | 194.7 | 1.34 | 51 | 0.42 | 0.674 | 0.04 | | | tylna | 49.05 | 28.57 | 40.4 | 12.8 | 144.4 | 1.29 | 48 | | | | | MoM | przednia | 1.53 | 1.02 | 1.2 | 0.24 | 5.13 | 1.75 | 51 | 0.63 | 0.531 | 0.06 | | β-HCG | tylna | 1.36 | 0.75 | 1.26 | 0.47 | 3.35 | 0.86 | 48 | | | | | PAPP-A | przednia | 3.13 | 2.22 | 2.22 | 0.68 | 10.91 | 1.42 | 51 | - | 0.214 | 0.13 | | | tylna | 3.54 | 2.4 | 3.05 | 0.63 | 14.25 | 2.11 | 48 | 1.25 | | | | MoM | przednia | 1.26 | 0.77 | 1.13 | 0.33 | 4.43 | 1.63 | 51 | - | 0.511 | 0.07 | | PAPP-A | tylna | 1.28 | 0.62 | 1.22 | 0.35 | 3.39 | 1.17 | 48 | 0.66 | | | Nota: M – średnia, SD – odchylenie standardowe, Me – mediana, Min – wartość minimalna, Max – wartość maksymalna, Sk – skośność, n – liczba obserwacji, Z – statystyka testu Manna-Whitneya, p – poziom istotności Z, r – siła efektu Wykres 2. Rozkłady poziomów wolnego β-hCG oraz białka PAPP-A jako funkcja pozycji łóżyska. Jeden punkt to jedna obserwacja. Krańce skrzynki prezentują pierwszy i trzeci kwartyl, pogrubiona czarna linia w środku skrzynki to mediana. Wyniki porównania średnich wartości parametrów pomiędzy grupą kobiet, których łóżysko znajdywało się wysoko, a grupą kobiet których łóżysko znajdowało nisko przedstawiono w tabeli X. Odnotowano brak istotnych statystycznie różnic w średnich wartościach β-HCG oraz MoM β-HCG. Grupy różniły się natomiast średnim poziomem białka PAPP-A oraz jego MoM-em. Wśród kobiet, których łóżysko było położone wysoko średnie poziomy tych parametrów były istotnie wyższe, niż wśród kobiet, których łóżysko było położone nisko. Wielkość tych różnic można określić jako małą. Porównanie parametrów w formie graficznej przestawiono na wykresie 3. Tabela X. Rezultaty testu Manna-Whitneya z wysokością łóżyska jako zmienną grupującą | Parameter | Łożysko wysokość | M | SD | ME | Min | Max | Sk | n | Z | p | r | |-----------|------------------|-----|-----|-----|-----|------|-----|----|------|-------|-------| | β-HCG | nisko | 56.78 | 38.44 | 47.7 | 6.9 | 194.7 | 1.71 | 30 | 0.88 | 0.38 | 0.09 | | | wysoko | 50.14 | 31.05 | 39.5 | 12.4 | 144.4 | 1.07 | 69 | | | | | MoM | nisko | 1.47 | 0.93 | 1.26 | 0.24 | 5.01 | 2.02 | 30 | 0.4 | 0.692 | 0.04 | | β-GCG | wysoko | 1.44 | 0.89 | 1.2 | 0.4 | 5.13 | 1.42 | 69 | | | | | PAPP-A | nisko | 2.52 | 2.09 | 1.83 | 0.63 | 10.91 | 2.51 | 30 | - | 0.001 | 0.32 | | | wysoko | 3.68 | 2.32 | 3.2 | 0.68 | 14.25 | 1.69 | 69 | 3.16 | | | | MoM | nisko | 1.02 | 0.57 | 0.89 | 0.33 | 2.55 | 0.86 | 30 | -2.5 | 0.012 | 0.25 | | PAPP-A | wysoko | 1.38 | 0.73 | 1.23 | 0.35 | 4.43 | 1.59 | 69 | | | | Nota: M – średnia, SD – odchylenie standardowe, Me – mediana, Min – wartość minimalna, Max – wartość maksymalna, Sk – skośność, n – liczba obserwacji, Z – statystyka testu Manna-Whitneya, p – poziom istotności Z, r – siła efektu Wykres 3. Rozkłady poziomów wolnego β-hCG oraz białka PAPP-A jako funkcja wysokości położenia łóżyska. Jeden punkt to jedna obserwacja. Krańce skrzynki prezentują pierwszy i trzeci kwartył, pogrubiona czarna linia w środku skrzynki to mediana. Determinanty powikłań ciążyowych IUGR Powikłanie IUGR zaobserwowano u 12 kobiet uwzględnionych w badaniu (12%). W tabeli XI przedstawiono wyniki jednozmiennowych analiz regresji logistycznych, dla relacji pomiędzy predyktorami a powiklaniem IUGR. Rezultaty tych analiz w formie graficznej przedstawiono na wykresie 4. Odnotowano, że szanse na wystąpienie IUGR były istotnie związane z wiekiem prenatalnym: im niższa wartość wieku prenatalnego, tym większe szanse na wystąpienie IUGR. Średni wiek prenatalny w grupie, w której wystąpiło IUGR wyniósł M (SD) = 84 (8), natomiast w grupie bez tego powikłania średni wiek prenatalny wyniósł M (SD) = 89.5 (5). Wysokość łóżyska również okazała się istotnie związana z IUGR: szanse na wystąpienie IUGR były prawie czterokrotnie większe, gdy łóżysko ułożone było nisko, w porównaniu do położenia wysoko. Poziom białka PAPP-A również okazał się istotnym predyktorem IUGR: im niższy poziom tego białka, tym większe szanse na obserwacje IUGR. Średni poziom PAPP-A w grupie, w której wystąpiło IUGR wyniósł M (SD) = 1.57 (0.71), natomiast w grupie bez tego powikłania średnia wartość parametru wyniosła M (SD) = 3.04 (2.23). Pozostałe predyktory nie były związane z szansami na wystąpienie IUGR. Tabela XI. Rezultaty jednozmienowych analiz regresji logistycznej dla IUGR jako zmiennej zależnej. | | OR | LI | UI | β | SE | Z | p | n | |--------------------------|------|-------|-------|-------|-------|-------|-------|----| | Wiek matki | 1.35 | 0.74 | 2.52 | 0.303 | 0.31 | 0.976 | 0.329 | 100| | **Wiek prenatalny** | 0.41 | 0.2 | 0.8 | - | 0.884 | 0.353 | - | 2.501 | 98 | | Pozycja łożyska | 0.64 | 0.18 | 2.15 | - | 0.452 | 0.624 | - | 0.724 | 99 | | **Wysokość łożyska** | 3.9 | 1.13 | 14.34 | 1.36 | 0.634 | 2.145 | 0.032 | 99 | | β-hCG | 0.98 | 0.53 | 1.81 | - | 0.023 | 0.309 | - | 0.941 | 100 | | MoM β-hCG | 0.79 | 0.42 | 1.46 | - | 0.233 | 0.313 | - | 0.744 | 100 | | **PAPP-A** | 0.4 | 0.19 | 0.79 | - | 0.904 | 0.362 | - | 2.497 | 100 | | MoM PAPP-A | 0.56 | 0.29 | 1.03 | - | 0.577 | 0.318 | - | 1.815 | 100 | Nota: OR – iloraz szans, LI i UI – dolna i górna granica 95% przedziału ufności OR, β – współczynnik regresji, SE – błąd standardowy oszacowania β, Z – statystyka testowa, p – poziom istotności Z. Wykres 4. Relacje z szansami na wystąpienie IUGR a predyktorami uwzględnionymi w badaniu. Niebieskie punkty / linie prezentują przewidywane prawdopodobieństwo wystąpienia IUGR dla danego poziomu / wartości predyktora. Słupki / szare obszary to 95% przedziały ufności. Na wykresach z ilościowymi predyktorami, skrzynki i punkty prezentują rozkłady obserwacji predyktora oddzielnie dla grup w których wystąpiło i nie wystąpiło IUGR. W ostatnim kroku analiz szans na wystąpienie IUGR wykonano wielozmiennową regresję logistyczną, w której jednocześnie uwzględniono wszystkie ujęte w badaniu predykatory. Rezultaty tej analizy przedstawiono w tabeli XII. Odnotowano, że jedynie wysokość łóżyska stanowiła istotny predyktor szans wystąpienia IUGR. Tabela XII. Rezultaty wielozmiennowej analizy regresji logistycznej dla IUGR jako zmiennej zależnej. | | OR | LI | UI | β | SE | Z | p | |------------------------|------|-------|--------|---------|-------|-------|-------| | Wiek matki | 1.51 | 0.74 | 3.38 | 0.411 | 0.381 | 1.079 | 0.281 | | Wiek prenatalny | 0.45 | 0.07 | 3.59 | - | 0.997 | - | 0.419 | | | | | | 0.806 | | 0.808 | | | Pozycja łóżyska | 0.19 | 0.03 | 0.98 | - | 0.879 | - | 0.061 | | | | | | 1.645 | | 1.873 | | | **Wysokość łóżyska** | **6.98** | **1.23** | **51.85** | **1.943** | **0.932** | **2.084** | **0.037** | | β-HCG | 1.47 | 0.07 | 220.75 | 0.386 | 2.11 | 0.183 | 0.855 | | MoM β-HCG | 0.54 | 0 | 10.11 | - | 2.031 | - | 0.759 | | | | | | 0.622 | | 0.306 | | | PAPP-A | 0.79 | 0.03 | 17.28 | - | 1.569 | - | 0.878 | | MoM PAPP-A | 0.78 | 0.06 | 9.64 | - | 1.255 | - | 0.843 | | | | | | 0.249 | | 0.198 | | Nota: OR – iloraz szans, LI i UI – dolna i górna granica 95% przedziału ufności OR, β – współczynnik regresji, SE – błąd standardowy oszacowania β, Z – statystyka testowa, p – poziom istotności Z. Nadciśnienie Powikłanie nadciśnienie zaobserwowano u 29 (29%) kobiet uwzględnionych w badaniu. W tabeli XIII przedstawiono wyniki jednozmienowych analiz regresji logistycznych, dla relacji pomiędzy predyktorami a szansami na wystąpienie nadciśnienia. Rezultaty tych analiz w formie graficznej przedstawiono na wykresie 5. Odnotowano, że szanse na wystąpienie nadciśnienia były istotnie i około 2.5 razy wyższe wśród kobiet, u których łóżysko było położone nisko, w porównaniu do kobiet, których łóżysko było położone wysoko. Dodatkowo, szanse na wystąpienie istotnie malały wraz ze wzrostem poziomu białek PAPP-A oraz MoM PAPP-A. Średni poziom PAPP-A w grupie, w której wystąpiło nadciśnienie wyniósł M (SD) = 1.57 (0.95), natomiast w grupie bez tego powikłania średnia wartość tego parametru wyniosła M (SD) = 3.32 (2.6). Średni poziom MoM PAPP w grupie, w której wystąpiło nadciśnienie wyniósł M (SD) = 0.61 (0.47), natomiast w grupie bez tego powikłania średnia wartość tego parametru wyniosła M (SD) = 1.36 (0.63). Tabela XIII. Rezultaty jednozmienowych analiz regresji logistycznej dla nadciśnienia jako zmiennej zależnej | | OR | LI | UI | β | SE | Z | p | |------------------------|------|-------|-------|-------|-------|-------|--------| | Wiek matki | 1.07 | 0.69 | 1.67 | 0.071 | 0.222 | 0.319 | 0.75 | | Wiek prenatalny | 0.88 | 0.56 | 1.36 | -0.13 | 0.224 | - | 0.56 | | Pozycja łóżyska | 1.83 | 0.77 | 4.55 | 0.607 | 0.451 | 1.344 | 0.179 | | **Wysokość łóżyska** | **2.53** | **1.01** | **6.37** | **0.929** | **0.466** | **1.995** | **0.046** | | β-hCG | 0.66 | 0.41 | 1.02 | - | 0.231 | - | 0.068 | | MoM β-hCG | 0.64 | 0.4 | 1.01 | -0.44 | 0.234 | - | 0.06 | | **PAPP-A** | **0.21** | **0.1** | **0.39** | **-1.57** | **0.355** | **-4.424** | **<0.001** | | **MoM PAPP-A** | **0.1** | **0.04** | **0.23** | **-2.273** | **0.468** | **-4.853** | **<0.001** | Nota: OR – iloraz szans, LI i UI – dolna i górna granica 95% przedziału ufności OR, β – współczynnik regresji, SE – błąd standardowy oszacowania β, Z – statystyka testowa, p – poziom istotności Z. Wykres 5. Relacje z szansami na wystąpienie nadciśnienia a predyktorami uwzględnionymi w badaniu. Niebieskie punkty/linie prezentują przewidywane prawdopodobieństwo wystąpienia nadciśnienia dla danego poziomu/wartości predyktora. Słupki/szare obszary to 95% przedziały ufności. Na wykresach z ilościowymi predyktorami, skrzynki i punkty prezentują rozkłady obserwacji predyktora oddzielnie dla grup, w których wystąpiło i nie wystąpiło nadciśnienie. W ostatnim kroku analiz szans na wystąpienie nadciśnienia wykonano wielozmiennową regresję logistyczną, w której jednocześnie uwzględniono wszystkie ujęte w badaniu predyktory. Rezultaty tej analizy przedstawiono w tabeli XIV. Odnotowano, że jedynie MoM PAPP-A okazał się istotnym predyktorem szans na wystąpienie nadciśnienia. Tabela XIV. Rezultaty wielozmiennowej analizy regresji logistycznej dla nadciśnienia jako zmiennej zależnej. | | OR | LI | UI | β | SE | Z | p | |------------------------|------|-------|--------|---------|-------|-------|-------| | Wiek matki | 1.86 | 0.89 | 4.24 | 0.621 | 0.391 | 1.589 | 0.112 | | Wiek prenatalny | 0.54 | 0.09 | 2.27 | - | 0.787 | -0.78 | 0.435 | | | | | | 0.614 | | | | | Pozycja łóżyska | 3.26 | 0.76 | 15.9 | 1.182 | 0.762 | 1.55 | 0.121 | | Wysokość łóżyska | 0.53 | 0.09 | 2.61 | - | 0.842 | - | 0.445 | | | | | | 0.643 | | 0.764 | | | β-hCG | 2.14 | 0.04 | 26.85 | 0.762 | 1.547 | 0.493 | 0.622 | | MoM β-hCG | 0.46 | 0.04 | 19.01 | - | 1.461 | - | 0.599 | | | | | | 0.768 | | 0.526 | | | PAPP-A | 7.37 | 0.56 | 166.13 | 1.997 | 1.404 | 1.422 | 0.155 | | MoM PAPP-A | 0.01 | 0 | 0.14 | - | 1.405 | -3.13 | 0.002 | Nota: OR – iloraz szans, LI i UI – dolna i górna granica 95% przedziału ufności OR, β – współczynnik regresji, SE – błąd standardowy oszacowania β, Z – statystyka testowa, p – poziom istotności Z. Przedwczesny poród Poród przedwczesny zaobserwowano u 9 kobiet uwzględnionych w badaniu (9%). W tabeli XV przedstawiono wyniki jednozmienowych analiz regresji logistycznych dla relacji pomiędzy predyktorami a szansami na wystąpienie przedwczesnego porodu. Rezultaty tych analiz w formie graficznej przedstawiono na wykresie 6. Odnotowano brak istotnych relacji pomiędzy badanymi predyktorami a szansami na wystąpienie porodu przedwczesnego. Tabela XV. Rezultaty jednozmienowych analiz regresji logistycznej dla przedwczesnego porodu jako zmiennej zależnej | | OR | LI | UI | β | SE | Z | p | |------------------------|------|-------|--------|---------|-------|-------|-------| | Wiek matki | 1.08 | 0.41 | 2.97 | 0.077 | 0.493 | 0.157 | 0.875 | | Wiek prenatalny | 6.82 | 0.65 | 108.18 | 1.919 | 1.306 | 1.469 | 0.142 | | Pozycja lożyska | 4.33 | 0.68 | 39.93 | 1.464 | 1.003 | 1.46 | 0.144 | | Wysokość lożyska | 0.26 | 0.02 | 1.92 | - | 1.086 | - | 0.214 | | β-hCG | 93.1 | 0.9 | 50185.2| 4.534 | 2.87 | 1.58 | 0.114 | | MoM β-hCG | 0.01 | 0 | 0.84 | - | 2.793 | - | 0.098 | | PAPP-A | 0.27 | 0.01 | 10.08 | - | 1.853 | - | 0.479 | | MoM PAPP-A | 0.87 | 0.04 | 17.26 | - | 1.57 | - | 0.932 | Nota: OR – iloraz szans, LI i UI – dolna i górna granica 95% przedziału ufności OR, β – współczynnik regresji, SE – błąd standardowy oszacowania β, Z – statystyka testowa, p – poziom istotności Z. Wykres 6. Relacje z szansami na wystąpienie porodu przedwczesnego a predyktorami uwzględnionymi w badaniu. Niebieskie punkty/linie prezentują przewidywane prawdopodobieństwo wystąpienia porodu przedwczesnego dla danego poziomu/wartości predyktora. Słupki/szare obszary to 95%-owe przedziały ufności. Na wykresach z ilościowymi predyktorami, skrzynki i punkty prezentują rozkłady obserwacji predyktora oddzielnie dla grup, w których wystąpił i nie wystąpił poród przedwczesny. V. Dyskusja Wyniki uzyskane w niniejszej pracy pozwoliły na zidentyfikowanie nieznanych dotychczas właściwości diagnostycznych prenatalnego testu podwójnego, wykonywanego w I trymestrze ciąży u pacjentek pomiędzy 11+0 a 13+6 tygodniem trwania ciąży, a szczególnie jego właściwości predykcyjnych pod względem zwiększonego ryzyka wystąpienia nadciśnienia tętniczego w korelacji z umiejscowieniem przyczepu lożyskowego. Wszystkie pomiary biometryczne płodu i oznaczenia stężeń, które posłużyły do opracowania wyników zostały przeprowadzone zgodnie z wytycznymi Fundacji Medycyny Płodu (FMF). Badanie stężeń β-HCG i PAPP-A w surowicy krwi kobiety ciężarnej w połączeniu z obrazowaniem ultrasonograficznym stanowi podstawę nieinwazyjnej diagnostyki w ciąży. Wysoka czułość i swoistość badania w kierunku detekcji trisomii chromosomów 13, 18 i 21 oraz brak dodatkowych czynników ryzyka poronienia, sprawia, że test podwójny jest dobrym narzędziem do diagnostyki przesiewowej [11, 18]. Ciążowe białko osoczowe A (PAPP-A) jest markerem biochemicznym, który stanowi nieroziłączny element badań prenatalnych w pierwszym trymestrze ciąży w kierunku wykrywania aberracji chromosomalnych. Może wiązać się również z dodatkowymi korzyściami w postaci rozszerzenia możliwości przewidywania prawdopodobieństwa wystąpienia stanu przedrzucawkowego. Informacje te mają istotną wartość kliniczną, zwłaszcza w przypadku pacjentek, u których mogą wystąpić poważne problemy zdrowotne bez uchwytnej przyczyny [5, 24, 97]. Nadciśnienie tętnicze wywołane ciążą i stan przedrzucawkowy są jedną z głównych przyczyn zachorowalności i zgonów wśród ciężarnych. Stan przedrzucawkowy występuje u 2,8% ciężarnych w krajach rozwijających się i rocznie powoduje około 60 000 zgonów ciężarnych. Najczęściej występującymi powikłaniami w przebiegu nadciśnienia indukowanego ciążą i stanu przedrzucawkowego wśród ciężarnych są: niewydolność wątroby, zespół HELLP, niewydolność nerek, niewydolność serca i krwawienia do ośrodkowego układu nerwowego. Nadciśnienie indukowane ciążą, oraz jego następstwa w postaci stanu przedrzucawkowego i rzucawki, wpływa niekorzystnie na rozwój płodu, przyczyniając się do wewnętrzmacicznego ograniczenia wzrastania płodu, wcześniactwa, poronień i zgonów okołoporodowych [47, 48]. Liczne badania naukowe potwierdzają istotną rolę stężeń białka PAPP-A ze zwiększonym ryzykiem występowania nadciśnienia tętniczego indukowanego ciążą [98]. Wykazano, że ciąże z niskimi stężeniami PAPP-A są istotnie związane ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia nadciśnienia indukowanego ciążą, zdiagnozowanego po upływie 20 tygodni trwania ciąży. Pomimo wykluczenia z grupy badawczej kobiet z przewlekłym nadciśnieniem tętniczym i pacjentek z nadciśnieniem tętniczym w ciąży poprzedniej w wywiadzie, udowodniono, że ścisła kontrola oraz wczesne wdrożenie profilaktyki może zapobiec poważnym następstwom nadciśnienia w ciąży. PAPP-A jest biomarkerem, który stanowi nieodłączny element rutynowych badań przesiewowych w I trymestrze ciąży w kierunku diagnostyki ryzyka wystąpienia trisomii 13, 18 i 21 u płodu. Może też stanowić dodatkowe źródło informacji we wczesnej diagnostyce rozwoju nadciśnienia indukowanego ciąży. Pomiar ten może być przydatny klinicznie, szczególnie w grupie pacjentek predysponujących do wystąpienia nadciśnienia w ciąży. Wczesna diagnostyka i profilaktyka nadciśnienia indukowanego ciąży jest niezwykle istotna dla polepszenia wyników terapeutycznych u kobiet ciężarnych zagrożonych rozwojem nadciśnienia indukowanego ciąży i stanu przedrzucawkowego. Wczesne postawienie trafnej diagnozy umożliwia klinicystom wdrożenie ukierunkowanego leczenia i zintensyfikowanie opieki ciążowej i śródpłodowej nad pacjentką. Gwarantuje tym samym obniżenie zachorowalności i śmiertelności związanej bezpośrednio z powyższą patologią [100]. Pomimo rozbudowanej bazy danych, nie udało się wykazać wartości diagnostycznych w prognozowaniu nadciśnienia w odniesieniu do stężeń β-hCG w surowicy pacjentek badanych testem podwójnym. Dugoff i wsp. [76] wykazał, że stężenie β-hCG we krwi ciężarnych wykazuje możliwości diagnostyczne w kierunku wystąpienia nadciśnienia dopiero po ukończeniu pierwszego trymestru ciąży. Podwyższone wartości stężeń β-hCG w drugim trymestrze ciąży mogą wskazywać na zaburzenia w perfuzji lożyskowej, ale nie odnajdują odzwierciedlenia w wynikach uzyskiwanych w I trymestrze. Dlatego też na podstawie tych badań można stwierdzić, że analiza wolnej podjednostki β-hCG wśród pacjentek poddanych badaniom prenatalnym w I trymestrze ciąży, nie jest istotna klinicznie we wczesnym rozpoznawaniu chorób u ciężarnych. Staboulidou i wsp. [16] w badaniu przeprowadzonym na grupie 165 pacjentek dokonali pomiaru indeksu pulsacji w przewodzie żylnym i oznaczeń typowych dla badań prenatalnych w pierwszym trymestrze ciąży. Wykazali, iż wśród pacjentek, u których w przebiegu ciąży rozwinał się stan przedrzucawkowy, stężenia białka osoczowego A pomiędzy 11 a 13 tygodniem ciąży wynosiło <0.6 MoM i było zauważalnie niższe niż w grupie kontrolnej. Podobne obserwacje zostały dokonane przez Suchaya L. i wsp. [64] Przeprowadzili oni rozległe badania na grupie 6887 kobiet w populacji Tajskiej, pod kątem przydatności wartości diagnostycznych stężeń PAPP-A w ocenie ryzyka wystąpienia stanu przedrzucawkowego. W zaprezentowanych wynikach stwierdzono, iż ciąże ze stężeniami PAPP-A < 10 percentyla w pierwszym trymestrze, wykazują istotną predyspozycję do wczesnego rozwoju stanu przedrzucawkowego z czułością sięgającą 26.1%. Specyficzność przeprowadzonego testu oznaczono na poziomie 90.8%. Jako inne czynniki ryzyka skorelowane z niskimi poziomami stężeń białka PAPP-A wskazano niską masę urodzeniową, poród przedwczesny i IUGR. Podobne wyniki uzyskali także inni badacze. W moich badaniach, w celu potwierdzenia doniesień zaprezentowanych przez wspomnianych wyżej autorów, przeprowadzono analizy regresji logistycznych pomiędzy predyktorami (wiek matki, czas trwania ciąży, lokalizacja trofoblastu, stężenia β-hCG, PAPP-A oraz ich MoM) a szansami na wystąpienie nadciśnienia indukowanego ciąży. Szanse na wystąpienie nadciśnienia indukowanego ciąży istotnie malały wraz ze wzrostem stężeń osoczowego białka PAPP-A oraz jego MoM. Analizując szanse występowania nadciśnienia przeprowadzono badanie wielozmienną regresją logistyczną z uwzględnieniem wszystkich predyktorów. Udowodniono, iż wartość wielokrotności mediany dla PAPP-A jest istotnym wskaźnikiem w prognozowaniu wystąpienia nadciśnienia indukowanego ciąży. Otrzymane wyniki pozwoliły na postawienie wniosku, iż wczesna identyfikacja grup ryzyka pacjentek zagrożonych wystąpieniem nadciśnienia indukowanego ciąży i stanem przedrzucawkowym ma niekwestionowane znaczenie dla medycyny perinatalnej umożliwiając wdrożenie interdyscyplinarnej opieki już na wczesnym etapie ciąży, tym samym przyczyniając się do zmniejszenia powikłań w przebiegu ciąży i obniżeniu śmiertelności okołoporodowej. Pomimo, otrzymania obiecujących wyników badań, odnośnie niskich stężeń białka PAPP-A, i ich wartości predykcyjnych w przewidywaniu powikłań wczesnej ciąży, czułość testu PAPP-A pozostaje zbyt niska, by być markerem z wyboru. Jednakże, ścisła obserwacja pacjentek z grupy ryzyka, u których stwierdzono niskie stężenia PAPP-A o nieznanej etiologii oraz zastosowanie kwasu acetylosalicylowego 150mg dziennie [66,67,68], może zapobiec rozwojowi stanu przedrzucawkowego zagrażającego zdrowiu i życiu matki oraz płodu. Istnieje wiele doniesień wskazujących na zwiększone ryzyko nadciśnienia w ciąży i stanu przedrzucawkowego u pacjentek otyłych, dlatego też z grupy badanej na etapie planowania badania, wykluczono pacjentki z nadwagą, wyliczoną ze wskaźnika BMI (Body Mass Index) <25. Krantz D.A. i wsp. [88] w badaniach przeprowadzonych w grupie 51 206 kobiet ciężarnych wykazali znaczne spadki stężeń wolnej podjednostki β-hCG i osoczowego białka ciążowego wraz ze wzrostem masy ciała matki, przy zachowaniu prawidłowych wymiarów przezierności karkowej. Było to prawdopodobnie spowodowane rozcieńczeniem badanej próbki krwi w związku ze zwiększoną całkowitą objętością krwi w organizmie pacjentek otyłych. Podobne wyniki otrzymali Akolekar i wsp. [13], którzy przeprowadzili badania na grupie 32 850 kobiet ciężarnych i wykazali podwyższone ryzyko wystąpienia stanu przedrzucawkowego wśród kobiet o podwyższonym wskaźniku masy ciała (BMI) w pierwszym trymestrze ciąży. Pacjentki otyłe zostały wykluczone z badania. Poród przedwczesny oznacza zakończenie ciąży pomiędzy 23 a 37 tygodniem ciąży. Częstotliwość występowania porodu przedwczesnego w Europie wynosi 6,2%. W Polsce w 2010 r. poród przedwczesny wystąpił w 6,7% wszystkich ciąży [84]. Etiologia porodu przedwczesnego nie została dotychczas ostatecznie wyjaśniona. Smith i wsp. [23] w pracy opublikowanej w 2002 r. wykazali, iż występuje korelacja pomiędzy obniżonymi stężeniami białka PAPP-A a zwiększonym ryzykiem wystąpienia porodu przedwczesnego. U kobiet, u których stężenie PAPP-A wynosiło poniżej 5 percentyla, w badaniach przesiewowych w pierwszym trymestrze ciąży, ryzyko porodu przedwczesnego wzrastało niemal trzykrotnie pomiędzy 24 a 32 tygodniem trwania ciąży (iloraz szans 2,9) oraz dwukrotnie pomiędzy 33 a 36 tygodniem ciąży (iloraz szans 2,4). She i wsp. [99] w badaniach z 2007 r. na grupie 2621 kobiet w pierwszym trymestrze ciąży, wykazali istotne statystycznie zależności pomiędzy obniżonymi stężeniami PAPP-A MoM a zwiększonym ryzykiem wystąpienia porodu przedwczesnego przed ukończeniem 37 tygodnia ciąży. Dowiedli, iż zwiększenie wartości MoM w pierwszym trymestrze ciąży o 0,3 MoM zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia porodu przedwczesnego o 85%. Patil M. i wsp. [24] w badaniach opublikowanych w 2013 r. przeprowadzili analizę na 524 ciężarnych. W grupie pacjentek z niskimi stężeniami PAPP-A <0,5 MoM (≤5 percentyla) występowało o 2,3 razy zwiększone ryzyko porodu przedwczesnego przed ukończeniem 34 tygodnia ciąży oraz podwyższone ryzyko poronienia (1-4%) przed 20 tygodniem. Dodatkowo wykazał zwiększone ryzyko nadciśnienia indukowanego ciążą skorelowanego z obniżonymi stężeniami PAPP-A. W żadnej z wyżej wspomnianych prac nie odnotowano wartości statystycznej oznaczeń stężeń β-HCG w surowicy krwi. Wyniki uzyskane w mojej pracy są uzupełnieniem wyżej wymienionych badań, w których zaobserwowano istotny związek pomiędzy wartościami stężeń osoczowego białka A a ryzykiem wystąpienia porodu przedwczesnego. W analizie statystycznej przeprowadzono jednozmienne analizy regresji statystycznych, dla relacji pomiędzy predyktorami a zwiększonym ryzykiem wystąpienia porodu przedwczesnego. W małej grupie badawczej odnotowano brak istotnych relacji pomiędzy stężeniami wskaźników biochemicznych osoczowego białka A oraz wolnej podjednostki β-hCG a ryzykiem wystąpienia porodu przedwczesnego. Hipotrofia płodu stwierdzana jest w przypadku, gdy masa płodu znajduje się poniżej 10 percentyla w stosunku do wieku ciążowego. Wielu autorów wskazuje na związek pomiędzy obniżonymi wartościami stężeń PAPP-A w surowicy ciężarnych a zwiększonym ryzykiem wystąpienia wewnątrzmacicznego wzrastania płodu. J.N. Karim i A. Sau [22] w latach 2008-2010 przeprowadzili badania na grupie 315 pacjentek w pierwszym trymestrze ciąży, którym oznaczono stężenia białka PAPP-A we krwi obwodowej. Zaprezentowali, że kobiety z obniżonymi stężeniami białka PAPP-A są narażone w większym stopniu na utratę ciąży związaną z IUGR. Mogłoby to być wynikiem wczesnych zaburzeń perfuzji lożyskowej. We wnioskach zasugerowali, że kompleksowa opieka nad ciężarnymi o obniżonym stężeniu PAPP-A może poprawić wyniki położnicze. J.D. Salving i wsp. [75] przeprowadzili prospektywne badanie kohortowe na 8347 pacjentkach, u których dokonano oceny stężenia białka PAPP-A w surowicy w pierwszym trymestrze ciąży. W oparciu o uzyskane wyniki badań, uzupełnione o pomiary biometryczne płodu za pomocą ultrasonografii, dokonano analizy korelacji pomiędzy stężeniami białka PAPP-A a ryzykiem IUGR. W wynikach badań udowodnili, że obniżone wartości stężeń osoczowego białka PAPP-A poniżej 0.3 MoM wykazywały związek z niemalże dwukrotnie większym ryzykiem zahamowania wewnątrzmacicznego wzrostu płodu w zestawieniu z wynikami pacjentek o wyższych stężeniach białka PAPP-A. W badaniu ustalono również, że niskie stężenia PAPP-A związane są również z wolniejszym wzrostem płodu przed ukończeniem 20 tygodnia ciąży. Dodatkowo, zaobserwowano, że wysokie stężenia PAPP-A (≥3.0 MoM) wykazywały związek ze wzrostem płodu mieszczącym się powyżej 90 centyla. Zbliżone wyniki uzyskali także Krantz D. i wsp. w badaniach kohortowych z udziałem 8012 pacjentek. Badacze poddali analizie wyniki badania przesiewowego w pierwszym trymestrze ciąży w kierunku trisomii 21 i 18, w oparciu o wyniki stężeń β-HCG i PAPP-A. Wykazali, że ekstremalnie niskie poziomy PAPP-A i wolnej podjędnostki β-HCG < 1 percentyla wiązały się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia IUGR. Dugoff L. i wsp. [76] w swoich badaniach sprawdzali czy stężenia białka PAPP-A, wolnej podjędnostki β-HCG oraz przezierność karkowa płodu są związane z powikłaniami położniczymi. Pomiarów dokonano u 34 271 pacjentek pomiędzy 10+3 a 13+6 tygodniem trwania ciąży. Analiza zebranych danych pozwoliła na stwierdzenie, że kobiety z niskimi stężeniami białka PAPP-A ≤5 percentyla są częściej narażone na poronienie, IUGR, nadciśnienie ciążowe i stan przedrzucawkowy oraz poród przedwczesny. Dodatkowo wykazali, że przezierność karkowa płodu znajdująca się ≥99 percentyla siatki centylowej oraz stężenia β-HCG ≤1 percentyla mogą być związane z zwiększonym ryzykiem poronienia. W oparciu o doniesienia opublikowane przez wymienionych autorów w badaniu, które posłużyło do napisania niniejszej pracy, do analizy siły predykcyjnej wybranych markerów w IUGR zastosowano jednozmienne analizy regresji logistycznych dla relacji między predyktorami a powiklaniem IUGR. Stężenia białka PAPP-A okazały się istotnym predyktorem IGUR. Na podstawie analizy statystycznej stwierdzono, iż im niższy jest poziom tego białka, tym większe ryzyko wystąpienia IUGR. W dostępnej literaturze wykazano, iż lokalizacja łożyska ma istotny wpływ na przebieg całej ciąży [100,101]. Nieprawidłowo zlokalizowane łożysko prowadzi do poważnych powikłań ciąży, takich jak zahamowanie wzrastania płodu (IUGR), krwawienia, krwotoki, przedwczesne odklejenie łożyska i obumarcie płodu. W krytycznych przypadkach mogą również prowadzić do śmierci matki. Łożysko zlokalizowane w dniu macicy może być przyczyną przedwczesnego pęknięcia błon płodowych, co zostało szerzej opisane przez Hadley et al. [101]. Shumaila [102] w swoich badaniach stwierdził istotny związek pomiędzy lokalizacją łożyska na ścianie tylnej a zwiększonym ryzykiem porodu przedwczesnego. Wysunął hipotezę, iż jest to uwarunkowane zmniejszonym ukrwieniem tego obszaru, ponieważ ściana tylna jest dłuższa i nieznacznie grubsza w porównaniu do ściany przedniej. Zaobserwował korelację pomiędzy łożyskiem zlokalizowanym na ścianie przedniej a zwiększoną częstością występowania nadciśnienia tętniczego w ciąży, IUGR, cukrzycy ciążowej i odklejaniem łożyska. Z kolei Warland [100] w swoich badaniach wykazał, że ryzyko martwego porodu jest statystycznie wyższe w przypadku łożyska zlokalizowanego na ścianie tylnej. Badania Ito [20] wykazały, że miejsce lokalizacji łożyska nie wpływa na zwiększenie ryzyka wystąpienia IUGR u płodu. Ito nie różnicował lokalizacji łożyska na przedniej lub tylnej ścianie, a skupił się na pozycji niskie/wysokie. Uważa się, że łożyska zlokalizowane w bliskim sąsiedztwie tętnic macicznych bądź jajnikowych, mogą być lepiej zaopatrzone w krew w stosunku do łożysk usadowionych na przedniej lub tylnej ścianie. Dotychczas nie pojawiły się w literaturze naukowej jednoznaczne odpowiedzi na pytanie, czy lokalizacja łożyska w pierwszym trymestrze ciąży ma wartość predykcyjną w prognozowaniu wystąpienia powikłań w przebiegu ciąży. Brakuje dużych badań, które analizowałyby wyniki badań ultrasonograficznych uzyskanych w grupie pacjentek ciężarnych w trakcie badań przesiewowych pierwszego trymestru. Z wyników uzyskanych w badaniach własnych wynika, iż niska lokalizacja łożyska może czterokrotnie zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia IUGR, co jest skorelowane z niskim poziomem PAPP-A w osoczu ciężarnej. Dotychczas dostępne publikacje nie poruszają tematu lokalizacji łożyska jako wartości predykcyjnej powikłań ciąży w pierwszym trymestrze ciąży. Dlatego też temat ten stanowi wyzwanie do dalszej pracy badawczej i naukowej. Głównym celem niniejszego badania było określenie związku między niskimi stężeniami wartości białka osoczowego A (PAPP-A) w surowicy krwi pacjentek ciężarnych uzyskanych w badaniach przesiewowych w pierwszym trymestrze ciąży a określeniem zwiększonego ryzyka występowania nadciśnienia indukowanego ciążą, IUGR i porodu przedwczesnego. Na podstawie analiz statystycznych przeprowadzonych w oparciu o wyniki biochemiczne i biometryczne stwierdzono, iż szanse na wystąpienie IUGR są ściśle skorelowane z ryzykiem wystąpienia tego powikłania. Średni poziom PAPP-A w grupie, w której wystąpiło IGUR wyniósł M (SD) = 1.57 (0.71), natomiast w grupie bez tego powikłania średnia wartość parametru wyniosła M (SD) = 3.04 (2.23). Pozwoliło to na postawienie wniosku, że im niższe jest stężenie białka osoczowego A tym większe szanse na obserwacje IUGR w przebiegu poszczególnych ciąży. Dodatkowo, zgromadzone dane w obliczeniach statystycznych wykazały związek pomiędzy obniżonymi wartościami PAPP-A a zwiększonym ryzykiem wystąpienia nadciśnienia indukowanego ciąży. Średni poziom PAPP-A, w grupie, w której wystąpiło nadciśnienie, wyniósł M (SD) = 1.57 (0.95), natomiast w grupie bez tego powikłania średnia wartość parametru wyniosła M (SD) = 3.32 (2.6). Średni poziom MoM PAPP w grupie, w której wystąpiło nadciśnienie wyniósł M (SD) = 0.61 (0.47), natomiast w grupie bez tego powikłania średnia wartość tego parametru wyniosła M (SD) = 1.36 (0.63). Wykonane analizy, pozwoliły na postawienie stwierdzenia, iż szanse na wystąpienie nadciśnienia indukowanego ciążą istotnie malały wraz ze wzrostem poziomu białek PAPP-A oraz ich wartości MoM. Z badania na etapie planowania, wykluczono pacjentki z czynnikami ryzyka wystąpienia nadciśnienia. W badaniach opisywanych w niniejszej pracy, potwierdzono wartość predykcyjną lokalizacji lożyska. W przeprowadzonych badaniach ultrasonograficznych opisywano lokalizację lożyska w dwóch wariantach, nisko/wysoko. Dowiedziono, iż niska lokalizacja lożyska dwuipółkrotnie razy częściej współwystępuje z nadciśnieniem indukowanym ciążą oraz czterokrotnie częściej z wewnątrzmacicznym ograniczeniem wzrastania płodu. Dotychczas nie opisano tego zjawiska w żadnych dostępnych opracowaniach naukowych. Pacjentki, u których stwierdzono obniżone stężenia poziomu białka PAPP-A we krwi obwodowej w pierwszym trymestrze ciąży, należy uznać za znajdujące się w grupie zwiększonego ryzyka wystąpienia nadciśnienia indukowanego ciążą oraz wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrastania płodu. Ze względu na ograniczoną grupę badawczą, potrzebne są dalsze, bardziej rozległe badania oceny stężeń PAPP-A oraz lokalizacji trofoblastu w rutynowych badaniach przesiewowych I trymestru. VI. Wnioski 1. Obniżone wartości stężeń białka PAPP-A w surowicy krwi kobiet ciężarnych mają istotny związek z podwyższonym ryzykiem wystąpienia nadciśnienia indukowanego ciążą. 2. Uzyskane w niniejszej pracy wyniki sugerują, że pacjentki z niskimi wartościami stężeń białka PAPP-A w surowicy krwi zagrożone są wystąpieniem zahamowania wzrostu płodu w czasie trwania ciąży. 3. Na podstawie przeprowadzonych analiz nie stwierdzono związku pomiędzy wynikami badań biochemicznych a zwiększonym ryzykiem wystąpienia porodu przedwczesnego. 4. Wnikliwa ocena lokalizacji łożyska w trakcie badań ultrasonograficznych przeprowadzonych w I trymestrze ciąży pozwala na wczesną identyfikację grupy pacjentek mogących predysponować do wystąpienia nadciśnienia indukowanego ciążą i zahamowania wzrostu płodu. 5. Szczegółowa analiza wyników uzyskanych w trakcie przesiewowych badań prenatalnych w I trymestrze ciąży może wpłynąć na poprawienie jakości opieki perinatalnej nad kobietą ciężarną. VII. Streszczenie w języku polskim Diagnostyka prenatalna stanowi nieodłączny element współczesnej perinatologii. Zaburzenia rozwojowe i genetyczne płodu diagnozuje się w przypadku około 5% wszystkich ciąży. Według danych statystycznych udostępnionych przez Główny Urząd Statystyczny w roku 2019 w Polsce zanotowano nieco poniżej 400 000 żywych urodzeń, co może wskazywać, iż zaburzenia rozwojowe mogły wystąpić nawet u 20 000 noworodków. Ciąża, pomimo, że jest uznawana za stan fizjologiczny, może prowadzić do wystąpienia zaburzeń stwarzających realne zagrożenie dla życia i zdrowia matki oraz jej dziecka. Najczęściej do powikłań w przebiegu ciąży dochodzi na skutek chorób współistniejących u matki w okresie przedkonceptyjnym. Innym powodem poważnych powikłań w rozwoju płodu i przebiegu ciąży są nieprawidłowości w procesach implantacji i rozwoju lożyska. Są one trudne klinicznie do zdiagnozowania i leczenia. Głównym celem badań prenatalnych przeprowadzanych w okresie pomiędzy 11+0 a 13+6 tygodniem ciąży jest określenie ryzyka występowania najczęstszych aberracji chromosomalnych tzn. Zespołu Downa (trisomii chromosomu 21), zespołu Edwardsa (trisomii chromosomu 18) oraz zespołu Patau (trisomii chromosomu 13). Celem niniejszej pracy była ocena wartości diagnostycznej testu podwójnego do wczesnej identyfikacji pacjentek zagrożonych wystąpieniem nadciśnienia indukowanego ciążą, zahamowaniem wzrost płodu i porodem przedwczesnym. Ocenie poddano wartości pomiarów biometrycznych płodu oraz oznaczenia stężeń ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej i osoczowego białka PAPP-A we krwi ciężarnej. Do badania zakwalifikowano 100 pacjentek ciężarnych, w pojedynczej niepowikłanej ciąży. Wszystkie pacjentki objęte badaniem miały wykonany podwójny test przesiewowy pomiędzy 11+0 a 13+6 tygodniem trwania ciąży, w kierunku wykrywania aberracji chromosomalnych u płodu. Dodatkowo zebrane dane uzupełniono o wywiad i informacje zawarte w historii choroby pacjentek. Wyniki badań wykazały, że obniżone wartości stężeń osoczowego białka PAPP-A mogą świadczyć o zwiększonym ryzyku rozwoju nadciśnienia indukowanego ciążą po 20 tygodniu jej trwania. Ponadto, uzyskane wyniki sugerują możliwość potencjalnego zastosowania lokalizacji lożyska do prognozowania wystąpienia powikłań ciąży, takich jak nadciśnienie i zahamowanie wzrastania płodu, tym samym poprawiając jakość opieki perinatalnej. Prenatal diagnosis is an integral part of modern perinatology. Fetal developmental and genetic disorders are diagnosed in about 5% of all pregnancies. According to statistical data provided by the Central Statistical Office in 2019, there were just under 400,000 live births in Poland, which may indicate that developmental disorders could occur in up to 20,000 newborns. Pregnancy, although considered a physiological state, may lead to the occurrence of disorders that pose a real threat to the life and health of the mother and her child. The most common complications during pregnancy occur as a result of co-morbidities in the mother during the preconception period. Another reason for serious complications in the development of the fetus and the course of pregnancy are abnormalities in the processes of implantation and development of the placenta. They are clinically difficult to diagnose and treat. The main goal of prenatal tests carried out between $11^{+0}$ and $13^{+6}$ weeks of pregnancy is to determine the risk of the most common chromosomal aberrations, i.e. Down syndrome (chromosome 21 trisomy), Edwards syndrome (chromosome 18 trisomy) and Patau syndrome (chromosome 13 trisomy). The aim of this study was to evaluate the diagnostic value of the double test for early identification of patients at risk of pregnancy-induced hypertension, fetal growth retardation and preterm delivery. The values of fetal biometric measurements and the concentration of human chorionic gonadotropin and plasma PAPP-A protein in pregnant blood were assessed. 100 pregnant patients in a single uncomplicated pregnancy were qualified for the study. All patients included in the study had a double screening test between $11^{+0}$ and $13^{+6}$ weeks of gestation to detect fetal chromosomal aberrations. Additionally, the collected data was supplemented with the patient's medical history and information. Study results have shown that a decrease in plasma PAPP-A levels may indicate an increased risk of developing pregnancy-induced hypertension after 20 weeks of pregnancy. Moreover, the obtained results suggest the possibility of the potential use of placenta localization to predict the occurrence of pregnancy complications, such as hypertension and fetal growth retardation. Taking such tests improves the quality of perinatal care. IX. Wykaz piśmiennictwa 1. Kosinski M., Ferreira J.S., Lipa M., Kajurek M., Kurlenko K., Michalska P., Wielgos M., Preferences and expectations among Polish women regarding prenatal screening. Ginekol Pol 2019, vol. 90, no. 9, 544-548. 2. Stembalska A., Łaczmańska I., Dudarewicz L., Nieinwazyjne badania prenatalne w diagnostyce aneuploidii chromosomów 13,18, i 21 – aspekty teoretyczne i praktyczne. Ginekol Pol. 2011, 82, 126-132. 3. Syngelaki A., Chelemen T., Dagklis T., Allan L., Nicolaides K.H., Challenges in the diagnosis of fetal non-chromosomal abnormalities at 11-13 weeks. Prenat Diagn 2011, 31, 90-102. 4. Nicolaides K.H., Screening for fetal aneuploidies at 11 to 13 weeks. Prenat Diagn 2011, 31, 7-15. 5. Mandarynka-Stankewycz S., Perenc M., Dec G., Sieroszewski P., Nieinwazyjny test prenatalny w I trymestrze ciąży (pomiar NT oraz oznaczenie β-hCG i PAPP-A) w diagnostyce wad płodu w populacji polskiej – porównanie biochemicznych norm własnych i danych światowych. Ginekol Pol. 2009, 80, 851-855. 6. Sieroszewski P., Suzin J., Baś-Budecka E., Test zintegrowany - bezpieczny screening dla wykrywania wad płodu w ciąży. Ginekol Pol. 2004, 75, 197-202. 7. Abu-Rustum R.S., Daou L., Abu-Rustum S.E., Role of first trimester sonography in the diagnosis of aneuploidy and structural fetal anomalies. J Ultrasound Med 2010; 29: 1445–1452. 8. Borowski D., Pietryga M., Basta P., Cnota W., Czuba B., Dubiel M., Fuchs T., Huras H., Iciek R., Jaczyńska R., Kaczmarek P., Kosiński P., Kwiatkowski S., Nocuń A., Pomorski M., Ropacka-Lesiak M., Rybak-Krzyszkowska M., Sieroszewski P., Węgrzyn P., Wiecheć M., Wielgoś M., Zimmer M., Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie przesiewowej diagnostyki ultrasonograficznej w ciąży o przebiegu prawidłowym- 2020 rok. Gin. Perinat. Prakt. 2020, vol 5, no. 2, 63-75. 9. Cnota W., Borowski D., Włoch A., Węgrzyn P., Wielgoś M., Wójtowicz D., Sodowski K., Czuba B., Pomiar kąta twarzowo-szczękowego u płodów pomiędzy 11+0 a 13+6. Tygodniem ciąży. Zastosowanie w diagnostyce prenatalnej trisomii 21. Ginekol Pol. 2013, 84, 624-629. 10. Dhaifalah I., Santavy J., Zapletalova J., Screening for chromosomal anomalies in the first trimester: A report on the first year of prospective screening for chromosomal anomalies in the first trimester in the Czech Republic. Biomed Pap Med Fac Univ Palacky Olomouc Czech Repub. 2006, 150, 275-278. 11. Nicolaides H.K., Syngelaki A., Ashoor G., Birdir C., Touzet G., Noninvasive prenatal testing for fetal trisomies in a routinely screened first-trimester population. Am J Obstet Gynecol. 2012, 207, 374.e1-6 12. Velauthar L., Plana M.N., Kalidindi M., Zamora J., Thilaganathan B., Illanes S.E., Khan K.S., Aquilina J., Thangaratinam S., First-trimester uterine artery Doppler and adverse pregnancy outcome: a meta-analysis involving 55,974 women. Ultrasound Obstet Gynecol. 2014; 43(5): 500–507. 13. Akolekar R., Syngelaki A., Sarquis R., Zvanca M., Nicolaides K.H., Prediction of early, intermediate and late pre-eclampsia from maternal factors, biophysical and biochemical markers at 11-13 weeks. Pren Diag, 2011, 31:66-74. 14. Yu J., Shixia C. Z., Wu Y., Duan T., Inhibin A, activin A, placental growth factor and uterine artery Doppler pulsatility index in the prediction of pre-eclampsia. Ultrasound Obstet Gynecol, 2011, 37:528-533. 15. Vandenberhje G., Mensink I., Twisk J.W.R., Blankenstein M.A., Heijboer A.C., van Vugt J.M.G., First trimester screening for intra-uterine growth restriction and early-onset pre-eclampsia. Prenat Diagn 2011, 31, 955-961. 16. Staboulidou I., Galindo A., Maiz N., Karagiannis G., Nicolaides K.H., First trimester Uterine Artery Doppler and Serum Pregnancy-Associated Plasma Protein-A in Preeclampsia and Chromosomal Defects. Fetal Diagn Ther, 2009, 25: 336-339. 17. Bijok J., Gorzelnik K., Massalska D., Ilnicka A., Pawłowska B., Zimowski J.G., Kucińska-Chahwan A., Jakiel G., Roszkowski T., Nieinwazyjna diagnostyka prenatalna najczęstszych aneuploidii na podstawie płodowego DNA we krwi matki – doniesienia wstępne. Ginekol Pol. 2014, 85, 208-213. 18. Soergel P, Pruggmayer M, Schwerdtfeger K, Muhlahaus K., Scharf A., Screening for trisomy 21 with maternal age, fetal nuchal translucency and maternal serum biochemistry at 11-14 weeks. Fetal Diagn Ther. 2006, 21, 264-268. 19. Karagiannis G., Akolekar R., Sarquis R., Wright D., Nicolaides K.H., Prediction of small-for-gestation neonates from biophysical and biochemical markers at 11-13 weeks. Fetal Diagn Ther. 2011; 29(2): 148–154. 20. Ito Y, Shono H, Shono M, Muro M, Uchiyama A, Sugimori H. Resistance index of uterine artery and placental location in intrauterine growth retardation. Acta Obstet Gynecol Scand. 1998;77:385–90. 21. Sieroszewski P., Slowakiewicz K., Perenc M., Interpretacja fałszywie dodatnich wyników biochemicznych testów prenatalnych. Ginekol Pol. 2010, 81, 210-214. 22. Karim J.N., Sau A., Low pregnancy associated plasma protein-A in the 1st trimester: Is it a predictor of poor perinatal outcome? J Obstet Gynaecol 2013, 33(4), 351-4. 23. Smith GC, Stenhouse EJ, Crossley JA, Aitken D.A., Cameron A.D., Connor J.M., Early pregnancy levels of pregnancy-associated plasma protein a and the risk of intrauterine growth restriction, premature birth, preeclampsia, and stillbirth. J Clin Endocrinol Metab 2002, 87, 1762–1767 24. Patil M., PanchanadikarT. Wagh G., Variation of Papp-A Level in the First Trimester of Pregnancy and Its Clinical Outcome J Obstet Gynaecol India. 2014 Apr; 64(2): 116–119. 25. Iles R., Chard T., Molecular insights into the structure and function of human chorionic gonadotrophin. J Mol Endocrinol. 1993, 10, 217–234. 26. Cole L. Human chorionic gonadotropin and associated molecules. Expert Rev Mol Diagn. 2009, 9, 51–73. 27. Głodek A., Kubiczak M., Urbaniak P., Walkowiak G., Nowak-Markowitz E., Jankowska A., Ludzka gondotropina kosmówkowa – znany hormon o nieznanych funkcjach. Ginekol Pol. 2012, 83, 766–771. 28. Cole L. New discoveries on the biology and detection of human chorionic gonadotropin. Reprod Biol Endocrinol. 2009, 7, 1–37. 29. Szmidt M., Sysa P., Niemiec T., Urbańska K., Bartyzel B., Regulation of apoptosis in endometrium preparation for menstruation or embryo implantation. Ginekol Pol. 2010, 81, 856–859. 30. Rull K., Laan M., Expression of beta-subunit of HCG genes during normal and failed pregnancy. Hum Reprod. 2005, 20, 3360–3368. 31. Cole L., Individual deviations in human chorionic gonadotropin concentrations during pregnancy. Am J Obstet Gynecol. 2011, 204, 349 e1–7. 32. Bogart, M.H, Golbus, M.S., Sorg, N.D. and Jones O.W. Human chorionic gonadotropin levels in pregnancies with aneuploid fetuses. Prenat. Diagn., 1989, 9, 379–384. 33. Lin T.M., Galbert S.P., Kiefer D., Spellacy W.N., Gall S., Characterization of four human pregnancy-associated plasma proteins. Am J Obstet Gynecol. 1974; 118: 223–36. 34. Silahtaroglu A.N., Tumer Z., Kristensen T., Sottrup-Jensen L., Tommerup N., Assignment of the human gene for pregnancy-associated plasma protein A (PAPPA) to 9q33.1 by fluorescence in situ hybridization to mitotic and meiotic chromosomes. *Cytogenet Cell Genet.* 1993; 62: 214–16. 35. Popken-Harris P., Checkel J., Loegering D., Madden B., Springett M., Kephart G., Regulation and processing of a precursor form of eosinophil granule major basic protein (ProMBP) in differentiating eosinophils. *Blood.* 1998; 92: 623–31 36. Conover C.A., Bale L.K., Overgaard M.T., Johnstone E.W., Laursen U.H., Fuchtbauer E.M., Metalloproteinase pregnancy-associated plasma protein A is a critical growth regulatory factor during fetal development. *Development.* 2004; 131: 1187–94. 37. Sun I.Y., Overgaard M.T., Oxvig C., Giudice L.C., Pregnancy-associated plasma protein A proteolytic activity is associated with the human placental trophoblast cell membrane. *J Clin Endocrinol Metab.* 2002; 87: 5235–40. 38. Bischof P, DuBerg S, Herrmann W, Sizonenko PC. Pregnancy-associated plasma protein-A (PAPP-A) and hCG in early pregnancy. *Br J Obstet Gynaecol.* 1981; 88: 973–5. 39. Tornehave D., Chemnitz J., Teisner B., Folkersen J., Westergaard J.G., Immunohistochemical demonstration of pregnancy-associated plasma protein A (PAPP-A) in the syncytiotrophoblast of the normal placenta at different gestational ages. *Placenta.* 1984; 5: 427–31 40. Christiansen M., Jaliashvili I., Overgaard M.T., Ensinger C., Obrist P., Oxvig C., Quantification and characterization of pregnancy-associated complexes of angiotensinogen and the proform of eosinophil major basic protein in serum and amniotic fluid. *Clin Chem.* 2000; 46(8 Pt 1): 1099–105. 41. Kirkegaard I, Uldbjerg, Oxvig C. Biology of pregnancy-associated plasma protein-A in relation to prenatal diagnostics: an overview. *Acta Obst Gynecol* 2010, 89, 1118-1125. 42. Spencer K., Cowans N.J., Avgidou K., Molina F., Nicolaides K.H., First-trimester biochemical markers of aneuploidy and the prediction of small-for-gestational age fetuses. *Ultrasound Obstet Gynecol.* 2008; 31: 15–19. 43. Conover C.A., Bale L.K., Overgaard M.T., Johnstone E.W., Laursen U.H., Fuchtabuer E.M., Oxvig C., van Deursen J., Metalloproteinase pregnancy-associated plasma protein A is a critical growth regulatory factor during fetal development. Development 2004, 131(5), 1187-94. 44. Albu A.R., Anca A.F., Horhoianu V.V., Horhoianu I.A., Predictive factors for intrauterine growth restriction. J Med Life. 2014; 7(2): 165–171. 45. Karowicz-Bilińska A., Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu. Gin. Perinat. Prakt. 2018, vol. 3, no.3, 93-102. 46. Kanadys M.W., Leszczyńska-Gorzelak B., Jędrych M., Ryzyko porodu przedwczesnego u kobiet ciężarnych. Perinatol Neonatol Ginekol. 2011; 4: 213–222. 47. Brown M.A., Magee L.A., Kenny L.C., Karumanchi S.A., McCarthy F.P. Saito S., Hall D.R., Warren C.E., Adoyi G., Ishaku S., The hypertensive disorders of pregnancy: ISSHP classification, diagnosis & management recommendations for international practice. Pregnancy Hypertens. 2018; 13(1): 291–310 48. Say L, Chou D, Gemmill A, Tuncalp O., Moller A.B., Daniels J., Gulmezoglu A.M., Temmerman M., Alkema L., Global causes of maternal death: a WHO systematic analysis. Lancet Glob Health. 2014; 2(6): e323–e333. 49. Prejbisz A., Dobrowolski P., Kosiński P., Bomba-Opoń D., Adamczak M., Bekiesińska-Figatowska M., Kądziela J., Konopka A., Kostka-Jeziorny K., Kurnatowska I., Leszczyńska-Gorzelak B., Litwin M., Olszanecka A., Orczykowski M., Poniedziałek-Czajkowska E., Sobieszczańska-Małek M., Stolarz-Skrzypek K., Szczepania-Chicheł L., Szyndler A., Wolf J., Wielgoś M., Hoffman P., Januszewicz A., Postępowanie w naciskieniu tętniczym u kobiet w ciąży. Zapobieganie, diagnostyka, leczenie i odległe rokowanie Stanowisko Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Polożników. Ginekol Perinatol Prakt. 2019; 4(2); 43-111. 50. Tranquilli A.L., Dekker G., Magee L., Roberts J., Sibai B.M., Steyn W., Zeeman G.G., Brown M.A., The classification, diagnosis and management of the hypertensive disorders of pregnancy: A revised statement from the ISSHP. Pregnancy Hypertens. 2014, 4, 97–104. 51. Magee LA, Pels A, Helewa M, Rey E., von Dadelszen P., Diagnosis, evaluation, and management of the hypertensive disorders of Pregnancy Hypertension: An International Journal of Women’s Cardiovascular Health. 2014; 4: 105–145. 52. Tan M.Y., Syngelaki A., Poon L.C., ASPRE trial: incidence of preterm pre-eclampsia in patients fulfilling ACOG and NICE criteria according to risk by FMF algorithm. Ultrasound Obstet Gynecol. 2018; 51(6): 738–742 53. Magro-Malosso E.R., Saccone G., Di Tommaso M., Roman A., Berghella V., Exercise during pregnancy and risk of gestational hypertensive disorders: a systematic review and meta-analysis. Acta Obstet Gynecol Scand. 2017; 96(8): 921–931, 54. Brown M.A., Is there a role for ambulatory blood pressure monitoring in pregnancy? Clin Exp Pharmacol Physiol. 2014; 41(1): 16–21. 55. Nzelu D., Dumitrascu-Biris D., Nicolaides K.H., Kametas N.A., Chronic hypertension: first-trimester blood pressure control and likelihood of severe hypertension, preeclampsia, and small for gestational age. Am J Obstet Gynecol. 2018; 218(3): 337.e1–337.e7. 56. Poon L.C.Y., Kametas N.A., Maiz N., Akolekar R., Nicolaides K.H., First-trimester prediction of hypertensive disorders in pregnancy. Hypertension. 2009; 53(5): 812–818. 57. Cruz M.O., Gao W., Hibbard J.U., Obstetrical and perinatal outcomes among women with gestational hypertension, mild preeclampsia, and mild chronic hypertension. Am J Obstet Gynecol. 2011; 205(3): 260.e1–9 58. Pels A., Mol B.W.J., Singer J., Lee T., von Dadelszen P., Ganzevoort W., Asztalos E., Magee L.A., Influence of gestational age at initiation of antihypertensive therapy. Hypertension. 2018; 71(6):1170–1177. 59. Webster L.M., Conti-Ramsden F., Seed P.T., Webb J.A., Nelson-Piercy C., Chappell L.C., Impact of antihypertensive treatment on maternal and perinatal outcomes in pregnancy complicated by chronic hypertension. A systematic review and meta-analysis. J Am Heart Assoc. 2017; 6(5). 60. Clark S.M., Dunn H.E., Hankins G.D.V., A review of oral labetalol and nifedipine in mild to moderate hypertension in pregnancy. Semin Perinatol. 2015; 39(7): 548–555 61. Pieper P., Use of medication for cardiovascular disease during pregnancy. Nat Rev Cardiol. 2015; 12(12): 718–729. 62. Giannubilo S.R., Bezzeccheri V., Cecchi S., Landi B. Battistoni G.I., Vitali P. Cecchi L., Tranquilli A.L., Nifedipine versus labetalol in the treatment of hypertensive disorders of pregnancy. Arch Gynecol Obstet. 2012; 286(3): 637–642. 63. Roberge S., Bujold E., Nicolaides K.H., Aspirin for the prevention of preterm and term preeclampsia: systematic review and metaanalysis. Am J Obstet Gynecol. 2018; 218(3): 287–293. 64. Suchaya L., Monrudee T., Supatra S., Theera T., Low maternal serum pregnancy-associated plasma protein-A as a risk factor of preeclampsia Singapore Med J. 2018 Jan; 59(1): 55–59. 65. Grill S., Rusterholz C., Zanetti-Dällenbach R., Tercanli S., Holzgreve W., Hahn S., Lapaire O., Potential markers of preeclampsia - a review. Reprod Biol Endocrinol. 2009, 14, 1–14. 66. Block-Abraham D.M., Turan O.M., Doyle L.E., Kopelman J.N., Atlas R.O., Jenkins C.B., Blitzer M.G., Baschat A.A., First-trimester risk factors for preeclampsia development in women initiating aspirin by 16 weeks of gestation. Obstet. Gynecol. 2014, 123, 611–617. 67. Roberge S., Nicolaides K.H., Demers S., Villa P., Bujold E. Prevention of perinatal death and adverse perinatal outcome using low-dose aspirin: a meta-analysis. Ultrasound Obstet. Gynecol. 2013; 41: 491–499 68. Cui Y., Zhu B., Zheng F., Low-dose aspirin at ≤ 16 weeks of gestation for preventing preeclampsia and its maternal and neonatal adverse outcomes: A systematic review and meta-analysis. Exp Ther Med. 2018; 15(5): 4361–4369. 69. Huras H., Radoń-Pokracka M., Wewnętrzmaciczne zahamowania wzrastania płodu – schemat diagnostyczny i postępowanie. Gin. Perinat. Prakt. 2016, vol. 1, no.3, 107-114. 70. Figueras F., Gardosi J., Intrauterine growth restriction: new concepts in antenatal surveillance, diagnosis, and management. Am J Obstet Gynecol. 2011;204(4): 288–300 71. Unterscheider J., Daly S., Geary M.P., Kennelly M.M., McAuliffe F.M., O’Donoghue K., Hunter A., Morrison J.J., Burke G., Dicker P., Tully E.C., Malone F. D., Optimizing the definition of intrauterine growth restriction: the multicenter prospective PORTO Study. Am J Obstet Gynecol. 2013; 208(4): 290.e1–290 72. Kwiatkowski S., Torbe A., Borowski D., Breborowicz G., Czajkowski K., Huras H., Kajdy A., Kalinka J., Kosińska-Kaczyńska K., Leszczyńska-Gorzelak B., Rokita W., Ropacka-Lesia M., Sieroszewski P., Wielgoś M., Zimmer M., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie diagnostyki i postępowania w ciążach powikłanych ograniczeniem wzrastania płodu, Gin. Perinat. Prakt. 2020, vol 5, no. 3, 119-130 73. Karowicz-Bilińska A., Wewnętrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu. Gin. Perinat. Prakt. 2018, vol 3, no. 3, 93-102. 74. Mamelle N., Cochet V., Claris O., Definition of fetal growth restriction according to constitutional growth potential. Biol Neonate. 2001; 80(4): 277–285 75. Salvig J.D., Kirkegaard I., Winding T.N., Henriksen T.B., Torring N., Uldbjerg N., Low PAPP-A in the first trimester is associated with reduced fetal growth rate prior to gestational week 20. Prenat Diagn 2010, 30, 503–508. 76. Dugoff L., Hobbins J.C., Malone F.D., Porter T.F., Luthy D., Comstock C.H., Hankins G., Berkowitz R.L., Merkatz I., Craigo S.D., Timor-Tritsch I.E., Carr S.R., Wolfe H.M., Vidaver J., D’Alton M.E., First-trimester maternal serum PAPP-A and free-beta subunit human chorionic gonadotropin concentrations and nuchal translucency are associated with obstetric complications: a population-based screening study (the FASTER Trial). Am J Obstet Gynecol 2004, 191, 1446–51. 77. Garite T.J., Clark R., Thorp J.A., Intrauterine growth restriction increases morbidity and mortality among premature neonates. Am J Obstet Gynecol. 2004; 191(2): 481–487 78. Chan P., Morris J., Leslie G., Kelly P.J., Gallery E.D., The Long-Term Effects of Prematurity and Intrauterine Growth Restriction on Cardiovascular, Renal, and Metabolic Function. Int J Pediatr. 2010; 2010: 1–10. 79. Copel J.A., Bahtiyar M.O., A practical approach to fetal growth restriction. Obstet Gynecol. 2014; 123(5): 1057–1069. 80. Mandruzzato G.P., Meir Y.J., Maso G., Conoscenti G., Rustico M.A., Monitoring the IUGR fetus. J Perinat Med. 2003; 31(5): 399–407 81. Sharma D., Shastri S., Sharma P., Intrauterine Growth Restriction: Antenatal and Postnatal Aspects. Clin Med Insights Pediatr. 2016; 10: 67–83. 82. Krantz D., Goetzl L., Simpson J.L., Thom E., Zachary J., Hajjahan T.W., Silver R., Pergament E., Platt D.L., Filkins K., Johnson A., Mahoney M., Hogge W.A., Wilson D., Mohide P., Hershey D., Wapner R., Association of extreme first-trimester free human chorionic gonadotropin-beta, pregnancy-associated plasma protein A, and nuchal translucency with intrauterine growth restriction and other adverse pregnancy outcomes. Am J Obstet Gynecol 2004, 191, 1452-1458. 83. M. Semczuk, A. Krzyżanowski. Badania biochemiczne w predykcji porodu przedwczesnego z uwzględnieniem badań własnych. Perinatol Neonatol Ginekol. 2011; 1: 16–21. 84. Rymkiewicz L., Leibschang J., Filipp E., Wiek matki, wykształcenie, jakość opieki położniczej w czasie ciąży a ryzyko wystąpienia porodu przedwczesnego. Med Wieku Rozw, suppl., 2003; 1.; 7(3): 149–156. 85. Hobel C., Stress and Preterm Birth. Clin Obstet Gynecol. 2004; 47(4): 856–880. 86. Cnattingius S., Villamor E., Johansson S., Bonamy A.K.E., Persson M., Wikstrom A.K., Granath F., Maternal obesity and risk of preterm delivery. JAMA. 2013; 309(22): 2362–2370. 87. Snijders R., Holzgreve W., Cuckle H., Nicolaides K.H., Maternal age-specific risks for trisomies at 9–14 weeks’ gestation. Prenat Diagn. 1994, 14, 543-552. 88. Krantz D.A., Hallahan T.W., Macri V.J., Macri J.N., Maternal weight and ethnic adjustment within a first-trimester Down syndrome and trisomy 18 screening program. Prenat Diagn. 2005;25:635–40. 89. Krantz D., Hallahan T., Orlandi F., Buchanan J, Larsen J.W. Macri J.N., First-trimester Down syndrome screening using dried blood biochemistry and nuchal translucency. Obstet Gynecol. 2000, 96, 207-213. 90. Sieroszewski P, Baś-Budecka E. Pomiar fałdu karkowego-nieinwazyjna metoda skreeningu wad płodu. Cz. II. Ginekol Pol. 2004, 75, 192-196 91. Christiansen M., Larsen S.O., Oxxig C., Qin Q.P., Wagner J.M., Overgaard M.T., Screening for Down's syndrome in early and late first and second trimester using six maternal serum markers. Clin Genet. 2004; 65: 11–16. 92. Holzer I., Husslein P.W., Bettelheim D., Scheidl J., Kiss H., Farr A., Value of increased nuchal translucency in the era of noninvasive prenatal testing with cell-free DNA, Int J Gynaecol Obstet, 2019, 3, 319-323. 93. Hook E. Rates of chromosomal abnormalities at different maternal ages. Obstetrics & Gynecology. 1981, 58, 282-285. 94. Hook E, Cross P, Schreinemachers D. Chromosomal abnormality rates at amniocentesis and in live-born infants. JAMA. 1983, 249, 2034-2038. 95. Corrado F., Cannata M., La Galia T., Magliaediti M., Imbruglia L., D’anna R., Stella N.C., Pregnancy outcome following mid-trimester amniocentesis. J Obstet Gynaecol. 2012, 32, 117-119 96. Mujenovic F., Alfirevic Z., Procedure-related complications of amniocentesis and chorionic villus sampling. Obstet Gynecol. 2007, 110, 687-694. 97. Zhong Y., Zhu F., Ding Y., Serum screening in first trimester to predict pre-eclampsia, small for gestational age and preterm delivery: systematic review and meta-analysis, BMC Pregnancy and Childbirth 2015, vol 15, 191 98. Spencer K., Cowans N.J., Nicolaides K.H., Low levels of maternal serum PAPP-A in the first trimester and the risk of pre-eclampsia. Prenat Diagn. 2008; 28: 7–10. 99. She B.Q., Chen S.C., Lee F.K., Cheong M.L., Tsai M.S., Low maternal serum levels of pregnancy-associated plasma protein-A during the first trimester are associated with subsequent preterm delivery with preterm premature rupture of membranes. Taiwan J Obstet Gynecol 2007, 46(3), 242-247. 100. Warland J., McCutcheon H., Baghurst P., Placental position and stillbirth: a case-control study. Journal of Clinical Nursing. 2009;18:1602–6. 101. Hadley C.B., Main D.M., Gabbe S.G., Risk factors for premature rupture of the fetal membranes. Am J Perinatol. 1990;7:374–9 102. Shumaila Z., Placental location and pregnancy outcome. J Turk Ger Gynecol Assoc. 2013; 14(4): 190–193. X. Wykaz tabel Tab. I. Zakresy norm stężeń hCG dla pełnych tygodni trwania ciąży.................................8 Tab. II. Wybrane czynniki wpływające na zmianę w stężeniach białka PAPP-A [41]...........10 Tab. III. Pozagenetyczne czynniki ryzyka IUGR [73].......................................................16 Tab. IV. Związek między wiekiem matki a ryzykiem aneuploidii u płodu [2,93,94].............20 Tab. V. Wartości tętna płodu wśród pacjentek objętych badaniem......................................24 Tab. VI. Wyniki pomiarów długości ciemieniowo – siedzeniowej w grupie badanej............25 Tab. VII. Stężenie wolnej podjednostki β-hCG wyrażone w IU/I oraz MoM......................27 Tab. VIII. Stężenie PAPP-A wyrażone w IU/I oraz MoM..................................................27 Tabela IX. Rezultaty testu Manna-Whitneya ze ścianą lożyska jako zmienną grupującą.......30 Tabela X. Rezultaty testu Manna-Whitneya z wysokością lożyska jako zmienną grupującą...32 Tabela XI. Rezultaty jednozmienneowych analiz regresji logistycznej dla IUGR jako zmiennej zależnej.................................................................................................................. 34 Tabela XII. Rezultaty wielozmiennowej analizy regresji logistycznej dla IUGR jako zmiennej zależnej.................................................................................................................. 36 Tabela XIII. Rezultaty jednozmienneowych analiz regresji logistycznej dla nadciśnienia jako zmiennej zależnej.................................................................................................................. 37 Tabela XIV. Rezultaty wielozmiennowej analizy regresji logistycznej dla nadciśnienia jako zmiennej zależnej.................................................................................................................. 39 Tabela XV. Rezultaty jednozmienneowych analiz regresji logistycznej dla przedwczesnego porodu jako zmiennej zależnej......................................................................................... 40 XI. Wykaz rycin Ryc. 1. Kategorie wiekowe pacjentek objętych badaniem...........................................23 Ryc. 2. Wywiad położniczy pacjentek, zestawienie, w której ciąży przeprowadzono badanie.............................................................................................................................................24 Ryc. 3. Lokalizacja trofoblastu w badaniu ultrasonograficznym z podziałem na dwie grupy.26 XIII. Aneks zawierający skan zgody Komisji Bioetycznej Białystok, 30-06-2016 Uchwała nr: R-I-002/209/2016 Komisja Bioetyczna Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, po zapoznaniu się z projektem badania zgodnie z zasadami GCP/ Guidelines for Good Clinical Practice /- w y r a ż a z g o d ę na prowadzenie tematu badawczego: „Ocena ryzyka wystąpienia najczęstszych powikłań ciąży w oparciu o wyniki nieinwazyjnych testów prenatalnych w I trymestrze ciąży – analiza oznaczeń ciążowego białka osoczowego i wolnej podjednostki β-hCG” przez dr hab. Adama Lemancewicza wraz z zespołem badawczym z UMB. Przewodnicząca Komisji Bioetycznej UMB prof. dr hab. Elżbieta Haśman-Poznańska
2f1f1358-425e-4c52-a1b4-15c9b7f38664
finepdfs
2.849609
CC-MAIN-2022-49
https://bip.umb.edu.pl/pl/attachments/download/6816
2022-12-03T09:41:39+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2022-49/segments/1669446710926.23/warc/CC-MAIN-20221203075717-20221203105717-00526.warc.gz
165,173,709
0.874178
0.999942
0.999942
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...
pol_Latn
{}
true
[ 381, 2774, 5374, 7981, 10503, 13117, 15984, 18205, 20477, 22890, 24417, 27065, 29778, 32141, 34900, 40406, 42700, 45389, 48201, 49925, 50396, 52874, 53531, 54541, 55522, 56156, 58117, 59525, 60258, 62058, 62921, 64518, 65755, 66997, 67429, 69257,...
1
0
Prognoza oddziaływania na środowisko do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części miejscowości Jasienica – ul. Cmentarna Opracowanie: SZIKAGO ADAM WILIŃSKI ul. Albatrosów 9/17 05-500 Piaseczno www.szikago.pl Spis treści opracowania .......................................................................................................................................... 19 1. Wiadomości ogólne 1.1. Wstęp Zgodnie z obowiązującą Ustawą z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2023 r. poz. 1094 z późn. zm.) przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko wymagają projekty: koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju, studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, planów zagospodarowania przestrzennego oraz strategii rozwoju regionalnego (Art. 46 ust.1). Prognoza oddziaływania na środowisko jest integralną częścią procedury oceny oddziaływania na środowisko. Zakres merytoryczny prognozy określony został w Art. 51 ww. ustawy. Zgodnie z nim, prognoza oddziaływania na środowisko w szczególności powinna określać, analizować i oceniać: * istniejący stan środowiska oraz potencjalne zmiany tego stanu w przypadku braku realizacji projektowanego dokumentu, * stan środowiska na obszarach objętych przewidywanym znaczącym oddziaływaniem, * istniejące problemy ochrony środowiska istotne z punktu widzenia realizacji projektowanego dokumentu, w szczególności dotyczące obszarów podlegających ochronie na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, * cele ochrony środowiska ustanowione na szczeblu międzynarodowym, wspólnotowym i krajowym, istotne z punktu widzenia projektowanego, dokumentu, oraz sposoby, w jakich te cele i inne problemy środowiska zostały uwzględnione podczas opracowywania dokumentu, * przewidywane znaczące oddziaływania, w tym oddziaływania bezpośrednie, pośrednie, wtórne, skumulowane, krótkoterminowe, średnioterminowe i długoterminowe, stałe i chwilowe oraz pozytywne i negatywne, na cele i przedmiot ochrony obszaru Natura 2000 oraz integralność tego obszaru, a także na środowisko, a w szczególności na: * różnorodność biologiczną, * ludzi, * zwierzęta, * rośliny, * wodę, * powietrze, * powierzchnię ziemi, * krajobraz, * klimat, * zasoby naturalne, * zabytki, * dobra materialne – z uwzględnieniem zależności między tymi elementami środowiska i między oddziaływaniami na te elementy. Tak skonstruowane opracowanie pozwala na zidentyfikowanie zagrożeń dla środowiska, jakie potencjalnie mogą zaistnieć w wyniku realizacji ustaleń projektowanego planu oraz określenie działań mających ograniczyć ewentualne negatywne skutki środowiskowe. Analiza ustaleń planów na etapie ich powstawania jest zgodna z zasadą eliminacji zagrożeń u źródła, co przynosi pozytywne efekty społeczne, gospodarcze, a przede wszystkim środowiskowe. Zmiany zagospodarowania przestrzeni zazwyczaj odbywają się kosztem środowiska. Powstające w Polsce plany muszą z jednej strony spełniać wymagania z zakresu ochrony środowiska, a z drugiej powinny realizować potrzeby społeczno-gospodarcze. Stąd wynika konieczność wdrażania koncepcji zrównoważonego rozwoju, na stałe wpisanej w politykę planistyczną i gospodarczą państwa. Zachowanie przedmiotowej zasady stanowi gwarancję ochrony niezwykle cennych zasobów przyrodniczych, tworzących struktury o zasięgu ponadkrajowym, krajowym i regionalnym. Zapewnienie dobrego stanu środowiska i jego niezakłóconego funkcjonowania powinno być dominującym kierunkiem w opracowywanych programach, strategiach, planach i innych dokumentach sporządzanych na wszystkich szczeblach struktur administracyjnych, w tym międzynarodowych. 1.2. Podstawy prawne opracowania prognozy * Uchwała nr XVIII.350.2022 Rady Miejskiej w Tłuszczu z dnia 28 czerwca 2022r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części miejscowości Jasienica – ul. Cmentarna * Ustawa z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1094 z późn. zm.), * Ustawa z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 977 z późn. zm.), * Ustawa Prawo Ochrony Środowiska z dnia 27 kwietnia 2001r. (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2556 z późn. zm.), * Ustawa o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004r. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1336 z późn. zm.), * Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1478 z późn. zm.), * Ustawa o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1587 z późn. zm.), 1.3. Zakres przedmiotowy i powierzchniowy prognozy Obszar opracowania położony jest w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim w gminie Tłuszcz. Obszar analizy usytuowany jest w południowo-zachodniej części gminy i oddalony jest od centrum miasta Tłuszcz o ok.3km. Obszar planu znajduje się przy ulicach: Cmentarnej, Słonecznej, Szkolnej, Kościelnej, Lipowej w miejscowości Jasienica. Powierzchnia analizowanego obszaru to ok.33ha. Teren znajduje się dookoła istniejącego cmentarza. Dominującą funkcją na obszarze projektowanego planu są tereny zieleni naturalnej oraz zieleni naturalnej zadrzewionej. Występuje również zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna oraz tereny usług takie jak: szkoła oraz kościół. Rysunek 1 Lokalizacja analizowanego obszaru 1.4. Metodyka Metodyka niniejszego opracowania wynika z wymogów ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2020 r. poz. 283 z późn. zm.) Zgodnie z nią dokonano oceny wpływu ustaleń miejscowego planu na poszczególne komponenty środowiska. Przy analizie zakłada się, że przyjęte w planie ustalenia zostaną w pełni zrealizowane. Oznacza to z jednej strony maksymalizację powstałych oddziaływań pozytywnych i negatywnych, a z drugiej, realizację wszystkich ustaleń służących ochronie środowiska. Opracowanie prognozy oddziaływania rozpoczyna się od ogólnej analizy stanu środowiska. Za podstawowy materiał źródłowy na tym etapie służy opracowanie ekofizjograficzne. W nim dokonano szczegółowego opisu środowiska przyrodniczego i oceny jego stanu. Niezbędne są wizje lokalne, pozwalające na określenie: * aktualnych cech przedmiotowego terenu, * procesów zachodzących aktualnie na terenie, * stanu środowiska, * odporności środowiska na degradację, * możliwych zmian przy zachowaniu dotychczasowych form użytkowania. Wiedza na wypunktowane powyżej tematy jest podstawą dla przewidzenia kierunków, skali i okresu trwania możliwych oddziaływań. Na potrzeby prognozy analizuje się istniejące problemy ochrony środowiska, w celu ewentualnego wprowadzenia do planu zapisów likwidujących lub przynajmniej zmniejszających niektóre istniejące uciążliwości. Najważniejszym etapem opracowania jest prognoza potencjalnego oddziaływania ustaleń planu na poszczególne komponenty środowiska, w tym, między innymi, na środowisko wodnogruntowe, faunę, florę, ludzi, obszary chronione, powietrze, a w szczególności na obszary chronione, takie jak Natura 2000. Identyfikowane są zagrożenia, które mogą powstać oraz możliwości nasilenia lub osłabienia istniejących. Na końcu formułuje się wnioski, zawierające wskazania zmian, które ewentualnie można wprowadzić w planie w celu zmniejszenia presji jego ustaleń na środowisko lub uzupełnienia ustaleń o pozwalające zmniejszyć lub zlikwidować zagrożenia, których projektanci nie wzięli pod uwagę. 1.5. Materiały wejściowe Początkowym etapem prognozy były wizje lokalne i dokładne zapoznanie z terenem. Pomogły one ocenić aktualny stan środowiska i jego potencjalne zagrożenia. Umożliwiły też określenie niektórych walorów przyrodniczych obszaru planu. Do sporządzenia prognozy wykorzystano następujące materiały: * Projekt miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części miejscowości Jasienica – ul. Cmentarna * Podstawowe opracowanie ekofizjograficzne sporządzone na potrzeby miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części miejscowości Jasienica – ul. Cmentarna * Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Tłuszcz przyjęte uchwałą Rady Miejskiej w Tłuszczu nr XVI.279.2021 z dnia 14 grudnia 2021r. * Jednolite części wód podziemnych - karty charakterystyk, pgi.gov.pl, * Tłuszcz.e-mapa.net * Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie, wios.warszawa.pl; * Geoserwis GDOŚ, geoserwis.gdos.gov.pl; * bazagis.pgi.gov.pl; * NATURA 2000 - Standardowe formularze danych, natura2000.gdos.gov.pl; * inne materiały i literatura fachowa 2. Cele ochrony środowiska na szczeblu międzynarodowym, wspólnotowym i krajowym istotne z punktu widzenia niniejszego opracowania oraz sposoby w jakich zostały uwzględnione podczas opracowywania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Polska, wchodząc do Unii Europejskiej, przyjęła szereg nowych obowiązków, wynikających z konieczności dostosowania obowiązującego polskiego prawa do regulacji unijnych. Kluczowym zadaniem Wspólnoty Europejskiej jest ochrona środowiska. Określono dla niej cele działań zapobiegawczych i regulujących. Obecnie prawo Unii Europejskiej w dziedzinie ochrony środowiska liczy kilkaset aktów prawnych, takich jak dyrektywy, rozporządzenia, decyzje i zalecenia. Priorytetowymi zadaniami Unii Europejskiej z zakresu ochrony środowiska są między innymi: przeciwdziałanie zmianom klimatu, ochrona różnorodności biologicznej, ograniczenie wpływu zanieczyszczenia na zdrowie oraz pełniejsze wykorzystanie zasobów naturalnych. Najważniejszymi ustaleniami w zakresie ochrony środowiska na szczeblu państw członkowskich Unii Europejskiej są dyrektywy, wśród których należy wymienić: * dyrektywę 2009/147/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa („Dyrektywa Ptasia"); * dyrektywę Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory („Dyrektywa Siedliskowa"). Obie dyrektywy są podstawą prawną tworzenia sieci Natura 2000, której celem jest zachowanie zagrożonych wyginięciem siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt w skali Europy. Prognozuje się, że ustalenia zawarte w analizowanym planie nie będą oddziaływać negatywnie na obszary Natura 2000. Oprócz ww. aktów prawnych na uwagę zasługują także: * dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2001/42/WE z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko; * dyrektywa Rady nr 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko. Na szczeblu państwowym jedną z ważniejszych ustaw jest ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2020 r. poz. 283 z późn. zm.). Należy mieć na uwadze, że ustawa ta jest między innymi wynikiem ustaleń na poziomie międzynarodowym - Konwencja o Różnorodności Biologicznej sporządzona w Rio de Janeiro w dniu 5 czerwca 1992 r., w Artykule 14 wprowadza odpowiednie procedury wymagające wykonania oceny oddziaływania na środowisko projektów, które mogą mieć istotne negatywne skutki dla różnorodności biologicznej. Istotna jest przy tym zasada zrównoważonego rozwoju, o której mówi Konstytucja RP w art. 5 – „Rzeczpospolita Polska (...) zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju". Pojęcie zrównoważonego rozwoju może być różnie definiowane. Przy opracowaniu niniejszej prognozy przyjęto, że oznacza ono sposób gospodarowania, który z jednej strony ochroni zasoby środowiska, a z drugiej zapewni rozwój danego obszaru. Cele ochrony środowiska, określane na wszystkich szczeblach, także tych lokalnych, powinny być uwzględniane w projektowanych dokumentach planistycznych. Koncepcje zagospodarowania zaproponowane w analizowanym projekcie planu wynikają z zapisów obowiązującego Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Tłuszcz. Przyjęte w analizowanym planie formy zagospodarowania są efektem kompromisu społeczno-gospodarczośrodowiskowego. 3. Propozycje dotyczące przewidywanych metod analizy skutków realizacji ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Analiza skutków realizacji postanowień planu może być wykonywana w ramach oceny aktualności studium i planów sporządzanych przez burmistrza gminy Tłuszcz. Obowiązek wykonywania analiz wynika z ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tj. Dz. U. 2022 poz.503). Ocenę aktualności studium i planów sporządza się co najmniej raz w czasie trwania kadencji rady. Z tą samą częstotliwością wykonywana byłaby analiza skutków realizacji postanowień planu. Dodatkowym instrumentem analizy skutków realizacji projektowanego planu jest monitoring środowiska prowadzony przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie. Organ ten wykonuje zadania wynikające z Państwowego Programu Monitoringu Środowiska oraz innych zadań określonych w odrębnych przepisach prawa. Wyniki oceny stanu środowiska publikowane przez WIOŚ mogą być jedną z metod analizy skutków wdrożenia planu obrazującą zmiany parametrów jakościowych opisujących stan wód, powietrza, gleb, fauny, flory itp. 4. Informacje o możliwym transgranicznym oddziaływaniu na środowisko Ze względu na znaczne oddalenie terenu objętego miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego miejscowości Jasienica nie przewiduje się wystąpienia transgranicznego oddziaływania na środowisko. Nie prognozuje się szkodliwego oddziaływania wykraczającego poza granicę Polski. 5. Informacje o oddziaływaniu na obszary Natura 2000 Analizowany obszar oraz gmina Tłuszcz nie znajdują się w granicach Natura 2000 ora nie graniczy z nimi bezpośrednio. Najbliżej granic planu położone są następujące obszary: * Dolina Dolnego Bugu PLB 140001 oddalona od analizowanego obszaru o ok.12 km na północy zachód * Ostoja Nadbużańska PLH140011 oddalona od analizowanego obszaru o ok.11 km na północy zachód * Torfowiska Czernik PLH14003 PLH140011 oddalona od analizowanego obszaru o ok.13 km na południowy wschód Najbliżej granic planu znajduje się rezerwat przyrody Dębina – ok.1,5 km na południowy zachód. Rysunek 2 Lokalizacja analizowanego obszaru na tle form ochrony przyrody Znaczne odległości od istniejących obszarów Natura 2000 pozwalają na stwierdzenie, że obecne oraz planowane zagospodarowanie terenu nie będzie miało na nie znacznego wpływu. 6. Krótka charakterystyka poszczególnych elementów środowiska oraz ich stan 6.1. Uwarunkowania geologiczne i rzeźba terenu Według podziału fizycznogeograficznego (Kondracki, 2002) obszar położony jest na Równinie Wołomińskiej. Obszar gminy zbudowany jest z utworów czwartorzędowych. Miąższość czwartorzędu w rejonie Tłuszcza waha się od 50 do 80 m. Najstarszymi osadami plejstoceńskimi, nawierconymi na terenie gminy, są gliny zwałowe zlodowacenia południowopolskiego. Występują na głębokości od 25 m (Miąse) do 60 m (północna część gminy). Gliny zwałowe reprezentowane są przez dwa poziomy glacjalne, rozdzielone utworami rzecznymi i wodnolodowcowymi. W części północnej gminy poziom glin zwałowych przykryty jest piętnastometrową serią zastoiskową. Rzeźba terenu na obszarze gminy nie odznacza się znacznym zróżnicowaniem. Deniwelacje występują jedynie na obszarach wydmowych i nie przekraczają 3 m. Wyraźniejsze różnice wysokości występują jedynie w zachodniej części gminy, na zboczu erozyjnym doliny rzeki Cienkiej. Występują również formy morfologiczne powstałe na skutek antropopresji: nasypy, rowy odwadniające, kopce. Nasypy znajdują się wzdłuż liniowych obiektów infrastrukturalnych – pod linią kolejową, oraz pod drogami. Liniowym obiektom transportowym towarzyszą wykopy o funkcji drenującej. Ponadto antropogeniczną ingerencją w naturalną rzeźbę terenu stanowią pryzmy odpadów pobudowanych, ziemi i gruzu. Charakterystyczną formą rzeźby terenu na obszarze gminy są formy eoliczne, związane z przemieszczaniem się wydm z Kotliny Warszawskiej na wschód po pustyni peryglacjalnej, istniejącej tu podczas ostatniego zlodowacenia. Na całej powierzchni występują równiny piasków przewianych (pokrywy eoliczne) z licznymi, płytkimi nieckami deflacyjnymi o różnej wielkości i niewielkimi wydmami różnych kształtów. Pokrywy te występują zarówno na wysoczyźnie jak i w dolinach. 6.2. Gleby W gminie Tłuszcz występują głównie gleby bielicowe i brunatne, wytworzone z piasków słabogliniastych na piaskach luźnych. Są to gleby średnich i słabych klas bonitacyjnych (IV-VI). Zajmują one 99.7 % powierzchni gminy. Tylko 0,3% stanowią grunty klas III. Wśród gleb dominują gleby średnio i mało urodzajne: piaskowe i szczerki (piaszczystogliniaste), wytworzone z piasków słabo gliniastych i gliniastych oraz glin zwałowych, piaski jałowe i wydmowe oraz bielice i szczerki naglinowe i naiłowe. W dnach dolin występują mady oraz gleby murszowo-mineralne i murszowate. Lokalnie pojawiają się torfy. Obszar opracowania stanowią gleby należące do klas IV-VI. 6.3. Wody podziemne Na obszarze gminy Tłuszcz dominuje czwartorzędowe piętro wodonośne. Jedynie w rejonie miejscowości Miąse oraz lokalnie w Tłuszczu, większe znaczenie posiadają utwory wodonośne piętra trzeciorzędowego. Cały obszar objęty planem znajduje się w granicach GZWPd 215 ( Subniecka warszawska) oraz GZWPd 2151 (Subniecka warszawska część centralna). W związku z implementacją Ramowej Dyrektywy Wodnej osiągnięcie celów w zakresie ochrony i poprawy stanu wód podziemnych oraz ekosystemów zależnych od nich bezpośrednio i celów w zakresie zaopatrzenia ludności w dobrą wodę, mają zapewnić działania w jednostkowych obszarach gospodarowania wodami podziemnymi, tzw. jednolitych częściach wód podziemnych (JCWPd). Według aktualnie obowiązującego planu obszar położony jest w zasięgu JCWPd 54. Według stanu na 2019 r. stan wód chemiczny i ilościowy określany jest jako dobry. Według Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły można wyróżnić następujące cele środowiskowe: - zapobieganie dopływowi lub ograniczania dopływu zanieczyszczeń do wód podziemnych, - zapobieganie pogorszania się stanu wód podziemnych - zapewnienie równowagi pomiędzy poborem a zasilaniem wód podziemnych - wdrożenie działań niezbędnych dla odwrócenia znaczącego i utrzymującego się rosnącego trendu stężenia każdego zanieczyszczenia powstałego w skutek działalności człowieka Dla JCWPd 54 głównym celem środowiskowym jest dobry stan chemiczny i ilościowy. Głównym zagrożeniem o tle antropopresyjnym dla JCWPd 54 jest powstawanie lei depresji związanych z poborem wód podziemnych i wpływem aglomeracji oraz, miejscami, ingresja lub asenizacja wód słonych do wód podziemnych. W wyniku intensywnej eksploatacji wód poziomu oligoceńskiego istnieje potencjalne zagrożenie ascenzyjnym dopływem wód zasolonych z utworów mezozoicznych, a także możliwość dopływu wód zabarwionych z mioceńskiego poziomu wodonośnego. Wykaz obszarów chronionych dla analizowanego obszaru został przedstawiony w poniższej tabeli. Tabela 1 Wykaz obszarów chronionych dla analizowanego obszaru wymienionych w art.317 ust.4 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne 6.4. Wody powierzchniowe Na analizowanym terenie nie znajdują się wody powierzchniowe. W odległości ok. 55o m w stronę północną płynie rzeka Cienka. Rzeka Cienka jest dopływem rzeki Rządzy, która z kolei uchodzi do Zalewu Zegrzyńskiego i stanowi lewostronny dopływ Narwi. W części wschodniej Gminy, rzeka Cienka przyjmuje niewielkie dopływy: Rynię i Boruczę. Cienka jest częściowo uregulowana, jednak na wielu odcinkach swobodnie meandruje. Tereny źródliskowe ww. rzek znajdują się w rejonie siedleckim. W górnym biegu rzeki Cienka i Borucza płyną równolegle do siebie, ich doliny są zabagnione, a zlewnie zalesione w ok. 40%. Poniżej ujścia Ryni dolina rzeki jest płaska, szeroka, zalesiona w 30%. W części północnej gminy przebiega dział wodny między zlewniami Zalewu Zegrzyńskiego i zlewnią Bugu. Rzeki odwadniające obszar niosą zwykle niewielką ilość wody. Wzbierają okresowo w czasie wiosennego topnienia śniegów oraz po ulewnych deszczach i występują w tym czasie ze swoich koryt. W obrębie gminy występuje ponadto szereg naturalnych zbiorników wypełniających lokalne zagłębienia terenu, oczek wodnych otoczonych roślinnością oraz stawy. Obszar opracowania należy do JCWP Cienka. Według danych na 2021 r. JCWP posiada umiarkowany stan ekologiczny, a stan chemiczny poniżej dobrego. 6.5. Klimat i warunki aerosanitarne Według podziału R.Gumińskeigo gmina znajduje się we wschodniej, chłodniejszej (mazowieckiej) części dzielnicy środkowej. Jest to obszar o najmniejszych w Polsce opadach rocznych (poniżej 550 mm). Okres wegetacyjny trwa od 200 do 220 dni. Poniżej przedstawiono podstawowe parametry klimatyczne dla omawianego obszaru: * średnia roczna temperatura powietrza : 7,2°C * średnia temperatura miesiąca najcieplejszego (lipiec) : 18,5°C * średnia temperatura miesiąca najchłodniejszego (luty) : 4,0°C * średnie zachmurzenie: 59,6 % * średnia suma opadu rocznego: 541 mm * średnia długość okresu bezprzymrozkowego: 168 dni * średnia liczba dni gorących, z temp. > 25°: 36 dni * średnia liczba dni mroźnych, z temp min. poniżej –10°C: 28 dni * liczba dni z opadem >0,1 mm: 42,6 dni Zgodnie z ustawą z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1396 z późn. zm.) Główny Inspektor Ochrony Środowiska (w tym Regionalne Wydziały Monitoringu Środowiska GIOŚ na poziomie województw) zobowiązany jest do opracowania oceny jakości powietrza w województwie za rok poprzedni. Tłuszcz należy do strefy mazowieckiej. Wyniki oceny jakości powietrza dla strefy mazowieckiej zgodnie z Raportem wojewódzkim za rok 2021 Departamentu Monitoringu Środowiska GIOŚ przedstawiają poniższe tabele. Tabela 2 Klasy stref dla poszczególnych zanieczyszczeń, uzyskane w ocenie rocznej dokonanej z uwzględnieniem kryteriów ustanowionych w celu ochrony zdrowia ludzi - klasyfikacja podstawowa [źródło: Roczna ocena jakości powietrza w województwie mazowieckim. Raport wojewódzki za rok 2021] W tabeli 3 zestawiono klasy stref dla poszczególnych zanieczyszczeń, uzyskane w ocenie rocznej dokonanej z uwzględnieniem kryteriów ustanowionych w celu ochrony roślin - klasyfikacja podstawowa (klasa A lub C). W wyniku rocznej oceny jakości powietrza, wykonanej na podstawie danych za 2021 r. wszystkie strefy w województwie mazowieckim, dla klasyfikacji podstawowej dla ochrony roślin otrzymały klasę A. Tabela 3 Klasy stref dla poszczególnych zanieczyszczeń w strefie mazowieckiej, uzyskane w ocenie rocznej dokonanej z uwzględnieniem kryteriów ustanowionych w celu ochrony roślin [źródło: Roczna ocena jakości powietrza w województwie mazowieckim. Raport wojewódzki za rok 2021]. 6.6. Flora i fauna Znaczna część analizowanego obszaru to tereny zabudowane. Występują również tereny zieleni naturalnej oraz zadrzewionej. Można dostrzec również pola uprawne. Zadrzewnia śródpolne i śródłąkowe oraz ich skupiny rozproszone są na terenach rolnych na całym obszarze gminy. Różnorodność gatunkowa zwierząt wiąże się z występującymi na terenie gminy terenami leśnymi, polami uprawnymi oraz terenami łąk i pastwisk w dolinach cieków wodnych. Grunty rolne stanowią miejsce występowania przede wszystkim pospolitych zwierząt typowo polnych. Ponadto mogą występować zwierzęta zajmujące siedliska pól i lasów, a także gatunki ptaków migrujących. Obszarami skupiającymi największą liczbę zwierząt są większe kompleksy leśne we wschodniej i południowej części gminy. Występują tam liczne gatunki ptaków, drobnych ssaków, t.j. wiewiórka, czy jeż oraz nieco większych ssaków np. lisów. Występują również ssaki większe, do których można zaliczyć jelenie europejskie, sarny i dziki. 6.7. Krajobraz Na krajobraz na analizowanym obszarze wpływ mają następujące walory: * Zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna * Tereny usług – kościół oraz zespół szkół * Tereny zieleni naturalnej * Tereny zieleni naturalnej zadrzewionej * Teren cmentarza * Drogi 6.8. Historyczno – kulturowe obszary i obiekty chronione W granicach planu nie znajdują się obszary i obiekty chronione. 7. Powiązania przyrodnicze i funkcjonowanie środowiska Korytarz ekologiczny jest to obszar umożliwiający migrację roślin, zwierząt i grzybów. Główną funkcją, jaką pełni jest umożliwienie przemieszczania się organizmów między poszczególnymi siedliskami. Obecność ww. struktur przyrodniczych decyduje o zasilaniu biologicznym danego obszaru, zachowaniu jego różnorodności biologicznej i powiązaniu z otoczeniem aktywnym biologicznie. Przez badany obszar nie przebiega korytarz ekologiczny. Obszar opracowania nie stanowi kluczowego systemu powiązań środowiskowych o znaczeniu ponadlokalnym. Obszar projektowanego planu, ani jego najbliższe sąsiedztwo nie znajdują się na obszarze Natura 2000. 8. Istniejące problemy ochrony środowiska Problemy ochrony środowiska powinny być częściowo rozwiązane już na etapie tworzenia koncepcji zagospodarowania, studium czy miejscowych planów. Odpowiednie zaplanowanie przestrzeni, uwzględniające potrzebę zachowania walorów przyrodniczych, w tym obszarów prawnie chronionych, może już w fazie projektu zagwarantować utrzymanie środowiska przyrodniczego w dobrym stanie i zapewnić jego odpowiednie funkcjonowanie. Dla celów niniejszego opracowania istotne są przekształcenia, które mają miejsce obecnie lub zaszły w niedalekiej przeszłości. Dotychczasowe zmiany w środowisku wynikają przede wszystkim z działalności człowieka. Część areałów analizowanego obszaru stanowi zabudowa mieszkaniowa i usługowa. Zmiany jakie tu zaszły można rozpatrywać na dwóch płaszczyznach czasowych: * pierwotne zmiany środowiska naturalnego zachodzące w wieloletnim (wielowiekowym) okresie czasu na skutek zasiedlania i egzystencji człowieka, * zmiany środowiska wynikające z bieżącego użytkowania terenów gminy. Analiza zmian środowiska w odniesieniu do autentycznie pierwotnego systemu przyrodniczego jest w zasadzie bezzasadna. De facto trudno jest na terenie całego kraju znaleźć ekosystemy nie przekształcone choćby w niewielkim stopniu, dlatego należy przyjrzeć się bliżej aktualnie zachodzącym procesom przemian w układach przyrodniczych i czynnikom obniżającym jakość poszczególnych komponentów środowiska. Największe przeobrażenia w granicach analizowanych terenów zachodzą na skutek działalności osadniczej człowieka. Zmiany, szczególnie zauważalne w obrębie obszaru opracowania wynikają bezpośrednio z realizacji inwestycji i egzystencją człowieka. Doszło tu do przekształceń typowych dla nowych inwestycji – zmiana warunków gruntowo-wodnych, przekształcenia siedlisk, niwelacja terenu, powstanie gruntów antropogenicznych, dewastacja szaty roślinnej, nasadzenia gatunków obcych, lokalna dewastacja gleby i szaty roślinnej, powstanie barier migracyjnych. Istotna jest także ingerencja w krajobraz. Niestety istniejąca zabudowa nie zawsze przedstawia wysokie walory estetyczne. Obecność człowieka przejawia się także przez zaśmiecanie. Dotyczy to szczególnie terenów przydrożnych, jak również wiejskich dróg gruntowych pośród pól. Istotnym problemem jest to, że nie wszystkie budynki na analizowanym obszarze podłączone są do sieci kanalizacyjnej. W związku z tym ścieki z tych terenów odprowadzane są do przydomowych szamb i możliwe jest lokalne skażenie środowiska wodno-gruntowego. Nie rzadko zbiorniki na ścieki są nieszczelne. Niekiedy dochodzi do procederu wylewania nieczystości na pola, łąki czy do rowów. Istotnym elementem, mającym wpływ na środowisko jest także występowanie cmentarza w granicach planu. Jak wiadomo w obszarach tych do gleb przedostają się różne substancje chemiczne. Przez gminę Tłuszcz odbywa się transport materiałów niebezpiecznych takich jak paliwa płynne poprzez istniejącą linie kolejową w kierunku miejscowości Kruszew. Transport materiałów niebezpiecznych, w przypadku katastrofy kolejowej, może stanowić potencjalne zagrożenie dla środowiska. Pomimo zmian w środowisku, które zostały opisane można stwierdzić, że nie wpływają one radykalnie na jego jakość oraz funkcjonowanie. Dotychczasowe przekształcenia nie odbiegają charakterem od występujących na innych obszarach na Mazowszu. 9. Potencjalne zmiany w przypadku braku realizacji ustaleń planu Analizując potencjalne zmiany w środowisku w przypadku braku realizacji projektowanego dokumentu wzięto pod uwagę istniejące zagospodarowanie terenu oraz możliwe zmiany tego zagospodarowania w przyszłości związane z pełną realizacją zabudowy na tych terenach. Większość analizowanego obszaru posiada funkcje zgodne z planowanymi zawartymi w planie zagospodarowania przestrzennego. Przy założeniu braku realizacji ustaleń planu należy przyjąć, że stan krajobrazu nie ulegnie zmianie, a obecny stan zagospodarowania nie będzie naruszał środowiska. Na analizowanym terenie występują już plany miejscowe. W związku z tym w przypadku zachowania obowiązujących planów miejscowych prognozuje się utrzymanie dotychczasowego zagospodarowania wraz z istniejącymi, przekształconymi elementami środowiska. Należy założyć, że emisja zanieczyszczeń do powietrza oraz hałas z tras komunikacyjnych pozostanie na tym samym poziomie. 10. Podstawowe uwarunkowania dla zagospodarowania wynikające z opracowania ekofizjograficznego Poniżej przedstawiono uwarunkowania dla zagospodarowania będące wynikiem analizy środowiska, jego stanu i powiązań, zawarte w „Podstawowym opracowaniu ekofizjograficznym sporządzonym na potrzeby miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla miejscowości Jasienica – ul. Cmentarna" Przydatność do kształtowania różnych form zagospodarowania O przydatności do różnych form zagospodarowania decydują przede wszystkim uwarunkowania środowiskowe, istniejące zagospodarowanie oraz stopień rozwinięcia infrastruktury technicznej. Określając przydatność omawianego obszaru do różnych form zagospodarowania należy uwzględnić wiele aspektów. Planowane nowe formy zagospodarowania terenu winny uwzględniać zasadę zrównoważonego rozwoju oraz zapewniać utrzymanie równowagi ekologicznej. Innym ważnym czynnikiem jest lokalizacja terenu, korelacje z najbliższym otoczeniem jak również wartości przyrodnicze. Zgodnie z koncepcją zrównoważonego rozwoju powinno się dążyć do rozwoju funkcji gospodarczych wypływających jednocześnie z potrzeb społeczeństwa jak i poszanowania przyrody. W związku z powyższym proponuje się całkowite przeznaczenie tej powierzchni na funkcje zgodne lub zbliżone do założeń planistycznych w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz obwiązujących już planów miejscowych. Omawiane obszary posiadają dobre predyspozycje do lokalizacji różnych form zabudowy. Są dobrze wyposażone w infrastrukturę techniczną. Jednakże należy zachować odpowiedni odsetek ziem jako powierzchni biologicznie czynnej. Porastające ten obszar drzewa oraz tereny zieleni naturalnej proponuje się w jak największym możliwym stopniu zachować. Należy wziąć również pod uwagę istniejący obszar cmentarza. Należy zachować strefy bezpieczeństwa wskazane w przepisach odrębnych. Nowe inwestycje budowlane powinny być projektowane i realizowane w sposób równoważący potrzeby inwestorów oraz środowiska przyrodniczego. Każdy obiekt, w którym będą przebywać ludzie powinien być wyposażony w instalacje kanalizacyjną. W trakcie prac inwestycyjnych należy zwrócić uwagę na właściwy przebieg ich poszczególnych etapów oraz zagospodarowanie odpadów. Ścisłe określenie zasad zagospodarowania musi nastąpić w trakcie sporządzania miejscowego planu, ewentualne ich sprzeczności z uwarunkowaniami przyrodniczymi powinny zostać wykazane w prognozie oddziaływania projektu planu na środowisko. Kształtowanie struktury przyrodniczej Zasady kształtowania struktury przyrodniczej obejmują szereg działań wpływających między innymi na udział zieleni w przestrzeni zurbanizowanej, poprawę krajobrazu, podniesienie atrakcyjności poszczególnych terenów i wykorzystania ich potencjału. Formowanie odpowiednich układów przyrodniczych spełnia także zadania ekologiczne przez tworzenie ostoi bioróżnorodności, utrwalania i tworzenia korytarzy ekologicznych, ochronę cennych siedlisk i wiele innych. Omawiany obszar nie znajduje się w obszarach chronionych Natura 2000. Występują tu obszary zielone oraz zadrzewione. Część obszaru jest już zagospodarowana. Biorąc po uwagę powyższe, działaniem w zakresie kształtowania struktury przyrodniczej może być zachowanie istniejących zadrzewień oraz terenów zieleni naturalnej. Wszystkie ww. działania powinny przebiegać według ściśle określonych zasad, zaplanowanych na pewien okres czasu. Ograniczenia w zagospodarowaniu Po rozpoznaniu pokrycia terenu, występującej infrastruktury technicznej, struktury przyrodniczej oraz obszarów chronionych i innych obiektów położonych w pobliżu rozpoznano następujące ograniczenia w zagospodarowaniu wynikające z następujących przepisów prawa: - Obwieszczanie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 7 lipca 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1422) - Ustawa z dnia 7 lipca 1994 roku Prawo Budowlane wraz z późniejszymi zmianami (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1202, z późn. zm.), - Ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2001 2018 r. poz. 799, z późn. zm), - Ustawy z dnia 28 marca 2003r o transporcie kolejowym (Dz.U.2003 nr 86, poz. 789 z późn.zm) - Rozporządzenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 25 sierpnia 1959 r. w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze (Dz. U. 1959 nr 52 poz. 315) 11. Ustalenia projektu planu zagospodarowania istotne z punktu widzenia niniejszego opracowania Skala i siła oddziaływań na środowisko wodno-gruntowe, powietrze, klimat, faunę, florę i krajobraz zależą od projektowanych w planie funkcji i ich rozmieszczenia. W omawianym planie wprowadzono następujące tereny funkcjonalne: - MN - tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej; - MN-U - tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i usług - U – tereny usług - UE – teren usług edukacji - UR – teren usług kultu religijnego - KDL – teren drogi lokalnej - KDD – tereny dróg dojazdowych - KR – tereny komunikacji drogowej wewnętrznej - KKK – teren komunikacji kolejowej - KOP – tereny parkingów - RN – tereny rolnictwa z zakazem zabudowy - CC – teren cmentarza czynnego Dla funkcjonowania środowiska przyrodniczego istotne są zawarte w ustaleniach szczegółowych dla poszczególnych terenów wskaźniki minimalnej powierzchni biologicznie czynnej dla każdej działki budowlanej. Od stopnia pokrycia terenu nieprzepuszczalnymi warstwami zależeć będą (lokalnie) kierunki i tempo spływu powierzchniowego, przepuszczalność wody w głąb gruntu, zachowanie bioróżnorodności i stopień zachowania aktywności biologicznej. Minimalne, ustalone w planie udziały powierzchni biologicznie czynnej w poszczególnych terenach wynoszą: * 35% dla terenów od 1MN do 4MN * 50 % dla terenów od 5MN do 7MN * 30% dla terenów MN-U * 30% dla terenów U * 20% dla terenów UE * 30% dla terenów UR * 10% dla terenów CC Plan porusza kwestie istniejącego cmentarza. W planie wprowadzono strefy ochrony sanitarnej dla cmentarza. Niezwykle ważnymi zapisami dla środowiska jest zakaz lokalizacji przedsięwzięć, które mogą znacząco oddziaływać na środowisko z wyłączeniem inwestycji celu publicznego z zakresu komunikacji i infrastruktury technicznej. Plan zakazuje również lokalizacji przedsięwzięć, które mogą spowodować przekroczenie standardów emisji. Bardzo ważnym zapisem dla środowiska jest zakaz wprowadzania nieoczyszczonych ścieków do wód powierzchniowych, podziemnych i do gruntu. Plan zakazuje lokalizacji obiektów związanych z gospodarowaniem odpadami. Dodatkowo w zagospodarowaniu terenów plan nakazuje stosowanie norm dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku, przy czym: a) tereny MN należy traktować jako tereny przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną; b) tereny MN-U należy traktować jako tereny przeznaczone na cele mieszkaniowo-usługowe c) teren UE należy traktować jako teren zabudowy związany ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży Dodatkowo plan nakazuje ograniczenie uciążliwości akustycznych pochodzących ze źródeł hałasu o natężeniu ponadnormatywnym, poprzez zabezpieczenia techniczne lub zmianę technologii i urządzeń. W planie poruszono, więc wiele aspektów związanych z ochroną środowiska. Ustalenia dotyczące przestrzeni publicznej są istotne ze względu na dobro mieszkańców oraz estetykę i funkcjonalność przestrzeni. Należy również wspomnieć o zapisach narzucających kolorystykę dachów i elewacji zewnętrznych wg systemu NCS oraz zapisy dotyczące geometrii dachów. Z punktu widzenia dbałości o środowisko przyrodnicze zawsze interesujące są ustalenia planów miejscowych dotyczące infrastruktury technicznej, szczególnie odprowadzania ścieków i pozyskiwania wody. Plan ustala zaopatrzenie w wodę z gminnej sieci wodociągowej, a odprowadzanie ścieków poprzez kanalizację, przy czym do czasu realizacji docelowej kanalizacji sanitarnej dopuszcza się budowę szczelnych atestowanych zbiorników bezodpływowych. Po powstaniu kanalizacji należy te zbiorniki usunąć. 12. Przewidywane skutki wpływu ustaleń planu na środowisko Obecnie obszary objęte ustaleniami planu są w dużym stopniu niezainwestowane. Znajduje się tu zieleń naturalna oraz zadrzewiona. W krajobraz analizowanego obszaru wpisuje się również zabudowa oraz cmentarz. Zapisy projektu planu nie wpływają znacząco na zmiany funkcjonalne i przestrzenne w istniejącym zagospodarowaniu w stosunku do istniejącego zagospodarowania. Mimo, że plan wprowadza nowe tereny zabudowane to w planie zachowano również tereny rolnictwa z zakazem zabudowy. Na terenach niezagospodarowanych powstanie nowa zabudowa. Uwzględniając etapy budowy, a następnie etap eksploatacji, można prognozować, iż realizacja zapisów projektowanego planu może wpływać na następujące elementy środowiska: * powierzchnię ziemi, * gleby, * wody powierzchniowe i podziemne, * powietrze, * krajobraz, * faunę, florę i bioróżnorodność, Nie prognozuje się jednak, by wpływ ten był znacząco negatywny. 12.1. Ludzie Należy zauważyć, że realizacja części ustaleń jest formą spełnienia wniosków zgłaszanych przez osoby będące właścicielami działek oraz odzwierciedleniem polityki gminy ukierunkowanej w Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy Tłuszcz. Nie prognozuje się wpływu na zdrowie ludzi z tytułu wdrożenia dokumentu planistycznego. Na warunki życia ludności wpływać może ogólny stan środowiska, opisany w poniższych podrozdziałach. Sama estetyka przestrzeni, czytelność układu urbanistycznego, wpływają na samopoczucie ludzi, nawet, gdy nie są tego świadomi. Ze względu na warunki sanitarne istotny jest zapis odprowadzania ścieków sanitarnych poprzez sieć kanalizacyjną: grawitacyjną od DN 200mm lub tłoczną od DN 90 mm do oczyszczalni ścieków. W planie poruszono również kwestie dotyczące hałasu. Dzięki zapisom odnośnie ograniczania uciążliwości akustycznych wzięto pod uwagę samopoczucie i zdrowie mieszkańców okolicznych terenów. Plan zakazuje lokalizacji zakładów o zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważnych awarii przemysłowych. Istotnymi zapisami dla ludzi jest utworzenie stref sanitarnych od cmentarza. W planie wzięto pod uwagę osoby niepełnosprawne. Nakazano dostosowanie chodników i innych urządzeń, aby były funkcjonalne dla każdego. Biorąc pod uwagę istniejące zagospodarowanie terenu zarówno analizowanego terenu jak i jego bezpośredniego sąsiedztwa oraz projektowane przeznaczenie terenu stwierdzić można, iż realizacja ustaleń planu nie będzie miała negatywnego wpływu na zdrowie ludzi. Wnioski: * Możliwa jest poprawa warunków materialnych części mieszkańców * wzrosną wpływy do budżetu gminy, co może przekładać się na dalsze działania w kierunku poprawy szeroko pojętych warunków do życia * w projekcie planu zawarto ustalenia służące bezpieczeństwu sanitarnemu * Realizacja planu nie będzie źle wpływać na ludzi 12.2. Fauna i flora – bioróżnorodność Przeznaczenie terenów niezainwestowanych pod zabudowę mieszkaniową oraz usługową jest naturalną konsekwencją podjętych wcześniej działań inwestycyjnych oraz polityki określonej w obowiązującym studium uwarunkowań i kierunków rozwoju, czyli opracowaniem nadrzędnym względem planów miejscowych. Ważnym elementem dla bioróżnorodności jest wyznaczenie powierzchni maksymalnie zabudowanej oraz ustalenie minimalnej powierzchni biologicznie czynnej. Zapis ten skutkuje obowiązkiem zachowania części terenu na zieleń, co skutkuje dogodnymi warunkami dla flory i fauny. Istotną kwestią jest wprowadzenie terenów rolnych bez możliwości zabudowy. Dzięki temu zapisowi zostaną zachowane tereny niezainwestowane na analizowanym obszarze. Można stwierdzić, że stanowi to wypośrodkowanie pomiędzy terenami zainwestowanymi a środowiskiem przyrodniczym. Wnioski: * nie prognozuje się istotnego wpływu na populacje flory i fauny w szerszym kontekście, * prawdopodobnie powstaną nowe lokalne bariery migracyjne w wyniku realizacji zabudowy. 12.3. Powierzchnia ziemi/rzeźba terenu Niewielkie zmiany niwelety terenu mogą nastąpić w skutek realizacji zabudowy na terenach niezainwestowanych. Na nowych terenach zabudowy zmiany mogą mieć podstawowo charakter czasowy (chwilowy), rzadziej trwały (stały). Zasadniczo zmiana przeznaczenia terenu generuje przekształcenia chwilowe związane z realizacją zabudowy, powstające w trakcie jej realizacji. Niszczona jest gleba, formy rzeźby terenu i to zarówno na placu budowy jak również wokół. Każda inwestycja wymaga niwelacji, wywozu, dowozu gruntu lub jego składowania itp. Dochodzi do powstania gruntów antropogenicznych, wytworzonych w sposób sztuczny zawierających niekiedy odpady. Prognozuje się, że powierzchnia ziemi ulegnie przekształceniu na terenach gdzie zrealizowane zostaną inwestycje. Wnioski: * W wyniku wdrożenia planu dojdzie do lokalnych przekształceń typowych dla nowych inwestycji – powstanie gruntów antropogenicznych, wyrównanie terenu, przekształcenia płytkich warstw geologicznych, przy czym zmiany mają charakter nieunikniony. 12.4. Krajobraz Plan zawiera kwestie odnośnie zachowania ładu przestrzennego i spójności kompozycyjnej obiektów budowlanych, poprzez określenie odpowiednich parametrów i zasad realizacji zabudowy. Określono minimalny udział powierzchni biologicznie czynnych, maksymalne wysokości zabudowy podane w metrach, kąty nachylenia i ukształtowanie dachów, a także kolorystykę elewacji wg systemu NCS. Parametry te nawiązują do istniejącej zabudowy na terenach sąsiednich, więc ustalenia projektu planu nie pozwolą na powstanie niekorzystnie wyróżniających się pod względem kształtu, gabarytów i konstrukcji budynków. W efekcie realizacji ustaleń należy spodziewać się stonowanej zabudowy, respektującej sąsiedztwo. Dla wszystkich terenów plan wprowadza ustalenia dotyczące zasad ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu Plan nakazuje stosowania jednakowych elementów małej architektury takich jak: Ławki, donice kwiatowe itp. Dzięki temu zostanie zastosowana jednolitość zastosowanych wzorców. Wnioski: * W wyniku wdrożenia planu dojdzie do zainwestowania wolnych od zabudowy terenów * W planie wprowadzono szereg ustaleń, które minimalizują ryzyko budowy obiektów negatywnie kontrastujących z otoczeniem. 12.5. Środowisko wodno – gruntowe Cały obszar położony jest w granicach GZWP 215 Subniecka warszawska oraz głównego zbiornika wód podziemnych nr 2151 Subniecka warszawska (część centralna). W przypadku pojawienia się nowej zabudowy głównym zagrożeniem dla wód jest powstawanie większej ilości ścieków komunalnych. Zanieczyszczenie sieci hydrograficznej nieodpowiednio oczyszczonymi ściekami bądź wodami opadowymi może doprowadzić do pogorszenia się jakości wód podziemnych poprzez infiltrację. W ustaleniach projektu planu określono szereg zasad uwzględniających problem zaopatrzenia w wodę, odprowadzania ścieków sanitarnych i wód opadowych oraz zasady gospodarowania odpadami, takie jak: * obowiązek podłączenia budynków do sieci wodociągowej. * odprowadzenie ścieków poprzez sieć kanalizacyjną * zakaz odprowadzania nieoczyszczonych ścieków do wód i gleb * plan nakazuje podłączenie do sieci wodociągowej wszystkich budynków korzystających z wody w odległości 150 m od cmentarza. Takie regulacje służą ochronie środowiska wodno-gruntowego przed zanieczyszczeniami. Wnioski : * W wyniku wdrożenia planu dojdzie do oddziaływań typowych dla nowych inwestycji, ich charakter jest nieunikniony * w projekcie planu zawarto ustalenia minimalizujące ryzyko zanieczyszczenia wód gruntowych i powierzchniowych przez ścieki, * nie prognozuje się znacznych zmian środowiska wodno-gruntowego wynikających z ustaleń planu. 12.6. Atmosfera i klimat akustyczny Stan atmosfery w granicach analizowanych terenów uzależniony jest od emisji wynikającej głównie z ruchu pojazdów. Pojazdy i działalność związana z istnieniem obiektów usługowych emitują hałas obniżający komfort życia ludzi i możliwości bytowania zwierząt. Pewne jest zwiększenie się natężenia ruchu pojazdów samochodowych, lecz precyzyjne określenie skali wzrostu wymaga przeprowadzenia specjalistycznych analiz. Niska emisja, jeżeli wzrośnie, to w stopniu nie wpływającym znacząco na jakość powietrza pobliskich terenów. Plan porusza kwestie zaopatrzenia w energię ciepną w oparciu o źródła lokalne, zasilane gazem ziemnym. Plan dopuszcza stosowanie ogrzewania alternatywnych nośników energetycznych takich jak olej opałowy o niskiej zawartości siarki, gaz płynny, energia elektryczna, odnawialne źródła energii. Co do uciążliwości akustycznej, w planie ustalono: 1) w zagospodarowaniu terenów nakazuje się stosowanie norm dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku zawartych w przepisach odrębnych. Dla terenów objętych planem ustala się dopuszczalne poziomy hałasu według następującej klasyfikacji rodzaju terenu zgodnie z przepisami odrębnymi z zakresu ochrony środowiska: a) tereny oznaczone symbolami od 1MN do 7MN jako tereny przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną, b) tereny oznaczone symbolami 1MN-U, 2MN-U jako tereny przeznaczone na cele mieszkaniowo-usługowe, c) teren oznaczony symbolem 1UE jako teren zabudowy związanej ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, 2) nakazuje się ograniczenie uciążliwości akustycznych pochodzących ze źródeł hałasu o natężeniu ponadnormatywnym, poprzez zabezpieczenia techniczne lub zmianę technologii i urządzeń 3) na terenach 3MN, 6MN, 2U, 3U, 5U zlokalizowanych w sąsiedztwie terenu komunikacji kolejowej, nakazuje się realizację budynków przeznaczonych na pobyt ludzi z zapewnieniem właściwych warunków akustycznych, w tym stosowanie stolarki okiennej o podwyższonej izolacyjności akustycznej, kształtowanie bryły budynku w taki sposób, aby hałas komunikacyjny nie docierał z zewnątrz do wnętrza struktury zabudowanej, stosowanie na elewacjach budynków rozwiązań architektonicznych o charakterze rozpraszającym dźwięk, projektowanie rozkładu pomieszczeń w budynkach, uwzględniającego najkorzystniejsze ich położenie w stosunku do źródeł hałasu, * Prognozuje się wzrost niskiej emisji związanej z ruchem kołowym * Plan w sposób właściwy ogranicza możliwość związanej z ogrzewaniem emisji szkodliwych gazów i pyłów do atmosfery * Ustalenia planu właściwie odnoszą się do problemu hałasu 12.7. Wpływ na obszary chronione Wpływ na obszary włączone do sieci Natura 2000 omówiono w rozdziale nr 5- Informacje o oddziaływaniu na obszary Natura 2000. Obszar planu nie wchodzi w skład obszarów Natura 2000. Zmiany zagospodarowania, w związku z odległością analizowanych terenów od obszarów „naturowych", nie wpłyną na cele, dla jakich pobliskie obszary chronione zostały ustanowione. Zasięg zmian środowiskowych będzie miał charakter lokalny i pozostanie bez wpływu na funkcjonowanie tych obszarów. Wnioski: * Analizowany obszar nie wchodzi w granice obszarów Natura 2000 – w związku z tym nie przewiduje się oddziaływania na te obszary 12.8. Zdarzenia losowe W związku z planowaną realizacją nowej zabudowy i dróg nie można całkowicie wykluczyć zdarzeń losowych powodujących oddziaływania w kierunku środowiska. Będą to różnego rodzaju awarie czy wypadki prowadzące np. do wycieku toksycznych substancji. Z uwagi na nieprzewidywalność tych sytuacji nie wskazuje się zmian do projektowanego planu. Plan zakazuje lokalizowania obiektów zaliczonych do zakładów o zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii. Wnioski: * plan nie wymaga wprowadzenia zmian 13. Zgodność projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z innymi opracowaniami kształtującymi przestrzeń gminy Podstawowym dokumentem kształtującym przestrzeń omawianych terenów jest Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Tłuszcz przyjęte uchwałą Rady Miejskiej w Tłuszczu nr XVI.279.2021 z dnia 14 grudnia 2021r. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego musi być zgodny ze Studium jako dokumentem nadrzędnym, pod względem rozmieszczenia funkcji oraz innych wytycznych, w tym wskaźników zabudowy, jak np. wysokość, minimalna powierzchnia biologicznie czynna. Studium wyznacza perspektywiczne kierunki zagospodarowania przestrzennego gminy Tłuszcz, wynikające z istniejących uwarunkowań przestrzenno-gospodarczych, zamierzeń i działań inwestycyjnych gminy oraz zamierzeń rządowych i instytucji działających na obszarze gminy, powiatu wołomińskiego i województwa mazowieckiego. Na obszarze projektowanego planu, studium wyróżnia różne funkcje kierunków zagospodarowania terenów, oznaczone symbolami na rysunku kierunków zagospodarowania. Poniżej znajduje się opis poszczególnych funkcji: - MU – tereny zabudowy mieszkaniowo-usługowej o charakterze podmiejskim: tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, zieleni urządzonej ogólnodostępnej (publicznej) oraz usług nieuciążliwych (z wyłączeniem handlu o powierzchni sprzedaży przekraczającej 2000 m2). Zaleca się wymianę istniejącej zabudowy zagrodowej na inne typy zabudowy z przeznaczenia podstawowego. Tereny oznaczone symbolem MU powinny oferować mieszkańcom wyposażenie w infrastrukturę socjalną oraz techniczną (wodociąg, kanalizację, sieci elektroenergetyczne, gazowe, ciepłownicze i telekomunikacyjne) i komunikacyjną. Zaleca się, aby na każde przynajmniej 10000 m2 powierzchni przeznaczonej pod zabudowę, pozostawić 100 m2 ogólnodostępnych (publicznych) terenów zieleni parkowej, urządzonej, niezależnie od stanu władania tego terenu. Może to być teren wliczony w powierzchnię biologicznie czynną nowej inwestycji. Zabudowa w poszczególnych terenach musi być kształtowana przy pomocy sporządzanych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Przy formułowaniu w sporządzanych planach i ich zmianach ustaleń dotyczących zagospodarowania i użytkowania terenów, należy określić lub utrzymać co najmniej: - przeznaczenie podstawowe terenu, - przeznaczenie dopuszczalne terenu (w szczególności lokalne urządzenia infrastruktury technicznej, niezbędne dla uzbrojenia terenów i nie kolidujące z przeznaczeniem podstawowym, komunikacyjne), - minimalną powierzchnię biologicznie czynną dla każdej działki inwestycyjnej - nie mniejszą niż – 30%, - maksymalną wysokość zabudowy - nie większą niż - 12 m, - wymagania związane z parkowaniem pojazdów W strefach sanitarnych 150 m od cmentarza nie dopuszcza się lokalizowania zabudowań mieszkalnych, lokalizowania zakładów produkujących artykuły żywności, zakładów żywienia zbiorowego bądź zakładów przechowujących artykuły żywności oraz studzien, źródeł i strumieni, służących do czerpania wody do picia i potrzeb gospodarczych. Odległość może być zmniejszona do 50 m, pod warunkiem, że teren w granicach od 50 do 150 m odległości od cmentarza posiada sieć wodociągową i wszystkie budynki korzystające z wody są do tej sieci podłączone. - MU-W – tereny zabudowy mieszkaniowo – usługowej o charakterze wiejskim tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, zagrodowej, usług nieuciążliwych (z wyłączeniem handlu o powierzchni sprzedaży przekraczającej 2000 m2) oraz zabudowy letniskowej. Tereny oznaczone symbolem MU-W powinny oferować mieszkańcom podstawowe wyposażenie w infrastrukturę socjalną oraz techniczną (wodociąg, sieci elektroenergetyczne, gazowe i telekomunikacyjne) i komunikacyjną. Zabudowa w poszczególnych terenach powinna być kształtowana przy pomocy sporządzanych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Przy formułowaniu w sporządzanych planach i ich zmianach ustaleń dotyczących zagospodarowania i użytkowania terenów, należy określić lub utrzymać co najmniej: - przeznaczenie podstawowe terenu, - przeznaczenie dopuszczalne terenu (w szczególności lokalne urządzenia infrastruktury technicznej, niezbędne dla uzbrojenia terenów i nie kolidujące z przeznaczeniem podstawowym), - minimalną powierzchnię biologicznie czynną dla każdej działki inwestycyjnej - nie mniejszą niż – 30%, dla zabudowy letniskowej – 60%, - maksymalną wysokość zabudowy - nie większą niż - 12 m, dla zabudowy letniskowej - nie większą niż - 9 m, - wymagania związane z parkowaniem pojazdów - dla terenów objętych strefami ochrony konserwatorskiej - zgodnie z zasadami i wskaźnikami, o których mowa w rozdz. 3.4.2. Ochrona wartości kulturowych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. W strefach sanitarnych 150 m od cmentarza nie dopuszcza się lokalizowania zabudowań mieszkalnych, lokalizowania zakładów produkujących artykuły żywności, zakładów żywienia zbiorowego bądź zakładów przechowujących artykuły żywności oraz studzien, źródeł i strumieni, służących do czerpania wody do picia i potrzeb gospodarczych. Odległość może być zmniejszona do 50 m, pod warunkiem, że teren w granicach od 50 do 150 m odległości od cmentarza posiada sieć wodociągową i wszystkie budynki korzystające z wody są do tej sieci podłączone. - U – tereny zabudowy usługowej nieuciążliwej (w tym przedsięwzięcia mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko) o szeroko rozumianej funkcji w zakresie: handlu (z wyłączeniem handlu o powierzchni sprzedaży przekraczającej 2000 m2), ochrony zdrowia i opieki społecznej, edukacji (ośrodki publiczne i prywatne), kultury, turystyki i sportu, gastronomii, łączności, obsługi nieruchomości, pośrednictwa finansowego, administracji, drobnej wytwórczości, siedziby firm prowadzących działalność gospodarczą (biura), salony sprzedaży, obsługi technicznej i naprawy pojazdów mechanicznych, sprzedaży paliw do pojazdów, parkingi. Zabudowa w poszczególnych terenach musi być kształtowana przy pomocy sporządzanych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Przy formułowaniu w sporządzanych planach i ich zmianach ustaleń dotyczących zagospodarowania i użytkowania terenów, należy określić lub utrzymać co najmniej: - przeznaczenie podstawowe terenu, - przeznaczenie dopuszczalne terenu (w szczególności lokalne urządzenia infrastruktury technicznej, niezbędne dla uzbrojenia terenów i nie kolidujące z przeznaczeniem podstawowym), - minimalną powierzchnię biologicznie czynną dla każdej działki inwestycyjnej – nie mniejsza niż – 20%, - maksymalną wysokość zabudowy - nie większą niż - 15 m, - wymagania związane z parkowaniem pojazdów W strefach sanitarnych 150 m od cmentarza nie dopuszcza się lokalizowania zabudowań mieszkalnych, lokalizowania zakładów produkujących artykuły żywności, zakładów żywienia zbiorowego bądź zakładów przechowujących artykuły żywności oraz studzien, źródeł i strumieni, służących do czerpania wody do picia i potrzeb gospodarczych. Odległość może być zmniejszona do 50 m, pod warunkiem, że teren w granicach od 50 do 150 m odległości od cmentarza posiada sieć wodociągową i wszystkie budynki korzystające z wody są do tej sieci podłączone. - UK – tereny zabudowy usług kultu religijnego - tereny obecnie zainwestowane i przeznaczone pod zagospodarowanie zabudową usługową kultu religijnego. Zabudowa w poszczególnych terenach musi być kształtowana przy pomocy sporządzanych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Przy formułowaniu w sporządzanych planach i ich zmianach ustaleń dotyczących zagospodarowania i użytkowania terenów, należy określić lub utrzymać co najmniej: - przeznaczenie podstawowe terenu, - przeznaczenie dopuszczalne terenu (w szczególności lokalne urządzenia infrastruktury technicznej, niezbędne dla uzbrojenia terenów i niekolidujące z przeznaczeniem podstawowym), - minimalną powierzchnię biologicznie czynną dla każdej działki inwestycyjnej – nie mniejsza niż – 30%, - maksymalną wysokość zabudowy - nie większą niż - 15 m, dla obiektów świątyń w tym wież dopuszcza się – 25 m, - wymagania związane z parkowaniem pojazdów W strefach sanitarnych 150 m od cmentarza nie dopuszcza się lokalizowania zabudowań mieszkalnych, lokalizowania zakładów produkujących artykuły żywności, zakładów żywienia zbiorowego bądź zakładów przechowujących artykuły żywności oraz studzien, źródeł i strumieni, służących do czerpania wody do picia i potrzeb gospodarczych. Odległość może być zmniejszona do 50 m, pod warunkiem, że teren w granicach od 50 do 150 m odległości od cmentarza posiada sieć wodociągową i wszystkie budynki korzystające z wody są do tej sieci podłączone. - UP – tereny zabudowy usług publicznych – tereny obiektów użyteczności publicznej, przeznaczonych do realizacji celów publicznych: usługi oświaty, sportu i rekreacji, ochrony zdrowia i pomocy społecznej, administracji publicznej, kultury i nauki oraz inne. Dopuszcza się usługi towarzyszące z wyłączeniem usług uciążliwych i mieszkania integralnie związane z prowadzoną działalnością. Zabudowa w poszczególnych terenach musi być kształtowana przy pomocy sporządzanych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Przy formułowaniu w sporządzanych planach i ich zmianach ustaleń dotyczących zagospodarowania i użytkowania terenów, należy określić lub utrzymać co najmniej: - przeznaczenie podstawowe terenu, - przeznaczenie dopuszczalne terenu (w szczególności lokalne urządzenia infrastruktury technicznej, niezbędne dla uzbrojenia terenów i nie kolidujące z przeznaczeniem podstawowym), - minimalną powierzchnię biologicznie czynną dla każdej działki inwestycyjnej – nie mniejsza niż – 20%, - maksymalną wysokość zabudowy - nie większą niż - 15 m, dla obiektów sportowych - nie większą niż - 18 m, - wymagania związane z parkowaniem pojazdów - TZ – tereny zamknięte: kolejowe - przez które rozumie się tereny o charakterze zastrzeżonym ze względu na obronność i bezpieczeństwo państwa, określone przez właściwych ministrów i kierowników urzędów centralnych, o których mowa w art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. Z 2019 r., poz. 725, 730) - R – tereny rolniczej przestrzeni produkcyjnej - grunty orne, łąki i pastwiska, sady oraz nieużytki rolne, tereny małych cieków wodnych, ciągi powiązań przyrodniczych. Na terenach oznaczonych na rysunku studium symbolem R obowiązuje zakaz lokalizacji zabudowy mieszkaniowej, usługowej, usługowo-produkcyjnej oraz ferm hodowlanych powyżej 60 DJP3. Na terenach tych dopuszcza się prowadzenie ciągów ponadlokalnej i lokalnej infrastruktury technicznej oraz dróg określonych na rysunku studium. Dopuszcza się także obiekty niekubaturowe służące rekreacji i wypoczynkowi (np.: ziemne tory jazdy konnej, turystyka rowerowa i piesza). Dopuszcza się adaptacje istniejącej zabudowy zagrodowej oraz dopuszcza się realizację zabudowy zagrodowej, w tym agroturystyki, dla rolnika czynnie działającego w rolnictwie siedlisko rolne należy lokalizować wyłącznie przy drodze publicznej z wykorzystaniem dostępnych sieci infrastruktury technicznej na gruntach rolnych poza glebami chronionymi klas III, obszarami proponowanej lokalizacji farmy fotowoltaicznej oraz terenami wskazanymi do dolesienia. Maksymalna wysokość zabudowy - nie większa niż - 12 m. W miejscowościach Jasienica, Chrzęsne, Mokra Wieś, Jarzębia Łąka, Szczepanek, Miąse, Dzięcioły, Stryjki oraz Postoliska dopuszcza się lokalizację obiektów elektrowni fotowoltaicznych o mocy powyżej 100 kW wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną na warunkach określonych w planach miejscowych. Dopuszcza się zalesienia terenów oznaczonych symbolem R, w szczególności grunty predysponowane do zalesienia oznaczone na Rysunku nr 2 Kierunki Zagospodarowania Przestrzennego gminy Tłuszcz, które zostaną określone w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego lub w decyzjach o warunkach zabudowy terenu. Podstawowe kierunki zagospodarowania tych obszarów to: - zachowanie funkcji rolnej oraz ochrona terenów rolnych przed zainwestowaniem i degradacją sanitarną, - ochrona istniejących zadrzewień i zakrzewień śródpolnych oraz wprowadzanie nowych, -utrzymania istniejących łąk i pastwisk, - podwyższenia poziomu wód gruntowych w dolinach rzek, nadmiernie odwodnionych w wyniku regulacji koryt i melioracji łąk, - poprawienia wilgotności dolin rzek, - ochrona układu hydrograficznego rzek i rowów melioracyjnych. Realizacja ww. kierunków wymagać będzie uwzględnienia w planach miejscowych oraz w decyzjach o warunkach zabudowy, a szczególnie: - lokalizowania budynków i urządzeń służących wyłącznie rolnictwu, - utrzymania dotychczasowego sposobu użytkowania dolin rzecznych jako ciągów naturalnej zieleni łąkowo-pastwiskowej z lokalnymi skupiskami wysokiej zieleni łęgowej wraz z możliwością realizacji w ich obrębie zbiorników małej retencji wodnej, - wyznaczenia gruntów do zalesienia, - zakazu wykonywania prac ziemnych naruszających w sposób istotny rzeźbę terenu i układ stosunków wodnych, - zakazu odprowadzania ścieków sanitarnych (nie oczyszczonych i oczyszczonych) w ilości, która nie pozwala na utrzymanie odpowiedniej (planowanej) klasy czystości wód poszczególnych odbiorników - zakazu realizacji obiektów kubaturowych oraz zbiorników i rurociągów do magazynowania i transportu olejów i smarów, - zakazu zakładania i budowy stacji paliw, - zakazu lokalizacji wysypisk odpadów stałych i płynnych, - wprowadzenia do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego zakazów i ograniczeń dotyczących głównie: zabudowy z wyjątkiem urządzeń integralnie związanych z ich funkcją, wykonywania melioracji trwale naruszających układ stosunków wodnych w dolinach rzecznych i prac ziemnych naruszających w istotny sposób rzeźbę terenu, niszczenie zadrzewień śródpolnych, - dla terenów objętych strefami ochrony konserwatorskiej - zgodnie z zasadami i wskaźnikami, o których mowa w rozdz. 3.4.2. Ochrona wartości kulturowych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. - ZC – tereny cmentarzy wraz z granicami stref sanitarnych 50m i 150m od cmentarza obejmujące rezerwę terenu pod ich planowane powiększenie. Dopuszcza się zabudowę towarzyszącą cmentarzom, typu: kaplica, dom pogrzebowy, budynki administracji cmentarza. Zabudowa w poszczególnych terenach musi być kształtowana przy pomocy sporządzanych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Przy formułowaniu w sporządzanych planach i ich zmianach ustaleń dotyczących zagospodarowania i użytkowania terenów, należy określić lub utrzymać co najmniej: - przeznaczenie podstawowe terenu, - przeznaczenie dopuszczalne terenu (w szczególności lokalne urządzenia infrastruktury technicznej, niezbędne dla uzbrojenia terenów i nie kolidujące z przeznaczeniem podstawowym) i komunikacji (w tym parkingi), - wymagania związane z lokalizacją zabudowy w strefach sanitarnych 50 m i 150 m od cmentarza, - wymagania związane z parkowaniem pojazdów 14. Podsumowanie prognozy Projektowany plan miejscowy zagospodarowania przestrzennego miejscowości Jasienica – ul. Cmentarna, służy przede wszystkim dostosowaniu ustaleń do wniosków zgłaszanych przez osoby będące właścicielami działek oraz odzwierciedleniu polityki gminy. Rozwija aktualną zabudowę oraz służy dostosowaniu ustaleń do kierunków obowiązującego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. W projekcie planu, objętym niniejszym opracowaniem, zawarto szereg ustaleń, które mają na celu rozwiązanie istniejących i prognozowanych problemów środowiska. Zostały one przedstawione we wcześniejszych rozdziałach niniejszego opracowania. Szczegółowy wpływ inwestycji na środowisko zależeć będzie również od zastosowanych rozwiązań technicznych, niezależnych od ustaleń planu. Zapisy zawarte w projekcie planu, biorąc pod uwagę prawnie określone możliwości określania zasad zagospodarowania terenów na tym etapie planistycznym, w dostatecznym stopniu zapobiegają szkodom w środowisku. Wybór rozwiązań alternatywnych następował na etapie projektowym. Wzięto pod uwagę wszystkie aspekty terenu planu miejscowego. Przy sporządzaniu projektu planu kierowano się zasadą, iż prognoza oddziaływania na środowisko towarzyszy procesowi formułowania ustaleń w planie miejscowym. Dzięki temu ewentualne korekty zapisów dotyczących ochrony środowiska mogą być dokonywane na etapie projektowym, dlatego też nie proponuje się rozwiązań alternatywnych do ustaleń projektu planu. Ze względu na zakres zmian wprowadzanych przez projektowany plan na analizowanym terenie oraz brak znacząco negatywnych oddziaływań na środowisko przyrodnicze nie formułuje się dodatkowych zapisów mających na celu rozwiązania zapobiegające i ograniczające negatywny wpływ na środowisko projektowanych zmian. Podsumowując niniejszą prognozę należy zaznaczyć, że ustalenia planu nie są na tyle inwazyjne, aby mogły w sposób znaczący przekształcić istniejące struktury przyrodnicze, cenne w skali lokalnej i ponadlokalnej. W planie poruszono szczegółowo kwestie dotyczące cmentarza oraz terenów kolejowych. Nie prognozuje się także wpływu na obszary włączone do sieci NATURA 2000. W związku z powyższym nie zachodzi konieczność przedstawiania rozwiązań alternatywnych w związku z obszarami NATURA 2000. 15. Streszczenie Podstawę prawną sporządzenia prognozy oddziaływania na środowisko dla analizowanego obszaru jest Uchwała nr XVIII.350.2022 Rady Miejskiej w Tłuszczu z dnia 28 czerwca 2022r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części miejscowości Jasienica – ul. Cmentarna. Celem prognozy jest dokonanie oceny skutków realizacji ustaleń planu w odniesieniu do poszczególnych komponentów środowiska przyrodniczego, obszarów chronionych i zdrowia ludzi oraz wskazanie potencjalnie uciążliwych lub korzystnych dla środowiska ustaleń urbanistycznych, wraz z ewentualną propozycją działań mających na celu ograniczenie negatywnych oddziaływań. Obszar opracowania położony jest w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim w gminie Tłuszcz. Obszar planu znajduje się przy ulicach: Cmentarnej, Słonecznej, Szkolnej, Kościelnej, Lipowej w miejscowości Jasienica. Powierzchnia analizowanego obszaru to ok.33ha. Krajobraz analizowanego obszaru to tereny zieleni nieurządzonej oraz zadrzewionej, teren cmentarza, tereny zabudowy mieszkaniowej oraz tereny usług: kościół oraz szkoła. Granice planu są znacznie oddalone od obszarów włączonych do sieci Natura 2000, dlatego nie prognozuje się negatywnego oddziaływania na te obszary, spowodowanego realizacją ustaleń planu. Projekt planu, do którego powstała niniejsza prognoza, jest uściśleniem polityki przestrzennej, określonej przez aktualne Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Tłuszcz. Istotne są ustalenia planu kształtujące formy zagospodarowania. Głównie one determinują inwazyjność, siłę i skalę oddziaływania na środowisko. Ustalenia planu doprowadzą do powstania nowej zabudowy mieszkaniowej, usługowej. Wprowadzono szereg ustaleń, które przyczynią się do utrzymania przynajmniej częściowej aktywności biologicznej. Z punktu widzenia prognozy istotne są zapisy dotyczące zachowania powierzchni biologicznie czynnej. W planie poruszono kwestie cmentarza i stworzono strefy sanitarne. W świetle pozytywnych skutków gospodarczych i społecznych, jak i stosunkowo niewielkiego oddziaływania na środowisko, inwestycje umożliwione przez ustalenia uznaje się za zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju. Realizacja zabudowy na terenach do tej pory niezagospodarowanych doprowadzi do przekształceń środowiska wodno-gruntowego (oddziaływania lokalne), prawdopodobnie też do zmniejszenia udziału obszarów rolniczych, jednak pozytywne skutki jej funkcjonowania – gospodarcze i społeczne, jak najbardziej uzasadniają zmianę istniejącej struktury funkcjonalnej. Należy też pamiętać, że ustalenia planu wynikają przede wszystkim z przyjętych w studium kierunków polityki przestrzennej. Zastosowane w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego rozwiązania nie wywołują negatywnych skutków na środowisko, dlatego nie proponuje się rozwiązań alternatywnych.
<urn:uuid:ef4bc0c1-1e1f-4420-a33f-0f14d0adfde6>
finepdfs
1.924805
CC-MAIN-2024-33
https://www.tluszcz.pl/Common/pobierzPlik/id/641/module_short/news/obj_id/1892/culture/pl/version/pub.html
2024-08-12T23:02:27+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722641052535.77/warc/CC-MAIN-20240812221559-20240813011559-00785.warc.gz
786,836,323
0.99995
0.999979
0.999979
[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...
pol_Latn
{}
false
[ 230, 398, 2551, 4814, 6187, 9067, 10895, 13905, 15006, 18222, 19474, 21578, 23270, 25620, 28524, 32004, 34013, 35498, 38137, 40454, 42577, 44867, 47436, 49776, 52540, 55225, 57643, 60284, 63228, 63909, 65404, 68243, 69109 ]
2
0
Katechetyka Studia Teologiczne W mocy Bożego Ducha 36(2018) Małgorzata Kopiczko Aktywność plastyczna jako sposób wyrażania schematów poznawczych dziecka wedle koncepcji rozwoju intelektualnego Jeana Piageta. Implikacje dla katechezy przedszkolnej Treść: 1. Asymilacja i akomodacja; 2. Równowaga w konstruowaniu rzeczywistości; 3. Komponenty rozwoju poznawczego i jego etapy; 4. Konstruowanie rzeczywistości w procesach przeobrażeniowych; 5. Cechy konstrukcji poznawczych; 6. Rysunek jako odzwierciedlenie konstruktów poznawczych dziecka; 7. Religijność dziecka i sposoby jej pomiaru; 8. Postulaty dla przedszkolnej edukacji religijnej. Edukacja przedszkolna jest to swoisty fundament, na którym opiera się całe dalsze kształcenie i wychowanie. Często jest to pierwszy etap kariery edukacyjnej dziecka, który stanowi wprowadzenie do systematycznej pracy nad rozwojem intelektualnym i sensomotorycznym 1 . W okresie tym podstawową formą aktywności dziecka jest zabawa i twórczość artystyczna. W trakcie zabaw następuje u dziecka rozwój czynności intelektualnych. Z wiekiem, poprzez coraz bardziej rozbudowane zabawy tematyczne i konstrukcyjne, ma miejsce zmiana postawy wobec własnych czynności, ich przebiegu i efektu, niezależnie od charakteru tych czynności. Poprzez zabawę dziecko uczy się istnienia reguł, różnorodności ról oraz relacji inter- Małgorzata Kopiczko – magister pedagogiki, nauczyciel, profesor oświaty, polityk, samorządowiec i senator RP IX kadencji. Ukończyła Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Warszawskiego. Absolwentka studiów podyplomowych z zakresu filologii polskiej, zarządzania oświatą i doradztwa zawodowego. Doktorantka w Wydziale Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Zainteresowania badawcze: aspiracje edukacyjne, pedagogika wczesnoszkolna i przedszkolna, polityka społeczna. 1 I. Adamek, Podstawy edukacji wczesnoszkolnej, Kraków 1997, s. 9. personalnych. Twórczość artystyczna, w tym plastyczna, to pole rozwoju zainteresowań, przestrzeń rozwoju wrażeń i spostrzeżeń, rozwoju uwagi, wyobraźni i pamięci, rozwoju poznania świata i szczególny sposób ekspresji dziecka 2 . Aby osiągnąć założony cel posłużono się metodą analizy tekstów Piageta i opracowań jego teorii dokonanych na gruncie psychologii rozwojowej dziecka i pedagogiki wczesnoszkolnej. Na wstępie założono, że teoria ta może być przydatna w konstruowaniu zajęć przedszkolnych i skutkować rozwojem dziecka. Pozwala również poznać jego wewnętrzny świat stworzony w oparciu o odbiór rzeczywistości zewnętrznej. W zakończeniu zaplanowano przedstawić szczegółowe propozycje do wykorzystania w katechezie przedszkolnej. Spojrzenie na aktywność malarską na etapie przedszkolnym w szczególny sposób ukierunkowuje teoria rozwoju intelektualnego Jeana Piageta. Wnioskował on, że wytwory malarskie przedszkolaków odzwierciedlają wewnętrzny świat dziecka, jego schematy poznawcze oraz logikę interpretacji rzeczywistości. Celem niniejszego opracowania jest ukazanie możliwości wykorzystania podejścia Piageta w katechezie przedszkolnej. Aby cel ten uzyskać, zostanie zaprezentowany zarysu teorii Piageta, wskazanie zasad rozwoju intelektualnego dziecka, zasad konstruowania wewnętrznych schematów i prognozowanie ich kształtu poprzez analizę wytworów plastycznych. Oczekiwane wnioski, to implikacje dla katechezy przedszkolnej z teorii rozwoju intelektualnego na poziomie elementów edukacji plastycznej. 1. Asymilacja i akomodacja Jean Piaget, wybitny biolog i psycholog, prekursor epistemologii genetycznej, przez kilkadziesiąt lat prowadził badania zarówno biologiczne jak i psychologiczne, by poznać mechanizmy rozwoju intelektualnego dziecka, jego myślenia, logiki, motoryki, sposobu narastania doświadczeń intelektualnych oraz porządkowania wiedzy. Uważał, że poznanie tych mechanizmów ma zasadniczą wartość dla opisu funkcjonowania ludzkiego umysłu 3 . 2 M. Przetacznikowa, Wiek przedszkolny, w: Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, red. M. Żebrowska, Warszawa 1976, str. 425-454. 3 M. Kielar-Turska, Przedmowa do trzeciego wydania polskiego, w: J. Piaget, Mowa i myślenie dziecka, Warszawa 2005, s. 7. Piaget, jeszcze jako student biologii nauczył się, że przetrwanie organizmu wymaga adaptacji. Każda jednostka, podobnie jak każdy gatunek, musi dostosować się do ciągłych zmian w otoczeniu. Związał on bardzo silnie rozwój sensomotoryczny z rozwojem poznawczym 4 . Uznał, że rozwój ludzkiego poznania powstaje na analogicznej drodze, jak przystosowanie bardzo złożonego organizmu biologicznego do bardzo złożonego środowiska. Na bazie swych studiów biologicznych stworzył koncepcję rozwoju intelektualnego 5 . Formułując ją uznał, że „logika dziecka jest istotnie dziedziną szczególnie złożoną" 6 . Czynności intelektualne i biologiczne, jako części tego samego procesu, pomagają organizmowi przystosować się do zastanego środowiska i zorganizować własne doświadczenia. „Oznacza to zatem, że inteligencja pochodzi z całokształtu działania podmiotu. Działanie to jest czynnikiem przekształcającym przedmioty i rzeczywistość, zaś poznanie, którego tworzenie u dziecka można śledzić, polega zasadniczo na czynnej i operacyjnej asymilacji" 9 . Aby poznać proces intelektualnej organizacji i adaptacji w ujęciu Piageta, koniecznym wydaje się wyodrębnienie i zdefiniowanie czterech podstawowych pojęć: 'schemat', 'asymilacja', 'akomodacja' oraz 'równoważenie'. W podejściu Piageta są to pojęcia kluczowe w wyjaśnieniu rozwoju intelektualnego. Obserwacja rozwoju dziecka doprowadziła go do konkluzji, wedle której czynności intelektualne widział, jako 'czynności organizowania środowiska' i 'adaptacji' do niego. „Piaget nie uważał organizacji i adaptacji za odrębne procesy" 7 . Pisał on w jednym z dzieł: „Z biologicznego punktu widzenia organizacja jest nieodłączna od adaptacji: są to dwa wzajemnie dopełniające się procesy jednego mechanizmu; pierwszy jest wewnętrznym aspektem cyklu, którego aspekt zewnętrzny stanowi adaptacja" 8 . W odniesieniu do badań na gruncie biologii, Piaget przyjął, że umysł posiada analogiczne struktury, jak ciało. Jak wszystkie zwierzęta mają układ pokarmowy – strukturę pozwalającą na przyjęcie pokarmu, trawienie i wydalanie – tak w umyśle istnieją analogiczne struktury, które spra- 4 E. Claperéde, Przedmowa, w: J. Piaget, Mowa i myślenie dziecka, Warszawa 2005, s. 25. 6 J. Piaget, Mowa i myślenie dziecka, Warszawa 2005, s. 27. 5 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta. Poznawczy i emocjonalny rozwój dziecka, Warszawa 1998, s. 46-71. 7 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta... dz. cyt., s. 24. 9 J. Piaget, B. Inhelder, Psychologia dziecka, Wrocław 1993, s. 32. 8 J. Piaget, The Origins of Intelligence in Children, New York 1952, s. 7. wiają, że ludzkie reakcje na bodźce są raczej stałe oraz tłumaczą wiele zjawisk związanych z pamięcią 10 . Piaget użył terminu 'schemat", który definiował jako elementy konstrukcyjne zmiany rozwojowej. Początkowe schematy, które powstały na etapie niemowlęctwa, Piaget scharakteryzował jako 'inteligencję sensomotoryczną'. Są to struktury lub programy umysłowe, które kierują sensomotorycznymi sekwencjami, takimi jak ssanie, spoglądanie, popychanie i chwytanie. Wraz z wielością praktyk dziecka schematy elementarne łączą się ze sobą, różnicują, integrują, tworząc coraz bardziej złożone i zróżnicowane wzorce działania. Taka złożoność ma miejsce, na przykład wówczas, gdy dziecko odtrąca przedmiot niechciany, by chwycić znajdującą sie za nim rzecz pożądaną. Zdaniem tego wybitnego badacza, rozwój poznawczy zachodzi dzięki działaniu dwóch zasadniczych procesów: 'asymilacji' i 'akomodacji'. Pierwszy – polega na modyfikowaniu nowej informacji docierającej ze środowiska zewnętrznego w taki sposób, by pasowała i wpisywała się w to, co już znane i zaakceptowane. Dziecko wykorzystuje tu posiadane schematy poznawcze w celu nadania struktury napływającym danym sensorycznym. Drugi – polega na restrukturyzacji lub modyfikacji istniejących już schematów. Celem modernizacji jest lepsze i pełniejsze przyswojenie nowych informacji 11 . 'Akomodacja' polega na aktywności podmiotu na drodze modyfikacji istniejących już schematów w tym celu, by rzeczywistość była lepiej przyswojona 13 . W zetknięciu z nowym bodźcem człowiek stara się asymilować go wedle posiadanych matryc poznawczych. Ale nie zawsze jest to możliwe. Niekiedy bodziec nie jest zasymilowany, ponieważ nie ma kalk do których by pasował i przez które mógłby zostać zinterpretowany. W takiej Asymilacja to proces nieustanny. Istoty ludzkie stale przetwarzają nie tylko jeden bodziec, ale coraz większą liczbę impulsów. Asymilacja teoretycznie nie narusza schematu, lecz wpływa na jego rozbudowę, w ten sposób stanowiąc czynnik rozwojowy. Jest to część procesu, za pośrednictwem którego jednostka przystosowuje sie poznawczo i organizuje swoje otoczenie. Proces asymilacji pozwala na rozbudowę, czyli na wzrost schematów. Nie tłumaczy jednak ich zmiany jakościowej. Martyce ulegają przemianom i korektom w ciągu życia: dorośli mają inne wzory poznawcze, niż dzieci. Zmiany tych schematów tłumaczy drugi z procesów: akomodacja 12 . 10 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta... dz. cyt., s. 25. 12 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta... dz. cyt., s. 28-29. 11 R.J. Gerrig, Ph.G. Zimbardo, Psychologia i życie. Wydanie nowe, Warszawa 2009, s. 317. 13 D. Bacelewska, Repetytorium z rozwoju człowieka, Jelenia Góra 2006, s. 19. sytuacji możliwe jest, albo stworzenie nowego schematu, w którym bodziec znajdzie miejsce, albo zmodyfikowanie dotychczasowego w taki sposób, by bodziec był przez nie przyjęty. Obie drogi stanowią formy akomodacji i powodują zmianę konfiguracji jednej lub więcej schematów poznawczych. W obu sytuacjach dochodzi do zmiany lub rozwoju struktur poznawczych. W trakcie akomodacji dochodzi do modyfikacji jakościowych – co oznacza rozwój, w trakcie asymilacji – zmian ilościowych, co oznacza wzrost. Łącznie te dwa procesy odpowiadają za adaptację intelektualną i rozwój struktur intelektu 14 . Od aktywnie asymilującego się i akomodującego dziecka, w żaden sposób – jak twierdził Piaget – nie można oczekiwać, ani tym bardziej wymagać, tworzenia schematów wedle jakiś założonych z góry form. W omawianej koncepcji zawiera sie założenie, że są one konstruowane wewnętrznie i indywidualnie. Ich budulcem jest gromadzone permanentnie doświadczenie. Schematy odzwierciedlają aktualny poziom rozumienia i wiedzy dziecka o otaczającym je świecie. Zostały skonstruowane przez samo dziecko. Jako konstrukcje nie są, zatem wiernymi kopiami rzeczywistości. Ich kształt jest zdeterminowany przez jedyny i niepowtarzalny wzorzec asymilacji i akomodacji doświadczenia jednostki i wraz z dalszym rozwojem coraz bardziej przybliżają się swoim kształtem do realności. „Gdy dziecko jest niemowlęciem, jego schematy są ogólne i, w porównaniu ze schematami osoby dorosłej, słabo sprecyzowane, a często nawet mylne. Proces asymilacji i akomodacji, które przeistaczają raczej prymitywne schematy niemowląt w bardziej wyrafinowane schematy osób dorosłych, zabierają oczywiście lata" 18 . Piaget ujmował rozwój poznawczy, jako rezultat przeplatania się asymilacji i akomodacji 15 . Dziecko, które dokonało akomodacji, ponownie próbuje zasymilować dotychczas odrzucony poznawczo bodziec. Tym razem bodziec jest zasymilowany bez oporu. Jest to możliwe, ponieważ wewnętrzna struktura poznawcza została zmodernizowana. Asymilacja jest zawsze produktem końcowym 16 . Według Piageta, balansowanie pomiędzy asymilacją a akomodacją, to schemat rozwoju 17 . 14 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta... dz. cyt., s. 29-30. 16 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta... dz. cyt., s. 29. 15 R.J. Gerrig, Ph.G. Zimbardo, Psychologia i życie... dz. cyt., s. 317. 17 R. Vasta, M.M. Marshall, S.A. Miller, Psychologia dziecka.. dz. cyt., s. 48. 18 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta... dz. cyt., s. 29. 2. Równowaga w konstruowaniu rzeczywistości Żadne z zachowań nie jest czystą akomodacją ani asymilacją. W każdym są elementy obu mechanizmów, chociaż któryś z nich dominuje. Oba te zjawiska współtworzą kolejne – 'konstruowanie'. Wiedza dziecka o wydarzeniach zachodzących w otaczającym ją środowisku naturalnym i społecznym, nie jest dokładną reprodukcją, zapisem czy fotografią, lecz indywidualnym konstruktem. Dziecko odbiera informację z otoczenia i manipuluje nią, formatuje, zniekształca w taki sposób, by zostało dopasowane do istniejących w nim matryc. Rzadko konstrukcja obrazu jest kompletna i niezniekształcona. Zostanie ona upodobniona do realnie istniejącej rzeczywistości z biegiem lat, najczęściej w wieku dojrzałym. To zniekształcenie i odbieganie od realnych faktów podkreśla Piaget w swych opracowaniach twierdząc, że dziecko raczej konstruuje swą wiedzę o świecie, niż po prostu odbiera ją i rejestruje 19 . Zbalansowany stan równowagi w ciągu stadiów: 'bodziec' – 'reakcja akomodacyjna' – 'asymilacja' uznawany jest za objaw inteligencji psychologicznej. Istnieje w niej ciągły, zharmonizowany postęp: od ruchów spontanicznych i odruchów, do nabytych przyzwyczajeń, przez inteligentną dynamikę i korektę. W trakcie dochodzi do ujawnienie wypracowanych odruchów i ich modyfikacji 21 . Tak rozumiana modernizacja pozwala na włączenie zewnętrznego doświadczenia do wewnętrznego świata osobistych schematów. Pojawienie się stanu nierównowagi motywuje dziecko do Akomodacja i asymilacja są niezbędne dla rozwoju poznawczego i wzrostu dziecka. Relacje miedzy nimi Piaget określił mianem 'równowagi'. Oznacza ona samoregulujący się mechanizm, który zapewnia rozwijającemu się dziecku efektywne interakcje z otoczeniem. Równowaga to stan, gdy oba procesy asymilacji i akomodacji pozostają zrównoważone. 'Nierównowaga' jest stanem przeciwnym: brak równowagi, który może być rozumiany, jako stan konfliktu, będącego skutkiem braku potwierdzenia oczekiwań przez doświadczenie. W takim przypadku dziecko oczekuje na przykład, że coś wydarzy się wedle zakładanego scenariusza, ale tak się nie dzieje. Rozdźwięk pomiędzy sytuacją realną a oczekiwaną, to właśnie brak zrównoważenia 20 . 19 R. Vasta, M.M. Marshall, S.A. Miller, Psychologia dziecka... dz. cyt., s. 49. 21 J. Piaget, B. Inhelder, Psychologia dziecka... dz. cyt. , s. 9-10. 20 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta... dz. cyt., s. 30. poszukiwania harmonii. To czyni przełamaną nierównowagę czynnikiem rozwojotwórczym. Równowaga jest zaś stale narażona na nierównowagę i zmianę, gdyż struktury poznawcza są narażone na zaburzenie stabilności 22 . 3. Komponenty rozwoju poznawczego i jego etapy Do powyższych wniosków Piaget doszedł na drodze systematycznych obserwacji, których wagę przedkładał nad uogólnianie. Zbyt pochopne generalizacje, jego zdaniem, mogą wyprzedzać granice psychologii dziecka. „Staraliśmy się po prostu iść w ślady za faktami takimi, jakich nam dostarczało doświadczenie" 23 . Na bazie tych doświadczeń wyróżnił trzy komponenty rozwoju poznawczego: 'treść', 'funkcję' i 'strukturę'. 'Treść" – to jest to, co dzieci wiedzą. Termin tyczy się obserwowalnych zachowań – sensomotorycznych i pojęciowych. Odzwierciedlają one aktywność intelektualną. 'Funkcja' – dotyczy cech aktywności intelektualnej: asymilacji i akomodacji, które są nieustannie obecne na każdym etapie rozwoju. 'Struktura' – to zakładane właściwości organizacji intelektu. Można je określić przywołanym uprzednio terminem 'schematy'. Wyjaśniają one występowanie zachowań u jednostki. Główny aspekt rozwoju intelektualnego stanowi przemiana struktur. Piaget nazywa w ten sposób właściwości intelektualne inteligencji, struktury tworzone przez funkcję i niedające się wywnioskować z treści zachowania, którego naturę określają 24 . 1. stadium sensoryczno-motoryczne – od urodzenia do ok. 2 roku życia, w którym nabywa się zdolność tworzenia umysłowych reprezentacji przedmiotów i podmiotów nieobecnych, tych, z którymi dziecko nie ma bezpośredniego kontaktu sensomotorycznego; Piaget interesował się nie tyle ilością posiadanych przez dzieci wiadomości, ile sposobem zmiany ich myślenia i jakością wewnętrznej reprezentacji rzeczywistości fizycznej na poszczególnych etapach rozwoju. Wśród tych etapów wyróżnił: 2. stadium przedoperacyjne – od ok. 2 do ok. 7 roku życia, które charakteryzuje się udoskonaloną zdolnością umysłowego reprezentowania fizycznie nieobecnych przedmiotów i podmiotów, według Piageta etap ten 22 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta... dz. cyt., s. 31. 24 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta... dz. cyt., s. 33. 23 J. Piaget, Mowa i myślenie... dz. cyt., s. 27. cechuje się 'egocentryzmem' czyli niezdolnością dziecka do przyjęcia perspektywy innej osoby, oraz 'centracją' – tendencją do skupiania się na percepcyjnie najbardziej wyrazistych właściwościach przedmiotów; 4. stadium operacji formalnych – od 11 roku życia, gdy myślenie nabiera charakteru abstrakcyjnego 25 . 3. stadium operacji konkretnych – do 7 do 11 roku życia, gdy dziecko staje się zdolne do przeprowadzania operacji umysłowych, czynności wykonywanych w umyśle, co zapoczątkowuje logiczne myślenie; 4. Konstruowanie rzeczywistości w procesach przeobrażeniowych Jean Piaget w trakcie swoich badań postawił pytanie: „Czy poznane jest kopiowaniem rzeczywistości, czy też odwrotnie, stanowi przyswajanie rzeczywistości dzięki strukturze przeobrażenia?". W podsumowaniu swych badań daje na nie jednoznaczną, potwierdzającą zawartą w pytaniu tezę, odpowiedź. Podkreśla w ten sposób biologiczne rozumienie aktywnego przekształcenia wewnętrznych struktur poznawczych. Sam Piaget nie negował znaczenia naśladownictwa w rozwoju intelektualnym, nie przypisywał mu jednak charakteru zjawiska automatycznego. Akomodacja rzeczywistości w postaci wewnętrznego konstruktu, zawsze ma charakter interpretacji osobistej elementów rzeczywistości zewnętrznej i nowego ustrukturyzowana tych elementów przez wprowadzenie oryginalnych układów. Aktywności twórcze w okresie przedszkolnym posiadają swe funkcje rozwojowe, które polegają na przekształcaniu i strukturowaniu procesów oraz czynności psychicznych w indywidualną ich organizację. Równocześnie następuje oddziaływanie na obiekty działania, co skutecznie prowadzi do dokonywania w nich zmian i przeistaczania ich 26 . Dynamiczne konstruowanie wewnętrznego odbioru świata realnego polega stałej na reorganizacji poprzednio usystematyzowanych doświadczeń i stwarzaniu w oparciu o dotychczas poznane czynniki i stworzone systemy, nowych kombinacji i nowych zestawień 27 . Piaget w rozwoju dziecka wyodrębnił kilka etapów odbioru i konturowania rzeczywistości. W okresie rozwoju sensomotorycznego (od 0 do 2 roku życia) odruchowe 25 R.J. Gerrig, Ph.G. Zimbardo, Psychologia i życie... dz. cyt., s. 317-320. 27 Z. Pietrasiński, Myślenie twórcze, Warszawa 1969, s. 125. 26 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta... dz. cyt., s. 176-177. zachowania niemowlęcia stopniowo przekształcają się w wyraźne zachowania inteligentne. Czynności sensomotoryczne poprzez dojrzewanie i interakcje z środowiskiem społecznym, stają się coraz bardziej zróżnicowane i stopniowo wykształcają się w pierwsze zachowania intencjonalne. Niemowlę wypracowuje sobie różne proste sposoby rozwiązywania własnych problemów 28 . W wieku ok. 2 lat dziecko dochodzi do zdolności tworzenia reprezentacji przedmiotów i zdarzeń oraz rozwiązywania za pomocą myślenia problemów sensomotorycznych. Schematy dziecka dwuletniego są ponad schematami młodszych dzieci pod względem liczby i jakości. Jego rozwój emocjonalny wyraża się w tym, że lubi ono coś i a czegoś innego nie lubi. W pierwszych latach życia dziecka jego uczucia są zogniskowane na własnym 'ja' 29 . W kolejnej fazie: operacji konkretnych (7-11 rok życia) dziecko rozwija zdolność myślenia i wykracza poza rozumowanie i wnioskowanie prelogiczne. Zaczyna rozwiązywać zadania z niezmiennikami, radzi sobie z większością konkretnych problemów. Zaczyna stosować w rozumowaniu inwersję i wzajemność w niezależny sposób. Posiadając wiedzę, jest zdolne W przedszkolnym etapie rozwoju (do 7 roku życia) czynności intelektualne przechodzą z poziomu sensomotorycznego na poziomie reprezentacji. Ma miejsce bardzo intensywny rozwój umiejętności przedstawieniowych, także mowy, który jest równoległy z rozwojem pojęciowym. Mowa ułatwia rozwój rozumowania, chociaż nie jest niezbędna. Egocentryzm tego okresu wyraża się u dziecka w tym, że nie jest ono w stanie uwzględnić widzenia innych osób. Dziecko pozostaje przeświadczone o tym, że wszystkie jego pomysły i fantazje są poprawne. Nie zdaje sobie sprawy z deformacji stanów faktycznych i wykazuje skłonność do 'centacji' – skupiania się na poszczególnych aspektach zjawisk, bez uwzględnianie szerszego kontekstu. Siódmy rok życia dziecka jest datą graniczną myślenia prelogicznego lub semilogicznego. Sprzeczności pomiędzy spostrzeganiem a rozumowaniem na ogół są rozstrzygane na korzyść percepcji. Wewnętrzna reprezentacja i rozwój mowy sprzyjają zachowaniom społecznym w pełnym słowa tego znaczeniu i pobudzają społeczne uczenie się. Pojawiają się uczucia, sądy, w tym sądy etyczne. Dzieci rozpoczynają budowę systemu wiedzy na temat reguł i sprawiedliwości, chociaż nie mają jeszcze rozwiniętego zmysłu intencjonalności 30 . 28 R. Vasta, M.M. Marshall, S.A. Miller, Psychologia dziecka... dz. cyt., s. 49. 30 Tamże, s. 159-161. 29 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta.. dz. cyt., s. 159. do dodawania tych elementów wiedzy do siebie, odejmowania, szeregowania, odwracania porządku 31 . W ciągu tych lat następuje rozwój operacji logicznych: selekcji i klasyfikacji. Dziecko zaczyna umieć myśleć logicznie, jednak nie potrafi zastosować logiki do rozwiązywania hipotetycznych i abstrakcyjnych problemów. Do głównych osiągnięć w zakresie rozwoju afektywnego na tym stadium zalicza się zachowanie stałości uczuć, rozwoju woli i początki myślenia oraz afektów. Te osiągnięcia rozwojowe przyczyniają sie do coraz lepszego uregulowania i wzrostu stabilności myślenia oraz emocji. Dzięki interakcjom w grupach rówieśniczych dzieci stają sie zdolne do 'decentracji' – uwzględniania punktu postrzegania innych. Pojęcie intencjonalności, które rozwija się dzieci w tym czasie, pozwala im w coraz większym stopniu brać pod uwagę motywację przy opiniowaniu etycznym. Czynniki te modyfikują operacje dzieci i same ulęgają przemianom. Rozwijają się umiejętności współdziałania i zdolności do relacji opartych na wzajemnym szacunku 32 . Na każdym kolejnym etapie rozwoju następuje włączanie i integracja struktur z poprzednich poziomów. Schematy poznawcze są poddane stałemu procesowi modyfikacji. Zmiany w funkcji inteligencji trwają nadal. Wraz z rozwojem operacji formalnych w wieku 11-15 lat, struktury poznawcze – 'schematy' – osiągają swoją jakościową dojrzałość. Nastolatek staje się coraz bardziej zdolny do posługiwania się opcjami formalnymi w odniesieniu do wszystkich rodzajów problemów. Jest także zdolny do odnoszenia sie do problemów abstrakcyjnych i hipotetycznych. Dwie typowe operacje, które nie mogą być wykonywane na poprzednim etapie rozwoju, to rozważanie wszystkich możliwych kombinacji danych obiektów i rozpatrywanie przy rozwiązywaniu problemu wszystkich możliwych sposobów podejścia 33 . Na etapie opanowania operacji formalnych, dorastający potrafi posługiwać się logiką zdań niezależnie od treści. Logika staje się trwałym narzędziem myślenia. Myślenie formalne na początku dorastania cechuje się 'egocentryzmem' w formule specyficznej dla tego okresu. Dorastający usiłuje zredukować całość rozumowania do tego, co logiczne. Równocześnie posiada trudności z koordynacją 'idei' rodzących się w jego świadomości z tym, co realne. Kształtowanie osobowości następuje wówczas, gdy dorastający zaczyna przystosowywać swoje 'ja' do świata dorosłych 34 . 31 R. Vasta, M.M. Marshall, S.A. Miller, Psychologia dziecka... dz. cyt., s. 49. 33 R. Vasta, M.M. Marshall, S.A. Miller, Psychologia dziecka... dz. cyt., s. 49. 32 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta... dz. cyt., s. 161. 34 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta... dz. cyt., s. 161. Po opanowaniu operacji formalnych, młodzi ludzie nadal rozwijają nowe pojęcia, treści, wiedzę, cele rozumowania. Rozwój sensomotoryczny tworzy podstawy, na których opiera się rozwój pojęciowy. Dokonuje się on na drodze asymilacji i akomodacji doświadczenia. Procesy te powodują zmiany strukturalne w matrycach poznawczych i afektywnych. Cała wiedza jest zbiorem doświadczeń jednostki połączona wysiłkiem ich poznawczego uporządkowania 35 . Ciągłość rozwoju, mimo pojawiających się wciąż nowych jakości, wyjaśniona została przez Piageta między innymi zjawiskiem 'przesunięcia'. Gdy na danym poziomie postępu wewnętrznego dana struktura poznawcza kształtuje się w różnym czasie zależnie od treści – występuje przesuniecie poziome. Natomiast przesuniecie pionowe ma miejsce wówczas, gdy przy utrzymaniu danej struktury tyczących się analogicznych treści na różnych okresach rozwojowych, jednostki wraz z wiekiem zmieniają realizujące ją rodzaje aktywności i operacji 36 . 5. Cechy konstrukcji poznawczych W teorii rozwoju i zbierania oraz porządkowania doświadczeń Piageta, rozwój to swoiste kontinuum, w którym można wydzielić cztery poziomy. Każda zmiana zachodząca na poszczególnych poziomach lub miedzy poziomami, stanowi kolejny krok ku bardziej zaawansowanej i pełniej przystosowanej inteligencji. Każdy krok oznacza jakościową zmianę zdolności rozumowania. Te osiągnięcia rozwojowe mają swoje właściwości: 2. Każda nowa konstrukcja i postęp w rozumowaniu rozciąga swoje oddziaływanie na całość systemu inteligencji dziecka. Nie jest zatem ograniczone tylko do jednego zakresu. Oddziaływanie to obejmuje swoim zasięgiem wiele struktur, nie tylko jedną, modelowo wyizolowaną. 1. Każdy postęp, każda nowa konstrukcja czy też rekonstrukcja cechuje jakościowo odmienne rozumowanie. Jest ono na kolejnych etapach rozwoju jest wyższe jakościowo, niż miało ono miejsce na poziomach poprzednich. 3. Każdy postęp powoduje rozwój uprzednio nabytej wiedzy i rozumowania. Postęp intelektualno-afektywny skutkuje włączeniem nowych do- 35 Tamże, s. 162. 36 M. Przetacznik-Gierowska, M. Tyszkowa, Psychologia rozwoju człowieka. Zagadnienia ogólne, Warszawa 1996, s. 205. świadczeń i wypływających z nich wniosków do powstałej przez tę nowość 'nowej wiedzy'. Struktury poznawcze – 'schematy' – są modyfikowane, lecz nie oznacza to niszczenia lub eliminacji wiedzy wcześniejszej. To, co jednostka zdobyła uprzednio, pozostaje nadal, następuje natomiast pewna poprawa jakości tej wiedzy. Wejście jednostki dorastającej na nowy poziom rozumowania, stanowi etap transformacji poprzedniego poziomu. Nie jest to zatem całkowicie nowy, lecz doskonalszy, lepiej przystosowany do rzeczywistości, niż poprzedni. 5. Każdemu postępowi w rozumowaniu towarzyszy początkowo 'etnocentryzm'. Dzieci przedoperacyjne uważają własne myślenie za jedynie słuszne. Ten 'egocentryzm' zmniejsza się, gdy dzieci konfrontują się z innymi 'egocentrycznymi', różnymi od ich własnych pomysłów, poglądów o świecie prezentowanych osoby trzecie. Wówczas rodzi sie w nich zwątpienie w słuszność własnego myślenia i redukuje się egocentryzm poznawczy. Egocentryzm występujący natomiast na początku stadium operacji formalnych polega na tym, że młodzi ludzie oceniają poprawność myślenia wyłącznie według kryterium logiki. Ta forma słabnie, gdy dorastający próbuje przystosować się do roli osoby dorosłej. 4. Kolejność procesów i etapów rozwoju jest niezmienna. Nie możliwe jest rozwiniecie się rozumowania formalnego, zanim nie dojdzie do opanowania operacji konkretnych. Operacje konkretne mogą rozwinąć się dopiero po uprzednim wypracowaniu rozumowania przedoperacyjnego. Rozwój to zawsze przejście z etapu mniej wyrafinowanego, do bardziej dopracowanego i zróżnicowanego. 6. Rozwój intelektualny podlega samoregulacji. Skutkiem transformacji doświadczenia jest powstanie nowych konstrukcji empirycznych. Proces ten nie jest stymulowany z zewnątrz. Nie jest także następstwem bezpośredniego uzewnętrznienia tego, co zewnętrzne, lecz nierównowagi, po której następuje asymilacja i akomodacja wybranych doświadczeń. W efekcie powstaje nowa, zrekonstruowana wiedza. Mechanizm kontrolny te procesy ma charakter wybitnie wewnętrzny. Według Piageta najbardziej efektywna i najlepiej przystosowana wiedza powstaje według mechanizmu autonomicznego, stymulowanego przez indywidualne, wewnątrz jednostki skonstruowane schematy. Te zindywidualizowane wewnętrznie schematy są kluczem do odpowiedzi na stan nierównowagi. Powstający w jednostce mechanizm kontrolny jest afektywny, obejmuje nieuświadomione emocje, tendencje, oraz skłonności. Według Piageta, działa on jak portier, który kontroluje doświadczenia wpływające na rozwój intelektualny. Proces ten jest jednym z mechanizmów samoregulacji. Piaget sądził on, że inteligencja nie jest ani wyłącznie dziedziczona po przodkach, ani wyłącznie wyuczona. Rozwija się ona na drodze dojrzewania pośród interakcji społecznych, na drodze zdobywania doświadczenia, które przyjmowane wedle stale modernizowanych za pomocą inteligencji klak poznawczych, na drodze dążenia przez podmiot do równoważenia bodźców i wewnętrznych systemów. Tak zdefiniowany rozwój, prowadzi do kolejnego pojęcia; 'konstrukcji' 40 . 7. Rozwój intelektualny zależy od interakcji i doświadczeń społecznych. Interakcje społeczne Piaget opisywał, jako jeden z czterech głównych czynników rozwoju. Wiedzy społecznej nie da się bowiem zbudować bez interakcji. Funkcjonowanie w społeczności, w grupie, jest jedynym źródłem w oparciu o który można budować wiedzę społeczną. Egocentryzm intelektualny jest podważany i minimalizowany właśnie w oparciu o relacje społeczne. Konfrontacja własnych idei z ideami innych ludzi jest silnie rozwojowa poprzez wejście w stan nierównowagi, akomodacji i asymilacji 37 . I chociaż samo budowanie wiedzy dokonuje sie w wewnętrznych procesach umysłu, to jednak w ścisłym powiązaniu ze światem zewnętrznym, z środowiskiem społecznym, w interakcjach. To środowisko, będące podstawą interakcji jest niezbędne dla procesów wewnętrznych zdobywania wiedzy i oglądu świata 38 . Interakcje są także niezbędnym czynnikiem rozwoju wiedzy logiczno-abstrakcyjnej. Zdolności abstrakcyjnego myślenia nabywa się bowiem poprzez zabawę, w zbiorowych eksperymentach, doświadczeniach pod przewodnictwem nauczyciela i w konfrontacji z intuicjami innych 39 . 6. Rysunek jako odzwierciedlenie konstruktów poznawczych dziecka Rozwijana przez dziecko wiedza i interioryzowana stworzona przez samego siebie konstrukcja świata, nie stanowi jednak wewnętrznej kopi świa- 37 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta... dz. cyt., s. 162-163. 39 por. J. Piaget, Dokąd zmierza edukacja, Warszawa 1977, s. 22-29. 38 por. D. Tułowiecki, Wychowanie, socjalizacja, uspołecznienie, nauczanie – znaczenie pojęć, w: M. Marczewski, Teoretyczne podstawy wychowania. Przedłożenie zagadnień, Gdańsk 2018, s. 52-64; D. Tułowiecki, Socjologiczne podstawy wychowania, w: Pedagogika rodziny. Podejście systemowe. Tom 1: Wychowanie rodzinne, red. M. Marczewski i in., Gdańsk 2017, s. 169-185. 40 R. Vasta, M.M. Marshall, S.A. Miller, Psychologia dziecka... dz. cyt., s. 48. ta obiektywnego. Każda jednostka buduje w drodze rozwoju wiedzę, która stanowi coraz lepsze przybliżenie się do tego, co nazywa się 'rzeczywistością'. „Najbardziej bezsporny rezultat badań nad psychologią inteligencji jest taki, że nawet tak niezbędne dla umysłu dorosłego struktury, takie jak logiczno-matematyczne, nie są wrodzone u dziecka; są one krok po kroku budowane... Nie ma wrodzonych struktur: każda struktura ma w swoim założeniu konstrukcję. Wszystkie te konstrukcje powstają z wcześniejszych struktur" 41 . Zróżnicowanie wewnętrznych konstruktów poznawczych ludzi, zachodzi według Piageta, najprawdopodobniej na polu rzeczywistości społecznej. Wiedza logiczno-matematyczna i fizyczna, są znacznie łatwiejsze do zobiektywizowania w procesie interakcji oraz weryfikacji naukowej. Na tych polach różnice nie są wielkie. Natomiast odrębności międzykulturowe i subkulturowe pomiędzy ludźmi są ogromne. Konsekwencją tego jest zróżnicowane konstruowanych wewnętrznie systemów 43 . Logika działania świata odtworzona w umyśle rozwijającego się, bazuje na porządku i logice łączenia. One tworzą podstawową strukturę przyszłych operacji myślowych. Inteligencja zmysłowo-ruchowa prowadzi do strukturalizacji wewnętrznej świata w podmiocie, organizuje rzeczywistość, wedle schematu nabytego w trakcie rozwoju 44 . Wewnętrzne konstruowanie świata jest zależne od interakcji społecznych, kodów kulturowych, inteligencji rozwijającego się. Sam proces konstruowania rozpoczyna się od chwili narodzin i trwa przez całe życie. Każda nowa konstrukcja czyni system poznawczy silniejszym i lepiej przygotowanym na spotkania z nowymi zjawiskami empirycznymi 42 . Od 2,5 roku życia, według Piageta – rysowanie jest kategorią czynności znakowych. Rysunek dziecka stanowi przejaw funkcji semiotycznej obok innych jej form, jak naśladownictwo odroczone, zabawa symboliczna, obraz umysłowy i mowa. Poprzez rysunek dziecko wyraża to, co wie o świecie i schemat, wedle którego ten świat pojmuje. Początkowo – w wieku 4-5 lat – stają się ogólnym i wieloznacznym symbolem, po czym pomiędzy 5 a 6 rokiem życia wykształca się schemat reprezentacji wiedzy dziecka o otaczającej rzeczywistości. Ta 'ideoplastyka' doskonali się i wzbogaca około 9-10 roku życia. Schematy rysunkowe stają się czymś pośrednim między obra- 41 J. Piaget, Six Psychological Studies, New York 1967, s. 149-150. 43 B.J. Wadsworth, Teoria Piageta... dz. cyt., s. 166-167. 42 R. Vasta, M.M. Marshall, S.A. Miller, Psychologia dziecka... dz. cyt., s. 49. 44 J. Piaget, B. Inhelder, Psychologia dziecka... dz. cyt., s. 17. zem a pojęciem przedmiotu. Są one graficznym wyrazem wyobrażeń dziecka. Interpretacja psychologiczna rysunków dziecka odnosi się do trzech reguł: 2. Graficzne ukształtowanie wyglądu przedmiotów w rysunkach dziecka, odzwierciedla możliwości manualne, poznawcze i emocjonalne malującego dziecka. 1. Tematyka rysunków odzwierciedla zakres zainteresowań dziecka i poziom jego wiedzy o danym wycinku rzeczywistości. 3. Kompozycja rysunków i użyte kolory stanowią trzeci aspekt analizy. Uporządkowanie elementów na wypełnionej barwą przestrzeni kieruje sie regułami. Analizie poddawane są kierunki kompozycji: prawo – lewo, góra – dół, kierunki ukośne. Kierunki te wskazują na relacje miedzy elementami. Kolory zaś wskazują na wewnętrzny klimat emocjonalny rysującego 45 . 1. Wielkość postaci: To, co ważne emocjonalnie, jest na rysunku duże (np. mama większa od drzewa). To co nieważne emocjonalnie, na rysunku jest małe lub tego nie ma (np. dziecko, które czuje że jest niekochane nie rysuje siebie). Podejście Piageta rozwinął Stefan Szuman. Uważał on, że schemat rysunku dziecka nie jest szkicem obrazowym. Reprezentuje on przedmiot, dając pewien pogląd na jego układ w umyśle dziecka. Nie jest to tylko znak, lecz swoiste odtworzenie zarówno całości, jak i części przedmiotu oraz ich wzajemnego stosunku. O schemacie decyduje układ poszczególnych części i cechy przedmiotu połączone ze sobą w logiczny sposób. Dziecko rysując, konstruuje schemat przedmiotu nie naśladując go przy tym. Można to rozumieć tak, że przy każdej konstrukcji rysunków odtwarza dany przedmiot rozumowo. Sztuka dziecka nie powstaje mechanicznie, tylko w sposób przemyślany. Schematy świadczą o inteligentnym spostrzeganiu świata i rozumieniu go przez młodego człowieka. Dziecko nie rysuje swych schematów z 'natury', z modelu rzeczywistego, lecz rysuje 'z głowy', z pamięci, z wyobraźni. Schematyczne rysunki dziecka świadczą właśnie o tym, że w umyśle jego znajdują się również schematy, którym odpowiadają rysunki schematyczne 46 . Na podstawie jego teorii można wnioskować w następujący sposób o wytworach malarskich przedszkolaków: 2. Kolejność rysowania: Najpierw dziecko rysuje osobę ważną dla niego emocjonalnie. 45 W. Ligęza, Co dzieci wiedzą o twórczości i tworzeniu, Kraków 2017, s. 117-118. 46 S. Szuman, Sztuka dziecka, Warszawa 1990, s.22-24. 3. Rozmieszczenie na kartce: W centrum, po lewej lub po prawej stronie (związek z lateralizacją) rysowane są osoby ważne, na krańcach osoby nieważne emocjonalnie. 5. Liczba szczegółów: Postacie 'kochane' – bliskie emocjonalnie dziecku rysowane są przez dziecko z dużą liczba szczegółów, najładniej jak dziecko potrafi. Im prymitywniej narysowana postać, im brzydziej, tym mniej kochana, w większym dystansie emocjonalnym względem dziecka. Czasem nadmierna liczba szczegółów, nadmierna drobiazgowość może świadczyć np. o nerwicy lub o zaburzeniach osobowości. 4. Bliskość postaci: Osoby narysowane blisko siebie to osoby pozytywnie związane uczuciowo, im większa odległość między postaciami lub gdy istnieją między nimi 'przeszkody' to sygnał niemożności emocjonalnego porozumienia się, dzieci narysowane na 'rodzicach' mogą oznaczać albo potrzebę bliskości, albo zbytnią zależność. 6. Staranność rysowania: Osoby ważne rysowane są starannie, osoby mniej ważne – rysowane są byle jak. Zbyt staranne rysowanie, bez wychodzenie poza kontury, drobiazgowość może świadczyć o kompulsywności – obronną postawą bycia w porządku, mieszczenia się w ramach. Zbytnia niestaranność – albo dziecko było zmuszone do rysowania, albo jest 'wewnętrznie' rozbite. 8. Jakość barw, kolorystyka: Barwy ciepłe, pastelowe oznaczają pogodny nastrój. Barwy zimne (fiolet, szarość, granat) – chłód emocjonalny lub lęk. Barwa czarna – jeżeli nie jest uzasadniona sytuacyjnie – może oznaczać lęk, złość, nienawiść, brak akceptacji (czasem 'czarne dziecko' – wyraz oceny poczucia własnej wartości – jestem zły, nikt mnie nie kocha. Brak kolorów w rysunku może oznaczać pustkę uczuciową lub trudności w wyrażaniu uczuć. Co do częstotliwości używania danego koloru, zdarza się tak, że dziecko odkrywa dany kolor i dlatego rysuje tą kredką częściej niż inną 47 . Szuman nadał także znaczenie prezentacji ruchu na rysunku dziecka. Twierdził, że 7. Liczba barw: Im barwniejsza postać, tym ważniejsza emocjonalnie. Ważny dla zrozumienia schematu dziecka jest także kompozycja kartki. Interpretacji układu elementów dokonała Sylvie Chermet-Carroy. Według tej grafolog w odczytaniu układu kompozycji należy uwzględnić znaczenie obszarów: 47 B. Wołek, M. Karp, Rysunki dzieci w dorobku naukowym wybitnego polskiego pedagoga i psychologa Stefana Szumana, https://www.pulib.sk/web/kniznica/elpub/dokument/Kochova1/subor/Wolek_Karp.pdf [odczyt: 01.10.2018]. 1. Góra – umieszcza się tu pojęcie boskości, ducha bądź ideału. Ta część odpowiada niebu, temu co jest ponad człowiekiem, co jest trudno dostępne. Znajdują się tam wyższe wartości, duchowość i świat marzeń. 3. Lewa strona – jest symbolem przeszłości, tego co bliskie, tym samym daje poczucie bezpieczeństwa, ponieważ niesie ze sobą znane elementy. Lewa strona przedstawia matkę –rzeczywistą i symboliczną, ukazując więź, jaka istnieje między dzieckiem a matką, lub taką, która istnieje jedynie w odczuciach dziecka. 2. Dół – to życie codzienne, podłoże, po którym się chodzi, na którym się opiera. 4. Prawa strona – mówi o przyszłości, o tym, co nieznane, dostarczając wiedzy na temat relacji z ojcem, a także stosunku dziecka do życia 48 . Użyteczność wytworów malarskich dziecka przedszkolnego w badaniach nad jawnością schematów poznawczych i ich reprezentacją wewnętrznie konstruowanego świata, wydaje się być więc ograomny. Można w ten sposób uzyskać dostęp do formatów reprezentacji, które, choć ujawnione, nie są jeszcze przez dziecko zwerbalizowane i w pełni dostępne. Daje to także możliwość analizy treści reprezentacji twórczości na podstawie wypowiedzi dziecka. Jest to szczególna droga poznania niezwerbalizowanych procesów wewnętrznych oraz niezwerbalizowanych części schematów poznawczych 50 . Obok kompozycji, jest także wiele innych elementów odwzorowujących wewnętrzny świat dziecka, jednak pozwala on wnioskować bardziej o jego psychice, niż rozwoju intelektualnym 49 . Z tej racji zostanie pominięty w niniejszych analizach. 7. Religijność dziecka i sposoby jej pomiaru Religijność dziecka na polu polskich badań społecznych jest ujmowana marginalnie. W wielu podręcznikach psychologii rozwojowej lub pedagogiki, zagadnienie religijności dziecka w ogóle nie jest uwzględnione 51 . Dzie- 48 S. Chermet-Carroy, Zrozum rysunki dziecka czyli jak interpretować rysunki małych dzieci, Łódź 2005, s. 30-32. 50 W. Ligęza, Co dzieci wiedzą... dz. cyt., s. 119. 49 P. Duksa, Rysunek dziecka w diagnozie psychopedagogicznej, „Studia Elbląskie" 2011, nr 12, s. 433-435. 51 B.M. Zych, Psychologiczny obraz religijności dziecka, „Studia Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne" 19992, nr 6, s. 175. ci przedszkolne maja jednak wyczucie religijne i noszą w sobie zainteresowanie światem religii. Ułatwiają im to takie cechy, jak: łatwość tworzenia i przyjmowania znaczeń symbolicznych, zainteresowanie przyczyną sprawczą i celową otaczającego świata (dlaczego?), upodobanie do wszystkiego co niezwykłe i cudowne (kochają bajki), poszukiwanie autopotwierdzenia własnej pozycji w rodzinie, uzdalniają je do głębszych przeżyć religijnych oraz sakramentalnej inicjacji 52 . Najbardziej znanym w Polsce podziałem na etapy rozwoju religijnego są według Czesława Walesy: okres areligijny (1 rok życia); okres początków religijności dziecka (2-3 lata); okres religijności magicznej (4-7); okres religijności autorytarno-moralnej (8-12); religijność autonomiczna (12-17); religijność autentyczna (18-25); stabilność religijna (25-40) 54 . Myślenie dziecka w okresie przedszkolnym ma charakter myślenia przedoperacyjnego, co wiąże się z nieodwracalnością myślenia. Dlatego też jego funkcjonowanie określa się jako egocentryczne. Z religijnością dziecka przedszkolnego wiąże się również funkcja symboliczna, która pojawia się od 3 roku życia. Jest to pierwsza zdolność do tworzenia struktur i uogólnień. Pojawiają się pierwsze pojęcia Boga, nacechowane synkretyzmem. Dziecko zaczyna interesować się treściami religijnymi, które są związane bezpośrednio z symbolami wiary. W kontekście chrześcijaństwa są to takie symbole: krzyż, kościół, obraz oraz inne przedmioty kultyczne. Symboliczne treści chrześcijańskie dotyczą poznania osoby Jezusa Chrystusa, Maryi, Boga. Zasłyszane fakty z życia Jezusa dziecko „przeżywa uczuciowo w sposób bardzo głęboki, podobnie traktuje proste praktyki religijne, gesty, krótkie modlitwy wypowiadane i przejęciem czy śpiewane, rozumie już treść dobrych uczynków i chętnie je spełnia, gdyż podobają się one Panu Bogu, wie, że grzech obraża Boga i nie może się Mu podobać" 53 . Poszukując generalizacji co do religijności dziecka przedszkolnego według koncepcji Jeana Piageta, można stwierdzić, że determinuje ją egocentryzm i pra-przyczynowość oraz myślenie przedoperacyjne. Określają one dziecięcy obraz Boga i świata, mając wpływ na dalszą religijność dziecka oraz rozumienie przez nie religijnych określeń. Pierwsze próby poznania 52 E. Rydz, Psychologiczne podstawy kształtowania się religijności dzieci w wieku przedszkolnym, „Przegląd Homiletyczny" 2003, 7, s. 220-221. 54 S. Kuczkowski, Psychologia religii, Kraków 1993, s. 60. 53 K. Heland, A. Odrowąż-Coates, Obraz Boga u dzieci w wieku przedszkolnym – temat stale aktualny pedagogicznie i społecznie, „Studia z Teorii Wychowania: Półrocznik Zespołu Teorii Wychowania Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN" 2014, nr 5/1 (8), s. 240. Boga u dziecka przyjmują kształt antropomorfizmu, fabularności, animizmu czy magii 55 . Nastawienie magiczne wiąże się z fantazjowaniem i ożywianiem przedmiotów martwych. Pobożność na tym etapie ma charakter magiczny, a Bóg jest przede wszystkim pojęty jako czarodziej. Mimo monoteistycznych form jest to właściwie religia pogańska. Dziecko przejawia w swoich zachowaniu prymitywny realizm, egocentryzm i antropomorfizm 56 . Dużą rolę w rozwijaniu dziecięcej religijności odgrywa klimat życia rodzinnego, szczególnie postawa zaufania. Pozwala ona dziecku przyjąć postawę ufną, pogłębioną poprzez stawianie pytań o różne aspekty rzeczywistości, także religijnej. Arcyważne jest także włączanie dziecka w życie religijne poprzez uczestniczenie w religijności dorosłych 58 . „Gdy więc dziecko w pewien sposób dostrzega, że przedmiotem najwyższego zaangażowania jego rodziców są sprawy życia religijnego, wówczas [...] do takiego życia się skłania i do niego dąży" 59 . Według Piageta, religijny świat dziecka określa jego własna wewnętrzna tendencja dopuszczania wizji sprawiedliwości immanentnej, tkwiącej w rzeczach a uruchamianej w momencie złego zachowania. Jest to wynikiem jego relacji z rodzicami. Jest to przejaw tzw. karzącego oblicza animizmu. Istnieje również w percepcji dzieci animizm opiekuńczy, narastający u dzieci od 6 do 12 roku życia. Prowadzi on je do przekonania o życzliwych i przychylnych intencjach Boga 57 . 8. Postulaty dla przedszkolnej edukacji religijnej Poprzez rysunek dziecko wyraża to, co wie o świecie i w taki sposobów świat przyjmuje 60 . Ponieważ rzeczywistość, także rzeczywistość religijna, jest konstruowana wewnętrznie, wydaje się ważne poznanie tych schematów przez pedagoga przedszkolnego właśnie przez ekspresję malarską. Aktywność plastyczna dziecka, będąca sposobem wyrażania siebie – stanów 55 J. Piaget, La rappresentazione del mondo nel fanciullo, Torino 1995, 30-39. 57 por. A. Godin, Justice immanente et protection divine, „Lumen Vitae" 1959, nr 14, s. 133152. 56 K. Heland, A. Odrowąż-Coates, Obraz Boga ... art. cyt., s. 241. 58 M. Marczewski, Wychowanie jako służba wierze, w: Pedagogika rodziny. Podejście systemowe. Tom 1: Wychowanie rodzinne, red. M. Marczewski i in., Gdańsk 2017, s. 370. 60 S. Szuman, Sztuka dziecka... dz. cyt., s. 8. 59 Cz. Walesa, Rozwój religijności człowieka. Tom 1: Dziecko, Lublin 2005, s. 86. emocjonalnych i jakości rozwoju racjonalnego – pozwala uchwycić sposób widzenia świata religii, rozumienia pojęć religijnych oraz uchwycenia praktyk religijnych. Z obserwacji i niniejszego wniosku wynikają konkretne postulaty dla nauczycieli przedszkolnych prowadzących lekcje religii: 2. Analiza prac dzieci z wykorzystaniem teorii psychologicznych pozwala szczegółowo odkrywać wewnętrzny świat dziecka, a w sytuacji zaburzeń poznawczych, pozwala na korektę edukacyjną. 1. Edukacja artystyczna jest nie tylko sposobem rozwoju ucznia, lecz także ekspozycją wewnętrznego świata dziecka. 3. Rozwijanie twórczych postaw dzieci nie musi być związane z jego specjalnymi uzdolnieniami. 5. Techniki plastyczne powinny być wkomponowane w plany pracy nauczyciela przedszkolnego. 4. Aktywność plastyczna powinna być dostosowana do wieku dziecka, jego chęci, możliwości i predyspozycji. 5. Gdy u dziecka pojawia sie we wczesnym etapie aktywność plastyczna, powinna być rozwijana. 7. Twórczość artystyczna służy budzeniu aktywności dziecka. 6. Twórczość artystyczna jest przestrzenią nauki, w której dziecko doświadcza radości. 8. Szeroki pakiet technik malarskich może być przestrzenią uczenia sie świata i rozwoju. 10. Poznanie nowych technik plastycznych, stawianie przed dzieckiem plastycznego zaprezentowania rzeczy nowych, spotkanie z nowymi narzędziami materiałami plastycznymi – rozwija dziecko na etapie przedszkolnym a poprzez radość, kojarzy dobre emocje z religijnością. 9. Stwarzanie warunków do kształtowania twórczości plastycznej daje możliwości wyjścia poza schematy działalności edukacyjnej. 11. Nauka przez zabawę w malarstwo, a taki klimat towarzyszy zajęciom plastycznym, daje większe efekty, niż zwykłe powtarzanie. 13. Postawa twórcza dziecka ułatwia dziecku funkcjonowanie w szkole. 12. Poprzez prezentację swych prac, uczeń ma możliwość budowania samooceny: poznaje, że jest dobry i jego wytwory są akceptowane. 14. Proces rozwijania twórczej aktywności dzieci przedszkolnych winien bazować na odpowiedniej stymulacji, treningach, właściwych warunkach technicznych, ale także na atmosferze pozytywnych emocji, w których dziecko chętnie ujawnia swą aktywność twórczą i wyobraźnię. 15. Wytwory plastyczne dziecka, wkomponowane w całość lekcji, są znakomitą formą utrwalania usłyszanego opowiadania lub czytanej historii. Nauczyciel ma wówczas także możliwość poznania skuteczności swej narracji i jej oddziaływania na strukturę poznawczą dziecka. 17. Zajęcia malarskie pozwalają poznać sposób rozumienia przez dzieci pojęć religijnych: Bóg, Jezus, Kościół, Maryja, Boże Narodzenie, Wielkanoc, chrzest, msza. Gdy nauczyciel pozna schematy kryjące się w strukturach poznawczych dziecka, może dokonywać ich korekty wedle ortodoksji Kościoła. 16. Wycieczki i inne formy zajęć terenowych mogą być utrwalone zajęciami artystycznymi. Rysowanie scen widzianych w trakcie katechezy poza obiektem przedszkolnym utrwala poznanie. Zadanie narysowania kościoła wdzianego z zewnątrz, kapliczki, wnętrza świątyni, cmentarza, krzyża na wzniesieniu, ruin kościoła – pozwala ugruntować treści poznawcze. 18. Rysunek pozwala zbadać wybrane aspekty behawioralne religijności dziecka. Na przykład polecenie narysowania niedzieli czy świąt Bożego Narodzenia, pozwala na otrzymanie obrazu praktyk religijnych dziecka. Jeśli bowiem niedziela będzie narysowana, jako wizyta rodziny w kościele, wspólna msza, ksiądz przy ołtarzu – oznaczać to może, że dla dziecko dzień ten kojarzy się z modlitwą liturgiczną, jeśli natomiast dziecko namaluje jazdę na rowerze, pływanie łodzią po jeziorze, biwakowanie na skraju lasu, zakupy, spacer nad rzeką, oglądanie telewizji, rodzinny obiad – świadczyć to może o pozareligijnym przeżywaniu tego dnia. 20. Dziecięca wizualizacja scen religijnych pozwala poznać emocje dziecka związane z religią: kolory bardzo zimne – wskazują na emocje negatywne, kolory zharmonizowane, pogodne i realne – pozytywne i zrównoważone. 19. Rysowanie scen biblijnych rozbudza fantazje dziecka i pobudza jego rozwój intelektualny. Malowanie scen z filmów o tematyce biblijnej, czytanie dzieciom fragmentów Pisma Świętego w celu przedstawienie tychże scen w postaci prac plastycznych, wyobrażanie sobie scen z życia Jezusa – rozbudza zainteresowania dziecka oraz stanowi dla niego nowość poznawczą. Ta nowość – spotkanie ze światem antycznym (stroje, budynki, nazwy) to bodziec naruszający równowagę poznawczą, który wymaga akomodacji. 21. Perspektywa dziecięcej kompozycji elementów zaprezentowanych na rysunku, pozwala stwierdzić skalę ważności postaci: podmioty czy przedmioty wyżej usytuowane przez dziecko są większe, niżej – są mniejsze. 22. Poznanie schematów wewnętrznych dziecka wzmacnia i ukierunkowuje dziecięca opowieść o swoim wytworze. Jest, zatem bardzo ważne by z dzieckiem omówić wykonany przez nie rysunek. 24. Rysunek pozwala poznać sposób definiowania i rozumienia ról przypisanych do kluczowych postaci religijnych. Na przykład narysowanie księdza, pozwala poznać sposób definiowania jego roli przez umysł dziecka. 23. Rozmowa z dzieckiem wraz z analizą treści rysunku pozwala poznać niezwerbalizowane schematy myślenia dziecka. Szczególnie wobec znaczeń narysowanych przedmiotów i osób. 25. Malowania treści religijnych, a wszelka aktywność plastyczna z wykorzystaniem różnorodnych technik to nauka poprzez zabawę, pozwala ona definiować religię jako pole identyfikowane z pozytywnymi emocjami. 27. Staranność obrazków o treści religijnej może świadczyć o wadze tematyki dla dziecka. 26. Malowanie terminów abstrakcyjnych w ramach edukacji religijnej oraz omawianie trafności spostrzeżeń dziecka, pozwala na wyjaśnienie najtrudniejszych pojęć w prosty, podpowiedziany rysunkiem sposób. Na przykład malowanie wiatru (flaga na maszcie, pranie na sznurze, kształt dymu z komina) pozwala zrozumieć, że są zjawiska realne ale niewidzialne, które doświadczane są poprzez doznawanie ich skutków; tak jak na przykład Duch Święty – jest niewidzialny, jest Duchem, ale realnie działa. 28. Usytuowanie osoby dziecka względem malowanego obiektu pozwala poznać skalę bliskości lub dystansu emocjonalnego. 30. Kompozycja obrazu pozwala dostrzec sakralność lub 'ziemskość' przedstawianych treści. Szczególnie umożliwia wnioskować o stopniu usakralnienia poszczególnych postaci, jako religijnie znaczących. 29. Poziom szczegółowości przedstawianego obiektu pozwala poznać skale bliskości lub dystansu emocjonalnego dziecka. 31. Rysunki o małych rozmiarach, małe postacie umieszczane po bokach kartki symbolizują poczucie niepewności i odrzucenia. Pozytywnym działaniem jest umieszczanie postaci w samym środku. Im większa jest postać, tym większe znaczenie odgrywa w życiu dziecka, świadczy to o silnym związku emocjonalnym. Streszczenie W koncepcji Jeana Piageta, rozwój biologiczny i poznawczy człowieka dokonuje się na drodze adaptacji i akomodacji. W ten sposób tworzą sie wewnętrzne systemy – schematy, przez które człowiek przyjmuje świat. Rzeczywistość zewnętrzna nie jest jednak automatycznie i całościowy przenoszona w świat wewnętrzny człowieka. Dokonuje się raczej wewnętrzne konstruowanie świata. Ten wewnętrzny świat nie jest odbiciem rzeczywistości. Jest to wewnętrzna konstrukcja poznawcza, inna u każdego człowieka. Sposobem poznania tej wewnętrznej konstrukcji w przypadku dziecka, jest rysunek. Na podstawie analiz prac przedszkolaków można dowiedzieć sie: jak rozumieją pojęcia religijne, jak wyobrażają sobie świat sacrum, jakie emocje mają wobec spraw religijnych. Aby poznać ten wewnętrzny świat schematów dziecka, warto w ramach przedszkolnych lekcji religii stosować techniki malarskie. Słowa kluczowe: rozwój dziecka, Jean Piaget, rozwój poznawczy, techniki plastyczne, katecheza przedszkolna. Painting Activity as a Way of Expressing Child's Cognitive Patterns according to the Concept of Intellectual Development of Jean Piaget. Implications for Pre-school Catechesis Summary In the concept of Jean Piaget, the biological and cognitive development of man takes place through adaptation and accommodation. In this way, internal systems are created - patterns through which man accepts the world. However, external reality is not automatically and holistically transferred to the inner world of man. Instead, the internal construction of the world is being done. This inner world is not a reflection of reality. It is an internal cognitive construction, different in every human being. The drawing is a way of knowing this internal structure in the case of a child. On the basis of analyzes of preschoolers' work, one can learn: how they understand religious concepts, how they imagine the world of sacrum, what emotions they have for religious matters. In order to get to know this inner world of child's patterns, it is worth using painting techniques as part of pre-school religious lessons. Keywords: child development, Jean Piaget, cognitive development, painting techniques, pre-school catechesis.
<urn:uuid:8284bea9-ed8e-43c5-947f-067e0bdf31c2>
finepdfs
1.547852
CC-MAIN-2019-04
http://studiateologiczne.pl/do_pobrania/st36_2018/16_Kopiczko.pdf
2019-01-24T01:59:38Z
crawl-data/CC-MAIN-2019-04/segments/1547584445118.99/warc/CC-MAIN-20190124014810-20190124040810-00611.warc.gz
208,528,464
0.998036
0.99987
0.99987
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...
pol_Latn
{}
false
[ 1920, 4150, 6717, 9395, 11845, 14248, 16483, 18756, 21279, 23932, 26098, 28640, 31057, 33638, 35973, 38392, 40625, 43338, 45724, 47983, 50437, 52609, 54671 ]
1
0
.................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................... (Nazwisko i imię członka) (miejsce pracy) (Nazwisko i imię członka) (miejsce pracy) Do 1) 2) 1) 2) Adres zamieszkania: ................................................................................................................................ Nr telefonu: ............................................................................................................................................. Nr konta osobistego pożyczkobiorcy (na które ma być przelana pożyczka): WNIOSEK O UDZIELENIE POŻYCZKI Międzyzakładowej Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej Pracowników Oświaty w Białymstoku Proszę o udzielenie mi pożyczki w kwocie zł .......................................................................................... (słownie złotych: .................................................................................................................................... ) którą zobowiązuję się spłacić w ....................... miesięcznych ratach, poprzez potrącenie przy najbliższej wypłacie z wynagrodzenia wypłacanego mi przez Zakład Pracy, począwszy od miesiąca ..................................................... 20 ............ r. W przypadku skreślenia mnie z listy członków MKZP, wyrażam zgodę na pokrycie z moich wkładów i przypadającego mi wynagrodzenia za pracę całego zadłużenia wykazanego księgami MKZP oraz upoważniam MKZP do bezpośredniego podjęcia u każdego mojego pracodawcy kwoty równej temu zadłużeniu. .......................................................... własnoręczny podpis wnioskodawcy Proponuję jako poręczycieli: Panią/Pana ..................................................................................................................................... zam. ............................................................................................................................................... Panią/Pana ..................................................................................................................................... zam. ............................................................................................................................................... ............................................................. , dnia ................................................... 20 ............ r. W razie nieuregulowania we właściwym terminie pożyczki zaciągniętej przez w/w wnioskodawcę, wyrażamy zgodę, jako solidarnie współzobowiązani, na pokrycie należnej MKZP kwoty z naszych wkładów i wynagrodzeń za pracę i upoważniamy MKZP do bezpośredniego podjęcia w takim przypadku, u każdego naszego pracodawcy, kwoty równej temu zadłużeniu. Stwierdzam własnoręczność podpisów poręczycieli wymienionych w p. 1) i 2) ................................................................ podpis poręczyciela ................................................................ ............................................................. podpis poręczyciela (pieczęć zakładu pracy) Adres zamieszkania: ................................................................................................................................ Nr telefonu: ............................................................................................................................................. Nr konta osobistego pożyczkobiorcy (na które ma być przelana pożyczka): WNIOSEK O UDZIELENIE POŻYCZKI Do Międzyzakładowej Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej Pracowników Oświaty w Białymstoku Proszę o udzielenie mi pożyczki w kwocie zł .......................................................................................... (słownie złotych: ..................................................................................................................................... ) którą zobowiązuję się spłacić w ........................ miesięcznych ratach, poprzez potrącenie przy najbliższej wypłacie z wynagrodzenia wypłacanego mi przez Zakład Pracy, począwszy od miesiąca ...................................................... 20 ............ r. W przypadku skreślenia mnie z listy członków MKZP, wyrażam zgodę na pokrycie z moich wkładów i przypadającego mi wynagrodzenia za pracę całego zadłużenia wykazanego księgami MKZP oraz upoważniam MKZP do bezpośredniego podjęcia u każdego mojego pracodawcy kwoty równej temu zadłużeniu. .......................................................... własnoręczny podpis wnioskodawcy Proponuję jako poręczycieli: 1) Panią/Pana ..................................................................................................................................... zam. ................................................................................................................................................ 2) Panią/Pana ..................................................................................................................................... zam. ................................................................................................................................................ .............................................................., dnia .................................................... 20 ............ r. W razie nieuregulowania we właściwym terminie pożyczki zaciągniętej przez w/w wnioskodawcę, wyrażamy zgodę, jako solidarnie współzobowiązani, na pokrycie należnej MKZP kwoty z naszych wkładów i wynagrodzeń za pracę i upoważniamy MKZP do bezpośredniego podjęcia w takim przypadku, u każdego naszego pracodawcy, kwoty równej temu zadłużeniu. Stwierdzam własnoręczność podpisów poręczycieli wymienionych w p. 1) i 2) 1)................................................................ podpis poręczyciela 2)................................................................ ............................................................. podpis poręczyciela (pieczęć zakładu pracy) ZAŚWIADCZENIE ZAŚWIADCZENIE Niniejszym stwierdzam, zatrudnienie na czas:* Niniejszym stwierdzam, zatrudnienie na czas:* Na podstawie ksiąg MKZP stwierdzam następujący stan kont: ....................................... Wnioskodawca: .................................................. 1) poręczyciel: .................................................... 2) poręczyciel: .................................................... .................................................................. data pieczęć Zakładu Pracy i podpis ↑*(wpisać odpowiednio czas stały lub określony) Wkłady wnioskodawcy: zł .................................... Niespłacone zobowiązania: zł ............................... 1) Wkłady poręczyciela: zł .................................... 2) Wkłady poręczyciela: zł .................................... ................................................................ data Księgowy MKZP DECYZJA ZARZĄDU MIĘDZYZAKŁADOWEJ KASY ZAPOMOGOWO-POŻYCZKOWEJ PRACOWNIKÓW OŚWIATY W BIAŁYMSTOKU Wnioskodawcy przyznano pożyczkę: w kwocie zł .................................... (słownie zł ......................................................................................... ) płatną w .................. ratach, poczynając od ........................................................................ 20 ............ r. Białystok, dnia ........................ 20 ......... r. ............................................................................................................................................................. podpisy Zarządu MKZP OŚWIADCZENIE WNIOSKODAWCY* Oświadczam, że moje wynagrodzenie za pracę w kwocie netto (po obowiązkowych i dobrowolnych potrąceniach) jest niewystarczające do potrącania przez pracodawcę rat pożyczki z MKZP. Zobowiązuję się spłacać raty pożyczki samodzielnie, począwszy od miesiąca ....................................... , wpłacając należną miesięczną kwotę na konto Międzyzakładowej Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej Pracowników Oświaty w Białymstoku. Oświadczam, że zostałem pouczony o konieczności podania w tytule płatności/tytule przelewu informacji w postaci Nazwy Zakładu Pracy oraz Nazwiska i Imienia Pożyczkobiorcy! ............................................................. ............................................................. Miejscowość i data własnoręczny podpis wnioskodawcy Wnioskodawca: .................................................. 1) poręczyciel: ..................................................... 2) poręczyciel: ..................................................... ................................................................... data pieczęć Zakładu Pracy i podpis ↑*(wpisać odpowiednio czas stały lub określony) Wkłady wnioskodawcy: zł ..................................... Niespłacone zobowiązania: zł ............................... 1) Wkłady poręczyciela: zł .................................... 2) Wkłady poręczyciela: zł .................................... ......................... data Księgowy MKZP DECYZJA ZARZĄDU MIĘDZYZAKŁADOWEJ KASY ZAPOMOGOWO-POŻYCZKOWEJ PRACOWNIKÓW OŚWIATY W BIAŁYMSTOKU Wnioskodawcy przyznano pożyczkę: w kwocie zł ................................... (słownie zł ......................................................................................... ) płatną w ................... ratach, poczynając od ....................................................................... 20 ............ r. Białystok, dnia ......................... 20 ......... r. .............................................................................................................................................................. podpisy Zarządu MKZP OŚWIADCZENIE WNIOSKODAWCY* Oświadczam, że moje wynagrodzenie za pracę w kwocie netto (po obowiązkowych i dobrowolnych potrąceniach) jest niewystarczające do potrącania przez pracodawcę rat pożyczki z MKZP. Zobowiązuję się spłacać raty pożyczki samodzielnie, począwszy od miesiąca ........................................ , wpłacając należną miesięczną kwotę na konto Międzyzakładowej Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej Pracowników Oświaty w Białymstoku. Oświadczam, że zostałem pouczony o konieczności podania w tytule płatności/tytule przelewu informacji w postaci Nazwy Zakładu Pracy oraz Nazwiska i Imienia Pożyczkobiorcy! ............................................................. ............................................................. Miejscowość i data własnoręczny podpis wnioskodawcy Na podstawie ksiąg MKZP stwierdzam następujący stan kont:
<urn:uuid:7defa18a-07e4-47f7-9b82-5e86716bf828>
finepdfs
1.333984
CC-MAIN-2019-26
http://www.mkzp.pl/docs/wniosek_o_pozyczke_A4.pdf
2019-06-20T05:03:14Z
crawl-data/CC-MAIN-2019-26/segments/1560627999141.54/warc/CC-MAIN-20190620044948-20190620070948-00097.warc.gz
270,246,272
0.998158
0.998414
0.998414
[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 6179, 10803 ]
1
0
Matki mają głos... Obserwuję swoje koleżanki, które mają dzieci w wieku szkolnym. Obserwuję ich starania pogodzenia wychowania dzieci z pracą zawodową i kilkoma domowymi etatami, które ma każda z kobiet. Renia: Idę do domu, bo muszę zrobić Jaśkowi dyktando (klasa 3) – pani w tym tygodniu zadała już trzy… Mirka: A ja idę pomóc lepić komórkę z plasteliny na biologię (klasa 6)… Agata: A ja powtarzać z Zosią niemiecki… Słucham i coś się we mnie buntuje. Obserwuję moje koleżanki, które po wielu godzinach pracy biegną do domu, żeby realizować projekt „współpraca rodzice – szkoła” i próbować stanąć na wysokości zadania. Z własnych doświadczeń wiem, że matki – bo to na matki spada cały ciężar, nie oszukujemy się, ojcowie nie odrabiają lekcji z dziećmi – są przemęczone i często sfrustrowane, że szkoła wymaga od nich współpracy, która często nie współpracą jest, ale obciążeniem… Bo czy matka musi pomagać lepić komórkę z plasteliny albo powtarzać z dzieckiem niemiecki? Przecież matka może nie znać niemieckiego… Ba, może nie znać nawet polskiej ortografii… Ba, dziecko może mieć matkę chorą, głuchoniemą albo nie mieć jej w ogóle i co wtedy? Tak wiele się mówi o wyrównywaniu szans… A gdyby dziecko uczyło się w szkole chińskiego, to co? Matka musiałaby umieć chiński tak jak moja koleżanka biologię? Moja młodsza córka chodzi do szkoły podstawowej, jej nauczycielka nie ma mimiki, dzieci przezywają ją mumią, a ona mówi o nich per jednostki… Na zebraniu usłyszałam: jednostki się nie słuchają i myślałam, że nie wierzę własnym uszom, a jednak… W tej samej szkole usłyszałam na korytarzu jak świetna podobno nauczycielka odzywa się do ucznia: Chyba się z koniem na głowę zamieniłeś! Zdjębiałam, przyznaję. Moja starsza córka chodzi do renomowanego liceum, ale uczy się głównie na korepetycjach… Ja nie znam biologii ani… chińskiego. Proszę zapytać matek uczniów, ilu uczniów, ile godzin tygodniowo, ile pieniędzy… Tyle się mówi o edukacji, może ktoś by poruszył wreszcie tę sprawę… I na koniec te komitety rodzicielskie, których rola sprowadza się – jak u mojej koleżanki – do kupienia, uwaga, to nie jest odosobniony żenujący przypadek, mikrofalówki na koniec zerówki, bo panie sobie tak życzyły… Na koniec moja teza: po to jako społeczeństwo kształcimy nauczycieli, budujemy szkoły, płacimy podatki na oświatę, żeby ta szeroko rozumiana, jak to się teraz modnie mówi, oświata zajmowała się edukacją naszych dzieci, bo się na tym znac po-winna. Oświata, szkoła, a nie my, matki, wykonujące różne zawody, ale niebędące zawodowymi pedagogami, wychowujące jedynie intuicyjnie. W moim nieniemaniu współpraca szkoła – rodzice powinna polegać na tym, że nauczyciel pomaga często bezradnym rodzicom w wychowaniu dzieci, a nie na tym, że rodzic pomaga nauczycielowi uczyć własne dziecko. Coś tu się chyba pomieszalo, nie uważają Państwo? mama dwóch córek Jestem mamą dziesięcioletniego Janka. Moje pierwsze relacje z nauczycielami zaczęły się w przedszkolu. Niestety z tamtego okresu najwyraźniej pamiętam, że wychowawczyni miała do mnie ciągle pretensje, że Jasiek nie śpiewa z grupą. Chcąc stanąć na wysokości matczynego zadania, uczyłam się piosenek i śpiewałam z nim w domu. Doszło do tego, że chylikiem zaprowadzałam synka do przedszkola i uciekałam, żeby nie spotkać się z panią. Na szczęście w następnym roku zmieniła się wychowawczyni i nie usłyszałam więcej skarg na temat śpiewania i nie musiałam już odrabiać lekcji muzyki z Jankiem. Obecnie Janek jest w trzeciej klasie, moje relacje z nauczycielami są bardzo dobre, Ja nie ma problemów na naukę, ale jak się nad tym zastanawiam, to myślę, że sama na to zapracowałam. Kiedy mój syn rozpoczął naukę w zerówce, od razu zapisalam go przezornie na kurs języka angielskiego i dzisiaj otrzymuje z testów 5 i 6. Ale kolega Janka, którego mama nie była taka przewidująca, już w I klasie przychodził do nas z prośbą o pomoc w przygotowaniu do testów. W następnym roku mama chłopca zapisała go na lekcje prywatne i korepetytor odrabia z nim angielski. mama trzecioklasisty Moja relacja rodziec – szkola zaczęła się, gdy wywieszono w szkole listy przyporządkowujące dzieci do poszczególnych klas I i wtedy okazało się, że jestem jedyną mamą, która nie zabiegała o to, żeby jej dziecko było u „dobrzej” pani. Jedynie mój Krzysz wydawał w siedemmastoosobowej klasie, gdzie nie było żadnego kolegi z zerówki… Było mu smutno jak nie wiem, mnie jeszcze bardziej, byłam zła na siebie i na system. Ale nie ma tego złego, pomyślałam sobie, gdy okazało się, że wychowawczyni jest skromna, zaangażowana i nieprzereklamowana. Wychodziła do nas – rodziców – na korytarz, gdy odbieraliśmy dzieci ze szkoły, dzwoniła, gdy była taka potrzeba, rozmawiała z nami, mówiła o osiągnięciach naszych dzieci i o ich brakach, była ciepła i mila. Polubiśmy się. Cóż, szczęście nie trwało długo, gdyż naszą małą klasę rozwiązano w rok później – była za mała, była nierentowna. Krzysz przeszedł do klasy tej „dobrzej” pani, która, biedna, myślała, że żeby mieć autorytet, trzeba robić ważną minę. Śmieję się mnie to, bo moje dziecko dobrze się uczyło, a ja nie miałam kompleksów, ale innym mamom, traktowanym z góry, nie było do śmiechu. Przypomniał mi się w tej chwili mój profesor z uniwersytetu, profesor najwyższej klasy, międzynarodowa sława, który klaniał mi się w drzwiach i przepuszczal przodem, a na seminarach robił herbatę z cytryną. Od kiedy Go poznalem wiem, że im ludzie mądrejsi, tym bardziej pokorni. Dziś byłam na zebraniu w liceum, do którego chodzi mój syn. Ma cudowną wychowawczynię. Oddana dzieciom, pasjonatka, zaangażowana, po prostu kocha swoich uczniów – dla mnie ideal. Mam szczęście, taki wychowawca to skarb. Ale dyrektor liceum, cóż, do profesora mu daleko, jak wchodzi do pokoju nauczycielskiego pełnego rodziców, nie przyjdzie mu do głowy powiedzieć „dzień dobry”, ani przepuścić matkę w drzwiach, a jak widzi mnie na ulicy, to widzę, że mnie zna, ale przecież on, dyrektor, nie będzie się klaniał. Poza tym kiedyś miałam do niego sprawę, więc musiałam wyczekać swoje na korytarzu, bo przecież „dyrektor ważny jest”, a potem broń Boże załatwić coś z uśmiechem, przecież nie po to się jest „ważnym dyrektorem”, żeby się uśmiechać, prawda? A może by tak w reformie szkolnictwa uwzględnić reformę sposobu bycia niektórych dyrektorów i nauczycieli? mama licealisty Atmosferę w rodzinie (...) tworzy matka. To ona jest w domu menadżerem. Margaret Thatcher
<urn:uuid:273857a4-3323-463b-86bd-2ec4cfa91101>
finepdfs
2.132813
CC-MAIN-2018-34
http://meritum.edu.pl/artykuly/downloadart?id=502
2018-08-18T20:20:17Z
crawl-data/CC-MAIN-2018-34/segments/1534221213737.64/warc/CC-MAIN-20180818193409-20180818213409-00002.warc.gz
274,202,296
0.999951
0.999951
0.999951
[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 3087, 6424 ]
1
1
1144 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 sierpnia 2009 r. w sprawie Êwiadczeƒ gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego Na podstawie art. 31d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o Êwiadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze Êrodków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z póên. zm. 2) ) zarzàdza si´, co nast´puje: 6) Êwiadczeƒ ortodoncji dla dzieci i m∏odzie˝y do ukoƒczenia 18. roku ˝ycia — za∏àcznik nr 6 do rozporzàdzenia; § 1. Rozporzàdzenie okreÊla: 1) wykazy oraz warunki realizacji Êwiadczeƒ gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego, zwanych dalej „Êwiadczeniami gwarantowanymi"; 2) poziom finansowania przejazdu Êrodkami transportu sanitarnego w przypadkach niewymienionych w art. 41 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o Êwiadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze Êrodków publicznych. § 2. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà: 1) lekarz specjalista — lekarza dentyst´, który posiada specjalizacj´ II stopnia lub tytu∏ specjalisty w okreÊlonej dziedzinie medycyny; 2) lokalizacja — budynek lub zespó∏ budynków oznaczonych tym samym adresem, w którym zlokalizowane jest miejsce udzielania Êwiadczeƒ gwarantowanych. § 3. 1. Wykazy Êwiadczeƒ gwarantowanych oraz warunki ich realizacji, z uwzgl´dnieniem ust. 2, okreÊlajà w przypadku: 1) Êwiadczeƒ ogólnostomatologicznych — za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia; 2) Êwiadczeƒ ogólnostomatologicznych dla dzieci i m∏odzie˝y do ukoƒczenia 18. roku ˝ycia — za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia; 3) Êwiadczeƒ ogólnostomatologicznych udzielanych w znieczuleniu ogólnym — za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia; 4) Êwiadczeƒ stomatologicznych dla Êwiadczeniobiorców z grupy wysokiego ryzyka chorób zakaênych, w tym chorych na AIDS — za∏àcznik nr 4 do rozporzàdzenia; 5) Êwiadczeƒ chirurgii stomatologicznej i periodontologii — za∏àcznik nr 5 do rozporzàdzenia; ——————— 2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2008 r. Nr 216, poz. 1367, Nr 225, poz. 1486, Nr 227, poz. 1505, Nr 234, poz. 1570 i Nr 237, poz. 1654 oraz z 2009 r. Nr 6, poz. 33, Nr 22, poz. 120, Nr 26, poz. 157, Nr 38, poz. 299, Nr 92, poz. 753, Nr 97, poz. 800, Nr 98, poz. 817, Nr 111, poz. 918 i Nr 118, poz. 989. 1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U. Nr 216, poz. 1607). 7) Êwiadczeƒ protetyki stomatologicznej — za∏àcznik nr 7 do rozporzàdzenia; 8) Êwiadczeƒ protetyki stomatologicznej dla Êwiadczeniobiorców po chirurgicznym leczeniu nowotworów w obr´bie twarzoczaszki — za∏àcznik nr 8 do rozporzàdzenia; 9) Êwiadczeƒ stomatologicznej pomocy doraênej — za∏àcznik nr 9 do rozporzàdzenia; 10) profilaktycznych Êwiadczeƒ stomatologicznych dla dzieci do ukoƒczenia 6. roku ˝ycia — za∏àcznik nr 10 do rozporzàdzenia; 11) profilaktycznych Êwiadczeƒ stomatologicznych dla dzieci i m∏odzie˝y do ukoƒczenia 19. roku ˝ycia — za∏àcznik nr 11 do rozporzàdzenia. 2. Wykaz materia∏ów stomatologicznych stosowanych przy udzielaniu Êwiadczeƒ gwarantowanych okreÊla za∏àcznik nr 12 do rozporzàdzenia. § 4. 1. Dzieciom i m∏odzie˝y niepe∏nosprawnym do ukoƒczenia 16. roku ˝ycia oraz dzieciom i m∏odzie˝y niepe∏nosprawnym w stopniu umiarkowanym i znacznym od ukoƒczenia 16. do ukoƒczenia 18. roku ˝ycia, je˝eli wynika to ze wskazaƒ medycznych, przys∏ugujà kompozytowe materia∏y Êwiat∏outwardzalne do wype∏nieƒ oraz znieczulenie ogólne przy wykonywaniu Êwiadczeƒ gwarantowanych, z wy∏àczeniem procedury wizyty niepowiàzanej z innymi Êwiadczeniami gwarantowanymi (pierwszej wizyty dzieci do ukoƒczenia 6. roku ˝ycia). 2. Osobom niepe∏nosprawnym w stopniu umiarkowanym i znacznym, które ukoƒczy∏y 18. rok ˝ycia, je˝eli wynika to ze wskazaƒ medycznych, przys∏ugujà znieczulenie ogólne i kompozytowe materia∏y Êwiat∏outwardzalne do wype∏nieƒ. § 5. Âwiadczeniobiorcy zg∏aszajàcemu si´ z bólem Êwiadczenia gwarantowane sà udzielane w dniu zg∏oszenia. § 6. Âwiadczenia gwarantowane sà udzielane zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, z wykorzystaniem metod diagnostyczno-terapeutycznych innych ni˝ stosowane w medycynie niekonwencjonalnej, ludowej lub orientalnej. § 7. 1. W zakresie koniecznym do wykonania Êwiadczeƒ gwarantowanych Êwiadczeniodawca zapewnia Êwiadczeniobiorcy nieodp∏atnie: 1) badania diagnostyczne; 2) leki i wyroby medyczne oraz Êrodki pomocnicze. 2. Przejazd Êrodkami transportu sanitarnego w przypadkach niewymienionych w art. 41 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o Êwiadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze Êrodków publicznych jest finansowany w 40 % ze Êrodków publicznych w przypadku: 1) chorób krwi i narzàdów krwiotwórczych, 2) chorób nowotworowych, 3) chorób oczu, 4) chorób przemiany materii, 5) chorób psychicznych i zaburzeƒ zachowania, 6) chorób skóry i tkanki podskórnej, 7) chorób uk∏adu krà˝enia, 8) chorób uk∏adu moczowo-p∏ciowego, 9) chorób uk∏adu nerwowego, 10) chorób uk∏adu oddechowego, 11) chorób uk∏adu ruchu, 12) chorób uk∏adu trawiennego, 13) chorób uk∏adu wydzielania wewn´trznego, 14) chorób zakaênych i paso˝ytniczych, 15) urazów i zatruç, 16) wad rozwojowych wrodzonych, zniekszta∏ceƒ i aberracji chromosomowych — gdy ze zlecenia lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub felczera ubezpieczenia zdrowotnego wynika, ˝e Êwiadczeniobiorca jest zdolny do samodzielnego poruszania si´ bez sta∏ej pomocy innej osoby, ale wymaga przy korzystaniu ze Êrodków transportu publicznego pomocy innej osoby lub Êrodka transportu publicznego dostosowanego do potrzeb osób niepe∏nosprawnych. § 8. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem 31 sierpnia 2009 r. 3) Minister Zdrowia: E. Kopacz ——————— 3) Niniejsze rozporzàdzenie by∏o poprzedzone rozporzàdzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 listopada 2004 r. w sprawie wykazu gwarantowanych Êwiadczeƒ lekarza dentysty i materia∏ów stomatologicznych oraz rodzaju dokumentu potwierdzajàcego uprawnienia do tych Êwiadczeƒ (Dz. U. Nr 261, poz. 2601 oraz z 2008 r. Nr 81, poz. 485), które traci moc z dniem 31 sierpnia 2009 r. na podstawie art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o Êwiadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze Êrodków publicznych oraz ustawy o cenach (Dz. U. Nr 118, poz. 989). Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2009 r. (poz. 1144) Za∏àcznik nr 1 WYKAZ ÂWIADCZE¡ OGÓLNOSTOMATOLOGICZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Za∏àcznik nr 2 WYKAZ ÂWIADCZE¡ OGÓLNOSTOMATOLOGICZNYCH DLA DZIECI I M¸ODZIE˚Y DO UKO¡CZENIA 18. ROKU ˚YCIA ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Za∏àcznik nr 3 WYKAZ ÂWIADCZE¡ OGÓLNOSTOMATOLOGICZNYCH UDZIELANYCH W ZNIECZULENIU OGÓLNYM ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Za∏àcznik nr 4 WYKAZ ÂWIADCZE¡ STOMATOLOGICZNYCH DLA ÂWIADCZENIOBIORCÓW Z GRUPY WYSOKIEGO RYZYKA CHORÓB ZAKAèNYCH, W TYM CHORYCH NA AIDS, ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Za∏àcznik nr 5 WYKAZ ÂWIADCZE¡ CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I PERIODONTOLOGII ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Za∏àcznik nr 6 WYKAZ ÂWIADCZE¡ DLA DZIECI I M¸ODZIE˚Y DO UKO¡CZENIA 18. ROKU ˚YCIA ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Za∏àcznik nr 7 WYKAZ ÂWIADCZE¡ PROTETYKI STOMATOLOGICZNEJ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Za∏àcznik nr 8 WYKAZ ÂWIADCZE¡ PROTETYKI STOMATOLOGICZNEJ DLA ÂWIADCZENIOBIORCÓW PO CHIRURGICZNYM LECZENIU NOWOTWORÓW W OBR¢BIE TWARZOCZASZKI ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Za∏àcznik nr 9 WYKAZ ÂWIADCZE¡ STOMATOLOGICZNEJ POMOCY DORAèNEJ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Za∏àcznik nr 10 WYKAZ PROFILAKTYCZNYCH ÂWIADCZE¡ STOMATOLOGICZNYCH DLA DZIECI DO UKO¡CZENIA 6. ROKU ˚YCIA Za∏àcznik nr 11 WYKAZ PROFILAKTYCZNYCH ÂWIADCZE¡ STOMATOLOGICZNYCH DLA DZIECI I M¸ODZIE˚Y DO UKO¡CZENIA 19. ROKU ˚YCIA Za∏àcznik nr 12 WYKAZ MATERIA¸ÓW STOMATOLOGICZNYCH STOSOWANYCH PRZY UDZIELANIU ÂWIADCZE¡ GWARANTOWANYCH
<urn:uuid:9f8bbcf1-83be-456d-9f13-bc73687c7f18>
finepdfs
1.140625
CC-MAIN-2018-26
http://medicusplus.pl/!data/attachments/rozporzadzenie_w_sprawie_swiadczen_gwarantowanych.pdf
2018-06-23T04:40:06Z
crawl-data/CC-MAIN-2018-26/segments/1529267864940.31/warc/CC-MAIN-20180623035301-20180623055301-00176.warc.gz
215,149,685
0.999695
0.999783
0.999783
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 4456, 6300, 6471, 6608, 6728, 6896, 7002, 7115, 7203, 7375, 7469, 7577, 7698, 7804 ]
2
3
WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 października 2016 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2016 roku w S. sprawy z powództwa Gminy M. S. przeciwko A. S. (1) i P. S. (1) o wydanie lokalu na skutek apelacji pozwanej A. S. (2) od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 4 listopada 2014 roku, sygn. akt I C 244/13 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie III. w ten sposób, iż ustala, że pozwanej A. S. (2) przysługuje prawo do otrzymania lokalu socjalnego i wstrzymuje wykonanie opróżnienia lokalu mieszkalnego przez A. S. (2) nakazanego w punkcie II. sentencji zaskarżonego wyroku do czasu złożenia pozwanej przez Gminę M. S. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego; II. zasądza od powódki Gminy M. S. na rzecz pozwanej A. S. (2) kwotę 369 zł (trzysta sześćdziesiąt dziewięć złotych), w tym podatek od towarów i usług, tytułem kosztów postępowania odwoławczego obejmujących wynagrodzenie adw. M. P. za pomoc prawną udzieloną pozwanej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym i apelacyjnym. SSO Marzenna Ernest SSO Sławomir Krajewski SSR del. Szymon Pilitowski Sygn. akt II Ca 430/16 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 4 listopada 2014 r. wydanym pod sygn. akt I C 244/13 Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie po rozpoznaniu sprawy z powództwa Gminy M. S. przeciwko A. S. (1), P. S. (1) i S. W. o wydanie lokalu w punkcie I. umorzył postępowanie w stosunku do pozwanego S. W., w punkcie II. nakazał pozwanym P. S. (1) i A. S. (1), aby opuścili i wydali powódce Gminie M. S. lokal mieszkalny numer (...) położony przy ulicy (...) w S. oraz opróżnili go z należących do nich rzeczy ruchomych, w punkcie III. ustalił, że pozwanym P. S. (1) i A. S. (1) nie przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego, w punkcie IV. zasądził solidarnie od pozwanych P. S. (1) i A. S. (1) na rzecz powódki Gminy M. S. kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Powyższy wyrok zapadł w sprawie zainicjowanej pozwem z dnia 28 stycznia 2013 r., w którym Gmina M. S. wniosła o nakazanie pozwanym A. S. (2), A. W., S. S. oraz małoletniemu J. S. (1) opróżnienie i wydanie lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ul. (...) w stanie wolnym od osób i rzeczy oraz o zasądzenie solidarnie od pozwanych kosztów procesu według norm przepisanych. Strona powodowa wskazała, że jest ww. właścicielem lokalu mieszkalnego, zaś A. S. (2) była jego najemcą. Powódka dodała, że najemca zaprzestała dokonywania jakichkolwiek wpłat z tytułu korzystania z lokalu, a ponadto zachowywała się w sposób uciążliwy dla innych mieszkańców. Powódka wyjaśniła, że tego powodu dokonała wypowiedzenia umowy najmu. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy wydał w oparciu o następujące ustalenia faktyczne: Sąd stwierdził, iż lokal mieszkalny położony w S. przy ul. (...) o łącznej powierzchni użytkowej 49,33 m 2 stanowi własność Gminy M. S.. W dniu 23 października 2008 r. Gmina M. S. zawarła z A. S. (2) umowę najmu przedmiotowego lokalu na czas nieokreślony. Wraz z najemcą w lokalu mogli zamieszkiwać córka - A. W. i wnuk - J. S. (1). A. S. (2) jest zameldowana w lokalu przy ul. (...), jednak na stałe tam nie zamieszkuje. Po rozwodzie z poprzednim mężem wprowadziła się do J. S. (2), który mieszka w lokalu przy ul. (...) w S. i zamieszkuje tam do chwili obecnej. Po 2008 r. A. W. i J. S. (1) nie zamieszkiwali w lokalu przy ul. (...). Przez wiele lat przebywali w Wielkiej Brytanii. Do Polski wrócili w 2014 r., jednak nie wprowadzili się do mieszkania. Sąd pierwszej instancji kolejno ustalił, iż w 2009 r. mieszkanie zajął S. S. wraz z pełnoletnim synem P. S. (1). Mężczyzna, działający przez pełnomocnika, zawarł w dniu 31 marca 2009 r. z A. i J. S. (2) przedwstępną umowę sprzedaży, na podstawie której małżonkowie S. zobowiązali się nabyć od Gminy M. S. prawo własności lokalu przy ul. (...), a następnie sprzedać go na rzecz S. S.. Zarazem małżonkowie wydali przedmiotowy lokal i oświadczyli, że umówioną cenę sprzedaży już otrzymali. Ponadto A. i J. S. (2) w tej samej dacie udzielili pełnomocnictwa S. S. do nabycia od Gminy M. S. prawa własności lokalu przy ul. (...). Od chwili zamieszkania w lokalu S. S. nie płacił A. S. (2) żadnych należności. Nie uiszczał też opłat Gminie M. S.. Także A. S. (2) zaniechała wnoszenia opłat. W tym czasie A. S. (2) odwiedzała mieszkanie przy ul. (...) wraz ze swoim mężem. Wchodzili używając swoich kluczy. Często znajdowali się wówczas pod wpływem alkoholu, wszczynali kłótnie z innymi lokatorami lub z P. S. (1). Zdarzały się w związku z tym interwencje Policji. Sąd Rejonowy stwierdził, iż P. S. (1) zamieszkiwał wraz z ojcem przy ul. (...) przez krótki czas, później zamieszkał wraz z konkubiną w osobnym lokalu. Zameldowany jest w mieszkaniu przy ul. (...) w S.. P. S. (1) posiada klucze do mieszkania przy ul. (...). Przychodzi tam nocować, kiedy pokłóci się z konkubiną. S. S. mieszkał w lokalu aż do dnia swojej śmierci 20 lipca 2013 r. Po jego śmierci, przez pewien czas, P. S. (1) wynajmował lokal swojemu koledze S. W.. A. S. (2) wraz z mężem czuła się oszukana przez S. S. i działających w jego imieniu pośredników. Uważała, że mieszkający tam wówczas lokatorzy powinni samodzielnie ponosić opłaty. Stała też na stanowisku, że skoro umowa przedwstępna nie doprowadziła do przeniesienia własności lokalu, to mieszkanie należy się jej. S. S. i P. S. (1) nie chcieli jednak wydać jej lokalu. Sąd pierwszej instancji ustalił również, iż Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie w sprawie o sygn. III Nc 5736/11 w dniu 14 grudnia 2011 r. wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, w którym nakazał A. S. (2) i A. W. zapłacić solidarnie na rzecz Gminy M. S. kwotę 2 532,97 zł. Mimo to A. S. (2) nie uiściła należności i w dalszym ciągu zaniechiwała dokonywania jakichkolwiek opłat. Nie uiszczali ich także S. i P. S. (2). W związku z powiększającym się zadłużeniem Gmina M. S. wezwała A. S. (2) do zapłaty zaległości, informując zarazem, że brak wpłaty w terminie miesiąca spowoduje wypowiedzenie umowy najmu. W dniu 13 września 2012 r. A. S. (2) zwróciła się do zarządcy nieruchomości z prośbą o rozłożenie zadłużenia na raty. Wysokość zadłużenia na dzień 21 września 2012 r. wynosiła 5 591,33 zł bez odsetek. Gmina M. S. nie wyraziła zgody na rozłożenie jej na raty, gdyż najemca od dłuższego czasu nie regulował żadnych opłat. Pismem z dnia 11 października 2012 r. Gmina M. S. wypowiedziała A. S. (2) umowę najmu lokalu z uwagi na zwłokę w zapłacie czynszu i innych opłat za używanie lokalu. Sąd Rejonowy ustalił także, iż mieszkańcy sąsiednich lokali nr (...) zgłaszali zarządcy zakłócanie ciszy i spokoju przez A. i J. S. (2). Lokatorzy spod nr 2 byli widziani pod wpływem alkoholu, wykrzykiwali wulgaryzmy, wszczynali bójki i awantury, interweniowała policja. A. S. (2) i P. S. (1) nie posiadali w 2014 r. statusu osoby bezrobotnej. Nie korzystali też z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S.. P. S. (1) żyje w konkubinacie, zamieszkuje wspólnie z partnerką. Mężczyzna pracuje na czarno, z tego tytułu otrzymuje miesięcznie dochód w wysokości ok. 1 500 zł. Odwiedza lokal przy ul. (...), aby nie doprowadzić do jego dewastacji. Nocuje w nim, gdy pokłóci się z konkubiną. W 2014 r. wymienił zamki w drzwiach do lokalu przy ul. (...). A. S. (2) nie ma obecnie kluczy do mieszkania przy ul. (...), natomiast przechowuje w nim nadal pralkę i lodówkę. Obecnie zamieszkuje z mężem w lokalu przy ul. (...). Oczekuje na nabycie prawa do emerytury, dorabia pracami dorywczymi, m.in. sprzątając i opiekując się innymi osobami. Uzyskuje z tego tytułu dochód w wysokości ok. 1 000 zł. Natomiast J. S. (2) jest rencistą, otrzymuje 680 zł renty i dodatkowo jako ochroniarz zarabia 600 zł. W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Sąd Rejonowy uznał powództwo za zasadne wobec pozwanych A. S. (1) i P. S. (1). Stwierdził natomiast, że w stosunku do pozwanego S. W. postępowanie podlegało umorzeniu. W zakresie orzeczenia wobec pozwanego S. W. Sąd powołał się na fakt cofnięcia przez powódkę pozwu wobec tej osoby i zrzeczenia się w tym zakresie roszczenia, zaś jako podstawę ww. rozstrzygnięcia wskazał art. 203 § 1 k.p.c. oraz art. 355 k.p.c. W zakresie, w jakim orzekał merytorycznie o żądaniu pozwu, Sąd wskazał, iż czynił swoje ustalenia przede wszystkim na podstawie dowodów z dokumentów w postaci umowy najmu, oświadczenia o wypowiedzeniu umowy, wezwania do zapłaty. Nadto w zakresie okoliczności związanych z zamieszkiwaniem poszczególnych osób w lokalu oraz ich zachowaniem się w tym czasie, sąd opierał się przede wszystkim na zeznaniach świadków, a częściowo również samych pozwanych. Stwierdził, iż strona powodowa w treści pozwu jako podstawę prawną swojego żądania powołała art. 222 § 1 k.c. wskazując, iż jest właścicielką spornego lokalu. Twierdzenia powódki dotyczące stanu prawnego nieruchomości, jako niezakwestionowane przez stronę pozwaną, Sąd na zasadzie art. 230 k.p.c. uznał za przyznane. Zauważył, iż skoro powódka wskazywała, że uprzednio łączył ją z A. S. (1) stosunek najmu, zaś wypowiedziała pozwanej umowę, należało więc stwierdzić, że warunkiem zasadności powództwa było ustalenie, czy powódka skutecznie wypowiedziała umowę najmu oraz to, czy pozwani zaniechali realizacji obowiązku wydania lokalu. Sąd Rejonowy zbadał skuteczność wypowiedzenia złożonego pozwanej przez powódkę w kontekście przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, w tym art. 11 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy. Uznał, iż powódka spełniła warunek formalny skutecznego wypowiedzenia umowy najmu, przedłożyła, bowiem dokument o treści obejmującej uprzedzenie najemcy na piśmie o zamiarze wypowiedzenia stosunku prawnego i wyznaczenie mu dodatkowego, miesięcznego terminu do zapłaty zaległych i bieżących należności. Złożone zostało również pismo zawierające oświadczenie o wypowiedzeniu umowy najmu oraz oznaczenie przyczyny wypowiedzenia. Zauważył, że strona pozwana nie kwestionowała okoliczności, że wszystkie te dokumenty od powódki otrzymała, jak również pozwani nie kwestionowali, że pozostawali w zwłoce z zapłatą pełnej należności czynszowej za kolejne okresy płatności. Stwierdził, iż w aktach sprawy znajduje się oświadczenie pozwanej stanowiące uznanie istnienia długu i deklarację woli jego zapłaty w ratach. Pozwana nie złożyła natomiast żadnych dokumentów potwierdzających, że doszło do spłaty zadłużenia. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji uznał, że ziściły się materialnoprawne i formalne przesłanki skuteczności wypowiedzenia umowy najmu lokalu mieszkalnego, w konsekwencji oświadczenie powódki wywołało skutek w postaci ustania stosunku najmu, to zaś uprawniało powódkę do żądania wydania lokalu zarówno od byłej najemczyni jak i osób z nią zamieszkujących. Sąd podkreślił, że bez znaczenia dla oceny stanu prawnego lokalu była umowa zawarta przez A. S. (1) i J. S. (3). Żadna ze stron nie miała bowiem w momencie jej zawarcia żadnych rzeczowych praw do lokalu. Pozwana nie mogła zbyć praw do lokalu, a pozwany nie mógł nabyć na podstawie umowy żadnych uprawnień, w szczególności dalej idących, niż te które przysługiwały pozwanej. Czynność dokonana przez pozwanych rodziła określone skutki jedynie miedzy nimi i w żaden sposób nie ograniczyła uprawnień powódki jako właścicielki lokalu. Orzekając o eksmisji pozwanych Sąd wziął pod uwagę, że stanowią oni dla powódki przeszkodę w odzyskaniu władztwa nad lokalem. Uznał, że kwestia ta była oczywista w stosunku do pozwanego P. S. (1), posiada on bowiem klucze do lokalu, przychodził do mieszkania i sprawował nad nim pieczę. W ocenie Sądu Rejonowego również pozwana A. S. (1) w okresie poprzedzającym powództwo, a także w trakcie procesu, zachowała związek faktyczny z lokalem. Posiadała klucze do lokalu i przychodziła tam, zarówno za życia S. S., jak i po jego śmierci. Deklarowała również wolę zamieszkania w lokalu. Wstawiła do niego swój sprzęt gospodarstwa domowego. Jedynie z uwagi na opór pozwanego P. S. (1), nie zrealizowała zamiaru powrotu do lokalu. Ostatecznie pozwany wymienił zamki w drzwiach do mieszkania. Pozwana jednak deklarowała, że może dokonać przywrócenia posiadania na swoją rzecz. Mając na uwadze powyższe oraz fakt pozostawienia w obrębie lokalu przedmiotów należących do pozwanej, Sąd pierwszej instancji uznał, iż również ona jest osobą biernie legitymowaną w zakresie żądania wydania lokalu. W dalszej kolejności Sąd rozstrzygnął, czy zaistniały podstawy do orzeczenia wobec pozwanych o prawie do lokalu socjalnego. Przywołał treść art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Wskazał, iż czynił ustalenia pod kątem tego, czy pozwani spełniają wymogi określone w art. 14 ust. 4 ustawy warunkujące obligatoryjne ustalenia uprawnienia do lokalu socjalnego. Stwierdził, że ponieważ pozwani nie są osobami zarejestrowanymi jako bezrobotni, nie korzystają z pomocy społecznej, ani nie są niepełnosprawni, to wspomniane przesłanki nie zostały spełnione. Uznał również, że w okolicznościach sprawy ujawniły się fakty, które zgodnie z ustawą wyłączają ustalenie prawa do lokalu socjalnego. Sąd Rejonowy uznał, iż zgodnie z art. 14 ust. 4 in fine nie orzeka się prawa do lokalu socjalnego, nawet w szczególnych okolicznościach określonych tym przepisem, jeżeli osoby, których dotyczy nakaz wydania lokalu, mogą zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany. Tymczasem pozwany P. S. (1) może korzystać z mieszkania swojej konkubiny i faktycznie w nim zamieszkuje już od kilku lat i to mimo możliwości zajmowania spornego lokalu. Stąd wobec faktu zabezpieczenia jego potrzeb mieszkaniowych wyłączona była możliwość ustalenia na jego rzecz prawa do lokalu socjalnego. Sąd stwierdził, iż podobna sytuacja dotyczyła pozwanej, bowiem wiele lat temu dobrowolnie opuściła ona sporny lokal i wprowadziła się do swojego obecnego męża, z którym zamieszkuje do chwili obecnej. Zauważył, iż wprawdzie pozwana twierdziła, że w najbliższym czasie utraci możliwość zamieszkiwania w lokalu przy ul. (...) w S., jednak w toku całego procesu taka sytuacja nie zaistniała. Co więcej pozwana nie przedstawiła żadnych dowodów na okoliczność swojej sytuacji mieszkaniowej. Dlatego w ocenie Sądu nie sposób było przyjąć, że pozwana w związku z nakazem wydania lokalu, w którym od lat nie zamieszkuje, mogłaby uzyskać prawo do lokalu socjalnego. Sąd Rejonowy zwrócił również uwagę, że zgromadzone dowody, w tym pismo sąsiadów oraz ich zeznania w charakterze świadków, wskazywały, iż w trakcie, kiedy pozwana przebywała w lokalu, była uczestnikiem awantur skutkujących naruszeniem porządku domowego i zakłócaniem ciszy. Zeznania P. D. i B. Z. na tę właśnie okoliczność Sąd uznał za wiarygodne, albowiem świadkowie nie byli związani ze stronami, ich zeznania były ze sobą spójne, a nadto miały potwierdzenie w zgromadzonej dokumentacji i zeznaniach S. S.. W związku z tym zauważył, że na zasadzie art. 14 ust. 5 cytowanej ostatnio ustawy Sąd mógł orzec o braku uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego, w szczególności jeżeli nakazanie opróżnienia nastąpiło z przyczyn, o których mowa w art. 13. Zgodnie zaś z art. 13 powodem eksmisji może być m.in. uporczywe wykraczanie przeciwko porządkowi domowemu, czyniące uciążliwym korzystanie z innych lokali w budynku. Sąd Rejonowy stwierdził, iż skoro pozwana zakłócała porządek domowy przebywając w spornym lokalu w takim stopniu, że wywołało do skargi ze strony lokatorów trzech innych mieszkań, przesłanka wyłączająca prawo do lokalu socjalnego została spełniona. Dlatego również z uwagi na zachowanie pozwanej ustalenie w stosunku do niej uprawnienia do lokalu socjalnego było niemożliwe. Jako podstawę prawną orzeczenia o kosztach procesu Sad Rejonowy wskazał art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. Uznał, że pozwani A. S. (1) i P. S. (1) jako strona przegrywająca postępowanie winni uiścić na rzecz powódki poniesione przez nią koszty postępowania, na które ta składały się następujące kwoty: 200 zł tytułem opłaty od pozwu, 120 zł z tytułu wynagrodzenie pełnomocnika procesowego oraz 40 zł wpłacone jako zaliczka na poczet wynagrodzenia kuratora procesowego, który w toku procesu został początkowo ustanowiony dla nieznanej z miejsca pobytu pozwanej A. S. (1). W apelacji od tego wyroku zawartej w piśmie z dnia 11 grudnia 2014 r. pozwana A. S. (2) wniosła o jego zmianę w punkcie III. poprzez ustalenie, iż przysługuje jej uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego. Wskazała, iż nie ma możliwości zamieszkania w innym miejscu niż w lokalu, którego opuszczenie nakazał jej Sąd Rejonowy. W piśmie z dnia 22 września 2016 r. pełnomocnik ustanowiony dla A. S. (2) z urzędu doprecyzował, iż pozwana zaskarżyła swoją apelacją wyrok Sądu Rejonowego Szczecin - P. w S. z dnia 4 listopada 2014 r. wydany w sprawie o sygnaturze akt I C 244/13, w części, a mianowicie w jego punkcie III., ustalającym, iż nie przysługuje jej uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego, zaś pozwana wnosi o jego zmianę w punkcie III. poprzez ustalenie, iż przysługuje jej uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego i tym samym wstrzymanie orzeczenia o obowiązku opisanego w punkcie II. kwestionowanego wyroku do czasu przedstawienia pozwanej przez właściwą Gminę oferty wynajęcia stosownego lokalu socjalnego. Wskazał, iż zaskarżonemu wyrokowi stawia zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 14 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą nieuzasadnionym przyjęciem, iż w realiach niniejszej sprawy pozwanej A. S. (2) nie przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego w sytuacji, gdy takie uprawnienie powinno zostać pozwanej przyznane. Ponadto zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie przez Sąd nazbyt dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i ostateczne uznanie, iż pozwanej A. S. (2) nie przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego w sytuacji, gdy takie uprawnienie powinno zostać pozwanej przyznane. Pełnomocnik pozwanej wskazał, iż Sąd w przedmiotowej sprawie winien badać z urzędu, czy pozwanej przysługuje uprawnienie do uzyskania lokalu socjalnego. Zdaniem pozwanej powinna ona nabyć takie prawo, albowiem obecnie wspólnie zamieszkuje w spornym lokalu i sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, a mianowicie J. S. (2), który został zaliczony do kategorii osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jako aktualny adres niepełnosprawnego figuruje właśnie lokal położony przy ul. (...) w S.. Stosownie zatem do treści art. 14 ust. 4 punkt 2 ww. ustawy w odniesieniu do osoby pozwanej winno zostać przyznane uprawnienie do lokalu socjalnego, przy czym już w tym miejscu strona pozwana zaznacza, że A. S. (2) nie dysponuje żadnym innym lokalem, do którego mogłaby się przeprowadzić. Pełnomocnik powódki nie ustosunkował się w żaden sposób do powyższego pisma pełnomocnika pozwanej i nie stawił się na rozprawę apelacyjną wyznaczoną na dzień 18 października 2016 r. Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik ustanowiony dla pozwanej z urzędu wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanej wskazując, iż nie zostały one w żadnej części pokryte. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja okazała się uzasadniona. Przed przystąpieniem do oceny zasadności apelacji Sąd Okręgowy pragnie zauważyć, iż Sąd pierwszej instancji, wydając zaskarżony wyrok, dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które w części dotyczącej tego co wykraczało poza podstawę rozstrzygnięcia zawartego w punkcie III. tego wyroku nie były kwestionowane przez stronę pozwaną na etapie postępowania odwoławczego, dokonał ich prawidłowej subsumpcji pod wskazane w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia normy prawa materialnego. Sąd Odwoławczy powyższe ustalenia i ich ocenę prawną przyjął za własne i powołuje się na nie bez potrzeby ich ponownego przytaczania. W ocenie Sądu Okręgowego zaskarżony wyrok na moment zamknięcia rozprawy przez Sąd Rejonowy w pełni odpowiadał prawu. Potrzeba dokonania jego zmiany wystąpiła wyłącznie na skutek okoliczności, które powstały po jego wydaniu, a które Sąd Odwoławczy winien był wziąć pod uwagę, jako że należało do niego dokonanie ponownej merytorycznej oceny powództwa, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy apelacyjnej, co wynika z art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. Dowody, które pozwoliły na dokonanie nowych ustaleń faktycznych, zostały zgłoszone w piśmie pełnomocnika pozwanej z 22 września 2016 r. Sąd Okręgowy miał na uwadze, iż stosownie do art. 381 k.p.c. mógł pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona, która je podniosła, mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Sąd drugiej instancji niewątpliwie nie powinien był zatem pominąć faktów, które w czasie postępowania przed sądem pierwszej instancji jeszcze nie istniały, albo wprawdzie istniały ale stronie nie były znane, albo choć wtedy istniały i stronie były znane, to zachodziły przyczyny niemożności ich podniesienia lub wykazania, albo potrzeba powołania się na nie powstała później. Istotą postępowania apelacyjnego jest kontynuacja merytorycznego rozpoznania sprawy, regułą jest zatem dopuszczalność nowego materiału faktycznego przed sądem drugiej instancji. Z tego względu przepis art. 381 k.p.c. jako wyjątkowy nie może być interpretowany rozszerzająco, zwłaszcza że nie zawiera on stanowczego zakazu i jego zastosowanie pozostawione jest w pewnym sensie uznaniu sądu zależnemu od okoliczności sprawy (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 sierpnia 2004 r., V CK 38/04, LEX nr 277325). Nowe fakty, na które powołała się pozwana w piśmie sporządzonym przez jej pełnomocnika ustanowionego z urzędu z 22 września 2016 r., dotyczyły tego, iż po wydaniu zaskarżonego wyroku wspólnie z mężem J. S. (2) zamieszkała w spornym lokalu, zaś nad mężem, jako osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, sprawuje stałą opiekę, ponadto nie ma możliwości zamieszkania w innym lokalu. Powyższe okoliczności zostały potwierdzone załączonym do ww. pisma dowodem z dokumentu w postaci legitymacji członkowskiej Polskiego Związku Niewidomych wystawionej dla J. S. (2), w której zaznaczono, iż został on zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, jak również zeznaniami J. S. (2) dodatkowo przesłuchanego na rozprawie apelacyjnej w charakterze świadka oraz uzupełniającym przesłuchaniem pozwanej. Zauważyć należało, iż z tej racji, że będąc podniesione w piśmie procesowym z 22 września 2016 r. fakty te nie zostały zakwestionowane w żaden sposób przez powódkę, uznać je należało za przyznane na podstawie art. 230 k.p.c., a poprzez to niewymagające dowodu. Przesłuchanie ww. świadka i pozwanej na rozprawie apelacyjnej dało natomiast podstawę do poczynienia bardziej szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia o prawie do otrzymania lokalu socjalnego. Mianowicie na tej podstawie Sąd Okręgowy ustalił, iż prawo J. S. (2) do lokalu, w którym poprzednio mieszkał z pozwaną przy ul. (...) w S., po wydaniu zaskarżonego wyroku wygasło. Pozwana wprowadziła się do spornego lokalu wraz z mężem, bowiem uprzednio zamieszkujący tam P. S. (1), który wcześniej uniemożliwiał pozwanej korzystanie z tego lokalu, obecnie już tego nie czyni, stale przebywa u swojej konkubiny. Aktualnie w lokalu tym nie dochodzi do żadnych awantur. Nadto Sąd Okręgowy ustalił, iż A. S. (2) w czasie po wydaniu zaskarżonego wyroku (bowiem w marcu 2015 r.) uzyskała prawo do emerytury. Obecnie nie korzysta ze świadczeń z opieki społecznej, natomiast czyniła tak do czasu uzyskania świadczeń emerytalnych. Utrzymuje się wspólnie z mężem z renty J. S. (2) w wysokości około 700 zł i emerytury pozwanej w wysokości około 1 100 zł brutto miesięcznie. Nie mają możliwości zamieszkania w innym lokalu niż ten, którego dotyczyło powództwo. Mając na uwadze wyniki rozprawy apelacyjnej i zgromadzony do chwili zamknięcia rozprawy przez Sąd Odwoławczy materiał dowodowy, Sąd ten nie widział podstaw poddających w wątpliwość wiarygodność złożonych przed nim zeznań świadka J. S. (2) i korespondujących z nim relacji pozwanej. Na ich podstawie Sąd Okręgowy obowiązany był przyjąć, iż w stosunku do pozwanej wystąpiła przesłanka obligatoryjnego orzeczenia o prawie do otrzymania lokalu socjalnego, a mianowicie przewidziana w art. 14 ust. 4 pkt 2) ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Według tego przepisu sąd nie może orzec o braku uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego wobec niepełnosprawnego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej oraz sprawującego nad taką osobą opiekę i wspólnie z nią zamieszkałą. W realiach sprawy osobą niepełnosprawną, której dotyczy ów przepis, jest J. S. (2), nie był one jednakże stroną procesu na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, z uwagi zaś za zakaz stosowania przepisów zawartych w art. 194-196 k.p.c. w postępowaniu odwoławczym wynikający z art. 391 § 1 k.p.c. nie mógł on zostać wezwany do udziału w sprawie przez Sąd Odwoławczy. Tym niemniej nie sposób było pominąć faktu, iż pozwana A. S. (2) w czasie zamknięcia rozprawy apelacyjnej pozostawała osobą wspólnie z nim zamieszkałą, sprawującą nad nim faktyczną opiekę, a więc taką, do której również odnosi się przepis zawarty w art. 14 ust. 4 pkt 2) ww. ustawy. W świetle art. 14 ust. 3 ustawy o ochronie prawa lokatorów Sąd, badając z urzędu, czy zachodzą przesłanki do otrzymania lokalu socjalnego, winien był wziąć pod uwagę także aktualną szczególną sytuację materialną i rodzinną pozwanej, a zatem fakt, iż wspólnie z mężem utrzymuje się obecnie z stosunkowo niskiej swojej emerytury i renty J. S. (2). Łączny dochód ich rodziny jest stosunkowo niski i nie daje realnej możliwości wynajęcia na wolnym rynku oddzielnego lokalu mieszkalnego. Zważywszy, iż prawo J. S. (2) do poprzednio zajmowanego lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w S. wygasło po dniu wydania zaskarżonego wyroku, obecnie zdezaktualizowała się przesłanka do niestosowania wobec pozwanej regulacji zawartych w art. 14 ust. 4 ww. ustawy, na której bazował Sąd pierwszej instancji. W ocenie Sądu Okręgowego materiał dowodowy dotychczas zgromadzony w niniejszej sprawie nie pozwolił jednoznacznie stwierdzić, by w chwili zamknięcia rozprawy apelacyjnej przeszkodą do przyznania pozwanej prawa do otrzymania lokalu socjalnego mógł być przepis zawarty w art. 14 ust. 5 ww. ustawy. Odsyła on do art 13 ust. 1 ww. ustawy. Przesłanki tam określone wymagają stwierdzenia nie tylko tego, iż dana osoba wykracza przeciwko porządkowi domowemu ale także że czyni to w sposób rażący lub uporczywy, czyniąc tym samym uciążliwym korzystanie z innych lokali w budynku. Podstawą faktyczną uzasadniającą roszenie windykacyjne powódki względem A. S. (2) był fakt utraty przez pozwaną tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu na skutek wypowiedzenia umowy najmu spowodowanego zaległościami w obowiązku płacenia czynszu. Same w sobie przesłanki przewidziane w art. 13 ww. ustawy nie stanowiły podstawy do utraty prawa najmu przez pozwaną. Wskazać nadto trzeba, iż jedynymi dowodami, które świadczyć mogły o tym, iż A. S. (2) wykraczała przeciwko porządkowi domowemu w budynku przy ul. (...) w S., było pismo z 27 września 2012 r. oraz zeznania świadków P. D. i B. Z.. Treść wszystkich tych dowodów w ocenie Sadu Okręgowego jest na tyle ogólnikowa, iż trudno na ich postawie przypisać pozwanej zachowanie kwalifikowane w stopniu przewidzianym w art. 13 ww. ustawy (zatem rażące lub uporczywe). Co więcej dowody te opisywały stan faktyczny istniejący przeszło trzy lata temu. Pozwana na rozprawie apelacyjnej przeczyła temu, by obecnie w ww. budynku dochodziło do jakiś awantur, utrzymywała natomiast, iż po zaprzestaniu korzystania ze spornego lokalu przez P. S. (1) jest tam spokojnie. Sąd Odwoławczy aktualnie nie miał podstaw, aby kwestionować to stanowisko pozwanej. Na rozprawę apelacyjną nie stawił się żaden przedstawiciel powódki, nie zostały naprowadzone żadne nowe twierdzenia ani dowody przez powódkę, które by świadczyły, iż obecną przeszkodą do przyznania pozwanej prawa do otrzymania lokalu socjalnego pozostaje jej zachowanie w miejscu zamieszkania. Kierując się ogółem powyższych okoliczności Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, iż konieczna jest zmiana wyroku Sądu pierwszej instancji w zaskarżonej części poprzez ustalenie, że pozwanej A. S. (2) przysługuje prawo do otrzymania lokalu socjalnego. Orzekł zatem o tym, działając na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., w punkcie I. sentencji wyroku. Konsekwencją ustalenia, iż pozwanej przysługuje prawo do lokalu socjalnego, był obowiązek Sądu, wynikający z art. 14 ust. 6 ustawy o ochronie praw lokatorów, nakazania wstrzymania wykonanie opróżnienia lokalu mieszkalnego przez pozwaną nakazanego w punkcie II. sentencji zaskarżonego wyroku do czasu złożenia pozwanej przez Gminę M. S. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego zawarte w punkcie II. sentencji wyroku Sąd Okręgowy wydał na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 122 § 1 k.p.c. Pełnomocnik zastępujący pozwaną w postępowaniu odwoławczym złożył wniosek obejmujący żądanie zasądzenia wyłącznie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z uwagi na to, iż A. S. (2) wygrała proces przed Sądem drugiej instancji, w świetle art. 98 § 1 k.p.c. stroną, na której ciążył obowiązek zwrotu kosztów na tym etapie, była powódka. Koszty pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu, które Sąd Odwoławczy w takim przypadku winien był zasądzić od powódki, adwokat ustanowiony dla pozwanej z urzędu będzie miał prawo – z wyłączeniem strony pozwanej – ściągnąć z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od przeciwnika, co wynika z art. 122 § 1 k.p.c. W związku z tym, iż w według § 22 obowiązującego w dacie zamknięcia rozprawy apelacyjnej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tegoż rozporządzenia należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, zaś postępowanie odwoławcze zostało wszczęte jeszcze przed dniem wejścia w życie powyższego aktu prawnego (tj. przed 1 stycznia 2016 r.), wysokość kosztów pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla pozwanej należało obliczyć na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Według § 13 ust. 1 tego ostatniego aktu prawnego stawki minimalne za prowadzenie sprawy w postępowaniu apelacyjnym przed sądem okręgowym, jeżeli w pierwszej instancji nie prowadził sprawy ten sam adwokat, winny wynieść 75 % stawki minimalnej, nie mniej niż 60 zł. Stosownie do § 10 ww. rozporządzenia stawki minimalne za prowadzenie spraw o opróżnienie lokalu mieszkalnego odpowiadają kwocie 240 zł. 75 % ze stawki 240 zł to 180 zł. Nadto Sąd Okręgowy miał na uwadze, iż ten sam pełnomocnik reprezentował pozwaną w postępowaniu zażaleniowym, które dotyczyło zaskarżenia postanowienia Sądu pierwszej instancji z 9 lipca 2015 r. o odrzuceniu apelacji pozwanej. Stosownie do art. 108 § 1 k.p.c. rozstrzygnięcie o kosztach tegoż postępowania zażaleniowego winno było nastąpić w wyroku kończącym proces. Należało je ustalić na podstawie § 13 ust. 2 ww. rozporządzenia na 50 % stawki minimalnej, tj. 120 zł. Łącznie koszty postępowania odwoławczego obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego dla pozwanej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym i zażaleniowym wyniosły 300 zł. Stosownie do § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia Sąd Okręgowy winien był podwyższyć je o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. SSO Marzenna Ernest SSO Sławomir Krajewski SSR del. Szymon Pilitowski
<urn:uuid:9383e929-f420-466e-8fb8-7dd0f61480e6>
finepdfs
1.188477
CC-MAIN-2022-27
https://orzeczenia.ms.gov.pl/content.pdffile/$002fneurocourt$002fpublished$002f15$002f551500$002f0001003$002fCa$002f2016$002f000430$002f155515000001003_II_Ca_000430_2016_Uz_2016-10-18_002-publ.xml?t:ac=$N/155515000001003_II_Ca_000430_2016_Uz_2016-10-18_002
2022-06-29T03:50:53+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2022-27/segments/1656103620968.33/warc/CC-MAIN-20220629024217-20220629054217-00569.warc.gz
482,674,407
0.999986
0.999995
0.999995
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2011, 6596, 11398, 16374, 20582, 25648, 29857, 32389 ]
1
0
STATUT SPÓŁKI AKCYJNEJ (tekst jednolity uwzględniający zmiany z 02.03.2016 r.) I. POSTANOWIENIA OGÓLNE §1. 1. Firma Spółki brzmi „Konsorcjum Stali" Spółka Akcyjna. 2. Spółka może używać skrótu firmy „Konsorcjum Stali" S.A. oraz wyróżniającego ją znaku graficznego. §2. 1. Siedzibą Spółki jest miasto Zawiercie. 2. Spółka powstała w wyniku przekształcenia spółki „Konsorcjum Stali" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w spółkę akcyjną i jej założycielami są wszyscy wspólnicy spółki przekształcanej, którzy złożyli oświadczenia o uczestnictwie w spółce przekształconej. §3. 1. Spółka działa na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej i za granicą. 2. Spółka może tworzyć i prowadzić swoje oddziały, zakłady, filie, przedstawicielstwa i inne jednostki organizacyjne, a także uczestniczyć w innych spółkach lub przedsięwzięciach na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej i za granicą. 3. Czas trwania Spółki jest nieoznaczony. II. PRZEDMIOT DZIAŁALNOŚCI SPÓŁKI §4. 1. Przedmiotem działalności Spółki według Polskiej Klasyfikacji Działalności jest: 1) Produkcja metali (24) 2) Produkcja metalowych wyrobów gotowych, z wyłączeniem maszyn i urządzeń (25) 3) Produkcja maszyn i urządzeń, gdzie indziej niesklasyfikowanych (28) 4) Produkcja nadwozi do pojazdów silnikowych; produkcja przyczep i naczep (29.20.Z) 5) Produkcja statków i łodzi (30.1) 6) Naprawa i konserwacji metalowych wyrobów gotowych(33.11 .Z) 7) Napraw a i konserwacja maszyn (33.12.Z) 8) Naprawa i konserwacja statków i łodzi (33,15.Z) 9) Naprawa i konserwacji pozostałego sprzętu transportowego (33.17.Z) 10) Instalowanie maszyn przemysłowych, sprzętu i wyposażenia (33.20.Z) 11) Przetwarzanie i unieszkodliwianie odpadów (38.2) 12) Odzysk surowców (38.3) 13) Roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków (41) 14) Roboty związane z budową obiektów inżynierii lądowej i wodnej (42) 15) Roboty budowlane specjalistyczne (43) 15a) Sprzedaż hurtowa i detaliczna pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli (45.1) 15b) Konserwacja i naprawa pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli (45.2) 15c) Sprzedaż hurtowa i detaliczna części i akcesoriów do pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli (45.3) 16) Pozostała wyspecjalizowana sprzedaż hurtowa (46.7) 17) Sprzedaż hurtowa niewyspecjalizowana (46,90.Z) 18) Pozostała sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjaiizowanych sklepach (47.19.Z) 19) Sprzedaż detaliczna drobnych wyrobów metalowych, farb i szkła prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach (47.52.Z) 20) Transport drogowy towarów oraz działalność usługowa związana z przeprowadzkami (49.4) 21) Magazynowanie i przechowywanie towarów (52.10) 22) Przeładunek towarów w pozostałych punktach przeładunkowych {52.24.C) 23) Działalność holdingów finansowych (64.20.Z) 24) Działalność trustów, funduszów i podobnych instytucji finansowych (64.30.Z) 25) Pozostała finansowa działalność usługowa, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych (64.9) 26) Działalność maklerska związana z rynkiem papierów wartościowych i towarów giełdowych (66.12.Z) 27) Pozostała działalność wspomagająca usługi finansowe, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych (66.19.Z) 28) Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości (68) 29) Działalność rachunkowo-księgowa; doradztwo podatkowe (69.20.Z) 30) Działalność firm centralnych (Head Office) i holdingów, z wyłączeniem holdingów finansowych (70.10.Z) 31) Doradztwo związane z zarządzaniem (70.2) 32) Działalność w zakresie inżynierii i związane z nią doradztwo techniczne (71.12.Z) 33) Pozostałe badania i analizy techniczne (71.20.B) 34) Badania naukowe i prace rozwojowe w dziedzinie pozostałych nauk przyrodniczych i technicznych (72.19.Z) 35) Reklama (73.1) 36) Działalność w zakresie specjalistycznego projektowania (74.10.Z) 37) Pozostała działalność profesjonalna, naukowa i techniczna, gdzie indziej niesklasyfikowana (74.90.Z) 38) Wynajem i dzierżawa pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli (77.1) 39) Wynajem i dzierżawa maszyn i urządzeń budowlanych (77.32.Z) 40) Wynajem i dzierżawa pozostałych maszyn, urządzeń oraz dóbr materialnych (77.3) 41) Dzierżawa własności intelektualne] i podobnych produktów, z wyłączeniem prac chronionych prawem autorskim (77.40.Z) 42) Działalność świadczona przez agencje inkasa i biura kredytowe (82.91 .Z) 43) Pozostała działalność wspomagająca prowadzenie działalności gospodarczej, gdzie indziej niesklasyfikowana (82.99.Z) 44) Działalność wspomagająca edukację (85.60.Z) 2. Działalność wymagającą zezwolenia, uzgodnienia lub koncesji Spółka podejmie po ich uzyskaniu. 3. Istotna zmiana przedmiotu działalności Spółki może zostać dokonana na podstawie stosownej uchwały Walnego Zgromadzenia podjętej większością 2/3 (dwóch trzecich) głosów w obecności osób reprezentujących co najmniej połowę kapitału zakładowego, bez obowiązku wykupu akcji tych Akcjonariuszy, którzy nie zgodzili się na zmianę przedmiotu działalności. III. KAPITAŁ I AKCJE §5. 1. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 5.897.419 (słownie: pięć milionów osiemset dziewięćdziesiąt siedem tysięcy czterysta dziewiętnaście) złotych i dzieli się na 5.897.419 (słownie: pięć milionów osiemset dziewięćdziesiąt siedem tysięcy czterysta dziewiętnaście) akcji o wartości nominalnej 1 (jeden) złoty każda, w tym: a. 3 000 000 (trzy miliony) akcji na okaziciela serii A, o numerach od 000 0001 do 3 000 000, b. 230 041 (słownie: dwieście trzydzieści tysięcy czterdzieści jeden) akcji na okaziciela serii B, o numerach 000001 - 230041, oraz c. 2 667 378 (słownie: dwa miliony sześćset sześćdziesiąt siedem tysięcy trzysta siedemdziesiąt osiem) akcji na okaziciela serii C, o numerach 0000001 - 2 667 378 2. Akcje serii A zostały pokryte w całości przed zarejestrowaniem Spółki. Akcje serii B i C zostały pokryte w całości przed zarejestrowaniem podwyższenia kapitału zakładowego odpowiednio w drodze emisji akcji serii B oraz akcji serii C. 3. W okresie, kiedy akcje Spółki są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym, zamiana akcji na okaziciela na akcje imienne jest niedopuszczalna. 4. Kapitał zakładowy może być podwyższony uchwałą Walnego Zgromadzenia w drodze emisji nowych akcji lub w drodze podwyższenia wartości nominalnej dotychczasowych akcji. Podwyższenia kapitału zakładowego może nastąpić także w ramach warunkowego podwyższenia kapitału zakładowego. 5. Spółka może emitować obligacje zamienne na akcje oraz obligacje z prawem pierwszeństwa, a także warranty subskrypcyjne. IV. UMORZENIE AKCJI §6. 1. Akcje mogą być umarzane za zgodą akcjonariusza, którego akcji umorzenie dotyczy, w drodze ich nabycia przez Spółkę (umorzenie dobrowolne). 2. Umorzenie akcji następuje poprzez obniżenie kapitału zakładowego Spółki. 3. Wynagrodzenie z tytułu umorzenia akcji zostanie danemu akcjonariuszowi wypłacone w ciągu (30) trzydziestu dni od dnia podjęcia uchwały o umorzeniu akcji oraz obniżeniu kapitału zakładowego Spółki przez Walne Zgromadzenie. 4. Uchwała Walnego Zgromadzenia o umorzeniu akcji określa sposób i warunki umorzenia akcji, a w szczególności wysokość i sposób wypłaty wynagrodzenia przysługującego akcjonariuszowi z tytułu umorzenia jego akcji, podstawę prawną umorzenia a także sposób obniżenia kapitału zakładowego, 5. Gdy wypłata wynagrodzenia za dobrowolnie umarzane akcje finansowana jest z kwoty, która zgodnie z art. 348 § 1 k.s.h. może zostać przeznaczona do podziału, zastosowanie znajdują ust. 6-7. 6. Walne Zgromadzenie podejmuje uchwałę, w której: (a) wyraża zgodę na nabycie przez Zarząd akcji własnych Spółki w celu umorzenia; (b) przeznacza, w granicach określonych przez art. 348 § 1 k.s.h., określoną część zysku spółki na finansowanie nabycia akcji własnych w celu umorzenia; (c) określa maksymalną liczbę i cenę akcji własnych spółki, które mają zostać nabyte w celu umorzenia; (d) określa maksymalny okres w ramach którego Zarząd upoważniony jest do nabywania akcji własnych w celu umorzenia. 7. Po nabyciu akcji własnych w celu umorzenia Zarząd niezwłocznie zwołuje Walne Zgromadzenie w celu powzięcia przez nie uchwały o umorzeniu akcji oraz obniżeniu kapitału zakładowego. V. ORGANY SPÓŁKI §7. A. ZARZĄD SPÓŁKI. §8. 1. Zarząd Spółki składa się z od 1 (jednego) do 7 (siedmiu) członków. 2. Kadencja członków Zarządu jest wspólna i trwa 2 (dwa) lata. 3. Rada Nadzorcza określa liczbę członków Zarządu oraz powołuje członków Zarządu, w tym Prezesa Zarządu. 4. Kandydatów na członków Zarządu mogą zgłaszać tylko akcjonariusze Spółki lub członkowie Rady Nadzorczej. Zgłoszenie powinno zawierać życiorys zawodowy kandydata oraz uzasadnienie jego kandydatury. Jeżeli zgłoszenie nie jest dokonywane przez członka Rady Nadzorczej, do zgłoszenia powinien być załączony właściwy dokument potwierdzający, że osoba zgłaszająca kandydata jest akcjonariuszem Spółki. W przypadku braku dokumentu, o którym mowa w zdaniu poprzednim, zgłoszenie jest nieważne. Organami Spółki są: a) Zarząd, b) Rada Nadzorcza, c) Walne Zgromadzenie. 5. Rada Nadzorcza może odwołać, zawiesić w czynnościach poszczególnych lub wszystkich członków Zarządu przed upływem kadencji. 6. Zawieszenie w czynnościach poszczególnych lub wszystkich członków Zarządu przez Radę Nadzorczą może nastąpić wyłącznie z ważnych powodów. W przypadku odwołania, rezygnacji albo wystąpienia innych przyczyn uniemożliwiających wykonywanie obowiązków członków Zarządu, Rada Nadzorcza może delegować swoich członków, na okres nie dłuższy niż 3 (trzy) miesiące, do czasowego wykonywania czynności członków Zarządu; Członek Zarządu może być w każdej chwili odwołany lub zawieszony w czynnościach także przez Walne Zgromadzenie. 7. Członek Zarządu nie może bez zezwolenia Rady Nadzorczej zajmować się interesami konkurencyjnymi ani też uczestniczyć w spółce konkurencyjnej, jako wspólnik spółki cywilnej, spółki osobowej lub jako członek organu spółki kapitałowej bądź uczestniczyć w innej konkurencyjnej osobie prawnej jako członek organu. Zakaz ten obejmuje także udział w konkurencyjnej spółce kapitałowej, w przypadku posiadania w niej przez członka Zarządu co najmniej 10% udziałów albo akcji albo prawa do powoływania co najmniej jednego członka zarządu. 8. Rada Nadzorcza ustala wynagrodzenie dla członków Zarządu. §9. 1. Zarząd Spółki zarządza Spółką zgodnie z budżetem i planem strategicznym, sporządzonymi i zatwierdzonymi zgodnie z postanowieniami tego Statutu, oraz reprezentuje ją na zewnątrz. Zarząd może ustalić w drodze uchwały schemat organizacyjny i podział kompetencji pomiędzy poszczególne osoby z grona Zarządu. 2. Wszelkie sprawy związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa Spółki niezastrzeżone ustawą lub niniejszym Statutem do kompetencji Walnego Zgromadzenia lub Rady Nadzorczej należą do kompetencji Zarządu. Zarząd przed dokonaniem czynności, do dokonania których, zgodnie z postanowieniami Kodeksu spółek handlowych lub Statutu wymagane jest zezwolenie Rady Nadzorczej lub Walnego Zgromadzenia, wystąpi z wnioskiem o podjęcie odpowiedniej uchwały do właściwego organu Spółki. 3. Tryb działania Zarządu określi szczegółowo Regulamin Zarządu. Regulamin Zarządu uchwala Rada Nadzorcza. 4. Jeżeli Zarząd jest wieloosobowy; do składania oświadczeń woli oraz podpisywania w imieniu Spółki upoważnionych jest 2 (dwóch) członków Zarządu działających łącznie. W przypadku powołania Zarządu jednoosobowego Spółkę reprezentuje członek Zarządu samodzielnie. 5. Uchwały Zarządu zapadają zwykłą większością głosów; w przypadku równości głosów decyduje głos Prezesa Zarządu. 6. Pracownicy Spółki podlegają Zarządowi, który zawiera i rozwiązuje z nimi umowy o pracę oraz ustala im wynagrodzenie za pracę według regulaminu wynagrodzeń. 1. W przypadku jakiegokolwiek sporu pomiędzy Spółką a członkiem Zarządu, Spółkę reprezentuje Rada Nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą Walnego Zgromadzenia. 2. Do zawierania w imieniu Spółki umów o pracę lub innych umów z członkami Zarządu oraz dokonywania w imieniu Spółki innych czynności związanych ze stosunkiem pracy lub innym stosunkiem umownym łączącym członka Zarządu ze Spółką, uprawniony jest pełnomocnik powołany uchwałą Walnego Zgromadzenia albo Rada Nadzorcza. Do wykonywania uprawnień Rady Nadzorczej, o których mowa zdaniu poprzedzającym, oraz w ust. 1, Rada Nadzorcza w drodze uchwały może upoważnić jednego ze swoich członków. B. RADA NADZORCZA §11. 1. Rada Nadzorcza składa się z od 5 (pięciu) do 7 (siedmiu) członków, w tym Przewodniczącego i Zastępcy Przewodniczącego. 2. Kadencja członków Rady Nadzorczej trwa 5 (pięć) lat. Członkowie Rady Nadzorczej mogą być powoływani na kolejne kadencje. 3. Członkowie Rady Nadzorczej są powoływani i odwoływani przez Walne Zgromadzenie, na okres wspólnej kadencji. Walne Zgromadzenie każdorazowo określa skład liczbowy Rady Nadzorczej, Walne Zgromadzenie decyduje o powierzeniu poszczególnym członkom Rady Nadzorczej funkcji Przewodniczącego i Zastępcy Przewodniczącego. 4. Kandydatów na członków Rady Nadzorczej mogą zgłaszać tylko akcjonariusze Spółki. Zgłoszenie powinno zawierać życiorys zawodowy kandydata oraz uzasadnienie jego kandydatury. Do zgłoszenia powinien być załączony właściwy dokument potwierdzający, że osoba zgłaszająca kandydata jest akcjonariuszem Spółki. W przypadku braku dokumentu, o którym mowa w zdaniu poprzednim, zgłoszenie jest nieważne. 5. Rezygnacja z funkcji członka Rady Nadzorczej powinna nastąpić w drodze pisemnego oświadczenia skierowanego do Walnego Zgromadzenia Spółki za pośrednictwem Zarządu. W przypadku otrzymania rezygnacji Członka Rady Nadzorczej, Zarząd jest zobowiązany niezwłocznie poinformować Akcjonariuszy oraz nie później niż w terminie' 14 dni zwołać Walne Zgromadzenie. 1. Rada Nadzorcza działa na podstawie uchwalonego przez siebie Regulaminu. 2. Posiedzenie Rady Nadzorczej zwołuje i przewodniczy mu Przewodniczący, a w razie jego nieobecności Zastępca Przewodniczącego. Przewodniczący ustępującej Rady Nadzorczej zwołuje i otwiera pierwsze posiedzenie nowo wybranej Rady Nadzorczej. 3. Posiedzenia Rady Nadzorczej odbywają się w miarę potrzeby, nie rzadziej jednak niż 1 (jeden) raz w miesiącu. 4. Przewodniczący Rady Nadzorczej lub w razie jego nieobecności Zastępca Przewodniczącego zwołuje posiedzenie Rady Nadzorczej z własnej inicjatywy lub na pisemny wniosek Zarządu Spółki lub członka Rady Nadzorczej. Posiedzenie powinno być zwołane w ciągu 2 (dwóch) tygodni od chwili złożenia wniosku. 5. Posiedzenie Rady Nadzorczej może się odbyć bez formalnego zwołania, jeśli wszyscy jej członkowie wyrażą na to zgodę najpóźniej w dniu posiedzenia i potwierdzą to pismem lub złożą podpisy na liście obecności. Szczegółowy tryb zwoływania posiedzeń Rady Nadzorczej określi Regulamin Rady Nadzorczej. 6. Członek Rady Nadzorczej może brać udział w podejmowaniu uchwał Rady, oddając swój głos na piśmie za pośrednictwem innego członka Rady. Oddanie głosu na piśmie nie może dotyczyć spraw wprowadzonych do porządku obrad na posiedzeniu Rady Nadzorczej. 7. Posiedzenia Rady Nadzorczej mogą się odbywać przy wykorzystaniu środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość, w sposób umożliwiający wzajemne porozumienie wszystkich uczestniczących w takim posiedzeniu członków Rady Nadzorczej. Uchwały podjęte na tak odbytym posiedzeniu będą ważne pod warunkiem podpisania listy obecności oraz protokołu z danego posiedzenia przez każdego członka Rady Nadzorczej, który brał w nim udział. W takim przypadku przyjmuje się, że miejscem odbycia posiedzenia i sporządzenia protokołu jest miejsce pobytu Przewodniczącego Rady Nadzorczej albo w razie jego nieobecności Zastępcy Przewodniczącego, jeżeli posiedzenie odbywało się pod jego przewodnictwem. 8. W zakresie dozwolonym przez prawo, uchwały Rady Nadzorczej mogą być powzięte w drodze pisemnego głosowania zarządzonego przez Przewodniczącego lub w razie jego nieobecności Zastępcę Przewodniczącego, jeżeli wszyscy członkowie Rady Nadzorczej wyrażą zgodę na treść uchwał lub na pisemne głosowanie. Za datę uchwały uważa się datę złożenia podpisu przez Przewodniczącego lub Zastępcę Przewodniczącego, jeśli głosowanie pisemne zarządził Zastępca Przewodniczącego. Uchwala podjęta w tym trybie określonym w ust. 8 oraz ust. 9 jest ważna, jeżeli ojej treści projektu uchwały zostali powiadomieni wszyscy członkowie Rady Nadzorczej. Podejmowanie uchwał w trybie określonym w ust. 7 - 9 nie dotyczy powołania członka Zarządu oraz jego odwołania lub zawieszenia w czynnościach. 9. Rada Nadzorcza podejmuje uchwały, jeżeli na posiedzeniu jest obecna co najmniej połowa jej członków, a wszyscy jej członkowie zostali zaproszeni. 10. Uchwały Rady Nadzorczej zapadają zwykłą większością głosów. W przypadku równości głosów rozstrzyga głos Przewodniczącego Rady Nadzorczej. 1. Rada Nadzorcza sprawuje stały nadzór nad działalnością Spółki we wszystkich dziedzinach jej działalności. 2. Oprócz innych spraw zastrzeżonych postanowieniami niniejszego Statutu lub przepisami prawa do szczególnych uprawnień Rady Nadzorczej należy: a) ocena sprawozdań finansowych, oceny sprawozdania Zarządu Spółki oraz wniosków Zarządu co do podziału zysków albo pokrycia strat i składania Walnemu Zgromadzeniu pisemnego sprawozdania z tych czynności, b) powoływanie i odwoływanie członków Zarządu Spółki oraz zawieszanie w czynnościach poszczególnych lub wszystkich członków Zarządu Spółki, na zasadach określonych w § 8, c) zatwierdzanie Regulaminu Zarządu, d) ustalanie wynagrodzenia członków Zarządu lub innych świadczeń dla członków Zarządu wypłacanych lub dokonywanych przez Spółkę z dowolnego tytułu, e) zatwierdzanie rocznych planów finansowych Spółki (budżet); budżet powinien obejmować co najmniej plan operacyjny Spółki, budżet przychodów i kosztów na dany rok obrotowy, prognozę bilansu i rachunku zysków i strat oraz plan wydatków inwestycyjnych, f) zatwierdzanie wieloletnich strategicznych planów gospodarczych Spółki (business plan), który powinien obejmować co najmniej wieloletni plan strategiczny, plan przychodów i kosztów na każdy rok prognoz, a także prognozy bilansu oraz planów inwestycyjnych na poszczególne lata prognoz, g) wyrażanie oceny w przedmiocie pojedynczych lub wielokrotne powiązanych ze sobą w okresie jednego miesiąca rozporządzeń prawem lub zobowiązań do świadczenia przewyższającego w sumie 1 000 000 EUR (jeden milion euro), przeliczonych na złote według tabeli kursów średnich NBP dla walut z ostatniego roboczego dnia miesiąca poprzedzającego rozporządzenie prawem lub zaciągnięcie zobowiązania; ocena jest wyrażana po dokonaniu przez Zarząd rozporządzenia prawem lub zaciągnięcia zobowiązania, h) wyrażanie zgody na zawarcie umów niezwiązanych z przedmiotem działalności Spółki określonym w § 4 Statutu, o wartości co najmniej 1 000 EUR (jeden tysiąc euro), przeliczonych na złote według tabeli kursów średnich NBP dla walut z dnia poprzedzającego powzięcie przez Zarząd Spółki uchwały w tej sprawie, i) wyrażanie zgody na zaciąganie przez Spółkę pożyczek i kredytów oraz zaciąganie przez Spółkę zobowiązań w postaci poręczeń, weksli, gwarancji, j) wyrażanie zgody na zaciąganie przez Spółkę innych zobowiązań pozabilansowych, k) wyrażanie zgody na ustanawianie zastawu, hipoteki, przewłaszczenia na zabezpieczenie i innych obciążeń majątku Spółki, l) wyrażanie zgody na emisję instrumentów dłużnych, m) wyrażenie zgody na nabycie lub objęcie przez Spółkę udziałów lub akcji w innych spółkach handlowych, powodujące powstanie stosunku dominacji oraz na przystąpienie Spółki do innych podmiotów gospodarczych, n) wyrażanie zgody na nabycie i zbycie składników majątku Spółki, których wartość przekracza 50 000 EUR (pięćdziesiąt tysięcy euro), przeliczonych na złote według tabeli kursów średnich NBP dla walut z dnia dokonania czynności, z wyłączeniem zbywanych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej Spółki zapasów oraz wyrobów hutniczych, dostarczanych do klientów Spółki bezpośrednio od producentów lub sprzedawców tych wyrobów". o) wyrażanie zgody na zbycie lub nieodpłatne przekazanie praw autorskich lub innych praw własności intelektualnej wykraczających poza zakres zwykłego zarządu i nie przewidzianych w aktualnym budżecie, p) wyrażanie zgody na zawarcie przez Spółkę umowy lub transakcji z podmiotem powiązanym, za wyjątkiem transakcji lub umów typowych, zawieranych na warunkach rynkowych w ramach prowadzonej działalności operacyjnej przez Spółkę z podmiotem zależnym, w którym Spółka posiada większościowy udział kapitałowy. Przez podmiot powiązany, o którym mowa powyżej, należy rozumieć podmiot powiązany w rozumieniu przepisów o obowiązkach informacyjnych emitentów papierów wartościowych, q) wyrażenie zgody na nabycie i zbycie nieruchomości, użytkowania wieczystego lub udziału w nieruchomości - w tym zakresie nie jest wymagana uchwała Walnego Zgromadzenia, r) wybór biegłego rewidenta do zbadania sprawozdań finansowych Spółki, s) wykonywanie zadań Komitetu Audytu, jeżeli liczba członków Rady Nadzorczej nie przekracza pięciu osób, chyba że zostanie powołany Komitet Audytu, t) w przypadku powołania Komitetu Audytu, zatwierdzanie Regulaminu Komitetu Audytu oraz każdej jego zmiany, u) wyrażanie zgody na udzielenie przez Zarząd prokury. 1. Członkowie Rady Nadzorczej wykonują swoje prawa i obowiązki osobiście. 2. Członkom Rady może zostać przyznane wynagrodzenie. Wynagrodzenie członków Rady Nadzorczej określa uchwała Walnego Zgromadzenia. 3. Członkom Rady Nadzorczej przysługuje zwrot kosztów związanych z udziałem w pracach Rady. 4. Rada Nadzorcza może delegować 1 (jednego) lub kilku spośród swoich członków do indywidualnego wykonywania czynności nadzorczych. 5. Członkowie Rady Nadzorczej delegowani do stałego indywidualnego wykonywania nadzoru otrzymują osobne wynagrodzenie, którego wysokość ustala Walne Zgromadzenie. Do takich członków Rady Nadzorczej stosuje się zakaz konkurencji, o którym mowa w art. 380 Kodeksu spółek handlowych. 6. Rada Nadzorcza może tworzyć komitety lub zespoły, złożone z członków Rady. 7. Komitety są stałymi komórkami Rady Nadzorczej, zespoły są tworzone do zadań doraźnych. C. WALNE ZGROMADZENIE. 1. Walne Zgromadzenie obraduje jako zwyczajne lub nadzwyczajne. 2. Zwyczajne Walne Zgromadzenie powinno odbyć się w terminie do 6 (sześć) miesięcy po zakończeniu roku obrotowego. 3. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie zwołuje Zarząd Spółki z własnej inicjatywy lub na pisemny wniosek Rady Nadzorczej, lub zgodnie z treścią art. 400 § 1 Kodeksu spółek handlowych na wniosek Akcjonariusza lub Akcjonariuszy reprezentujących co najmniej 1/20 (jedną dwudziestą) kapitału zakładowego Spółki. 4. Zwołanie Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia powinno nastąpić w ciągu 2 (dwóch) tygodni od daty złożenia wniosku. 5. Walne Zgromadzenie może zostać zwołane przez Radę Nadzorczą w przypadku gdy Zarząd nie zwołał Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia w terminie określonym w § 15 pkt. 2. 6. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie może zostać zwołane przez Radę Nadzorczą, w przypadku gdy Rada Nadzorcza uzna jego zwołanie za wskazane. 7. Akcjonariusze reprezentujący co najmniej połowę kapitału zakładowego lub co najmniej połowę ogółu głosów w spółce mogą zwołać Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie. W takim przypadku Akcjonariusze wyznaczają przewodniczącego tego Zgromadzenia. 8. Walne Zgromadzenie otwiera Przewodniczący Rady Nadzorczej Spółki lub osoba przez niego wskazana, a w przypadku nieobecności tych osób, osoba wskazana przez Zarząd Spółki, po czym spośród osób uprawnionych do uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu. Zgromadzenie niezwłocznie przeprowadza wybór Przewodniczącego Walnego Zgromadzenia. §16. 1. W sprawach nieobjętych porządkiem obrad nie można powziąć uchwały, chyba że cały kapitał zakładowy jest reprezentowany na Zgromadzeniu, a nikt z obecnych nie zgłosił sprzeciwu dotyczącego powzięcia uchwały. 2. Wnioski o charakterze porządkowym oraz wniosek o zwołanie Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia mogą być uchwalane, mimo że nie były umieszczone w porządku obrad. 3. Uchwały można powziąć, mimo braku formalnego zwołania Walnego Zgromadzenia, jeżeli cały kapitał zakładowy jest reprezentowany, a nikt z obecnych nie zgłosił sprzeciwu dotyczącego odbycia Walnego Zgromadzenia lub wniesienia poszczególnych spraw do porządku obrad. 4. Akcjonariusz lub Akcjonariusze reprezentujący co najmniej 1/20 (jedną dwudziestą) kapitału zakładowego mogą żądać umieszczenia poszczególnych spraw w porządku obrad najbliższego Walnego Zgromadzenia. Żądanie powinno zostać zgłoszone zarządowi nie później niż na dwadzieścia jeden dni przed wyznaczonym terminem Zgromadzenia. 5. Żądanie, o którym mowa w §16.4, zgłoszone po wskazanym tam terminie, będzie traktowane jako wniosek o zwołanie Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia. 6. Żądanie o którym mowa w §16.4 powinno zawierać uzasadnienie lub projekt uchwały dotyczącej proponowanego punktu porządku. Żądanie może zostać złożone w postaci elektronicznej na adres mailowy wskazany przez Zarząd na stronie internetowej Spółki. Walne Zgromadzenia odbywają się w siedzibie Spółki. §18. Walne Zgromadzenie może podejmować uchwały bez względu na liczbę obecnych akcjonariuszy lub reprezentowanych akcji, o ile Statut lub bezwzględnie obowiązujący przepis ;prawa nie stanowią inaczej. §19. 1. Uchwały Walnego Zgromadzenia podejmowane są zwykłą większością głosów Akcjonariuszy obecnych na Zgromadzeniu, o ile bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa lub niniejszy Statut nie stanowią inaczej. 2. Walne Zgromadzenie może zarządzać przerwy w obradach większością 2/3 (dwóch trzecich) głosów. Łącznie przerwy nie mogą trwać dłużej niż 30 (trzydzieści) dni. §20. 1. Do kompetencji Walnego Zgromadzenia należy w szczególności: a) rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania Zarządu z działalności Spółki i sprawozdania Rady Nadzorczej oraz sprawozdania finansowego za ubiegły rok obrotowy; b) podejmowanie uchwały o podziale zysków albo o pokryciu straty; c) powoływanie i odwoływanie członków Rady Nadzorczej; d) udzielanie członkom organów Spółki absolutorium z wykonania przez nich obowiązków; e) połączenie, podział lub przekształcenie Spółki; f) rozwiązanie Spółki; g) zbycie i wydzierżawienia przedsiębiorstwa Spółki lub jego zorganizowanej części oraz ustanowienie na nich ograniczonych praw rzeczowych; h) podwyższenie lub obniżenie kapitału zakładowego; i) ustalenie zasad wynagrodzenia członków Rady Nadzorczej; j) tworzenie i znoszenie funduszy celowych; k) zmiana przedmiotu przedsiębiorstwa Spółki; l) zmiana Statutu Spółki; m) emisja obligacji, w tym obligacji zamiennych na akcje i obligacji z prawem pierwszeństwa; n) wybór likwidatorów; o) wszelkie postanowienia dotyczące roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przy zawiązywaniu Spółki lub sprawowaniu zarządu lub nadzoru; p) rozpatrywanie spraw wniesionych przez Radę Nadzorczą, Zarząd lub Akcjonariuszy. 2. Oprócz spraw wymienionych w §20.1, uchwały Walnego Zgromadzenia wymagają inne sprawy określone w przepisach prawa lub w Statucie. 1. Głosowanie na Walnych Zgromadzeniach jest jawne. Tajne głosowanie zarządza się przy wyborach oraz nad wnioskami o odwołanie członków organów Spółki lub likwidatorów, o pociągnięcie ich do odpowiedzialności, jak również w sprawach osobowych. Tajne głosowanie należy zarządzić na żądanie choćby jednego z akcjonariuszy obecnych lub reprezentowanych na Zgromadzeniu. Walne Zgromadzenie może powziąć uchwałę o uchyleniu tajności głosowania w sprawach dotyczących wyboru komisji powoływanych przez Walne Zgromadzenie. 2. Uchwały w sprawie zmiany przedmiotu działalności Spółki zapadają zawsze w jawnym głosowaniu imiennym. VI. GOSPODARKA SPÓŁKI 1. Na pokrycie strat bilansowych Spółka utworzy kapitał zapasowy, do którego będzie przelewane co najmniej 8% (osiem procent) zysku za dany rok obrotowy, dopóki kapitał ten nie osiągnie co najmniej 1/3 (Jednej trzeciej) kapitału zakładowego. 2. Spółka utworzy także: a) kapitał rezerwowy - na pokrycie poszczególnych wydatków lub strat, b) fundusze celowe, które mogą być uchwałą Walnego Zgromadzenia znoszone i wykorzystywane stosownie do potrzeb 3. Zysk Spółki może być przeznaczony w szczególności na: a) kapitał zapasowy; b) inwestycje; c) dodatkowy kapitał rezerwowy tworzony w Spółce; d) dywidendy dla Akcjonariuszy; e) inne cele określone uchwałą Walnego Zgromadzenia. 4. Dzień dywidendy oraz termin wypłaty dywidendy zostaną ustalone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. §23. 1. Rokiem obrotowym Spółki jest rok kalendarzowy, z tym że pierwszy rok obrotowy zaczyna się z dniem wydania postanowienia Sądu o wpisaniu Spółki do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego i kończy się z dniem 31 grudnia 2007 roku. 2. Rachunkowość Spółki będzie prowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. 3. Zarząd Spółki jest zobowiązany do niezwłocznego powiadamiania Rady Nadzorczej o wszystkich nadzwyczajnych zmianach w sytuacji finansowej i prawnej Spółki lub istotnych naruszeniach umów, których stroną jest Spółka. VII. POSTANOWIENIA KOŃCOWE §24. Ogłoszenia Spółki będą dokonywane w sposób zgodny z przepisami prawa, a w szczególności, w zależności od charakteru ogłoszenia będą zamieszczane na stronie internetowej Spółki lub w Monitorze Sądowym i Gospodarczym oraz gdy Spółka jest do tego zobowiązana w sposób określony dla przekazywania informacji bieżących zgodnie z przepisami o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych. 1. Rozwiązanie Spółki następuje po przeprowadzeniu likwidacji. 2. Likwidację prowadzi się pod firmą Spółki z dodaniem oznaczenia „w likwidacji". 3. Likwidatorami są członkowie Zarządu, chyba że Walne Zgromadzenie postanowi odmiennie. 4. Majątek Spółki pozostały po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli dzieli się między Akcjonariuszy w stosunku do dokonanych przez każdego z nich wpłat na kapitał zakładowy. 5. Rozwiązanie Spółki powodują: a) uchwała Walnego Zgromadzenia o rozwiązaniu Spółki, b) ogłoszenie upadłości Spółki. §26. W sprawach nieuregulowanych niniejszym Statutem mają zastosowanie obowiązujące przepisy prawa.
<urn:uuid:d52af8fd-6f1b-4b16-969e-e16bf019eafb>
finepdfs
1.198242
CC-MAIN-2021-17
https://www.czarnaroza.pl/dokumenty/STATUT_KS_TJ__2016_03_02_OK.pdf
2021-04-16T17:05:08+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-17/segments/1618038088245.37/warc/CC-MAIN-20210416161217-20210416191217-00392.warc.gz
824,940,553
0.999993
1
1
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1451, 3282, 5285, 8095, 10188, 11629, 13624, 16662, 21081, 21996, 24851, 26835, 27480, 29350, 29986 ]
5
2
PORADNIK JĘZYKOWY NUMER POŚWIĘCONY SŁOWNIKOWI JĘZYKA POLSKIEGO PAŃSTWOWE WYDAWNICTWO NAUKOWE Warszawa 1969 Opracowywanie i wydawanie słowników jest w życiu społeczeństwa rzeczą ważną dlatego, że — mówiąc najogólniej i najkrócej — słowniki powinny służyć polepszaniu stosunków między ludźmi. Jaki ma związek jedno z drugim? — Dosyć bliski i istotny: zadaniem słownika jest nie tylko gromadzenie wyrazów, ale i przemyślenie ich znaczeń, wykonywanie zaś tej pracy przynosi pożytek wszystkim, bo źródłem wielu nieporozumień i konfliktów między ludźmi bywają słowa, a czasem choćby tylko niejednakowo rozumiane słowa. Słowniki to nie tylko muzea, zbiorzy słów, w których minione pokolenia składaly „swoich myśli przędzę i swych uczuć kwiaty”, nie tylko archiwa dokumentów historii języka i mówiącego nim narodu, to zarazem swoiste arsenaly, składy narzędzi pracy myślowej, które są nam potrzebne w naszym życiu codziennym, we wszystkich sytuacjach, w których chcemy coś komuś zakomunikować, nadać słowny kształt swoim myślom czy przeżyciom. Słownikarz, racjonalizator słów, ma wzrok zwrócony nie tylko ku przeszłości; bada on słowa w ich perspektywie historycznej po to, żeby na tle tej perspektywy stały się jasne ich funkcje znaczeniowe dzisiejsze, po to, żeby informować czytelników, jak wśród tych funkcji należy dokonywać wyboru, w jaki sposób i w jakich sytuacjach słów używać. Na tym polega kulturalno-społeczna, oświatowa rola słownika. Dlatego Słownik nasz, największy z dotychczasowych słowników języka polskiego, liczący przeszło 14000 stron i 125000 słów, ma motto z pism Jana Śniadeckiego: „Wydoskonalenie narodowego języka wiele pomaga do powszechnego oświecenia”. Przemówienie prof. dra W. Doroszewskiego wygłoszone w Telewizji 1 czerwca br. 5 maja 1969 roku w Państwowym Wydawnictwie Naukowym odbyła się uroczystość z okazji zakończenia prac nad Słownikiem Języka Polskiego pod redakcją prof. dra Witolda Doroszewskiego. Niżej publikujemy przemówienia wygłoszone w dniu tej uroczystości. Jerzy Wołczyk Szanowni Zebrani! Spotykamy się w Dniach Oświaty, Książki i Prasy, ażeby złożyć wyrazy największego uznania Twórcom i redaktorom Wielkiego Słownika Języka Polskiego. Ten największy w naszych dziejach Słownik jest wielkim sukcesem polskiej nauki a także poważnym osiągnięciem w pracy polskiego ruchu wydawniczego i przemysłu poligraficznego. Wydanie ostatnich 6 tomów Słownika przypadło w udziale Państwowemu Wydawnictwu Naukowemu. W rezultacie otrzymaliśmy dzieło rejestrujące z górą 124 tys. wyrazów współczesnej polszczyzny na 14.570 stronach druku. Prace nad Słownikiem spowodowały konieczność powołania archiwum leksykograficznego. Archiwum to liczy obecnie 7 milionów kart cytatowych i stanowi poważną inwestycję kulturalną. Szeroko rozbudowany warsztat leksykograficzny umożliwił wydanie Małego Słownika Języka Polskiego, liczącego 35 tys. słów. Mały Słownik został dotąd wydany w nakładzie 260 tys. egz. Nasze Wydawnictwo stara się służyć jak najlepiej polskiej nauce i jej upowszechnianiu. Zrodziło się zresztą z potrzeb społecznych po to, by lepiej i pełniej je zaspokajać. Potrzeby te nieustannie rosną w rezultacie przeobrażeń kulturalnych, jakie dokonują się w naszym kraju, któremu socjalizm zapewnił pomyślany i nie spotykany w dziejach Polski rozwój. Wydajemy dziś rocznie ponad 1480 tytułów książek w nakładzie prawie 4 mln egzemplarzy, około 22.500 arkuszy wydawniczych, w tym 1.100 prac naukowych o objętości 13.500 ark. wyd. Ponadto wydajemy 79 czasopism o nakładzie 2 mln egz. Wynika z tego, że codziennie ukazuje się 6 tytułów. Ten wielostronny i dynamiczny zarazem rozwój publikacji naukowych był i jest możliwy dzięki szczególnej trosce Partii i Rządu o rozwój nauki. Jednym z dowodów tej troski jest także wydanie Wielkiego Słownika Języka Polskiego. Witam serdecznie przybyłych na nasze uroczyste spotkanie: 1) Tow. Stefana Olszowskiego — sekretarza KC PZPR 2) Tow. Wincentego Kraśkę — członka KC PZPR, kierownika Wydziału Kultury 3) Tow. Zenona Wróblewskiego — członka KC PZPR, z-cę kier. Wydziału Nauki i Oświaty 4) Tow. Stanisława Puchałę — sekretarza KW PZPR 5) Tow. Henryka Jabłońskiego — ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego 6) Tow. Tadeusza Zaorskiego — wiceministra Kultury i Sztuki. Witam serdecznie przedstawicieli świata nauki: 1) Prof. dra Janusza Groszkowskiego — prezesa Polskiej Akademii Nauk 2) Prof. dra Dionizego Smoleńskiego — sekretarza naukowego PAN 3) Prof. dra Zygmunta Rybickiego — rektora Uniwersytetu Warszawskiego. Witam serdecznie przedstawicieli Związku Literatów Polskich z Prezesem Zarządu Głównego Jarosławem Iwaszkiewiczem. Witam serdecznie Twórców, Współtwórców i Redaktorów Wielkiego Słownika Języka Polskiego z Redaktorem Naczelnym prof. drem Witoldem Doroszewskim. Witam wszystkich przybyłych na dzisiejszą uroczystość. **Henryk Jabłoński** Szanowni Państwo! Nie pierwszy to raz przychodzi mi zabierać głos publicznie, a — mimo to — przyznać się muszę, że jestem onieśmielony i to aż z dwóch powodów: po pierwsze — zakłopotany musi być każdy, kto mówić ma o dziele wielkim, zakrojonym na miarę pokoleń, a brak mu kompetencji do pełnej, uargumentowanej jego oceny, a po drugie — mówić mam wobec tych, którzy najgłębsze tajniki języka naszego zbadali i każde niewłaściwie użyte słowo nie może ujść ich uwagi. Toteż przeprosić muszę, że te kilka uwag laika poświęcę nie dzielu samemu, którego zakończenie święcimy, lecz przede wszystkim pracy, jaką musiała być wykonana, by mogło dojść do dzisiejszej uroczystości. Trudno jednak w takiej chwili nie przypomnieć, w jakiej to atmosferze powszechnego oczekiwania nań rodził się pierwszy wielki słownik języka polskiego — Samuela Bogumiła Lindego. Ukazanie się pierwszego tomu słownika poprzedziła kilka dziesiątków lat trwająca dyskusja nad jego potrzebą, znaczeniem i kształtem. I nie od rzeczy chyba będzie zacytować wciąż przecież — mimo upływu czasu — aktualne słowa Hugona Kołłątaja: „... jako rzemieśla nie mogą być bez statków do swego warsztatu należących, tak nauki bez języka; bo co u stolarza jest topór, piła, hebel, świdler etc., to u krasomówcy jest język i mowa; bo jako stolarz drzewo narzędziem swoim wedle potrzeby przyrzyna, nadstawia, gładzi, robi z drzewa, co i oku się podoba, i na pożytek zdatne jest, tak mówca rzecz, którą przedsiębierze, słowami albo wywyższa, albo zmniejsza i poniża, ciemną objaśnia, trudną wykläda i wedle potrzeby chwali, przygania, oskarża, broni etc. i tak wszystko robi, aby albo nauczał słuchacza, albo słodko zabawiał, albo do czego działania pobudzał, to wszystko u mówcy język i słowa sprawują. Do zaszczepienia tedy nauk najpierwsza potrzeba jest doskonałość języka ojczystego. Bo naprzód przynależy, aby tych nauk prawa, sposób, doskonałość była wyłożona dobrze, co bez języka doskonałego być nie może”. Mówił Kołłątaj o wielkiej sprawie języka ojczystego jak zwykle barwnie, używając argumentacji najlepiej do czytelnika trafiającej, ale nie był przecież pierwszym, który ten problem podnosił. Pisali na ten temat Kornarski, Bohomolec, Karczewski, Kopczyński, sam zresztą autor gramatyki i niedoszły twórca „dykcjonarza polskiego”, szeroko wykształcony pijar Wincenty Skrzetuski domagał się wręcz założenia „takowej akademii, która by nad wydoskonaleniem ojczystego języka pracowała”. A wszyscy oni świadomi byli, że prawdziwa kultura języka ojczystego niemożliwa jest bez odpowiedniego, o normatywnym charakterze słownika. Nie doczekała się go jednak Polska niepodległa i dopiero po jej upadku ukazało się epokowe dzieło Samuela Bogumiła Lindego. Ale język narodu żywego sam jest żywy, więc rozwija się, wzbogaca, przeksztalca. Dowodów na to nie trzeba szukać długo, każdy z nas ma ich pod dostatkiem, ale sięgnijmy do autorytetu, do cytatu, którego nie sposób czytać bez wzruszenia. Oto Krzysztof Celestyn Mrongovius, kaznodzieja luterski z Gdańska pisze 20 maja 1800 r. do tłumacza Jacka Przybylskiego: „Pańskiego Miltona czytałem, szkoda tylko, że wiele słów pięknych w słownikach zwyczajnych nie znajduję. Pan Linde wyda słownik pow-szechny. Podobno już o tym słyszałeś. Chciej z łaski swej i na nas, pruskich Polaków, przy wydaniu Homera wzgląd mieć; to jest staroświecczyzna nam jest znajomsza niż nowoutworzone słowa (Kochanowskiego pieśni śpiewamy po kościołach naszych) np. tamój zamiast tam mówi się często albo promiscue”. Syn mazurskiego pastora, wychowany królewieckiego uniwersytetu, jeden z najwierniejszych synów naszego narodu, niestrudzony bojownik o polskość, wiedział dobrze, że jego najbliżsi, oderwani od głównego nurtu rozwoju narodowej kultury, znac nie mogą neologizmów, jakie zawsze i wszędzie tworzą się w żywym języku, pieśni Kochanowskiego, śpiewane w kościołach luterskiej konfesji, były dla nich wzorem i tworzyły normy językowe. A skoro język żyje, starzeją się słowniki, choćby najlepiej skonstruowane, najbogatsze, najlepiej obrazujące skarbnicę ojczystej mowy. Każde pokolenie powinno więc mieć swój własny słownik, a praca nad pomnażaniem zasobów archiwum leksykograficznego powinna być systematyczna i ciągła. W warunkach niewoli nie było możliwości zrealizowania takiej zasady. I na następny słownik — Karłowicza, Kryńskiego i Niedźwiedzkiego — trzeba było czekać pełne sto lat, licząc od ukazania się pierwszych tomów obu wspomnianych słowników. Te daty mówią jednak równocześnie, że aż do ukazania się pierwszego tomu słownika, którego zakończenie święcimy, nie mieliśmy dzieła, obejmującego słownictwo powstałe w wieku XX i zmiany, jakie w znaczeniu poszczególnych wyrazów w tym czasie nastąpiły, mimo iż ostatni tom Karłowicza, Kryńskiego i Niedźwiedzkiego ukazał się w r. 1927. Rozumiano to w okresie II Rzeczypospolitej i dlatego właśnie Katedra Języka Polskiego Uniwersytetu Warszawskiego podjęła pracę nad suplementem, którego druk miał być rozpoczęty 1 września 1939 r. Wystarczy przypomnieć tę datę i dalsze dzieje Warszawy, by wywnioskować bez trudu, jakie mogły być losy tego przedsięwzięcia. Ale podobnie jak na każdym odcinku naszego życia gospodarczego i kulturalnego — postępowali i polscy językoznawcy. I oni podjęli wielkie dzieło odbudowy. W r. 1947 rodzi się myśl odtworzenia suplementu, by ustąpić wkrótce myśli śmielszej, godnej naszych czasów i ważności sprawy. W kwietniu 1950 r. Komitet do spraw Kultury przy Radzie Ministrów powołał Komitet Redakcyjny Słownika Języka Polskiego. Trzy kolejne wydawnictwa opiekowały się nim. Najpierw Państwowy Instytut Wydawniczy (w latach 1950—1955), następnie „Wiedza Powszechna” (1956—1962), a wreszcie od 1962 r. Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Godzi się w tym miejscu podkreślić zasługi wszystkich tych trzech wydawnictw, i tego, które finansowało prace ekscerpcyjne i tego, które wydało pierwsze 4 tomy i tego wreszcie, które doprowadziło edycję dzieła do końca. Ale słowa szczególnej wdzięczności należą się tym wszystkim, którzy dokonali ekscerpcji materiału z 4 tysięcy źródeł, wybrali i zredagowali 124.300 haseł, z tego przeszło 20 tysięcy nowych, powstałych już po wojnie, a wszystko to poprzedzone być musiało wielkim trudem montażu warsztatu naukowego, ustalaniem zasad i form jego pracy, opartych na możliwie najbardziej nowoczesnych studiach teoretycznych. Otrzymaliśmy w rezultacie największy z dotychczasowych, najbogatszy słownik, a zarazem beczenne archiwum, obejmujące 7 milionów kart cytatowych i hasłowych, mogące służyć za podstawę wielu prac badawczych i dalszych wydawnictw słownikowych. 19 lat pracy to okres w życiu człowieka bardzo długi, a jednak biorąc pod uwagę zakres wykonanej roboty i jej rezultaty trzeba stwierdzić, iż pracować musiano szybko i wydajnie, że wymagało to wytężonego wysiłku. całego zespołu i niezwykle sprawnej organizacji. Nie mogło tu być rzeczy ważnych i mniej ważnych, bo jak powiedział kiedyś jego naczelny redaktor prof. Witold Doroszewski: „Samo stwierdzenie, że słownik musi być normatywny, dotyczy wszystkiego w słowniku, każdego hasła i sposobu jego opracowania”. I niech fachowcy oceniają nowy słownik z jak największym krytycznym, niech rozważają jak najszczegółniej każdą z 14 i pół tysiąca stron Słownika, niech zastanawiają się, jak najlepiej wykorzystać zgromadzony materiał; nam, zwykłym użytkownikom Słownika, wystarcza tymczasem stwierdzić: dostaliśmy do rąk dzieło pierwszorzędnej wagi, nieocenione narzędzie pracy, dzieło wymagające wielkiego trudu, niemożliwego do podjęcia bez gorącego umiłowania naszego ojczystego języka. I za ten trud, za 19 lat życia poświęconego tej odpowiedzialnej pracy — chciałbym wszystkim jego twórcom złożyć jak najszczersze podziękowanie. Redaktor Naczelny Słownika otrzymał je dawno od opinii publicznej kraju, która już pierwszy tom ochrzciła krótko — „Słownikiem Doroszewskiego”. Gratuluję tego Panu serdecznie, Drogi Panie Profesorze. Witold Doroszewski Żyjemy w czasach zawrotnie szybkich postępów techniki, która przekształca coraz bardziej nasze życie, upiększa powierzchnię ziemi taflami sztucznych jezior, wstęgami szos, rozszerza zakres panowania człowieka nad żywiołem, otwiera przed jego oczami nieskończone horyzonty przestrzenne kosmosu. Im dalej się te horyzonty rozsuwają, tym oczywistszą staje się dla nas prawdą, że poza tym wspaniałym widowiskiem nie ma innego widowiska, że „nie ma świata oprócz świata”, że żyć to brać udział w tym świecie, słyszeć jego głosy, odpowiadać na jego apele — bodźce docierające do nas spoza ścian naszego „ja”, a nie zamykać się w tych ścianach. Im dalej sięga wzrok, tym dalej sięga myśl, im zaś dalej sięga myśl, tym bardziej wzrasta szansa znalezienia obrony przeciw wybuchom żywiołowych klęsk, także tych klęsk, których zalążki tkwią w żywiole irracjonalnych sił natury ludzkiej. Trzeba mieć nadzieję, że im dalej będzie sięgać myśl istoty zwanej homo sapiens, im bardziej homo sapiens — człowiek rozumny będzie realizował rozum w życiu, tym łatwiej będzie się stawał człowiekiem dobrym przechodząc etapy tej ewolucji, jaka się dokonała od łacińskiego homo faber «sprawnie technicznie, sprawnie działający» do słowiańskiego dobry, identycznego etmologicznie z tym przymiotnikiem łacińskim. „Rozum, orationis et vitae societas (łączący słowo z życiem) powinien służyć dobrym stosunkom między ludźmi” czytamy w Słowniku Filozoficznym Lalande'a. Temu właśnie celowi służy leksykografia, służą słowniki. Jeżeli istnieć to, zgodnie z naszą definicją słownikową, «mieć miejsce w rzeczywistości», to świadomy stosunek do własnego istnienia nie może polegać na niczym innym jak na zdobywaniu coraz lepszej orientacji w relacjach łączących nasze „ja” z tym wszystkim, co jest względem niego zewnętrzne. Tak można dziś interpretować Sokratesowskie γνῶθι σεαυτόν — poznaj samego siebie. Odrębność i samoistność naszego „ja” jest odrębnością i samoistnością przestrzenną, przestrzenny charakter mają również wszelkie rzeczy i wszelkie relacje między rzeczami, które to rzeczy i relacje sygnalizują nam słowa. Badanie wszelkich form sygnałów słownych łączących naszą świadomość z bytem obiektywnym stanowi zadania teoretyczne językoznawstwa a „techniczne” leksykografii, humanistycznego ogniwa wszystkich nauk. Obserwując zjawiska w przestrzeni, widzimy je tym lepiej, im są one bliżej nas, albo też — lekko modyfikując składniową stylizację tego zdania — im są one nam bliższe. Językiem, który jest nam najbliższy, którym tak niemal żyje i oddycha nasza świadomość, jak nasz organizm powietrzem, jest język polski. W ciągu dwudziestu lat spędzonych w pracy nad Słownikiem poznawaliśmy ten język w coraz rozleglejszej skali, obcowaliśmy codziennie ze słowami, które przemawiały do nas wszystkimi pierwiastkami swojej wrażeniowej i poznawczej treści. Zadaniem, które stało przed nami, było nie tylko wydobycie — tzw. ekscerpcja — z tekstów drukowanych w ciągu ostatnich dwóch stuleci wszystkich słów polskich nadających się do tego, żeby je umieszczać jako hasła na kartach Słownika, ale także przemyślenie wszystkich znaczeń tych słów, poujmowanie ich w definicjach i zilustrowanie przykładami autentycznych kontekstowych użyc. To było zadanie olbrzymie i świadomość jego wielkości i wagi dodawała nam sił w pracy. Myśleć, poznawać to — znów według słownikowych definicji — «uświadamiać sobie związki zależności między rzeczami, zjawiskami, elementami czego», uświadamiać sobie nie po to, żeby się zatrzymać na rozumieniu, ale po to — taki jest obowiązek leksykografa — żeby móc to, co się zrozumiało, przekazać innym uczestnikom polskiej wspólnoty językowej. Wspólnota językowa jest wspólnotą pracy, która uczestniczących w niej zobowiązuje nie tylko do tego, żeby słowa polskie znać i dobrze rozumieć, ale do tego także, żeby z nich robić właściwy użytek, żeby umieć się nimi posługiwać jako narzędziami działania — społecznie pożytecznego działania. Definiowanie znaczeń wyrazów to ułatwienie tego działania, to praca w samej swojej istocie pragmatyczna, polegająca na transponowaniu treści znaczeniowej słów, która jest niejako zasobem energii potencjalnej, ukrytym w komórkach mózgowych pamięci mówiących, na aktualne, zakresowe, sytuacyjne użycia. Wykonujący tę pracę leksykograf włącza się w nurt historyi słów, włączając się zaś nie może się oprzeć skłonności do ingerencji, ma nawet obowiązek wartościującej ingerencji w wypadkach, gdy widzi, dokąd nurt zmierza, to znaczy, gdy może określić, co jest normą, a co odchyleniem od normy. W naszej pracy słownikowej nie korzystaliśmy z pomocy maszyn: okres pracy zmechanizowanej w dziedzinie leksykografii jest jeszcze przed nami (jest zresztą, dodajmy, tak blisko, że już czeka na nas), mimo to zagadnienie pracy maszyn nie jest nam teoretycznie obce. Nie może być nam obce dlatego, że układy elementów systemu językowego są społeczną projekcją funkcjonowania tej *admirabilis fabrica*, tego najbardziej godnego podziwu mechanizmu sterującego wszystkim, a więc i językowymi reakcjami człowieka na bodźce zewnętrzne, na te „głosy świata”, o których wspomniałem na początku, jakim jest mózg twórcy wszystkich maszyn — człowieka. W mózgu dokonują się transformacje wrażeń w procesy myślowe, perceptibiliów w intelligibilia; dzięki temu, że możemy obserwować i badać integracyjną działalność mózgu, staje się dla nas jasne, że wymienianie pierwiastków treści znaczeniowej słów w definicjach hasel jest jednoznaczne z wymienianiem cech odpowiadających słowom pozajęzykowych desygnatów. Na tym teoretycznym — monistycznym — założeniu, w którym się zawiera epistemologiczna treść leksykologii, opieraliśmy naszą pracę, ta myśl przewodnia przyświecała nam w analizie semantycznej i slowotwórczej wyrazów i w budowaniu artykułów hasłowych. Praca nad Słownikiem Języka Polskiego otworzyła przed nami wiele nowych, nie udeptanych, nie uczęszczanych dróg — ale które będą uczęszczane (już dziś mógłbym to przewidywanie poprzeć cytatami). Norwid powiedział — mimo że był poetą: „Ponad wszystkie twoje uroki, Ty, poezjo, i ty, wymowo, Jeden zawsze będzie wysoki, Odpowiednie dać rzeczy słowo”. Leksykograf — racjonalizator słów — powinien zawsze pamiętać o tym, że słowem najodpowiedniejszym, najsugestywniejszym, mogącym sprawiać, że idea staje się siłą społeczną, jest w każdej sytuacji słowo najprostsze, toteż i w obecnej uroczystej chwili chciałbym w słowach najprostszych zawrzeć treść tych myśli, które mi ta chwila nasuwa i które zresztą nie tylko tej chwili dotyczą. Poznawanie może być tylko wtedy owocne, a działanie tylko wtedy sensowne i pożyteczne, gdy się zaczyna od tego, co jest *hic et nunc* — tu, w tym miejscu, i teraz, w chwili obecnej — czyli w tym środowisku społecznym i narodowym, w którym jesteśmy, za którego losy każda jednostka jest bodaj w najmniejszym, ale zawsze wymiernym stopniu odpowiedzialna i z którego losami los każdej jednostki jest sprzężony. My wiemy, co mamy na myśli, mówiąc *hic* — tutaj, wiemy, gdzie i do jakich punktów oparcia przykładamy dźwignię naszej pracy. *Tutaj* to znaczy w Polsce, w tej Polsce, poza którą nie ma Polski, która jest dziś Polską Rzecząpospolitą Ludową, państwem, którego fundamenty zakłada racjonalna myśl naukowa jednocześnie szukająca oparcia w międzynarodowym braterstwie ludzi pracy. W tym Państwie Polskim toczyła się nasza praca nad Słownikiem od początku do jej zakończenia, prowizorycznego zresztą zakończenia. Mamy jasną świadomość tego, co zawdzięczamy — używając cybernetycznego porównania — sternikom polskiej nawy państwowej, bo sternik to kybernetes (już Trentowski pisał o „Cybernetyce czyli sztuce rządzenia państwem”) — dlatego też jako część załogi tej nawy chcemy wyrazić naszą wielką wdzięczność Władzom Państwowym, których pomoc i opieka zapewniała nam możliwość leksykograficznej nawigacji kończącej się dziś przybiciem do portu — w tej pięknej sali PWN. Zgromadzeni tutaj dziękujemy Sekretarzowi Komitetu Centralnego PZPR, Obywatelowi Stefanowi Olszowskiemu, Obywatelowi Ministrowi Oświaty i Szkolnictwa Wyższego, Profesorowi Henrykowi Jabłońskiemu, Obywatelowi Prof. Januszowi Groszkowskiemu, Prezesowi Polskiej Akademii Nauk, pod której auspicjami ukazywał się nasz słownik oraz przedstawicielom Partii i Rządu, wszystkim przedstawicielom nauki polskiej, którzy zechcieli wziąć udział w naszej uroczystości, dodać jej splendoru i podnieść jej wagę swoją obecnością. Ministrowi Jabłońskiemu oraz Dyrektorowi PWN drowi Jerzemu Wołczykowi winni jesteśmy szczególną wdzięczność za uroczystość dzisiejszą, która jest ukoronowaniem naszej dwudziestoletniej pracy, a która nie mogłaby się odbyć, gdyby nie hojność Ministra i trud organizacyjny Dyrektora instytucji, której poza tym zawdzięczamy rytmiczne tempo ukazywania się kolejnych tomów Słownika, fakt w historii leksykografii wyjątkowy. Zachowujemy we wdzięcznej pamięci Instytucje Wydawnicze, z którymi od początku związany był los Słownika, a więc Państwowy Instytut Wydawniczy, w którego gmachu na wysokim pięterku zaczynaliśmy naszą pracę i z którego ówczesnym Dyrektorem Karolem Kurylukiem omawiałem pierwsze koncepcje nowego Wielkiego Słownika Języka Polskiego. Kilka lat pracy wiązało nas z Wydawnictwem „Wiedza Powszechna”; użyczało nam ono swoich pomieszczeń aż do chwili, w której znaleźliśmy się w Pałacu Staszica, ośrodku polskiej tradycji leksykograficznej, z którym się kojarzy wielkie nazwisko Lindego. Na karcie tytułowej tomu piątego naszego Słownika ukazał się znak firmowy Państwowego Wydawnictwa Naukowego, któremu zawdzięczaliśmy podwojenie nakładu Słownika i dodruk kilku pierwszych tomów. Dziękujemy członkom Komitetu Redakcyjnego, którego przewodniczącym był prof. Witold Taszycki, Recenzentom materiałów słownikowych nadsyłanych przez Redakcję. Recenzentami z grona Komitetu byli: P. Paweł Hertz, prof. Stefan Hrabec, prof. Jan Safarewicz, prof. Zdzisław Stieber, prof. Stanisław Urbańczyk, prof. Bronisław Wieczorkiewicz, jednocześnie sekretarz Komitetu, a spoza Komitetu prof. Zdzisław Libera. Wiele zawdzięcza Słownik współpracy wybitnych specjalistów, których nazwiska wymienione są na karcie potytulowej każdego tomu. Zanim skieruję słowa końcowe do swoich najbliższych współpracowników, nie mogę nie wspomnieć o tych, którzy dnia dzisiejszego nie doczekali. Nie ma już wśród żyjących członka Komitetu Redakcyjnego Leona Kruczkowskiego, Redaktora Faustyna Dzika, autora cennego pomysłu oznaczania po każdym artykule hasłowym, w którym ze Słowników, począwszy od Lindego, dane hasło było zarejestrowane; Zofii Łempickiej, redaktora działu specjalnego, autorki pierwszego projektu siatki hasel, Adama Tatomira, kierownika Archiwum, redaktora Teofila Wojeńskiego. Dnia 2. kwietnia bieżącego roku zginął tragicznie prof. Zenon Klemensiewicz, członek Komitetu Redakcyjnego Słownika, autor cennych recenzji szpalt słownikowych, wybitny uczony, szlachetny człowiek. Spóśród grona specjalistów zmarli: prof. dr Andrzej Boleski, prof. dr Jerzy Lubowicki. Uczcijmy pamięć Zmarłych chwilą milczenia. Niech mi teraz wolno będzie wrócić się z kilkoma słowami do całego bliskiego mi zespołu pracowników Redakcji Słownika, z którymi łączyła mnie wieloletnia praca i przyjaźń. W gronie tego zespołu wiele razy mówiłem o tym, że dążymy nie tylko do tego, żeby stworzyć dzieło w miarę naszych możliwości najlepsze, ale do tego także, żeby się przyczynić do gruntowania się w naszym społeczeństwie tradycji dobrego stylu kolektywnej pracy, polegającego na wzajemnej życzliwości członków zespołu i poczuciu odpowiedzialności każdego pracownika za całość wspólnie tworzonego dzieła. Na ścianie pokoju Redaktorów wisiały „Zasady dyskusji naukowej”. Życzliwość ludzi względem siebie jest ważnym składnikiem pojęcia urody życia. O latach naszej współpracy redakcyjnej myślę ze wzruszeniem i wdzięcznością dla tych, bez których Słownik nie mógłby powstać. Dziękuję Pani mgr Halinie Auderskiej, która jako Redaktor Koordynacyjny i kierownik Redakcji czuwała niestrudzenie nad sprawnym funkcjonowaniem całego aparatu redakcyjnego; jej w znacznej mierze staraniem tom suplementowy, dzięki zorganizowanej zawczasu ekscerpcji, ukazaże się bez opóźnienia. Dziękuję P. Prof. Stanisławowi Skorupce, P. Docent Halinie Kurkowskiej, P. Docentowi Janowi Tokarskiemu, który wiele wnikliwego trudu poświęcił opracowaniu wyrazów nieodmiennych w Słowniku i tabel gramatycznych wydrukowanych w tomie pierwszym. Redaktorzy tomów mgr Hipolit Szkilądż i mgr Celina Szkilądziowa z projektu przygotowanego przez Redaktorów hasel z dokładnością i znajomością rzeczy kształtowali formę ostateczną artykułów hasłowych, na których omawianiu upłynęło nam wiele godzin. Red. Czesław Pankowski wykonał trudną pracę przygotowania siatki hasel do Suplementu. Dzięki pracy P. Ireny Kentro nasze Archiwum słownikowe, które zawiero obecnie koło siedmiu milionów kart dokumentacyjnych, coraz skuteczniej spełnia swoją rolę informatora o tym, czym dysponuje Redakcja w zakresie materiału wyrazowego i jaka była historia opracowywania każdego hasła. Nie mogę w tej chwili szczegółowo informować o zakresie pracy każdego pracownika Redakcji. Ich nazwiska są wymienione na kartach potytułowych każdego tomu Słownika. Niech moja słowami wyrażona wdzięczność będzie odpowiednikiem koleżeńskiego uścisku dłoni, który chciałbym zamienić z każdą z tych osób *. Terenem wieloletniej bezpośredniej współpracy leksykografii i techniki była zasłużona Drukarnia im. Rewolucji Październikowej, której kierownictwu i pracownikom winniśmy wiele wdzięczności i uznania. Naszym najżywszym pragnieniem jest, żeby nasz słownik służył naszej kulturze i jej związkom z kulturą innych narodów, żeby się przydawał wszystkim, którzy chcą mówić po polsku treściwie i prosto i których wyobraźnię mogą ożywiać słowa zawarte w Słowniku i w nim opatrzone komentarzami i ilustracjami użyć. Napisałem kiedyś, że słowa są jak motywy przerzucone nad wiekami, z których oglądając można treść upływionych wydarzeń — oczywiście taką treść, jaka się w tych słowach odbija. Perspektywa choćby tylko dwustu lat historii języka już jest widowiskiem, które cieszyć może każdego, kto ma albo nawiązuje kontakt z językiem polskim. Jako słownikarze możemy uciesiwie powiedzieć: *fecimus quod potuimus* — zrobiliśmy, cośmy mogli. Otuchą napelnia nas dalszy ciąg tych słów: *faciant meliora potentes* — oby ci, którzy będą mogli robić lepiej, robili to, przychodząc po nas! *) Na wieczną rzeczy pamiętkę także w „Poradniku” wymieniamy tutaj nazwiska pracowników Redakcji Słownika, Specjalistów i Recenzentów według spisu umieszczonego na karcie potytułowej 10. tomu Słownika (opuszczając nazwiska już wymienione wyżej na s. 365 i 366). **Redaktorzy:** mgr Halina Chociłowska, mgr Barbara Cichowska, mgr Zofia Cichowska, mgr Halina Czułowska, mgr Janina Grzegorzewska, mgr Irena Harasimowicz, Urszula Kajka, mgr Jadwiga Kamionek, Romualda Kaźmierczyk, mgr Elżbieta Lubańska, mgr Zofia Łossan, mgr Irena Makowska, Janina Mally, mgr Barbara Pakosz, mgr Alina Pytlak, mgr Wanda Tazbirówna, Waclawa Wojsla, Maria Zagrodzka, mgr Danuta Zaczek. **Korektorzy:** Krystyna Petlic, Tekla Zawadzka. **Asystent Archiwum:** Ewa Wysocka. **Przepisywanie dokumentacji:** Krystyna Pajkowska, Danuta Pankiewicz. **Specjaliści:** Prof. Franciszek Bieda, dr Ryszard Bittner, prof. dr Andrzej Bolewski, inż. Leonard Chociłowski, prof. dr Emil Chroboczek, dr Alina Doroszewska, mgr Edward Drabienko, mgr Jerzy Friemann, doc. dr Aleksander Godlewski, prof. dr Walery Goetel, Stanisław Hoppe, prof. dr Tadeusz Jaczewski, prof. dr Mieczysław Jeżewski, dr Zofia Kaczorowska, prof. dr Mieczysław Kafel, prof. dr Stanisław Konopka, dr Krystyna Kowalska, prof. dr Stefan Kozakiewicz, dr Zdzisław Krauszewski, mgr inż. Włodzimierz Kurkowski, prof. dr Edward Lipiński, mgr Wojciech Lipniacki, prof. dr Mieczysław Michalski, płk Alfred Mielczarek, prof. dr Stanisław Pietkiewicz, prof. dr Karol Stromenger, kustosz Anna Szemiothowa, dr Marian Szulc, doc. dr Janusz Tazbir, prof. dr Jan Teuchmann, doc. dr Jan Tokarski, dr Kazimierz Zbierski, prof. dr Włodzimierz Zonn. Recenzenci Prof. dr Jan Zygmunt Jakubowski, prof. dr Stanisław Jodłowski, Michał Gabriel Karski, prof. dr Władysław Kuraszkiewicz, prof. dr Eugeniusz Sawrymowicz, prof. dr Eugeniusz Śluszkiewicz, prof. dr Zofia Smydłowa, prof. dr Przemysław Zwoliński. Halina Auderska PODZIĘKOWANIE ZA UROCZYSTOŚĆ I ODZNACZENIA Niełatwo jest wypowiedzieć słowami to, co czujemy dzisiaj my wszyscy, żegnający z niezmiernym wzruszeniem dzieło, nad którym pracowaliśmy przez lat prawie dwadzieścia. Mimo to pozwolę sobie powiedzieć kilka zdań, ażeby w imieniu Redakcji Naczelnej i całego zespołu pracowników Redakcji Słownika Języka Polskiego podziękować jak najgorej Radzie Państwa, Panu Ministrowi Oświaty i Szkolnictwa Wyższego oraz Panu Ministrowi Kultury i Sztuki za udekorowanie nas tak wysokimi odznaczeniami państwowymi i za przyznanie naszym kolegom odznak Zasłużonych Działaczy Kultury oraz licznych nagród pieniężnych. Zdajemy sobie sprawę z wagi tej niezwykłej uroczystości, za którą winniśmy głęboką wdzięczność naszemu Państwu oraz z zaszczytnego wyróżnienia, jakie spotkało w naszych osobach całą polską leksykografię. Jesteśmy świadomi ulomności naszych nielatwych poczynań, ale pocieszamy się słowami, które sto pięćdziesiąt lat temu z okazji zakończenia prac nad swoim Słownikiem wypowiedział ojciec polskiej leksykografii, Samuel Bogumił Linde: „Największą języków robi przysługę, kto go w całej obszerności w jedno zebrawszy, podaje do potomności” (...). A dalej: „Już teraz ziomkom naszym trudno nie będzie czego brak — poddawać, w znajdującym się przebierać, znaczenia wyrazów doskonalej wyluszczać, stosunki między nimi dokładnie powytykać (...) Mnie zaś na zawsze zostanie to chłubne uczucie, żem tą moją poprzedniczą pracą był do tego powodem” (...). (Wstępy do tomów I i VI). Koniec cytatu z Lindego, ale my, jego następcy, wiemy najlepiej, że ta dzisiejsza uroczystość — wieńcząca dzieło — nie jest i nie może być zakończeniem naszych prac leksykograficznych. Bo owo przebieranie, doskonalenie, precyzowanie stosunków zachodzących między wyrazami i odcieniami znaczeń, nigdy nie osiąga stadium ostatecznego wykończenia. Jak powiedział inny leksykograf Maksymilian Littré, twórca słynnego „Dictionnaire de la langue française” (1863—1872): „Les travaux lexicographiques n’ont pas de fin” — prace leksykograficzne nie kończą się nigdy. Zabierając się ze zdwojoną energią do innych, nowych prac, uczynimy to obecnie w przeświadczeniu, że są one w pełni doceniane przez nasze społeczeństwo, że są mu naprawdę potrzebne i bliskie, ponieważ chce ono — mówiąc słowami Juliana Tuwima — nie tylko „Słowo z widzenia znać”, ale także: „Wiedzieć, jaka wydała je gleba, Jak zaległo się, rośło, pęczniało. Nie — jak dźwięczy, ale jak dźwięczniało, Nie — jak brzmi, ale jakim nabrzmieniem Dojrzewało, zanim się imieniem Czyli nazwą, wyrażem rozpęcio, W dziejach wzrostu słowa — jego piękno”. Piękno słów, piękno cytatów. Jakże wiele zawdzięcza im nasz Słownik Języka Polskiego! Niech mi będzie wolno, jako jedynemu leksykografowi-literatowi podziękować także i pisarzom polskim, najwybitniejszym stylistom ostatnich dwóch stuleci. Z bogactwa ich utworów czerpaliśmy bowiem bez żadnych ograniczeń, zgodnie z twierdzeniem pewnego mędrca: „W większości kwestii językowych argumentem uczonych bywa cytat z dobrego pisarza”. Boy, „Flirt z Melpoméną”, tom III, str. 204. Dziękuję także najserdeczniej Państwowemu Wydawnictwu Naukowemu i jego Dyrektorowi dr-owi Jerzemu Wołczykowi za dzisiejszy dzień, w którym tak „wielki splendor na nas spływa...”. Kończąc, zwracam się do tego, który był „na początku”, który jednych z nas przyciągnął do wielkiego dzieła, dzieła naszego życia, a innych, młodszych, uczynił leksykografami i związał ze sobą na długie lata. Dziękując profesorowi Witoldowi Doroszewskiemu, naszemu Redaktorowi Naczelnemu za naukowe kierownictwo i zawsze harmonijnie przebiegającą współpracę, pragnę znowu nawiązać do uroczystości sprzed lat, kiedy to wielkiemu Lindemu Józef Zajączek, ówczesny namiestnik Królestwa Polskiego, wręczył złoty medal wybitny na jego cześć. Medal z napisem: „Za Słownik Polskiego Języka — ziomkowie”. Cieszymy się wszyscy, że dziś, kiedy możesz, Drogi Panie Profesorze, powiedzieć o sobie „Com sobie ulożył, to wypełniłem” (Krasicki, „Pan Podstoli”, tom II, str. 235), Państwo Polskie obdarzyło Ciebie jednym z najwyższych swoich odznaczeń, Ordem Sztandaru Pracy. Raz jeszcze w imieniu własnym a także wszystkich odznaczonych i nagrodzonych dziękuję za tak wysoką ocenę naszego zbiorowego trudu, który był jednocześnie wielką radością obcowania z mową polską, barwną jak polne maki i klarowną, jak nadbałtycki bursztyn. Od Kierownictwa Biblioteki Narodowej otrzymaliśmy list, który poniżej drukujemy jako wyraz bardzo cennej dla nas fachowej opinii Bibliotekarzy. BIBLIOTEKA NARODOWA Warszawa 22, dn. 14 maja 1969 r. Nr SD-0312-1/10/69 Pan Prof. Dr Witold Doroszewski Redaktor Naczelny „Słownika języka polskiego” Wielce Szanowny Panie Profesorze, Z okazji ukończenia „Słownika języka polskiego” przesyłam w imieniu kierownictwa i pracowników Biblioteki Narodowej w Warszawie najserdeczniejsze gratulacje dla Pana jako twórcy koncepcji metodycznej i redaktora naczelnego oraz dla całego kierowanego przez Pana Profesora zespołu. „Słownik” dał najpełniejsze zestawienie bogactwa współczesnej polszczyzny, a przez to stał się jednym z podstawowych pomników naszej kultury i niezastąpionym narzędziem dla jej zrozumienia. W rozwoju polskiej leksykografii „Słownik” jest wielkim osiągnięciem dzięki przejrzystemu wyróżnieniu poszczególnych znaczeń wyrazów oraz dzięki wzorowo przeprowadzonej dokumentacji tekstowej, wskazującej źródła literackie. Nawiązując do doświadczeń poprzedników (Linde, Karłowicz i in.) „Słownik” przyniósł wiele własnych twórczych rozwiązań, podnosząc w ten sposób leksykografię polską na nowy, jakościowo wyższy poziom, dzięki czemu stanowi istotny wkład do nauki światowej. Jako bibliotekarze gromadzący polski dorobek wydawniczy z najwyższą radością witamy fakt opublikowania „Słownika” w rekordowym wprost czasie. Wiemy dobrze, ile trzeba było pokonać trudności, by doprowadzić do wydania tego wielkiego dzieła w okresie niewielu lat (pierwszy tom nosi datę 1958 r., ostatni — 1969 r.). Oznacza to przecież publikację jednego tomu rocznie. Jest to godne najwyższego podziwu osiągnięcie, budzące otuchę. Z tych powodów z całego serca gratulujemy Panu Profesorowi i wszystkim Jego współpracownikom i przyłączamy się do najlepszych życzeń z okazji wysokich odznaczeń państwowych, jakie otrzymał Pan Professor i członkowie zespołu. Jesteśmy przekonani, że ukończenie „Słownika” jest wielkim wydarzeniem naukowym i kulturalnym. Z wyrazami wysokiego szacunku Dyrektor (Dr Witold Stankiewicz) REFLEKSJE O PRACY NAD SŁOWNIKIEM JĘZYKA POLSKIEGO Dobiegły końca prace nad wielkim dziesięciotomowym Słownikiem Języka Polskiego opracowywanym pod naukowym kierunkiem i redakcją naczelną prof. dra Witolda Doroszewskiego. W roku 1968 ukazał się ostatni, X tom tego słownika, w roku bieżącym wyjdzie drukiem suplement. Między wydaniem tomu pierwszego i ostatniego upłynęło 10 lat (tom I ukazał się w 1958 roku). Jest to okres niezwykle krótki, jeśli się zważy, że w tym czasie opracowano autorsko i wydawniczo prawie 14000 stron drukowanego tekstu (format ósemka). Większość członków zespołu poświęciła tej pracy 18 lat (początkowo bowiem były prowadzone prace przygotowawcze, ekscerpcyjne i inne). Jest to okres niemały w życiu każdego z nas. Wielkość dzieła, w którego tworzeniu było nam dane uczestniczyć, dla wielu z nas przez bez mała połowę naszego życia, skłania do refleksji. Tempo pracy wymagało wzmożonego wysiłku, przy czym chodziło o zachowanie tych wszystkich wartości, które powinien zawierać w sobie wielki słownik jednojęzyczny. Prof. W. Doroszewski w „Uwagach i wyjaśnieniach wstępnych” do Słownika formuluje zagadnienie następująco: „O wartości Słownika rozstrzygają: zawarty w nim zasób wyrazowy, jego dokumentacja (ilustracja przykładowa) i interpretacja”. Następnie określając rolę i zadanie, jakie ma spełniać słownik języka ojczystego, prof. W. Doroszewski wyjaśnia, że ze słownika „(...) można się dowiadywać, co wyrazy naprawdę znaczą, czy też ściślej, w jakich funkcjach każdy z nich bywa używany, jak przebiegają linie norm wśród tych funkcji, jaki jest stosunek wyrazów jednych do drugich oraz do rzeczy oznaczanych za ich pomocą, jakie rzeczy i treści bywają ogarniane tym samym wyrazem, jakie historyczne i stylistyczne obciążenia są każdemu z nich właściwe”. --- 1 Słownik Języka Polskiego, t. I, A-C, Warszawa 1958, s. XIV (SJP-Dor.) 2 Uwagi i wyjaśnienia wstępne w SJP-Dor., t. I, s. XV. Dlatego słownik powinien służyć „wszystkim mówiącym i piszącym po polsku”\(^2\). Stąd postulat normatywności określany także w *Uwagach* przez prof. W. Doroszewskiego, sprowadzający się w rezultacie do rozumienia procesów dokonywających się w historii języka. Rozumienie to, nieodzowne w pracy leksykografa, pozwoli na zorientowanie się, jakie się w zebranym bogatym materiale słownikowym „ustaliły znaczeniowe, składniowe, frazeologiczne dominanty, jaki, jeżeli chodzi o wyraz mający określoną budowę słowotwórczą, jest jego dzisiejszy stopień zleksykalizowania rozstrzygający o możliwym luzie w jego użyciu i o jego przydatności do użyć metaforycznych”\(^4\). Sformułowane tu cele przyświecały pracy nad Słownikiem na wszystkich jej etapach i szczeblach. Aby stwierdzić, jaki jest rezultat wysiłków zmierzających do urzeczywistnienia tych założeń w wymienionym słowniku, należy przyjrzeć się bliżej sposobom przedstawienia materiału językowego w artykule hasłowy. Ekspozycja bowiem tego materiału, rozwinięcie i sposób ujęcia poszczególnych punktów artykułu hasłowego opierają się na przemyśleniach teoretycznych, które decydują o wartości przytoczonych w haśle informacji. Po haśle rozpoczynającym artykuł podane są formy odmiany wyrazów. SJP-Dor. (ten skrót odnosi się do słownika, który w dalszym ciągu nazywać będę naszym Słownikiem) podając formy odmiany rzeczowników i czasowników odwołuje się do tabel podanych we wstępie do Słownika, powołuje się mianowicie na grupę deklinacyjną lub koniugacyjną, której pełne formy odmiany podane są w tabeli. Przy haśle podane są tylko odstępstwa od tej odmiany, formy oboczne oraz formy charakteryzujące się zmianami w temacie. Oto parę przykładów objaśnień fleksyjnych w naszym Słowniku: - **roznosiciel** m I - **urywek** m III, lm D. ~wka a. ~wku - **kredka** ż III, lm D. ~dek - **stół** m IV, D. **stołu**, Ms. **stole** - **organista** m odm. jak ż IV, CMs. ~iście, lm M. ~isci, DB. -ów - **pukać** ndk I - **odciągnąć** dk Va, ~gnięty - **rozgłosić** dk VIa, ~oszę, ~oszony - **wydeptać** dk IX, **wydepce** a. **wydepce**, ~pcz, ~any. Przy hasłach przymiotnikowych podawany jest stopień wyższy (także przy przysłówkach) oraz forma męskoosobowa (tam gdzie występuje). Odmiana zaimków i niektórych liczebników podawana jest w całości. --- \(^2\) ib. \(^4\) ib. s. XXI. --- \(^2\) *Pøradnik Językowy* nr 7/69 Powoływanie się przy rzeczownikach i czasownikach na numerowaną grupę odmiany podaną w tabeli nie bywa stosowane w wielkich słownikach jednojęzycznych typu ogólnego. Np. ani Słownik Warszawski, ani Słownik Lindego nie oznaczają grupy odmiany rzeczowników i czasowników. Słownik Warszawski ogranicza się do podania przy rzeczownikach tylko dopełniacza lp. i mianownika lm., przy czasownikach natomiast tylko 3 os.lp.cz. teraźn. i przeszłego oraz podaje oznaczenie aspektu czasownika (ale tylko drugiego w parze)⁵. Jeszcze skąpiej są reprezentowane formy odmiany w Słowniku Lindego. Podobnie też rzecz przedstawia się w innych obcojęzycznych słownikach tego typu (np. języka rosyjskiego, czeskiego, słowackiego, bułgarskiego, serbskochorwackiego). Odesłania do pełnej odmiany możemy znaleźć w jednojęzycznych słownikach poprawnościowych, wyłącznie normatywnych. Odchylenie to w stronę słownika poprawnościowego należy uznać w SJP-Dor. za jeden z wyraźnych przejawów dbałości o normatywny charakter Słownika. W rezultacie bowiem dzięki powołaniu się na konkretną grupę odmiany czytelnik w wypadku jakichkolwiek wątpliwości fleksyjnych odnajdzie w tabeli pełną odmianę danego rzeczownika lub czasownika. Wątpliwości związane z odmianą wyrazu w językach fleksyjnych, do których przecież zalicza się i język polski, mogą występować u użytkowników języka (i występują) znacznie częściej niż może się to na pierwszy rzut oka wydawać. Najistotniejszą częścią artykułu hasłowego w słowniku obok ilustracji cytatowej są definicje. Typy definicji stosowanych w naszym Słowniku omawia prof. W. Doroszewski we wstępie do Słownika⁶. Uporządkowanie zagadnienia definicji miało zasadnicze znaczenie w pracy nad Słownikiem. Praktyka potwierdziła słuszność przyjętych rozwiązań, poszerzyła je o nowe elementy. Zagadnienie jest obszerne i wymagałoby odrębnego potraktowania, ale w tym miejscu warto może wspomnieć, że w toku pracy nad Słownikiem zostały wypracowane wzorce definicji specjalnych z niektórych dziedzin, że np. konsekwentne stosowanie definicji zakresowych i synonimicznych poszerzyło naszą wiedzę i nasze doświadczenie w tym zakresie. Tak np. definicje takich wyrazów jak brzdąc: «żartobliwie o dziecku»; smyk w zn. «żartobliwie o młodym chłopcu» zaliczane do zakresowych, właściwie wyrażają nasz stosunek emocjonalny do jakiejś osoby, rzeczy nazywanej „neutralnie” innym wyrazem (w przytoczonych przykładach wyrazami dziecko i chłopiec). Kwalifikację podobną wyrażamy zwykle za pomocą określeń: lekceważąco, pogardliwie, ironicznie, pieszczotliwie, rubasznie, podniośle, obelżywie, żartobliwie. Takie ujęcie zagadnienia pozwala nam wyraźniej widzieć różnicę między wyrazami zawierającymi subiektywną kwalifikację osoby, rzeczy a wyrazami z innej warstwy stylistycznej. Istnieje bowiem różnica stylistyczna między wy- --- ⁵ Hasła czasownikowe w Słowniku Warszawskim są podwójne, podobnie jak w SJP-Dor. ⁶ s. XXX—XXXV. razem brzdąc a kant (w zn. «oszustwa»). Zawarta w wyrazie brzdąc kwalifikacja emocjonalna w odniesieniu do dziecka nie eliminuje tego wyrazu ze słownictwa ogólnego, literackiego, podczas gdy wyraz kant należy raczej do języka potocznego. Podobnie — słownictwo pewnych środowisk sygnalizują takie określenia (kwalifikatory) jak: książkowe, wulgarne i ogólniej: środowiskowe. Innym typem definicji są definicje synonimiczne. Często uzupełniają one definicję realnoznaczeniową przyczyniając się do polaryzacji znaczeń wyrazu wieloznaczeniowego, jak np. w zn. 1 i 3 hasła regularność⁷. Zn. 1. «zgodność z pewnymi regulami; prawidłowość»; zn. 3. «miarowość, występowanie w jednakowych odstępach czasu, stałe co jakiś czas; systematyczność, jednostajność»⁸. W wypadku jednak, kiedy definicja realnoznaczeniowa wypadałaby sztucznie lub zagmatwanie, możemy stosować samą definicję synonimiczną. Przykład tego mamy w zn. 2 hasła regularność, które jest zdefiniowane następująco: «symetryczność, kształtność, proporcjonalność». Współczesne słowniki unikają stosowania definicji wyłącznie synonimicznych. Wydaje się to słuszone, jednakże wiele nieporozumień w tej dziedzinie wynika chyba stąd, że często definicji synonimicznej nie traktuje się całościowo, zapominając jak gdyby o tym, że synonimy to wyrazy bliskoznaczne i dopiero suma synonimów składa się na znaczenie objaśnianego wyrazu. Gdybysmy w definicji użyli wyrazu jednoznacznego z wyrazem objaśnianym wystarczyłby ten jeden wyraz. Byłby to odpowiednik leksykalny danego wyrazu. Oczywiście w ten sposób nie objaśniamy dwóch współczesnych wyrazów jednoznacznych. Sposoby powiązania ich ze sobą są inne (zwykle za pomocą odesłania i zaznaczenia, że są to odpowiedniki leksykalne, wyrazy jednoznaczne). W odniesieniu jednak do wyrazów dawnych i (częściowo) przestarzałych przytoczenie odpowiednika leksykalnego możemy uważać za definicję. W takim wypadku wyraz hasłowy dawny lub przestarzały jest objaśniony pośrednio, a mianowicie poprzez definicję jego odpowiednika współczesnego. Zachodzi tu analogia między typem objaśnienia w słowniku jednojęzycznym a objaśnieniami w słowniku dwujęzycznym. W tym ostatnim mamy do czynienia z dwoma językami i generalną metodą objaśniania jest przytaczanie odpowiedników wyrazowych języka objaśnianego. W słowniku jednojęzycznym mamy do czynienia oczywiście z jednym językiem, ale w jego przekroju pionowym, historycznym. Ta diachronia motywuje objaśnienie wyrazu dawnego jego odpowiednikiem współczesnym⁹, np. rewerenda przestarz. «sutanna», rakuski daw. «austriacki»¹⁰. ⁷ SJP-Dor. t. VII, s. 891. ⁸ Miarowość jako synonim wybijający się został umieszczony na początku definicji. ⁹ Oczywiście tam, gdzie zachodzi ta odpowiedniość. Nie jest to bowiem jedyny typ definicji dla hasel (znaczeń) dawnych lub przestarzałych. ¹⁰ SJP-Dor. t. VII, s. 952 i 810. Ten rodzaj definicji słownikowej może być stosowany także do hasł kwalifikowanych w słowniku ogólnym (literackim) jako gwarowe lub regionalne wszędzie tam, gdzie istnieje odpowiednik literacki wyrazu gwarowego, np. gwarowa warcula jest objaśniona w IX t. naszego Słownika jako «kołowrotek» 11. Takie ujęcie tego zagadnienia pozwala w praktyce na bezbłędne odgraniczanie wyrazów i znaczeń dawnych lub przestarzałych od wyrazów oznaczających dawne realia lub pojęcia. Wyraz halabarda albo berdysz nie da się objąść żadnym odpowiednikiem, gdyż nie jest to wyraz dawny (byłoby błędem kwalifikowanie go jako dawnego), lecz oznacza przedmiot dawny, dziś już nie będący w użyciu 12. Definicje słownikowe określają znaczenia wyrazów. Wyodrębnianie znaczeń jest oparte na zasadzie wieloznaczności wyrazów, tj. na zasadzie, która zdała egzamin w tyłu opracowaniach słowników polskich i niepolskich 13, która pozwala wyodrębniać znaczenia podstawowe i pochodne, realne i przenośne, znaczenia samodzielne i mniej samodzielne (uwiklane frazeologicznie, składniowo). Metoda ta pozwala widzieć wzajemne powiązania i zależności znaczeń w haśle, pozwala podporządkowywać terminologię i frazeologię poszczególnym znaczeniom. Wychodząc z powyższego założenia wyodrębnianie znaczeń w haśle opiera się na prześledzeniu i ustaleniu tych czynników, które zadecydowały o powstaniu w wyrazie nowych znaczeń. To, co różni jedno znaczenie od drugiego, sprowadza się zwykle do odmienności funkcji, przeznaczenia, zastosowania, do innego kształtu, wyglądu oznaczanego danym wyrazem przedmiotu, do innego rodzaju czynności oznaczanej tym samym wyrazem, do przeniesienia nazwy danego zjawiska w sferę innych doznań, odczuć. Jednocześnie to, co łączy jedno znaczenie z drugim w wyrazie wieloznaczeniowym, zwykle ogranicza się do pewnego podobieństwa cech, do pewnej styczności przestrzennej lub czasowej, do powiązań materialnych, zależności przyczynowo-skutkowej, stosunku części do całości i innych. Oto parę przykładów podziału semantycznego w hasłach naszego Słownika 14: tragik 1. «pisarz piszący tragedie, autor tragedii», 2. «aktor grywający role tragiczne, odtwarzający postaci w tragediach» 15 psiarnia 1. «pomieszczenie przeznaczone dla psów myśliwskich», 2. «psy myśliwskie jednego właściciela» 16 przyzwoity 1. «czyniący zadość wymaganiom towarzyskim, moralnym», --- 11 SJP-Dor. t. IX, s. 844. 12 Por. SJP-Dor. t. III, s. 10 t. I, s. 406. 13 Mam tu na myśli słowniki jednojęzyczne obce, opracowywane w poszczególnych krajach. 14 Niektóre definicje przytaczam tu w skrócie. 15 T. IX, s. 218. 16 T. VII, s. 686. 2. «odpowiedni, godziwy, należny; spory, znaczny, dostatni» 17 herbata 1. «roślina», 2. «wysuszone liście tej rośliny, używane do przyrządzenia aromatycznego napoju», 3. «aromatyczny napój z suszonych liści tej rośliny» 18 telefon 1. «urządzenie do prowadzenia rozmów na odległość, składające się z aparatów nadawczo-odbiorczych, połączonych przewodami», 2. «aparat składający się z mikrofonu, słuchawki i urządzenia sygnalizacyjnego; aparat telefoniczny», 3. a) «rozmowa telefoniczna, polecenie, zawiadomienie przez telefon, połączenie telefoniczne; wezwanie do aparatu telefonicznego», b) «numer aparatu telefonicznego» 19 zdjęcie jako «sfotografowanie» i «fotografia» 20 maszyna 1. «urządzenie uruchamiane mechanicznie, ułatwiające albo zastępujące pracę ludzką, składające się z rozmaitych typów mechanizmów, od najprostszych do najbardziej skomplikowanych», 2. «pojazd mechaniczny, np. samochód, samolot itp.; lokomotywa» 21 uruchomić 1. «wprawić, puścić w ruch, spowodować funkcjonowanie czego», 2. «uczynić ruchomym, zdolnym do ruchu» 22 przesadzić 1. «wyjąć (roślinę) z ziemi i posadzić w innym miejscu; zasadzić gdzie indziej», 2. «posadzić kogo gdzie indziej; przenieść kogo na inne miejsce» 23. Wyodrębnianie znaczeń w wyrazie musi opierać się na analizie historycznej pozwalającej dostrzegać nie tylko zależności i relacje zachodzące między znaczeniami (o których była mowa wyżej), ale także zmiany semantyczne zachodzące w obrębie jednego znaczenia. Wszystko to komplikuje sprawę, ale uświadamianie sobie głównych, podstawowych prawidłowości semantycznych orientuje w pracy, a konsekwentne stosowanie w całym wielotomowym dziele wynikających stąd zasad jest praktycznym sprawdzianem przyjętych założeń i zapewnia jednolitą strukturę definicji słownikowych. W artykule hasłowym wielkiego słownika jednojęzycznego niezwykle ważną rolę odgrywają cytaty. Część ilustracyjna hasel w naszym Słowniku jest stosunkowo obfita. Ma to swoje uzasadnienie. Cytaty z reguły są przykładami użycia, zastosowania wyrazu w danym znaczeniu, wyznaczają jego zakres, niekiedy uzupełniają definicję 24. Stąd im bogatsza ilustracja cytatowa w haśle, tym pełniejsza informacja semantyczna o wyrazie, o jego znaczeniu. Drugą pozytywną stroną ilustracji cytatowej --- 17 T. VII, s. 679. 18 T. III, s. 55. 19 T. IX, s. 86. 20 T. X, s. 972. 21 T. IV, s. 498—499. 22 T. IX, s. 659. 23 T. VII, s. 367. 24 Por. H. Szkiładź: Cytaty skrócone w słowniku w: „Prace filologiczne”, t. XVIII, cz. 4. Warszawa PWN 1965, s. 162—166. w naszym Słowniku jest to, że przykłady z ekscerpowanych dzieł przytaczane są dokładnie, tj. z podaniem skrótu nazwiska autora i tytułu dzieła oraz z podaniem strony (w czasopismach: tytułu i numeru czasopisma oraz roku wydania). Rozwiązanie skrótów wraz z dokładnymi danymi bibliograficznymi ekscerpowanego źródła podane jest we wstępie do Słownika. Ponadto skróty dokonane w wybranym do cytowania przykładzie zaznaczane są trzema kropkami w nawiasie: (...). Ma to poważne znaczenie dla osób korzystających ze Słownika dla celów naukowych. W zakresie bowiem przykładów źródłowych nasz Słownik zapewnia ścisłość. W większości wielkie słowniki jednojęzyczne wydawane w poszczególnych krajach poprzestają zwykle na podawaniu przy cytacie nazwiska autora i tytułu dzieła, bądź tylko nazwiska autora. Pełną informację w tym zakresie zawiera np. Słownik języka serbskochorwackiego\(^{25}\) i Słownik współczesnego języka niemieckiego\(^{26}\) (w tym ostatnim, zresztą, zgodnie z życzeniem przyszłych użytkowników słownika, którzy opowiedzieli się właśnie za takim sposobem cytowania). W leksykografii polskiej istnieje precedens ścisłego cytowania przykładów w słowniku, a mianowicie Słownik Lindego przytacza przykłady wraz z podaniem dokładnego źródła, ze stroną dzieła włącznie. Wreszcie należy jeszcze zwrócić uwagę na sposób ekspozycji materiału w haśle, jego układu, organizacji. Ma to wielkie znaczenie zarówno dla użytkowników słownika, jak i dla jego autorów. Autorzy muszą dokładnie sobie uświadomić zasady tej organizacji, dla użytkowników natomiast ważna jest jednolitość układu hasła, a także nie bez znaczenia jest tu czynnik instruujący, normatywny, który przebija poprzez układ hasła — pod jednym wszakże warunkiem, że organizacja materiału słownikowego w haśle została dokładnie przemyślana przez autorów słownika. W naszym Słowniku w obrębie jednego znaczenia dadzą się wyodrębnić następujące grupy (poza definicją): cytaty pełne (w porządku chronologicznym odwróconym — od współczesnych do najstarszych), cytaty skrócone, związki wyrazowe o charakterze terminologii (takie jak np.: *kielbasa krakowska*, *drugie śniadanie*, *marynarka dwurzędowa*, *bal maskowy*), terminologia, frazeologia, użycia przenośne (umieszczane po skrócie *przen.*., nie opatrywane numerem) i przysłowia. W układzie tym po cytatach poświadczających wyodrębnione znaczenie i dokumentujących użycia wyrazu następują kolejno takie związki wyrazowe, które wyrażają typ, gatunek, odmianę rzeczy, czynności, zjawiska, określane wyrazem hasłowym, czyli związki o charakterze terminologii. Następnie podawana jest w haśle terminologia, czyli związki wyrazowe, które często w sposób umowny, tj. ustalony przez specjalistów określają także typ, gatunek czego (np. *lampa*). --- \(^{25}\) Rečnik srpskohrvatskog kniževnog i narodnog jezika. Beograd. Institut za srpskohrvatski jezik. Srpska Akademija Nauka. T. I. 1959. \(^{26}\) Ukazujący się w zeszytach od 1961 r.: Wörterbuch der Deutschen Gegenwartssprache. Akademie-Verlag Berlin. elektronowa, ciężka woda). Wreszcie dochodzimy do takich związków wyrazowych, w których często wyraz hasłowy znaczeniowo odbiega daleko od znaczenia, pod którym się znajduje (jednak związki jego z tym a nie innym znaczeniem historycznie dadzą się ustalić, są bezsporne) a cały związek wyrazowy nabiera nowego znaczenia, np. smalić cholewki, zapuszczać żurawia. Jest tu oczywiście mowa o związkach frazeologicznych mniej lub bardziej zleksykalizowanych. Użycia przenośne jako odnoszące się do całego znaczenia umieszczane są w Słowniku po frazeologii i od nowego wiersza. Przyjęty w SJP-Dor. układ materiału w obrębie znaczenia (także i w obrębie hasła, ale te sprawy są bardziej znane i tu je pomijam) jest wynikiem rozważań teoretycznych i — jak sądzę — decyduje w znacznej mierze o nowoczesności metody leksykograficznej zastosowanej w tym Słowniku. W rozważaniach tych, niejako wspomnieniowych, zwróciłem uwagę tylko na niektóre z tych zagadnień dotyczących metod pracy w naszym Słowniku, które mogą wzbogacić praktykę leksykograficzną o nowe doświadczenia. Zagadnień podobnych jest znacznie więcej, te, które tu poruszyłem, ujęte są szkicowo. Każde z wymienionych zagadnień wymagałoby oddzielnej rozprawy, tu jednak chodziło o łączone zasygnalizowanie pewnych problemów. Wiele z nich zostało rozwiązanych, doświadczenie nabyte przez zespół mogłoby być spożytkowane w przyszłych pracach, w których nastąpiłoby dalsze zespolenie leksykografii z leksykologią. Minęło kilkanaście lat żmudnej pracy, pracy nad układaniem zabłąkanych słów, aby stworzyć dzieło zwane Słownikiem. Cieszymy się, że się nam udało opracować wielki Słownik języka polskiego pod redakcją Profesora Witolda Doroszewskiego tak szybko. Przyszliśmy do tej pracy wprost ze studiów, wielu z nas jeszcze przed ich ukończeniem, przyszliśmy z zapalem, ale bez potrzebnej wiedzy leksykograficznej, której jeszcze nie mieliśmy. Pan Profesor musiał wiele nad nami pracować, aby wyszkolić kadrę słownikarzy. W każdą sobotę prowadził ćwiczenia leksykograficzne, na których były omawiane fragmenty naszej pracy, wprowadzane wnioski do instrukcji słownikowej morfologicznej i ogólnej. Każdy z nas mógł zawsze pójść na konsultację do Redaktora Naczelnego, każdy mógł prosić o rozstrzygnięcie trudnych kwestii w swej pracy. Przez kilka lat chodziśmy także na wykłady z leksykologii prowadzone przez Pana Profesora na Uniwersytecie. W początkowej fazie prac nad Słownikiem zajmowaliśmy się przede wszystkim ekscerpcją i gromadzeniem wybranego materiału w segregatorach. Była to benedyktyńska praca, wymagająca uwagi, skupienia, wytrwałości i pracowitości. Pamiętam zdanie Profesora, które powtarzaliśmy sobie, kiedy przemęczeni zdawaniem ostatnich egzaminów na Uniwersytecie Warszawskim, musielismy wypisywać i sprawdzać tysiące cytatów, aby je potem włożyć do segregatorów. Profesor powiedział kiedyś, że obcowanie z materiałem wyrazowym jest źródłem i wiedzy, i radości z niej płynącej, i to zdanie stało się żartobliwym porzekadłem słownikowym, cytowanym w chwilach ciężkich i trudnych. (Zbigniew Bieńkowski — ODA DO SŁOWNIKA) Dzisiaj, kiedy owoc naszego wspólnego trudu — Słownik języka polskiego — znalazł się już na półkach subskrybentów (na półkach księgar­skich próżno by go szukać), chciałabym na tym miejscu podziękować Panu Profesorowi w imieniu wszystkich pracowników Redakcji Słownika Języka Polskiego za pracę włożoną w szkolenie nas, za umożliwienie nam uczestniczenia w tym wielkim dziele pod Jego kierunkiem. Staraliśmy się wykonywać tę pracę jak najlepiej, ale zdajemy sobie sprawę, że wiele hasel można by opracować inaczej, że można by jeszcze niejedno udoskonalić. Myslę, że byłoby pożyteczne, aby Wydawnictwo postanowiło wykorzystać nasze doświadczenie w przygotowaniu II wyda­nia Słownika już teraz, nie odkładając tego zamierzenia na dalsze lata, tym bardziej, że nakład I wydania był za mały, by zaopatrzyć w Słownik chociażby tylko wszystkie biblioteki szkolne. Nakład wynosił 26 000 eg­zemplarzy, a szkół podstawowych mieliśmy w roku szkolnym 1965/66 26 539¹. Jeżeli dodamy do tego licea ogólnokształcące, szkoły zawodowe, wyższe uczelnie, biblioteki zakładowe i publiczne, to łatwo obliczyć, że nawet 50 000 egzemplarzy nie byłoby za dużo, bo przecież indywidualni subskrybenci także chcą mieć Słownik w swoich prywatnych bibliotekach. W pracy nad Słownikiem wyrabiają się pewne cechy charakteru, jak np. sumienność, wnikiliwość, umiejętność skupiania uwagi. Szczególnie pracownicy Działu Adiustacyjno-Korektorskiego musieli wykazywać się tymi cechami. Pamiętam pewne zdanie nie żyjącej już red. Zofii Łempickiej: „hasło jak człowiek nie może zginąć”. To właśnie w Dziale Adiustacyjno-Korektorskim dbano o to, żeby żadne hasło nie zginęło, co więcej, dbano także o to, żeby znalazły się w Słowniku hasła przeoczone, zapomniane. Nauczyliśmy się także traktować z pietyzmem teksty literackie, nauczyliśmy się odgadywać, gdzie się kryją niewidoczne często dla oczu zwykłego czytelnika błędy, zapobiegać im i w ten sposób upiększcać Słownik. Dbaliśmy szczególnie o jasność i dokładność cytowanych tekstów, a każdy tekst budzący wątpliwość był sprawdzany w bibliotece. Prowa­dziliśmy szeroką korespondencję z bibliotekami w innych miastach (z Bi­blioteką Jagiellońską w Krakowie, z Biblioteką Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, z Biblioteką Uniwersytetu Marii Curie-Sklodowskiej w Lublinie), ponieważ nie wszystkie cytowane przez nas źródła znajdowały się w Warszawie. Nierzadko po sprawdzeniu tekstu okazywało się, że artykuł hasłowy musi być przeredagowany, że wyłaniał się nowy odcień znaczeniowy, niedostrzegalny w mniejszym kontekście. Jeżeli cytat był niejasny, uzupełnialiśmy go tekstem od Redakcji podawa­nym w nawiasie kwadratowym, część tekstu, którą opuszczaliśmy, zastępowaliśmy trzema kropkami w nawiasie zwykłym. Dla przykładu podaję kilka takich uzupełnionych cytatów: ¹ Wielka encyklopedia powszechna. Warszawa 1967 Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Tom IX, s. 145. Relacje [opowiadania Puszkina „Wystrzał”] są bardzo szkicowe, anegdotyczne, chociaż zsubiektywizowane za każdym razem formą „ja”. Życie Lit. 24, 1966. [W marcu] jelenie zrzucają wieńce. Kalend. Leśny 1948, s. 25. Wilgoć spływała po nich [liściach] jak po tłuszczu i zasączała się w maleńkie strumyki. Żer. Opow. II, 255. Żeby napisać powieść o wszystkim (...) trzeba [według Gide’a] rzecz uogólnić, wyabstrahować z realności, zsyntezaować. Życie Lit. 3, 1963. Projekt budowy [amfiteatru w Lipniku] zrodził się w latach 1934—35. Turysta 5, 1957, s. 10. W onej epoce [w XVI w.] najłatwiej było zrekruitować ochotników do boju i rabunku. Rol. Nowe 101. Sposób w jaki obznajmiał mnie z przeróżnymi kombinacjami [gry w szachy] (...) był prosty, przystępný i nader zrozumiały. Niemoj. Szach 72. Ścisłość w cytowaniu tekstów jest dla współczesnego słownika zasadą nienaruszalną. Wiemy jednak, że w słownikach wcześniejszych nie zawsze się przejmowano tą zasadą i że preparowano cytaty zgodnie z dobrą potrzebą, nie informując czytelnika, który tekst pochodzi naprawdę od autora, a który od redaktora słownika. Słownik warszawski zabezpieczył się przed ewentualną krytyką w tej sprawie, ponieważ nie podawał lokalizacji cytowanych tekstów i bardzo trudno jest sprawdzić je w źródłach. Linde natomiast przy każdym cytacie podawał obok skrótu nazwiska autora i dzieła także stronę, skąd cytat pochodził, możemy więc teraz z łatwością sprawdzić, czy cytował teksty ściśle, czy preparował je i stwierdzamy ze zdziwieniem, że bardzo często je preparował. Jeżeli cytat był za długi i nie dość jasny, to autor wielkiego Słownika skracał go i przykrawał do swoich potrzeb, nie dbając nawet o zachowanie rymu, tak że trudno się domyślić, czy tekst pochodzi z wiersza czy prozy. Linde: Strumyk mały słodkomruczym szemrze bieglem. Zab. 7, 286. Zabawy 2: Siadła, gdzie się strumyk mały słodkomruczym szemrząc biegłem między krzaczków wil szeregiem. Linde: Prawie by znów sprzeczne między się żywioly zerwały dawny zakres, krusząc kluby stalne. Zab. 15, 7. Zabawy: Prawie by znów sprzeczne między się żywioly zerwały dany zakres, a krusząc na poly taras i kluby stalne, młóź Tytanów śmiała w jasne niebios podwoje zuchwale zajrzała. Linde: Okryj nędzę nagich. Zab. 13, 323. Zabawy: Okryj ich nędze, bądź im miłościwym, chceszli być panem słodkim i cnotliwym. Linde: Stateczność nieprzelamaną w niepomyślnych przypadkach, wielki ten przymiot duszy filozofia obiecuje, religia daje. Zab. 13, 75. Zabawy: Równość umysłu we wszystkich życia okolicznościach, a stateczność nieprzelamana w niepomyślnych przypadkach są to wielkie przymioty, które filozofia wprawdzie obiecuje, ale sama tylko religia nam dawa. Czasem autor Słownika przeredagowywał tak zdanie, że się zmieniał podmiot, czasem zastępował jakiś wyraz w zdaniu innym wyrazem, aby tekst był bardziej zrozumiały: 2 „Zabawy przyjemne i pożyteczne z rożnych autorów zebrane”. T. I—XVI. 1771—1793. Warszawa Michał Gröll. Linde: Zdrada w owych słów obojętnych składzie czai się ku podejściu. Zab. 14, 55. Zabawy: (...) bał się jednak zdrady, ile że ta w owych słów obojętnych składzie czai się ku podejściu (...) Linde: Mąż w cnych przodków bogaty. Zab. 12, 8. Zabawy: Dziś Naruszewicz w cnych przodków bogaty, wartości winne odbiera zapłaty. Linde: Bolesław II, wjeżdżając do Kijowa, uderzył mieczem o bramę złotą, odnawiając zatarte na niej starożytnością szabli pradziadowskiej zakresy. Nar. Hst. 2, 430. Narusz. Król wjeżdżając do miasta [Kijowa], orszakiem zbrojnego rycerstwa otoczony, uderzył mieczem w bramę złotą, ponawiając zatarte na niej starożytnością szabli pradziadowskiej zakresy. Linde: Ciebie, fenixie, zwykła śmierć skonem odradzać i twą starość w niszczącym żarzewiu odmładzać. Zab. 15, 158. Zabawy: O ptaku! co cię zwykła śmierć skonem odradzać i twą starość w niszczącym żarzewiu odmładzać (...) Linde: Przy snu pomocy żebrak nędzy zapomina. Trosków nie zna zaśnienia słodkiego godzina. Zab. 11, 184. Zabawy: Przy twej pomocy żebrak nędzy zapomina. Troskow nie zna zaśnienia słodkiego godzina! Z tych kilku przykładów widzimy, że w owych czasach nie było ściśle ustalonych zasad ekscerpcji, których skrupulatnie przestrzegamy dzisiaj. W ramach krótkiego artykułu nie ma miejsca na dalsze porównania warsztatu pracy Lindego z naszym. Można by temu zagadnieniu poświęcić dłuższą pracę, ja chciałam tu tylko zasygnalizować kilka spostrzeżeń spośród wielu, które miałam okazję zrobić w czasie pracy nad naszym Słownikiem. Żyjemy w epoce, kiedy leksykografia stale się rozwija, powstają nowe, coraz lepsze Słowniki na całym świecie. Cieszymy się, że leksykografia polska dzięki naszej pracy wzbogaciła się, że powstał nowy Słownik języka polskiego, który będzie służył całemu społeczeństwu. Do naszego Słownika mogłyby się także odnosić słowa poety cytowanego na początku tego artykułu. Poeta ów napisał, że w słowniku „nie wiadomo czego właściwie się szuka, a zawsze się znajduje powód do radości” 3. Jak bardzo jest prawdziwe to zdanie, tego nie trzeba wyjaśniać miłośnikom języka, którzy zwykle są także miłośnikami słowników. --- 3 Zbigniew Bieńkowski: „Trzy poematy”. Warszawa 1959 Państwowy Instytut Wydawniczy; s. 91: Oda do słownika. REFLEKSJE O SŁOWNIKU Decydując się przed dwudziestu laty na rozpoczęcie pracy nad wielkim słownikiem języka polskiego zdawałem sobie oczywiście sprawę z tego, że w dziele na taką miarę zakrojonym nie może nie być przeoczeń, usterek, błędów. Trzeba było rozstrzygnąć, co jest ważniejsze, czy posuwanie się w pracy naprzód w tempie powolnym, takim jakiego będzie wymagało gruntowne, precyzyjne opracowywanie materiału wyrazowego, bez żadnych z góry ustalonych terminów, czy też skrępowanie się terminowymi zobowiązaniami i powiększenie w ten sposób ryzyka błędów, ale zapewnienie Słownikowi rytmicznego ukazywania się jego poszczególnych tomów? W ruinach była wtedy, w pierwszych latach powojennych nie tylko Warszawa; w całej Polsce były wyrwy we wszystkich dziedzinach życia, cała też Polska była pod znakiem odbudowy. Pod tym znakiem należało rozpoczynać pracę nad Słownikiem i to musiało narzucić rytm i tempo pracy. Całkowicie się zgadzałem pod tym względem z ówczesnym dyrektorem Państwowego Instytutu Wydawniczego, Karolem Kurylukiem i dlatego Słownik włączony został do planów wydawniczych tej instytucji; potem wydawcą naszym była „Wiedza Powszechna”, potem Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Z założenia, że Słownik ma służyć kulturze narodowej, jeżeli założenie to nie ma pozostać tylko frazesem, wynika oczywiście, że każda krytyczna uwaga dotycząca czegokolwiek w Słowniku jest kontynuacją pracy już w Słownik włożonej i obiektywnie temu samemu celowi służy. Taką formą kontynuacji pracy nad Słownikiem są uwagi doc. Tokarskiego i doc. Sieczkowskiego, które Redakcja chętnie umieszcza w numerze „Poradnika” poświęconym Słownikowi. W. Doroszewski Jan Tokarski PERSPEKTYWY SŁOWNIKA Exegi monumentum aere perennius Istotnie, nowy, dopiero co ukończony Słownik języka polskiego ma charakter pomnika wystawionego mowie polskiej, trwalszego od spiżu, który w zawieruchach wojennych bywał przetapiany na pociski; pociski już nad nami nie huczą, a trwa sentyment do języka polskiego znajdujący swój wyraz w zainteresowaniu słownikiem, mimo jego bądź co bądź wysokiej ceny. Subskrybentów Słownika jest niemal tyłu, co amatorów bestsellerów a byłoby ich więcej, gdyby nie ograniczenia nakładowe. To osiągnięcie może budzić uczucie słusznej dumy u jego realizatorów, poczynając od Redaktora Naczelnego a kończąc na stenotypistkach starannie przepisujących, nieraz wielokrotnie, szpalty już gotowe, i na składaczach, cierpliwie i z poświęceniem wmontowujących w jeden z najtrudniejszych druków ostatnie jego litery z korekty. Ale nie o laury tu chodzi skąpo dziś odmierzane nawet dla celów kulinarnych. Wprawdzie minęło już dziewiętnaście lat, gdy zabrzmiało nad nami: lexica conscribant, nie jako sentencja wyroku, jak to formułował swego czasu J. Scaliger, lecz jako dobrowolnie podjęte zobowiązanie zespołu leksykograficznego, przejętego świadomością wagi dzieła. Trudności jego dla odbiorców już gotowego dzieła są po prostu niewyobrażalne, a boje dyskusyjne toczone w obrębie zespołu o koncepcję i metody obrazują nie wydane obrazki dramatyczne H. Auderskiej, jako Dziadów część V i następne. Metod trzeba było dopracowywać się już w trakcie roboty, wśród ponagleń opiekujących się nami wydawnictw, dla których z natury rzeczy liczyło się dopiero dzieło, czy też jego część już wydana. Dobrze więc jest spojrzeć na wysiłek miniony z perspektywy zarówno dzieła już gotowego, jak i widoków na przyszłość, gdy znajdą się potentes qui meliora faciant, którym można będzie przekazać pałeczkę sztafety słownikowej bez obawy jej zgubienia czy choćby zwolnienia tempa biegu. Posagiem, który przekazujemy kontynuatorom, jest siedmiomilionowa kartoteka dokumentacyjna Słownika. Liczba kartek jest ogromna, gdy zważymy, że zaczynaliśmy od zera. Ponieważ trwałość kartoteki nie przewyższa trwałości papieru, na którym jest sporządzona, już teraz trzeba pomyśleć o środkach jej konserwacji i zabezpieczeniu przed zniszczeniem losowym. W stosunku jednak do potrzeb leksykografii polskiej ta kartoteka jest stanowczo zbyt szczupła. Średnim statystycznym nie dowierzam, bo podobna wychodzi zarówno gdy zupa jest gorąca a kompot zimny, jak i przy sytuacji odwrotnej. Ale jeśli zważymy, że 125.000 haseł słownikowych dysponuje dwunastką z połową milionów form, to się okaże brak dokumentacji dla połowy tych form. Wprawdzie dystrybucja tej dokumentacji jest nierówna, są też wyrazy nieodmienne, ale ileż to czasowników, mających więcej niż półtorej setki form, ma dokumentację w postaci jednej jedynej kartki utopionej w morzu wspomnianych siedmiu milionów. I dla osiągnięcia podwojenia takich kartek pojedynczych nie wystarczy samo podwojenie kartoteki. Ze względu na to, że informacje mieszczą się w jednostkach logarytmicznych, a więc występują jako potęgi w funkcjach wykładniczych, trzeba by te siedem milionów nie podwajać, lecz potęgować, co daloby liczby, o których „strach wspominać przed nocą”. A jak się przedstawia sprawa reprezentatywności tego zbioru w stosunku do funkcjonowania języka jako całości? Na wstępie stwierdzić trzeba, że w nikłym stopniu jest w nim reprezentowany żywy język mówiony. Wprawdzie możliwe jest zorganizowanie nasłuchu rejestrowanego na taśmach magnetofonowych, koszt jednak takiego przedsięwzięcia jest duży i znaczna część materiału poszłaby na rozkurz, jako nie kończące się powielenie czegoś w rodzaju rozmówek dla cudzoziemców czy też jednego czasownika i dwóch, trzech rzeczowników spod budki z piwem. Ale do tego przystąpić trzeba, bo tu jesteśmy zapóźnieni w stosunku do innych krajów. W jednej z prób francuskich opracowania słownictwa języka mówionego zapisano 275 rozmów, które objęły 312.135 wyrazów, a w tym 7.995 wyrazów różnych, które poddano dalszemu opracowaniu. Nie jest to wiele w stosunku do całości masy słownikowej, ale żywa mowa nie używa mnóstwa wyrazów notowanych przez słowniki; ale my i tego nie mamy. Jeśli chodzi o teksty literackie, dosyć zawilą sprawą było ułożenie kanonu źródeł, z których miała być czerpana dokumentacja słownikowa. Współpraca z historykami literatury zapewniła reprezentatywność autorów i ich dzieł. Warto by jednak dokonać ich rewizji z uwzględnieniem ich tematyki. Np. bajki i satyry I. Krasickiego dostarczyły dla mnóstwa haseł wykorzystanego w tekście Słownika materiału ilustracyjnego. Ale o ile bogatszy był pod tym względem słabszy artystycznie „Pan Podstoli”, gdzie co parę stron zmieniała się tematyka utworu. Charakterystyczny jest, nie zawiniony przez Redakcję Słownika, brak we wspomnianym kanonie ogólnie dostępnych, np. dla studentów, regulaminów wojskowych. Już w początkach pracy Redakcja Słownika przez PAN zwróciła się do Ministerstwa Obrony o wymagane tu zezwolenie. Słownik już ukończony, ale na wspomniany wniosek brak nawet reakcji obrazu z jego sławetnej rozmowy z dziadem. W wyniku tej sytuacji przy haśle czata musiałem Redakcji poręczyć niejako honorem używalność znaczenia «ubezpieczenie na postoju», nie mogąc dostarczyć ani jednego cytatu dozwolonego. A cóż dopiero mówić o elementach „generalskiego” dowodzenia, takich jak kierunek, gdzie chodzi nie o strony świata, lecz o wyodrębniony fragment teatru działań wojennych tego typu, co front w znaczeniu 4c, który się znalazł w Słowniku raczej dla tego, że go użył K. Brandys w jednej ze swych powieści. Zresztą nie znajdziemy w Słowniku i słowa teatr w znaczeniu ściśle wojskowym, nie metaforycznym, choć jest np. teatr anatomiczny, dawna nazwa prosektorium. Rzadko jednak generalowie pisują powieści zauważane przez historyków literatury, a nie wszystko z tej dziedziny daje się zaobserwować ze stanowiska porucznika rezerwy, jakim nie zawsze bywa cywil literat. No cóż, leksykografami bywają zwykle poloniści, którzy zdają sobie sprawę ze zwężenia ich horyzontów słownikowych, ale nie zawsze do nich dociera należyta dokumentacja, umożliwiająca wyjście poza ich opłotki w sposób rzetelny, nie zwiększający zamieszania. Powstaje zresztą mnóstwo specjalności nowych. Cybernetyka i takie jej pojęcia, jak sprzężenie zwrotne oczekują umieszczenia w Suplemencie. Jeżeli istnieje instytucja łowców komet, powinna istnieć również instytucja śledząca ruch w słownictwie. Specjaliści zatem z różnych dziedzin, obsługiwanych nierzaz przez wielkie masy ludzkie, muszą się pogodzić z tym, że nie zawsze Słownik jest odbiciem ich codziennego trudu; po prostu nie byli zbyt natretni, by ich słownictwo znalazło się w polu widzenia leksykografów. Powinno jednak ono znaleźć się w słowniku przyszłości. Kartoteka Słownika, ze względu na to, że różne jej hasła są dokumentowane różną liczbą cytatów, mogłaby stanowić podstawę słownika frekwencyjnego. Nie trzeba jej nawet przeliczać, wystarczyłaby zwykła całówka stolarska noszona dawniej za cholewą, umożliwiająca mierzenie na łokcie zasobów kartoteki według jakiejś umownej skali. Umożliwiłoby to wyłowienie i rozwarstwienie paru tysięcy haseł częściej używanych i uszeregowanie ich według rang częstościowych, a o to przecież chodzi w słownikach frekwencyjnych. Potrzebne jednak byłyby tu poprawki ze względu na stosowanie w ekscerpcji, skądinąd zresztą uzasadnionej, swoistej zasady dziwności. Ekscerptorzy, nastawieni na wyławianie materiału leksykalnego nie notowanego w słownikach, bardziej byli uczuleni na hasła i ich użycia rzadkie, nietypowe, niż na to, co jest w języku częste, pospolite. Stąd krzywa dzwonowa, odzwierciedlająca prawdopodobieństwo częstości trafiania poszczególnych wyrazów do kartoteki, byłaby krzywą spłaszczoną w swej części środkowej. Prowadzone jednak w Katedrze Języka Polskiego UW badania statystyczne na tekstach ciągłych, czy też frakcjiach losowych dotyczących większych utworów dostarczają danych, które mogą być porównywane z zasobami kartoteki Słownika i można nawet wyliczyć matematycznie korelację wspomnianego udziwnienia, dającego pewien narzut statystyczny na większe częstości. Ze względu na to, że ekscerptorów było wielu i niemal każdy posługiwał się odrębnymi kryteriami ekscerpcji, pole popisu dla tzw. diabelka statystycznego, deformującego dane, nie jest tu wielkie. Warto zatem tę kartotekę, nie zwlekając, przeliczyć i opublikować indeks ilościowy, który można by później uściślić. Zresztą i przy tych spłaszczeniach wspomniany indeks może być bazą dla porównywania np. rozrzutu wyrzazów w kilku utworach, podobnie jak skrzywienia lustra pozwalają na uchwytowanie podobieństw czy różnic przeglądających się w nich twarzy. Dziś jest możliwe znaczne przyspieszenie ekscerpcji środkami mechanicznymi. Sporządzenie i uporządkowanie kartoteki z miliona wyrzazów jest dosłownie sprawą kilku godzin, jeżeli odpowiednie urządzenie otrzyma dany tekst przepisany na taśmie perforowanej, przy czym praca danego urządzenia kalkuluje się w granicach półtora tysiąca złotych za godzinę, nie licząc kosztów programowania w zasadzie jednorazowych oraz pracy maszynistki przepisującej dany tekst na dziurkarce. Ze sprawą objętości kartoteki wiąże się sprawa czasownikowych haseł podwójnych, sprzęgających z sobą czasowniki dokonane i niedokonane. Fakt, że dany czasownik jest dokonany czy nie dokonany, rzutuje na koniugację w ten sposób, że zróżnicowany jest zasób form, zwłaszcza w zakresie imiesłowów oraz funkcji form czasu teraźniejszego. Jednak znamiona aspektowe nie dają się ujmować w przejrzyste serie. W dodatku parzystość aspektowa jest raczej złudzeniem gramatyków, gdyż zwykle rozgałęzionej serii formacji prefiksalnych, zróżnicowanych pod względem znaczeniowym w zależności głównie od prefiksów, odpowiada wspólny czasownik bezprefiksalny, a dopiero na tym tle tu i ówdzie pojawiają się derywaty utworzone przez opozycje sufiksalne. Wprawdzie Słownik łączył w pary jedynie te ostatnie, ale przy nikłej dokumentacji mogła tu wchodzić w grę seria form czysto potencjalnych, choć bez porównania w mniejszym stopniu, niż to miało miejsce np. w Słowniku warszawskim. Za łączeniem czasowników w pary aspektowe przemawiał i inny взгляд. Dziwić może czytelnika sprzężenie razem czasowników brać i wziąć, o różnych tematach, odległych od siebie o niemal całe dziesięć tomów. Otóż dla wyróżnienia stu kilkudziesięciu odcieni znaczeniowych tych czasowników kartoteka słownika okazała się zbyt skąpa i rozrzuć cytatów dość osobiwy. Niektóre znaczenia miały dokumentację tylko pod brać, inne zaś pod wziąć, choć można było w nią podstawić oba czasowniki. Np. zwrot brać urlop jest ilustrowany przez wziął urlop i odwrotnie; jest ślub bierze (pod brać ślub), ale nie ma cytatu na np. wzięli ślub, mimo iż użycia obu czasowników są tu zamienne. Przy rozdzieleniu haseł byłoby tylko wziąć (nie brać) urlop, brać (nie wziąć) ślub itd., słowem siatka znaczeń haseł brać i wziąć okazałaby się różna, co nie odpowiada rzeczywistości. Gdybyśmy przy jej ustalaniu polegali np. na „Panu Tadeuszu”, utworze bądź co bądź obszernym, nie wyłowilibyśmy w nim np. brania czegoś ręką (jedyny cytat nawiązujący do tego: Bóg dał ręce, żeby brać), a głównym (potwierdzonym statystycznie) typem użycia czasownika brać byłoby: Podkomorzy najpierwsze miejsce brał za stołem. Zwiększenie bazy dokumentacyjnej z pewnością przyczyniłoby się tu do zlikwidowania i tej jednostronności materiału. Kto wie, czy wówczas nie doszłoby do likwidacji haseł podwójnych z ewentualnym opracowaniem szczegółowym powiązań czasowników przy indeksie slowotwórczym, o którym będę mówił osobno. Wielkim osiągnięciem Słownika jest usystematyzowanie sposobów podawania form fleksyjnych przy haśle. Słowniki poprzednie poprzestawały tu na pewnym szablonie, przez co obciążone były formami zbędnymi, przy braku form osobliwych. Np. Słownik warszawski podawał przy haśle formy dopełniacza liczby pojedynczej i mianownika liczby mnogiej, szablonowe, natomiast brak tu było formy mieście ze zmianą tematu. Jeszcze gorsza sytuacja była np. przy haśle przyjaciel. Podano schematyczne formy regularne przyjaciela i przyjaciele, pomijając natomiast serię osobliwą: przyjaciół, przyjaciółmi, przyjaciółach. Podobnie przy czasownikach np. w Słowniku ortopedycznym Szobera roilo się od form schematycznych i banalnych, podczas gdy niejednokrotnie umykały schematowi formy osobliwe. System przyjęty w naszym Słowniku pozwala na pełną orientację w deklinacji czy koniugacji poszczególnych wyrazów przy minimalnym użyciu form przyhaslowych. Przy rzeczowniku miasto nie ma tu formy banalnej miasta, ale jest podana forma osobliwa mieście. Podobnie przy haśle przyjaciel nie zostały podane formy regularne przyjaciela i przyjaciele, ale za to przytoczono pełny zestaw form nieregularnych: przyjaciół, przyjaciolom, przyjaciółmi, przyjaciółach. Podobnie przy haśle czytać nie ma ani jednej formy, ale przy brać mamy formy osobliwe względem bezokolicznika biore i bierze. W przyszłym Słowniku w tej redukcji można pójść jeszcze dalej. Po co np. wciąż podawać oboczники spółgłosek w miejscowniku rzeczowników twardotematowych, gdy regularność ich występowania pozwala na ujęcie ich w ogólną tabelę. Natomiast osobnego opracowania, przy zwiększonej kartotece, wymagałaby sprawa używalności liczby pojedynczej i mnogiej rzeczowników. Pod tym bowiem względem zwyczaj językowy jest dość kapryśny. Np. woda w malej czy dużej ilości jest zawsze wodą. Ale wyjeżdża się do wód na leczenie, brzegi Europy oblewają wody (a nie woda) Atlantyku, choć jest woda morska. Wisła pokryła się lodem, ale ruszyły lody na Wiśle. W sklepie kupujemy lody (w malej ilości, lecz przyprawione na 3 Poradnik Językowy nr 7/69 słodko), ale lód (w większej ilości) do celów chłodniczych. Mamy wojska lotnicze, wojska zmechanizowane, ale te wszystkie wojska dają w sumie Wojsko Polskie, czyli „wiele” (liczba mnoga) jest tu mniejsze od „jednego” (liczba pojedyncza). Kupujemy kartofle, pomidory, selery, pory, buraki, ale kapustę, salatę, pietruszkę, marchew, brukiew, choć z reguły główek czy sztuk jest tu więcej niż jedna. Niektóre wyrazy rzadko bywają używane w liczbie mnogiej, zwykle w jakichś szczególnych kontekstach i znaczeniach. Nieporozumienia może tu wywoływać szablonowe podawanie w dopełniaczu liczby mnogiej obocznych końcówek -ij czy też -yj obok -ii. W zasadzie nie są to równoprawne końcówki oboczne, jak np. słuchaczy : słuchaczów, lecz tolerancja dawnej pisowni, stosowana wyjątkowo, dla uniknięcia nieporozumień. Wystarcza tu podanie gdzieś ogólnie samej zasady, sam zresztą nie miałem potrzeby jej stosowania w praktyce, i uwolnienie dopełniacza liczby mnogiej od szablonowego ogona, sztucznie utrwalającego stan rzeczy ulegający zapomnieniu i obciążającego hasło liczbą mnogą nieraz o znikomym stopniu potencjalności. To umożliwiłoby uwolnienie się słownika od sugerowania używalności liczby mnogiej poszczególnych rzeczowników często tylko potencjalnej, z niewielkim prawdopodobieństwem aktualizacji. Nowego ujęcia w przyszłym Słowniku będą wymagały sprawy składniowe. Nie są one obce i Słownikowi już wydanemu. Mamy w nim np. opracowania funkcji przyimków, spójników czy poszczególnych zaimków obszerniejsze niż w jakiejkolwiek gramatyce. Jednak gdy chodzi o wyrazy bardziej pospolite, materiał składniowy jest zawarty raczej przygodnie, w materiale cytatowym, dobieranym z innych względów niż składniowe, często ulegającym skreśleniu np. ze względów literackich. Na usystematyzowanie spraw składniowych nie pozwalała rozbieżność ujęć teoretycznych składni w językoznawstwie polskim (i nie tylko polskim). W dużej jednak mierze charakter leksykalny mają związki rządu, niektóre uzycia form przypadkowych, konstrukcji nieosobowych itd. Jako przykład splątania spraw leksykalnych i gramatycznych może np. posłużyć hasło niech, o którym poza trybem rozkazującym (a i to niepełnie) gramatyki raczej milczą. Niepełnym pod względem morfologicznym jest słownik bez opracowania słowotwórczego jego zasobów choćby w formie skorowidza czy też indeksu a tergo. O jego przydatności wie już moja wnuczka ze szkoły podstawowej, która otrzymawszy polecenie podania przykładów typu male ciełatko, skorzystała z indeksu a tergo do słownika Lindego, ku zadowoleniu swej „pani”. Natomiast jeden z wykładowców w wyższej uczelni żachnął się na moją propozycję umieszczenia takich informacji w programie tej uczelni. Ogólnie rzecz biorąc, sprawy gramatyczne w słownictwie dojrzały już do sporządzenia osobnego słownika gramatycznego, który by obejmował sprawy fleksyjne, składniowe i słowotwórcze, co nie znaczy, że byłby łatwy do opracowania. Można by włączyć do niego także zestaw homonimów gramatycznych typu wydrze od wydrzeń i wydra, który mam niemal ukończony. Jeśli chodzi o definicje wyrazów, mimo wielkich osiągnięć Słownika w tej dziedzinie, zbyt mocno na nim ciążył nacisk wydawniczy szybkiego wydawania poszczególnych tomów w porządku alfabetycznym, bez możliwości porównywania, zwłaszcza w tomach początkowych, poszczególnych haseł bliskich znaczeniowo. Odczuwałem to dotkliwie np. przy opracowywaniu przyimków w ich funkcjach synonimicznych. Ale weźmy dla przykładu czasowniki prefiksalne typu nawyności, dla których należytego opracowania trzeba znać funkcje na-, wy-, oraz podstawy nosić. Takie porównawcze spojrzenie pozwoliłoby na wzbogacenie Słownika o nowe odcienie znaczeniowe i na bardziej precyzyjne ich usystematyzowanie. W ogóle w słownikach można przystępować do opracowywania poszczególnych tomów w zasadzie dopiero po opracowaniu przynajmniej pierwszej redakcji całości. Słownik ogromnie zyskałby na zaopatrzeniu go w indeks rzeczowy. Koncepcja jego nie jest sprawą prosta, ale można by do niego dojść metodą indukcyjną, przez zestawianie definicji zastosowanych w Słowniku. Z natury rzeczy ich elementy powtarzalne, zwłaszcza nadrzędne, pozwolilyby na opracowanie swego rodzaju dendrytów (coś w rodzaju łańcuchów klasyfikacyjnych czy też drzew genealogicznych). To pozwoliłoby na opracowanie w szczegółach systemu definicyjnego, w którym z jednej strony figurowałaby pewna liczba wyrazów ujmowanych aksjomatycznie (co zapoczątkował ks. Chmielowski w „Nowych Atenach”, podając pod hasłem koń: „Koń, jaki jest, każdy widzi”), z drugiej zaś to, co niektórzy leksykografowie francuscy ujmują jako „les définissants”, usystematyzowane sposoby uzupełniania składnikami definicyjnymi wspomnianego zestawu aksjomatycznego. Jeśli do tego dołączylibyśmy materiał Słownika wyrazów bliskoznacznych S. Skorupki, powstałyby możliwość zestawów synonimów i wyeliminowania ich z niektórych definicji, w których są one zgrupowane w sposób niekiedy nadmierny. W jakim sensie Słownik języka polskiego jest historyczny? Przede wszystkim ze względu na sam kanon źródeł obejmujący 200 lat, przy czym okres najnowszy nie należy do najlepiej opracowanych w literaturze językoznawczej. Materiał dokumentacyjny, ułożony według chronologii odwróconej i stosowanie kwalifikatorów takich jak dawne czy przestarzałe, pozwala na wnioski historyczne. Poświadczenie występowania wyrazu np. u I. Krasickiego jest dokumentem historycznym. Nie zawsze teksty najlepsze pod względem literackim są najbogatsze pod względem słownictwa. O ileż mniejsza byłaby nasza wiedza o słownictwie dawnym, gdybysmy poprzestali na Kochanowskim, a zlekceważyli Reja. W przyszłym zatem Słowniku trzeba by znacznie powiększyć kanon osiemnastowieczny i zagęścić ekscerpcję z niego. Ponadto trzeba by również skonfrontować jego siatkę hasel ze słownikiem dawnej polszczyzny czy też z ich kartotekami, by wyłowić to, co jest ewentualną innowacją osiemnastowieczną. Słownik powinien też podawać najdawniejszy cytat ze swojej kartoteki bez względu na jego walory literackie, bo dziś brak takich cytatów w Słowniku jest wieloznaczny: albo kartoteka danego wyrazu nie zawiera, albo został on nie wykorzystany ze względów literackich, czy też zastąpiony innym, jaśniejszym dla celów definiencyjnych. Podobnie przy wyrazach wychodzących z użycia trzeba by podawać ostatni jego śląd, jaki zawiera kartoteka. W ogóle zasada ściśle chronologiczna lub „jeden cytat z jednego autora” powinna być stosowana oględnie. Niekiedy uogólniająca definicja znaczenia bywa zbyt konturowa, wymagająca skonkretyzowania w cytatach. Na pierwsze miejsce wysuwalem np. odcień główny, a na dalszym umieszczalem poboczne, ale warte zanotowania. Nie zawsze kartoteka była tak zasobna, by pogodzić to cieniowanie i chronologię. Rygoryzm więc zasady chronologicznej powodował niejednokrotnie zmęcenie przejrzości i cieniowania znaczeniowego. Pamiętam, analizując hasło deszcz, wyróżniłem kilka jego typów, bo inny deszcz „siapi”, inny — „kropi”, a inny — „leje”. I co się okazało? Calego tego cieniowania dostarczył mi Sienkiewicz, za którym dość daleko znalazła się reszta literatury polskiej jako całość. W rezultacie hasło wyszłouboższe i mniej wyraziste. Warto jeszcze wspomnieć o sprawie tzw. gabarytu. Wyraz ten, wzięty skądinąd, w wiechu leksykografów oznacza schemat wymiarów artykułów hasłowych. Są tu np. hasła małe, kilkuwierszowe, hasła średnie, kilkudziesięciowierszowe, czy też hasła wielkie, paroszpaltowe. Tych ostatnich jest tak niewiele, że nawet zwielokrotnienie ich objętości zwiększy słownik o jeden czy dwa arkusze. Natomiast dodanie jednego wiersza do hasel małych powoduje przyrost słownika o cały tom. Hasła małe często są tylko efemerydami w języku, natomiast hasła wielkie są jego gospodarzami i zwiększenie precyzji ich opracowania decyduje o jakości słownika. Niechże więc przyszli leksykografowie nie boją się wielkich hasel. Inna rzecz, że zwiększanie ich rozmiarów ma swe granice, bo inaczej stają się one mało czytelne. Dobrze jest, jak to czyni np. Słownik staropolski czy Mickiewiczowski, dawać do nich skorowidz na wstępie, by czytelnik szybko trafił na szczegół bliżej go obchodzący. Sprawa polisemii wyrazów jest ściśle związana ze sposobami ich definiowania. Rozgraniczanie poszczególnych znaczeń jest jedną ze spraw najtrudniejszych i jest wynikiem skrzyżowania zarówno nacisku materiału, jak i doktryny leksykologicznej, mniej lub bardziej świadomie inspirującej poczynania leksykografa. Tej sprawie swego czasu poświęciłem osobny artykuł¹, więc tu ją pomijam. Wspomnę tu choćby o takim ¹ J. Tokarski: Polisemia wyrazów, jej niektóre aspekty i typy. PF XVIII, 1, Warszawa 1963. paradoksie. Założmy, że wyraz nosić ma cztery znaczenia. Jeżeli prefiks wy- miałby pięć znaczeń, to wynosić mogłoby ich mieć 20. Dołączmy tu prefiks na-, również w pięciu funkcjach. Stąd wyraz nawynosić mógłby ich mieć już setkę. Ale całą tę maszynę można sprząć z prefiksem ponawynosić, powiedzmy w czterech znaczeniach. Wówczas cała ta maszyna rozmnoży się jak króliki, tak że łącznie otrzymalibyśmy cztery setki znaczeń. A temu wszystkiemu w kartotece mogą odpowiadać dwa lub trzy cytaty, ulokowane zupełnie przypadkowo w tak szeroko rozpiętej siatce znaczeń. Słownik zatem jest nie tyle inwentarzem już gotowym zasobów języka, ile polem studiów, wciąż wydobywającym z niego warstwy głębsze, rysujące się opracowującym go leksykografom w konturowych zaledwie zarysach, które mogą zyskać na wyrazistości w dalszych jego opracowaniach. Dyskusje nad relacją między polisemią a homonimią spowodowały m.in. to, że w pierwszym dziesiątku tomów Akademickiego słownika rosyjskiego niemal co tom zmieniał się sposób opracowywania haseł. Szczególny klopot sprawia ustalenie miejsca frazeologii. W Słowniku była przyjęta zasada członu charakterystycznego. To znaczy, że poszczególne połączenia frazeologiczne podawało się pod tym hasłem, do którego wniosły one jakiś nowy odcień znaczeniowy. Ponieważ rozpiętość członów wynosiła nieraz kilka tomów czyli odstęp paru lat pracy, taka frazeologia niejednokrotnie przepadała. Mając do czynienia z przyimkami, niejednokrotnie wyławiałem wyrażenie frazeologiczne pominięte pod członami nieprzymkowymi. Między innymi obawą naruszenia gabarytu podytowana była zasada, że nie podaje się frazeologii pod przyimkami, lecz pod innymi hasłami, łączonymi przez dany przyimek. Do czego to może prowadzić, zilustruję przykładem. Początek XX wieku cechuje wycofywanie się porównawczej funkcji przyimka nad. Wychodzą z użycia masowe w w. XIX takie wyrażenia, jak bielszy nad śnieg, jaśniejszy nad słońce, słodszy nad miód czy też dawniejsze nad kanar (cukier). Ale pozostała dość duża lista połączeń z zachowanym nad porównawczym, które domagało się opracowania frazeologicznego. Zgodnie ze wspomnianą zasadą trzeba było całą tę frazeologię odłożyć. Ocalały z niej w Słowniku głównie takie wyrażenia, jak nad podziw, nad wyraz, gdzie zachowały się odmienne nieco odcienie znaczeniowe wyrazów podziw i wyraz. Pakiet tej frazeologii, nie opracowanej ze względów porządkowych został rozsypany i włączony do kartoteki na prawach ogólnych. W zasadzie użytkownik Słownika nie będzie niezadowolony, jeśli frazeologię poszukiwaną znajdzie pod wszystkimi składnikami, co jednak znacznie powiększałoby słownik. Przepołować jej podawanie można przez przyjęcie zasady raczej mechanicznej: frazeologię podajemy pod jej członem nadrzędnym. Jeśli względy szczegółowe spowodują przeniesienie jej pod inny człon, pod wspomnianym członem nadrzędnym umieszczamy odpowiedni odsyłacz. Taka zasada ułatwia zarówno szukanie fra- zeologii, jak i jej kontrolę roboczą. Korzystna jest ona również i w słów- nikach terminologicznych czy też encyklopediach. Nie jest wygodne, że w Encyklopedii rosyjskiej informacji o Rewolucji Październikowej trzeba szukać pod hasłem: Wielikaja. Gdy mowa o przyimkach, wspomnę o szczególnych trudnościach wy- nikających z braku metajęzykowych narzędzi ich opisu. Dobrze, gdy granica ich funkcji rysuje się równie ostro, jak granica morza i lądu. Bardzo często sytuacja przypomina tu rozlewiska po roztopach. Nielicze- nie się z nimi powoduje przemoczenie obuwia, a w porządku gramatycz- nym — użycia niepoprawne. Ale jakże jest trudno sporządzić mapę takich rozlewisk, zbioru kalusz i wysepek suchych — tak one są do siebie po- dobne, choć bynajmniej nie też same. Leksykografowie przyszłości po- winni tu rozporządzać odpowiednimi monografiami, a nie półtorastroni- cową wzmianką w gramatyce, dotyczącą wszystkich przyimków. Warto tu jeszcze wspomnieć o opracowaniu stylistycznym Słownika. Przydałoby się tu studium o użytych kwalifikatorach, o ich porównaniu, większym sprecyzowaniu, o ujęciu ich w jakiś przejrzysty schemat me- tajęzykowy, by intuicję leksykografów przekształcić tu w wiedzę. Nie chciałbym, by te i inne uwagi ktoś interpretował jako zarzuty względem Słownika. W stosunku do tego, co było przed nim, rysuje mi się on jak masyw Giewontu w Zakopanem. Ale stojącemu na tym ma- sywie marzą się podróże w dalsze i wyższe części Tatr. Andrzej Sieczkowski PARĘ UWAG O SŁOWNIKU JĘZYKA POLSKIEGO POD REDAKCJĄ PROF. DRA W. DOROSZEWSKIEGO Zainicjowanie, opracowanie i wydanie tego dzieła, które skrótowo nazywać będę dalej po prostu Słownikiem, jest w historii naszej kultury narodowej wydarzeniem wielkiej wagi. Powtórzenie raz jeszcze tego stwierdzenia, znanego już z prasy codziennej i periodycznej, w najmniejszym stopniu nie powinno umniejszać ani banalizować jego jakże żywej treści. Taka jest moja najszczerza intencja. Zasługi twórców 11-tomowego Słownika — a wraz z Redaktorem Naczelnym, prof. drem W. Doroszewskim, jego zastępcami, bezpośrednio kierowanymi przez redakcję naczelną pracownikami, ze specjalistami, recenzentami a także co aktywniejszymi (bo nie wszyscy byli takimi) członkami tzw. komitetu redakcyjnego owi twórcy i współtwórcy stanowią zespół blisko stuosobowy, chodzi zatem o dzieło rzeczywiście zbiorowe — otóż zasługi redaktora naczelnego i jego współpracowników zostały publicznie wysoko ocenione, honorowo nagrodzone, a tę wysoką ocenę wyraża — już zgoła prywatnie, najczęściej w myśli — każdy bodaj użytkownik Słownika, starannie wertujący jego stronice. Uważam za rzecz zbyteczną rozwodzić się szerzej nad znanymi i uznanymi zaletami dzieła. Pisano zresztą o nich w 1958 r., po ukazaniu się tomu pierwszego, pisano wiosną roku bieżącego¹. Po prostu wystarczy a raczej trzeba uświadomić sobie tę prawdę niby zwykłą, a jakże w istocie rzeczy patetyczną i przypominającą o ogromie ludzkiego trudu, o wysiłku blisko stu mózgów, kierowanym przez naczelnego redaktora, o pracy intelektu wspomaganego impulsami woli i uczucia, głównie szczerego zapału i ofiarności, że w przeszło już tysiącletnich dziejach Polski jest to słownik języka narodowego najobszerniejszy, najstarszanniej opracowany i bezsprzecznie najnowocześniejszy, zajmujący poczesne miejsce w leksykografii europejskiej. I właśnie dlatego, właśnie odczuwając najwyższy szacunek i mając największe uznanie dla całego zespołu redakcyjnego a w szczególności dla zespołu tego kierownika, ośmielam się sądzić, że więcej warte niż pochwały i gratulacje będą tu słowa pod- ¹ por. w tymże nrze „Poradnika Językowego” rubrykę Co piszą o Słowniku? kreślające w sposób jak najbardziej — według moich intencji — rzeczywisty drobne nawet usterki lub momenty dyskusyjne, dotyczące pewnych szczegółów, podkreślам ten wyraz: szczegółów, jako że żadne dzieło rąk i umysłów ludzkich nie jest wolne od skaz lub niedostatków. Słownik zaś rozumiany jako całość — raz jeszcze to powtarzam — jest dziełem wysokiej miary i o tym nie powinniśmy zapominać ani na chwilę. Dodatkowo usprawiedliwiają mnie tu, jak sądzę, dwie okoliczności. Po pierwsze, drobne moje uwagi, podobnie jak uwagi innych osób — mogą być, jeśli Redakcja uzna je za słuszné, uwzględnione w tomach uzupełniających lub raczej kontynuujących Słownik, a przecież chodzi właśnie tylko o to, by dzieło to było możliwie najdoskonalsze. Po drugie — a łączy się to z uwagą poprzednią — odczuwam w pewnej mierze współodpowiedzialność za zawartość Słownika, tworzonego wysiłkiem zespołowym znacznej części językoznawców-polonistów warszawskich (zresztą również i tych spoza Warszawy), do których grona mam zaszczyt i ja się zaliczać. Nie było mi dane pracować w zespole redakcyjnym, ale pewien znikomy bodaj udział w pracy nad Słownikiem brałem, co zwiększa moje poczucie współodpowiedzialności za jego tekst: w latach 1946—47, jako st. asystent Katedry Języka Polskiego UW wziąłem pod kierownictwem prof. dra W. Doroszewskiego pewien udział we wstępnych pracach nad planowanym wówczas suplementem Słownika warszawskiego, znacznie zaś później, po ukazaniu się 1 tomu Słownika, już jako pracownik ówczesnej Katedry Filologii Słowiańskiej wygłosilem na zebraniu naukowym tejże Katedry (był na nim obecny przedstawiciel Redakcji Słownika) referat, dość szczegółowo omawiający zalety i pewne usterki wspomnianego tomu. Jak uważni czytelnicy rubryki Co piszą o języku? mogli zauważyć, zabierałem też kilkakrotnie głos w sprawach odnoszących się do poszczególnych hasel Słownika, jeśli tylko referowany w rubryce material dawał po temu sposobność. Przepraszam za te mało ważne dygresje osobiste, ale w moim poczuciu dają mi one niejako prawo do zabrania głosu i dzisiaj. Ale do rzeczy. Punkt pierwszy moich uwag to dział gramatyczny Słownika, w zasadzie opracowany starannie i pomysłowo. Mam oczywiście na myśli tabele z wzorami odmian wyrazów, ułożone przez doc. dra J. Tokarskiego. Nie ja pierwszy chyba podkreślams pewną niewygodę, jaką ma czytelnik, gdy wertując np. tom 7 musi — szukając właściwego wzoru fleksyjnego — sięgać za każdym razem po tom 1. Zapewne zaważyły tu względy ekonomiczne (oszczędność papieru i druku), które nie pozwoliły na dodawanie owych tabel do każdego z tomów. To byłoby wyjście lepsze, ideał zaś stanowiłoby rozwiązanie takie: w każdym tomie tabele, a ponadto przy poszczególnym hasle należałoby podawać w s z y s t k i e formy, mogące budzić wątpliwość. Słownik czyni to, ale — moim zdaniem — w zbyt małym zakresie. Gorzej, jeśli zdarzają się — na szczęście b. rzadko — informacje mylne. Weźmy np. hasło Cygan. Słownik informuję, że miejscownik brzmi cyganie (Cyganie), co oczywiście jest prawdą, ale chyba nie budzącą niczych wątpliwości. Czyżby ktoś wahał się między formami o Cyganu i o Cyganie? Nie sądzę, podanie więc końcówki miejscownika wydaje mi się zbędne, natomiast odczuwam brak końcówki mianownika l.mn. Można przecież wahać się między formą Cygani (jak np. paulini, kaplani) a Cyganie (jak Hiszpanie, która to forma jest zresztą nietypowa, należy do wyjątków). Słownik poprawnej polszczyzny Szobera uważa obie formy za równorzędne (Cyganie lub Cygani), Słownik warszawski, który, jak wiemy, nie podaje żadnych nazw własnych, przy formie cygan w znaczeniu «literat albo artysta wiodący życie wesołe...» (cytuję definicję SW) podaje wyłącznie końcówkę l.mn. -i, sprawa zatem z pewnością jest otwarta. Dobrze, ale gdzieś mylna informacja? Oto ona: Słownik odsyła czytelnika do IV deklinacji rzeczowników męskich, czyli do wzoru bohater. Widząc wzór mianownika l.mn. w formie bohaterzy albo bohaterowie, czytelnik (ten inteligentny, orientujący się, że wymiana -r : -rzy odpowiada wymiana -n : ni, a nie -ny) utworzy postaci Cygani lub Cyganowie, czyli właśnie zostanie wprowadzony w błąd. Daremnie też będzie szukać wskazówki w tabelach, podających „formy deklinacyjne rzeczownika nie podawane przy haśle” (a to jest właśnie opisywany wypadek): formy M.l.mn. nie podano przy haśle cygan w znaczeniu «Cygan», poinformowano jedynie przy znaczeniu nr 3, że cygan «krętacz, matacz» ma w M.l.mn. -y ale to przecież inne zagadnienie); w tabeli I znajdzie odsyłacz do tabeli I b, tam zaś — jeśli w ogóle starczy mu cierpliwości — dowie się, że rzeczowniki osobowe na -n mają M.l.mn. na -ni (a więc Cygani, wbrew słowniczkom ortograficznym, wbrew np. Poradnikowi gramatycznemu, wbrew opinii prof. dra Doroszewskiego 2, wreszcie wbrew przykładom w samym Słowniku, gdzie cytowane są tylko formy l.mn. Cyganie). Rozpisałem się szeroko o tym jednym przykładzie po prostu dlatego, że — niby w soczewce — skupia on istniejące, powtarzam, dość rzadko — niedostatki działu gramatycznego. A mianowicie: niektóre informacje są zbyteczne (ale to trudno uważać za wadę, zawsze lepiej więcej informacji niż za mało), niektórych brak, niektóre wreszcie są mylne. Dodatkowo stwierdziliśmy, że — o ile w zory deklinacyjne i koniugacyjne są nader pożyteczne (oczywiście abstrahujemy od drobnych braków, jakie zauważyliśmy na przykładzie Cygan — bohater), o tyle rubrykowane tabele nie stanowią informacji dostatecznie poglądowej i podanej przejrzyste, jeśli chodzi o czytelnika z tzw. szerszych warstw społecznych, a wszak dla niego głównie — choć nie wyłącznie — informacje te są podane. Same przez sie zaś tabele deklinacyjne i koniugacyjne, jak już napisałem, ulożone pomysłowo, stanowią cenną próbę schematyzacji polskich form fleksyjnych, nie pozbawioną wartości dla potrzeb cybernetyki. 2 W. Doroszewski: „O kulturę słowa. Poradnik językowy”, t. II, Warszawa 1968. Na str. 446 autor mówi wyłącznie o postaci M.l.mn. Cyganie. Wzory deklinacyjne zawierają natomiast jedną co najmniej lukę. Oto w deklinacji żeńskiej miękkotematowej niewątpliwie odrębną grupę stanowią rzeczowniki z charakterystycznym wołaczem na -u: mamusiu, ciociu. Wyróżnia je zarówno wspólna cecha formalna (końcowe a po spółgłosce miękkiej), jak i znaczeniowa (rzeczowniki zdrobniale). W dziale nazw własnych liczba takich formacji jest niemal nieograniczona (Ania, Basia, Ela, Gienia, Józia, Wacia ... itp.), nazw pospolitych jest mniej, ale bez dłuższego namysłu można ich wymienić kilkanaście, zamieszczonych oczywiście w Słowniku: babcia, babunia, ciocia, ciotunia, ciotusia, córcia, córunia, córusia, gospośia, kicia, kiciunia, kizia, mamcia, mamusia, mamunia, mamula, niania, modnisia. Spośród tych 18 hasel (nie wyczerpujących ogółu omawianych pozycji) tylko 6 (mamusia, mamcia, mamula, mamunia, t. 4 oraz babcia i babunia, t. 1) opatrzone wskazówką, że wołacz kończy się na -u. Trudno powiedzieć, że zależało to od redaktora tomu, skoro w tymże tomie 1. babcia ma oznaczony wołacz, a ciocia, córusia i inne formy n i e, podobnie w tomie 4 znajdziemy owo -u przy hasłach mamusia, mamcia itp., nie spotkamy go zaś przy niani, lalusi itp. Sądzę, że albo należałoby tę wskazówkę gramatyczną podawać konsekwentnie przy wszystkich hasłach wymienionej tu grupy, albo też — zamiast odsyłać czytelnika do wzoru deklinacyjnego niedziela — zamieścić, jak to sugeruję na początku tego ustępu, osobny wzór, np. ciocia. Tak jak jest obecnie, każdy czytelnik, szukający wskazówki gramatycznej, a może być nim zarówno Polak, jak cudzoziemiec³, nieźle nawet znający literacką polszczyznę, skierowany do wzoru niedziela utworzy wołacz błędnie: ciocio, córcio, kicio itp. Postulat wyodrębnienia wzoru ciocia wydaje mi się w pełni usprawiedliwiony. W Formach fleksyjnych zamieszczono dwa osobne wzory odmiany miękkotematowej: niedziela i tęcza (zresztą uczyńiono to słusznie), różniące się tylko tym, że od niedziela mamy formy na -i (niedzieli), a od tęcza na -y (tęczy). Tymczasem wzór ciocia ma po pierwsze zgola odmienną, charakterystyczną końcówkę wołacza -u, a po drugie dla laika — a wszak głównie do niego adresowane są uwagi gramatyczne — postaci graficzne typu tęczą, niedzielą, tęczami, niedzielami z jednej strony, z drugiej zaś ciocią, ciociami nie są identyczne (w istocie rzeczy chodzi tu, jak wiemy, o różnicę między spółgłoskami miękkimi tylko funkcjonalnie i fonetycznie). Skoro już jesteśmy przy tym typie rzeczowników, warto wspomnieć, że można by dyskutować, czy słusznie opuszczono takie np. hasła, jak dzidzia (a jest dzidzi, dzidziuś i dzidziusiek, ale już nie dzidziulek), nianiusia (któż nie zna słów Tuwima: „(...) prosząc, nianiusiu, mów dalej mów!” — chodzi oczywiście o znaną pieśń Bajki), pięknisia (Słownik zna tylko postać męską pięknisi), czy wreszcie sucia. Tak określają swoje pu- ³ Takim był np. dr K. Oliva z Pragi, znany czeski polonista, który oczywiście zna formy ciociu, gospośiu, ale sam zwrócił mi uwagę na niewłaściwe ujęcie tego szczegółu w Słowniku. pilki wszyscy dziś chyba właściciele — a zwłaszcza właścicielki — suczek. Rozumiem jednak, że opuszczenia są nieuniknione. Te bardzo szkicowe uwagi gramatyczne zakończę jednym jeszcze spostrzeżeniem. Istnieje kilka czasowników z międzysamogłoskowym j w zakończeniu tematu, typu śmieję się : śmiać się : śmieli się lub śmiali się. Chodzi oczywiście o obecność formy imiesłowu na -ł, -l, tzn. o alternację form z a (śmiali się, lali), historycznie uzasadnionych oraz z e (śmiali się, leli), powstałych wtórnie przez analogię do wymiany e : a pochodzących z tzw. jat’ (biały : bielszy). Prof. Doroszewski uważa obie formy (lali, leli) za poprawnościowo równorzędnę⁴, podobnie traktują sprawę różne wydawnictwa poprawnościowe⁵. Pobieżna obserwacja poczuła nadto, że formy śmiali, leli przeważają w Warszawie i w Polsce centralnej, a śmiali, lali w Krakowie i na południu, wraz ze Śląskiem. Dość charakterystycznie brzmi takie np. zestawienie: popularna piosenka (trojak śląski) ma formę z a: „zasiali górale żyto (...)” a znów znany wiersz Tuwima prezentuje postać z e: „I za boki się ujęli — i śmiali się, śmiali, śmiali” (choć oczywiście poeta mógłby też zrymować pobrali — śmiali)⁶. Skoro istnieje obecność, to mogą powstać wątpliwości co do użycia danej formy. A jak się ustosunkowuje do tej sprawy Słownik? Cała rzecz w tym, że niejednolicie. Weźmy np. czasownik lać. Przy tej formie podstawowej oraz przy hasłach wylać, zalać, zlać brak jakiejkolwiek informacji co do postaci lali : leli itd., natomiast przy haśle polać mamy poleli a. (= albo) polali, przy odlać — odlali a. odleli (w odwrotnej kolejności, ale to nie jest istotne), przy podłać, obłać, odlać — też obie oboczne formy, tyle że podane albo w pełnym brzmieniu (odlali a. odleli), albo też skrótowo, bez powtarzania przedrostka (np. podłać, ~lali, a. ~leli, obłać ~ali a. obleli). Przy przelać mamy jeszcze dodatkowo (oprócz formy imiesłowu biernego, podawanej konsekwentnie w postaci ~any) formę 3 os. l.poj., a więc: leje, lali a. leli. Siać i czasowniki pochodne ujęte są o wiele jednoliciej: wszędzie tu (dosiać, obsiać, posiać, przesiać, wsiać, zasiać) podane są — w całości bądź w przejrzystym skrócie — formy na -ali albo -eli. Konsekwencja trochę się zachwiała przy wysiać, gdzie mamy rzadko spotykany w przyhasłowych wskazówkach gramatycznych nawias: wysiali (wysieli), a zupełnie zawiodła przy odsiać, gdzie brak poszukiwanej informacji, są natomiast (tylko przy tej formie omawianej rodziny czasownika) postaci: odsieje, odsiej. Przy czasowniku wiać i pochodnych znów niejednolitość. Podstawowe wiać nie ma w ogóle --- ⁴ W. Doroszewski: „O kulturze słowa. Poradnik językowy”, t. I, Warszawa 1962, str. 780—81. ⁵ Np. H. Gaertner, A. Passendorfer, W. Kochański: „Poradnik gramatyczny”, Warszawa 1961, str. 211—233 lub S. Szober: Słownik poprawnej polszczyzny, Warszawa 1958 (por. hasła lać, śmiać się, wiać itp.), który nadto odsyła czytelnika do artykułów w „Por. Jęz.” 1950, z. 2 i w „Jęz. Pol.” XII (1926), str. 95. ⁶ J. Tuwim: Pieśń o białym domu („Dzieła”, t. I: Wiersze, Warszawa 1955, str. 177—78). informacji co do form *wiali* a. *wieli*, ale może to dlatego, że ten czasownik w ogóle rzadko kiedy ma podmiot męskoosobowy (mówimy najczęściej o *wiatrach*, które *wiały*, a tu nie zachodzi żadna wątpliwość co do gloski *a*). Chyba jednak tak nie jest, skoro przy *zawiąć* — a ten czasownik też tylko wyjątkowo ma podmiot męskoosobowy — mamy informację: *~ wiali* a. *~ wieli*. Przy *zwiąć* — pełne formy: *zwiali* a. *zwieli* (redaktor tomu z pewnością miał w pamięci uczniów lub studentów, co to *zwiali* a. *zwieli* z zajęć...), ale znów przy jakże pokrewnym znaczeniowo *wywiąć* — tylko wskazówka co do imiesłowu biernego, a o formach *wywiali*, *wywieli* — cisza. Taka sama cisza przy *zaśmiać się*, *uśmiać się*, *roześmiać się*, a znów przy podstawowym *śmiać się* oraz *wyśmiać* — pełna informacja (*śmiali się* a. *śmiali się*, *wyśmiali* a. *wyśmiali*). Nie inaczej z *chwiać się* (są obie postaci) obok *zachwiać się* (brak form czasu przeszłego) oraz z *grzać*, *rozgrzać* (*się*), *zagrać* (*się*), *zgrzać się* — gdzie brak form czasu przeszłego, które pojawiają się przy *ograć*: *~ ali* a. *ogrzeli*. Ścisłość każe mi dodać, że w *Przykładach form fleksyjnych* na str. LXVII mamy właśnie wzór *grzać*, przy którym zaznaczono: *grzali* a. *grzeli*, ale wyraźnie ujęta na str. LXIII tegoż tomu 1. wskazówka odsyła czytelnika do t a b e l i II (s. LXX — LXXIV), a ta właśnie tabela „form prostych czasownika” podaje, że czasowniki grupy *X b*, do której zaliczają się wszystkie wymienione wyżej czasowniki, mają imiesłów przeszły na -ali (s. LXXIII) — i kropka. Niepodawanie więc tych form przy wielu hasłach jest niewątpliwym przeoczeniem. To samo można powiedzieć o pominięciu form obocznych rozkaźnika od *zrozumieć* (*zrozumiej* a. *zrozum*), skoro w tabeli mamy wyłącznie końcówkę -ej (s. LXX, II grupa czasowników), no i o innych podobnych szczegółolikach. Jednak jeśli chodzi o przejrzystość i przydatność (z wyżej podanymi zastrzeżeniami co do informacji w samych hasłach) tabeli koniugacji, to pragnę tu wyrazić jej autorowi duże uznanie. Nie ulega wątpliwości, że czytelnik odniesie z niej korzyści i nie będzie tak zniecierpliwiony, jak przy wędrowce po tabelach deklinacji rzeczowników. Przejdę do innych spraw, do doboru hasel. Każdy duży słownik (i gramatykę) można porównać do portretu danego języka, a zbiór słowników wydanych w znacznych odstępach czasu — do albumu z fotografiami tej samej osoby w różnym jej wieku. Patrząc na „portret języka polskiego” z przełomu w. XVIII na XIX, czyli przeglądając Słownik Lindego, w którym np. hasło *pociąg* jest tak zdefiniowane: «a) pociągnienie, b) wyciąganie po kim, ciężar, który ma dźwignąć», a *państwo*: «1. pańskość, pańska fantazya, arystokracya, 2. panowanie, rządzenie itd.» — doskonale oczywiście poznamy rysy polskości, ale ta postać Polaka odziana jest w kolorowy frak, ma na szyi wysoko zawisaną chustkę, żabot (trochę podobny noszą dziś niektórzy młodzieńcy...), nie ma jeszcze pojęcia o „drodze żelaznej” i wielu innych rzeczach. A oto portret wykonany sto lat później: z kart Słownika warszawskiego, określającego wyraz *lotnik* jako «pisemko ulotne» a *film* — «blona żelatynowa», nie znającego hasel *lotnisko*, *spółdzielnia, przeszkolić — wyziera obraz pana w sztywnym kołnierzyku i w takich mankietach, ze szpilką z ozdobnym lebkiem w krawacie, z laseczką w ręce. Zastanówmy się teraz z kolei, czy portret języka polskiego ukazany w najnowszym Słowniku (pod red. prof. W. Doroszewskiego) ma rysy rzeczywiście współczesne, czy wyraźnie odzwierciedla się w nim oblicze drugiej połowy XX wieku? W zasadzie z pewnością tak (przypominam, że nie chodzi mi tu o nowoczesność metody leksykograficznej, bo ta sprawa jest bezsporna), ale o dobór i zasób hasel. Tam, gdzie zdarzały się niewątpliwe opóźnienia (np. brak hasel cybernetyka, cybernetyczny w t. 1, frustracja w t. 2), widać chcę ich nadrobienia, bo oto w t. 8 pojawiło się hasło sfrustrowany (brak jednak czasownika sfrustrować się, sfrustrować). Co prawda — nie zawsze. Z pewnością owa cybernetyka i inne związane z tą dziedziną hasła ujrzymy w suplemencie, ale dziwić może, że choćby takie sprzężenie zwrotne, jakie często spotykane w publicystyce, nie pojawiło się ani w t. 8 (przy hasle sprzężenie), ani w 10 (z 1968 r., przy hasle zwrotny). Powtarzam jednak, wysiłki twórców Słownika należy ocenić pozytywnie. Nie brak w tym dziele wyrazów języka potocznego, np. babka «dziewczyna, kobieta», kociak (prawdę mówiąc definicja «kobieta o wyzywającym wyglądzie, ubrana modnie, ekscentrycznie» jest trochę przejaskrawiona), koleś, wapniak «stary człowiek», a także środowiskowych, jak np. przecena (z dziedziny handlu), naukowych, np. kiur (pierwiastek chemiczny) itp. Co prawda każdy leksykograf wie, że jego walka z umykającym czasem, próba uchwycenia na kartach wielotomowego dzieła najnowszej, doprawdy współczesnej postaci języka wraz ze wszystkimi odcieniami znaczeń poszczególnych wyrazów, z pełnym zestawem frazeologii — jest z natury rzeczy skazana na porażkę. Autor (indywidualny czy zbiorowy) słownika, nad którym trzeba przecież pracować całe lata — musi ten pojedynek przegrać i rzecz w tym jedynie, by owa porażka była możliwie najlżejsza. Tę samą myśl wypowiedział prof. dr W. Doroszewski w słowach: „Nowych wyrazów przybywa stale i każdy słownik w stosunku do chwili, w której się ukazuje, jest trochę spóźniony” 7. Skoro więc sam redaktor naczelny potwierdza fakt pewnego opóźnienia, niech mi będzie wolno jeszcze parę słów na ten temat napisać. Może się zdawać, że mówię wyłącznie pro domo mea, gdy mianowicie upominam się o nieobecne w Słowniku hasła slawistyczne, ale chyba jednak jest jakimś rysem — może nie najistotniejszym, ale wyraźnym — naszych czasów, że właśnie w ciągu ostatnich lat, powiedzmy, dwudziestu, piętnastu zaczęły się w Polsce rozwijać poszczególne działy filologii słowiańskiej. Na podobiznie życia kulturalnego narodu w okresie od wyzwolenia — fakt ten z pewnością stanowi jakiś drobny bodaj akcent. A tymczasem w Słowniku mamy np. arabistę i arabistykę (i dobrze, że tak jest!), --- 7 Polski krajobraz językowy — rozmowa z prof. Witoldem Doroszewskim (rozmawiał H. Jezierski), „Tygodnik Kulturalny”, 1969, nr 14 (z 6 IV). mamy Buszmana i Buszmena (co prawda nie wiem czemu, bo te nazwy własne nie są uwikłane w żaden związek frazeologiczny), nie znajdujemy natomiast hasel: bohemista (jest tylko bohemistyka), bohemizm; bohemizować Słownik zna tylko w przestarzałym znaczeniu «prowadzić życie w stylu bohemy» (mój Boże, a przecież uczony, będący — obok innych specjalności — także bohemistą i żywo zajmujący się bohemizmami figuruje jako zastępca przewodniczącego Komitetu Redakcyjnego Słownika...), nie znajdziemy dalej białorusycystyki lub białorutenistyki (jest białorusycyzm), bulgarysty, bulgarystyki, jugoslawistyki, sorabistyki (jest zaś np. semitystyka, sinologia, sinolog, japonistyka); trochę łaskawiej niż z Bułgarami, Czechami, Łużyczanami, Jugosłowianami obszedł się Słownik z Ukraińcami: brak wprawdzie ukrainisty i ukrainistyki, ale mamy ukrainizm i ukrainizować. Zgola inny dział słownictwa, o który bym się chciał trochę upomnieć, to słownictwo potoczne. Owszem, częściowo uwzględnione, ale czy nie za skromnie, zwłaszcza wobec obfitości wyrazów doprawdy przestarzałych i rzadkich (jak np. ambitnik, armatny, konflagrata, kramek, skrzypie, sprować itd.)? Jeśli chodzi o połączenia wyrazowe, nie ma tych jakże popularnych: być na bańce, duża buźka, śmierć frjerom (jakże ponure w swej wymowie hasło, znamienne dla pewnego typu ludzi; w imię sprawiedliwości dodaję, że Słownik podał np. zwrot chodzić na rzęsach). Podobnie ma się rzecz z poszczególnymi wyrazami. Proszę sobie wyobrazić, że nie ma w Słowniku nastolatka (czy też nastolatki), chociaż redaktor naczelny poświęcił temu neologizmowi osobny artykuł¹, nie ma bomby w znaczeniu «pała, dwója» (żargon uczniowski), lamać się w znaczeniu «bić się z myślami», nie ma m.in. rzeczownika cizia (chociaż, jak wspomniałem, jest koleś). Ten ostatni wyraz skłania mnie do zrobienia pewnej uwagi o charakterze dyskusyjnym. Stoi on na pograniczu strefy wyrazów wulgarnych i o nich właśnie chcę mówić, jednocześnie jak najenergiczniej zastrzegając się, że jestem szczerym przeciwnikiem wulgaryzowania mowy, że razi mnie nadmiar tzw. łaciny zarówno w języku potocznym, jak i w tekstach literackich. Musimy jednak stać na gruncie rzeczywistości, a jest faktem, że wiele wyrazów wulgarnych, choćby ten jednosylabowy, wypisywany kredą lub ołówkiem we wszystkich możliwych i niemożliwych miejscach (zwykle nieortograficznie), uwikłany w liczne związki frazeologiczne (oczywiście też wulgarne, niemniej arcypospolite) — bez wątpienia należy do współczesnego języka, a właściwie do słownictwa podstawowego. Jeżeli np. umieszczamy w Słowniku sporadycznie użyty przez Słowackiego rzeczownik spokojnik, a umieszczamy wyłącznie dlatego, że użył go wielki poeta (i czynimy, jak sądzę, słusznie), to doprawdy można się zastanowić, czy nie należy w znacznie szerszym, niż to uczyniono, zakresie uwzględ- ¹ W. Doroszewski: „O kulturę słowa”, t. II (por. odnośnik 2), Nastolatki, str. 331—332. nie w Słowniku powszechnie używane, niestety, słownictwo wulgarne i odpowiednią frazeologię. Nie można nazwać Słownika warszawskiego zbyt libertyńskim, ale w porównaniu z nim najnowszy Słownik jest zadziwiająco pruderyjny. Dobrze rozumiem intencje jego twórców, intencje natury wychowawczej, dydaktycznej. Wiemy wszyscy, że istnieją słowniki języka narodowego jeszcze bardziej puryteańskie, w szczególności wydawane w Związku Radzieckim. Warto uprzytomnić sobie, że wielotomowe słowniki języka rosyjskiego (Dala i Uszakowa) w ogóle nie notują czteroliterowego rzeczownika na ż, mimo jego wielkiego rozpowszechnienia i mimo że w swoich bardziej swobodnych utworach używał go sam Puszkin. Nasz Słownik w swoich szlachetnych — powtarzam: szlachetnych i częściowo uzasadnionych tendencjach dydaktycznych nie posunął się aż tak daleko, niemniej sam problem jest otwarty. I właśnie ze stanowiska dydaktycznego ma on i drugą stronę: są osoby, które używają wyrazów wulgarnych lub tzw. nieprzyzwoitych przez zwykłą nieświadomość, niewiedzę. Podobnie jeśli chodzi o cudzoziemców — słownik (w tym co prawda wypadku głównie słownik dwujęzyczny) ma obowiązek ostrzeżenia ich przed używaniem tych czy innych wyrazów niesalonowych, z którymi łatwo mogą się zetknąć. A uczyć to może tylko zamieszczając na swoich kartach odpowiednie hasła, oczywiście opatrzone stosownymi kwalifikatorami (np.b. *wulg.* !!). Myślę, że sprawa zasługuje na osobny artykuł lub referat. Wspólny mianownik pewnego — proszę wybaczyć to określenie — odwracania się od rzeczywistości językowej ma z poruszoną tu kwestią lekko zaznaczającą się w Słowniku tendencja do pomijania wyrazów niepoprawnych lub niewłaściwych użyć pewnych form. Jak już kiedyś wspomniałem w *Co piszą o języku?* Słownik pominał użycie wyrazu *alternatywa* w znaczeniu «jedna z możliwości» (zgoda, to błędne użycie, ale jakże rozpowszechnione), pominał rusycyzm *nabór*, nie zamieścił zwrotu *w oparciu o*, co krok spotykany w mowie i piśmie ⁹. I raz jeszcze podkreślам: można i trzeba przy tego typu wyrazach i wyróżnieniach (a podałem tylko małąńkę próbkę) umieszczać ostrzegawcze lub perswadujące kwalifikatory (np. przy *specyfika* mogło być: „lepiej odrębność, zespół swoistych właściwości” itp.), ale chyba nie należy stwarzać pozorów, że one nie istnieją. Przecież w założeniach swoich Słownik przewidywał podawanie form niewłaściwych, skoro w wykazie znaków (s. CLIX, t. 1) spotykamy pozycję: [!] — *wyraz rażący, forma rażąca* (nawiasem mówiąc, w tekście Słownika oznaczenia tego niemal nie widzi się). Są hasła opatrzone objaśnieniami z zakresu kultury języka, np. *czolgista*: „lepsza byłaby forma *czolgowiec*”, *przecena*: „neologizm środowiskowy”, *pięćdziesiąte lata* (hasło pięć- ⁹ Nieco dziwi, że również Słownik frazeologiczny j.p. prof. dra S. Skorupki (Warszawa 1967—1968), obfitujący w zwroty starsze lub nawet b. rzadkie, również pomija *w oparciu o*. dziesiąty): „typ wyrażenia upowszechniający się”, dwudzieste lata (hasło: dwudziesty): „pod wpływem odpowiednich wyrażeń rosyjskich i niemieckich”. Tego typu uwagi i pouczenia są bardzo sympatyczne, świadczą o szczerym zaangażowaniu emocjonalnym i dydaktycznym twórców Słownika, wyciskają na dziele osobiste ich piętno (charakterystyczna jest różnica w ocenie dwu ostatnich wymienionych pozycji, de facto zupełnie analogicznych; najwidoczniej z upływem czasu stanowisko Redakcji nieco się zmieniło, co jeszcze bardziej zbliża czytelnika do Słownika, jako do księgi pisanej przez żywych, czujących ludzi). Ale byłoby jeszcze lepiej, żeby tego typu oceny pojawiały się częściej i żeby — jak napisałem — szerzej uwzględniono powszechnie spotykane w użyciu wyrazy tzw. niewłaściwe. Zapewne specjaliści z zakresu poszczególnych dziedzin życia mogliby mieć żal, że pewnych wyrazów brak lub że któraś definicja nie jest idealnie ścisła. Drobne uchybienia spotykamy też w zakresie specjalności popularnych. Weźmy np. słownictwo wojskowe. Jest działon (to się chwali!), jest baon (skrót od batalionu), czemu więc brak hasła dyon (analogiczny skrót słowa dywizjon)? Definicja czołgu nie jest najfortunniejsza: «opancerzony samochód bojowy na gąsienicach (...)», po pierwsze bowiem trudno nazwać — choćby używając określenia przybliżonego czołg — samochoodem, czyli autem, po drugie pamiętać należy, że istnieje też samochód pancerny i on raczej mógłby być nazwany „opancerzonym samochoodem” 10. W wypadku generała Słownik miał pecha: ranga generała istnieje w wojsku polskim około 350 lat, z czego tylko w ciągu lat 4 (1954—58) rozróżniano czwarty jej stopień: generał armii, wprowadzony przejściowo na wzór stopni w armii radzieckiej. I właśnie tom 2. Słownika (wydany w 1960 r.) zanotował ten przejściowy stan rzeczy: «ranga (...) obejmująca dziś w Polsce cztery stopnie: generała brygady, dywizji, broni i armii». Szkoda, że w tomie 3. nie sprostowano tej nieaktualnej już w chwili ukazania się tomu 2. informacji — w erratach. Zdarza się, że wyrazy obce traktowane są w Słowniku niezbyt jednolicie. Są tam — podkreślam z uznaniem — pozycje najnowsze (np. angledozer «spychak skośny»), ale w tymże samym 1. tomie hasło alienacja zawiera znaczenia wyłącznie prawnicze (raczej historyczne) a pomija jakie aktualne znaczenie psychologiczne; zamiast szeroko znanego kaskadera filmowego mamy: «kaskadier (rzadziej kaskader) akrobata, zwłaszcza cyrkowy (...)», omawiana dziś szeroko deontologia (np. kodeks deontologii, oczywiście lekarskiej) to tylko ogólnikowo określony «dział etyki, traktujący o obowiązkach moralnych», agrawacja również nie występuje w Słowniku w znaczeniu stosowanym przez lekarzy («subiektywne wyobrażmianie choroby»). Innego typu usterkę da się wytknąć hasłu ekspre- --- 10 Mała encyklopedia wojskowa (t. 1 A — J. Warszawa 1967) tak definiuje czołg: «opancerzony, gąsienicowy wóz bojowy z uzbrojeniem umieszczonym zwykle w wieży». Autorzy 1. tomu Słownika nie mogli oczywiście korzystać z tego słownictwa. sywny: oto przyniotnik ten powtarza się w grupie wyrazów, definiujących jego znaczenie («służący wyrażaniu; ... sugestywny, wyrazisty; ekspresywny», t. 2). Ot, zwykle drobne przeoczenie, ale też ogromna większość moich uwag ma charakter marginesowy, co chlubnie świadczy o ogólnym wysokim poziomie dzieła. Jak czytelnik chyba zauważył — wysunięte tu zastrzeżenia omawiają to tylko, co porównać można do drobin pyłku na gladkiej, pięknie politurowanej powierzchni drogocennego sprzętu, jakim jest i pozostanie Słownik. Mowa oczywiście o edycji monumentalnego Słownika języka polskiego pod naczelną redakcją prof. dra W. Doroszewskiego z udziałem trzydziestoosobowego zespołu redakcyjnego i kilkudziesięcioosobowej grupy specjalistów i recenzentów. Jesienią 1968 roku ukazał się tom 10 tego dzieła, obejmujący wyrazy zaczynające się na Wyg—Z, a więc ostatni, jeśli chodzi o zasadniczy zrąb edycji, w połowie zaś 1969 roku wyjdzie tom 11, uzupełniający (suplement). Waży dla kultury polskiej moment zakończenia prac nad Słownikiem znalazł odbicie w prasie periodycznej i codziennej, przy czym wyróżnić tu należy dwie grupy artykułów. Pierwszą z nich stanowią mniej lub więcej obszerne informacje o przebiegu uroczystości wyznaczającej zewnętrzne niejako ramy temu donioslemu wydawnictwu. Chodzi mianowicie o zorganizowaną w Państwowym Wydawnictwie Naukowym (począwszy od tomu 4. — edytorze Słownika) w dniu 5 maja 1969 r. uroczystość, w której — obok przedstawicieli PWN i Redakcji Słownika — wzięli udział czołowi przedstawiciele świata nauki, kultury i politycznego kierownictwa tych dziedzin życia. Główne przemówienie wygłosili kolejno: dr J. Wolczyk, dyrektor PWN, prof. dr H. Jabłoński, minister oświaty i szkolnictwa wyższego, oraz inicjator i naczelny redaktor SJP, prof. dr W. Doroszewski (przemówienia znajdzie czytelnik w niniejszym numerze „Poradnika”, p.s. 358—370). Minister H. Jabłoński udekorował następnie orderami państwowymi (Sztandaru Pracy, Odrodzenia Polski i Krzyżami Zaslugi) troje członków redakcji naczelnej i sześć osób z grona zespołu redakcyjnego; dalszych pięć osób otrzymało odznaki „Zasłużonego działacza kultury”, wręczono też kilka nagród pieniężnych. W imieniu udekorowanych przemawiała mgr H. Auderska. A oto kilka tytułów, pod jakimi ukazały się sprawozdania z tej pięknej uroczystości, w większości wypadków ozdobione zdjęciami: W 25-lecie Polski Ludowej: Fundamentalny Słownik Języka Polskiego — Uroczystość w PWN — Odznaczenia zasłużonych („Życie Warszawy”, nr 107), Zakończono edycję SJP — Uroczystość w PWN z udziałem tow. S. Olszowskiego — Wysokie odznaczenia dla twórców słownika („Trybuna Ludu”, nr 124), SJP — już w komplecie 11 tomów („Express Wieczorny”, nr 107), Wysokie odznaczenia dla autorów SJP („Żołnierz Wolności”, nr 106), Zakończenie prac nad SJP — Odznaczenia dla redaktorów („Słowo Powszechne”, nr 109). Analogiczne wzmianki zamieszczą prasa pozawarszawska. Drugą, jeszcze istotniejszą grupę artykułów tworzą nieco wcześniej zamieszczone wypowiedzi różnych autorów o nowym Słowniku. Są to bądź wywiady, bądź też opracowania samodzielne. Z umiejętnie przeprowadzonych i inteligentnie podanych wywiadów zanotować należy przede wszystkim rozmowę przedstawiciela „Życia Warszawy”, red. Andrzeja Wróblewskiego (w związku z dużą popularnością tego dziennikarza nie będzie chyba niedyskrekcją nadmienienie, że chodzi tu o dobrze znanego naszym czytelnikom Ibisu, redaktora Byków i byczków) z prof. dreem W. Doroszewskim: Pomnik języka polskiego ostatnich dwóch stuleci — „Życie” rozmawia z prof. dreem Witoldem Doroszewskim („Życie Warszawy”, nr 100). Red. Wróblewski nazywa nowy Słownik języka polskiego „największym osiągnięciem leksykografii poiskiej”, wydarzeniem, które „ocenia się skalą stuleci”. Odpowiadając na pytania, prof. Doroszewski przypomina, że 10 tomów obecnego SJP liczy 14 tys. stron wobec 4 i pół tys. stron (dużego formatu) słownika Lindego i przeszło 7 i pół tys. stron Słownika warszawskiego (warto raz jeszcze przypomnieć, że z uwagi na miejsce powstania i wydania wszystkie te trzy monumentalne dzieła leksykograficzne są „słownikami warszawskimi”, co pięknie świadczy o wieloletnich tradycjach kulturowych stolicy i jej środowiska językoznawczego — uw. A. S.) oraz że — mimo ogromnej liczby hasel zawartych w Słowniku warszawskim Karłowicza, Kryńskiego, Niedźwiedzkiego — tylko czwarta ich część, a może nawet mniej, weszła do Słownika obecnego zakończonego. Od czasu wydania Słownika warszawskiego — informuje prof. Doroszewski — przybyło w naszym języku dwadzieścia kilka tysięcy wyrazów, w tym około 5 tys. neologizmów powstałych w ostatnim ćwierćwieczu. A oto krótkie przypomnienie dziejów powstania obecnego Słownika: zaczęło się od przygotowania w Zakładzie Języka Polskiego Uniwersytetu Warszawskiego (tak jak dziś, prowadzonym przez prof. dra W. Doroszewskiego) suplementu do Słownika warszawskiego. Było to przed ostatnią wojną, druk tomu suplementowego miał się rozpocząć w pamiętnym — później i dziś — dniu 1 września 1939 roku. Zgromadzone materiały splonęły (ok. 60 tys. kart); w latach 1946—47 Zakład Języka Polskiego przystąpił do ich zrekonstruowania, ale wkrótce zapadła inna decyzja: należy opracować nowy słownik. Praca ta rozpoczęła się w 1950 r., na razie w bardzo skromnych warunkach lokalowych. Kolejne tomy dzieła ukazywały się stosunkowo szybko, zasadniczo w rytmie jednorocznym, bowiem tom 1. wyszedł w 1958 r., a 10. — w roku ubiegłym. Redaktor naczelny sądzi — i z pewnością sądzi słusznie — że Słownik winien być przydatny dla wszystkich. — „Wkładając tyle pracy w przygotowanie Słownika — kończy swą wypowiedź jego naczelny redaktor — chcielibyśmy, aby on był nie tylko podstawą dla autorów następnego słownika, ale również narzędziem oddziaływania społecznego”. Wywiad zawiera nadto cenną wiadomość, iż prof. Doroszewski oddał już do druku pracę o podstawach leksykologii¹. Jest to tekst wykładów monograficznych wygłaszanych przez Profesora w ciągu dziesięciu lat i formulujących teoretyczne założenia pracy leksykograficznej, słownikarskiej. Jak się wyraził autor, książka ta będzie stanowić teoretyczne „kulisy” Słownika. Drugi wywiad z prof. Doroszewskim, ładnie zatytułowany Polski krajobraz językowy, przeprowadził red. Henryk Jezierski (nr 14 „Tygodnika Kulturalnego”). Stwierdził on na wstępie, że jesteśmy „świadkami wydarzenia bądź co bądź niecodziennego w rozwoju naszej kultury”, ale że chyba „nie rozbudzono w takim stopniu zainteresowania opinii publicznej, na jakie edycja (Słownika Języka Polskiego) zasługiwała”, że ukazywaniu się „poszczególnych tomów Słownika nie towarzyszył należyty rozgłos”. Podobnie jak w rozmowie z red. Wróblewskim, prof. Doroszewski przeprowadza zwięzłe porównanie między Słownikiem obecnym a Słownikiem warszawskim (i częściowo Lindego), kładąc nacisk na dokładną dokumentację cytat, czyli na szczegółowe podawanie źródeł, włącznie ze stroną danej książki i jej wydaniem. Bez takiej dokumentacji ciągłość pracy słownikowej — rozmianej jako praca następujących kolejno pokoleń — jest właściwie niemożliwa. Słownik nasz — mówi dalej redaktor naczelny — na tle podobnych publikacji zagranicznych wygląda korzystnie, tempo pracy nad tym dziełem było wyjątkowo szybkie. Oceni to każdy, kto zna technikę pracy leksykograficznej. Wydrukowany Słownik jest tylko fragmen- ¹ Tytuł książki prof. dra W. Doroszewskiego brzmi: „Elementy leksykologii i remiotyki”. tem ogromnego materiału, jakim dysponowała redakcja. Materiał ten — wraz z uwagami i poprawkami redaktora naczelnego a także tzw. starszych redaktorów — będzie dla naszych następców świadectwem dokonanej w latach 1950—1969 pracy. Prof. Doroszewski stwierdza, że nigdy by nie dokonał tak olbrzymiej pracy (przy której „człowiek stale czegoś nowego się dowiadywał”), gdyby nie „kilkudziesięcioosobowy zespół ofiarnych, oddanych Słownikowi współpracowników, spośród których Profesor nieco szerzej wspomina o doc. drze J. Tokarskim, red. H. Auderskiej i nie żyjącej już red. Z. Łempickiej. Mówiąc o zamieszczonych w Słowniku nowych wyrazach prof. Doroszewski potwierdza nie zawsze i nie przez wszystkich należycie uświadamianą prawdę, że „każdy słownik w stosunku do chwili, w której się ukazuje, jest trochę spóźniony”. Red. Jezierski wyraził pewną wątpliwość co do użytkowo-normatywnej funkcji Słownika w związku z tym, że zawiera on sporo wyrazów starszych, obejmuje bowiem, jak wiadomo, materiał wyrazowy sięgający połowy XVIII wieku. Prof. Doroszewski wyjaśnił, że ten termin początkowy podyktowany został istniejącym stanem leksykografii polskiej. W Instytucie Badań Literackich powstaje słownik polszczyzny w. XVI (nadto tenże IBL wydał w wersji odwróconej słownik Maczyńskiego, pierwotnie łacińsko-polski). Zakład Językoznawstwa PAN w Warszawie przygotowuje słownik w. XVII i pierwszej połowy w. XVIII (dodajmy, że w krakowskiej pracowni PAN trwają prace nad częściowo już wydanym Słownikiem staropolskim, sięgającym do końca XV w.) — poczynając więc od drugiej połowy XVIII wieku powstawała luka, którą właśnie wypełnił Słownik obecnie ukończony. Spełniając natomiast postulat aktualności, Słownik na pierwszy plan wysuwa — przy definiowaniu i omawianiu poszczególnych haseł — znaczenie danego wyrazu dominujące właśnie dzisiaj, „zgodne z ogólnymi normami społeczno-językowymi”. Zresztą znaczenia wyrazów lub ich formy, dziś już przestarzałe, opatrzone są tzw. kwalifikatorami (przestarzałe, dawne). Wyrazów gwarowych, nieznanych w języku ogólnonarodowym, Słownik nie podaje. Zresztą — kontynuuje Profesor — gwarowa „różnorakość leksykalna jest (...) następstwem izolacji środowisk i będzie stopniowo ustępować w miarę wzmagania się (...) procesu integracji języka narodowego”. A co z wyrazami najnowszymi, powstałymi już po ukazaniu się poszczególnych tomów Słownika? Wiele ich znajdzie się w suplemencie, stanowiącym tom 11, jeśli za chodzi o dalsze perspektywy prac leksykograficznych, Profesor widzi je tak: w kierowanym przez prof. Doroszewskiego Zakładzie Językoznawstwa PAN powinna by powstać placówka, koordynująca wszystkie prowadzone w Polsce prace słownikowe oraz rejestrująca na bieżąco nowo powstałe wyrazy. Trzeba by też pomyśleć o indeksie wyrazów, zarejestrowanych we wszystkich wydanych dotychczas słownikach języka polskiego. Wreszcie na pytanie o praktyczne wskazówki w zakresie poprawności językowej Profesor odpowiada: praca kilkudziesięcioosobowego zespołu redakcyjnego Słownika trwająca lat blisko 20 jest oczywistym wzorem pracy nad kulturą języka. Praca ta zaś będzie owocować w ten sposób, że każdy, kto ma jakieś wątpliwości co do formy lub znaczenia danego wyrazu, sięgnie po Słownik i znajdzie tam poszukiwaną informację. Sam prof. Doroszewski, odpowiadając na pytania nadsyłane do radiowego Poradnika Językowego, często znajduje materiał do odpowiedzi właśnie wertując Słownik. Tak oto procentuje wielki kapitał pracy włożonej w poszczególne hasła Słownika i w cały jego układ. Dość charakterystyczne jest echo, jakie wywiad pt. Polski krajobraz językowy wywołał w tyg. „Kultura” (nr 15, Z prasy — Słownik języka polskiego). Jot, autor streszczenia wywiadu, skupia całą niemal uwagę na kwestiach poprawnościowych. Dowodzi to raz jeszcze, iż sprawy kultury języka nie są obce naszym dziennikarzom i publicystom, co oczywiście jest faktem społecznie pozytywnym. Jednocześnie wszakże widać stąd, jak daleka jest niefachowcom problematyka językoznawcza w sensie poznawczym oraz, jak jednostronnie — w pewnym przynajmniej stopniu, czy może raczej jak wąsko — tzw. szersze kręgi czytelnicze pojmują pracę nad kulturą języka. Jot, autor streszczenia wywiadu pt. Polski krajobraz językowy, pisze m.in.: „Prof. Doroszewski, jak na ogół językoznawcy, bardzo wstrzemięźliwie podchodzi do normatywnej funkcji uprawianej przez siebie dyscypliny. (...) Ale przecież zagadnienie sterowania rozwojem języka istnieje. Czyżby ta dziedzina — jako jedyna w kulturze narodowej — mimo swej wagi nie poddawała się żadnemu świadomemu kształtowaniu?”. Zadziwiające wprost nieporozumienie polega na tym, że autor, wymieniając nazwisko prof. Doroszewskiego, mówi właśnie o tym uczonym, który od wielu, wielu lat i ze szczególnym naciskiem podkreśla — nie tylko deklaratywnie, ale swoją rozległą działalnością naukową i społeczno-naukową — postulat jedności między teoretyczną a „sterowniczą” — że nawiąże do użytego przez p. Jot rzeczownika sterowanie — funkcją językoznawstwa 2 i który nie przestaje nawoływać do świądowego stosunku każdego z nas do języka ojczystego. Oczywiście, rozumiem, że panu Jot chodzi o kwestie czysto praktyczne, o „środki nadzoru i oddziaływania” (w dziedzinie poprawności językowej) — jak sam dalej pisze, — mogę też pojąć jego żal, że rozmowa prof. Doroszewskiego z red. Jezieriskim „nie objęła nieco szerzej także i tego przedmiotu”, ale zdumiewa mnie nieodróżnianie kwestii zasadniczych, podstawowych (myślę tu o konkretnej pracy językoznawców polskich, o ogromie ich wysiłku choćby w dziale leksykografii) od zależnych od nich, i owszem, ale wtórnych raczej zarządzeń natury, powiedziałbym, administracyjnej. Te posunięcia czysto praktyczne (poradnie językowe, podręczniki, wspomniane wyżej zarządzenia i przepisy) są funkcją prac podstawowych, sensu stricto poznawczych. Inaczej — zawiśli byb w próżni. Jeśli chodzi o dzienniki, piękny i rzeczowy artykuł ukazał się w „Głosie Pracy” (nr 118), autorem jego jest Walery Pisarek, tytuł zaś brzmi: Polskich wyrazów spis powszechny. Po krótkim przeglądzie dawniejszych słowników (Jana Mączyńskiego z w. XVI, Grzegorza Knapskiego z w. XVII, Michała Trotza Mownik polsko-niemiecko-francuski; z 1764 r., wielotomowe dzieła Lindego oraz J. Karłowicza, A. A. Kryńskiego i W. Niedźwiedzkiego) autor omawia sprawę starzenia się każdego z leksykonów i przystępuje do charakterystyki „słownika naszego pokolenia”, jakim jest właśnie SJP, opracowany pod redakcją prof. Doroszewskiego. Dalej czytamy o Słowniku, że „przewyższa on wszystkich swoich poprzedników nowością materiału, nowoczesnością opracowania, skrupulatnością naukową a także rozmiarami”. W. Pisarek zwięźle i rzeczowo opisuje przebieg prac nad Słownikiem (jak wiadomo, liczba kart słowni- kowych, podlegających dalszemu opracowaniu i selekcji, sięga kilku milionów) i charakteryzuje tekst Słownika. Liczby hasel (124 tys.) autor nie nazywa „zawrotną” (bo np. słownik angielski Webstera zawiera ich biśko cztery razy więcej), ale przypomina, że owe 124 tys. to znacznie więcej wyrazów niż używa jakikolwiek Polak („większość z nas posługuje się zaledwie kilkoma tysiącami wyrazów!”), a poza tym ważna jest kwestia właściwego opracowania poszczególnych hasel. Autor słusznie podkreśla, że w dzisiejszych czasach postępu technicznego i społecznego, kiedy --- 2 Redaktorowi Jot oraz innym czytelnikom interesującym się tą problematyką doradziłbym najgoręcej lekturę książki prof. dra W. Doroszewskiego: „Wśród słów, wyrażeń i myśli. Refleksje o języku polskim”, Warszawa 1966, w szczególności rozdziały: Język wspólnotą pracy, Uwagi o pięknie języka i jego poznawaniu, Sens społeczny nauki o języku. Skoro już mowa o tej pięknej książce, warto zanotować, że kilka jej rozdziałów (Zasady dyskusji naukowej, Poprawność języka a jego kultura i styl, Język a cywilizacja) zamieścił — częściowo ze skrótami — miesięcznik „Polska” (nr 2 z 1969 r.) ozdabiając całość dwiema doskonałymi fotografiami Profesora. Pod jedną z nich Redakcja zamieściła zwięzłą charakterystykę działalności naukowej i organizacyjno-naukowej prof. Doroszewskiego. Oczywiście nie brak tam wzmianki o „monumentalnym SJP, największym z dotychczasowych słowników tego (scil. polskiego) języka”. to stale powiększa się kraj osób mówiących do nas i piszących a zarazem słowa te odbierających, kiedy sami musimy używać zwrotów i wyrazów często niedostatecznie nam znanych, potrzeba istnienia słownika jest szczególnie wielka i jego rola społeczno-kulturalna niezwykle ważna. Fakt ogarnięcia przez Słownik okresu aż 200-letniego ma — według autora — swoje zle strony (np. rozmiar słownika), ale „też sporo dobrych”. Do tych ostatnich W. Pisarek zalicza możliwość śledzenia przez czytelnika Słownika zmian w zakresie znaczenia lub zabarwienia uczuciowego poszczególnych wyrazów (autor wspomina tu o haśle dziewczka). Mówi dalej o dokumentacji hasel, o kwalifikatorach stylistycznych, o informacjach czysto gramatycznych. Wyrażając się ogólnikowo o „informacjach, których Słownik dostarcza o każdym ze swych 124 tys. wyrazów” autor sądzi, że „ten i ów specjalista-językoznawca rad by widzieć tych informacji więcej”. Nikt, włącznie z redaktorem naczelnym, nie twierdzi, że Słownik j. pol. pod red. prof. W. Doroszewskiego jest absolutnie bezbłędny, w stu procentach idealny, ale to akurat zastrzeżenie W. Pisarka nie wydaje mi się słuszne. Dla językoznawcy właśnie dobór i układ materiału hasłowego jest źródłem informacji niezwykle obfitym. Może już raczej ktoś ze specjalistów niejęzykoznawców mógłby tu i ówdzie dopatrzeć się encyklopedycznej nieścisłości lub informacji niepełnej. Ale też właśnie słownik nie może zastąpić encyklopedii, zwłaszcza specjalistycznej, ich role tylko częściowo są zbliżne, w zasadzie słownik typu omawianego tu dzieła i encyklopedia służą celom nieco odmiennym a w pewnej mierze wręcz różnym. Swoją recenzję utrzymaną w tonie nader przychylnym autor kończy stwierdzeniem, iż Słownik — „podstawowa pozycja w bibliotece każdego językoznawcy-polonisty” (chyba nie tylko językoznawcy? — A.S.), a także zresztą „każdego, kto mówi i pisze po polsku” będzie przynajmniej do końca XX wieku spełniać rolę „wszechstronnego informatora o wyrazach współczesnej polszczyzny”; przytacza też życzenie wyrażone przez prof. dra Z. Klemensiewicza na trzy miesiące przed jego tragicznym zgonem: „Oby (Słownik) spełnił swoje społeczno-pedagogiczne posłannictwo (...)”, aby „stał się pożądanym, powszednim doradcą i pomocnikiem w naszych kłopotach językowo-stylistycznych”. Te właśnie życzenia są wymownym zaprzeczeniem obaw, które zdają się wyzierać np. ze słów omawianego powyżej głosu red. Jota z tyg. „Kultura”, powątpiewającego o funkcji doradczo-normatywnej Słownika. A.S. --- 2 Por. choćby artykułu niżej podsygnowanego w niniejszym nrze „Poradnika”. O dobrej formie współpracy Bardzo dziękuję obywatelce Marii W. z Chorzowa (jeżeli dobrze odczytuję nazwę miasta na trochę zatartym stemplu pocztowym) za nadesłanie informacji o tym, że na stronie 1337 tomu siódmego Słownika, który się ukazuje pod moją redakcją, jest błąd druku nie objęty „erratą” w tomie następnym, a mianowicie napisane jest „wielkiego roku” zamiast „wielkiego rodu”. Jest to niby drobiazg, ale drobiazgi są w życiu rzeczą ważną i oczywiście nam, pracownikom Słownika, zależy bardzo na tym, żeby błędów, nawet najdrobniejszych, było w Słowniku jak najmniej. Gdyśmy rozpoczynali lat temu blisko dwadzieścia pracę nad gromadzeniem materiałów do Słownika, było rzeczą oczywistą, że błędów uniknąć się nie da. Na pracę słownikową uzyskane zostały fundusze państwowe: to powiększało odpowiedzialność a jednocześnie świadczyło o tym, że wielkie przedsięwzięcia o charakterze kulturalno-oświatowym są możliwe do zrealizowania w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Wspominam o tym, bo sprawa ma charakter ogólny: kto chce psa uderzyć, kij zawsze znajdzie. Metaforycznym uderzeniem psa jest albo wykonywanie pożytecznej pracy, albo szukanie okazji do rozgoryczania się. Woleliśmy wybierać to pierwsze. Przyjemnie mi przekazać moim współpracownikom wyrazy uznania dla naszej pracy i życzenia na przyszłość przesłane mi przez autorkę omawianego listu. Każda praca jest dziś współpracą i za każdy drobny nawet objaw współpracy jesteśmy wdzięczni. Kuźnia, kuźniczy Mgr inż. G. z Poznania porusza w swym liście sprawę następującą. W literaturze technicznej używany jest często przymiotnik kuźniczy jako określenie odnoszące się do urządzeń i wyrobów kuźni. Wyraz kuźnia znaczy w tych wypadkach zakład przemysłowy lub oddział przemysłowy, w którym za pomocą maszyn, na przykład młotów mechanicznych, kuje się różne wyroby. Mówi się więc o maszynach kuźniczych, o wlewku kuźniczym. W redagowanym przeze mnie Słowniku Języka Polskiego forma kuźniczy objaśniona jest jako pochodząca od rzeczownika kuźnica, forma zaś kuzienny jako pochodząca od rzeczownika kuźnia. Korespondent stwierdza, że wyraz kuźnica nie jest już dzisiaj w technice używany, został on wyparty przez wyraz kuźnia, i to stwierdzenie popiera cytatami z prac technicznych. Wytworzyła się więc pewna asymetria formalna, bo rzeczownikowi kuźnia odpowiada przymiotnik kuźniczy, wiążący się geneitycznie nie z kuźnią, ale z kuźnicą. Czy należy wobec tego, pyta korespondent, dążyć do przywrócenia symetrii i używać jako przymiotnikowego odpowiednika wyrazu kuźnia formy przymiotnikowej kuzienny, czy też można traktować formy kuźniczy, kuzienny jako równorzędne i używać ich obu? — Zastanówmy się nad tym po pierwsze, jak się tłumaczą pod względem formalnym przymiotniki typu kuzienny i kuźniczy, po drugie nad tym, jakie czynniki pozajęzykowe odbijały się w ich historii, miały wpływ na tę historię. Istnieje pewna liczba rzeczowników na -nia, z poprzedzającą spółgłoską — takie mianowicie rzeczowniki jak studnia, kuchnia, stajnia, łaźnia, którym odpowiadają formy przymiotnikowe na -enny — studzienny, kuchenny, stajenny, łazienny (dawniej laziebny). W serii tych odpowiedniości historycznych mieszczą się formy kuźnia: kuzienny. Ale ta relacja form o wszystkim nie rozstrzyga. Są rzeczowniki na -nia, które nie mają odpowiedników przymiotnikowych ani na -enny, ani innych pochodnych, do takich należą na przykład wyrazy bieżnia, pełnia, kłótnia, próżnia (że rzeczownik pełnia odpowiada przymiotnikowi pełny, to co innego). Nie ma ścisłej odpowiedniości znaczeniowej między formami suknia — sukienny, bo sukienny wiąże się raczej z sukiem niż z suknią. Rzeczownikowi suknia odpowiadają rejestrowane w słownikach formy sukniany albo sukniowy; drzewo, na którym rosną wiśnie, to drzewo wiśniowe a nie wisienne ani wiśniane. Ten, kto chce popełnić zbrodnię, ma zamiary zbrodnicze, chociaż stosunek form zbrodnia: zbrodniczy nie jest normą. Jesteśmy dziś świadkami dość gwałtownego szerzenia się zakresu użycia przyrostka przymiotnikowego -niczy, czego objawem jest ukazywanie się takich form jak piekarniczy zamiast piekarski (nawet karniczy zamiast karny) i wielu innych podobnych, o których miałem już sposobność mówić. Pod względem historycznym przymiotniki na -niczy są odpowiednikami rzeczowników na -nik, ilustrują to takie oboczności jak tuczniczy: tucznik, stronniczy — stronnik, jalmużniczy: jalmużnik, a także rzeczowników na -ica, por. dziewica — dziewiczycy. Te ramy gramatyczne nie stanowią jednak dostatecznie mocnych zapór, które by zakreślały granice użycia przymiotników na -niczy. Przyrostek ten szerzy się siłą własnego rozprędu, niezależnie od tego, jaki był jego formalno-gramatyczny punkt wyjścia. Z dwóch form przymiotnikowych kuzienny: kuźniczy drugą odczuwamy jako bardziej współczesną, toteż nawet jeżeli wyraz kuźniczy wyszedł już z użycia, sam ten przymiotnik nie stracił swej żywotności i można przewidywać, że z dwóch form konkurencyjnych kuzienny: kuźniczy forma druga utrzyma się, pierwsza zaś zostanie zapomniana. Dwieście — trzysta, czterysta Ob. Alojzy Wiśniewski z Kowala w Ziemi Dobrzyńskiej pyta, dlaczego się mówi dwieście, a nie dwasta, ta forma byłaby zdaniem korespondenta poprawna — tak samo jak dwa dna, dwa okna, dwa sita — w których to wyrażeniach końcówka -a występuje zarówno w liczebniku, jak w rzeczowniku, łączącym się z tym liczebnikiem. Do tych przykładów można byłoby jeszcze dodać formy trzysta, czterysta, w których z liczebnikami trzy, cztery łączy się forma sta — liczba mnoga od sto na podstawie związku zgody (od połączeń z liczebnikiem pięć zaczyna się związek rządu: pięćset, sześćset itd.). Forma dwieście tłumaczy się tym, że jest to dawna liczba podwójna taka sama jak dwie niewieście w znanym przysłowiu zapisanym przez Kolberga: „trzy gęsi i dwie niewieście uczyniły jarmark w mieście”. W dzisiejszym języku polskim pozostały szczątkowo formy dawnej liczby podwójnej — takie jak ręce, oczy, uszy; są to nazwy przedmiotów z natury swej parzystych. Wyodrębnianie się pojęcia liczby nie związanej z jakimś konkretnymi przedmiotami dokonywa się w języku bardzo powoli. Dotychczas — choć sobie tego nieświadamiamy — nie ma w języku polskim ani jednego elementu, którego wyłączną funkcją byłoby oznaczanie liczby mnogiej. Forma kobiety z końcówką -y może oznaczać i liczbę mnogą, i dopełniacz liczby pojedynczej. W formie chłopi końcówką liczby mnogiej jest -i, ale z tą końcówką wiąże się jednocześnie znaczenie męskosobowe: obok oznaczającej mężczyzn formy chłopi mamy formę rzeczną snopy. Końcówka -e oznacza liczbę mnogą w takich formach jak świece, róże, talerze, żołnierze: w tym wypadku funkcja oznaczania pojęcia mnogości ograniczona jest do rzeczowników, w których końcowa spółgłoska tematu należy do spółgłosek stwardniałych (c, cz, sz, ź). Jakkolwiek weźmiemy przykład rzeczownika w liczbie mnogiej, zawsze się okaże, że z pojęciem mnogości (wielości) kojarzą się jakieś uboczne wyobrażenia o charakterze mniej lub bardziej konkretnym. Warto sobie z tego zdawać sprawę, żeby nie ulegać złudzeniom, że im więcej form w języku, tym lepiej. Czasem właśnie obfitość form sprawia kłopot: cudzoziemca na przykład nie można poinformować jednym zdaniem, jak się tworzy w języku polskim formy liczby mnogiej rzeczowników, bo różnorakość jest zbyt wielka — nie mówiąc już o częściach mowy innych niż rzeczowniki. Sarny — do Sarn Ob. E. B. z Częstochowy ma kłopoty z odmianą niektórych nazw miejscowości, bo nie wie, czy w dopełniaczu należy używać końcówki -ów, czy też formy czystego tematu danej nazwy. W niektórych wymienionych przez korespondenta wypadkach wątpliwość rozstrzygnąć łatwo, a nawet nie powinna ona w ogóle powstawać. Możemy powiedzieć tylko „jadę do Sarn”, nie do Sarnów — bo wyraz Sarna i jako rzeczownik pospolity ma taką odmianę. Tak samo: do Pabianic, nikt inaczej nie powie. Co do innych nazw można stwierdzić ogólnie, że brak końcówki -ów można tłumaczyć dążnością do zachowywania formy dawniejszej albo też po prostu przyzwyczajeniem do niej. W zakresie nazw miejscowości takich wypadków jest sporo. W okolicach Warszawy mówi się tylko: do Marek, do Gołąbek, do Lasek, w okolicach Radomia do Białobrzeg. Wahania co do tego, czy do Bieszczad czy do Bieszczadów rozstrzygnąłbym na rzecz formy pierwszej, bezkońcówkowej (jak do Karpat), chociaż forma Bieszczadów jak gdyby się szerzy. Korespondent wymienia jeszcze nazwy Herby, Ostrowy, Tychy, Murcki, Panki. Uzasadniona i urzędowo przyjęta jest odmiana: do Tych, do Murcek, do Panek. Do Murcków, do Panków byłyby to formy równie rażące jak do Marków zamiast do Marek. Co do nazw Herby, Ostrowy należy dać pierwszeństwo formom tradycyjnym w danych miejscowościach. Obie nazwy jako rzeczowniki pospolite mają w dopełniaczu końcówkę -ów: herbów, ostrowów i to mogłoby wywierać wpływ na ich odmianę jako nazw miejscowości. Zasadniczo opowiedziałbym się jednak za odmianą do Herb — taka też forma została przyjęta przez Komisję Ustalania Nazw Miejscowości. Taż Komisja uchwaliła odmianę: Ostrowy — do Ostrów, nie do Ostrowów. **Optymalizacja, optymizacja?** Ob. Stefan Owczarek z Warszawy prosi o wypowiedź co do tego, czy poprawniejsza jest forma optymalizacja czy też optymizacja. Obie te formy bywają używane, jak to formuluje korespondent, jako określenia wyboru optymalnych wielkości z pewnego zakresu danych. W publikacjach technicznych w ostatnich czasach daje się zauważać szerzenie się formy optymizacja, na przykład w wyrażeniu optymizacja posadowienia kierownicy. — Ten przykład nie usposabia życzliwie do omawianego terminu — w którymkolwiek z jego brzmień — to znaczy ani do optymizacji, ani do optymalizacji. W zacytowanym przez korespondenta wyrażeniu chodzi chyba o najlepszy sposób umieszczenia czy ostatecznie osadzenia — kierownicy. Po co tak prostą treść wyrażać stylem wyszukanym, a właściwie wynaturzonym i pretensjonalnym? Terminu posadowić używają architekci w znaczeniu «wykonać fundamenty pod budowlę, maszynę». Czy ten termin jest koniecznie potrzebny, co do tego nie mam pewności. W miesięczniku „Architektura” można na przykład przeczytać: „W Ameryce przyjęto jako regułę, że wieżowce można posadować tylko na gruntach skalistych”. Czy byłoby pod jakimkolwiek względem gorzej, gdyby się napisało, że fundamenty wieżowców można zakładać tylko na gruntach skalistych? Myślę, że byłoby to nawet lepiej, bo naturalniej i prościej. Wszelki termin specjalny wzmacnia więc środowiskową specjalistów, ale jednocześnie odgradza ich od języka, którym się posługuje ogół społeczeństwa. Należy dążyć do tego, żeby takich przegród było jak najmniej. Określenia optymalizacja czy też optymizacja są to pewnego rodzaju terminy techniczne używane w niektórych środowiskach, ale nie znane językowi ogółu. Pod względem budowy słowotwórczej lepsza się wydaje forma optymalizacja, za której podstawę można uważać przymiotnik optymalny mający znaczyć «najlepszy, najkorzystniejszy, najbardziej sprzyjający». Nie widzę jednak w ogóle koniecznej potrzeby używania tego obco brzmiącego przymiotnika zamiast zawierających tą samą treść określeń polskich. Weźmy na przykład zdanie: „Każdy gatunek rośliny (...) najlepiej rozwija się tam, gdzie znajduje warunki oświetlenia najkorzystniejsze dla siebie”. Zdanie to zawiera skończoną myśl nie wymagającą żadnych uzupełnień. Tymczasem w tekście, z którego biorę ten przykład, po słowach „najkorzystniejsze dla siebie” dodane są jeszcze słowa: „czyli optymalne”. Ten dodatek nic nowego nie wnosi, jest to tylko brzęknięcie obcym wyrazem obojętne pod względem treści informacyjnej. Forma przysłówkowa optymalnie znaczy «w najlepszy sposób» i właśnie tych polskich słów można by było użyć w zdaniu, którego autor wolał jednak formę obcą: „Państwowa własność zasobów wodnych rozwiązuje optymalnie problem gospodarki planowej”. Zresztą zdanie w ogóle zyskałoby na wyrazistości, gdyby się napisało trochę zmieniając jego budowę: „najlepszym sposobem rozwiązania zagadnienia gospodarki wodnej jest upaństwowienie (albo: uczynienie własnością państwową) zasobów wodnych”. Forma optymizacja wygląda na rzeczownik utworzony od czasownika optymizować (jak admiracja od admirować), ale takiego czasownika nie ma właściwie w użyciu (choć pewien autor posłużył się nim w zdaniu: „Starszy pan optymizuje”, które ma znaczyć, że starszy pan wypowiada się w duchu optymistycznym). Rekapitulując uwagi dotyczące omawianych form stwierdzimy, że jeżeli ma się dokonać wyboru między optymalizacją a optymizacją, to lepiej wybrać optymalizację; nie jest to jednak wyjście najlepsze ze wszystkich możliwych, bo często można, bez żadnego uszczerbku dla treści sformułować zdanie w ten sposób, że się nie nastroczy okazja użycia któregokolwiek z dwóch wymienionych terminów. Synowiec Ob. Józef Nowicki z Krakowa zwraca uwagę na to, że w dziełach historycznych książę Józef Poniatowski jest nazywany synowcem króla Stanisława Augusta, o córkach brata w stosunku do drugiego brata czyta się jako o synowicach, gdy tymczasem dziś w takich wypadkach używamy określeń bratanek i bratanica. Korespondent prosi o wyjaśnienie tej kwestii. Elementy wyjaśnienia tkwią właściwie w tym, co stwierdza sam korespondent pisząc o nazwach używanych dawniej i odpowiadających im nazwach dzisiejszych: synowica, synowiec są to nazwy przestarzałe, ale nie były one jeszcze takimi w wieku dziewiętnastym. Formy synowica używał Sienkiewicz w „W pustyni i puszczy”, Łoziński w „Prawem i lewem”, Jan Aleksander Fredro (zmarły w roku 1891) w komedii „Obce żywioly”, Adam Czartoryski (zmarły w roku 1823), formy synowiec — Sewer (Ignacy Maciejewski, zmarły w roku 1901), Marrené-Moszkowska (zmarła w roku 1903), Michał Baliński (zmarły w roku 1864). Form bratanek, bratanica używali Żeromski, Aleksander Świętochowski, Orzeszkowa, Kraszewski, Kruczkowski. Jak widać z nazwisk wymienionych autorów, okresem, w którym nazwy synowiec, synowica, i bratanek, bratanica jeszcze istniały obok siebie i były używane równolegle, była druga połowa wieku dziewiętnastego i pierwsze dziesięciolecie dwudziestego. Happening Inż. Jerzy Kubiatowski z Warszawy nadesłał ogłoszoną drukiem recenzję pewnej książki, w której to recenzji autor użył kilkanaście razy wyrazu happening. Zależy mi zawsze na tym, żeby dyskusje na tematy językowe nie prowadziły do osobistych konfliktów i nie wywoływały niepotrzebnych zadrażnień, dlatego często nie wymieniam nazwisk autorów omawianych tekstów. Ale w tym wypadku trudno zachować anonimowość, bo nie byłoby w końcu wiadomo, o co chodzi. Autorem zrecenzowanej książki jest ob. Leon Gomolicki, autorem recenzji ob. Henryk Berreza. Tytuł książki brzmi: „Wydarzenie”, który to wyraz jest niewątpliwie dla każdego czytelnika polskiego zrozumiały. Wyraz happening, którym tak często posługuje się recenzent, jest po prostu angielskim tłumaczeniem wyrazu polskiego. Jeżeli kiedy ma się ochotę, a nawet odczuwa się obowiązek protestowania przeciw używaniu w toku polskiej mowy niepotrzebnych wyrazów obcych, to właśnie w takim wypadku, jak w tej chwili omawiany. Czytamy na przykład, że „pierwszoplanową rolę kompozycyjną mitu zastąpił całkowicie happening, w którym Gomolicki dopatruje się formy adekwatnej do charakteru współczesnej rzeczywistości ludzkiej”. „Happeningiem jest zjazd naukowy, na którym zapomina się o sprowadzonym z daleka referencie. Happeningiem jest związek dwojga osób, jeśli jego sens wynika z czyjejś potrzeby mieszkaniowej. Happeningiem jest morderstwo bez żadnych motywów i happeningiem stałoby się nawet samobójstwo, skoro musiałoby to być samobójstwo nic nie oznaczające”. Happeningiem — to już dodaję od siebie — czyli po polsku mówiąc wydarzeniem bardzo nieprzyjemnym jest fakt, że czytając tekst napisany w języku polskim można w nim znajdować przykłady takiego stylistycznego zmanierowania, którego żadne względy treściowe nie usprawiedliwiają. Inż. Kubiatowski pisze w swym liście, że wyraz happening nie został umieszczony w naszym nowym Słowniku Języka Polskiego. Nie umieścimy go także w Suplemencie. ERRATA W zeszycie 7. „Poradnika Językowego” wymagają poprawienia następujące błędy drukarskie: zamiast: zawiero — s. 366—67, w. 1 od g. ma być: zawiera zamiast: remiotyki — s. 407, przyp. 1. ma być: semiotyki” MAŁY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO Pod redakcją S. Skorupki, H. Auderskiej, Z. Łempickiej Warszawa 1968, s. 1034 pł. 180 zł Podręczny słownik ogólny współczesnego języka polskiego. Zawiera ok. 35 000 haseł. Obejmuje słownictwo najczęściej używane, stanowiące zasadniczy zrąb wyrazów występujących w języku polskim: w literaturze pięknej, naukowej i w mowie potocznej. Podaje znaczenia i odcienie znaczeniowe wyrazów, użycia przenośne, synonimy, frazeologię, informacje morfologiczne i etymologiczne, zawiera bogaty materiał przykładowy. W części wstępnej, w rozdziale „Formy fleksyjne” zostały podane tabele tych form, czyli wzorce odmiany. Mały słownik języka polskiego opracowany został na podstawie materiałów do 11-tomowego słownika wydawanego w subskrypcji pod redakcją prof. dra Witolda Doroszewskiego. Przeznaczony dla najszerszego kręgu czytelników stanowi niezbędną pomoc w nauce i pracy wszystkich, którzy pragną mówić i pisać poprawną polszczyzną. WARUNKI PRENUMERATY CZASOPISMA PORADNIK JĘZYKOWY miesięcznik Cena prenumeraty krajowej: półrocnie 30.— rocznie 60.— Prenumeraty przyjmowane są do 10 dnia miesiąca poprzedzającego okres prenumeraty. Prenumeratę na kraj dla czytelników indywidualnych przyjmują urzędy pocztowe i listonosze. Czytelnicy indywidualni mogą dokonywać wpłat również na konto PKO Nr 1-6-100020 Centrala Kolportażu Prasy i Wydawnictw „Ruch”. Warszawa, ul. Wronia 23. Wszystkie instytucje państwowe i społeczne mogą zamawiać prenumeratę wyłącznie za pośrednictwem oddziałów i delegatur „Ruchu”. Prenumeratę ze zleceniem wysyłki za granicę, która jest o 40% droższa od krajowej, przyjmuje Biuro Kolportażu Wydawnictw Zagranicznych „Ruch”, Warszawa, ul. Wronia 23, konto PKO Nr 1-6-100024, tel. 20-46-88. Egzemplarze zdezaktualizowane można nabyć w Punkcie Wysyłkowym Prasy Archiwalnej „Ruch”, Warszawa, ul. Nowomiejska 15/17, konto PKO nr 114-6-700041 VII O/M. Bieżące oraz archiwalne numery można nabyć lub zamówić we Wzorcowni Wydawnictw Naukowych Pan-Ossolineum-PWN, Warszawa, Pałac Kultury i Nauki oraz w księgarniach „Domu Książki”. TYLKO PRENUMERATA ZAPEWNI REGULARNE OTRZYMYWANIE CZASOPISMA Por. jęz. z. 7 (272) s. 357—416; Warszawa 1969 Indeks 37140
a147bcd0-9847-49b9-8f10-54a50721e107
finepdfs
2.947266
CC-MAIN-2020-05
https://poradnik-jezykowy.uw.edu.pl/actions/download_document/817?type=scan
2020-01-28T02:16:53+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2020-05/segments/1579251737572.61/warc/CC-MAIN-20200127235617-20200128025617-00006.warc.gz
608,318,620
0.999847
0.999863
0.999863
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...
pol_Latn
{}
true
[ 108, 1757, 3806, 6008, 8916, 11649, 14204, 17145, 19864, 22796, 25583, 28110, 30519, 33172, 35235, 35620, 37544, 39916, 42833, 45675, 48274, 50791, 53811, 55275, 56901, 59792, 62762, 65012, 66670, 68796, 71619, 74572, 77442, 80396, 83297, 86155, ...
1
0
Ogłoszenia Duszpasterskie na XIX Niedzielę Zwykłą 1. Ze względu na nieodwracalną awarię maszyny drukującej Biuletyn Parafialny nie zdołaliśmy wydrukować na dzisiaj biuletynu. Dostępny jest jedynie w wersji elektronicznej na stronie internetowej naszej parafii www.maksymilian.grudziadz.pl . Z tego względu ofiary z dzisiejszej kolekty gospodarczej przeznaczymy na zakup nowego urządzenia. Za wszelkie ofiary składamy serdeczne „Bóg zapłać". 2. Niebawem obchodzić będziemy nasz parafialny odpust ku czci św. Maksymiliana Kolbe. Z tej okazji w dniu dzisiejszym po Mszach św. w naszym kościele odbędzie się spotkanie z doktorem Robertem Zadurą poświęcone życiu św. Maksymiliana. Doktor Zadura jest znawcą postaci patrona naszej parafii. Zapraszamy do pozostania w kościele po błogosławieństwie końcowym. – 3. W środę obchodzić będziemy patronalne święto naszej parafii. Sumie odpustowej o godz. 18 00 przewodniczyć będzie asystent generalny Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży w Polsce ks. dr Andrzej Lubowicki. Zapraszamy wszystkich mieszkańców do modlitwy za naszą wspólnotę parafialną za pośrednictwem naszego patrona św. Maksymiliana Marii Kolbego. Z racji Odpustu nie będzie Nowenny do MB Nieustającej Pomocy. 4. W środę po procesji odpustowej rozpocznie się w naszej parafii Wieczysta Adoracja. Trwała będzie przez całą noc do godz. 7 00 , następnie po Mszy św. o godz. 12 30 do godz. 15 00 i po Mszy św. o godz. 15 00 do godz. 18 00 . Plan Adoracji wywieszony jest w gablocie pod chórem. 5. W czwartek będziemy obchodzić uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Jest to święto nakazane i dlatego Msze Święte będą sprawowane w porządku niedzielnym. Tradycyjnie podczas każdej Mszy Świętej pobłogosławimy wieńce z ziół i kwiatów. 6. W przyszłą niedzielę gościć będziemy w naszej parafii ks. Maksyma Podlewskiego – proboszcza parafii NSPJ w Chersonie na Ukrainie, który głosić będzie kazania na wszystkich Mszach św. Będzie również zbierał ofiary do puszek na remont kościoła. Zbiórkę polecamy ofiarności wiernych. 7. W minionym tygodniu odeszły do wieczności: + Janina Trytek z ul. Śniadeckich 8, lat 84, + Jadwiga Ankiewicz mieszkająca dawniej przy ul. Korczaka 6, lat 81. Wieczny odpoczynek racz im dać Panie… BIULETYN PARAFIALNY Parafia Św. Maksymiliana Kolbe Grudziądz - Strzemięcin ul Wyspiańskiego 1 tel. (56) 46-53-334 www.maksymilian.grudziadz.pl e-mail: email@example.com Biuro parafialne czynne: poniedziałek, środę i piątek od 16.00 do 18.00 oraz w środę i piątek od 10.00 do 12.00 Nr 1118 11.08.2019 r. Plan Wieczystej Adoracji Na poszczególne godziny Adoracji zapraszamy w szczególności członków Ruchów i Stowarzyszeń naszej parafii oraz mieszkańców następujących ulic: 19 30 – 20 00 – Liturgiczna Służba Ołtarza 20 00 – 21 00 – VII Róża Różańcowa i KSM 21 00 – 22 00 – IV Róża Różańcowa 22 00 – 23 00 – III Róża Różańcowa, ul. Korczaka nr nieparzyste 23 00 – 24 00 – I Róża Różańcowa, ul. Korczaka nr parzyste 0 00 – 1 00 – II Róża Różańcowa, ul. Północna 1 00 – 2 00 – Akcja Katolicka i Ruch Rodzin Szensztackich, ul. Konopnickiej 2 00 – 3 00 – Bractwo św. Józefa i Wspólnota Modlitewno-Ewangelizacyjna Emaus, ul. Jackowskiego nr nieparzyste 3 00 – 4 00 – VI Róża Różańcowa, ul. Jackowskiego nr parzyste 4 00 – 5 00 – V Róża Różańcowa, ul. Śniadeckich nr nieparzyste 5 00 – 6 00 – VIII Róża Różańcowa, ul. Śniadeckich nr parzyste 6 00 – 7 00 – Pozostałe domki 13 30 – 15 00 – Apostolat Margaretka i Klub Seniora 16 00 – 17 00 – Grupa modlitewna Ojca Pio 17 00 – 18 00 – Parafialna Rada Duszpasterska i Gospodarcza Zapraszamy na Nabożeństwo Fatimskie W najbliższy wtorek 13 sierpnia na godz. 20 00 zapraszamy wszystkich parafian na kolejne Nabożeństwo Fatimskie połączone z Procesją Światła wokół naszego kościoła. Prosimy o zabranie ze sobą świec. Dekorację kwiatową wokół figury przygotuje Wspólnota Ojca Pio. Wprowadzenie i modlitwy do Matki Boskiej Fatimskiej – w kościele. Pierwsza Tajemnica Bolesna Różańca – prowadzą: Bractwo św. Józefa i Wspólnota Modlitewno-Ewangelizacyjna Emaus, którzy poniosą figurę do II stacji. Druga Tajemnica Bolesna – Żywy Różaniec, który poniesie figurę do III stacji. Trzecia Tajemnica Bolesna – Wspólnota Ojca Pio, która poniesie figurę do IV stacji. Czwarta Tajemnica Bolesna – Apostolat Margaretka i Klub Seniora, którzy poniosą figurę do V stacji. Piąta Tajemnica Bolesna – Rodziny Szensztackie i Akcja Katolicka, którzy poniosą figurę do kościoła. Na zakończenie Nabożeństwa ok. godz. 21.00 odśpiewamy Apel Jasnogórski. XXIV Piesza Pielgrzymka do Mokrego Parafia Rzymsko-Katolicka p.w. św. Józefa Oblubieńca w GrudziądzuMniszku oraz Zarząd Rejonowy Stowarzyszenia Rodzin Katolickich w Grudziądzu zapraszają wszystkich chętnych do udziału Pieszej Pielgrzymce z Grudziądza do Sanktuarium Maryjnego w Mokrem. Pielgrzymka wyruszy 15 sierpnia 2019 r. o godz. 7 00 z kościoła p.w. św. Józefa Oblubieńca w Mniszku Trasa Pielgrzymki przebiegać będzie: Drogą Kaszubską, Szosą Toruńską, ulicą Chełmińską, Toruńską, Sienkiewicza, Sikorskiego, Legionów, Paderewskiego i Kwidzyńską w kierunku Mokrego. Przy Kościele Podwyższenia Krzyża Świętego będziemy około godz. 8 00 , na wysokości kościoła Niepokalanego Serca NMP przy ul. Mickiewicza około godz. 8 30 , natomiast w Tarpnie przy Kościele NSPJ około godz. 9 00 . Suma Odpustowa w Mokrem będzie odprawiona o godz. 11 30 . Powrót do Grudziądza podstawionym autobusem MZK o godz. 13 30 . INTENCJE 12.08.2019 r. – 18.08.2019 r. Poniedziałek – 12.08.2019 r. 7 00 + Danuta Siemieniuk – popogrzebowa 8 30 Z prośbą o Boże błogosławieństwo i opiekę Matki Bożej dla Stanisława Nowakowskiego w 80 rocznicę urodzin i dla Mariana i Bernarda 18 00 + Mama Helena Ben Nsir (w 15 r. śm.) i ojciec Touhami i rodzice: Jarzębowscy i siostra Hanna Wtorek –13.08.2019 r. 7 00 + Jolanta Lipowska – popogrzebowa 8 30 O Boże błogosławieństwo, opiekę Matki Bożej, zdrowie i Dary Ducha Świętego dla syna i jego rodziny 18 00 + Mąż Zenon Zagórski (w 5 r. śm.) i Teresa Zagórska (w r. śm.) Środa – 14.08.2019 r. – św. Maksymiliana Marii Kolbego 7 00 + Elżbieta Zalewska – popogrzebowa 8 30 + Marta Manteufel – popogrzebowa 8 30 + Klara Bendig – popogrzebowa 18 00 Suma Odpustowa – za Parafian Czwartek – 15.08.2019 r. – Wniebowzięcie NMP 7 00 + Mama Klara Skorzybót 9 30 + Henryka Graczkowska (w 18 r. śm.) i zmarli z rodziny 11 00góra + Regina i Edmund Górscy i zmarli z rodziny Górskich i Rutkowskich 12 30 + Marek Bartnicki 15 00 + Tata i mąż Ryszard Grędzicki (w 9 r. śm.) 18 00 + Mąż Stanisław (z okazji urodzin), córki: Anna i Beata, rodzice: Koszewscy i Danielak Piątek – 16.08.2019 r. 7 00 + Marian Liżeński – popogrzebowa 8 30 + Piotr Ostrowski – intencja od lokatorów z ul. Śniadeckich 10 J 18 00 W intencji GMOP i opiekuna ks. Bartka Sobota – 17.08.2019 r. 7 00 + Zenobia Wilamowska – popogrzebowa 8 30 + Zygmunt i Stanisława Węgielewscy (w r. śm.) oraz Danuta Siemieniuk 18 00 + Bronisław Dziedziak – popogrzebowa Niedziela – 18.08.2019r. 7 00 Msza św. dziękczynno – błagalna dla Renaty i Grzegorza w 40 rocznicę ślubu, z prośbą o Boże błogosławieństwo i opiekę Matki Bożej Nieustającej Pomocy 9 30 + Mama Wanda Przeworska (w 9 r. śm.) i tata Bronisław Przeworski 11 00góra + Józef Jurek, Józef Popielarz i Marcin Pawłowski oraz Rozalia Popielarz i szwagier Nikodem Leszczyński 12 30 + Żona Halina i rodzice z obojga stron 15 00 + Fryderyk Gaj (w 2 r. śm.) 15 00 W podziękowaniu za otrzymane łaski, z prośbą o Boże błogosławieństwo, łaskę zdrowia i opiekę Matki Bożej dla Jana w 80 rocznicę urodzin – intencja od żony, wnuków i prawnuków 18 00 + Brat Adam Jutrzenka (w 9 r. ś.) oraz ojciec Albin Jutrzenka (w 1 r. śm.)
<urn:uuid:a2865918-9686-4ad3-a25c-f6d2c4b3fb55>
finepdfs
1.032227
CC-MAIN-2021-04
https://maksymilian.grudziadz.pl/www/biuletyn/2018/1118.pdf
2021-01-17T15:25:15+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703513062.16/warc/CC-MAIN-20210117143625-20210117173625-00344.warc.gz
434,238,809
0.999646
0.999756
0.999756
[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 3602, 7725 ]
1
0
Protokół nr LXII/22 z LXII Sesji Rady Gminy Rudziniec Data i czas posiedzenia: 20.01.2022 r., godz. 16.00 - 17.05 Miejsce posiedzenia: zdalny tryb obradowania Prowadzący obrady: Przewodniczący Rady Gminy Andrzej Szołtysik Sesja odbyła się w zdalnym trybie obradowania na podstawie art.15zzx ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych. Ad 1 Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym Przewodniczący Rady Gminy otworzył obrady LXII Sesji Rady Gminy. Uroczyście powitał wszystkich radnych i przedstawicieli Urzędu Gminy. Następnie przystąpił do sprawdzenia kworum. Oświadczył, że w posiedzeniu uczestniczyło 15 radnych, co wobec ustawowego składu Rady Gminy wynoszącego 15 osób stanowi quorum pozwalające na podejmowanie prawomocnych decyzji. Lista obecności stanowi zał. nr 1 do nin. protokołu. Ponadto w posiedzeniu uczestniczyli: Wójt Gminy Rudziniec – Krzysztof Obrzut Radca prawny - Michał Szachnitowski Dyrektor ZBGKiM - Krzysztof Szolich Inspektor ds. certyfikacji - Piotr Golombek Protokolant – Katarzyna Janocha Na 17 sołtysów w posiedzeniu uczestniczyło 15 sołtysów. W posiedzeniu nie uczestniczył sołtys sołectwa Ligota Łabędzka oraz sołtys sołectwa Rudziniec. Ad 2 Przewodniczący Rady Gminy przystąpił do przyjęcia wniosków do proponowanego porządku obrad, który stanowi zał. nr 2 do nin. protokołu. Wójt Gminy wystąpił z wnioskiem o wprowadzenie następującej zmiany do porządku obrad: - wprowadzenie pkt. 10a) Uchwała w sprawie uchwalenia wieloletniego programu gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Rudziniec na lata 2022-2026. Przewodniczący Rady Gminy poddał pod głosowanie zaproponowaną zmianę do porządku obrad. Zmiana do porządku obrad została przyjęta przy: Za – 15 głosów, Przeciw – 0 głosów, Wstrzymuję się – 0 głosów, w obecności 15 radnych. Porządek obrad: 1. Otwarcie LXII Sesji Rady Gminy Rudziniec i stwierdzenie jej prawomocności. 2. Przyjęcie wniosków do porządku obrad. 3. Informacja Przewodniczącego Rady Gminy. 4. Sprawozdanie Wójta Gminy z działalności między sesyjnej. 5. Sprawozdanie z działalności stałych komisji Rady Gminy. 6. Uchwała w sprawie ustalenia stawki jednostkowej dotacji przedmiotowej na rok 2022 dla Zakładu Budżetowego Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Rudzińcu przeznaczonej na utrzymanie budynków stanowiących zasób komunalny. 7. Uchwała w sprawie zmiany Uchwały nr LIII/445/2018 Rady Gminy Rudziniec z dnia 24 maja 2018 r. w sprawie określenia górnych stawek opłat ponoszonych przez właścicieli nieruchomości, którzy pozbywają się z terenu nieruchomości nieczystości ciekłych oraz właścicieli nieruchomości, którzy nie są obowiązani do ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rzecz Gminy Rudziniec. 8. Uchwała w sprawie zmiany uchwały Nr LIX/368/2021 Rady Gminy Rudziniec z dnia 16 grudnia 2021 r. w sprawie budżetu Gminy Rudziniec na 2022 rok. 9. Uchwała w sprawie zmiany uchwały Nr LIX/369/2021 Rady Gminy Rudziniec z dnia 16 grudnia 2021 r. w sprawie Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Rudziniec na rok 2022 i lata następne. 10. Uchwała w sprawie udzielenia dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków z budżetu Gminy Rudziniec w roku 2022. 10a) Uchwała w sprawie uchwalenia wieloletniego programu gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Rudziniec na lata 2022-2026. 11. Wolne wnioski i informacje radnych oraz sołtysów. 12. Zamknięcie posiedzenia. Ad 3 Przewodniczący Rady Gminy przystąpił do przedstawienia informacji Przewodniczącego Rady Gminy. Przewodniczący Rady Gminy przedstawił informację Przewodniczącego Rady Gminy, która stanowi zał. nr 3 do nin. protokołu. Ad 4 Przewodniczący Rady Gminy przystąpił do przedstawienia sprawozdania Wójta Gminy z działalności między sesyjnej. Wójt Gminy przedstawił sprawozdanie z działalności między sesyjnej, które stanowi zał. nr 4 do nin. protokołu. Ad 5 Przewodniczący Rady Gminy przystąpił do przedstawienia sprawozdania z działalności stałych komisji Rady Gminy. Przewodnicząca Komisji Rewizyjnej przedstawiła sprawozdanie z działalności komisji, które stanowi zał. nr 5 do nin. protokołu. Przewodnicząca Komisji ds. Budżetu i Gospodarki Gminy przedstawiła sprawozdanie z działalności komisji, które stanowi zał. nr 6 do nin. protokołu. Przewodniczący Komisji ds. Oświaty, Kultury, Zdrowia i Sportu przedstawił sprawozdanie z działalności komisji, które stanowi zał. nr 7 do nin. protokołu. Przewodnicząca Komisji ds. Ochrony Środowiska i Rolnictwa przedstawiła sprawozdanie z działalności komisji, które stanowi zał. nr 8 do nin. protokołu. Przewodnicząca Komisji Skarg, Wniosków i Petycji przedstawiła sprawozdanie z działalności komisji, które stanowi zał. nr 9 do nin. protokołu. Ad 6 Przewodniczący Rady Gminy przystąpił do podjęcia uchwały w sprawie ustalenia stawki jednostkowej dotacji przedmiotowej na rok 2022 dla Zakładu Budżetowego Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Rudzińcu przeznaczonej na utrzymanie budynków stanowiących zasób komunalny. Poinformował, że projekt uchwały został omówiony na wspólnym posiedzeniu komisji Rady Gminy w dniu 17 stycznia 2022 r. Członkowie komisji nie wnieśli uwag do przedstawionego projektu uchwały. I Wiceprzewodnicząca Rady Gminy odczytała tytuł w/w uchwały. Do projektu uchwały nie zgłoszono żadnych zapytań. Uchwała nr LXII/375/2022 w sprawie ustalenia stawki jednostkowej dotacji przedmiotowej na rok 2022 dla Zakładu Budżetowego Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Rudzińcu przeznaczonej na utrzymanie budynków stanowiących zasób komunalny, została przyjęta przy: Za – 15 głosów Przeciw – 0 głosów Wstrzymuję się – 0 głosów, w obecności 15 radnych. Ad 7 Przewodniczący Rady Gminy przystąpił do podjęcia uchwały w sprawie zmiany Uchwały nr LIII/445/2018 Rady Gminy Rudziniec z dnia 24 maja 2018 r. w sprawie określenia górnych stawek opłat ponoszonych przez właścicieli nieruchomości, którzy pozbywają się z terenu nieruchomości nieczystości ciekłych oraz właścicieli nieruchomości, którzy nie są obowiązani do ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rzecz Gminy Rudziniec. Poinformował, że projekt uchwały został omówiony na wspólnym posiedzeniu komisji Rady Gminy w dniu 17 stycznia 2022 r. Członkowie komisji nie wnieśli uwag do przedstawionego projektu uchwały. I Wiceprzewodnicząca Rady Gminy odczytała tytuł w/w uchwały. Do projektu uchwały nie zgłoszono żadnych zapytań. Uchwała nr LXII/376/2022 w sprawie zmiany Uchwały nr LIII/445/2018 Rady Gminy Rudziniec z dnia 24 maja 2018 r. w sprawie określenia górnych stawek opłat ponoszonych przez właścicieli nieruchomości, którzy pozbywają się z terenu nieruchomości nieczystości ciekłych oraz właścicieli nieruchomości, którzy nie są obowiązani do ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rzecz Gminy Rudziniec, została przyjęta przy: Za – 15 głosów Przeciw – 0 głosów Wstrzymuję się – 0 głosów, w obecności 15 radnych. Ad 8 Przewodniczący Rady Gminy przystąpił do podjęcia uchwały w sprawie zmiany uchwały Nr LIX/368/2021 Rady Gminy Rudziniec z dnia 16 grudnia 2021 r. w sprawie budżetu Gminy Rudziniec na 2022 rok. Poinformował, że projekt uchwały został omówiony na wspólnym posiedzeniu komisji Rady Gminy w dniu 17 stycznia 2022 r. Członkowie komisji nie wnieśli uwag do przedstawionego projektu uchwały. I Wiceprzewodnicząca Rady Gminy odczytała tytuł w/w uchwały. Do projektu uchwały nie zgłoszono żadnych zapytań. Uchwała nr LXII/377/2022 w sprawie zmiany uchwały Nr LIX/368/2021 Rady Gminy Rudziniec z dnia 16 grudnia 2021 r. w sprawie budżetu Gminy Rudziniec na 2022 rok, została przyjęta przy: Za – 15 głosów Przeciw – 0 głosów Wstrzymuję się – 0 głosów, w obecności 15 radnych. Ad 9 Przewodniczący Rady Gminy przystąpił do podjęcia uchwały w sprawie zmiany uchwały Nr LIX/369/2021 Rady Gminy Rudziniec z dnia 16 grudnia 2021 r. w sprawie Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Rudziniec na rok 2022 i lata następne. Poinformował, że projekt uchwały został omówiony na wspólnym posiedzeniu komisji Rady Gminy w dniu 17 stycznia 2022 r. Członkowie komisji nie wnieśli uwag do przedstawionego projektu uchwały. I Wiceprzewodnicząca Rady Gminy odczytała tytuł w/w uchwały. Do projektu uchwały nie zgłoszono żadnych zapytań. Uchwała nr LXII/378/2022 w sprawie zmiany uchwały Nr LIX/369/2021 Rady Gminy Rudziniec z dnia 16 grudnia 2021 r. w sprawie Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Rudziniec na rok 2022 i lata następne, została przyjęta przy: Za – 15 głosów Przeciw – 0 głosów Wstrzymuję się – 0 głosów, w obecności 15 radnych. Ad 10 Przewodniczący Rady Gminy przystąpił do podjęcia uchwały w sprawie udzielenia dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków z budżetu Gminy Rudziniec w roku 2022. Poinformował, że projekt uchwały został omówiony na wspólnym posiedzeniu komisji Rady Gminy w dniu 17 stycznia 2022 r. Członkowie komisji wnieśli uwag do przedstawionego projektu uchwały. Głosowanie odbędzie się nad zmienionym projektem uchwały. I Wiceprzewodnicząca Rady Gminy odczytała tytuł w/w uchwały. Do projektu uchwały nie zgłoszono żadnych zapytań. Uchwała nr LXII/379/2022 w sprawie udzielenia dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków z budżetu Gminy Rudziniec w roku 2022, została przyjęta przy: Za – 15 głosów Przeciw – 0 głosów Wstrzymuję się – 0 głosów, w obecności 15 radnych. Ad 10a Przewodniczący Rady Gminy przystąpił do podjęcia uchwały w sprawie uchwalenia wieloletniego programu gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Rudziniec na lata 2022-2026. Poinformował, że projekt uchwały został omówiony na wspólnym posiedzeniu komisji Rady Gminy w dniu 17 stycznia 2022 r. Członkowie komisji wnieśli uwag do przedstawionego projektu uchwały. Głosowanie odbędzie się nad zmienionym projektem uchwały. I Wiceprzewodnicząca Rady Gminy odczytała tytuł w/w uchwały. Do projektu uchwały nie zgłoszono żadnych zapytań. Uchwała nr LXII/380/2022 w sprawie uchwalenia wieloletniego programu gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Rudziniec na lata 2022-2026, została przyjęta przy: Za – 15 głosów Przeciw – 0 głosów Wstrzymuję się – 0 głosów, w obecności 15 radnych. Ad11 Przewodniczący Rady Gminy przystąpił do omówienia wolnych wniosków i informacji radnych oraz sołtysów. Radny H. Targowski odniósł się do zawiadomienia złożonego przez Wójta Gminy do prokuratury w sprawie sfałszowania podpisu syna na dokumentach dotyczących dofinansowania do wymiany pieca z Programu ograniczenia emisji na terenie gminy Rudziniec. Dodał, że stawką tego donosu jest próba wykluczenia nie tylko teraz, ale również w przyszłości z możliwości sprawowania mandatu radnego, albowiem osoba karana nie może pełnić takiej funkcji. Zwrócił uwagę, że haniebne jest to, że spory z płaszczyzny społecznej przenoszone są na płaszczyznę prywatną. Ad 12 Przewodniczący Rady Gminy zakończył obrady sesji zgodnie z porządkiem obrad o godzinie 17.05. Podziękował zebranym za udział. Na tym obrady sesji zakończono. Na tym protokół zakończono. Integralną część niniejszego protokołu stanowi płyta z nagraniem transmisji obrad sesji. Imienny wykaz głosowań stanowi zał. nr 10 nin. protokołu. ……………………………...………………………………………......... Data i podpis protokolanta data i podpis Przewodniczącego Rady Gminy
<urn:uuid:1f8bfd5e-03d3-4ab4-93de-7706e909c402>
finepdfs
1.102539
CC-MAIN-2024-22
https://bip.rudziniec.pl/download/attachment/438/lxii-sesja-20012022.pdf
2024-05-26T21:01:01+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971058973.42/warc/CC-MAIN-20240526200821-20240526230821-00147.warc.gz
107,446,955
0.999926
0.999946
0.999946
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2167, 4733, 7262, 9565, 11543 ]
1
0
Zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych | Karta informacyjna | Urząd Gminy w Komańczy tel.: 13 467 70 35 fax.: 13 467 75 00 | |---|---| | Data ostatniej aktualizacji karty | 26 sierpnia 2020 | | Odnośnik do e- formularza | Brak | | Opis sprawy | Zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w | | Kogo dotyczy | Brak | | Wymagane dokumenty | Wniosek o wydanie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych wraz z załącznikami 1. Dokument potwierdzający tytuł prawny wnioskodawcy do lokalu stanowiącego p 2. Pisemna zgoda właściciela, użytkownika, zarządcy lub administratora budynku wielorodzinnym. 3. Decyzja właściwego państwowego inspektora sanitarnego o zatwierdzeniu zakła 4. Pełnomocnictwo – w przypadku ustanowienia pełnomocnika wraz z potwierdzeni Wniosek należy złożyć z kompletem załączników, co najmniej 1 miesiąc przed planowa terminu ważności posiadanego dotychczas zezwolenia. Wniosek złożony bez wymaganych dokumentów i nieuzupełnionych w terminie 7 dni o art. 64 §2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kpa/. | | Formularze / Wnioski / Materiały do pobrania | Wniosek o wydanie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych Wzór oświadczenia o wartości sprzedaży napojów alkoholowych Do pobrania poniżej lub w pokoju nr 13. | Opłaty Jednostka / osoba odpowiedzialna Miejsce składania dokumentów Opłaty roczne za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych wynoszą: 525 zł– na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5 % alkoholu oraz piwa 525 zł– na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5 % do 18 % alkohol 2 100 zł– na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 18 % alkoholu. Opłaty w kolejnych latach ważności zezwolenia – uzależnione są od wielkości sprzedaży napoj Złożone oświadczenie stanowi podstawędo naliczenia opłaty rocznej za korzystanie z zezwole W zależności od tego, czy wartość sprzedaży napojów alkoholowych w roku poprzednim prze opłatę podstawowąlubpodwyższoną. | Lp. | Rodzaj sprzedanych napojów alkoholowych | Opłata podstawowa pobierana w przypadku, gdy wartość sprzedaży napojów alkoholowych nie przekroczyła progu ustawowego | |---|---|---| | 1 | kat. A, o zawartości do 4,5% alkoholu oraz piwa | przy wartości sprzedaży do 37 500 zł – opłata wynosi: 525 zł | | 2 | kat. B, o zawartości powyżej 4,5% do 18% alkoholu (z wyjątkiem piwa) | przy wartości sprzedaży do 37 500 zł – opłata wynosi: 525 zł | | 3 | kat. C, o zawartości powyżej 18% alkoholu | przy wartości sprzedaży do 77 000 zł – opłata wynosi: 2 100 zł | Opłatę roczną za korzystanie z zezwolenia (zezwoleń) w danym roku kalendarzowym należy uis do 31 stycznia, 31 maja oraz do 30 września danego roku – art. 11 1 ust. 7 ustawy. Wpłaty należy dokonywać na rachunek gminy nr 20 1130 1105 0005 2057 5820 0005 Bank Gosp pokój 13 Maria Błażowska tel: 13 467 70 35 wew. 35 firstname.lastname@example.org 1. W Urzędzie Gminy Komańczapokój 13. 2. Przez EPUAP – wniosek musi zostać podpisane podpisem elektronicznym kwalifikowanym lu Termin załatwienia sprawy Podstawa prawna Tryb odwoławczy Uwagi i dodatkowe informacje Z uwagi na złożoną procedurę wydawania zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, wnioski przed planowanym rozpoczęciem działalności. Ustawa z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholiz Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U Od decyzji stronie przysługuje prawo wniesienia odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławc Zezwolenie należy odebrać osobiście w Pokoju Nr 13 w Urzędzie Gminy Komańcza po okazaniu dow Wniosek opiniowany jest przez Gminną Komisję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych W przypadku udzielenia zezwolenia wnioskodawca odbiera decyzję osobiście oraz opłaca stos Przedsiębiorca który, zakończył sprzedaż napojów alkoholowych lub dokonał zmiany stanu f zezwoleniu jest zobligowany do zgłoszenia zmian organowi w ciągu 14 dni od powstania zmia Zezwolenie cofa się w przypadku: 1. nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad i warunków sprzedaży napojów alkoholowych sprzedaży i podawania alkoholu osobom nieletnim, nietrzeźwym, na kredyt lub pod zas sprzedaży i podawania napojów alkoholowych z naruszeniem zakazów określonych w a 2. powtarzającego się co najmniej dwukrotnie w okresie 6 miesięcy, w miejscu sprzedaży l związku ze sprzedażą napojów alkoholowych przez dany punkt sprzedaży, gdy prowadzący porządku publicznego, 3. wprowadzenia do sprzedaży napojów alkoholowych pochodzących z nielegalnych źródeł, 4. przedstawienia fałszywych danych w oświadczeniu o wartości sprzedaży napojów alkoholowy 5. popełnienia przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez osobę odpowiedzialną 6. orzeczenia wobec przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną albo osoby odpowiedzialnej za d prowadzenia działalności gospodarczej objętej zezwoleniem. Przedsiębiorca, któremu cofnięto zezwolenie może wystąpić z wnioskiem o ponowne wydani decyzji o jego cofnięciu. Zezwolenie wygasa w przypadku: likwidacji punktu sprzedaży, upływu terminu ważności zezwolenia, zmiany rodzaju działalności punktu sprzedaży, zmiany składu osobowego wspólników spółki cywilnej, niezłożenia oświadczenia o wartości sprzedaży poszczególnych rodzajów napojów alkoho dokonania opłaty w ustawowo określonych wysokościach i terminach (w tym wypadku prz ponowne wydanie zezwolenia nie wcześniej niż po upływie 6 miesięcy od dnia wydania decyz
<urn:uuid:08fd6b11-d1ed-4ad7-adcb-ff7b3798711b>
finepdfs
1.916016
CC-MAIN-2022-49
https://komancza.pl/bip/pdf/270
2022-12-07T04:30:58+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2022-49/segments/1669446711126.30/warc/CC-MAIN-20221207021130-20221207051130-00191.warc.gz
377,002,274
0.999932
0.999978
0.999978
[ "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1266, 3003, 5428 ]
1
0
Seminarium naukowe Pomiar kapitału ludzkiego – wyzwania i szanse dla zarządzania organizacją Pomiar ekonomicznej jakości kompetencji pracowników przedsiębiorstwa MODEL KL-ARK prof. dr hab. Anna Karmańska ZAGADNIENIA: 1. Powody myślenia o potrzebie stworzenia modelu KL-ARK 2. Rozumowanie leżące u podstaw konstrukcji modelu KL-ARK 3. Cele weryfikacji przydatności modelu KL-ARK 4. Koncepcyjne i techniczne aspekty badania przydatności modelu KL-ARK 5. Walory implementacyjne modelu KL-ARK 6. Dalsze plany związane z modelem KL-ARK Powody myślenia o potrzebie stworzenia modelu KL-ARK 1. Potrzeba wzbogacania instrumentarium służącego ocenie dokonań przedsiębiorstwa 2. Rosnąca rola zasobów niematerialnych zarówno tych raportowanych jak i nieraportowanych w sprawozdawczości finansowej 3. Zmiany w znaczeniu i naturze rachunkowości zarządczej wywołane ideą zrównoważonego rozwoju i społecznej odpowiedzialności biznesu 4. Nowe propozycje pomiaru dokonań przedsiębiorstwa są ważne, ponieważ różne miary dokonań: łączą działania z celami operacyjnymi i strategicznymi stanowią kluczowe komponenty raportowania zarządczego są użyteczne w argumentowaniu opinii wyrażanych przy podejmowaniu różnych decyzji 5. Zaciekawienie: W jaki sposób można oceniać kompetencje ludzi zatrudnionych w przedsiębiorstwie korzystając wyłącznie ze sprawozdań finansowych? Rozumowanie leżące u podstaw konstrukcji modelu KL-ARK Ramy koncepcyjne modelu KL-ARK obejmują: Aksjomat 1: kategorie finansowe oraz relacje między nimi charakteryzują różne aspekty wartości ekonomicznej kreowanej w przedsiębiorstwie i dlatego świadczyć mogą o ekonomicznej jakości kompetencji ludzi w tym przedsiębiorstwie zatrudnionych. Aksjomat 2: atrybuty zatrudnionych osób (kompetencje) , dzięki wykonywanej pracy przekładają się na artefakty (wartości, relacje, dynamiki, czynniki ryzyka) możliwe do odczytania ze sprawozdania finansowego Założenie 1: możliwe jest przedstawienie na tle misji, wizji i wartości oraz modelu biznesowego rozumowania odnoszącego się do zarządzania atrybutami zasobów ludzkich w przedsiębiorstwie, Założenie 2: możliwe jest wskazanie na kategorie sprawozdania finansowego umożliwiające wycenę atrybutów i artefaktów osób zatrudnionych Rozumowanie leżące u podstaw konstrukcji modelu KL-ARK Ramy koncepcyjne modelu KL-ARK obejmują: Założenie 3: wykorzystując sprawozdawcze kategorie finansowe – wyceniać można: wartość atrybutów zasobów ludzkich wniesionych, tj. pozyskanych stosownie do potrzeb przedsiębiorstwa, zdeterminowanych zamiarami gospodarczymi wartość atrybutów zasobów ludzkich kształtowanych, tj. nakłady ponoszone na dopasowywanie atrybutów zasobów ludzkich wniesionych do przedsiębiorstwa do jego potrzeb wartość artefaktów zasobów ludzkich pozyskanych, tj. nabytych od innych przedsiębiorstw z chwilą zakupu, przejęcia, innej jednostki lub jej zorganizowanej części; wartość artefaktów zasobów ludzkich powstających w przedsiębiorstwie Misja wizja wartości przedsiębiorstwa FINANSOWY POMIAR EKONOMICZNEJ JAKOŚCI ZASOBÓW LUDZKICH = SIŁA KORELACJI WNIESIONYCH I ROZWIJANYCH ATRYBUTÓW ZASOBÓW LUDZKICH Z ARTEFAKTAMI ZASOBÓW LUDZKICH Standaryzowanie procesów i działań przedsiębiorstwa i roli ludzi w tych działaniach Ustalenie pożądanych przez przedsiębiorstwo atrybutów zawodowych (pożądanych atrybutów zasobów ludzkich) Rynek kompetencji zawodowych Działania związane z utrzymaniem jakości atrybutów zasobów ludzkich i ich rozwojem dla potrzeb przedsiębiorstwa (Human Resourses) (rozwijane atrybuty zasobów ludzkich) WYCENA rozwijanych atrybutów zasobów ludzkich Organizacja działania w obszarze rekrutacji (Human Resourses) Działania wynikające ze strategii działania przedsiębiorstwa (fuzje, nabycia, alianse, kooperencja) Zatrudnione osoby, o określonych kompetencjach, potencjalnie do wykorzystania w przedsiębiorstwie (wniesione atrybuty zasobów ludzkich) WYCENA artefaktów zasobów ludzkich pozyskanych z innego przedsiębiorstwa WYCENA wniesionych atrybutów zasobów ludzkich Koszt usług obcych i inne koszty związane z rozwojem atrybutów zasobów ludzkich Koszt wynagrodzeń wraz z pochodnymi obciążeniami Sprawozdawcze kategorie finansowe identyfikujące synergicznie artefakty zasobów ludzkich Działalność operacyjna Działalność inwestycyjna Działalność innowacyjna Rozumowanie leżące u podstaw konstrukcji modelu KL-ARK 1. Model pomyślany został jako narzędzie, które może być ważne w przygotowywaniu tak zwanych zintegrowanych sprawozdań (obowiązkiem tego przygotowania zamierza się obarczyć w dużej mierze służby finansowo-księgowe w przedsiębiorstwie) 2. W modelu KL-ARK, pomiar ekonomicznej jakości zasobów ludzkich przeprowadza się: wskaźnikami elastyczności artefaktów i atrybutów zasobów ludzkich (tzw. metoda bezpośrednia, finansowa), siłą korelacji atrybutów zasobów ludzkich z artefaktami zasobów ludzkich (tzw. metoda pośrednia, statystyczna) – jeszcze niegotowa. Cele weryfikacji przydatności modelu KL-ARK 1. Czy model KL-ARK, służący pomiarowi ekonomicznej jakości kompetencji zasobów ludzkich w przedsiębiorstwie, jest koncepcją mającą walory implementacyjne, czy też jest wyłącznie konstrukcją teoretyczną? 2. Czy obligatoryjna sprawozdawczość finansowa jest wystarczającym źródłem informacji koniecznych do zastosowania tegoż modelu? 3. Czy ze stosowaniem modelu KL-ARK wiążą się jakieś ograniczenia lub postulaty? Koncepcyjne i techniczne aspekty badania przydatności modelu KL-ARK 1. Weryfikację tę poprzedzono studiami literaturowymi, których zadaniem było uzmysłowienie, w jaki sposób model KL-ARK wpisuje się w rozwój „rachunkowości" zasobów ludzkich. 2. Stworzono stosowny manual merytoryczny, zapewniający jednoznaczność co do selekcjonowanych danych źródłowych 3. Zaprojektowano stosowne arkusze kalkulacyjne, 4. Zgromadzono sprawozdania finansowe 30 spółek giełdowych (z listy WIG 30, za lata 2012 i 2013), 5. Wykonano obliczenia i wstępnie oceniono uzyskane rezultaty. Koncepcyjne i techniczne aspekty badania przydatności modelu KL-ARK 1. Brak pewnych informacji potrzebnych modelowo (np. pewnych klasyfikacji) 2. Różny sposób prezentowania informacji finansowych w szczególności w sektorze instytucji finansowych 3. Wraz ze zmianą polityki rachunkowości zmieniane były dane finansowe (porównywalne). 4. Ważne jest aby w obliczeniach wykonywanych na potrzeby modelu KL-ARK, uwzględniane były zawsze dane najbardziej aktualne, porównywalne, czyli te po uzgodnieniach/przekształceniach. 5. Aby nie popełnić błędu, wybór danych powinien być uważny, ze zrozumieniem (np. niekiedy podatek dochodowy jest dodawany do wyniku netto, zamiast odejmowany od wyniku brutto) 6. Zdarza się, że spółka przedstawia raport zupełnie odbiegający od standardów giełdowych. Walory implementacyjne modelu KL-ARK Walory implementacyjne modelu KL-ARK 1. Pilotażowa weryfikacja pozwoliła stworzyć ogólny obraz ekonomicznej jakości kompetencji ludzi zatrudnionych w wybranych przedsiębiorstwach 2. Wyniki ustalone dla WIG 30 mogą stanowić punkt wyjścia dla tworzenia benchmarków. 3. Model umożliwia analizy sektorowe. 4. Zastosowanie modelu KL-ARK przez zewnętrznych interesariuszy jest zdeterminowane zakresem ujawnień odatkowych w sprawozdawczości finansowej. 5. Zastosowanie modelu KL-ARK przez wewnętrznych interesariuszy może służyć efektywnej alokacji kompetencji; gwarantuje to pełny dostęp do informacji finansowych i ich alokacji na proces operacyjny, inwestycyjny i innowacyjny Możliwości związane z modelem KL-ARK 1. Model KL-ARK powinien być przetestowany jeszcze metodą analizy przypadku. 2. Model KL-ARK powinien mieć oprzyrządowanie IT. 3. Model The KL-ARK ma szansę stać się narzędziem użytecznym zarówno mikro- jak i makroekonomicznym – ale przygotowanie manuali umożliwiających korzystanie z tego modelu wymaga profesjonalnej wiedzy z rachunkowości. Dziękuję za uwagę
<urn:uuid:445c5b25-a8fe-468e-9e10-ec6da1acd961>
finepdfs
3.759766
CC-MAIN-2019-39
http://kolegia.sgh.waw.pl/pl/KNoP/struktura/IKL/konferencje/Documents/AKKB.pdf
2019-09-21T04:36:20Z
crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514574265.76/warc/CC-MAIN-20190921043014-20190921065014-00191.warc.gz
98,490,727
0.99971
0.999929
0.999929
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]
pol_Latn
{}
false
[ 207, 536, 1362, 2240, 2965, 4319, 4934, 5393, 5959, 6746, 6784, 7458, 7841, 7860 ]
1
0
STATUT FUNDACJI HAPPY SENIOR Rozdział I POSTANOWIENIA OGÓLNE § 1 Fundacja HAPPY SENIOR, zwana dalej Fundacją została ustanowiona przez Iwonę Życińską i Andrzeja Błaszczyka zwanych dalej Fundatorami, aktem notarialnym Rep A nr 1776/2019/2019 sporządzonym przez Notariusza Sylwię Celegrat w Kancelarii Notarialnej w Warszawie przy ul. Marii Konopnickiej 5/10 w dniu 20 marca 2019 roku i działa na podstawie przepisów prawa polskiego oraz tegoż statutu. § 2 Fundacja posiada osobowość prawną. Fundację zakłada się na czas nieograniczony. § 4 1. Siedzibą fundacji jest miasto stołeczne Warszawa. 2. Fundacja może tworzyć jednostki terenowe, oddziały, filie i instytuty oraz przedstawicielstwa w kraju i za granicą stosownie do potrzeb działalności Fundacji. § 5 1. Terenem działalności Fundacji jest obszar Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym w zakresie niezbędnym dla właściwego realizowania celów może ona prowadzić działalność także w innych krajach. 2. Fundacja może dla celów współpracy z zagranicą posługiwać się tłumaczeniem nazwy w wybranych językach obcych. 3. Fundacja może posługiwać się odpowiadającym nazwie znakiem graficznym. § 6 Ministrem właściwym ze względu na zakres działalności oraz cele Fundacji jest minister właściwy do spraw rodziny, pracy i polityki społecznej. § 7 Fundacja może ustanawiać odznaki, medale honorowe i przyznawać je wraz z innymi nagrodami i wyróżnieniami, osobom fizycznym i prawnym zasłużonym dla Fundacji. 1 § 3 Rozdział II CELE FUNDACJI I SPOSOBY REALIZACJI CELÓW § 8 Celami Fundacji są: a) tworzenie warunków opieki dla osób starszych zapewniających im godne i spokojne życie, b) kultywowanie oraz wprowadzenie zmian cywilizacyjnych i kulturowych sprzyjających osobom starszym, w tym również we współpracy z organami samorządowymi, c) ochrona i promocja zdrowia wśród osób starszych, w szczególności poprzez krzewienie zdrowego odżywiania, d) wyrównywanie szans osób starszych zagrożonych wykluczeniem społecznym, e) aktywizacja społeczna, zdrowotna i zawodowa ludzi starszych, f) organizowanie i utrzymywanie domowej opieki oraz hospicjum domowych dla osób starszych, w tym świadczenie usług rehabilitacyjnych osobom starszym, g) przeciwdziałanie uzależnieniom i patologiom społecznym, ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych. § 9 Fundacja realizuje swoje cele poprzez: a) współdziałanie z organami władzy, administracji państwowej i samorządowej w zakresie wynikającym z przepisów prawa oraz w celu realizacji celów Fundacji, b) współpraca z osobami i instytucjami w zakresie zbierania informacji, wymiany doświadczeń i tworzenia nowych rozwiązań w dziedzinie pomocy zdrowotnej i społecznej osobom starszym, c) organizowanie wolontariatu na rzecz osób starszych, d) stworzenie Szkoły Opiekunów Osób Starszych, e) tworzenie Klubów Seniora, f) tworzenie Obiadodajni dla osób starszych i organizowanie cateringu dla osób starszych, g) organizowanie pomocy psychologicznej i terapeutycznej na rzecz osób starszych, w tym organizowanie kursów i szkoleń dla osób starszych, h) działalność na rzecz integracji i reintegracji zawodowej i społecznej osób starszych zagrożonych wykluczeniem społecznym, i) budowanie, remontowanie, organizowanie i utrzymywanie placówek opiekuńczych, domów seniora, domów opieki jednodniowej i długoterminowej dla osób starszych, w tym świadczenie całodobowych usług bytowych, opiekuńczych i pielęgnacyjnych na rzecz osób starszych, j) wspieranie utrzymania, budowy i remontów placówek opiekuńczych, domów seniora, domów opieki jednodniowej i długoterminowej dla osób starszych, w tym świadczenie całodobowych usług bytowych, opiekuńczych i pielęgnacyjnych na rzecz osób starszych, jak również zorganizowanie i prowadzenie gospodarstwa rolno – hodowlanego produkcyjnego na rzecz takich domów, k) prowadzenie działalności promocyjnej, informacyjnej, edukacyjnej, szkoleniowej, oświatowej, organizowanie imprez masowych i publicznych, l) organizowanie seminariów, sympozjów, dyskusji, konferencji, wykładów, odczytów, konkursów i plebiscytów oraz innych form przekazywania wiedzy na rzecz osób starszych, ł)organizacja akcji medialnych promujących cele i kierunki działania Fundacji, m) organizowanie, wspieranie lub dofinansowywanie działalności kulturalnej, naukowej, artystycznej oraz medycznej na rzecz osób starszych, n) organizowanie, dofinansowywanie oraz wspieranie leczenia i rehabilitacji osób starszych, o) świadczenie bezpośredniej i pośredniej pomocy rzeczowej, finansowej i organizacyjnej na rzecz osób starszych, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony zdrowia, profilaktyki zdrowego trybu życia i przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu oraz zawodowemu, p) udzielanie pomocy organizacyjnej i prawnej osobom starszym. Rozdział III MAJĄTEK I DOCHODY FUNDACJI § 10 1. Majątek Fundacji stanowi Fundusz Założycielski w kwocie pieniężnej 15.000,00 złotych (piętnaście tysięcy złotych) wymieniony w Akcie Notarialnym jej ustanowienia. 2. Fundacja nie będzie prowadzić działalności gospodarczej. § 11 Dochody Fundacji zwiększające jej majątek pochodzą z: 1. darowizn, spadków i zapisów oraz innych nieodpłatnych świadczeń, 2. ze zbiórek publicznych i imprez okolicznościowych, 3. dotacji, subwencji i grantów od osób prawnych i instytucji publicznych, 4. z majątku Fundacji, w tym nieruchomości, ruchomości i praw majątkowych, 5. instrumentów finansowych, w tym lokat, papierów wartościowych, akcji i udziałów. § 12 Fundacja może gromadzić swoje fundusze w walucie polskiej oraz w walutach obcych we właściwych bankach zgodnie z przepisami prawa dewizowego. § 13 1. Majątek Fundacji jest lokowany na rachunkach i lokatach bankowych, w obligacjach, akcjach i udziałach, w nieruchomościach oraz w ruchomościach stanowiących, w rozumieniu obowiązujących przepisów, środki trwałe. 2. Fundacja może tworzyć fundusze, w tym fundusze celowe. 3. Z dochodów określonych w § 11 ust. 1 Fundacja może tworzyć szczególne fundusze celowe, nazwane imieniem osób, które przekazały Fundacji środki w drodze spadku lub zapisu, na których zgromadzane są środki otrzymane od powyższych osób z wymienionych tytułów, ponieważ: a. Darczyńca, przekazując środki majątkowe może zastrzec, że mają być one przeznaczone na określony rodzaj działalności Fundacji, b. Fundacja może tworzyć fundusze, w tym o charakterze celowym, zgodnie z wolą ofiarodawcy sygnowane jego nazwiskiem lub nazwą. Decyzję w sprawie utworzenia funduszy celowych i szczególnych funduszy celowych, określenia wysokości kwot przekazywanych na fundusze, a także określenia sposobu dysponowania środkami zgromadzonymi na funduszach podejmuje Zarząd Fundacji kierując się - odnośnie funduszy opisanych w ust. 3 - wolą spadkodawców i zapisodawców. 4. § 14 W przypadku powołania Fundacji do dziedziczenia Zarząd Fundacji składa oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, i tylko wówczas, gdy w chwili składania tego świadczenia jest oczywiste, że stan czynny spadku znaczenie przewyższa długi spadkowe. § 15 Fundacja nie może: 1. udzielać pożyczek lub zabezpieczać zobowiązań majątkiem Fundacji w stosunku do członków organów Fundacji lub pracowników oraz osób, z którymi pracownicy pozostają w związku małżeńskim albo stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia albo są związani z tytuły przysposobienia, opieki lub kurateli, zwanych dalej „osobami bliskimi", 2. przekazywać jej majątku na rzecz członków organów Fundacji lub pracowników Fundacji oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, w szczególności jeżeli przekazanie to następuje bezpłatnie lub na preferencyjnych warunkach, 3. dokonywać zakupu na szczególnych zasadach towarów lub usług od podmiotów, w których uczestniczą członkowie organów Fundacji lub pracownicy Fundacji oraz ich osób bliskich, 4. wykorzystywać majątku na rzecz członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, chyba że to wykorzystanie bezpośrednio wynika z celu statutowego. § 16 Rokiem obrachunkowym Fundacji jest rok kalendarzowy. Rozdział IV ORGANY FUNDACJI § 17 1. Organami Fundacji jest Zarząd Fundacji. 2. Zarząd Fundacji może być jedno lub wieloosobowy. 3. Zarząd Fundacji powoływany jest uchwałą przez Fundatorów na czas nieoznaczony. 4. Fundator Andrzej Błaszczyk wchodzi w skład pierwszego Zarządu i staje na jego czele jako Prezes Zarządu. 5. Zarząd Fundacji kieruje działalnością Fundacji oraz reprezentuje ją na zewnątrz. 6. Zarząd jest organem Fundacji właściwym do rozstrzygania i prowadzenia wszelkich spraw. 7. W przypadku Zarządu jednoosobowego oświadczenia woli w imieniu Fundacji składa Prezes Zarządu Fundacji, zaś w przypadku Zarządu wieloosobowego oświadczenia woli w imieniu Fundacji składa Prezes Zarządu Fundacji samodzielnie lub dwóch członków Zarządu działających łącznie. 8. Posiedzenia Zarządu odbywają się w miarę potrzeby, nie rzadziej jednak niż raz na kwartał. 9. Posiedzenia Zarządu zwołuje Prezes, przesyłając informację o terminie listem poleconym lub pocztą elektroniczną na co najmniej 7 dni przed planowanym spotkaniem wszystkim członkom Zarządu. 10. Zarząd podejmuje decyzje w formie uchwał zwykłą większością głosów. W przypadku równego rozłożenia głosów decyduje głos Prezesa Zarządu. 11. Członka Zarządu mogą odwołać Fundatorzy w sytuacji, gdy członek Zarządu: a. złożył pisemną rezygnację, b. z przyczyn zdrowotnych utracił zdolność wykonywania swoich obowiązków, co stwierdza odpowiednie orzeczenie lekarskie, c. został skazany za przestępstwo umyśle ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe, d. wyrządził Fundacji szkodę majątkową ze swojej winy, co uznał lub co zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, e. nienależycie wypełnia swoje obowiązki lub w istotny sposób narusza postanowienia Statutu. 12. Fundatorzy mają też prawo powoływania nowych członków Zarządu. 13. Członkowie Zarządu mogą pozostawać z Fundacją w stosunku pracy. 14. Członkowie Zarządu mogą otrzymywać wynagrodzenie, o ile Fundatorzy podejmą stosowną uchwałę. Członkowie Zarządu mogą domagać się zwrotu poniesionych i uzasadnionych wydatków związanych z pełnieniem swych funkcji. § 18 Do obowiązków Zarządu Fundacji należy w szczególności: 1) zarządzanie majątkiem Fundacji, 2) planowanie i wykonywanie zadań wynikających z celów Fundacji, 3) propagowanie w prasie, radiu i telewizji oraz wydawnictwach celów i zasad działalności Fundacji oraz wskazywanie możliwości korzystania z pomocy Fundacji, 4) przyjmowanie spadków, zapisów i darowizn, 5) planowanie wykorzystania środków finansowych i innych zasobów majątkowych Fundacji, 6) opracowanie sprawozdania z działalności Fundacji i przygotowanie sprawozdania finansowego za rok ubiegły, 7) opracowanie regulaminów i instrukcji dotyczących działalności Fundacji, 8) ustalenie zasad wynagrodzenia za pracę pracowników Fundacji, 9) składanie właściwemu ministrowi sprawozdań z działalności Fundacji i jej Zarządu oraz z wykorzystania środków finansowych i innych zasobów Fundacji, na zasadach określonych w odpowiednich przepisach prawa. § 19 1. Czynności prawne wobec członków Zarządu w imieniu Fundacji dokonuje oraz zawiera z nimi umowy jeden z Fundatorów lub pełnomocnik umocowany przez Fundatorów. 2. Uchwały podejmowane przez Fundatorów wymagają jednomyślności. Rozdział V POSTANOWIENIA KOŃCOWE V § 20 1. Decyzje w sprawie: a. zmian Statutu, w tym również zmian celów Fundacji, b. połączenia Fundacji z inną fundacją, c. likwidacji Fundacji, podejmują Fundatorzy. 2. Fundator może na piśmie lub w testamencie wskazać osobę, która po jego śmierci przejmuje kompetencje Fundatora określone w niniejszym Statucie. W razie śmierci jednego z Fundatorów oraz w przypadku braku wskazania przez Fundatora osoby o której mowa w zdaniu pierwszym, jego kompetencje przejmuje drugi z Fundatorów. 3. Fundatorzy przyjęli Statut z dniem 21 marca 2019 roku. 4. Statut wchodzi w życie z dniem wpisania Fundacji do Krajowego Rejestru Sądowego.
<urn:uuid:3ee901f3-67a0-4060-a5bc-60783f546400>
finepdfs
1.772461
CC-MAIN-2021-39
https://happysenior.org.pl/wp-content/uploads/2019/11/Statut-Fundacja-HAPPY-SENIOR-www.pdf
2021-09-20T22:33:48+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780057119.85/warc/CC-MAIN-20210920221430-20210921011430-00370.warc.gz
357,714,314
0.999985
0.999993
0.999993
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1488, 3854, 5949, 8287, 10507, 12228 ]
1
0
ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) 2017/590 z dnia 28 lipca 2016 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 600/2014 w odniesieniu do regulacyjnych standardów technicznych dotyczących zgłaszania transakcji właściwym organom (Tekst mający znaczenie dla EOG) KOMISJA EUROPEJSKA, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 600/2014 z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych oraz zmieniające rozporządzenie (UE) nr 648/2012 ( 1 ), w szczególności jego art. 26 ust. 9 akapit trzeci, a także mając na uwadze, co następuje: (1) Na potrzeby skutecznej analizy danych przez właściwe organy należy zapewnić spójność standardów i formatów stosowanych przy zgłaszaniu transakcji. (2) Biorąc pod uwagę praktyki rynkowe, doświadczenie w zakresie nadzoru i zmiany na rynku, znaczenie pojęcia transakcji na potrzeby zgłaszania powinno być szerokie. Pojęcie to powinno obejmować zakup i sprzedaż instrumentów podlegających obowiązkowi zgłaszania oraz inne przypadki nabycia lub zbycia instrumentów podlegających obowiązkowi zgłaszania, ponieważ również one mogą wywoływać obawy dotyczące ewentualnych nadużyć na rynku. Także zmiany wartości referencyjnej mogą wywoływać obawy dotyczące ewentualnych nadużyć na rynku, ponieważ ich charakter jest podobny do dodatkowych transakcji zakupu lub sprzedaży. Aby właściwe organy mogły odróżnić te zmiany od innych transakcji zakupu lub sprzedaży, informacje dotyczące tych zmian należy wyraźnie wskazać w zgłoszeniach transakcji. (3) Pojęcie transakcji nie powinno obejmować działań lub zdarzeń, których nie trzeba zgłaszać właściwym organom na potrzeby nadzoru rynku. Aby informacje dotyczące takich działań i zdarzeń nie były uwzględniane w zgłoszeniach transakcji, powinny one zostać wyraźnie wyłączone ze znaczenia pojęcia transakcji. (4) W celu wyjaśnienia, od których firm inwestycyjnych wymaga się zgłaszania transakcji, należy określić działania lub usługi prowadzące do transakcji. W związku z tym uznaje się, że firma inwestycyjna zawiera transakcję, gdy świadczy usługę lub wykonuje działanie, o których mowa w sekcji A pkt 1, 2 i 3 w załączniku I do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE ( 2 ), podejmuje uznaniową decyzję inwestycyjną zgodnie z udzielonym przez klienta upoważnieniem lub przekazuje instrumenty finansowe z rachunków lub na rachunki, pod warunkiem że w każdym przypadku takie usługi lub działania skutkowały zawarciem transakcji. Zgodnie z art. 26 ust. 4 rozporządzenia (UE) nr 600/2014 w przypadku firm inwestycyjnych, które przekazują zlecenia skutkujące zawarciem transakcji, nie należy uważać, że zrealizowały takie transakcje. (5) Aby uniknąć braku zgłaszania lub powielania zgłaszania transakcji przez firmy inwestycyjne, które wzajemnie przekazują sobie zlecenia, firma inwestycyjna, która zamierza przekazać zlecenie, powinna uzgodnić z firmą otrzymującą zlecenie, czy firma otrzymująca zgłosi wszystkie szczegółowe informacje dotyczące transakcji wynikającej z danego zlecenia lub czy przekaże zlecenie dalej innej firmie inwestycyjnej. W przypadku braku umowy zlecenie należy uznać za nieprzekazane i każda firma inwestycyjna powinna przedstawić własne zgłoszenie transakcji zawierające [wszystkie] szczegółowe informacje dotyczące transakcji zgłaszanej przez każdą firmę inwestycyjną. Ponadto należy wskazać szczegółowe informacje dotyczące zlecenia, które firmy mają sobie przekazać, aby właściwe organy otrzymały informacje, które są istotne, dokładne i kompletne. (6) W celu zapewnienia pewnej i skutecznej identyfikacji firm inwestycyjnych odpowiedzialnych za realizację transakcji, firmy te powinny zadbać o identyfikację w zgłoszeniu transakcji przekazanym zgodnie z ich obowiązkiem zgłaszania transakcji, korzystając z zatwierdzonych, wydanych i odpowiednio odnowionych identy­ fikatorów podmiotu prawnego (LEI). ( 1 ) Dz.U. L 173 z 12.6.2014, s. 84. ( 2 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych oraz zmieniająca dyrektywę 2002/92/WE i dyrektywę 2011/61/UE (Dz.U. L 173 z 12.6.2014, s. 349). (7) Aby zapewnić spójną i wiarygodną identyfikację osób fizycznych, o których mowa w zgłoszeniach transakcji, osoby te należy identyfikować poprzez konkatenację nazwy państwa, którego obywatelem są te osoby, po której następują identyfikatory przyznane przez państwo, którego obywatelem są te osoby. Jeżeli wspomniane identyfi­ katory nie są dostępne, osoby fizyczne należy identyfikować za pomocą identyfikatorów utworzonych przez konkatenację ich daty urodzenia oraz imienia i nazwiska. (8) Aby ułatwić nadzór rynku, identyfikacja klientów powinna być spójna, niepowtarzalna i wiarygodna. W związku z tym zgłoszenia transakcji powinny zawierać imię i nazwisko oraz datę urodzenia klientów będących osobami fizycznymi oraz identyfikatory podmiotu prawnego klientów będących podmiotami prawnymi. (9) Osoby lub algorytmy komputerowe podejmujące decyzje inwestycyjne mogą być odpowiedzialne za nadużycia na rynku. Aby zatem zapewnić skuteczny nadzór rynku w przypadku, gdy decyzje inwestycyjne są podejmowane przez osobę niebędącą klientem lub przez algorytm komputerowy, w zgłoszeniu transakcji należy wskazać tę osobę lub ten algorytm, korzystając z niepowtarzalnych, wiarygodnych i spójnych identyfikatorów. W przypadku gdy decyzję inwestycyjną podejmuje więcej niż jedna osoba w firmie inwestycyjnej, w zgłoszeniu należy wskazać osobę, na której spoczywa główna odpowiedzialność za tę decyzję. (10) Osoby lub algorytmy komputerowe odpowiedzialne za określenie systemu obrotu, do którego uzyskuje się dostęp, lub firmy inwestycyjnej, do której przekazywane są zlecenia, lub jakichkolwiek innych warunków związanych z realizacją zlecenia mogą tym samym ponosić odpowiedzialność za nadużycia na rynku. Aby zatem zapewnić skuteczny nadzór rynku, w zgłoszeniu transakcji należy wskazać osobę lub algorytm komputerowy w firmie inwestycyjnej odpowiedzialne za takie działania. W przypadku gdy w działaniach tych uczestniczy zarówno osoba, jak i algorytm komputerowy lub więcej osób i algorytmów, firma inwestycyjna powinna – w sposób spójny, na podstawie z góry określonych kryteriów – wskazać osobę lub algorytm ponoszące główną odpowiedzialność za te działania. (11) W celu umożliwienia skutecznego monitorowania rynku zgłoszenia transakcji powinny zawierać dokładne informacje na temat wszelkich zmian pozycji firmy inwestycyjnej lub jej klienta, będących wynikiem transakcji podlegających zgłoszeniu w chwili realizacji takiej transakcji. Firmy inwestycyjne powinny zatem spójnie zgłaszać dane w polach powiązanych w indywidualnym zgłoszeniu transakcji i zgłaszać transakcję lub różne części transakcji w taki sposób, by ich zgłoszenia – rozpatrywane łącznie – umożliwiały uzyskanie jasnego ogólnego obrazu dokładnie odzwierciedlającego zmiany pozycji. (12) Transakcje krótkiej sprzedaży należy wyraźnie oznaczyć jako takie, bez względu na to, czy transakcje te stanowią pełną czy częściową transakcję krótkiej sprzedaży. (13) Skuteczny nadzór rynku w przypadku transakcji obejmujących połączenie instrumentów finansowych stanowi szczególne wyzwanie dla nadzoru rynku. Właściwy organ musi mieć ogólną orientację i możliwość analizowania transakcji oddzielnie w odniesieniu do każdego instrumentu finansowego stanowiącego element transakcji, z którą wiąże się więcej instrumentów finansowych niż jeden. W związku z tym firmy inwestycyjne, które realizują transakcje na połączonych instrumentach finansowych, powinny zgłaszać taka transakcję oddzielnie w odniesieniu do każdego instrumentu finansowego i określać związek między tymi zgłoszeniami z grupą zgłoszeń transakcji powiązanych z realizacją danej transakcji za pomocą identyfikatora, który jest niepowtarzalny na poziomie firmy. (14) W celu zagwarantowania skuteczności nadzoru nad osobami prawnymi pod kątem nadużyć na rynku państwa członkowskie powinny zagwarantować opracowywanie, przyznawanie i utrzymywanie LEI zgodnie z międzynaro­ dowymi zasadami, aby zapewnić spójną i jednoznaczną identyfikację osób prawnych. Firmy inwestycyjne powinny uzyskać LEI od swoich klientów przed rozpoczęciem świadczenia usług, które będą prowadzić do powstania obowiązków zgłaszania w odniesieniu do transakcji wykonywanych w imieniu tych klientów, i stosować przedmiotowe LEI w ich zgłoszeniach transakcji. (15) W celu zapewnienia skutecznego i efektywnego monitorowania rynku zgłoszenia transakcji należy przekazywać tylko raz jednemu właściwemu organowi, który może przekierować je do innych odpowiednich właściwych organów. W związku z tym, gdy firma inwestycyjna realizuje transakcję, powinna przekazać zgłoszenie właściwemu organowi w macierzystym państwie członkowskim firmy inwestycyjnej, bez względu na to, czy w transakcji uczestniczy oddział, lub bez względu na to, czy firma zgłaszająca zrealizowała transakcję za pośred­ nictwem oddziału w innym państwie członkowskim. Ponadto w przypadku, gdy całość lub część transakcji jest realizowana za pośrednictwem oddziału firmy inwestycyjnej znajdującego się w innym państwie członkowskim, zgłoszenie należy przekazać wyłącznie raz do właściwego organu w macierzystym państwie członkowskim firmy inwestycyjnej, chyba że właściwe organy macierzystego państwa członkowskiego i przyjmującego państwa członkowskiego uzgodniły inaczej. Aby zapewnić właściwym organom przyjmującego państwa członkowskiego możliwość nadzorowania usług świadczonych przez oddziały znajdujące się na terytorium tego państwa, organy te muszą otrzymywać zgłoszenia transakcji z określeniem działalności tych oddziałów. Z tego powodu, a także w celu umożliwienia przekierowania zgłoszeń transakcji do wszystkich odpowiednich organów właściwych dla oddziałów uczestniczących w tych transakcjach, konieczne jest podanie w tych zgłoszeniach szczegółowych danych dotyczących działalności oddziału. (16) Kompletne i dokładne dane dotyczące zgłaszanych transakcji mają kluczowe znaczenie dla nadzoru nadużyć na rynku. W związku z tym systemy obrotu i firmy inwestycyjne powinny dysponować metodami i mechanizmami służącymi zapewnieniu przekazywania właściwym organom kompletnych i dokładnych zgłoszeń transakcji. Zatwierdzone mechanizmy sprawozdawcze (ARM) nie powinny być objęte zakresem stosowania niniejszego rozporządzenia, ponieważ podlegają własnemu specjalnemu systemowi, określonemu w rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) 2017/571 ( 1 ) i podlegają analogicznym wymogom służącym zapewnieniu kompletności i dokładności danych. (17) Aby móc śledzić anulowania lub korekty, firma inwestycyjna powinna zachować szczegółowe informacje na temat tych korekt i anulowań, które uzyskała za pośrednictwem zatwierdzonego mechanizmu sprawozdawczego, w przypadku gdy zatwierdzony mechanizm sprawozdawczy anuluje lub koryguje zgłoszenie transakcji przekazane w imieniu firmy inwestycyjnej zgodnie z instrukcjami otrzymanymi od firmy inwestycyjnej. (18) Określenie najbardziej odpowiedniego rynku pod względem płynności umożliwia przekierowanie zgłoszeń transakcji do innych właściwych organów i umożliwia inwestorom identyfikację właściwych organów, którym muszą przedkładać swoje pozycje krótkie zgodnie z art. 5, 7 i 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 236/2012 ( 2 ). Zasady dotyczące określania odpowiedniego właściwego organu na mocy dyrektywy 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady ( 3 ) funkcjonowały skuteczne w odniesieniu do większości instrumentów finansowych i w związku z tym powinny pozostać niezmienione. Należy jednak wprowadzić nowe zasady dotyczące w szczególności tych instrumentów, które nie są objęte zakresem stosowania dyrektywy 2004/39/WE, mianowicie instrumentów dłużnych wyemitowanych przez podmiot z państwa trzeciego, uprawnień do emisji oraz instrumentów pochodnych, których bezpośredni instrument bazowy nie ma globalnego identyfikatora lub stanowi koszyk lub indeks spoza EOG. (19) Ze względów spójności oraz w celu zapewnienia sprawnego funkcjonowania rynków finansowych konieczne jest, aby przepisy ustanowione niniejszym rozporządzeniem oraz przepisy ustanowione rozporządzeniem (UE) nr 600/2014 były stosowane od tej samej daty. (20) Podstawę niniejszego rozporządzenia stanowi projekt regulacyjnych standardów technicznych przedstawiony Komisji przez Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA). (21) ESMA przeprowadził otwarte konsultacje publiczne na temat projektu regulacyjnych standardów technicznych, który stanowi podstawę niniejszego rozporządzenia, dokonał analizy potencjalnych powiązanych kosztów i korzyści oraz zwrócił się o opinię do Grupy Interesariuszy z Sektora Giełd i Papierów Wartościowych powołanej zgodnie z art. 37 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1095/2010 ( 4 ), PRZYJMUJE NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: Artykuł 1 Standardy i formaty danych na potrzeby zgłaszania transakcji Zgłoszenie transakcji zawiera wszystkie szczegółowe informacje, o których mowa w załączniku I tabela 2, dotyczące instrumentów finansowych objętych zgłoszeniem. Wszystkie szczegółowe informacje, które należy uwzględnić w zgłoszeniach transakcji, przekazuje się zgodnie ze standardami i formatami określonymi w załączniku I tabela 2, w formie elektronicznej i nadającej się do odczytu maszynowego oraz za pośrednictwem wspólnego szablonu XML zgodnie z metodyką ISO 20022. Artykuł 2 Znaczenie pojęcia transakcji 1. Do celów art. 26 rozporządzenia (UE) nr 600/2014 transakcję stanowi nabycie lub zbycie instrumentu finansowego, o którym mowa w art. 26 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 600/2014. ( 1 ) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2017/571 z dnia 2 czerwca 2016 r. uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE w odniesieniu do regulacyjnych standardów technicznych dotyczących zezwoleń, wymogów organizacyjnych i publikacji transakcji dla dostawców usług w zakresie udostępniania informacji (zob. s. 126 niniejszego Dziennika Urzędowego). ( 2 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 236/2012 z dnia 14 marca 2012 r. w sprawie krótkiej sprzedaży i wybranych aspektów dotyczących swapów ryzyka kredytowego (Dz.U. L 86 z 24.3.2012, s. 1). ( 3 ) Dyrektywa 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych zmieniająca dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 93/22/EWG (Dz.U. L 145 z 30.4.2004, s. 1). ( 4 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1095/2010 z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych), zmiany decyzji nr 716/2009/WE i uchylenia decyzji Komisji 2009/77/WE (Dz.U. L 331 z 15.12.2010, s. 84). 2. Nabycie, o którym mowa w ust. 1, obejmuje: a) zakup instrumentu finansowego; b) zawarcie kontraktu na instrument pochodny; c) wzrost wartości referencyjnej kontraktu na instrument pochodny. 3. Zbycie, o którym mowa w ust. 1, obejmuje: a) sprzedaż instrumentu finansowego; b) likwidację kontraktu na instrument pochodny; c) spadek wartości referencyjnej kontraktu na instrument pochodny. 4. Do celów art. 26 rozporządzenia (UE) nr 600/2014 transakcja obejmuje również jednoczesne nabycie i zbycie instrumentu finansowego w przypadku, gdy nie następuje zmiana własności tego instrumentu finansowego, lecz na mocy art. 6, 10, 20 lub 21 rozporządzenia (UE) nr 600/2014 wymagana jest publikacja danych posttransakcyjnych. 5. Transakcja do celów art. 26 rozporządzenia (UE) nr 600/2014 nie obejmuje: a) transakcji finansowanych z użyciem papierów wartościowych określonych w art. 3 pkt 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2365 ( 1 ); b) kontraktu zawartego wyłącznie do celów rozliczenia lub rozrachunku; c) rozliczenia wzajemnych zobowiązań między stronami, gdy zobowiązanie netto zostaje przeniesione; d) nabycia lub zbycia będącego wyłącznie wynikiem działalności powierniczej; e) posttransakcyjnego przypisania lub odnowienia kontraktu na instrument pochodny, gdy jedna ze stron kontraktu na instrument pochodny zostaje zastąpiona osobą trzecią; f) kompresji portfela; g) utworzenia lub odkupienia jednostek uczestnictwa przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania przez administratora przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania; h) wykonania prawa wbudowanego w instrument finansowy lub konwersji obligacji zamiennych i wynikłej stąd transakcji na bazowym instrumencie finansowym; i) utworzenia, upłynięcia terminu ważności lub wykupu instrumentu finansowego będących wynikiem uprzednio określonych postanowień umownych lub w wyniku bezwzględnie obowiązujących zdarzeń niezależnych od inwestora, gdy inwestor nie podejmuje żadnej decyzji inwestycyjnej w chwili utworzenia, upłynięcia terminu ważności lub wykupu instrumentu finansowego; j) wzrostu lub spadku wartości referencyjnej kontraktu na instrument pochodny na skutek uprzednio określonych postanowień umownych lub bezwzględnie obowiązujących zdarzeń, gdy inwestor nie podejmuje żadnej decyzji inwestycyjnej w chwili zmiany wartości referencyjnej; k) zmiany składu indeksu lub koszyka, która ma miejsce po realizacji transakcji; l) nabycia w ramach planu reinwestycji dywidendy; m) nabycia lub zbycia w ramach motywacyjnego planu udziałów pracowniczych lub wynikającego z zarządzania nieodebranymi aktywami powierniczymi lub z pozostałych uprawnień cząstkowych do akcji po zdarzeniach korporacyjnych lub w ramach programów zmniejszania liczby akcjonariuszy, w przypadku gdy spełnione zostały wszystkie następujące kryteria: (i) daty nabycia lub zbycia zostały uprzednio określone i opublikowane z wyprzedzeniem; ( 1 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2365 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie przejrzystości transakcji finansowanych z użyciem papierów wartościowych i ponownego wykorzystania oraz zmiany rozporządzenia (UE) nr 648/2012 (Dz.U. L 337 z 23.12.2015, s. 1). (ii) podjęta przez inwestora decyzja inwestycyjna dotycząca nabycia lub zbycia jest równoznaczna z podjęciem przez inwestora decyzji o zawarciu transakcji bez możliwości jednostronnej zmiany warunków transakcji; (iii) czas pomiędzy podjęciem decyzji inwestycyjnej a chwilą jej wykonania wynosi co najmniej dziesięć dni roboczych; (iv) wartość transakcji jest ograniczona do równowartości 1 000 EUR w przypadku jednorazowej transakcji w odniesieniu do określonego inwestora na określonym instrumencie lub – gdy ustalenie powoduje zawarcie wielu transakcji – maksymalna łączna wartość transakcji stanowi równowartość 500 EUR w odniesieniu do określonego inwestora na określonym instrumencie w jednym miesiącu kalendarzowym; n) oferty wymiany i oferty przetargowej na obligację lub inną formę sekurytyzowanego zadłużenia, w przypadku gdy warunki oferty zostały uprzednio określone i opublikowane z wyprzedzeniem oraz gdy decyzja inwestycyjna jest równoznaczna z podjęciem przez inwestora decyzji o zawarciu transakcji bez możliwości jednostronnej zmiany warunków transakcji; o) nabycia lub zbycia będącego wyłącznie wynikiem przeniesienia zabezpieczenia. Wyłączenie, o którym mowa w akapicie pierwszym lit. a), nie ma zastosowania do transakcji finansowanych z użyciem papierów wartościowych, w których kontrahentem jest członek Europejskiego Systemu Banków Centralnych. Wyłączenie, o którym mowa w akapicie pierwszym lit. i), nie ma zastosowania do pierwszych ofert publicznych lub drugich ofert publicznych lub subemisji lub emisji długu. Artykuł 3 Znaczenie pojęcia realizacji transakcji 1. Uznaje się, że firma inwestycyjna zrealizowała transakcję w rozumieniu art. 2, gdy świadczy którąkolwiek z poniższych usług lub wykonuje którekolwiek z poniższych działań skutkujących zawarciem transakcji: (a) przyjmowanie i przekazywanie zleceń dotyczących jednego instrumentu finansowego lub większej ich liczby; (b) wykonywanie zleceń w imieniu klientów; (c) prowadzenie transakcji na własny rachunek; (d) podejmowanie uznaniowej decyzji inwestycyjnej z upoważnienia klienta; (e) przekazanie instrumentu finansowego na rachunki lub z rachunków. 2. Uznaje się, że firma inwestycyjna nie zrealizowała transakcji, gdy przekazała zlecenie zgodnie z art. 4. Artykuł 4 Przekazywanie zlecenia 1. Uznaje się, że firma inwestycyjna przekazująca zlecenie zgodnie z art. 26 ust. 4 rozporządzenia (UE) nr 600/2014 (firma przekazująca) przekazała dane zlecenie wyłącznie wtedy, gdy spełnione zostały następujące warunki: a) zlecenie otrzymano od klienta firmy inwestycyjnej lub jest ono wynikiem uznaniowej decyzji o nabyciu lub zbyciu danego instrumentu finansowego z upoważnienia udzielonego przez jednego klienta lub większą ich liczbę; b) firma przekazująca przekazała szczegółowe informacje dotyczące zlecenia, o których mowa w ust. 2, innej firmie inwestycyjnej (firmie otrzymującej); c) firma otrzymująca jest objęta zakresem stosowania art. 26 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 600/2014 i zgadza się zgłosić transakcję będącą wynikiem danego zlecenia albo przekazać szczegółowe informacje dotyczące zlecenia innej firmie inwestycyjnej zgodnie z niniejszym artykułem. Do celów akapitu pierwszego lit. c) w porozumieniu określa się termin przekazania firmie otrzymującej szczegółowych informacji dotyczących zlecenia przez firmę przekazującą i określa się, że przed przekazaniem zgłoszenia transakcji lub przekazaniem zlecenia zgodnie z niniejszym artykułem firma otrzymująca sprawdza, czy otrzymane szczegółowe informacje dotyczące zlecenia zawierają oczywiste błędy lub pominięcia. 2. Poniższe szczegółowe informacje dotyczące zlecenia należy przekazać zgodnie z ust. 1 w takim zakresie, w jakim dotyczą one danego zlecenia: a) kod identyfikacyjny instrumentu finansowego; b) informacje dotyczące tego, czy zlecenie dotyczy nabycia czy zbycia instrumentu finansowego; c) cenę i ilość wskazane w zleceniu; d) oznaczenie i szczegółowe informacje dotyczące klienta firmy przekazującej do celów zlecenia; e) oznaczenie i szczegółowe informacje dotyczące podmiotu podejmującego decyzję w imieniu klienta, w przypadku gdy decyzja inwestycyjna jest podejmowana w ramach upoważnienia do reprezentacji; f) oznaczenie używane do identyfikacji krótkiej sprzedaży; g) oznaczenie używane do identyfikacji osoby lub algorytmu odpowiedzialnych za decyzję inwestycyjną w firmie przekazującej; h) państwo oddziału firmy inwestycyjnej nadzorującego osobę odpowiedzialną za decyzję inwestycyjną oraz państwo oddziału firmy inwestycyjnej, który otrzymał zlecenie od klienta lub w którym podjęto uznaniową decyzję inwestycyjną z upoważnienia klienta; i) w odniesieniu do zlecenia dotyczącego towarowego instrumentu pochodnego wskazanie dotyczące tego, czy transakcja ma obiektywnie zmniejszyć ryzyko zgodnie z art. 57 dyrektywy 2014/65/UE; j) kod identyfikujący firmę przekazującą. Do celów akapitu pierwszego lit. d), w przypadku gdy klient jest osobą fizyczną, klienta oznacza się zgodnie z art. 6. Do celów akapitu pierwszego lit. j), w przypadku gdy przekazane zlecenie otrzymano od poprzedniej firmy, która nie przekazała zlecenia zgodnie z warunkami określonymi w niniejszym artykule, kodem jest kod identyfikacyjny firmy przekazującej. Gdy przekazane zlecenie otrzymano od poprzedniej firmy przekazującej zgodnie z warunkami określonymi w niniejszym artykule, kod przekazany zgodnie z akapitem pierwszym lit. j) jest kodem identyfikacyjnym poprzedniej firmy przekazującej. 3. W przypadku gdy z danym zleceniem związana jest więcej niż jedna firma przekazująca, szczegółowe informacje dotyczące zlecenia, o których mowa w ust. 2 akapit pierwszy lit. d)–i), przekazuje się w odniesieniu do klienta pierwszej firmy przekazującej. 4. W przypadku gdy zlecenie jest zagregowane w odniesieniu do wielu klientów, informacje, o których mowa w ust. 2, przekazuje się w odniesieniu do każdego klienta. Artykuł 5 Identyfikacja firmy inwestycyjnej realizującej transakcję 1. Firma inwestycyjna realizująca transakcję zapewnia, by w zgłoszeniu transakcji przekazanym zgodnie z art. 26 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 600/2014 była ona zidentyfikowana za pomocą zatwierdzonego, wydanego i odpowiednio odnowionego kodu identyfikatora podmiotu prawnego zgodnego z normą ISO 17442. 2. Firma inwestycyjna realizująca transakcję zapewnia, by dane referencyjne związane z jej identyfikatorem podmiotu prawnego były odnawiane zgodnie z warunkami którejkolwiek z akredytowanych lokalnych jednostek operacyjnych globalnego systemu LEI. Artykuł 6 Oznaczenie używane do identyfikacji osób fizycznych 1. W zgłoszeniu transakcji osobę fizyczną identyfikuje się, korzystając z oznaczenia będącego konkatenacją kodu ISO 3166-1 alfa-2 (dwuliterowy kod państwa) państwa, którego obywatelem jest dana osoba, po którym następuje krajowy identyfikator klienta wymieniony w załączniku II na podstawie obywatelstwa tej osoby. 2. Krajowy identyfikator klienta, o którym mowa w ust. 1, przypisuje się zgodnie z poziomem priorytetu przedsta­ wionym w załączniku II, stosując identyfikator o najwyższym priorytecie, jaki ta osoba posiada, bez względu na to, czy firma inwestycyjna zna już ten identyfikator. 3. W przypadku gdy osoba fizyczna jest obywatelem większej liczby państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) niż jedno, stosuje się kod państwa pierwszego obywatelstwa po ułożeniu kodów ISO 3166-1 alfa-2 w kolejności alfabetycznej oraz identyfikator tego obywatelstwa przypisany zgodnie z ust. 2. W przypadku gdy osoba fizyczna posiada obywatelstwo państwa nienależącego do EOG stosuje się identyfikator o najwyższym priorytecie zgodnie z polem w załączniku II odnoszącym się do „wszystkich innych państw". W przypadku gdy osoba fizyczna jest obywatelem zarówno państwa EOG, jak i państwa nienależącego do EOG, stosuje się kod państwa EOG oraz identy­ fikator o najwyższym priorytecie danego obywatelstwa przypisany zgodnie z ust. 2. 4. W przypadku gdy identyfikator przypisany zgodnie z ust. 2 odnosi się do CONCAT, firma inwestycyjna identyfikuje osobę fizyczną, korzystając z konkatenacji poniższych elementów w następującej kolejności: a) data urodzenia osoby w formacie RRRRMMDD; b) pięć pierwszych liter imienia; c) pięć pierwszych liter nazwiska. 5. Do celów ust. 4 wyłącza się prefiksy w imieniu i nazwisku, a imiona i nazwiska krótsze niż pięcioliterowe dopełnia się znakiem „#", aby odniesienia do imion i nazwisk zawierały pięć znaków zgodnie z ust. 4. Wszystkie znaki są zapisywane wersalikami. Nie wykorzystuje się żadnych apostrofów, akcentów, myślników, znaków interpunkcyjnych ani spacji. Artykuł 7 Szczegółowe informacje dotyczące tożsamości klienta oraz identyfikator i szczegółowe informacje dotyczące podmiotu podejmującego decyzję 1. Zgłoszenie transakcji dotyczące transakcji zrealizowanej w imieniu klienta będącego osobą fizyczną zawiera imię i nazwisko oraz datę urodzenia klienta, jak określono w załączniku I tabela 2 pola 9, 10, 11, 18, 19 i 20. 2. W przypadku gdy klient nie jest osobą podejmującą decyzję inwestycyjną dotyczącą tej transakcji, w zgłoszeniu transakcji wskazuje się osobę podejmującą taką decyzję w imieniu klienta, jak określono w załączniku I tabela 2 pola 12–15 w odniesieniu do nabywcy i w załączniku I tabela 2 pola 21–24 w odniesieniu do zbywcy. Artykuł 8 Identyfikacja osoby lub algorytmu komputerowego odpowiedzialnych za decyzję inwestycyjną 1. W przypadku gdy decyzja inwestycyjna o nabyciu lub zbyciu danego instrumentu finansowego jest podejmowana przez osobę lub algorytm komputerowy w firmie inwestycyjnej, tę osobę lub ten algorytm komputerowy identyfikuje się w sposób określony w załączniku I tabela 2 pole 57. Firma inwestycyjna identyfikuje taką osobę lub taki algorytm komputerowy wyłącznie w przypadku, gdy dana decyzja inwestycyjna jest podejmowana w imieniu samej firmy inwesty­ cyjnej albo uznaniowo w imieniu klienta z jego upoważnienia udzielonego firmie inwestycyjnej. 2. W przypadku gdy decyzję inwestycyjną podejmuje więcej niż jedna osoba w firmie inwestycyjnej, firma inwestycyjna wskazuje osobę, na której spoczywa główna odpowiedzialność za tę decyzję. Osobę, na której spoczywa główna odpowiedzialność za decyzję inwestycyjną, wskazuje się zgodnie z uprzednio określonymi kryteriami ustano­ wionymi przez firmę inwestycyjną. 3. W przypadku gdy zgodnie z ust. 1 za decyzję inwestycyjną odpowiedzialny jest algorytm komputerowy w firmie inwestycyjnej, firma inwestycyjna przypisuje oznaczenie na potrzeby identyfikacji algorytmu komputerowego w zgłoszeniu transakcji. Oznaczenie to spełnia następujące warunki: a) jest niepowtarzalne dla każdego zestawu kodu lub strategii handlowej stanowiących algorytm, bez względu na instrument finansowy lub rynki, do których algorytm ma zastosowanie; b) po przypisaniu jest wykorzystywane w sposób spójny przy odnoszeniu się do algorytmu lub wersji algorytmu; c) jest niepowtarzalne w czasie. Artykuł 9 Identyfikacja osoby lub algorytmu komputerowego odpowiedzialnych za realizację transakcji 1. W przypadku gdy osoba lub algorytm komputerowy w firmie inwestycyjnej, która realizuje transakcję, określa system obrotu, podmiot systematycznie internalizujący transakcje lub zorganizowaną platformę obrotu poza Unią, do których należy uzyskać dostęp, firmy, do których należy przekazać zlecenia, lub jakiekolwiek warunki związane z realizacją zlecenia, daną osobę lub dany algorytm komputerowy wskazuje się w załączniku I tabela 2 pole 59. 2. W przypadku gdy za realizację transakcji odpowiedzialna jest osoba w firmie inwestycyjnej, firma inwestycyjna przypisuje oznaczenie na potrzeby identyfikacji tej osoby w zgłoszeniu transakcji zgodnie z art. 6. 3. W przypadku gdy za realizację transakcji odpowiedzialny jest algorytm komputerowy w firmie inwestycyjnej, firma inwestycyjna przypisuje oznaczenie na potrzeby identyfikacji tego algorytmu komputerowego zgodnie z art. 8 ust. 3. 4. Gdy w realizacji transakcji uczestniczy zarówno osoba, jak i algorytm komputerowy lub więcej niż jedna osoba lub jeden algorytm, firma inwestycyjna wskazuje osobę lub algorytm komputerowy ponoszące główną odpowiedzialność za realizację transakcji. Osobę lub algorytm komputerowy, na których spoczywa główna odpowiedzialność za realizację transakcji, wskazuje się zgodnie z uprzednio określonymi kryteriami ustanowionymi przez firmę inwestycyjną. Artykuł 10 Oznaczenie używane do identyfikacji stosownego zwolnienia W zgłoszeniach transakcji wskazuje się stosowne zwolnienie zgodnie z art. 4 lub art. 9 rozporządzenia (UE) nr 600/2014, na mocy którego zrealizowano transakcję, zgodnie z tabelą 2 pole 61 w załączniku I do niniejszego rozporządzenia. Artykuł 11 Oznaczenie używane do identyfikacji krótkiej sprzedaży 1. W zgłoszeniach transakcji wskazuje się transakcje, które w chwili ich realizacji były transakcjami krótkiej sprzedaży lub były w części transakcjami krótkiej sprzedaży, zgodnie z załącznikiem I tabela 2 pole 62. 2. Z zachowaniem należytej staranności firma inwestycyjna określa transakcje krótkiej sprzedaży, w których jej klient jest zbywcą, w tym gdy firma inwestycyjna agreguje zlecenia wielu klientów. Firma inwestycyjna wskazuje te transakcje krótkiej sprzedaży w swoim zgłoszeniu transakcji zgodnie z załącznikiem I tabela 2 pole 62. 3. Jeżeli firma inwestycyjna realizuje transakcję krótkiej sprzedaży we własnym imieniu, wskazuje w zgłoszeniu transakcji, czy do transakcji krótkiej sprzedaży przystąpiono, realizując funkcję animatora rynku lub działając w charakterze głównego dealera na mocy wyłączenia określonego w art. 17 rozporządzenia (UE) nr 236/2012. Artykuł 12 Zgłaszanie realizacji transakcji obejmujących połączenie instrumentów finansowych Jeżeli firma inwestycyjna realizuje transakcję obejmującą dwa instrumenty finansowe lub większą ich liczbę, firma inwestycyjna zgłasza transakcję oddzielnie w odniesieniu do każdego instrumentu finansowego i za pomocą identyfi­ katora, który jest niepowtarzalny na poziomie firmy, tworzy powiązanie między tymi zgłoszeniami a grupą zgłoszeń transakcji związanych z daną realizacją, jak określono w załączniku I tabela 2 pole 40. Artykuł 13 Warunki, na których opracowuje się, przypisuje i utrzymuje identyfikatory podmiotu prawnego 1. Państwa członkowskie zapewniają opracowywanie, przypisywanie i utrzymywanie identyfikatorów podmiotu prawnego zgodnie z poniższymi zasadami: a) niepowtarzalności; b) dokładności; c) spójności; d) neutralności; e) wiarygodności; f) jawnego źródła; g) elastyczności; h) skalowalności; i) łatwości dostępu. Państwa członkowskie zapewniają również, by identyfikatory podmiotu prawnego były opracowywane, przypisywane i utrzymywane przy zastosowaniu jednolitych globalnych standardów operacyjnych, by podlegały ramom zarządzania Komitetu Nadzoru Regulacyjnego ds. LEI oraz by były dostępne po rozsądnej cenie. 2. Firma inwestycyjna nie świadczy usługi, w wyniku której powstaje obowiązek dokonania zgłoszenia transakcji dotyczącego transakcji zawartej w imieniu klienta, który kwalifikuje się do posiadania kodu identyfikatora podmiotu prawnego, przed uzyskaniem kodu identyfikatora podmiotu prawnego od tego klienta. 3. Firma inwestycyjna zapewnia, by długość i budowa kodu były zgodne z normą ISO 17442 oraz by kod został wprowadzony do globalnej bazy danych LEI prowadzonej przez centralną jednostkę operacyjną wyznaczoną przez Komitet Nadzoru Regulacyjnego ds. LEI oraz by dotyczył on danego klienta. Artykuł 14 Zgłaszanie transakcji zrealizowanych przez oddziały 1. Firma inwestycyjna zgłasza transakcje zrealizowane w całości lub w części przez swój oddział do właściwego organu w macierzystym państwie członkowskim firmy inwestycyjnej, chyba że właściwe organy macierzystego państwa członkowskiego i przyjmującego państwa członkowskiego uzgodniły inaczej. 2. W przypadku gdy firma inwestycyjna realizuje transakcję w całości lub w części za pośrednictwem swojego oddziału, zgłasza daną transakcję tylko jeden raz. 3. W przypadku gdy z powodu częściowej lub pełnej realizacji transakcji za pośrednictwem oddziału firmy inwesty­ cyjnej w zgłoszeniu transakcji należy uwzględnić szczegółowe informacje dotyczące kodu państwa oddziału firmy inwestycyjnej zgodnie z załącznikiem I tabela 2 pola 8, 17, 37, 58 lub 60, w zgłoszeniu transakcji firma inwestycyjna przedstawia kod państwa zgodny z normą ISO 3166 w odniesieniu do danego oddziału we wszystkich następujących przypadkach: (a) gdy oddział otrzymał zlecenie od klienta lub podjął uznaniową decyzję inwestycyjną w imieniu klienta z upoważnienia klienta; (b) gdy oddział pełni obowiązki nadzorcze względem osoby odpowiedzialnej za daną decyzję inwestycyjną; (c) gdy oddział pełni obowiązki nadzorcze względem osoby odpowiedzialnej za realizację transakcji; (d) gdy transakcję zrealizowano w systemie obrotu lub zorganizowanej platformie obrotu zlokalizowanych poza Unią, korzystając z członkostwa oddziału w tym systemie obrotu lub w tej zorganizowanej platformie obrotu. 4. Jeżeli jeden z przypadków przedstawionych w ust. 3 lub większa ich liczba nie mają zastosowania do oddziału firmy inwestycyjnej, w odpowiednich polach w tabeli 2 w załączniku I podaje się kod ISO macierzystego państwa członkowskiego firmy inwestycyjnej lub – w przypadku firmy z państwa trzeciego – kod państwa, w którym znajduje się siedziba zarządu lub siedziba statutowa firmy. 5. Oddział firmy z państwa trzeciego przekazuje zgłoszenie transakcji właściwemu organowi, który zatwierdził oddział. Oddział firmy z państwa trzeciego wypełnia odpowiednie pola w tabeli 2 w załączniku I, podając kod ISO państwa członkowskiego właściwego organu zatwierdzającego. W przypadku gdy firma z państwa trzeciego ustanowiła oddziały w więcej niż jednym państwie członkowskim w Unii, oddziały te wspólnie wybierają jeden z właściwych organów w tych państwach członkowskich, do którego przesyłane będą zgłoszenia transakcji zgodnie z ust. 1–3. Artykuł 15 Metody i mechanizmy zgłaszania transakcji finansowych 1. Metody i mechanizmy, na podstawie których systemy obrotu i firmy inwestycyjne generują i przekazują zgłoszenia transakcji, obejmują: a) systemy służące zapewnieniu bezpieczeństwa i poufności zgłaszanych danych; b) mechanizmy służące do poświadczenia źródła zgłoszenia transakcji; c) środki zabezpieczające pozwalające na szybkie wznowienie zgłaszania w przypadku awarii systemu zgłaszania; d) mechanizmy służące do identyfikacji błędów i pominięć w zgłoszeniach transakcji; e) mechanizmy pozwalające uniknąć przekazywania powielonych zgłoszeń transakcji, również w przypadku gdy firma inwestycyjna korzysta z systemu obrotu w celu zgłaszania szczegółowych informacji na temat transakcji zrealizo­ wanych przez firmę inwestycyjną za pośrednictwem systemów wykorzystywanych w systemie obrotu zgodnie z art. 26 ust. 7 rozporządzenia (UE) nr 600/2014; f) mechanizmy służące zapewnieniu, by system obrotu przesyłał zgłoszenia wyłącznie w imieniu tych firm inwesty­ cyjnych, które zdecydowały się korzystać z systemu obrotu do przesyłania zgłoszeń w ich imieniu w odniesieniu do transakcji zrealizowanych za pośrednictwem systemów wykorzystywanych w systemie obrotu; g) mechanizmy służące uniknięciu zgłaszania jakiejkolwiek transakcji w przypadku, gdy nie ma obowiązku zgłoszenia zgodnie z art. 26 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 600/2014, dlatego że transakcja w rozumieniu art. 2 niniejszego rozporządzenia nie miała miejsca albo dlatego, że instrument będący przedmiotem danej transakcji nie wchodzi w zakres stosowania art. 26 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 600/2014; h) mechanizmy identyfikacji niezgłoszonych transakcji, w odniesieniu do których istnieje obowiązek zgłaszania zgodnie z art. 26 rozporządzenia (UE) nr 600/2014, w tym w przypadkach, gdy zgłoszenia transakcji odrzucone przez właściwy organ nie zostały skutecznie ponownie zgłoszone. 2. System obrotu lub firma inwestycyjna niezwłocznie powiadamiają odpowiedni właściwy organ, gdy tylko dowiedzą się o jakimkolwiek błędzie lub pominięciu w zgłoszeniu transakcji przekazanym właściwemu organowi, o jakimkolwiek nieprzekazaniu zgłoszenia transakcji, w tym o jakimkolwiek ponownym nieprzekazaniu odrzuconego zgłoszenia transakcji w odniesieniu do transakcji podlegających zgłoszeniu, lub o zgłoszeniu transakcji, w odniesieniu do której nie ma obowiązku zgłoszenia. 3. Firmy inwestycyjne posiadają mechanizmy służące zapewnieniu, by ich zgłoszenia transakcji były kompletne i dokładne. Mechanizmy te obejmują testowanie ich procesu zgłaszania i regularne uzgadnianie rejestrów handlowych ich jednostek operacyjnych z próbkami danych przekazanymi im w tym celu przez ich właściwe organy. 4. W przypadku gdy właściwe organy nie przekażą próbek danych, firmy inwestycyjne uzgadniają rejestry handlowe swoich jednostek operacyjnych z informacjami zawartymi w zgłoszeniach transakcji, które przekazały właściwym organom, lub w zgłoszeniach transakcji, które zostały przekazane w ich imieniu przez zatwierdzone mechanizmy sprawozdawcze lub systemy obrotu. Uzgadnianie obejmuje sprawdzenie terminowości zgłoszenia, dokładności i kompletności poszczególnych pól danych oraz ich zgodności ze standardami i formatami określonymi w załączniku I tabela 2. 5. Firmy inwestycyjne posiadają mechanizmy zapewniające, by ich zgłoszenia transakcji – rozpatrywane łącznie – odzwierciedlały wszystkie zmiany dotyczące ich pozycji oraz pozycji ich klientów w danych instrumentach finansowych w chwili realizacji transakcji na instrumentach finansowych. 6. W przypadku gdy zatwierdzony mechanizm sprawozdawczy – zgodnie z instrukcjami otrzymanymi od firmy inwestycyjnej – anuluje lub koryguje zgłoszenie transakcji przekazane w imieniu firmy inwestycyjnej, firma inwestycyjna zachowuje szczegółowe informacje dotyczące korekt i anulowań, które otrzymała od zatwierdzonego mechanizmu sprawozdawczego. 7. Zgłoszenia, o których mowa w art. 26 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 600/2014, przesyła się do właściwego organu macierzystego państwa członkowskiego systemu obrotu. 8. Wymieniając między sobą zgłoszenia transakcji, właściwe organy korzystają z zabezpieczonych elektronicznych kanałów komunikacji. Artykuł 16 Ustalenie najbardziej odpowiedniego rynku pod względem płynności 1. W przypadku zbywalnych papierów wartościowych w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 44 lit. a) dyrektywy 2014/65/UE, uprawnień do emisji lub jednostek uczestnictwa w przedsiębiorstwie zbiorowego inwestowania najbardziej odpowiedni rynek pod względem płynności dla tego instrumentu finansowego (najodpowiedniejszy rynek) określa się raz w każdym roku kalendarzowym na podstawie danych z poprzedniego roku kalendarzowego, pod warunkiem że dany instrument finansowy został dopuszczony do obrotu lub był przedmiotem obrotu na początku poprzedniego roku kalendarzowego, w następujący sposób: a) w przypadku instrumentów dopuszczonych do obrotu na jednym lub na większej liczbie rynków regulowanych najodpowiedniejszym rynkiem jest rynek regulowany, który w poprzednim roku kalendarzowym w odniesieniu do tego instrumentu charakteryzował się najwyższym obrotem, zgodnie z definicją w art. 17 ust. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2017/587 ( 1 ); b) w przypadku instrumentów niedopuszczonych do obrotu na rynkach regulowanych najodpowiedniejszym rynkiem jest MTF, która w poprzednim roku kalendarzowym charakteryzowała się najwyższym obrotem dla tego instrumentu; c) do celów lit. a) i b) najwyższy obrót oblicza się poprzez wyłączenie wszystkich transakcji, w przypadku których skorzystano ze zwolnień z wymogów przejrzystości przedtransakcyjnej zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a), b) lub c) rozporządzenia (UE) nr 600/2014. ( 1 ) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2017/587 z dnia 14 lipca 2016 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 600/2014 w sprawie rynków instrumentów finansowych w odniesieniu do regulacyjnych standardów technicznych dotyczących wymogów w zakresie przejrzystości dla systemów obrotu i firm inwestycyjnych w odniesieniu do akcji, kwitów depozytowych, funduszy inwestycyjnych typu ETF, certyfikatów i innych podobnych instrumentów finansowych oraz dotyczących obowiązku realizowania transakcji na określonych akcjach w systemie obrotu lub za pośrednictwem podmiotu systematycznie internali­ zującego transakcje (zob. s. 387 niniejszego Dziennika Urzędowego). 2. Na zasadzie odstępstwa od ust. 1 niniejszego artykułu, w przypadku gdy zbywalne papiery wartościowe w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 44 lit. a) dyrektywy 2014/65/UE, uprawnienia do emisji lub jednostki uczestnictwa w przedsiębiorstwie zbiorowego inwestowania nie zostały dopuszczone do obrotu lub nie były przedmiotem obrotu na początku poprzedniego roku kalendarzowego lub gdy z powodu niedostatecznej ilości danych lub ich braku nie można obliczyć obrotu zgodnie z ust. 1 lit. c) niniejszego artykułu na potrzeby ustalenia najodpowiedniejszego rynku dla tego instrumentu finansowego, najodpowiedniejszym rynkiem dla instrumentu finansowego jest rynek państwa członkow­ skiego, w którym po raz pierwszy złożono wniosek o dopuszczenie do obrotu lub w którym instrument po raz pierwszy był przedmiotem obrotu. 3. W przypadku zbywalnych papierów wartościowych w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 44 lit. b) dyrektywy 2014/65/UE lub instrumentów rynku pieniężnego, których emitent ma siedzibę w Unii, najodpowiedniejszym rynkiem jest rynek państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba statutowa emitenta. 4. W przypadku zbywalnych papierów wartościowych w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 44 lit. b) dyrektywy 2014/65/UE lub instrumentów rynku pieniężnego, których emitent ma siedzibę poza Unią, najodpowiedniejszym rynkiem jest rynek państwa członkowskiego, w którym po raz pierwszy dopuszczono ten instrument finansowy do obrotu lub w którym instrument finansowy po raz pierwszy był przedmiotem obrotu w systemie obrotu. 5. W przypadku instrumentu finansowego, który jest kontraktem na instrument pochodny lub kontraktem różnic kursowych lub zbywalnym papierem wartościowym w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 44 lit. c) dyrektywy 2014/65/UE, najodpowiedniejszy rynek określa się w następujący sposób: a) w przypadku gdy aktywa bazowe instrumentu finansowego stanowią zbywalne papiery wartościowe w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 44 lit. a) dyrektywy 2014/65/UE lub uprawnienia do emisji dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub będące przedmiotem obrotu na MTF, najodpowiedniejszym rynkiem jest rynek uznany za najodpo­ wiedniejszy dla aktywów bazowych zgodnie z ust. 1 lub 2 niniejszego artykułu; b) w przypadku gdy aktywa bazowe instrumentu finansowego stanowią zbywalne papiery wartościowe w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 44 lit. b) dyrektywy 2014/65/UE lub instrumenty rynku pieniężnego dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub będące przedmiotem obrotu na MTF lub OTF, najodpowiedniejszym rynkiem jest rynek uznany za najodpowiedniejszy dla bazowego instrumentu finansowego zgodnie z ust. 3 lub 4 niniejszego artykułu; c) w przypadku gdy aktywa bazowe instrumentu finansowego stanowi koszyk instrumentów finansowych, najodpo­ wiedniejszym rynkiem jest rynek państwa członkowskiego, w którym po raz pierwszy dopuszczono ten instrument finansowy do obrotu lub w którym po raz pierwszy był on przedmiotem obrotu w systemie obrotu; d) w przypadku gdy aktywa bazowe instrumentu finansowego stanowi indeks obejmujący instrumenty finansowe, najodpowiedniejszym rynkiem jest rynek państwa członkowskiego, w którym po raz pierwszy dopuszczono ten instrument finansowy do obrotu lub w którym po raz pierwszy był on przedmiotem obrotu w systemie obrotu; e) w przypadku gdy aktywa bazowe instrumentu finansowego stanowi instrument pochodny dopuszczony do obrotu lub będący przedmiotem obrotu w systemie obrotu, najodpowiedniejszym rynkiem jest rynek państwa członkow­ skiego, w którym ten instrument pochodny jest dopuszczony do obrotu lub jest przedmiotem obrotu w systemie obrotu. 6. W przypadku instrumentów finansowych nieuwzględnionych w ust. 1–5 najodpowiedniejszym rynkiem jest rynek państwa członkowskiego systemu obrotu, w którym po raz pierwszy dopuszczono ten instrument finansowy do obrotu lub w którym po raz pierwszy był on przedmiotem obrotu w systemie obrotu. Artykuł 17 Wejście w życie i stosowanie Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Niniejsze rozporządzenie stosuje się od dnia 3 stycznia 2018 r. Artykuł 2 ust. 5 akapit drugi zaczyna jednak obowiązywać 12 miesięcy od daty wejścia w życie aktu delegowanego przyjętego przez Komisję zgodnie z art. 4 ust. 9 rozporządzenia (UE) 2015/2365. Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Sporządzono w Brukseli dnia 28 lipca 2016 r. W imieniu Komisji Jean-Claude JUNCKER Przewodniczący ZAŁĄCZNIK I Tabela 1 Objaśnienia do tabeli 2 Tabela 2 Szczegółowe informacje podlegające zgłoszeniu w zgłoszeniach transakcji Wszystkie pola są obowiązkowe, chyba że wskazano inaczej. Szczegółowe informacje na temat nabywcy — W przypadku rachunków wspólnych informacje w polach 7–11 należy powielić w odniesieniu do każdego nabywcy. — Jeżeli transakcja dotyczy przekazanego zlecenia, które spełnia warunki przekazania określone w art. 4, firma otrzymująca zlece­ nie wypełnia pola 7–15 w zgłoszeniu firmy otrzymującej zlecenie informacjami otrzymanymi od firmy przekazującej zlecenie. — Jeżeli transakcja dotyczy przekazanego zlecenia, które nie spełnia warunków przekazania określonych w art. 4, firma otrzymu­ jąca zlecenie traktuje firmę przekazującą zlecenie jako nabywcę. Dodatkowe informacje — Pola 8–15 mają zastosowanie wyłącznie, gdy nabywca jest klientem. — Pola 9–11 mają zastosowanie wyłącznie, gdy nabywca jest osobą fizyczną. 14 PL Podmiot podejmujący decyzję w imieniu nabywcy — Pola 12–15 mają zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy podmiot podejmujący decyzję działa w ramach upoważnienia do reprezentacji 12 Kod podmiotu podejmu­ Kod wykorzystywany do identyfikacji osoby, która podejmuje {LEI} jącego decyzję w imieniu nabywcy decyzję o nabyciu instrumentu finansowego. Jeżeli decyzję podejmuje firma inwestycyjna, w niniejszym polu należy podać tożsamość firmy inwestycyjnej, a nie osoby, która podjęła decyzję inwestycyjną. Jeżeli podmiot podejmujący decyzję jest podmiotem prawnym, stosuje się kod LEI podmiotu podejmującego decyzję. Jeżeli podmiot podejmujący decyzję nie jest podmiotem praw­ nym, stosuje się identyfikator określony w art. 6. Informacje na temat podmiotu podejmującego decyzję w imieniu nabywcy — Pola 13–15 mają zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy podmiot podejmujący decyzję jest osobą fizyczną. 13 Podmiot podejmujący de­ Pełne imię (imiona) podmiotu podejmującego decyzję w imie­ {ALPHANUM-140} cyzję w imieniu nabywcy – imię (imiona) Podmiot podejmujący de­ cyzję w imieniu nabywcy – nazwisko (nazwiska) niu nabywcy. W przypadku większej liczby imion niż jedno w niniejszym polu należy podać wszystkie imiona, oddzielając je przecinkami. Pełne nazwisko (nazwiska) podmiotu podejmującego decyzję w imieniu nabywcy. W przypadku większej liczby nazwisk niż jedno w niniejszym polu należy podać wszystkie nazwiska, od­ dzielając je przecinkami. {NATIONAL_ID} {ALPHANUM-140} Szczegółowe informacje dotyczące zbywcy i podmiotu podejmującego decyzję w jego imieniu — W przypadku rachunków wspólnych informacje w polach 16–20 należy powielić w odniesieniu do każdego zbywcy. — Jeżeli transakcja zrealizowana w imieniu zbywcy dotyczy przekazanego zlecenia, które spełnia warunki przekazania określone w art. 4, firma otrzymująca zlecenie wypełnia pola 16–24 w zgłoszeniu firmy otrzymującej zlecenie, wpisując informacje otrzy­ mane od firmy przekazującej zlecenie. — Jeżeli transakcja dotyczy przekazanego zlecenia, które nie spełnia warunków przekazania określonych w art. 4, firma otrzymu­ jąca zlecenie traktuje firmę przekazującą zlecenie jako zbywcę. 17–24 Pola 17–24 stanowią odzwierciedlenie wszystkich pól dotyczących nabywcy o nr 8–15 (szczegółowe informacje dotyczące nabywcy i podmiotu podejmującego decyzję w jego imieniu) w odniesieniu do zbywcy. Szczegółowe informacje dotyczące przekazania — Pola 26 i 27 wypełnia się tylko w odniesieniu do zgłoszeń transakcji przekazywanych przez firmę otrzymującą zlecenie, gdy spełnione zostały wszystkie warunki przekazania określone w art. 4. — Jeżeli firma działa zarówno w charakterze firmy otrzymującej zlecenie, jak i firmy przekazującej zlecenie, wypełnia pole 25 w celu wskazania, że jest firmą przekazującą zlecenie oraz wypełnia pola 26 i 27 z perspektywy firmy otrzymującej zlecenie. Szczegóły transakcji Nr PL Pole Informacje podlegające zgłoszeniu terze podmiotu systematycznie internalizującego transakcje. Format i standardy, które należy stosować w sprawozda­ Format i standardy, które Nr Pole Informacje podlegające zgłoszeniu należy stosować w sprawozda­ Pola 42–56 nie mają zastosowania, gdy: transakcje są realizowane w systemie obrotu lub gdy firma inwestycyjna działa w charakterze podmiotu systematycznie internalizującego transakcje; lub w polu 41 wprowadzono kod ISIN, który jest uwzględniony w wykazie danych referencyjnych otrzymanym od ESMA Nr PL Pole Informacje podlegające zgłoszeniu Format i standardy, które należy stosować w sprawozda­ Format i standardy, które Nr Pole Informacje podlegające zgłoszeniu należy stosować w sprawozda­ Nr Pole Informacje podlegające zgłoszeniu Format i standardy, które należy stosować w sprawozda­ ( 1 ) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2017/580 z dnia 24 czerwca 2016 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 600/2014 w odniesieniu do regulacyjnych standardów technicznych w zakresie przechowywania właściwych danych dotyczących zleceń, których przedmiotem są instrumenty finansowe (zob. s. 193 niniejszego Dziennika Urzędowego). ( 2 ) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2017/574 z dnia 7 czerwca 2016 r. uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE w odniesieniu do regulacyjnych standardów technicznych dotyczących poziomu dokładności zegarów (zob. s. 148 niniejszego Dzien­ nika Urzędowego). ZAŁĄCZNIK II Krajowe identyfikatory klientów dla osób fizycznych, które należy stosować w zgłoszeniach transakcji
<urn:uuid:97b80a84-7a79-4827-9ad8-1f7cd91da359>
finepdfs
1.918945
CC-MAIN-2022-40
http://www.kdpw.pl/pl/Repozytorium%20transakcji%20wersa%20EMIR/Documents/ARM/RTS_MiFIR_Art_26_PL_(EU)%202017_590.pdf
2022-10-06T11:21:47+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030337803.86/warc/CC-MAIN-20221006092601-20221006122601-00451.warc.gz
84,896,986
1.000004
1.000006
1.000006
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn"...
pol_Latn
{}
false
[ 4205, 9970, 14878, 18053, 21217, 24554, 27965, 31291, 33817, 37555, 42322, 46620, 46831, 46879, 47021, 47616, 47781, 49297, 49976, 50670, 50692, 50857, 50958, 51256, 51361, 51462, 51563, 52228, 52344 ]
2
1
RAMOWY DOKUMENT DOTYCZĄCY PRZESIEDLEŃ i POZYSKANIA NIERUCHOMOŚCI PROJEKT OCHRONY PRZECIWPOWODZIOWEJ w DORZECZU ODRY i WISŁY 1 RAMOWY DOKUMENT DOTYCZĄCY PRZESIEDLEŃ i POZYSKANIA NIERUCHOMOŚCI AKTUALIZACJA NR. 1 PROJEKT OCHRONY PRZECIWPOWODZIOWEJ w DORZECZU ODRY i WISŁY RAMOWY DOKUMENT DOTYCZĄCY PRZESIEDLEŃ I POZYSKANIA NIERUCHOMOŚCI Ramowy dokument dotyczący Przesiedleń i Pozyskania Nieruchomości został zatwierdzony przez Bank Światowy w kwietniu 2015. Aktualizacja nr 1 do Ramowego dokumentu dotyczącego Przesiedleń i Pozyskania Nieruchomości została zatwierdzona przez Bank Światowy w czerwcu 2022. PROJEKT OCHRONY PRZECIWPOWODZIOWEJ W DORZECZU ODRY I WISŁY WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ: Bank Światowy, Umowa pożyczki nr 8524 PL Bank Rozwoju Rady Europy, Umowa Ramowa Pożyczki Nr LD 1866 Fundusz Spójności Unii Europejskiej (POIiŚ 2014 - 2020) Budżet Państwa Spis treści 1 WYKAZ SKRÓTÓW UŻYTYCH W OPRACOWANIU 2 WPROWADZENIE 2.1 PODSUMOWANIE I CELE RPF Efektem realizacji Projektu jest zabezpieczenie przed powodzią trzech następujących obszarów: (i) Środkowej i Dolnej Odry, (ii) Kotliny Klodzkiej, tj. dorzecza Nysy Kłodzkiej (średniej wielkości zlewni Górnej Odry); i (iii) wybrane fragmenty dorzecza Górnej Wisły, w tym zwłaszcza obszar Krakowa i Sandomierza oraz tereny usytuowane w zlewniach Raby i Sanu, Wisłoki i Dunajca. Sumaryczne oddziaływania społeczne projektu należy uznać za pozytywne, ponieważ projekt zapewni korzyści w zakresie ochrony fizycznej 1 , ochronę zdrowia i życia, a także dóbr materialnych tysięcy ludzi. Jednakże realizacja Projektu może wiązać się z wystąpieniem niejakiego negatywnego wpływu w związku z koniecznością pozyskania nieruchomości pod realizację inwestycji i związanych z tym wywłaszczeń oraz oddziaływań ekonomicznych. Część inwestycji, które będą realizowane w ramach Projektu obejmuje remont oraz modernizację już istniejącej infrastruktury (np. istniejących wałów i ostróg) i ich negatywne oddziaływania społeczne będą ograniczone. Inne inwestycje, takie jak budowa nowych obiektów, w tym suchych zbiorników, w szczególności w Kotlinie Kłodzkiej i niektórych inwestycjach realizowanych na Górnej Wiśle, wiązała się będzie z koniecznością pozyskania gruntów, skutkującą oddziaływaniami gospodarczymi (np. w zakresie wywłaszczenia gruntów rolnych) i przesiedleniami. Należy jednak nadmienić, że pomimo braku możliwości pozostawienia budynków mieszkalnych na obszarach zalewowych, wywłaszczone nieruchomości będą mogły być nadal użytkowane rolniczo. Wybór inwestycji realizowanych w ramach Projektu i ich zaprojektowanie zostało oparte na następujących kryteriach: kryterium najniższych kosztów i najmniejszego oddziaływania inwestycji; wybór opcji najefektywniejszej kosztowo za pomocą analizy ekonomicznej, przy uwzględnieniu ryzyka inwestycyjnego; „oddania rzekom ich przestrzeni" i retencji powodziowej w górze rzeki; zintegrowania z walorami środowiskowymi i ochrony siedlisk; planów zarządzania opartych na szerokich konsultacjach społecznych; zrównoważone finansowanie poprzez opłaty i/lub środki z budżetu krajowego lub budżetów regionalnych oraz unikania istotnego oddziaływania na środowisko i istotnych oddziaływań społecznych, takich jak oddziaływania wynikające z konieczności dokonania wywłaszczeń i przesiedleń. Podstawowym celem niniejszego Ramowego Planu Pozyskiwania Nieruchomości i Przesiedleń (RPF) jest ustanowienie ram i zasad dla zapobiegania istotnym negatywnym oddziaływaniom na społeczeństwo wynikających z pozyskiwania nieruchomości i przymusowych przesiedleń w ramach realizacji Projektu, a tam, gdzie uniknięcie tych oddziaływań nie jest możliwe – ich minimalizacja i kompensacja. Dla poszczególnych inwestycji realizowanych w ramach Projektu, zostaną przygotowane indywidualne, szczegółowe Plany Pozyskiwania Nieruchomości i Przesiedleń (RAP). Plany te będą oparte na niniejszym RPF i będą zawierały szczegółowe informacje na temat gruntów, nieruchomości i społeczności dotkniętej skutkami realizacji inwestycji. Będą one także określały środki mitygujące i terminy ich wdrażania. Niniejszy RPF jest zgodny z przepisami prawa polskiego i Polityką Operacyjną Banku 1 Korzyści w zakresie ochrony fizycznej obejmują między innymi uniknięcie ewakuacji, zalania domu, fabryki lub innego majątku trwałego do głębokości powyżej 0,5 m oraz uniknięcie utraty życia lub zdrowia. Korzyści ekonomiczne obejmują na przykład uniknięcie czasowej lub trwałej utraty pracy w związku z zamknięciem zakładów przemysłowych oraz w związku z zakłóceniami transportowo-komunikacyjnymi. Korzyści społeczne obejmują na przykład uniknięcie zakłóceń w normalnym trybie życia, kształceniu czy korzystaniu z usług zdrowotnych, a także uniknięcie kosztów opieki nad członkami rodziny i sąsiadami, którzy doznali uszkodzenia ciała. Światowego dotyczącą Wysiedleń (OP 4.12 Involuntary Resettlement). Tam, gdzie istnieją różnice między przepisami polskimi, a zapisami OP 4.12 stosowane będą postanowienia korzystniejsze dla osób dotkniętych skutkami realizacji Projektu. 2.2 PODSTAWOWE ZASADY PRZYJĘTE W RPF O ile nie zostaną zaplanowane i wdrożone odpowiednie środki minimalizujące i zapobiegające, zajęcia nieruchomości mogą tworzyć i wzmacniać nierówności, powodować wykluczenia społeczne oraz skutkować trwałymi szkodami środowiskowymi. W związku z tym w procesie projektowania i implementacji procesu pozyskiwania nieruchomości i przesiedleń należy kierować się poniższymi zasadami: 1. Należy minimalizować, a w miarę możliwości unikać dokonywania przymusowych trwałych zajęć nieruchomości. Tam, gdzie nie da się uniknąć dokonywania trwałych zajęć, w przygotowywanych RAP zastosowanie znajdą procedury i wymagania określone w niniejszej RPF, a dotyczące minimalizowania wpływu zajęć nieruchomości na zainteresowane strony. 2. Procedury wywłaszczeniowe zapewnią poprawę warunków życia ludności, a co najmniej ich odtworzenie do poziomu sprzed realizacji Projektu. 3. Wszystkie osoby dotknięte skutkami realizacji projektu (PAP) zostaną właściwie skonsultowane i otrzymają możliwość aktywnej i skutecznej partycypacji w procesie rozwoju Projektu oraz dostęp do mechanizmów składania skarg i wniosków. Konsultacje społeczne powinny uwzględniać potrzeby grup szczególnie wrażliwych oraz te wynikające z tożsamości płciowej PAP. 4. Osobom dotkniętym skutkami realizacji Projektu należy zapewnić dostęp do uczciwej, sprawiedliwej i niedrogiej procedury odwoławczej przed niezależnym organem lub przed sądem oraz do przeprowadzenia tej procedury bez zbędnej zwłoki. 5. Wszystkie zajęcia nieruchomości, zarówno trwałe, jak i czasowe będą realizowane zgodnie z procedurami określonymi w prawie polskim i OP 4.12, jak to określono w RPF i zostaną uszczegółowione w konkretnych RAP. RAP będą zgodne z RPF. 6. RAP dotyczy trwałych lub czasowych zajęć nieruchomości, a także trwałych lub czasowych ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości, w szczególności skutkujących utratą (czasową lub całkowitą) źródeł dochodów albo obniżeniem standardu życia. 7. Implementacja RAP będzie monitorowana i dokumentowana, a po zakończeniu zostanie poddana ewaluacji, z której powstanie odpowiedni raport. 8. Proces partycypacji społecznej, działania osłonowe i minimalizujące będą prowadzone przy założeniu konieczności zapewnienia równego traktowania bez względu na wiek, płeć czy niepełnosprawność osób dotkniętych skutkami realizacji projektu. Szczególną uwagę należy poświęcić tym gospodarstwom domowym, których członkowie/członek należą do szczególnie wrażliwych grup społecznych. 9. Plany przesiedleń i zajęcia nieruchomości są planowane i realizowane jako integralna część Projektu. Pełne koszty związane z koniecznością zaplanowania i wdrożenia działań kompensacyjnych zostaną włączone do kosztów i korzyści Projektu. 10. Wypłata odszkodowania dla osób dotkniętych skutkami Projektu, w szczególności w przypadku osób, których nieruchomość zostaje wywłaszczona lub zajęta, powinna nastąpić przed zajęciem nieruchomości. W przypadkach, kiedy PAP kwestionuje wysokość odszkodowania ustaloną w operacie szacunkowym, a taka osoba nie podlega przesiedleniu fizycznemu i nie ma to wpływu na jej źródła utrzymania, wprowadzona została procedura mająca na celu wypłatę odszkodowania w wysokości ustalonej w operacie szacunkowym, jednocześnie umożliwiając rozpoczęcie robót, podczas gdy rozstrzygnięcie dotyczące ostatecznej wysokości odszkodowania zostanie podjęte w ramach krajowych procedur administracyjno-prawnych (patrz punkt 3.2.4 poniżej). 11. Odszkodowania oraz wystarczający czas na dokonanie przemieszczeń musi być zapewniony mieszkańcom, którzy będą poddani przesiedleniom. 12. W ramach działań kompensacyjnych priorytet zostanie przyznany kompensacji na zasadach „ziemia za ziemię" poprzez przyznanie nieruchomości o podobnym potencjale produkcyjnym, o ile Inwestor będzie w stanie taką zapewnić i tego oczekuje PAP. 13. Kompensacja pieniężna będzie stosowana tam, gdzie zajęcie nieruchomości lub jej części pozostaje bez wpływu na możliwość wykorzystywania nieruchomości na dotychczasowe cele, jak również tam, gdzie osoba ekonomicznie dotknięta skutkami projektu wyraża wolę otrzymania rekompensaty pieniężnej. 14. Za pozyskanie prawa do czasowego zajęcia nieruchomości co do zasady odpowiadać będzie Wykonawca. Natomiast w wyjątkowych sytuacjach (np. nieruchomość stanowi jedyną drogę dostępu do placu budowy) JRP może wskazać takie ograniczenie we wniosku o pozwolenie na realizację inwestycji przeciwpowodziowej (PNRI). Nieruchomości podlegające zajęciom czasowym po zakończeniu prac zostaną przywrócone do stanu pierwotnego tak, aby umożliwić ich właścicielom lub użytkownikom korzystanie z tych nieruchomości w sposób, w jaki czynili to przed realizacją Projektu. 15. Niezależnie od tytułu prawnego do nieruchomości, wszystkie osoby dotknięte skutkami realizacji projektu otrzymają wsparcie różnego rodzaju, zgodnie z Matrycą Działań Kompensujących znajdującą się w niniejszym RPF. Brak tytułu prawnego do nieruchomości nie powinien być przeszkoda dla otrzymania kompensacji i/albo wsparcia innego rodzaju. Szczegółowe zasady pozyskiwania nieruchomości, prowadzenia procedury partycypacji społecznej oraz działania minimalizujące, zapobiegawcze, osłonowe i kompensacyjne zostaną określone w RAP. Niniejszy RPF, tak jak to zapisano w Polityce Operacyjnej Banku Światowego OP 4.12 dotyczy „przymusowych przesiedleń", oznaczających przypadki, w których objęte nimi osoby nie mogą odmówić wykupu nieruchomości lub ustanowienia ograniczeń w użytkowaniu, co skutkuje faktyczną zmianą sposobu użytkowania nieruchomości, bądź też ma skutek ekonomiczny. Występuje to dla przypadków takich jak (i) zgodne z prawem władcze nabycie nieruchomości (np. wywłaszczenia) lub czasowe albo stałe ograniczenie w użytkowaniu i (ii) wynegocjowanie umów, na podstawie których rząd może podjąć przesiedlenie lub nałożyć prawne ograniczenia w użytkowaniu jeśli negocjacje z właścicielem nie powiodą się. Na przykład własność nieruchomości znajdujących się w obszarze zdefiniowanym celem publicznym może być przeniesione na rzecz Skarbu Państwa. 2.3 OPIS PROJEKTU 2.3.1 Komponent 1: Ochrona przed powodzią Środkowej i Dolnej Odry Celem tego Komponentu jest wzmocnienie ochrony przed powodzią miast i miejscowości wzdłuż Środkowej i Dolnej Odry, w tym Szczecina, Słubic, Gryfina i innych mniejszych miast przed letnimi i zimowymi powodziami. Zadania inwestycyjne obejmą budowę i rozbudowę wałów przeciwpowodziowych i innych zabezpieczeń brzegu (umocnienia, mury oporowe itp.), pogłębienie koryta Odry oraz kanałów i portu w Szczecinie, prace regulacyjne, przebudowę, odbudowę i budowę ostróg i tam podłużnych, odtworzenie zakoli i zabezpieczenie brzegów. Aby ułatwić bezpieczne przejście lodołamaczy w celu prowadzenia akcji lodołamania, niezbędna jest też przebudowa mostów oraz rozbudowa infrastruktury postojowocumowniczej. Całość koniecznych do wykonania prac podzielono na trzy Podkomponenty, których zadania zdefiniowane w fazie początkowej wdrażania mogą ulec zmianie a nowe zadania dopisane, jeżeli Komitet Sterujący i Bank Światowy wyrazi na to zgodę: Podkomponent 1A - Ochrona przed powodzią obszarów na terenie województwa Zachodniopomorskiego. Podkomponent ten obejmuje zadania stanowiące część systemu zintegrowanej gospodarki wodnej w dorzeczu Dolnej Odry. Prace obejmować będą m.in. budowę i modernizację istniejących obwałowań rzeki w celu zwiększenia bezpieczeństwa terenów przyległych do rzeki, a także prace mające na celu poprawę warunków przepływu wód powodziowych w obrębie międzywala. Podkomponent 1B – Ochrona przed powodzią na Środkowej i Dolnej Odrze. Realizowane będą w jego ramach prace mające na celu poprawę warunków spływu wód i kry w okresach zagrożenia zatorami lodowymi (umożliwienie pracy lodołamaczy na długim odcinku rzeki, poprawa przepustowości wybranych mostów, stworzenie odpowiedniej bazy postojowo-cumowniczej, umożliwienie swobodnego odpływu lodu w obrębie ujściowego odcinka rzeki, itd.). Podkomponent 1C - Ochrona przed powodzią miasta Słubice W ramach tego Podkomponentu wzmocniony i poszerzony zostanie istniejący wał przeciwpowodziowy wzdłuż rzeki Odry oraz wykonany zostanie nowy odcinek wału zabezpieczający miasto Słubice przed powodzią. 2.3.2 Komponent 2 - Ochrona przed powodzią Kotliny Kłodzkiej Komponent 2 ma na celu ochronę przed powodzią Kłodzka i innych mniejszych miast i miejscowości Kotliny Kłodzkiej, aż do Barda położonego na wlocie od strony Wrocławia do Kotliny. Komponent ten obejmuje budowę czterech średniej wielkości suchych zbiorników przeciwpowodziowych (ochrona czynna), budowę i modernizację wałów oraz przebudowę koryt rzek, mostów i innych budowli (ochrona bierna), tak aby zapewnić okresową retencję i bezpieczne przeprowadzenie przez Kotlinę Kłodzką fali powodziowej, której towarzyszy duża ilość materiału niesionego przez rzekę. Ponadto realizacja tych zadań przyniesie też znaczne korzyści w dolnym biegu rzeki. Cztery nowe suche zbiorniki, poprzez zwiększenie zdolności retencyjnej, spowodują redukcję szczytu fali powodziowej na dopływie do kaskady zbiorników Nysy Kłodzkiej położonych w jej środkowym biegu oraz obniżą kulminację fali przy przejściu przez miasta położone w dół rzeki, w tym również przez aglomerację Wrocławia. Nysa Kłodzka jest jednym głównych dopływów Odry powyżej Wrocławia. Komponent 2 realizowany będzie w obrębie Ziemi Kłodzkiej, która obejmuje górską i wyżynną część zlewni Nysy Kłodzkiej. Działania planowane do realizacji związane będę z poprawą zabezpieczeń przeciwpowodziowych w odniesieniu do mieszkańców i obszarów zabudowanych. Zagrożenie przeciwpowodziowe na terenie Kotliny Kłodzkiej wynika przede wszystkim z niewystarczającej przepustowości koryt rzek i potoków oraz obiektów komunikacyjnych, a także zbyt małej ilości zbiorników przeciwpowodziowych, niewystarczającej ilości i wysokości obwałowań oraz wysokiego stopnia zabudowy terenów przylegających bezpośrednio do koryt cieków. W wielu przypadkach istniejąca infrastruktura przeciwpowodziowa odznacza się też złym stanem technicznym. Podkomponent 2A - Ochrona czynna Zakres ochrony czynnej obejmuje budowę czterech suchych zbiorników przeciwpowodziowych. Poprzez zmniejszenie kulminacji fal powodziowych oraz redukcję wielkości przepływów, ich zadaniem jest zmniejszenie zagrożenia w dolinach rzek, na których są one lokalizowane oraz pośrednio również na rzece Nysie Kłodzkiej i tym samym w całej Kotlinie Kłodzkiej. Obecnie liczba i pojemność zbiorników przeciwpowodziowych w Kotlinie Kłodzkiej jest niewystarczająca i w celu zabezpieczenia przeciwpowodziowego Kotliny Kłodzkiej niezbędne jest podjęcie działań zwiększających ochronę czynną na tym obszarze. Podkomponent 2B - Ochrona bierna Zakres ochrony biernej obejmował pierwotnie zabezpieczenie przeciwpowodziowe terenów położonych wzdłuż czterech głównych rzek Kotliny Kłodzkiej: Nysy Kłodzkiej, Ścinawki, Białej Lądeckiej z głównym lewobrzeżnym dopływem rzeką Morawką oraz Bystrzycy Dusznickiej z głównym lewobrzeżnym dopływem rzeką Kamienny Potok. W ramach przeglądu śródokresowego Projektu, podjęto decyzję, w uzgodnieniu z Bankiem Światowym o wyłączeniu z Projektu działań wzdłuż rzeki Ścinawki. W wyniku planowanych prac poziom ochrony obszarów zabudowanych zostanie istotnie podniesiony. Ochrona bierna obejmuje: a) umocnienia brzegów narzutem kamiennym w miejscach podatnych na erozję brzegową, b) umocnienia dna gurtami w miejscach podatnych na erozję denną, c) wycinanie drzew w miejscach tego wymagających („wąskie gardła"), d) likwidowanie wąskich gardeł w miejscach gdzie istnieje taka możliwość bez naruszania pozostałych zasad, e) odbudowa/przebudowa murów oporowych, f) udrożnianie koryt, g) wykonanie murów regulacyjnych, h) roboty branżowe, i) udrożnienie mostów lub/i zabezpieczanie dna pod mostami, j) odbudowa i przebudowa jazów i progów, k) budowę zapór przeciwrumowiskowych (wstępne lokalizacje obejmują dwa przekroje Bystrzycy Dusznickiej powyżej miejscowości Duszniki Zdrój oraz jeden przekrój powyżej Polanicy Zdrój). 2.3.2 Komponent 3: Ochrona przed powodzią Górnej Wisły Komponent 3 ma na celu ochronę aglomeracji Krakowa i terenów przemysłowych Nowej Huty, okolic Sandomierza i Tarnobrzega oraz wybranych miast na dopływach Wisły w zlewni rzek Sanu, Wisłoki, Dunajca i Raby. Prace obejmują: (i) przebudowę i rozbudowę wałów wzdłuż Wisły, tak aby zmodernizować stare, w złym stanie technicznym wały; (ii) umocnienia i wzmocnienie brzegów rzek narzutem kamiennym; (Iii) budowę suchych zbiorników i polderów w celu zwiększenia retencji; (iv) działania związane z regulacją rzek oraz (v) dostosowanie istniejących obiektów hydrotechnicznych (jazów i stopni wodnych) do przepuszczenia większej ilości wód powodziowych. W ramach Komponentu 3 przewidziane jest też dodatkowe wsparcie techniczne w przygotowaniu planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza i wyznaczeniu priorytetów inwestycyjnych dla Górnej Wisły, z wykorzystaniem metod zintegrowanego zarządzania gospodarką wodną przy planowaniu złożonych inwestycji obejmujących dużą powierzchnię zlewni. Na obszarze Górnej Wisły, gdzie wdrażany będzie Komponent 3 Projektu, inwestycje realizowane będą w obrębie cieków o zróżnicowanych parametrach przepływu i ukształtowaniu zlewni. W górnej części dorzecza Wisły cieki mają górski i podgórski charakter, przepływają w granicach wąskich dolin, z dużą prędkością przepływu, a koryto budowane jest głównie przez grubszy materiały, taki jak głazy czy żwir. W pobliżu stolicy regionu – Krakowa, Wisła zaczyna płynąć szerszą doliną i klasyfikowana jest już jako rzeka nizinna piaszczysto-gliniasta. Poniżej Krakowa, w pobliżu Sandomierza, gdzie planowane są kolejne działania w ramach Projektu, dolina rzeki staje się rozległa, a Wisła określana jest już jako wielka rzeka nizinna. Na tym odcinku szerokiemu korytu rzeki towarzyszą dodatkowe struktury rzeczne, takie jak boczne ramiona, odnogi, starorzecza oraz inne struktury o wysokiej bioróżnorodności. W regionie, gdzie realizowane będą zadania inwestycyjne, cieki zachowały swoje wysokie walory przyrodnicze (utworzono tu wiele obszarów chronionych obejmujących różne działania ochronne). Planowane działania inwestycyjne obejmują następujące Podkomponenty, będące jednocześnie szczegółowymi celami Komponentu 3 Projektu: Podkomponent 3A – Ochrona przed powodzią Krakowa i Wieliczki Dla osiągnięcia skuteczności w działaniach ochronnych w aglomeracji krakowskiej niezbędne jest utrzymanie najniższych możliwych stanów wielkiej wody w obrębie tego miasta. Wymaga to budowy odpowiednich zabezpieczeń w mieście i na obszarze zlewni zasilających oraz w dolinie Wisły powyżej Krakowa. Podkomponent obejmie przebudowę wałów przeciwpowodziowych rzeki Wisły w Krakowie na łącznej długości 21 km w trzech odcinkach. Dla ochrony części Krakowa i Wieliczki, w ramach realizacji tego podkomponentu zaplanowano również budowę czterech suchych zbiorników przeciwpowodziowych wraz z niezbędnymi działaniami stabilizacji koryta rzeki Serafy i Malinówki, dla których odbiornikiem jest Wisła, wraz z modernizacją istniejących obwałowań i odcinkową budową uzupełniających wałów przeciwpowodziowych. Podkomponent 3B – Ochrona Sandomierza i Tarnobrzega Kotlina Sandomierska stanowi węzeł Wisły i ujść kilku znaczących dopływów, w tym największego karpackiego dopływu Wisły – Sanu. Powódź z 2010 roku (największa w historii tego regionu) spowodowała zalanie znacznej części miasta Sandomierz i szkody materialne wielkich rozmiarów. W ramach Podkomponentu przewiduje się dokonanie modernizacji systemu wałów przeciwpowodziowych Wisły i jej dopływów w zasięgu cofki Wisły wraz konieczną modernizacją systemu przepompowni chroniących tereny zawala w czasie spływu wielkich wód. Podkomponent 3C – Bierna i czynna ochrona w zlewni Raby Zlewnia rzeki Raby to górzysty obszar o charakterze rolniczym i leśnym. Jednocześnie istnieje tam silne zagospodarowanie osadnicze zlokalizowane w dnie doliny Raby i jej dopływów. Z uwagi na górski charakter zlewni, ludzie i ich mienie zagrożeni są zarówno erozją koryta wielkiej wody jak i zalaniem wodami ze względu na naturalne ukształtowanie terenu. Zjawiska te występują łącznie w czasie każdego kolejnego wezbrania w zlewni Raby, powodując znaczne szkody. Ze względu na niewystarczającą pojemność retencyjną istniejącego w dolinie Raby zbiornika, w ramach Podkomponentu zaplanowano zwiększenie wielkości rezerwy przeciwpowodziowej istniejącego zbiornika Dobczyce oraz budowę nowych, suchych zbiorników na dopływach Raby. W ramach Podkomponentu planowana jest również budowa i modernizacja wałów przeciwpowodziowych i bulwarów. Zadania zostały wycofane z POPDOW decyzją Komitetu Sterującego z dnia 7 marca 2019 r. oraz zatwierdzone zmianą Procurement Planu z dnia 20 marca 2019 r. Podkomponent 3D Bierna i czynna ochrona w zlewni Sanu Istniejące obiekty przeciwpowodziowe nie gwarantują pełnej ochrony przeciwpowodziowej na terenie zlewni Sanu wraz z Wisłokiem, przez co każdego roku generowane są straty. Jako uzupełnienie istniejącej ochrony przeciwpowodziowej wstępnie zaplanowano tu budowę suchych zbiorników. Poza zbiornikami zaplanowano budowę wałów na dopływach Sanu oraz na samym Sanie. W ramach tego podkomponentu planowane są również zadania ochrony przeciwpowodziowej w zlewni Wisłoki i Dunajca. Doliny rzeki Wisłoki (np. w obrębie Dębicy i Jasła) oraz Dunajca generują od lat duże zagrożenie powodziowe. W zlewniach tych rzek planowane są głównie takie kategorie działań jak: budowa i modernizacja wałów przeciwpowodziowych, budowa suchych zbiorników (lub polderów), a także w mniejszym zakresie - prace regulacyjne w dolinach rzek. 2.4 MOŻLIWOŚĆ WYSTĄPIENIA ODDZIAŁYWANIA PRZYMUSOWYCH PRZESIEDLEŃ W RAMACH PROJEKTU Zasadnicze oddziaływania społeczne w ramach Projektu wynikające z konieczności dokonania trwałych i czasowych zajęć nieruchomości na potrzeby jego realizacji obejmują: * utratę ziemi (uprawnej, rolnej, nierolniczej i in.), * utratę dóbr (nieruchomości, kanały melioracyjne i nawadniające, nasadzenia, drzewa, ogrodzenia itp.), * fizyczne przemieszczenie ludności, * utratę wspólnych dla społeczności własności i zasobów (np. dróg dojazdowych). Działania realizowane w ramach Projektu podzielić można na dwie kategorie: * liniowe (obwałowania, bulwary) i * punktowe (suche zbiorniki, poldery, indywidualna ochrona gospodarstw domowych itp.). Działania liniowe mają niewielki wpływ na pojedynczych właścicieli. Kompensacja charakteryzuje się koniecznością wypłaty znacznej liczby małych płatności za czasową utratę dóbr takich, jak np. nasadzenia. W przypadku właściwego zaprojektowania w przypadku projektów liniowych można łatwo uniknąć lub zminimalizować konieczność usuwania trwałych obiektów. Zajęcia liniowe różnią się od punktowych tym, iż problemy często powstają w związku z koniecznością koordynacji pozyskiwania gruntów na terenie wielu gmin. W przypadku inwestycji punktowych, ich efektem jest zajęcie użytków rolnych, łąk i pastwisk albo uniemożliwienie dostępu do zasobów naturalnych, z których dotknięta społeczność czerpie swój dochód (np. wydobywanie piasku z koryta rzecznego). W tym przypadku kompensacja wiązała się będzie z koniecznością odtworzenia dochodu czerpanego z upraw i wykorzystywania zasobów naturalnych. Ponadto w przypadku przedsięwzięć takich, jak budowa suchych zbiorników i ochrona bierna istnieje wysokie prawdopodobieństwo przesiedleń. Przesiedlenia dotkną bezpośrednio stosunkowo niewielkiej liczby gospodarstw domowych, a ich wpływ na społeczność lokalną nie będzie istotny. Należy też zauważyć, że chociaż w obrębie budowli służących biernej ochronie przeciwpowodziowej (jak np. suche zbiorniki) niemożliwe jest pozostawienie budynków mieszkalnych, to ziemia rolna będzie nadal dostępna dla miejscowej ludności na potrzeby jej aktywności ekonomicznej (z wyłączeniem możliwości wznoszenia na jej obszarze jakichkolwiek obiektów). Niezależnie od kompensacji poniesionych strat, w niektórych przypadkach trwałe zajęcia nieruchomości mogą skutkować pogorszeniem jakości życia poprzez ograniczenie dostępu do: * Instytucji edukacyjnych w przypadku dzieci i młodzieży w wieku szkolnym, * żłobków, przedszkoli i innych podobnych instytucji w przypadku młodszych dzieci i ich rodziców, * usług medycznych, co może mieć istotne znaczenie dla osób starszych, niepełnosprawnych lub przewlekle chorych, * instytucji kultury, terenów rekreacyjnych i obiektów sportowych. Mogą wystąpić również koszty psychologiczne: stres związany z utratą dotychczasowego i adaptacją w nowym miejscu zamieszkania. Dlatego w ramach realizacji Projektu planowane jest wsparcie i działania osłonowe dla osób przesiedlanych, które pozwolą na uniknięcie lub minimalizację negatywnych skutków dla PAP. Negatywne skutki zajęć stałych lub ograniczeń w użytkowaniu w czaszy suchych zbiorników będą eliminowane poprzez odpowiednie i godziwe odszkodowania przygotowane w całości w początkowych stadiach projektowania zadań, zgodnie z procedurami określonymi w RPF. Utrata miejsca pracy lub przedsiębiorstwa w wyniku przesiedlenia są kosztami podlegającymi kompensacji. Osoby, które wskutek wdrażania projektu utracą pracę, będą podlegały wsparciu w Urzędach Pracy. Nie gwarantuje to jednak popytu na umiejętności PAP poza utraconym miejscem pracy i może wiązać się z koniecznością szkoleń i przekwalifikowania, co stanowi obciążenie dla lokalnych jednostek administracyjnych i osób dotkniętych realizacją projektu (PAP). Dotyczy to także osób, które posiadają lub użytkują ziemię uprawną na terenach przeznaczonych pod inwestycje. W sytuacji, w której grunty rolne utracą wartość użytkową, użytkujące je osoby na stałe utracą źródła dochodu, co podlega odszkodowaniu. Wystąpić może także stałe lub okresowe pogorszenie warunków funkcjonowania przedsiębiorstw, zwłaszcza w przypadku utrudnienia w komunikacji samochodowej i publicznej (ograniczenie dostępności dla klientów, dostępność dla dostawców). W związku z koniecznością czasowego zajęcia nieruchomości na cele realizacji robót budowlanych konieczne może być również czasowe wyłączenie nieruchomości z eksploatacji rolniczej lub mogą wystąpić utrudnienia w prowadzeniu na nieruchomości działalności gospodarczej. Należy jednak zaznaczyć, że ww. oddziaływania społeczne mają charakter czasowy i w większości odwracalny. W przypadku przedsiębiorców i rolników negatywne oddziaływania mogą koncentrować się na spadku, a w sporadycznych przypadkach również w okresowej utracie dochodów z osiąganej działalności. Ponieważ w przeważającej części na omawianym obszarze działalność prowadzą podmioty gospodarcze bądź to jednoosobowe, bądź to zatrudniające do 10 pracowników ograniczenie lub utrata dochodów może mieć dla nich istotne znaczenie. Pozytywne oddziaływania społeczne, czyli zyski dla społeczności lokalnych, wiążą się wprost z celami inwestycji. Do zysków długoterminowych należą: * ograniczenie lub wyeliminowanie zagrożenia powodzią (w tym związaną z zatorami lodowymi), * ochrona terenu oraz mienia publicznego i prywatnego, w tym nieruchomości i ziemi uprawnej; * zmodernizowanie infrastruktury publicznej, szczególnie na rzekach (wały, mosty, jazy), skutkujące przywróceniem gospodarczej funkcji rzek. Wskutek uporządkowania, krajobraz zyska nowe walory, pojawią się nowe tereny rekreacyjne i wypoczynkowe (trasy kajakowe, bulwary, kąpieliska), co potencjalnie może przyczynić się do wzrostu atrakcyjności turystycznej terenów. Sprzyjać temu będzie także potencjalny wzrost turystyki wodnej osiągnięty dzięki poprawie żeglowności rzeki. 3 RAMY PRAWNE Ramowy plan pozyskiwania gruntów i przesiedleń dla Projektu ochrony przeciwpowodziowej w dorzeczu Odry i Wisły jest oparty na przepisach prawa polskiego i w związku tym, iż jest on finansowany ze środków Banku Światowego musi być zgody z Polityką Operacyjną OP 4.12. Umowa Pożyczki pomiędzy Polską a Bankiem Światowym jest aktem prawa międzynarodowego, a przez jej zawarcie Polska obliguje się do stosowania polityk Banku Światowego. W przypadku różnic pomiędzy przepisami polskimi a politykami BŚ stosuje się te przepisy, które są korzystniejsze dla dotkniętej społeczności. 3.1 WYMAGANIA OP 4.12 OP 4.12 Involuntary Resettlement znajduje zastosowanie, jeżeli realizacja Projektu wymaga: a) przymusowego zajęcia nieruchomości skutkującego: * zmianą miejsca zamieszkania lub utratą miejsca zamieszkania, * utratą dóbr albo dostępu do dóbr, * utratą źródeł dochodu albo obniżeniem standardu jakości życia; b) przymusowego ograniczenia dostępu do parków i terenów chronionych, skutkującego niekorzystnym wpływem na jakość życia osób dotkniętych skutkami realizacji projektu. W celu zniwelowania wpływu tych czynności na pożyczkobiorcy ciąży obowiązek przygotowania RPF oraz RAP w zależności od tego, czy konkretne interwencje i związane z nimi skutki zostały zidentyfikowane, czy też nie. Ponadto z OP 4.12 wynikają następujące obowiązki: * wszystkie wykonalne alternatywne projekty powinny być tak realizowane, aby uniknąć lub zminimalizować konieczność przeprowadzania przesiedleń, a w przypadku, kiedy nie można ich uniknąć, należy podjąć takie działania, aby zminimalizować ich skalę i wpływ; * proces przeprowadzania przesiedleń powinien zostać zaplanowany i przeprowadzony jako działania rozwojowe, dostarczając odpowiednie środki i zasoby, które pozwolą osobom dotkniętym przesiedleniami partycypować w korzyściach wynikających z realizowanego projektu. Pomoc powinna zostać skierowana do grup społecznych dotkniętych procesem przesiedleń w celu poprawy ich stanu gospodarki, dochodów i standardu życia, lub powinna przynajmniej przywrócić stan sprzed realizacji Projektu; * osoby przesiedlane powinny uzyskać przed przesiedleniem (zajęciem nieruchomości przez wykonawcę) pełną rekompensatę w wysokości równej kosztom odtworzeniowym, pomoc w przeprowadzce oraz pomoc i wsparcie w okresie przejściowym 2 ; * brak tytułu prawnego do gruntu nie powinien być przeszkodą do otrzymania odszkodowania; 2 W przypadku sporów dotyczących wysokości odszkodowania za nieruchomość ustalonej w operacie szacunkowym, w ramach Projektu wprowadzona została procedura, która umożliwia wypłatę na rzecz PAP odszkodowania w wysokości pierwotnie ustalonej w operacie szacunkowym, a jednocześnie pozwala na rozpoczęcie robót, podczas gdy rozstrzygnięcie dotyczące ostatecznej wysokości odszkodowania zostanie podjęte w ramach krajowych postępowań administracyjnych i prawnych. Patrz punkt 3.2.4, jeśli chodzi o szczegóły tej procedury. * szczególną uwagę należy poświęcić osobom i grupom szczególnie wrażliwym (np. samotne matki, niepełnosprawni, ubodzy); * wspólnoty powinny uzyskać możliwość udziału w planowaniu, realizacji oraz monitorowaniu procesu ich przesiedlenia; * przesiedlonym należy pomóc w integracji z przyjmującą ich społecznością; * proces przeprowadzania przesiedleń powinien być ściśle powiązany z harmonogramem realizacji głównego przedsięwzięcia tak, aby osoby przesiedlane uzyskały rekompensatę przed rozpoczęciem budowy lub przed rozpoczęciem innych działań Projektu 3 ; * powinien być przeprowadzany monitoring przesiedleń i ich ewaluacja; * na obszarach wiejskich lub rolniczych, nawet w przypadku, gdy można zastosować odszkodowanie pieniężne, szczególnie zalecana jest forma odszkodowania typu "ziemia za ziemię", jeśli jest ona ekonomicznie wykonalna. Gospodarstwa, które całkowicie utraciły swoje środki trwałe i stały się całkowicie nierentowne, powinny otrzymać rekompensatę równą wartości całego gospodarstwa; * dla strat, których wycena lub przeprowadzenie rekompensaty pieniężnej jest skomplikowane, na przykład: dostęp do usług publicznych, dostęp do klientów lub dostawców, obszarów rybołówstwa, dostęp do pastwisk i obszarów leśnych, należy podjąć starania zmierzające do zapewnienia dostępu do równoważnych i kulturowo odpowiednich zasobów i możliwości uzyskiwania dochodów. 3.2 WYMAGANIA PRAWA POLSKIEGO 3.2.1 Wymagania ogólne Ramy dla kompensacji oddziaływań społecznych w związku z realizacją inwestycji przeciwpowodziowych wyznaczają zasadniczo przepisy następujących ustaw: * ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (dalej jako UOOŚ), * ustawa z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych (dalej jako specustawa powodziowa) oraz * ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej jako UGN). Zgodnie z UOOŚ jednym z kryteriów uwzględnianych przez właściwy organ przy ocenie, czy przedsięwzięcie wymaga przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ) jest obszar przedsięwzięcia i liczba ludności, na która przedsięwzięcie może oddziaływać, a także gęstość zaludnienia. Z kolei w trakcie OOŚ konieczna jest ocena oddziaływania przedsięwzięcia na ludzi i dobra materialne oraz przeprowadzenie analizy konfliktów społecznych. UOOŚ nakłada też obowiązek przeprowadzenia konsultacji społecznych w procesie OOŚ i zobowiązuje do szczegółowego odniesienia się do uwag i wniosków złożonych w czasie tych konsultacji. OOŚ przeprowadzana jest na pierwszym etapie procesu wydawania zgody na inwestycję (w procedurze wydawania decyzji środowiskowej), co pozwala na odpowiednio wczesną ocenę oddziaływań społecznych związanych z realizacją inwestycji przeciwpowodziowych i zaprojektowania odpowiednich działań minimalizujących 3 Szczególne procedury mające zapewnić realizację tego wymogu zostały opisane w punkcie 3.2.4. i zapobiegawczych. Mechanizmy bezpośrednio związane z utratą lub ograniczeniem własności i innych praw rzeczowych do nieruchomości, a także utratą lub ograniczeniem uprawnień wynikających z umów najmu i dzierżawy określa specustawa powodziowa oraz UGN. Wywłaszczenie nieruchomości lub ich części, jak też trwałe i niektóre czasowe ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości lub jej części następuje w pozwoleniu na realizację inwestycji (PNRI) wydawanego przez wojewodę. Wywłaszczenie następuje z chwilą, w której PNRI staje się ostateczna. Przed wydaniem PNRI strona może żądać od inwestora objęcia wnioskiem o wywłaszczenie należącej do strony nieruchomości lub jej części, która nie będzie nadawała się do dotychczasowego użytku po zrealizowaniu przedsięwzięcia. W przypadku, jeżeli inwestor nie uzna wywłaszczenia za konieczne, stronie przysługuje prawo do złożenia pozwu o wykup do niezależnego sądu powszechnego. Z tytułu przeniesienia na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości, właścicielowi nieruchomości albo jej użytkownikowi wieczystemu przysługuje odszkodowanie pieniężne lub w formie „ziemia za ziemię". Specustawa powodziowa nie zawiera szczególnej preferencji dla realizacji odszkodowania w formie „ziemia za ziemię"; zakłada się raczej rekompensatę w pieniądzu z założeniem, iż ma ona pozwolić na zakup podobnej nieruchomości po cenie rynkowej. Wysokość odszkodowania określa się odrębnie dla każdej nieruchomości, w drodze indywidualnych negocjacji inwestora z dotychczasowym właścicielem lub użytkownikiem wieczystym. Negocjacje są prowadzone w oparciu o niezależną i obiektywną wycenę rzeczoznawcy majątkowego, posiadającego odpowiednią licencję. Wysokość odszkodowania jest ustalana według stanu nieruchomości w dniu wydania PNRI, ale według wartości nieruchomości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. W przypadku dojścia przez inwestora i osobę wywłaszczoną do porozumienia co do wysokości odszkodowania, zawierane jest pisemne porozumienie określające wysokość odszkodowania, termin i sposób jego wypłaty. Jeżeli jednak w terminie 2 miesięcy od dnia wydania ostatecznej PNRI nie uda się dojść do porozumienia co do wysokości odszkodowania, wysokość tę ustala wojewoda w drodze decyzji. Przed wydaniem decyzji wojewoda powołuje własnego, niezależnego biegłego. Prawo do przedstawienia opinii własnego biegłego w postępowaniu przed wojewodą ma również strona. Wtedy wojewoda wydając decyzję ustalającą wysokość odszkodowania musi również odnieść się do opinii przestawionej przez stronę. W przypadku, w którym strona zgłasza uwagi i wnioski w postępowaniu przed wojewodą, wojewoda musi merytorycznie odnieść się do tych uwag i wniosków na etapie prowadzonego postępowania, a następnie w wydanej decyzji odszkodowawczej. Od wydanej przez wojewodę decyzji stronie przysługuje odwołanie. Możliwe jest także zaproponowanie PAP zawarcia ugody przed Wojewodą lub ministrem właściwym do spraw budownictwa. Taka ugoda wymaga zatwierdzenia przez organ administracji publicznej, przed którym została zawarta. 3.2.2 Konsultacje społeczne Zasady prowadzenia konsultacji społecznych określa UOOŚ. Zgodnie z tą ustawą konsultacje prowadzone są w ramach OOŚ. OOŚ jest prowadzona w procedurze wydawania decyzji środowiskowej, a jeżeli inwestor wprowadził do projektu zmiany w stosunku do tych określonych w decyzji środowiskowej, OOŚ przeprowadza się również w ramach PNRI. Dodatkowo, zgodnie z ustawą z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako KPA) na wszystkich etapach procesu inwestycyjnego strony dotknięte skutkami realizacji projektu są zawiadamiane indywidualnie o wszystkich czynnościach podejmowanych przez organy wydające decyzję oraz o pismach składanych przez inwestora. Osoby dotknięte skutkami realizacji projektu mogą w sposób aktywny uczestniczyć w postępowaniu na każdym jego etapie, składać uwagi, wnioski, pisma, opinie własne, opinie ekspertów itp. Całe akta postępowania są jawne dla tych osób i muszą być im udostępniane na ich żądanie. Organ administracji jest zobowiązany do odniesienia się do wszystkich uwag, wniosków, pism. itp. złożonych przez stronę. Ponadto możliwe jest przeprowadzenie rozprawy administracyjnej otwartej dla osób dotkniętych skutkami realizacji projektu (stron), w szczególności jeżeli w sprawie istnieją zagadnienia sporne. 3.2.3 Procedury odwoławcze Zgodnie z przepisami KPA każda decyzja administracyjna, w tym PNRI i decyzja wojewody ustalająca wysokość odszkodowania za wywłaszczenie może zostać zaskarżona przez stronę poprzez złożenie odwołania do organu wyższego stopnia (ministra właściwego do spraw budownictwa). KPA zobowiązuje organy administracji do dołączenia do decyzji administracyjnej pouczenia, w którym wskazany zostanie termin na złożenie odwołania, organ, do którego należy złożyć to odwołanie oraz sposób złożenia odwołania. Złożenie odwołania jest nieodpłatne. W przypadku wniesienia przez osobę wywłaszczoną odwołania od decyzji ustalającej wysokość odszkodowania może ona złożyć wniosek o wypłatę odszkodowania określonego w zaskarżonej decyzji. W takim przypadku odszkodowanie jest wypłacane w kwocie określonej w decyzji, co nie ma wpływu na prowadzone postępowanie odwoławcze. Decyzja wydana w postępowaniu odwoławczym może zostać zaskarżona do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego stronie przysługuje z kolei prawo wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Jeżeli decyzja PNRI/pozwolenie na budowę jest zaskarżona, wszelkie czynności (oszacowanie nieruchomości, komunikowanie się z PAP) powinny być kontynuowane i wypłata odszkodowania dokonana gdy decyzja stanie się ostateczna. W takim wypadku prace budowlane nie mogą, wobec zaleceń OP 4.12, być wykonywane dopóki odszkodowanie nie zostanie wypłacone. Wyjątek może stanowić rozwiązanie polegające na wypłacie 70% wartości odszkodowania, opisane szczegółowo w punkcie 3.2.4. Jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo wypłata odszkodowania natrafia na trudne do przezwyciężenia przeszkody lub odszkodowanie za wywłaszczenie dotyczy nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, odszkodowanie wpłaca się do depozytu sądowego. 3.2.4 Procedury specjalne Na podstawie art. 133 UGN Inwestor składa kwotę odszkodowania do depozytu sądowego zgodnie z decyzją administracyjną Wojewody zobowiązującą Inwestora do wpłaty odszkodowania do depozytu sądowego, co jest równoznaczne ze spełnieniem świadczenia. Ma to miejsce wyłącznie w dwóch przypadkach: 1. gdy osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jego wypłata natrafia na trudne do przezwyciężenia przeszkody (brak zdolności do czynności prawnych wierzyciela, brak możliwości kontaktu np. jego dłuższa nieobecność w kraju przy braku ustanowienia pełnomocnika, klęski żywiołowe, stan wojenny), 2. gdy odszkodowanie za wywłaszczenie dotyczy nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. Złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia. Zgodnie z OP 4.12 osoba objęta projektem nie ponosi żadnych kosztów w tym zakresie. Powyższa procedura może zostać zastosowana dopiero po wydaniu przez właściwy organ decyzji odszkodowawczej. W przypadkach, gdzie PAP nie zgadza się z wysokością odszkodowania za jego nieruchomość ustaloną w operacie szacunkowym, w ramach Projektu została wprowadzona specjalna procedura, która została zatwierdzona podczas wspólnej misji monitoringowej Banku Światowego i Banku Rozwoju Rady Europy, jaka odbyła się w marcu 2018 r. (Aide Memoire, punkt 38). Procedura ta ma na celu zmniejszenie negatywnego wpływu długotrwałych postępowań administracyjnych w sprawie ustalenia ostatecznej wysokości odszkodowania zarówno dla: (i) osób dotkniętych skutkami realizacji Projektu, które oczekują szybkiej wypłaty odszkodowań za ich nieruchomości, oraz (ii) Projektu, ponieważ ta procedura pozwala na prowadzenie działań związanych z zajęciami nieruchomości w ramach inwestycji oraz na rozpoczęcie robót na wywłaszczonych nieruchomościach. Procedura ta jest następująca: 1. PAP jest uprawniony do otrzymania odszkodowania w pełnej wysokości ustalonej w ramach Projektu, niezależnie od toczącego się postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania. 2. JRP zaproponuje PAP wstępną wypłatę w wysokości 70% wartości nieruchomości ustalonej w opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego, sporządzonej na zlecenie JRP i przedstawionej PAP. Kwota ta zostanie zabezpieczona przez JRP, tak aby możliwa była jej wypłata w dowolnym momencie na wniosek PAP i po podpisaniu w tym zakresie odpowiedniego porozumienia. Przyjęcie tej wypłaty nie będzie stanowić uznania przez PAP wysokości odszkodowania ustalonej w ww. opinii i nie będzie miało żadnego negatywnego wpływu na prowadzone przez Wojewodę lub inny organ postępowanie administracyjne o ustalenie wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. 3. Pozostała część odszkodowania zostanie rozliczona i wypłacona PAP po uzyskaniu ostatecznej decyzji ustalającej wysokość odszkodowania, do kwoty ustalonej w tej decyzji. Jeżeli w trakcie postępowania administracyjnego okaże się, że wartość nieruchomości ustalona w ramach takiej decyzji jest niższa niż wysokość pierwotnie ustalona przez Inwestora w trakcie 2-miesięcznych negocjacji, Inwestor zaproponuje PAP zawarcie ugody administracyjnej polegającej na ustaleniu wysokości odszkodowania w oparciu o uprzednio ustaloną wyższą wartość. Taka ugoda wymaga zatwierdzenia przez organ administracji publicznej, przed którym zostaje ona zawarta. 3.3 ANALIZA NIESPÓJNOŚCI I INSTRUMENTY KORYGUJĄCE | OP 4.12 | Prawo polskie | |---|---| | Brak tytułu prawnego do gruntu nie powinien być przeszkodą do kompensacji/wypłaty odszkodowania. Osoby nie posiadające tytułu prawnego otrzymują kompensację. | Polski system prawny nie uznaje prawa do odszkodowania właścicieli/użytkowników gruntu nie posiadających do niego tytułu prawnego (wyjątek stanowią osoby, których tytuł prawny do nieruchomości zaginął, albo które nabyły prawo do nieruchomości w drodze zasiedzenia, tj. metody nabycia własności poprzez nieprzerwane posiadanie nieruchomości przez okres wskazany w ustawie) | | Polityka BŚ wymaga kompensacji za utratę dochodów (np. z działalności gospodarczej, rolnej itp.) w związku z zajęciami nieruchomości na potrzeby realizacji planowanego przedsięwzięcia | Przepisy prawa polskiego nie przewidują kompensacji z tytułu utraty dochodów na skutek realizacji przedsięwzięcia. | | Szczególna uwagę należy zwracać na potrzeby szczególnie wrażliwych grup społecznych, zwłaszcza osób ubogich, starszych, samotnych matek, dzieci, mniejszości etnicznych. | Polskie prawo nie wymaga zaplanowania szczególnych środków w celu dodatkowego wsparcia szczególnie wrażliwych grup społecznych (osób starszych, niepełnosprawnych, ubogich i innych, które mogą mieć specjalne potrzeby). | | Kompensacja za utratę dóbr jest oparta na ich wartości rynkowej powiększonej o wszelkie koszty transakcyjne (np. podatki, opłaty) i powinna ona być wystarczająca dla efektywnego odtworzenia utraconych dóbr (wartość odtworzeniowa) | Zastosowane metody wyceny mogą skutkować zaniżaniem wartości nieruchomości w porównaniu do cen podobnych nieruchomości na rynku lokalnym. | Wycena nieruchomości zostanie powierzona niezależnemu i doświadczonemu biegłemu. Opinia biegłego powinna zostać zweryfikowana przez JRP. Wywłaszczony powinien otrzymać wystarczającą ilość czasu na zapoznanie się z opinią biegłego. W razie wątpliwości co do wystarczalności należnej kwoty odszkodowania, oszacowania wartości nieruchomości powinien dokonać niezależny biegły w postepowaniu przed wojewodą. We wszystkich przypadkach wycena musi wskazywać na wartość odtworzeniową. | |---|---|---| | Wymagane jest przygotowanie studium socjo-ekonomicznego, Planu Pozyskiwania Nieruchomości i Przesiedleń, monitoring środków kompensujących, przesiedleń, środków mających na celu odtworzenie poziomu jakości życia, a także ewaluacja efektywności wszystkich ww. środków. | Przepisy prawa polskiego nie przewidują obowiązku przygotowania studium socjo- ekonomicznego i sporządzenia Planu Pozyskiwania Nieruchomości i Przesiedleń jako takiego. Brak jest obowiązku monitorowania i ewaluacji ich wdrażania. | Studia socjo-ekonomiczne oraz Plany Pozyskiwania Nieruchomości i Przesiedleń są przygotowywane zgodnie z RPF, OP 4.12 i dobrymi praktykami. | 4 METODY WYCENY 4.1 ZASADY WYCENY Właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu nieruchomości lub jej części, będącej częścią inwestycji przeciwpowodziowej, niezbędnej do jej realizacji, przysługuje odszkodowanie z tytułu przeniesienia na rzecz Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego własności tej nieruchomości. We wszystkich przypadkach odszkodowanie musi opowiadać wartości odtworzeniowej nieruchomości co oznacza wartość rynkową nieruchomości i dóbr z nią związanych (np. nasadzenia) powiększonej o koszty transakcyjne niezbędne dla odtworzenia takie, jak podatki czy opłaty. Kompensacja jest określana na podstawie wyceny dokonywanej przez uprawnionych rzeczoznawców majątkowych, wpisanych do centralnego rejestru rzeczoznawców majątkowych (o którym mowa w UGN Dział V Rozdz. 1), a jeśli jest to konieczne przez zespół biegłych rzeczoznawców (np. zawierający biegłego z zakresu rolnictwa, leśnictwa, itd.). Zagadnienia wyceny nieruchomości, w tym określania wartości nieruchomości uregulowane są w prawie polskim przepisami UGN Dział IV oraz Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Zgodnie z OP 4.12 „wartość odtworzeniowa" w odniesieniu do nieruchomości i obiektów została zdefiniowana jak następuje: a) dla gruntów rolnych jest to wartość rynkowa gruntów sprzed projektu albo sprzed przemieszczenia, którakolwiek z tych wartości jest wyższa, odpowiadająca rynkowej wartości ziemi o porównywalnym potencjale produkcyjnym lub użytkowaniu zlokalizowanej w pobliżu gruntu zajętego pod przedsięwzięcie wraz z kosztem przygotowania tego gruntu do pełnienia funkcji podobnej do funkcji pełnionej przez grunt zajęty pod inwestycję, wraz z kosztami transakcyjnymi; b) dla nieruchomości na obszarach miejskich to wartość rynkowa sprzed przemieszczenia odpowiadająca wartości ziemi o porównywalnym rozmiarze i użytkowaniu, zaopatrzonej w podobny albo lepszy dostęp do infrastruktury i usług i zlokalizowanej w pobliżu zajętej nieruchomości, wraz z kosztami transakcyjnymi; oraz c) dla domów i obiektów to wartość rynkowa materiałów do wbudowania w nowe domy i obiekty zastępujące domy i obiekty dotknięte skutkami realizacji inwestycji, w ilości i jakości podobnej albo lepszej od tej, która została wbudowana w domy i obiekty wywłaszczone lub częściowo dotknięte skutkami realizacji inwestycji, wraz z kosztami transportu materiałów na miejsce budowy, wynagrodzeniami dla robotników budowlanych oraz kosztami transakcyjnymi, opłatami i podatkami związanymi z realizacją nowych obiektów. Przy określaniu wartości odtworzeniowej nie jest brana pod uwagę ani deprecjacja majątku i wartości ocalałych materiałów, ani wartość korzyści płynących z projektu, a potrąconych z wyceny majątku dotkniętego skutkami realizacji projektu. Tam, gdzie przepisy polskie nie uwzględniają konieczności kompensacji odpowiadającej wartości odtworzeniowej, kompensacja realizowana zgodnie z przepisami prawa polskiego jest wspierana przez środki dodatkowe zapewniające realizację kompensacji w standardzie kompensacji wg. wartości odtworzeniowej takich, jak wsparcie w okresie przejściowym po przesiedleniu, stanowiącym rozsądny czas konieczny dla odtworzenia jakości życia (w tym źródeł utrzymania), itp. Odszkodowanie przysługuje w wysokości uzgodnionej między inwestorem, a dotychczasowym właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługuje ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości, od odpowiednio Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. We wszystkich przypadkach odszkodowanie to powinno odpowiadać co najmniej wartości odtworzeniowej nieruchomości. W przypadku, gdy decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji dotyczy rodzinnych ogrodów działkowych ustanowionych zgodnie z przepisami o rodzinnych ogrodach działkowych, podmiot, w którego interesie nastąpi likwidacja rodzinnego ogrodu działkowego lub jego części, zobowiązany jest: * wypłacić działkowcom – odszkodowanie za stanowiące ich własność nasadzenia, urządzenia i obiekty znajdujące się na działkach; * wypłacić stowarzyszeniu ogrodowemu – odszkodowanie za stanowiące jego własność urządzenia, budynki i budowle rodzinnego ogrodu działkowego przeznaczone do wspólnego korzystania przez użytkujących działki i służące do zapewnienia funkcjonowania ogrodu; * zapewnić, w miarę możliwości, nieruchomości zamienne na odtworzenie rodzinnego ogrodu działkowego. W odniesieniu do przedsięwzięć przeciwpowodziowych, wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji przez organ I instancji oraz według wartości tej nieruchomości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Odszkodowanie podlega waloryzacji na dzień wypłaty, według zasad obowiązujących w przypadku zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Odszkodowanie jest ustalane w oparciu o wycenę rzeczoznawcy majątkowego do spraw wyceny nieruchomości. 4.2 WYCENA NIERUCHOMOŚCI Podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość rynkowa nieruchomości. Przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości uwzględnia się w szczególności jej rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie, stopień wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej, stan nieruchomości oraz aktualnie kształtujące się ceny w obrocie nieruchomościami. Jeżeli zmiana zagospodarowania lub przeznaczenia nieruchomości zgodnie z celem inwestycji zmniejsza wartość rynkową nieruchomości, wartość tę określa się według stanu użytkowania sprzed dokonania zmiany zagospodarowania lub przeznaczenia nieruchomości w związku z realizacją projektu. W przypadku, gdy dane z lokalnego lub regionalnego rynku nieruchomości pozwalają na określenie wartości rynkowej nieruchomości, rzeczoznawca majątkowy określa tę wartość stosując jedno z podejść rynkowych, tj. podejście porównawcze, dochodowe lub mieszane. Jeżeli przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, powoduje zwiększenie jej wartości, wartość nieruchomości dla celów odszkodowania określa się według alternatywnego sposobu użytkowania wynikającego z tego przeznaczenia. W przypadku, gdy dane z lokalnego lub regionalnego rynku nieruchomości są niewystarczające do określenia wartości rynkowej nieruchomości, rzeczoznawca majątkowy określa wartość odtworzeniową nieruchomości stosując podejście kosztowe. Jeżeli dotychczasowy właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o pozwoleniu na realizację inwestycji, odpowiednio, wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia nie później niż w terminie 30 dni wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5 % wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego. 4.3 WYCENA OBIEKTÓW NIEZWIĄZANYCH TRWALE Z NIERUCHOMOŚCIĄ Kompensacja za obiekty trwale niezwiązane z nieruchomością będzie dotyczyła sytuacji, w której a) nie nadają się one do używania w nowej lokalizacji i/lub b) osoba dotknięta skutkami realizacji projektu nie będzie ich używała z uwagi na przesiedlenie (np. przeprowadzka z obszarów wiejskich do mieszkania w mieście). W przypadku określania wartości obiektów niezwiązanych trwale z nieruchomością (np. maszyn i urządzeń), rzeczoznawca dokonuje oceny na podstawie takich danych jak: marka, model oraz typ, rok produkcji, producent, miejsce i data produkcji, a także innych danych potrzebnych w celu zidentyfikowania ruchomości. Przy wycenianiu tego typu środków trwałych może nastąpić wzrost wartości księgowej środka lub też jej obniżenie. Ubytek wartości może następować w szczególności z przyczyn technicznych (zużycia fizycznego), funkcjonalnych (zmian materiałowych lub konstrukcyjnych) lub z przyczyn ekonomicznych (braku określonych surowców, siły roboczej, zmiany przepisów prawa, obniżenia popytu). Dokonując wyceny ruchomości rzeczoznawca stosuje podejście kosztowe lub porównawcze. 4.4 WYCENA NASADZEŃ I ZASIEWÓW Przy określaniu wartości drzewostanu leśnego albo zadrzewień, jeżeli w drzewostanie znajdują się materiały użytkowe, szacuje się wartość drewna znajdującego się w tym drzewostanie. Jeżeli w drzewostanie nie występuje materiał użytkowy lub wartość drewna, które może być pozyskane, jest niższa od kosztów zalesienia i pielęgnacji drzewostanu, szacuje się koszty zalesienia oraz koszty pielęgnacji drzewostanu do dnia wywłaszczenia. Przy określaniu wartości plantacji kultur wieloletnich szacuje się koszty założenia plantacji i jej pielęgnacji do czasu pierwszych zbiorów oraz wartość utraconych pożytków w okresie od dnia wywłaszczenia do dnia zakończenia pełnego plonowania. Sumę kosztów i wartość utraconych pożytków zmniejsza się o sumę rocznych odpisów amortyzacyjnych, wynikającą z okresu wykorzystania plantacji od pierwszego roku plonowania do dnia wywłaszczenia. przy określaniu wartości zasiewów, upraw i innych zbiorów jednorocznych szacuje się wartość przewidywanych plonów według cen kształtujących się w obrocie rynkowym, zmniejszając ją o wartość nakładów koniecznych w związku ze zbiorem tych plonów. Przy określaniu wartości zasiewów, upraw i innych zbiorów jednorocznych szacuje się wartość przewidywanych plonów według cen kształtujących się w obrocie rynkowym, zmniejszając ją o wartość nakładów koniecznych w związku ze zbiorem tych plonów. 4.5 WYCENA POZOSTAŁYCH SKŁADNIKÓW MAJĄTKU Pozostałe składniki majątku związanego z nieruchomością stanowią pożytki cywilne, czyli dochód, jaki nieruchomość przynosi na podstawie stosunku prawnego. Do określenia wartości praw zobowiązaniowych (w tym prawa najmu, dzierżawy, użyczenia i dożywocia) oraz wpływu tych praw na nieruchomość rzeczoznawca majątkowy może w szczególności wziąć pod uwagę m.in. takie elementy jak: * rodzaj, charakter, zakres czas trwania umowy, * odpowiednie przepisy prawa, * formę płatności, * rodzaj i wysokość innych świadczeń, * sposób i terminy uiszczania czynszu i innych świadczeń, * obowiązki i uprawnienia wynikające z praw zobowiązaniowych oraz z zawartych umów, * roszczenia stron związane z rozliczeniami nakładów poniesionych na nieruchomości, oraz * dostępne informacje dotyczące szacowanej nieruchomości oraz wyodrębnionego rodzaju i obszaru rynku obejmującego prawa zobowiązaniowe. 5 KRYTERIA KWALIFIKOWALNOŚCI I KATALOG OSÓB UPRAWNIONYCH 5.1 KWALIFIKOWALNOŚĆ JRP musi ustanowić i ujawnić kryteria, według których osoby dotknięte skutkami realizacji projektu (PAP) będą uznawane za kwalifikujące się do odszkodowania oraz do innej pomocy w związku z wywłaszczeniami, zgodnie z polskimi przepisami prawa oraz OP 4.12 BŚ. Procedura ta musi zawierać postanowienia, ujęte w każdym RAP, dotyczące konsultacji z poszczególnymi PAP, gospodarstwami domowymi, liderami społeczności lokalnych, lokalnymi władzami a tam, gdzie to stosowne, również z pozarządowymi organizacjami społecznymi (NGOs). Zgodnie z polityką Banku Światowego do kompensaty i pomocy w związku z zajęciami nieruchomości skutkującymi utratą dóbr i przemieszczeniem (fizycznym lub ekonomicznym) uprawnione są następujące grupy osób: a) osoby posiadające formalny tytuł prawny do ziemi lub innych dóbr dotkniętych oddziaływaniami Projektu (w tym prawo zwyczajowe lub tradycyjne), b) osoby nie posiadające formalnego tytułu prawnego w czasie rozpoczęcia spisu mieszkańców, jednak posiadające roszczenie do ziemi lub dóbr znajdujące oparcie w prawie krajowym lub zidentyfikowane w trakcie prac nad planem przesiedleń c) osoby nie posiadające tytułu prawnego ani roszczeń do zajmowanej nieruchomości. Osoby określone w pkt (a) i (b) powinny otrzymać kompensatę za utracone grunty, a także inną pomoc. Osoby określone w pkt (c) powinny otrzymać pomoc w przesiedleniu w miejsce odszkodowania za zajmowane grunty oraz, w razie konieczności, inną pomoc dla osiągniecia celów OP 4.12 – o ile zajmowały obszar realizacji projektu wcześniej niż data końcowa (cutoff date). Osoby, które zajmą teren po dacie końcowej nie będą uprawnione do kompensacji, ani do innych form pomocy w związku z przesiedleniami. Wszystkie osoby określone w pkt (a), (b) i (c) powinny otrzymać kompensatę za utracone dobra inne, niż grunt. W związku z tym brak tytułu prawnego do nieruchomości sam w sobie nie powinien być przeszkodą dla otrzymania kompensaty lub innej pomocy oferowanej w związku z przymusowym zajęciem nieruchomości. Należy podkreślić, że występowanie osób zaliczanych do grupy nieposiadających tytułu prawnego do gruntu jest rzadkością. Co więcej osoby użytkujące nieruchomość bez tytułu prawnego są świadome nielegalności swoich działań oraz faktu, iż nieruchomość może w każdej chwili powrócić do właściciela bez rekompensaty pieniężnej. W kolejnych rozdziałach określono kategorie oddziaływań na PAP, kategorie osób dotkniętych skutkami realizacji projektu (PAP) oraz kryteria kwalifikowalności PAP do danej kategorii. Określono również uprawnienia przysługujące poszczególnym kategoriom PAP. Założono, że podstawowym kryterium kwalifikowalności PAP jest lokalizacja ich nieruchomości lub innych dóbr w obszarze projektu przed datą końcową (cut-off date), ustaloną po zakończeniu spisu i inwentaryzacji. Nieruchomości dotknięte bezpośrednio planowaną inwestycją powinny być objęte projektowanym obszarem inwestycji. Szczególną uwagę należy zwrócić na zweryfikowanie tych roszczeń, które mogą spowodować pokrzywdzenie wrażliwych grup PAP. W przypadku wątpliwości w tym zakresie należy zasięgnąć informacji u władz lokalnych lub liderów społeczności lokalnej. Do otrzymania kompensaty zakwalifikowane zostaną grupy ludności, obecne na obszarze realizacji projektu przed datą końcową inwentaryzacji chyba, że zostanie wykazane, iż osoby posiadające nieruchomości na terenie przeznaczonym pod realizację projektu otrzymały już odpowiednie rekompensaty w związku z realizacją projektu zgodnie z wymogami OP 4.12. Za PAP uprawnione do kompensaty albo do skorzystania z działań osłonowych w związku z realizacją Projektu uznaje się: a) właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości (w tym nieruchomości budynkowych), posiadaczy samoistnych oraz osoby, które władają nieruchomościami jak właściciele, użytkownicy wieczyści lub posiadacze samoistni, ale bez tytułu prawnego, b) najemców, dzierżawców, dożywotników i innych posiadaczy zależnych nieruchomości oraz władających nieruchomością jak posiadacz zależny, ale bez tytułu prawnego, c) posiadających na nieruchomościach ograniczone prawo rzeczowe, takie jak służebność, hipoteka, zastaw, użytkowanie, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oraz osoby wykonujące te prawa na nieruchomościach bez tytułu prawnego, d) właściciele upraw, roślin, budowli i innych konstrukcji związanych z gruntem, e) PAP, które w związku z realizacja Projektu tracą przychód, miejsca pracy, pensje albo nie mogą prowadzić działalności gospodarczej. W aspekcie czasowym kwalifikowalność do kompensacji w ramach Projektu ograniczona zostanie datą końcową ustanowioną dla każdego zadania osobno i zaakceptowaną przez Bank Światowy. Data końcowa zostanie ustalona jako dzień rozpoczęcia spisu nieruchomości oraz badań socjologicznych PAP i zostanie ona podana do publicznej wiadomości. Ustalając datę końcową należy jednak mieć na uwadze, że zgodnie z prawem polskim PAP posiadający tytuły prawne do nieruchomości wywłaszczanych na potrzeby realizacji projektu są uprawnieni do rekompensaty pieniężnej lub w formie „ziemia za ziemię", jeżeli posiadali te tytuły prawne w dacie złożenia przez inwestora wniosku o PNRI. Z kolei w stosunku do osób, które posiadają nieruchomości na obszarze realizacji projektu, ale których miejsca zamieszkania lub pobytu nie będzie można ustalić, pozostają nadal uprawnione do otrzymania rekompensat. W związku z tym zostaną podjęte wszelkie możliwe i prawnie dopuszczalne kroki w celu ustalenia miejsca ich pobytu i przekazania im rekompensaty. W przypadku, jeżeli nie da się ustalić miejsca pobytu lub zamieszkania, rekompensata zostanie przekazana do depozytu, z którego w każdej chwili będzie mogła zostać podjęta przez osobę uprawnioną. 5.2 UPRAWNIENIA Kwalifikowalność do kompensacji i pomocy będzie ustalana na następujących zasadach: * PAP posiadający legalnie nieruchomości na terenie projektu otrzymają rekompensatę w pełnej wysokości, przy uwzględnieniu pierwszeństwa zasady „ziemia za ziemię", * PAP będący najemcami, dzierżawcami, dożywotnikami i innymi posiadaczami zależnymi nieruchomości na terenie projektu otrzymają pełną rekompensatę za utratę tych praw, * PAP będący posiadaczami ograniczonych praw rzeczowych na nieruchomościach otrzymają pełna rekompensatę za utratę tych praw, * posiadacze upraw, roślin, budowli i innych konstrukcji związanych z gruntem otrzymają rekompensatę za te uprawy, rośliny, budowle i konstrukcje, * mieszkańcy domów i mieszkań, którzy będą musieli zostać wysiedleni oprócz odszkodowania na ww. zasadach otrzymają pomoc w przesiedleniu, odpowiedni dostęp do infrastruktury społecznej oraz, jeżeli będzie to konieczne, pakiet specjalnie dobranych działań osłonowych, * PAP, które w związku z realizacją Projektu stracą przychód, pensje lub możliwość prowadzenia działalności gospodarczej otrzymają odpowiednie rekompensaty oraz, jeżeli będzie to konieczne, pakiet odpowiednio dobranych działań osłonowych, * PAP posiadający nieruchomości na terenie projektu nielegalnie, bez tytułu prawnego i bez ekspektatywy nabycia tytułu prawnego nie otrzymają rekompensat za wywłaszczenie z nieruchomości, ponieważ jest to niemożliwe w świetle prawa polskiego. Osoby te otrzymają jednak rekompensaty za rośliny i konstrukcje będące ich własnością oraz, jeżeli będzie to konieczne, pakiet specjalnie dobranych działań osłonowych dla odtworzenia lub poprawy jakości życia. PAP będą uprawnione do uzyskania rekompensaty za następujące kategorie oddziaływań/strat: * Trwała utrata nieruchomości - tam, gdzie to możliwe i gdzie PAP wyrazi taką wolę będzie rekompensowana w formie „ziemia za ziemię" poprzez przyznanie nieruchomości o podobnej wartości, położeniu i funkcjach jak nieruchomość wywłaszczona. Jeżeli znalezienie nieruchomości spełniającej wymagania adekwatnej rekompensaty nie będzie możliwe, PAP nie wyrazi woli uzyskania rekompensaty w formie „ziemia za ziemię" albo zajęciu podlegała będzie jedynie niewielka część działki, odszkodowanie będzie wypłacane w formie pieniężnej i będzie odpowiadało rynkowej wartości wywłaszczonej nieruchomości lub jej części. Dodatkowo za niezwłoczne wydanie nieruchomości możliwe będzie powiększenie odszkodowania o kwotę odpowiadającą kwocie 5% wartości wywłaszczonej nieruchomości, na zasadach określonych w specustawie powodziowej. PAP nie będące właścicielami lub użytkownikami wieczystymi, ale posiadające tytuł prawny do nieruchomości (np. najemcy, dzierżawcy) otrzymają z kolei odszkodowanie odpowiadające wartości wywłaszczonych praw. Na żądanie PAP Inwestor przejmie nieruchomość w całości i zrekompensuje przejęcie tej nieruchomości na ww. zasadach. Wszelkie koszty transakcyjne, w tym podatki związane z przyznaniem rekompensaty za wywłaszczenie będzie pokrywał Inwestor. W przypadku PAP, które posiadają nieruchomości na terenie projektu bez tytułu prawnego (nielegalnie) przyznanie rekompensaty za wywłaszczenie nieruchomości nie będzie możliwe. Otrzymają one jednak rekompensaty za rośliny, nasadzenia i konstrukcje będące ich własnością oraz, jeżeli będzie to konieczne pakiet działań osłonowych mających na celu odtworzenie lub poprawę ich jakości życia. * Trwałe ograniczenie w dotychczasowym sposobie korzystania z nieruchomości co do zasady rekompensowane będzie w formie pieniężnej, uwzględniającej utratę rynkową wartości nieruchomości. W zależności od przypadku zaproponowane zostaną również specjalnie dobrane działania osłonowe. Na wniosek PAP nieruchomość, na której ma nastąpić trwałe ograniczenie dotychczasowego użytkowania zostanie jednak wywłaszczona, a PAP otrzyma odszkodowanie na zasadach określonych dla trwałej utraty nieruchomości. * Budynki mieszkalne – rekompensata będzie odbywała się na zasadach jak dla trwałej utraty nieruchomości. Ponadto wysiedlane PAP otrzymają dodatkową płatność w kwocie 10 000 zł. W zależności od przypadku Inwestor przyzna tym osobom zamienne lokale mieszkalne. W przypadku squattersów nie są oni uprawnieni do otrzymania odszkodowania, jednak w określonych przypadkach inwestor jest zobowiązany do przyznania im lokalu zamiennego. Osobom tym zostanie zaproponowany również pakiet osłonowy, obejmujący pomoc w znalezieniu miejsca zamieszkania, a w przypadku jeżeli są to osoby bezrobotne albo dotknięte uzależnieniami zaproponowane zostaną im działania wspierające ich pozycję na rynku pracy oraz otrzymają stosowną propozycję leczenia. * Budowle i struktury niemieszkalne (stajnie, ogrodzenia, infrastruktura techniczna itp.) – co do zasady właściciele i użytkownicy tych budowli i struktur otrzymają rekompensatę jak za trwałą utratę nieruchomości. Wśród działań osłonowych Inwestor zaproponuje przebudowę sieci infrastruktury, a tam gdzie to adekwatne – struktur i budowli na koszt inwestora. Dodatkowo jednostki samorządu terytorialnego, które zrealizowały lub realizują takie dotknięte budowle lub struktury przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej lub innych źródeł zagranicznych, odszkodowanie pieniężne zostanie powiększone o kwotę podlegających zwrotowi środków pochodzących z dofinansowania wraz z należnymi odsetkami. * Utrata nasadzeń zostanie zrekompensowana legalnym posiadaczom nieruchomości w pieniądzu, przy uwzględnieniu kosztów założenia i pielęgnacji nasadzeń, a także wartości utraconych pożytków w okresie od dnia wywłaszczenia do dnia zakończenia pełnego plonowania. * Utrata drzewostanu zostanie zrekompensowana analogicznie jak w przypadku utraty nasadzeń. W zależności od przypadku rekompensata może nastąpić również wg. oszacowania wartości drewna, które może być pozyskane. * Oddziaływanie na przedsiębiorców i zatrudnienie zostanie zrekompensowane w pieniądzu poprzez zrekompensowanie szkód faktycznie poniesionych przez przedsiębiorców oraz zysku, który utracili na skutek realizacji Projektu. Podstawą do określenia tych wartości powinny być dokumenty księgowo-rozliczeniowe, ewentualnie zeznania podatkowe przedsiębiorców. W przypadku utraty pracy przez pracowników otrzymają oni zasiłek dla bezrobotnych. Zarówno pracownicy, jak i wykonujący pracę na umowach cywilnoprawnych w przypadku utraty możliwości zarobkowania otrzymają bezpłatne ubezpieczenie zdrowotne, pomoc w znalezieniu pracy oraz, ewentualnie, pomoc w postaci szkoleń zawodowych umożliwiających im przekwalifikowanie w celu znalezienia zatrudnienia. * Utrata lub ograniczenie dostępu do infrastruktury społecznej (np. parków) zostanie w miarę możliwości zrekompensowane poprzez odtworzenie tej infrastruktury w nowym, odpowiednio zlokalizowanym miejscu. W przypadku braku możliwości lub braku potrzeby odtworzenia infrastruktury w nowym miejscu, PAP otrzymają dostęp do istniejącej infrastruktury społecznej. * Koszty przesiedlenia gospodarstw domowych – w celu pokrycia kosztów przesiedlenia gospodarstw domowych PAP otrzymają kwotę 10 000 zł. Zostanie im również zaproponowany specjalny pakiet działań osłonowych, obejmujących w razie potrzeby pomoc w znalezieniu firmy transportowej i w pokryciu kosztów transportu przekraczających kwotę 10 000 zł. * Grupy szczególnie wrażliwe w ramach rekompensaty otrzymają specjalnie dobrany do ich potrzeb pakiet osłonowy (harmonogram wdrażania działań w tym zakresie będzie ustalany indywidualnie). Dla dzieci i młodzieży szkolnej będzie to pomoc w znalezieniu takiej lokalizacji, która umożliwi im kształcenie się w dotychczasowej szkole; podobnie dla dzieci uczęszczających do żłobków i przedszkoli. Osoby starsze zostaną przesiedlone w miejsca, które są pozbawione barier architektonicznych utrudniających poruszanie się i które posiadają równy, albo łatwiejszy dostęp do opieki zdrowotnej, przy jednoczesnej możliwości zapewnienia zachowania dotychczasowych nawyków i stylu życia. Osobom ubogim zaproponowana zostanie pomoc w uzyskaniu dodatkowego wsparcia instytucjonalnego od agencji rządowych, samorządowych oraz od właściwych dla ich problemów organizacji pozarządowych. * Czasowe zajęcie nieruchomości określone w decyzji PNRI będzie rekompensowane pieniężnie poprzez wypłatę przez Inwestora odstępach miesięcznych kwot odpowiadających rynkowym cenom wynajmu lub dzierżawy nieruchomości. Ponadto w przypadku, jeżeli w związku z czasowym zajęciem nieruchomości PAP poniesie z tego tytułu stratę, zostanie ona odrębnie zrekompensowana na ww. zasadach. Po zakończeniu realizacji działań budowlanych wszystkie nieruchomości zostaną przywrócone do stanu poprzedniego. Pozostałe zajęcia czasowe, nieokreślone w PNRI, ale (jeżeli tak uzna Wykonawca) niezbędne Wykonawcy ze względu na przyjęty przez niego sposób realizacji poszczególnych robót, będą pozyskiwane przez Wykonawcę na podstawie i warunkach uzgodnionej z udostępniającym umowy cywilnej na koszt Wykonawcy. * Szkody w domach, budynkach i budowlach w związku z pracami budowlanymi (np. wibracje, wypadki, itp.) będą rekompensowane w zależności od ich charakteru tak, aby możliwe było odtworzenie pełnej substancji dotkniętego obiektu albo zakup nowego. W zależności od sytuacji zastosowane zostaną odpowiednie zasady dotyczące wypłaty odszkodowań dla ww. oddziaływań. 5.3 MATRYCA DZIAŁAŃ KOMPENSUJACYCH | Oddziaływania / | | | |---|---|---| | | Określenie PAP | Kompensata | | straty | | | | Trwała utrata nieruchomości | Właściciele, użytkownicy wieczyści, posiadacze samoistni nieruchomości | • Rekompensata w formie „ziemia za ziemię”. • Jeżeli rekompensata w formie „ziemia za ziemię” jest niemożliwa albo niepożądana odszkodowanie pieniężne. • Pokrycie wszelkich kosztów transakcyjnych. • Pokrycie kosztów przeprowadzki. • Wsparcie w przeprowadzce. | | | Grupy społecznie wrażliwe | • Przesiedlenie do lokalizacji nie wpływającej na dostępność poprzedniej szkoły. • Wsparcie w znalezieniu lokalizacji z podobną dostępnością szkoły, jak w przypadku wywłaszczonego gospodarstwa domowego. • Przesiedlenie do lokalizacji z takim samym lub lepszym dostępem do opieki medycznej, jak w przypadku wywłaszczonego gospodarstwa domowego, ewentualnie pomoc w znalezieniu miejsca zamieszkania z takim dostępem. • Przesiedlenie do miejsca bez barier architektonicznych, ewentualnie pomoc w znalezieniu odpowiedniego domu. • Wsparcie w uzyskaniu odpowiedniej pomocy instytucjonalnej dla celów poprawy jakości życia. | | | Użytkownicy nieruchomości | • Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) za utratę praw na nieruchomości. • Pomoc we wzięciu w użytkowanie podobnej nieruchomości. | | | Najemcy, dzierżawcy | • Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) za straty poniesione w związku z wygaśnięciem umowy. • Pokrycie kosztów transakcyjnych. | | | Nielegalnie władający nieruchomością | • Brak odszkodowania za utratę nieruchomości. | | | Posiadacze służebności, hipoteki, zastawu na nieruchomości | • Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) za utracone prawa. • Dla posiadaczy służebności gruntowych – pomoc w znalezieniu rozwiązania pozwalającego na korzystanie z należącej do nich nieruchomości (władnącej nieruchomością wywłaszczaną), np. w postaci innej drogi koniecznej do nieruchomości. • Pokrycie kosztów transakcyjnych. | | | Nielegalni posiadacze służebności | • Dla nielegalnych posiadaczy służebności - pomoc w znalezieniu rozwiązania pozwalającego na korzystanie z należącej do nich nieruchomości (władnącej nieruchomością wywłaszczaną). | Właściciele, użytkownicy wieczyści, posiadacze samoistni nieruchomości Użytkownicy nieruchomości Nielegalnie władający nieruchomością Dzierżawcy, najemcy nieruchomości Trwałe ograniczenia w użytkowaniu nieruchomości Posiadacze służebności Nielegalni posiadacze służebności Właściciele Posiadacze bez tytułu prawnego Budynki mieszkalne * Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) za straty związane z ograniczeniem w użytkowaniu nieruchomości. * Pokrycie kosztów transakcyjnych. * Zaproponowanie wsparcia instytucjonalnego oraz doradztwo w zakresie możliwości innego wykorzystania nieruchomości. * Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) za utratę praw na skutek ograniczenia. * Zaproponowanie wsparcia instytucjonalnego oraz doradztwo w zakresie możliwości innego wykorzystania nieruchomości. * Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) za straty związane z ograniczeniem. * Pokrycie kosztów transakcyjnych. * Zaproponowanie wsparcia instytucjonalnego oraz doradztwo w zakresie możliwości innego wykorzystania nieruchomości. * Pomoc w znalezieniu rozwiązania pozwalającego na korzystanie z należącej do nich nieruchomości (władnącej nieruchomością wywłaszczaną). * Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) za szkody związane z ograniczeniem możliwości korzystania ze służebności. * Pokrycie kosztów transakcyjnych. * Pomoc w znalezieniu rozwiązania pozwalającego na korzystanie z należącej do nich nieruchomości (władnącej nieruchomością wywłaszczaną). * Rekompensata w formie „ziemia za ziemię". * Jeżeli rekompensata w formie „ziemia za ziemię" jest niemożliwa albo niepożądana odszkodowanie pieniężne za utraconą nieruchomość. * Pokrycie wszelkich kosztów transakcyjnych. * Wsparcie w znalezieniu miejsca zamieszkania lub zapewnienie lokalu mieszkalnego przez Inwestora. * Pokrycie kosztów związanych z procesem przesiedlenia. * Wsparcie instytucjonalne i socjalne dla przesiedlanych. * Wsparcie w zalegalizowaniu posiadania w celu kompensaty na zasadach dla właścicieli i legalnych posiadaczy. * Pokrycie kosztów związanych z procesem przesiedlenia. * Wsparcie w znalezieniu miejsca zamieszkania lub zapewnienie lokalu mieszkalnego przez Inwestora. * Wsparcie instytucjonalne i socjalne dla przesiedlonych. | | Dzierżawcy, najemcy, użytkownicy nieruchomości | • Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) za straty związane z wygaśnięciem umowy. • Pokrycie kosztów transakcyjnych. • Pokrycie kosztów związanych z procesem przesiedlenia. • Wsparcie w znalezieniu miejsca zamieszkania lub zapewnienie lokalu mieszkalnego przez Inwestora. • Wparcie instytucjonalne i socjalne dla przesiedlanych. | |---|---|---| | | Nielegalni squattersi | • Wsparcie w zalegalizowaniu posiadania w celu kompensaty na zasadach dla właścicieli i legalnych posiadaczy. • Pokrycie kosztów związanych z procesem przesiedlenia. • Wsparcie w znalezieniu miejsca zamieszkania lub zapewnienie lokalu mieszkalnego przez Inwestora. • Wsparcie instytucjonalne i socjalne dla przesiedlonych. | | | Posiadacze służebności, hipoteki, stawu na nieruchomości | • Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) za utracone prawa. • Pokrycie kosztów transakcyjnych. • Dla posiadaczy służebności mieszkania: o pokrycie kosztów związanych z procesem przesiedlenia, o wsparcie w znalezieniu miejsca zamieszkania lub zapewnienie lokalu mieszkalnego przez Inwestora, o wsparcie instytucjonalne i socjalne dla przesiedlonych. | | Budowle i struktury niemieszkalne (stajnie, ogrodzenia, infrastruktura techniczna itp.) | Właściciele, użytkownicy wieczyści, posiadacze samoistni budowli i struktur | • Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) w wysokości wartości odtworzeniowej utraconych dóbr. • Przeniesienie lub rekonstrukcja utraconych dóbr. | | | Użytkownicy | • Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) w wysokości wartości odtworzeniowej utraconych dóbr. • Przeniesienie lub rekonstrukcja utraconych dóbr. | | | Nielegalni posiadacze budowli i struktur | • Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) w wysokości wartości odtworzeniowej utraconych dóbr. • Przeniesienie lub rekonstrukcja utraconych dóbr. | | | Dzierżawcy, najemcy budowli lub struktur | • Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) w wysokości wartości odtworzeniowej utraconych dóbr, • Przeniesienie lub rekonstrukcja utraconych dóbr. | | Utrata nasadzeń | Właściciele, użytkownicy wieczyści, posiadacze samoistni nieruchomości | • Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym), uwzględniająca koszty założenia i pielęgnacji nasadzeń oraz utracone plony. • Umożliwienie zebrania plonów. | | | Użytkownicy | • Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym), uwzględniająca koszty założenia i pielęgnacji nasadzeń oraz utracone plon. • Umożliwienie zebrania plonów. | Utrata drzew Oddziaływania na przedsiębiorców i zatrudnienie w związku z zajęciami nieruchomości Dzierżawcy, najemcy Nielegalnie władający nieruchomością Właściciele, użytkownicy wieczyści, posiadacze samoistni nieruchomości Użytkownicy Dzierżawcy, najemcy Nielegalnie władający nieruchomością Osoby prowadzące 1osobową działalność gospodarczą Organizacje pozarządowe Mikroprzedsiębiorcy (zatrudniający do 10 pracowników) * Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym), uwzględniająca koszty założenia i pielęgnacji nasadzeń oraz utracone plony. * Umożliwienie zebrania plonów. * Umożliwienie zebrania plonów. * Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym), w razie potrzeby uwzględniająca koszty założenia i pielęgnacji drzewostanu oraz utracone plony. * Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym), w razie potrzeby uwzględniająca koszty założenia i pielęgnacji drzewostanu oraz utracone plony. * Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym), w razie potrzeby uwzględniająca koszty założenia i pielęgnacji drzewostanu oraz utracone plony. * Umożliwienie zebrania plonów. * Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) za zysk utracony w okresie przejściowym. * Objęcie wsparciem instytucjonalnym dla osób likwidujących działalność. * Przyznanie odszkodowania w formie „ziemia za ziemię" o warunkach pozwalających na kontynuowanie działalności rolniczej/sadowniczej lub rekompensaty pieniężnej. * Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) pozwalająca na podjęcie działalności rolniczej/sadowniczej na nowej nieruchomości. * Przyznanie odszkodowania w formie „ziemia za ziemię" lub rekompensaty pieniężnej (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym). * Przyznanie rekompensaty pieniężnej (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) w kwocie pozwalającej na podjęcie działalności gospodarczej na nowej nieruchomości. * Przyznanie odszkodowania w formie „ziemia za ziemię" o warunkach pozwalających na kontynuowanie działalności gospodarczej lub rekompensaty pieniężnej. * Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) pozwalająca na podjęcie działalności gospodarczej na nowej nieruchomości. * Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym). * Objęcie wsparciem instytucjonalnym dla osób likwidujących działalność. * Przyznanie odszkodowania w formie „ziemia za ziemię" o warunkach pozwalających na kontynuowanie działalności rolniczej/sadowniczej lub rekompensaty pieniężnej (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym). * Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym) pozwalająca na podjęcie działalności rolniczej/sadowniczej na nowej nieruchomości. | | Mali przedsiębiorcy (zatrudniający od 10 do 50 pracowników) | • Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym). | |---|---|---| | | Osoby pracujące na umowy cywilno- prawne | • Przyznanie przedsiębiorcom odszkodowań pozwalających na utrzymanie jak największej liczby miejsc pracy. • Objęcie wsparciem instytucjonalnym i socjalnym dla osób pozostających bez zatrudnienia. | | | Osoby pracujące na umowę o pracę | • Przyznanie przedsiębiorcom odszkodowań pozwalających na utrzymanie jak największej liczby miejsc pracy. • Objęcie wsparciem instytucjonalnym i socjalnym dla osób pozostających bez zatrudnienia. | | Utrata lub ograniczenie dostępu do infrastruktury społecznej | Wszystkie PAP zamieszkujące na obszarze objętym skutkami realizacji projektu | • Odtworzenie infrastruktury społecznej na innym obszarze. • Jeżeli odtworzenie infrastruktury na innym obszarze jest niemożliwe albo niezasadne zapewnienie dostępu do istniejącej infrastruktury społecznej. • Tymczasowe zapewnienie miejsc do rekreacji. | | Mienie gminne | Gmina | • Odtworzenie lub wymiana zniszczonych obiektów z konsultacji z gminami. | | Czasowe zajęcie nieruchomości | Właściciele, użytkownicy wieczyści, posiadacze samoistni nieruchomości | • Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym). • Przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego. | | | Nielegalnie władający nieruchomością | • Przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego. | | | Dzierżawcy, użytkownicy nieruchomości | • Rekompensata pieniężna (lub w innej formie uzgodnionej z uprawnionym). • Przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego. | 6 KONSULTACJE SPOŁECZNE RAMOWEGO POZYSKANIA NIERUCHOMOŚCI I PRZESIEDLEŃ PLANU Konsultacje społeczne RPF odbyły się w dniach od 23 lutego do 11 marca 2015 r. Informację o rozpoczęciu konsultacji publicznych podano do publicznej wiadomości z kilkudniowym wyprzedzeniem poprzez strony internetowe Beneficjentów, na tablicach ogłoszeń oraz w lokalnej prasie. W obwieszczeniu znalazły się szczegółowe informacje dotyczące czasu trwania konsultacji społecznych, możliwości zapoznania się z dokumentem będącym przedmiotem konsultacji oraz możliwości wnoszenia wniosków i uwag wraz ze wskazaniem szczegółowych danych do kontaktu (adres email, adres miejsca, w którym można zapoznać się z projektem dokumentu, godziny urzędowania) a także informacje o debatach publicznych planowanych do przeprowadzenia w ramach konsultacji społecznych dokumentu. Możliwość składania uwag i wniosków do RPF została zapewniona w dniach od 23 lutego 2015 r. do 6 marca 2015 r. włącznie. Ponadto społeczeństwo mogło składać uwagi i wnioski również w trakcie debat publicznych. Debaty publiczne zostały zorganizowane po okresie upublicznienia dokumentów w dniach: * 9 marca w Szczecinie, * 9 marca 2015 r. w Krakowie, * 10 marca 2015 r. w Rzeszowie, * 10 marca w Zielonej Górze, * 11 marca we Wrocławiu. W konsultacjach publicznych wzięło udział łącznie 177 osób, w tym przedstawiciele organów administracji, organizacje pozarządowe i członkowie społeczności lokalnych, na terenie których realizowane będą przedsięwzięcia wchodzące w skład Projektu. Podstawowe kwestie podnoszone przez uczestników konsultacji społecznych wiązały się z koniecznością zapewnienia odpowiednich odszkodowań osobom dotkniętym skutkami realizacji projektu, a także z koniecznością włączenia do Komponentu 3: Górna Wisła przedsięwzięć zapewniających ochronę przeciwpowodziową dorzeczy Sanu, Wisłoki i Dunajca. W rezultacie złożonych uwag do Komponentu 3: Górna Wisła włączony został Podkomponent 3D – Bierna i czynna ochrona dorzeczy Sanu, Wisłoki i Dunajca. 7 OPRACOWANIE PLANÓW PRZESIEDLEŃ (RAP) 7.1 STRUKTURA INSTYTUCJONALNA I ZESPÓŁ REALIZACYJNY RAP W celu wykorzystania wiedzy i doświadczenia pozyskanego w procesie wdrażania Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry, wszystkie prace nad RAP powinny być konsultowane z Biurem Koordynacji Projektu, posiadającym duże doświadczenie w realizacji projektów przeciwpowodziowych w Polsce z wykorzystaniem środków Banku Światowego oraz dogłębną znajomość procedur obowiązujących w BŚ. BKP wchodzące w skład Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej (KZGW) w Państwowym Gospodarstwie Wodnym Wody Polskie, będzie zarządzało zadaniami Jednostek Realizujących Projekt oraz Jednostek Wdrażających w zakresie realizacji zadań wchodzących w skład Projektu. Będzie też udzielało JRP pomocy technicznej, wspierało i prowadziło niektóre prace przygotowawcze (w tym w zakresie przygotowania nowych zadań związanych ze strategią przeciwpowodziową na obszarze kraju wynikających z realizacji Projektu) oraz nadzorowało prace w ramach Projektu i oceniało ich postęp. Ale to JRP (utworzone w RZGW poprzez ich powołanie przez Prezesa PGW WP do realizacji zadań wynikających z POPDOW) będą odpowiedzialne za realizację zadań określonych w decyzji/zarządzeniu o powołaniu JRP, a w szczególności za przygotowanie całego procesu inwestycyjnego, w tym RAP, dokumentów formalno-prawnych związanych z realizacją przedsięwzięcia (w tym uzyskanie niezbędnych uzgodnień i decyzji administracyjnych), przygotowanie i przeprowadzanie przetargów na roboty i usługi, zawieranie kontraktów na roboty i usługi, monitorowanie postępu realizacji, zarządzanie finansowe i prowadzenie rachunkowości, sporządzanie niezbędnych sprawozdań na potrzeby monitorowania realizacji oraz koordynację prac wszystkich służb zaangażowanych w przygotowanie przedsięwzięcia do realizacji oraz jego ostateczne wdrożenie, rozliczenie i przekazanie do eksploatacji. Zadaniem BKP będzie wspieranie techniczne i koordynacja powyższych działań prowadzonych przez JRP. W celu skutecznego przygotowania i wdrożenia RAP w strukturach JRP zostaną wyodrębnione komórki organizacyjne ds. weryfikacji RAP, a następnie ds. wdrażania i realizacji RAP. W przygotowaniu i realizacji RAP JRP wspierana będzie przez Konsultanta wybranego zgodnie z właściwą procedurą BŚ. Konsultant będzie wspierał JRP na wszystkich etapach prac dotyczących dokumentu RAP – od jego przygotowania, aż do zakończenia i rozliczenia. W celu skutecznego wsparcia JRP w strukturze Konsultanta konieczne będzie wyodrębnienie zespołu projektowego, zespołu ds. prawnych i społecznych oraz zespołu zajmującego się zagadnieniami ekonomicznymi. Schemat instytucjonalny w zakresie wdrażania i realizacji RAP przedstawiają poniższe schematy. Uwzględniają one rolę BKP jako podmiotu koordynującego przygotowanie dokumentów RAP oraz ich wdrażanie, a także ich notyfikację do BŚ. BKP Zespół przygotowujący / wdrażający RAP Konsultant RAP JRP zespół ds. prawnych i społecznych zespół ekonomiczny zespół projektowy zespół ds. monitoringu i realizacji RAP 7.2 PROCES OPRACOWANIA I ZATWIERDZENIA RAP | | OPRACOWANIE RAP | | | |---|---|---|---| | Kroki | | Działania | | | 1 | | Wstępna ocena skutków społecznych przedsięwzięcia | Konsultant RAP – zespół ds. prawnych i społecznych | | 2 | | Ustalenie ostatecznego zakresu wywłaszczeń i sporządzenie projektu budowlanego | Konsultant RAP – zespół ds. projektowych | | 3 | | Przygotowanie badania społeczno- ekonomicznego | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych, zespół ekonomiczny | | 4 | | Określenie ram koordynacji w zakresie realizacji RAP z właściwymi organami administracji rządowej | | | 5 | | Zebranie wypisów i wyrysów z ewidencji gruntów i budynków oraz z planów zagospodarowania przestrzennego | Konsultant RAP – zespół ds. prawnych i społecznych | | 6 | | Ocena skutków społecznych przedsięwzięcia | Konsultant RAP – zespół ds. prawnych i społecznych | | 7 | | Oszacowanie strat i szkód oraz ich wartości odtworzeniowej, zgodnie z właściwymi przepisami | Konsultant RAP – zespół ds. ekonomicznych | | 8 | Weryfikacja i aktualizacja zebranych materiałów, analiz oddziaływań i analiz ekonomicznych (Detailed Measurement Survey) | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych, zespół ekonomiczny | |---|---|---| | 9 | Sporządzenie projektu RAP i uzyskanie przed konsultacjami społecznymi wstępnej akceptacji BŚ – tzw. „OK” (o ile jest wymagana4) | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych, zespół ekonomiczny | | 10 | Konsultacje społeczne RAP | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych, zespół ekonomiczny | | 11 | Wprowadzenie do projektu budowlanego zmian w wyniku konsultacji społecznych | Konsultant ds. RAP – zespół projektowy | | 12 | W zakresie wynikającym z uwzględnienia uwag i wniosków do RAP - weryfikacja i aktualizacja zebranych materiałów, analiz oddziaływań i analiz ekonomicznych | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych, zespół ekonomiczny | | 13 | W zakresie wynikającym z uwzględnienia uwag i wniosków do RAP – wprowadzenie zmian do RAP | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych, zespół ekonomiczny | | 14 | Złożenie RAP do Banku Światowego | JRP – zespół do weryfikacji RAP | | 15 | „No objection” Banku Światowego | WB | | 16 | Upublicznienie RAP (upublicznienie dokumentu następuje także na stronie internetowej Banku Światowego) | JRP – zespół do weryfikacji RAP | 4 Podczas misji BŚ i BRRE, która odbyła się w dniach 7-10 grudnia 2020 r. BŚ zarekomendował, aby klauzula „OK" dotychczas udzielana przez BŚ na upublicznienie dokumentu RAP i przeprowadzenie konsultacji społecznych, nie była potrzebna w przypadku RAP, które nie obejmują przesiedleń gospodarstw domowych lub przesiedleń ekonomicznych, nie mają wpływu na grupy szczególnie wrażliwe, jak również nie ma nierozstrzygniętych skarg odnoszących się do danego zadania. Wszystkie te dokumenty będą natomiast podlegać wyłącznie końcowemu przeglądowi ze strony BŚ i konieczności uzyskania dla nich klauzuli no objection (Aide Memoire, sekcja 68). | | WDROŻENIE RAP | | | |---|---|---|---| | Kroki | | Działania | | | 1 | | Ustalenie szczegółowego harmonogramu realizacji RAP | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych | | 2 | | Złożenie wniosków o PNRI | Konsultant ds. RAP – zespół projektowy | | 3 | | Poinformowanie osób objętych skutkami realizacji inwestycji o możliwościach kompensacji i wykupu nieruchomości, które nie są planowane do zajęcia pod inwestycję | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych | | 4 | | Rozpatrzenie wniosków o wykup nieruchomości nieobjętych PNRI i,odpowiednio, aktualizacja projektu budowlanego i aktualizacja RAP | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych, zespół ekonomiczny, zespół projektowy | | 5 | | Pozyskanie przez JRP nieruchomości, które będą mogły zostać przekazane jako zamienne | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych | | 6 | | Uzyskanie PNRI | Konsultant ds. RAP – zespół projektowy | | 7 | | Przekazanie osobom dotkniętym skutkami realizacji projektu informacji o uzyskaniu PNRI i o jej skutkach oraz o planowanych dalszych działaniach inwestora | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych | | 8 | | Wycena nieruchomości przez rzeczoznawców majątkowych - niezależnych i obiektywnych biegłych, zgodnie z obowiązującym prawem i weryfikacja wyceny | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych, zespół do spraw ekonomicznych | | 10 | W przypadku niepowodzenia negocjacji – uzyskanie decyzji wojewody co do wysokości odszkodowania | | |---|---|---| | 11 | Wypłata odszkodowań lub przekazanie nieruchomości zamiennych, rozpoczęcie realizacji innych działań kompensacyjnych i osłonowych przewidzianych w RAP | | | 12 | Przekazanie wywłaszczonych nieruchomości wykonawcy i rozpoczęcie robót budowlanych | Kierownik JRP | | 13 | Ewaluacja realizacji RAP | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych, zespół do spraw ekonomicznych | | 14 | Ewaluacja RAP | Niezależny audytor | | | ZADANIA CYKLICZNE | | | |---|---|---|---| | Kroki | | Działania | | | 1 | | Wewnętrzny stały monitoring realizacji RAP | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych | | 2 | | Raportowanie do Banku Światowego | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych | | 3 | | Stała koordynacja z organami administracji rządowej i samorządowej | JRP – zespół ds. prawnych i społecznych | | 4 | | Stała komunikacja z osobami dotkniętymi skutkami realizacji projektu | Konsultant ds. RAP – zespół ds. prawnych i społecznych | | | ZADANIA POREALIZACYJNE | | | |---|---|---|---| | Kroki | | Działania | | | 1 | | Ewaluacja realizacji RAP | Niezależny audytor zewnętrzny | 7.3 KRYTERIA I PROCES PRZEPROWADZANIA INWENTARYZACJI NIERUCHOMOŚCI Inwentaryzacji podlegały będą nieruchomości położone w obszarze realizacji przedsięwzięcia oraz nieruchomości, co do których właściciele złożyli wniosek o wykup w związku z utratą możliwości korzystania z nieruchomości w dotychczasowy sposób w związku z realizacją przedsięwzięcia. Inwentaryzowane będą nieruchomości zarówno pod zajęcia trwałe, jak i pod zajęcia czasowe, a także wobec których ustalono trwałe ograniczenie w ich dotychczasowym użytkowaniu. Przed przystąpieniem do inwentaryzacji nieruchomości zostaną pozyskane dane z księgi wieczystej i katastru nieruchomości (ewidencji gruntów i budynków). Księgę wieczystą prowadzi się odrębnie dla każdej nieruchomości, a podstawą do oznaczenia nieruchomości są dane z katastru. Dane z ewidencji gruntów i budynków obejmują informacje dotyczące: 1. gruntów – ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas gleboznawczych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty 2. budynków – ich położenia, przeznaczenia, funkcji użytkowych i ogólnych danych technicznych; 3. lokali – ich położenia, funkcji użytkowych oraz powierzchni użytkowej. W ewidencji gruntów i budynków wykazuje się także właściciela (wraz z miejscem zamieszkania). Umieszcza się także informacje o wpisaniu nieruchomości do rejestru zabytków. Nie wskazuje się wartości nieruchomości. Po uzyskaniu danych z ksiąg wieczystych i ewidencji gruntów i budynków oraz PNRI, przeprowadzana będzie inwentaryzacja stanu faktycznego nieruchomości. Stan nieruchomości określony będzie poprzez stan zagospodarowania, stan prawny, stan techniczno-użytkowy oraz stopień wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej. Dotychczasowe przeznaczenie nieruchomości ustali się na podstawie zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku jego braku na podstawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy lub, jeżeli została wydana, decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. W przypadku braku studium lub decyzji uwzględni się faktyczny sposób użytkowania nieruchomości. Ponadto pod uwagę będzie wzięty stan otoczenia nieruchomości, w tym wielkość, charakter i stopień zurbanizowania miejscowości, w której nieruchomość jest położona. Taka inwentaryzacja będzie niezbędna do określenia wartości nieruchomości, której dokona rzeczoznawca majątkowy. Na podstawie opinii rzeczoznawcy będzie ustalona wysokość odszkodowania, która powinna odpowiadać wartości rynkowej nieruchomości, czyli wartości która jest możliwa do uzyskania na rynku. Jeśli dane z rynku lokalnego i regionalnego nie są wystarczające do określenia wartości rynkowej nieruchomości, wówczas wartość tą określa się w podejściu kosztowym, czyli na podstawie kosztów jej odtworzenia, pomniejszonym o wartość zużycia nieruchomości. 7.4 KRYTERIA I PROCES PRZEPROWADZENIA SPISU LUDNOŚCI I BADAŃ SOCJO-EKONOMICZNYCH NA POTRZEBY RAP Plan przesiedleń (RAP) powinien zostać oparty na aktualnych informacjach dotyczących przewidywanej skali i rodzaju oddziaływań Projektu na zainteresowaną społeczność dotkniętą skutkami jego realizacji, w szczególności zaś na ludność objętą wywłaszczeniami. W związku z tym dla prawidłowego prognozowania tych oddziaływań oraz dla określenia adekwatnych i skutecznych środków kompensujących, osłonowych oraz tam, gdzie to możliwe, zapobiegających oddziaływaniom na zainteresowaną społeczność konieczne jest przeprowadzenie badań socjoekonomicznych. Badania te powinny pozwolić na scharakteryzowanie standardowych cech przesiedlanych gospodarstw domowych. Ich zadaniem ma być również dostarczenie następujących rodzajów informacji: * określenie wielkości przesiedlenia, * przekazanie pełnej informacji o bazie zasobów populacji dotkniętej oddziaływaniem Projektu, włączając w to przychody osiągane z działalności rolniczej i pozarolniczej, * określenie, jakie grupy ludności zostaną dotknięte całkowitą lub częściową utratą dóbr, * wskazanie, która infrastruktura publiczna i społeczna zostanie dotknięta skutkami realizacji Projektu, * określenie organizacji formalnych i nieformalnych (takich, jak organizacje lokalne, związki wyznaniowe itp.), które mogą uczestniczyć w projektowaniu i implementacji planów przesiedleń, * nastawienie osób dotkniętych oddziaływaniem Projektu do proponowanych opcji przesiedleń. W związku z tym badanie socjo-ekonomiczne będzie podzielone na dwie części. Pierwsza część ma na celu szczegółowe rozpoznanie sytuacji socjo-ekonomicznej PAP. Obejmie osoby bezpośrednio dotknięte realizacją projektu (PAP), tj. zamieszkujące, posiadające ziemię lub przedsiębiorstwo na terenie lub w pobliżu inwestycji, które dobrowolnie poddadzą się ankietyzacji. Kwestionariusz składający się z części I, II i III będzie realizowany z udziałem ankieterów, w bezpośrednich wywiadach z członkami gospodarstw domowych. Druga część badania obejmie społeczności lokalne, z których wylosowane zostaną gospodarstwa domowe, do których wysłana będzie część I i III ankiety wraz z kopertą zwrotną. W związku z niską zwrotnością ankiet pocztowych, kwestionariusz zostanie rozesłany w liczbie trzykrotnie przewyższającej liczebność reprezentatywnej próby badawczej. 7.5 KONSULTACJE SPOŁECZNE Przeprowadzenie konsultacji na potrzeby opracowania i wdrożenia RAP jest obowiązkowe. Przy przedsięwzięciach skutkujących przeniesieniem fizycznym bądź ekonomicznym to na Inwestorze ciąży obowiązek przeprowadzenia konsultacji społecznych. Efektywny RAP przewiduje prowadzenie regularnych konsultacji z szeroko zakreślonym kręgiem interesariuszy. Konsultacje prowadzone na najwcześniejszym możliwym etapie pomogą określić oczekiwania związane realizacją projektu oraz wynikające z niej korzyści. Konsultacje stwarzają również możliwość do negocjacji zawartości pakietów odszkodowawczych, kryteriów przyznawania odszkodowań, zakresu pomocy przy przesiedleniach oraz określenia czasu ich przeprowadzenia. Przeprowadzenie konsultacji na potrzeby opracowania i wdrożenia RAP są obowiązkowe. Z tego względu Inwestorzy w okresie poprzedzającym upublicznienie RAP, w ramach zaangażowania społeczeństwa w proces przygotowania RAP przeprowadzą spotkania konsultacyjne, w trakcie których społeczność lokalna zostanie poinformowana o takich szczegółach, jak: * wymagania wynikające z polityk Banku Światowego, * szczegółowe informacje o planowanym zakresie inwestycji, * planowana kolejność działań Inwestora, * mechanizm składania skarg i wniosków, * zasady kompensacji w ramach RAP. W toku prac nad przygotowaniem RAP (kroki 1-8 w tabeli 7.2 – Opracowanie RAP) Inwestorzy przeprowadzą również indywidualne spotkania konsultacyjne z mieszkańcami. W trakcie indywidualnych konsultacji mieszkańcom przedstawione zostaną warunki ochrony społecznej wynikające z polityki OP 4.12., osoby odpowiedzialne za realizację Projektu oraz opracowanie i implementację RAP, planowana kolejność działań JRP oraz zasady kompensacji w ramach RAP. Omówione zostaną m.in. kwestie dotyczące m. in. harmonogramowania prac, możliwości dzierżawy gruntów w czaszach Zbiorników oraz pozyskiwania nieruchomości zamiennych. Inwestor będzie pozostawał w stałym kontakcie z PAP, tak aby osiągnąć założone cele udziału społeczeństwa w procesie przygotowania RAP, tj. odpowiedni poziom informowania oraz informacje zwrotne, które muszą zostać uwzględnione w procesie prawidłowego przygotowania RAP. Opracowane zostaną również materiały informacyjne, których w sposób przystępny dla zainteresowanej społeczności opisany zostanie cel i zasięg inwestycji, procedura pozyskiwania nieruchomości i wypłaty odszkodowań oraz procedura wykupu tzw. resztówek (zgodnie z art. 23 ust. 2 specustawy). Po zakończeniu prac nad projektem RAP, po uzyskaniu od BŚ wstępnego zatwierdzenia (jeśli będzie wymagane) odbędą się spotkania otwarte, dyskusja publiczna nad projektem RAP dla wszystkich zainteresowanych. O podaniu RAP do publicznej wiadomości i planowanym terminie debaty publicznej nad projektem RAP, a także o możliwości składania uwag i wniosków do projektu RAP społeczeństwo będzie informowane m.in. poprzez: * umieszczenie informacji o konsultacjach na tablicy ogłoszeń w siedzibie Inwestora/RZGW, * umieszczenie informacji o konsultacjach na stronie internetowej i tablicy ogłoszeń Gminy, na obszarze której prowadzona będzie inwestycja, * umieszczenie informacji o konsultacjach na stronie internetowej Projektu OPDOW, * ogłoszenia w lokalnych mediach * umieszczenie informacji o konsultacjach na gminnych tablicach ogłoszeń w miejscowościach, na obszarze których będzie prowadzona inwestycja, * indywidualne zaproszenia przesłane do osób, których nieruchomości podlegały będą wywłaszczeniom fizycznym lub ekonomicznym, * media społecznościowe /Facebook, Twitter/. Konsultacje publiczne będą trwały co najmniej 21 dni. W tym okresie każdy zainteresowany będzie mógł zapoznać się z projektem RAP i złożyć swoje wnioski/spostrzeżenia/komentarze. Komentarze i wnioski do projekt RAP będą mogły być składane pisemnie bezpośrednio lub pocztą na adresy odpowiednich Regionalnych Zarządów Gospodarki Wodnej lub pocztą elektroniczną na podane podczas konsultacji adresy. Podczas debaty publicznej społeczeństwo będzie miało możliwość odnieść się ustnie bądź i pisemnie do projektu RAP. Po przeprowadzeniu debaty publicznej uwagi zgłoszone przez społeczeństwo w trakcie konsultacji społecznych zostaną, tam gdzie to zasadne i możliwe, wprowadzone do RAP. Raport z przeprowadzonej dyskusji publicznej będzie stanowił zanonimizowany załącznik do RAP. Zaktualizowany o wyniki konsultacji RAP wraz z rozdziałem podsumowującym główne wątki konsultacji oraz odpowiedzi, będzie przesyłany za pośrednictwem BKP do Banku Światowego w celu uzyskania No objection i upublicznienia tego dokumentu w Polsce i na stronie internetowej Banku Światowego w polskiej i angielskiej wersji językowej. Dokument końcowy po uzyskaniu klauzuli No Objection BŚ będzie udostępniony zainteresowanym do czasu zakończenia realizacji Projektu. Udostępnianie i upublicznianie RAP, a w szczególności wyników badań socjotechnicznych, musi odbywać się z poszanowaniem przepisów RODO. 7.5.1 Interesariusze W rozumieniu RAP, pod pojęciem interesariusza 5 rozumie się podmiot lub grupę podmiotów w zasięgu wpływu przedsięwzięcia, którzy mogą mieć znaczący, zarówno pozytywny jak i negatywny wpływ na kształt lub wdrożenie projektu. Podjęcie jakichkolwiek działań w ramach projektu będzie wymagać zidentyfikowania interesariuszy, określenia ich nastawienia względem planowanych działań oraz dostępnej dla nich ścieżki postępowania, jak również próby przewidzenia ich zachowań. W celu przeanalizowania interesariuszy i ich znaczenia dla projektu proponuje się zastosowanie matrycy interesariuszy (ang. stakeholder matrix). Najważniejsze grupy interesariuszy, które należy uwzględnić podczas opracowywania planu przesiedleń obejmują: * decyzyjne, opiniujące i uzgadniające organy administracji publicznej, ze szczególnym uwzględnieniem władz lokalnych, * społeczność lokalną - osoby bezpośrednio dotknięte wpływem realizacji projektu, a także, przykładowo: o sąsiedzi, o liderzy społeczności, o rolnicy i przedsiębiorcy, o przedstawiciele kościołów, o stowarzyszenia hobbystyczne, sportowe, młodzieżowe itp. * organizacje pozarządowe – ekologiczne, społeczne i inne, o międzynarodowym, krajowym i lokalnym zasięgu działania. 7.5.2 Informowanie społeczeństwa Przepływ informacji między inwestorem a interesariuszami jest kluczowy dla zapewnienia wysokiej efektywności konsultacji społecznych oraz zaangażowania społeczności w projekt, a co za tym idzie – dla osiągnięcia celów planu przesiedlenia. Z tego względu, inwestor powinien podjąć działania mające na celu zidentyfikowanie interesariuszy (patrz wyżej), a następnie przeprowadzić proces informowania z uwzględnieniem następujących etapów: * poinformowanie lokalnych władz, liderów społeczności oraz lokalnych organizacji społecznych o planach projektu tak wcześnie, jak to tylko możliwe wraz z prośbą o dalsze przekazywanie tych informacji, * przedstawienie wszystkich managerów projektu oraz osób, które będą w stałym kontakcie ze społecznością pozostającą w zasięgu przewidywanego wpływu przedsięwzięcia oraz środków łagodzących, * opracowanie ilustrowanego biuletynu z informacjami o przesiedleniach, zawierającego 5 Pojęcie interesariusza należy odróżnić od węższego pojęcia strony, którą w rozumieniu prawa polskiego jest podmiot mający interes prawny w wydaniu korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia będącego przedmiotem określonego postępowania. szczegóły dotyczące kryteriów kwalifikowalności, stawek odszkodowań, innych uprawnień, jak również przedstawiającego ramy czasowe wdrożenia planu oraz właściwe procedury, * opracowywanie i regularne wydawanie aktualizacji informacji dotyczących przesiedleń. Informowanie społeczeństwa pozostającego w zasięgu wpływu przedsięwzięcia w zakresie ich praw i obowiązków jest kluczowe dla powodzenia wdrożenia planu. Przekazywane informacje muszą być dostępne i zrozumiałe dla adresatów. W razie konieczności, powinny być tłumaczone na lokalne dialekty i języki używane na danym obszarze oraz rozpowszechniane przez media dostępne zarówno dla odbiorców piśmiennych, jak i niepiśmiennych (radio, TV, obwieszczenia, gazety, ulotki, internet, social media). Należy wziąć również pod uwagę grupy wrażliwe, nie mające dostępu do mediów publicznych i wymiany informacji. 7.5.3 Partycypacja społeczna w przygotowaniu i realizacji Projektu Po stronie inwestora leży zapoczątkowanie serii konsultacji z interesariuszami przez cały okres opracowywania i wdrażania RAP. Celem konsultacji jest przekazanie interesariuszom informacji dotyczących Projektu i jego skutków, a także zapewnienie im możliwości wyrażenia własnych obaw związanych z przedsięwzięciem oraz zaproponowania rozwiązań alternatywnych, korzystnych z ich punktu widzenia. W konsultacje powinny zostać zaangażowane osoby reprezentujące inwestora, managerzy projektu, właściwe władze, reprezentanci organizacji pozarządowych oraz członkowie zarówno społeczności przemieszczanej jak i przyjmującej. Rozmowy powinny koncentrować się na skutkach projektu i środkach ich łagodzenia. Należy skoncentrować się na obawach społeczeństwa związanych z realizacją Projektu, ze szczególnym uwzględnieniem grup wrażliwych, oraz odnieść się do nich w RAP. Celem konsultacji winno być zapewnienie możliwości udziału wszystkich ludzi objętych wpływem przedsięwzięcia, szczególnie w odniesieniu do następujących obszarów: * alternatywne ścieżki wdrożenia projektu, * ocena wpływu przedsięwzięcia, * strategia przesiedleń, * stawki odszkodowań oraz kryteria kwalifikowalności ubiegania się o odszkodowanie, * wybór obszaru docelowego oraz czasu przesiedlenia, * rozwój możliwości i inicjatyw, * opracowanie procedur odszkodowawczych i rozpatrywania zażaleń oraz * opracowanie mechanizmów monitorowania i oceny skutków wdrażania planu wraz z wdrożeniem środków korygujących. Regularne konsultacje z interesariuszami pozwolą na monitorowanie efektywności wdrażania pakietu kompensacyjnego RAP, działań mających na celu przywrócenie źródeł utrzymania itd. W zależności od rozmiaru i zasięgu przedsięwzięcia, inwestor może wyznaczyć tzw. łącznika społecznego i przydzielić mu budżet na zarządzanie procesem konsultacji społecznych. Alternatywą jest zaangażowanie do pełnienia tego zadania uznanej organizacji pozarządowej. W każdym wypadku, inwestor musi upewnić się, że społeczność pozostająca w zasięgu wpływu przedsięwzięcia jest informowania co do Projektu i możliwości uzyskania odszkodowania w związku z jego realizacją. Ponadto, zarządzający Projektem powinni dokumentować przepływ informacji oraz działania w zakresie konsultacji społecznych. Dokumentacja powinna pozwolić na identyfikację konsultowanych stron, przedmiotu rozmów oraz ich wyniku. Istotnym jest zatem, aby raport z przeprowadzonych konsultacji zawierał m.in. następujące dane oraz materiały: * listę instytucji oraz organizacji ekologicznych, społecznych, które zostały powiadomione o konsultacjach i zaproszone na spotkania, * treść ogłoszeń informujących o konsultacjach, które zostały opublikowane na stronach internetowych PGW Wody Polskie, na tablicach ogłoszeń oraz na stronach internetowych Urzędów Miast, Starostw, Gmin, etc., * treść /wzór plakatów/, które były dystrybuowane w poszczególnych miejscowościach na słupach i tablicach ogłoszeniowych, * treści informacji prasowych /komunikaty/, które zostały wysłane do mediów, * zdjęcia ze spotkań, * listy obecności, * materiały /mapy, zdjęcia, prezentacje/, które były prezentowane na spotkaniach, * informacje /ulotki/, które były dystrybuowane podczas spotkań z mieszkańcami, * raport mediany /wyciąg z monitoringu mediów tradycyjnych, internetowych oraz social mediów/ - informacje prasowe, które ukazały się w mediach na temat prowadzonych konsultacji społecznych. 7.5.4 Negocjacje Negocjacje z PAP prowadzone będą indywidualnie z danym gospodarstwem domowym, w zależności od rodzaju oddziaływań na to gospodarstwo. Wszystkie zainteresowane osoby mają prawo do uczestnictwa w negocjacjach na równych zasadach. Obszary negocjacji zależały będą od rodzaju dobra dotkniętego oddziaływaniem, co pozwoli na zaspokojenie potrzeb każdego gospodarstwa domowego w odniesieniu do występujących dla danego gospodarstwa skutków: * utraty gruntu, * utrata dochodów (np. rolnicy, przedsiębiorcy), * utrata znajdujących się na nieruchomości konstrukcji lub budynków, * utrata infrastruktury (np. woda, elektryczność, drogi, ścieżki), * inne elementy (np. różnego rodzaju wsparcie, ustalenie prawa własności nieruchomości). Ze względu na rodzaj oddziaływań, w odniesieniu dla przedmiotowej inwestycji negocjacje zawsze dotyczyły będą formy odszkodowania oraz czasu zajmowania nieruchomości. Pozostałe obszary będą podlegały negocjacjom w zależności od danego przypadku. W tracie negocjacji Inwestor na bieżąco będzie udzielał PAP kompleksowych wyjaśnień i informacji w celu zagwarantowania, że poczynione ustalenia i porozumienia są zrozumiale dla wszystkich objętych nimi osób. Proces negocjacji będzie niedyskryminacyjny i będzie uwzględniał problematykę równouprawnienia. Zastrzeżenia poczynione przez strony na etapie negocjacji archiwizowane będą w notatkach i protokołach z tych negocjacji. 7.6 MECHANIZMY DLA SKARG I WNIOSKÓW Zastrzeżenia i uwagi do RAP oraz wszelkie zastrzeżenia dotyczące realizacji przesiedleń zgodnie z prawem polskim są kwalifikowane jako skargi i wnioski. Ich rozstrzyganie podlega procedurze sformalizowanej w KPA. Ustawa ta obowiązuje w Polsce, z pewnymi modyfikacjami, od 1960 r. w związku z czym obywatele i przedsiębiorcy oczekują od organów administracji i innych jednostek zobowiązanych do stosowania przepisów KPA rozpatrywania ich uwag i wniosków oraz udzielania odpowiedzi zgodnie z przepisami tej ustawy. W celu uzupełnienia regulacji ustawowych przewiduje się wyodrębnienie w strukturze zespołu ds. realizacji i monitoringu RAP w JRP osoby odpowiedzialnej za konsultacje społeczne, rozwiązywanie sporów i przekazywanie informacji. Prawo do złożenia skargi i wniosku przysługuje każdemu. Złożenie skarg i wniosków nie podlega opłatom. Ponadto, zgodnie z przepisami, składający skargę lub wniosek nie może być narażony na jakikolwiek uszczerbek lub zarzut z powodu ich złożenia. Skargi i wnioski mogą być składane w formie pisemnej, elektronicznej i ustnie. Mogą one być składane w siedzibie Inwestora lub organu administracji prowadzącego sprawę, albo wysyłane pocztą. Jeżeli skarga i wniosek zostaną złożone w niewłaściwym organie, ma on obowiązek przesłania tej skargi lub wniosku do jednostki właściwej do ich rozpoznania. W zależności od rodzaju inwestycji i przewidywanego zakresu wywłaszczeń, na miejscu realizacji inwestycji ustanowiony zostanie również punkt konsultacyjny. W punkcie tym osoby dotknięte skutkami realizacji Projektu uzyskają wszelkie informacje dotyczące projektu i jego realizacji. Będzie tam można również złożyć skargi i wnioski. Skargi i wnioski będą archiwizowane w odrębnym rejestrze, ze wskazaniem dat ich wniesienia, dat udzielenia odpowiedzi oraz sposobu rozstrzygnięcia. Jeżeli rozpatrzenie skargi lub wniosku wymagało będzie uprzedniego zbadania i wyjaśnienia sprawy, zostaną w tym celu zebrane materiały, przeprowadzone analizy badania itp. Skarga lub wniosek zostaną rozpatrzone niezwłocznie, co oznacza obowiązek przekazania stronie bez zbędnej zwłoki oficjalnego zawiadomienia o sposobie załatwienia skargi lub wniosku. Takie zawiadomienie powinno zawierać oznaczenie jednostki, od której pochodzi, wskazanie, w jaki sposób skarga została załatwiona oraz podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego osoby upoważnionej do załatwienia skargi lub wniosku. Zawiadomienie o odmownym załatwieniu skargi lub wniosku musi w sposób wyczerpujący wyjaśnić przepisy oraz fakty stanowiące przyczynę do ich odmownego załatwienia. W przypadkach szczególnie skomplikowanych oraz w przypadkach, w których rozpatrzenie skargi lub wniosku wymagało będzie wprowadzenia zmian do RAP termin udzielenia odpowiedzi na skargę lub wniosek zostanie przedłużony do 30 dni. Jeżeli termin ten będzie za krótki, strona zostanie poinformowana o przyczynie nieotrzymania w terminie merytorycznej odpowiedzi na swoją skargę/wniosek wraz ze wskazaniem terminu, w którym odpowiedź taka będzie udzielona. Uwagi i wnioski złożone przez strony w toku konsultacji społecznych RAP będą procedowane zgodnie z procedurą opisaną w punkcie 7.5. Zastrzeżenia składane przez Strony na etapie negocjacji kwot odszkodowań prowadzonych po wydaniu PNRI będą archiwizowane w protokołach ze spotkań negocjacyjnych. Protokoły i inne dokumenty przesyłane sobie wzajemnie przez strony w czasie negocjacji, o ile nie uda się osiągnąć porozumienia co do odszkodowania, zostaną przekazane właściwemu wojewodzie. Dokumenty te, obok operatu szacunkowego będą stanowiły materiał pomocniczy do wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. W przypadku, w którym strony nie będą zadowolone z decyzji wydanej przez wojewodę, będzie im przysługiwało prawo do złożenia odwołania do ministra właściwego do spraw budownictwa. Wszystkie oświadczenia, wnioski i dowody złożone w postępowaniu przed ministrem właściwym do spraw budownictwa będą musiały zostać przez niego uwzględnione przy wydawaniu decyzji dotyczącej odszkodowania. W przypadku niezadowolenia z decyzji ministra, strony będą miały prawo do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Sąd ten zbada, czy wojewoda i minister we właściwy i rzetelny sposób przeprowadzili postępowanie, w tym w zakresie uwzględnienia uwag, wniosków i dowodów zgłaszanych przez strony postepowania. W przypadku, jeżeli rozstrzygnięcie WSA będzie niezadawalające dla strony, przysługuje jej skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten będzie badał nie tylko prawidłowość i legalność postępowań prowadzonych przez wojewodę i ministra, ale również wyrok WSA. 8 MONITOROWANIE I OCENA REALIZACJI RAP Podstawowym celem RAP jest zapewnienie osobom dotkniętym skutkami realizacji przedsięwzięcia poprawy, a co najmniej przywrócenia ich sytuacji społecznej i materialnej do poziomu sprzed realizacji projektu. Prawidłowo wdrożony RAP powinien zapewnić, że cel ten zostanie osiągnięty. W związku z tym niezbędne jest zaprojektowanie monitoringu RAP, uwzględniającego konkretne oddziaływania społeczne planowanego przedsięwzięcia i skuteczność zastosowanych środków kompensacyjnych i osłonowych. RAP wymaga współdziałania Konsultanta i JRP. Stąd również i te jednostki powinny zostać ściśle zaangażowane w proces monitoringu RAP. Monitorowanie jest procesem ciągłego zbierania danych, które następnie powinny być poddawane analizie, aby dać podstawę do oceny poziomu realizacji RAP. Celem monitoringu RAP jest jednak nie tylko pozyskanie wiedzy co do jego faktycznej realizacji. Aktualna wiedza na temat realizacji RAP pozwala na dostarczenie stosownych informacji osobom dotkniętym skutkami realizacji projektu, co przyczynia się do zmniejszenia ich niepewności i pozwala im na zaplanowanie aktywności życiowej. Pozwala ona również na wczesną identyfikację ryzyk i wdrożenie metod, które pozwolą na ich eliminację albo co najmniej ograniczenie. W ramach monitoringu oceniany będzie postęp w pozyskiwaniu nieruchomości na cele realizacji projektu oraz w wypłacie odszkodowań. Monitoring prowadzony będzie przez JRP przy wsparciu Konsultanta i przez w oparciu o wskaźniki ilości nabytych nieruchomości oraz wysokości i rodzaju przekazanych odszkodowań. Szczegółowo monitorowane będą następujące parametry: * liczba nieruchomości do wywłaszczenia i wywłaszczonych, * liczba osób wymagających przesiedlenia i przesiedlonych, * liczba nieruchomości pod zajęcia czasowe (planowana i osiągnięta), * kwota wszystkich wydatków na proces przesiedleń (planowane i osiągnięte), * wypłacone odszkodowania za utratę tytułu prawnego do nieruchomości, * wypłacone odszkodowania za utratę źródeł dochodu, * pozyskane i przyznane nieruchomości zamienne, * stopień i status realizacji działań osłonowych, * liczba skarg. Na poziomie wpływu Projektu na poszczególne rodziny, które dodatkowo tracą tereny wykorzystywane rolniczo, następujące wskaźniki będą monitorowane ex-post, dla upewnienia się, że kluczowe cele związane z przywróceniem oraz poprawą warunków życia zostały osiągnięte: * wartość utraconego majątku w stosunku do uzyskanego odszkodowania, * wysokość uzyskiwanych przychodów przed i po przesiedleniu, * obszar upraw przed i po inwestycji, * wielkość produkcji rolnej przed i po inwestycji, * dostęp do służby zdrowia, edukacji i transportu publicznego. Parametry monitorowane będą w oparciu o zgromadzone przez Konsultanta informacje będące w posiadaniu JRP oraz na podstawie wywiadów z osobami dotkniętymi skutkami realizacji Projektu, zgłoszonych skarg i wniosków, działalności punktu konsultacyjnego i spotkań konsultacyjnych z członkami zainteresowanej społeczności. Wyniki monitoringu przedstawiane będą w raportach: miesięcznych i kwartalnych. Raport kwartalny przekazywany będzie do BKP, które będzie odpowiedzialne za koordynację i przekazanie raportów do Banku Światowego. Wzory tabel monitoringu, po uzgodnieniu z Bankiem Światowym przedstawione zostaną w Podręczniku Operacyjnym Projektu, przy czym na zalecenie Banku Światowego mogą ulegać modyfikacjom w trakcie wdrażania Projektu. Podczas wirtualnej misji BŚ i BRRE, która odbyła się w dniach 6-10 września 2021 r. BŚ zalecił dokonanie konsolidacji i uproszczenia dotychczas stosowanych tabel monitorowania zabezpieczeń społecznych (Aide Memoire, sekcja 62 lit. A). W wyniku realizacji tych zaleceń BKP we współpracy z BŚ opracował nową skonsolidowaną tabelę śledzenia spraw społecznych w zakresie RAP. Tabela ta jest obowiązkowym elementem systematycznego monitoringu wdrażania RAP począwszy od sprawozdań za IV kwartał 2021 r. Ocena ex-post będzie prowadzona sześć miesięcy po tym jak RAP zostanie całkowicie wdrożony i będzie można ocenić i udokumentować, że działania ujęte w RAP zostały wdrożone oraz, że każda jednostka dotknięta realizacją Projektu (np. rodziny, pojedyncze osoby, przedsiębiorcy), uzyskała kompensację (odszkodowanie), a ich warunki życia zostały poprawione lub co najmniej odtworzone. 9 BUDŻET I FINANSOWANIE REALIZACJI RAP Wszystkie koszty związane z przygotowaniem i realizacją RAP, włączając w to koszty kompensacji, jak i koszty zarządzania realizacją RAP i monitorowania jego realizacji będą stanowiły integralną część kosztów realizacji Projektu. 10 SCHEMATY DALSZYCH DZIAŁAŃ 10.1 SCHEMAT 1. ZARYS "PLANU POZYSKIWANIA NIERUCHOMOŚCI I PRZESIEDLEŃ (RAP)" Wprowadzenie Krótki opis proponowanego Projektu (rodzaj infrastruktury, która ma zostać wybudowana w ramach Projektu, a która wymaga pozyskania gruntów, odzyskania gruntów lub uzyskania praw do dysponowania gruntem) i jednostek odpowiedzialnych za jego realizację oraz krótkie stwierdzenie odnośnie faktu, że RAP oraz RPF są zgodne z przepisami polskimi i polityką operacyjną Banku Światowego OP 4.12 oraz że zgodnie z Umową kredytu w przypadku różnic pomiędzy przepisami polskimi a OP 4.12 stosuje się te przepisy, które są korzystniejsze dla dotkniętej społeczności lub w wyższym standardzie, co zapewnia pełne przestrzeganie OP/BP 4.12. Mapa obszaru oddziaływania Projektu oraz oszacowanie liczby niezbędnych nieruchomości (z procentowym podziałem na nieruchomości prywatne i publiczne), obszar w hektarach oraz liczby osób, które muszą zostać przesiedlone fizycznie i/lub w których przypadku realizacja Projektu miałaby wpływ na ich sytuację ekonomiczną. Cele RAP Podstawowe cele i zasady RAP (zgodne z RPF i OP 4.12) Minimalizacja wpływu Opis potencjalnych skutków Projektu, Opis wariantowania inwestycji pod kątem jej wpływu na zainteresowaną społeczność Opis wszelkich działań, które zostały podjęte w celu zminimalizowania wpływu związanego z pozyskiwaniem gruntów /przesiedleniem ludności w celu realizacji inwestycji. Badanie socjoekonomiczne Przedstawienie wyników badań socjologicznych, socjoekonomicznych, inwentaryzacji nieruchomości. Identyfikacja wszystkich kategorii oddziaływań i osób dotkniętych tymi oddziaływaniami. Podsumowanie konsultacji przeprowadzonych w ramach badań z członkami zainteresowanej społeczności. Opis potrzeby aktualizacji badań socjologicznych, socjoekonomicznych, inwentaryzacji nieruchomości. Opis kwestii związanych z grupami szczególnie wrażliwymi. Opis kwestii problemowych związanych z pozyskiwaniem informacji na temat nieruchomości (brak ksiąg wieczystych, brak danych z katastru) lub prowadzeniem badań socjologicznych i socjoekonomicznych (brak zgody na ankietyzację, brak właścicieli nieruchomości, spór co do własności nieruchomości itp.). Obowiązujące przepisy prawa i metodyki wyceny Krótki opis obowiązujących przepisów prawa i kluczowych działań, jakie zostaną podjęte w celu zniwelowania różnic pomiędzy przepisami polskimi i WB OP 4.12. Opis metody wyceny przyjętej w stosunku do obiektów, gruntów, drzew oraz innych składników majątku, na które realizacja Projektu ma wpływ (tzn. w jaki sposób osiągnięta zostanie ich wartość odtworzeniowa). Należy określić konkretne procedury, które będą stosowane w szczególnych przypadkach, takich jak następujące: właściciele, którzy są nieobecni, wywłaszczenie gruntów, o które toczy się spór prawny, działania, które muszą być podjęte w celu przeprowadzenia wywłaszczenia w przypadku, jeśli negocjacje z właścicielem zakończą się niepowodzeniem (np. rachunek powierniczy). Kryteria kwalifikowalności i katalog osób uprawnionych Należy opisać kryteria kwalifikowalności (kto jest uprawniony do otrzymania odszkodowania) oraz przedstawić katalog osób uprawnionych. Rozdział powinien zawierać szczegółową matrycę działań kompensujących (osoba uprawniona, rodzaj odszkodowania/rozwiązanie, jakie ma być zastosowane zgodnie z kryteriami kwalifikowalności, jak również rodzaj i wielkość wpływu). Miejsca przesiedleń Określenie, czy Projekt wymaga przesiedlenia zainteresowanej społeczności (przesiedlenie fizyczne). Opis zaangażowania społeczności lokalnej i poszczególnych gospodarstw domowych w proces wyboru miejsca przesiedlenia, ocena mocnych i słabych stron każdego rozpatrywanego miejsca, opis zasad i kryteriów wyboru miejsca przesiedlenia. Opis zaangażowania zainteresowanej społeczności w rozwój strategii przesiedleń oraz opis tej strategii. Opis studiów wykonalności oceniających odpowiedniość wybranych lokalizacji, z uwzględnieniem kwestii zasobów naturalnych (np. gleby i możliwości użytkowania terenu, dostępu do infrastruktury technicznej, dostępu do infrastruktury społecznej itp.), ocena lokalizacji pod kątem oddziaływania na środowisko oraz skutków społecznych. Opis mechanizmów prawnych związanych z przesiedleniem: 1) zamówienia; 2) budowa; 3) przyznawanie przesiedlanym tytułów prawnych do nieruchomości. Konsultacje społeczne i udział społeczeństwa Opis różnych interesariuszy, proces udziału społeczeństwa/konsultacji społecznych, które będą prowadzone wśród ludności oraz interesariuszy, na których realizacja Projektu ma wpływ w trakcie opracowywania RAP oraz w trakcie przygotowywania i planowania przesiedlenia. Opis, w jaki sposób społeczności dotknięte realizacją Projektu oraz inni interesariusze zostaną zaangażowani w proces realizacji i monitorowania Projektu. Opis planu rozpowszechniania informacji dotyczących RAP wśród społeczności oraz interesariuszy dotkniętych realizacją Projektu, w tym informacji dotyczących odszkodowania za utracony majątek, uprawnień do otrzymania odszkodowania, pomocy w przeniesieniu się oraz procedur odwoławczych. Mechanizm zarządzania skargami Szczegółowy opis procedury zarządzania skargami i wnioskami złożonymi w trakcie sporządzania i wdrażania RAP. Opis krok po kroku procesu rejestracji i załatwiania zażaleń oraz procedury odwoławczej. Opis, w jaki sposób daną sprawę można skierować do sądów cywilnych, jeśli inne opcje zawiodą. Struktura instytucjonalna oraz zespół realizacyjny Szczegółowy opis zespołu kierującego opracowaniem i realizacją RAP dla poszczególnych inwestycji, w tym struktura zespołu oraz odpowiedzialności członków zespołu. Określenie jednostki, która będzie koordynować działania wszystkich jednostek wdrożeniowych. Opis instytucji zewnętrznych zaangażowanych w proces przywracania poziomu życia ludności (zagospodarowanie terenu, przydzielanie gruntów, kredyty oraz szkolenia) oraz mechanizmów, które zapewnią odpowiednie działania tych instytucji. Omówienie instytucjonalnych możliwości związanych z procesem pozyskiwania gruntów/przesiedlenia ludności oraz zaangażowania poszczególnych instytucji w ten proces. Opis mechanizmów mających na celu zapewnienie niezależnego monitorowania, oceny i przeprowadzenia końcowego audytu realizacji RAP jak również zapewnienie, że działania korygujące będą podejmowane we właściwym czasie. Monitorowanie i ocena Opis wewnętrznego procesu monitorowania realizacji i efektów tych planów. Opis kluczowych wskaźników monitorowania opracowanych na podstawie badania sytuacji wyjściowej oraz lista wskaźników monitorowania, które będą stosowane w celu prowadzenia monitoringu wewnętrznego. Koszty i budżet Szacunkowe koszty pozyskania gruntów dla konkretnych inwestycji i szacunkowe koszty przesiedlenia ludności oraz źródła finansowania. Harmonogram implementacji RAP Chronologiczna lista kroków implementacji RAP, z uwzględnieniem jednostek odpowiedzialnych za każde działanie i krótkim opisem każdego działania. Przygotowanie harmonogramu implementacji RAP, ukazującego miesiąc po miesiącu działania, które będą podejmowane w ramach implementacji RAP (np. przy użyciu wykresu Gantta). 10.2 SCHEMAT 2. WZORY OPISU WYJŚCIOWEJ SYTUACJI SPOŁECZNOEKONOMICZNEJ ORAZ WSKAŹNIKÓW MONITOROWANIA Populacja obszarów, na których planowane są inwestycje przekracza możliwości badania wszystkich członków społeczności lokalnych, dlatego badanie będzie podzielone na dwie części. Pierwsza część ma na celu szczegółowe rozpoznanie sytuacji socjoekonomicznej PAP. Obejmie osoby bezpośrednio dotknięte realizacją projektu (PAP), tj. zamieszkujące, posiadające ziemię lub przedsiębiorstwo na terenie lub w pobliżu inwestycji. Kwestionariusz składający się z części I, II i III będzie realizowany z udziałem ankieterów, w bezpośrednich wywiadach z członkami gospodarstw domowych. Druga część badania będzie obejmie społeczności lokalne, z których wylosowane zostaną gospodarstwa domowe, do których wysłana będzie część I i III ankiety wraz z kopertą zwrotną. W związku z niską zwrotnością ankiet pocztowych, kwestionariusz zostanie rozesłany w liczbie trzykrotnie przewyższającej liczebność reprezentatywnej próby badawczej (przykładowy wzór kwestionariusza przedstawiono w Załączniku 2). 11 LISTA ZAŁĄCZNIKÓW Załącznik 1. Raporty z procesu konsultacji społecznych dokumentu (wraz z odpowiednimi listami uczestników spotkań). Załącznik 2. Przykładowy kwestionariusz dotyczący sytuacji socjoekonomicznej PAP
<urn:uuid:b1f836d8-3bff-44cc-a042-c9c730454144>
finepdfs
3.076172
CC-MAIN-2022-40
https://odrapcu.pl/wp-content/uploads/2022/08/Ramowy_dokument_dotyczacy_Przesiedlen_i_Pozyskiwania_Nieruchomosci_AKTUALIZACJA-NR-1_2022.pdf
2022-10-03T04:00:45+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030337398.52/warc/CC-MAIN-20221003035124-20221003065124-00588.warc.gz
477,990,268
0.999994
0.999995
0.999995
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", ...
pol_Latn
{}
false
[ 127, 870, 883, 922, 4797, 8161, 11869, 15061, 18076, 21251, 23816, 27741, 28553, 31495, 34567, 37992, 41298, 44327, 45651, 47166, 50841, 54305, 57268, 57405, 60618, 63769, 67276, 71362, 72514, 74790, 77127, 79832, 82631, 84276, 86292, 89167, 90...
2
0
Nazwa projektu Plan zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych – Port morski w Darłowie Ministerstwo wiodące i ministerstwa współpracujące Ministerstwo Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju Osoba odpowiedzialna za projekt w randze Ministra, Sekretarza Stanu lub Podsekretarza Stanu Kontakt do opiekuna merytorycznego projektu Data sporządzenia: 30.10.2020 r. Źródło: Nr w wykazie prac …………………. OCENA SKUTKÓW REGULACJI 1. Jaki problem jest rozwiązywany? Obserwowana w ostatnich latach intensyfikacja procesów gospodarowania w polskich obszarach morskich, zdefiniowanych w ustawie z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 2169, z późn. zm.) stanowi istotną przesłankę przemawiającą za koniecznością kompleksowego uregulowania procesów zagospodarowania przestrzennego polskich obszarów morskich. Plan zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych – port morski Darłowo (zwany dalej „Planem"), jako narzędzie koordynacji funkcjonalnej i terytorialnej różnorodnych działań przestrzennych, pozwoli na realizację przedsięwzięć w granicach portu w sposób zrównoważony. Celem przyjęcia Planu zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych jest stworzenie narzędzia dla koordynacji funkcjonalnej i przestrzennej działań, aby: − ograniczyć konflikty między użytkownikami oraz z otoczeniem; − zapewnić efektywne wykorzystanie wód portowych dla celów społecznych i gospodarczych; − zapewnić rozwój portu w perspektywie obecnego i kolejnych pokoleń. Ustawa z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej implementuje do polskiego prawa Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/89/UE z dnia 23 lipca 2014 r. ustanawiającej ramy planowania przestrzennego obszarów morskich (Dz. Urz. UE L 257 z 28.08.2014 r., s.135). Dyrektywa ma na celu wspieranie zrównoważonego rozwoju i wzrostu w gospodarce morskiej, stosując podejście ekosystemowe i wspierając współistnienie odpowiednich działań i sposobów wykorzystania obszarów morskich. Przepisy rozdziału 9 ustawy wprowadzają odrębną regulację sporządzania i przyjmowania planów zagospodarowania przestrzennego dla obszarów morskich. Wszystkie plany i projekty związane z zagospodarowaniem morskich wód wewnętrznych i morza terytorialnego są sporządzane przez organy administracji morskiej w uzgodnieniu z właściwymi nadmorskimi jednostkami samorządu terytorialnego. W Planie zagospodarowania przestrzennego wód portowych uwzględnia się ważne pozwolenia na inwestycje wydane w graniach obszaru opracowania. W Planie uwzględniono konstytucyjny wymóg (art. 5 Konstytucji RP), że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. Plan podlegający OSR został sporządzony zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 17 maja 2017 roku w sprawie wymaganego zakresu planów zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1025). Przy sporządzaniu Planu zagospodarowania przestrzennego polskich obszarów morskich kierowano się także ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2020 r. poz. 55, z późn. zm.), która stanowi, że cele ochrony przyrody są realizowane m.in. przez uwzględnienie wymagań ochrony przyrody w planach zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej. Zgodnie z tą ustawą projekty planów zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej, w części dotyczącej rezerwatu przyrody i jego otuliny, parku krajobrazowego i jego otuliny oraz obszaru chronionego krajobrazu, wymagają uzgodnienia z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska w zakresie ustaleń planów mogących mieć negatywny wpływ na chroniony obszar. W rezultacie, po wprowadzeniu regulacji Planu w życie, zyska on status obowiązującego prawa. Zdecyduje o tym rozporządzenie Rady Ministrów. Uwzględniając powyższe ramy prawne, Plan określa funkcje podstawowe oraz funkcje dopuszczalne dla poszczególnych akwenów. W ten sposób realizowany jest podstawowy cel wdrożenia Planu, czyli osiągnięcie zrównoważonego rozwoju obszaru objętego projektem Planu oraz obszarów do niego przyległych w wymiarze ekonomicznym, społecznym i środowiskowym. 2. Rekomendowane rozwiązanie, w tym planowane narzędzia interwencji, i oczekiwany efekt Głównym celem planu jest zagospodarowanie wód portowych, zapewniając efektywne wykorzystanie ich cech, zasobów i właściwości dla różnych celów. Ponadto plan ma ograniczyć konflikty obecnie występujące na obszarze opracowania. Plan będzie stanowił również podstawę wydawania decyzji odnoszących się do użytkowania i zagospodarowania obszarów morskich w granicach portu. Dzięki diagnozie obecnego stanu użytkowania, uwarunkowań rozwoju i wzajemnych relacji woda-ląd – plan przyznaje priorytety wybranym sposobom użytkowania. Służy temu przyznanie akwenom podstawowych funkcji wiodących przeznaczeń akwenów, które nie mogą zakłócać inne sposoby jego wykorzystania. Dla każdego z wyznaczonego akweny sporządza się kartę akwenu, w której zawarte są szczegółowe rozstrzygnięcia. Plan przypisuje do wydzielonych akwenów funkcje podstawowe (wiodące) i dopuszczalne. Wprowadza istotne nakazy, zakazy i ograniczenia, rozstrzyga o rozmieszczeniu inwestycji, kierunkach rozwoju transportu i infrastruktury technicznej. Przy tworzeniu planu kierowano się rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 17 maja 2017 roku w sprawie wymaganego zakresu planów zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1025). Oprócz funkcji wymienionych w w/w dokumencie, na potrzeby planu zaproponowano nowe funkcje: badania naukowe, funkcjonowanie portu oraz infrastruktura zapewniająca dostęp do portu. W procesie planistycznym przeprowadzone zostały analizy, które służyły rozwiązaniu konfliktów przestrzennych poprzez nadanie funkcji podstawowych i dopuszczalnych. Przyjmuje się, że plan będzie rozwiązywał lub ograniczał wykryte konflikty, natomiast pozostałe będą regulowane przez działania podejmowane na podstawie odrębnych przepisów. Analiza uwarunkowań w ramach Planu wskazuje na potrzebę zabezpieczenia terenów wód dla takich działań jak: − zapewnienie bezpieczeństwa żeglugi morskiej; − rozwój portu; − zrównoważony rozwój turystyki nadmorskiej i morskiej; − zachowanie/polepszenie istniejące stanu środowiska. Podczas tworzenia Planu opierano się na zasadzie współistnienia z procesami decyzyjnymi i przepisami odrębnymi, takimi jak plany ochrony obszarów Natura 2000 czy ustawa z dnia 19 grudnia 2014 r. o rybołówstwie morskim (Dz. U. z 2020 r. poz. 277, z późn. zm.). Utworzenie Planu pozwoli na uregulowanie procedur administracyjnych związanych z zagospodarowaniem wód portowych. 3. Jak problem został rozwiązany w innych krajach, w szczególności krajach członkowskich OECD/UE? Planowanie obszarów Morza Bałtyckiego oparte jest na współpracy poszczególnych krajów w ramach inicjatyw: − Konwencja Kelsińska (HELCOM). − Visions and Strategies Around the Balitc Sea (VASAB), Wypracowany wspólnie model planowania zakłada, że Morze Bałtyckie jest jednym spójnym ekosystemem i dlatego należy je chronić i korzystać z jego zasobów, mając na uwadze ponadnarodową perspektywę. VASAB 2010, która była pierwszą inicjatywą nawołującą do wprowadzenia planów zagospodarowania przestrzennego obszarów Morza Bałtyckiego. Planując obszary morskie należy brać pod uwagę zasady i kierunki wyznaczone przez grupę roboczą HELCOM-VASAB MSP. Poniższej przedstawiono wiadomości dot. opracowań bałtyckich krajów należących do OECD. Informacje opracowano na podstawie https://vasab.org/theme-posts/maritimespatial-planning/msp-country-fiches/. Niemcy W przypadku Niemiec, za planowanie obszarów morskich odpowiedzialne jest Federalne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, Budownictwa i Wspólnoty. Plany zagospodarowania przestrzennego wyłącznej strefy ekonomicznej na Morzu Bałtyckim (jak również na Morzu Północnym) określają prawnie wiążące cele oraz zasady, które należy szczególnie uwzględnić w planowaniu przestrzennym w odniesieniu do wykorzystania gospodarczego, prowadzenia badań naukowych, zapewnienia bezpieczeństwa i efektywności żeglugi oraz ochrony środowiska morskiego. Plan określa wiążące zasady i przepisy dla administracji, głównie w odniesieniu do procedur udzielania licencji i zatwierdzania inwestycji. Pierwszy plan zagospodarowania przestrzennego wyłącznej strefy ekonomicznej Niemiec na Morzu Bałtyckim został przyjęty w 2009 roku. Głównymi decyzjami Planu było wyznaczenie obszarów priorytetowych, rezerwacyjnych oraz zapisy regulujące. Dla projektu planu przeprowadzono Strategiczną Ocenę Oddziaływania na Środowisko, szerokie konsultacje społeczne na poziomie krajowym i transgranicznym (w ramach procedury ESPOO). W 2012 roku przygotowano ocenę efektywności wdrożenia planu, która dała asumpt do aktualizacji i przygotowywania kolejnej wersji. Obecnie toczą się prace nad nową wersją planu. W 2019 r. Ministerstwo wysłało do organów publicznych, instytutów i organizacji wniosek o zgłaszanie wszelkich informacji i danych na temat opracowań. Obecnie przygotowywane jest kompleksowe sprawozdanie z aktualności obecnego planu. Pierwsze wstępne projekty przygotowane zostały na początku 2020 r. Następnie mają odbywać się konsultacje oraz uzgodnienia transgraniczne. Zaktualizowane plany mają zostać przyjęte w 2021 r. Za planowanie zagospodarowania wód wewnętrznych i morza terytorialnego Morza Bałtyckiego odpowiedzialne są nadbrzeżne kraje związkowe. W Szlezwiku Holsztynie (Schleswig-Holstein), plan zagospodarowania przestrzennego morza terytorialnego jest częścią Planu Rozwoju Kraju Związkowego i został ostatnio zmieniony w 2015 r. W Szlezwiku-Holsztynie dokonuje się obecnie przeglądu i aktualizacji. Projekt Planu zagospodarowania przestrzennego jest obecnie po pierwszych konsultacjach, które zakończyły się w maju 2019 r. W Meklemburgi Pomorzu Przednim (Mecklenburg-Vorpommern), plan zagospodarowania przestrzennego morza terytorialnego jest częścią Planu Rozwoju Kraju Związkowego. Pierwszy plan w takim wymiarze został przyjęty w 2005 roku i był to pierwszy plan obejmujący akweny morskie w Regionie Morza Bałtyckiego i w UE. Został on zaktualizowany w latach 2013-2015 i stał się aktem prawnie wiążącym w 2016 r. Litwa Zgodnie z art. 47 Konstytucji Republiki Litewskiej, wyłączne prawo do litewskiej przestrzeni morskiej należy do Republiki Litewskiej. Planowanie przestrzenne obszarów morskich na Litwie jest włączone do krajowego ustawodawstwa regulującego planowanie przestrzenne - Ustawy o Planowaniu Terytorialnym i jej aktów wykonawczych. Aktualizacja ustawy (która weszła w życie 1 stycznia 2014 r.), zawiera zapisy dotyczące planowania przestrzeni morskiej. Aktem wykonawczym do Ustawy są Zasady Sporządzania Złożonych Dokumentów Planowania Terytorialnego (2014). W oparciu o postanowienia krajowych aktów prawnych, w 2015 roku Kompleksowy Plan Terytorium Republiki Litewskiej został uzupełniony o morskie rozwiązania przestrzenne (rezolucją nr XII-1781 Parlamentu Republiki Litewskiej). Obejmuje on całość litewskich obszarów morskich, w tym wody terytorialne i wyłączną strefę ekonomiczną. Istniejący Plan jest prawnie wiążący. Jest wiążący dla instytucji państwowych, podejmujących decyzje na poziomie krajowym, o użytkowaniu, zarządzaniu i ochronie terytorium kraju, kształtowaniu polityki regionalnej. Rozszerzenie istniejącego (lądowego) planu i uzupełnienie go morskimi rozwiązaniami przestrzennymi, pozwoliło stworzyć wstępne warunki dla rozwoju działalności gospodarczej wykorzystującej przestrzeń morską i utrzymania dobrego stanu środowiska morskiego, zapewniając także niezbędne regulacje terytorialne dla ochrony dziedzictwa kulturowego na morzu. Szwecja Szwedzkie morze terytorialne podzielone jest na dwie strefy: wody publiczne i wody prywatne. Wody publiczne należą do państwa i są reprezentowane przez właściwe instytucje państwowe. Prywatne strefy wodne, zarówno toń, jak i dno morskie, obejmują obszar wodny do 300 m od linii brzegowej i dalej do izobaty 3 m, jeśli znajduje się ona poza tym obszarem. W zatokach, fiordach i obszarach archipelagowych specjalne zasady regulują granicę między wodami prywatnymi i publicznymi. Planowanie przestrzenne obszarów morskich jest regulowane dwoma aktami prawnymi: Szwedzkim Kodeksem Ochrony Środowiska z 1999 roku oraz Ustawą o Planowaniu i Budownictwie z 2010 roku. Wg Ustawy o Planowaniu i Budownictwie, gminy są odpowiedzialne za opracowanie i wdrożenie planów wód terytorialnych. Odpowiedzialność za planowanie przestrzenne obszarów morskich spoczywa na Ministerstwie Środowiska i Energii, wspieranym merytorycznie przez Szwedzką Agencję ds. Gospodarki Morskiej i Gospodarki Wodnej (SwAM). Wody prywatne nie podlegają planowaniu. Zgodnie z dodatkiem (z 2014 roku) do Kodeksu Ochrony Środowiska opracowane zostaną trzy plany morskie w podziale na Zatokę Botnicką, Morze Bałtyckie oraz Wody Zachodnie (Skagerrak / Kattegatt), obejmujące obszary morskie od 1 Mm od linii podstawowej (włączając również wyłączną strefę ekonomiczną). Plany, które będą przyjęte przez rząd będą miały charakter strategicznych wytycznych mających na celu zrównoważony rozwój. Rząd może również przyjąć przepisy uzupełniające, zakazujące lub ograniczające działalność w wyznaczonych akwenach. Proces planistyczny regulowany jest przez rozporządzenie w sprawie planowania przestrzennego morskiego z 2015 roku. Plan szwedzki określa obszary o znaczeniu krajowym, czyli zabezpieczające priorytetowe interesy i inne interesy publiczne o istotnym znaczeniu (np. ochrona przyrody, rekreacja i turystyka, żegluga, produkcja energii czy rybołówstwo). W swojej pracy stosuje się w Szwecji podejście ekosystemowe. Zgodnie z rozporządzeniem dot. polityki gospodarczej, cele społeczne i środowiskowe mają zostać włączone do morskich planów zagospodarowania przestrzennego. Głównym celem planowania jest wykorzystanie zasobów morskich w sposób umożliwiający rozwój gospodarki morskiej przy jednoczesnym zachowaniu ekosystemów. W sierpniu 2015 roku została przyjęta przez rząd szwedzka strategia morska. Strategia zawiera rządową wizję rozwoju sektora morskiego: konkurencyjny, innowacyjny i zrównoważony przemysł morski, który może przyczynić się do wzrostu zatrudnienia, zmniejszenia obciążenia środowiska i atrakcyjnego środowiska życia. Wizja opiera się na trzech równoważnych perspektywach: zrównoważonym środowisku morskim, konkurencyjnej gospodarce morskiej i atrakcyjnych obszarach przybrzeżnych. Podkreśla się, że plany zagospodarowania przestrzennego są ważnym instrumentem w kierowaniu rozwojem szwedzkich obszarów morskich. Strategia obejmuje i integruje wiele obszarów polityki, takie jak polityka gospodarcza, polityka na rzecz wzrostu regionalnego, polityki sektorowe dotyczące morza i jego wykorzystania oraz polityki środowiskowe. Strategia stanowi instrument wdrażania szwedzkiej zintegrowanej polityki morskiej. 1 grudnia 2016 roku opublikowano wstępne projekty planów dla wszystkich trzech obszarów morskich, w styczniu/lutym 2017 r. opublikowano strategiczne oceny oddziaływania na środowisko. Dokumenty te stanowią podstawę do szerokiego dialogu. 15 lutego 2018 roku opublikowano Projekty planów zgodnie z w/w podziałem oraz strategiczne oceny oddziaływania na środowisko oraz ocenę zrównoważonego rozwoju. Wiosną 2018 roku odbywały się spotkania konsultacyjne z zainteresowanymi stronami. Formanie konsultacje zakończyły się 15 sierpnia 2018 roku. Po przetłumaczeniu opracowań, spotkanie z krajami sąsiadującymi odbyło się 19 czerwca 2019 roku w Malmo. Dania Dania nie ma jeszcze planu przestrzennego obejmującego obszary morskie. Opracowano jednak szereg planów sektorowych, które zapewnią kluczowy wkład w nadchodzący proces planowania. W 2016 roku rząd przyjął Ustawę o Planowaniu Przestrzennym Obszarów Morskich, która ustanawia ramy prawne planowania na morzu. Dania jest w trakcie tworzenia opracowań, które będą miały kluczowy wkład w proces planowaniach morskich obszarów. Plan zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich powinien zostać ukończony do marca 2021 r. 4. Podmioty, na które oddziałuje projekt rola w plany wobec pasa o procesu miało dodanej tych w pracy 5. Informacje na temat zakresu, czasu trwania i podsumowanie wyników konsultacji Prace nad projektem Planu zostały podzielone na etapy – na każdym etapie w projekcie interesariusze mogli składać wnioski lub uwagi do opracowań. Na etapie koncepcji odbyło się Spotkanie konsultacyjne, które miało charakter otwarty. Spotkanie zostało zorganizowane przez Wykonawcę projektu Planu – Konsorcjum firm: * URBS Planowanie Przestrzenne Anna Woźnicka i Sylwia Miszczak Sp. z o.o. * GARD – Pracownia Urbanistyczno-Architektoniczna – mgr inż. arch. Anna Woźnicka, Konsultacje były przeprowadzane w formie otwartego spotkania z Wykonawcami projektu Planu, Zamawiającym tj. przedstawicielami Urzędu Morskiego w Słupsku oraz z zainteresowanymi podmiotami. Pierwsze Spotkanie konsultacyjne odbyło się 4 września 2019 roku w Seaside Park Hotel w Kołobrzegu. W spotkaniu wzięło udział 25 osób. Spotkanie było podzielone na trzy panele prezentacyjne, po których odbywała się dyskusja. Każdy z paneli dotyczył jednego z obszarów opracowania. Zaprezentowano na nim: założenia do projektu Planu, harmonogram prac, zgromadzone materiały planistyczne wraz z charakterystyką uwarunkowań, zgromadzone dane źródłowe niezbędne do opracowania Prognozy oddziaływania na środowisko, wnioski złożone do Projektu planu, wykonane analizy, a także Koncepcję projektu Planu. Po pierwszym spotkaniu konsultacyjnym zostało umożliwione składanie wniosków do opracowań do dnia 11 września 2019 r. Z możliwości tej skorzystało pięć jednostek organizacyjnych, zgłaszając siedem wniosków. 6. Wpływ na sektor finansów publicznych JST pozostałe jednostki (oddzielnie) Projekt rozporządzenia nie generuje skutków finansowych dla sektora finansów publicznych oraz Źródła finansowania nie wpłynie na wzrost wydatków oraz zmniejszenie dochodów sektora budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego, co skutkuje brakiem konieczności zapewnienia źródeł finansowania. Przepisy rozporządzenia nie definiują skali zaangażowania środków publicznych w realizację założeń Planu. Dodatkowe informacje, w tym wskazanie źródeł danych i przyjętych do obliczeń założeń Plan techniczne nie generuje kosztów dla budżetu państwa. Zawiera wyłącznie przepisy i instrukcje wykorzystywania przestrzeni morskiej i wyznacza granice poszczególnych obszarów funkcjonalnych. Plan nie generuje także dodatkowych kosztów dla samorządów województw, ponieważ sporządzenie i uchwalenie przez te samorządy planów zagospodarowania przestrzennego województw jest obowiązkiem wynikającym z art. 3 ust 3 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. 7. Wpływ na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców oraz na rodzinę, obywateli i gospodarstwa domowe Skutki Czas w latach od wejścia w życie zmian 0 1 2 3 5 10 Łącznie (0-10) W ujęciu pieniężnym (w mln zł) duże przedsiębiorstwa sektor mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw rodzina, obywatele oraz gospodarstwa domowe W ujęciu niepieniężnym duże przedsiębiorstwa sektor mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw rodzina, obywatele oraz gospodarstwa domowe Niemierzalne Użytkownicy portu Poprawa bezpieczeństwa żeglugi, zapewnienie odpowiedniej ilości miejsc pod stacjonowanie jednostek Urząd Morski Optymalizacja procesów organizacyjnych i procedur administracyjnych Dodatkowe informacje, w tym wskazanie źródeł danych i przyjętych do obliczeń założeń Wpływ, o którym mowa w tym punkcie jest obecnie trudny do oszacowania. Wiarygodna i rzetelna ocena będzie możliwa na etapie przygotowania OSR ex-post. Co więcej dokładne oszacowanie wpływu Planu może mieć miejsce dopiero po wielu latach funkcjonowania Planu. 8. Zmiana obciążeń regulacyjnych (w tym obowiązków informacyjnych) wynikających z projektu nie dotyczy Wprowadzane są obciążenia poza bezwzględnie wymaganymi przez UE (szczegóły w odwróconej tabeli zgodności). tak nie nie dotyczy zmniejszenie liczby dokumentów zmniejszenie liczby procedur skrócenie czasu na załatwienie sprawy inne: zwiększenie liczby dokumentów zwiększenie liczby procedur wydłużenie czasu na załatwienie sprawy inne: Wprowadzane obciążenia są przystosowane do ich elektronizacji. tak nie nie dotyczy Komentarz: Projekt rozporządzenia nie wprowadza nowych obowiązków informacyjnych. 9. Wpływ na rynek pracy Określenie wpływu Planu na rynek pracy wymaga zdefiniowania obszaru będącego pod wpływem działalności gospodarczej w przestrzeni morskiej. Należy określić obszar, na który ustalenia planu będą mogły mieć wpływ oraz jakie działalności mogą wchodzić w interakcje z regulacjami Planu. Bezwzględnie wpływ będą miały działalności powiązane z gospodarką morską, głównie te działające na obszarach morskich oraz przedsiębiorstwa mające siedzibę i funkcjonujące w granicach portu morskiego. Na podstawie danych GUS zarówno liczba podmiotów, jak i wielkość zatrudnienia w sektorze gospodarki morskiej w województwie zachodniopomorskim w latach 2012-2015 wykazuje trend rosnący. Oznacza to, że rynek gospodarki morskiej sukcesywnie się rozwija. Tendencja ta jednak nie jest powiązana z planowaniem przestrzennym na obszarach morskich lub jego braku. Wprowadzenie regulacji Planu z pewnością nie wpłynie na zmianę trendu – może jedynie go umocnić. Plan jednak będzie oddziaływał na przedsiębiorstwa działające w gospodarce morskiej. Oszacowanie zmian tj. zwiększenie liczby podmiotów i liczby zatrudnionych wiąże się z potrzebą uwzględnienia dużej liczby czynników zewnętrznych, co na obecnym etapie jest niemożliwe do przewidzenia. W związku z tym dopiero w momencie wykonywania analizy OSR ex-post będzie można obliczyć dokładny wpływ wdrożenia Planu za rynek pracy. Przyjęcie Planu wiązać się będzie ze zmianą procedur administracyjnych (uproszczeniem procedur) i koniecznością poinformowania obecnych podmiotów działających w granicach opracowania. Nowe procedury administracyjne powstałe w wyniku wprowadzenia Planu oraz informatyzacja interesariuszy będą wymagały przeszkolenia obecnych pracowników administracji (Urząd Morski) oraz podjęcia kroków mających na celu poinformowanie obecnych użytkowników portu. Mimo to, nie przewiduje się zmian w liczbie zatrudnionych osób. 10. Wpływ na pozostałe obszary środowisko naturalne sytuacja i rozwój regionalny inne: demografia mienie państwowe informatyzacja zdrowie Omówienie wpływu Środowisko naturalne – ustalenia planu zapewniają ochronę środowiska i przyrody, zwracając dużą uwagę na walory środowiskowe występujące na obszarze planu, co zabezpieczy stan środowiska morskiego i pozytywnie wpłynie na jego stan. Sytuacja i rozwój regionalny – Plan będzie wywierał korzystny wpływ na rozwój regionalny poprzez zapewnienie możliwości lokalizacji inwestycji, które mogą wpłynąć na skłonność do inwestowania w rozwój obszarów portowych. 11. Planowane wykonanie przepisów aktu prawnego Według Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/89/UE Plan zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych – Port morski Darłowo musi zostać opracowany do 31 marca 2021 r. Rozporządzenie zostanie ogłoszone po przeprowadzeniu niezbędnych konsultacji społecznych i po uwzględnieniu uwag i wniosków od zainteresowanych podmiotów. Rozporządzenie musi zostać sporządzone w uzgodnieniu z podmiotami będącymi pod wpływem ekonomicznego planu zgodnie z wymogami Ustawy. Główną rolę we wdrażaniu rozporządzenia będzie miał Urząd Morski, który w razie konieczności będzie opierał się na usługach innych instytucji oraz współpracował z jednostkami samorządu terytorialnego. Cały proces wprowadzania rozporządzenia będzie koordynowany przez Ministerstwo Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz przez Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju. 12. W jaki sposób i kiedy nastąpi ewaluacja efektów projektu oraz jakie mierniki zostaną zastosowane? Projekt Planu został opracowany zgodnie z wymogami obowiązującego ustawodawstwa. W ramach prac nad projektem Planu zostały opublikowane informacje o prowadzonym procesie planistycznym. Zgodnie z wymogami Ustawy, projekt planu zostanie poddany uzgodnieniom na poziomie krajowym. Projekt Planu został sporządzany z uwzględnieniem wniosków i uwag złożonych na różnych etapach procesu planistycznego. Monitorowanie wdrożenia Planu wynika z zapisów Dyrektywy i Ustawy, jednakże system monitorowania Planu jest dopiero w trakcie opracowywania. Obecnie można przewidzieć jego założenia: * Zapewnienie obronności i bezpieczeństwa państwa, * Wsparcie zrównoważonego rozwoju w sektorze morskim z uwzględnieniem aspektów gospodarczych, społecznych i środowiskowych wraz z poprawą stanu środowiska i zmian klimatycznych, * Wzmocnienie pozycji portu morskiego oraz zwiększenie jego konkurencyjności, * Racjonale wykorzystanie wód portowych. Miernikiem postępu we wdrażaniu Planu może być informacja: * Jak usprawniono procedury w Urzędzie Morskim? * Czy JST dostosowały obowiązujące miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego do Planu? * Czy nastąpiła implementacja ustaleń Planu? 13. Załączniki (istotne dokumenty źródłowe, badania, analizy itp.) DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 2014/89/UE z dnia 23 lipca 2014 r. ustanawiająca ramy planowania przestrzennego obszarów morskich, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, UE 2014, Maritime Spatial Planning Country Information – Denmark, European MSP Platform European Commission, 2019, Maritime Spatial Planning Country Information – Germany, European MSP Platform European Commission, 2019, Maritime Spatial Planning Country Information – Lithuania, European MSP Platform European Commission, 2019, Maritime Spatial Planning Country Information – Sweden, European MSP Platform European Commission, 2019, Projekt planu zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych – Port morski Darłowo, Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2016, Warszawa, Szczecin 2017, Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 17 maja 2017 roku w sprawie wymaganego zakresu planów zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1025), Ustawa z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 2169, z późn. zm.).
<urn:uuid:316b0f10-11f3-49b6-87b1-910120b18628>
finepdfs
2.224609
CC-MAIN-2021-04
https://www.ums.gov.pl/ObszaryMorskie/2020/projekty/Darlowo/8_OSR_Dar%C5%82owo.pdf
2021-01-23T08:54:28+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703536556.58/warc/CC-MAIN-20210123063713-20210123093713-00057.warc.gz
1,007,703,491
0.99866
0.999965
0.999965
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 4518, 9912, 15712, 16610, 18243, 21307, 25953, 27005 ]
5
0
ROCZNIKI NAUK ROLNICZYCH SERIA G – EKONOMIKA ROLNICTWA Tom 96 Zeszyt 4 ROCZNIKI NAUK ROLNICZYCH ANNALS OF AGRICULTURAL SCIENCE Series G – Economy Vol. 96 – No. 4 ROCZNIKI NAUK ROLNICZYCH Seria G – Ekonomika Rolnictwa Tom 96 – Zeszyt 4 Warszawa 2009 RADA REDAKCYJNA Jerzy Wilkin (przewodniczący) Bogdan Klepacki, Andrzej Kowalski, Walenty Poczta, Stanisław Stańko KOMITET REDAKCYJNY Stanisław Stańko (redaktor naczelny), Zygmunt Wojtaszek, Stanisław Urban, Bolesław Borkowski, Anna Grontkowska (sekretarz) Adres Redakcji: 02-787 Warszawa, Nowoursynowska 166 Redakcja Halina Skrobacka Okładkę projektował Jerzy Cherka Weryfikacja tekstów angielskich dr inż. Mariusz Maciejczak Copyright by Polska Akademia Nauk, Komitet Ekonomiki Rolnictwa Wydanie Roczników dofinansowane przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Warszawa 2009 ISSN 0080-3715 Realizacja wydawnicza: „Wieś Jutra” Sp. z o.o. 02-784 Warszawa, ul. Janowskiego 6 tel./fax: (0 22) 643 82 60 e-mail: email@example.com Nakład 200 egz., ark. wyd. 25,5 Z. Trejbalová SPIS TREŚCI Na osiemdziesiąte urodziny Profesora Zygmunta Wojtaszka ................................................. 11 Nota biograficzna prof. dr. hab. Zygmunta Wojtaszka .......................................................... 13 Bogdan Klepacki – Przegląd dorobku naukowego profesora doktora habilitowanego Zygmunta Wojtaszka .................................................................................................................. 23 Tomasz Czekaj, Wojciech Jóźwiak – Bariery wzrostu i rozwoju indywidualnych gospodarstw rolnych w makroregionach Polski ...................................................................... 29 Hanna Dudek – Statystyczna analiza subiektywnej oceny dochodów gospodarstw domowych rolników .................................................................................................................... 41 Bożena Gulbicka – Bezpieczeństwo żywnościowe krajów rozwijających się ............................. 50 Janusz Heller – Intervencjonizm państwowego w kształtowaniu międzyregionalnych dysproporcji w rozwoju gospodarczym obszarów wiejskich w Polsce ................................. 59 Ewa Jaska, Katarzyna Włodarczyk – Rola kontroli wśród pozaplacowych czynników systemów motywacyjnych w grupie przedstawicieli handlowych ........................................... 68 Sławomir Juszczyk – Sposoby racjonalizowania produkcji w gospodarstwie. Szanse i zagrożenia .................................................................................................................................. 77 Marek Kłodziński – Pozarolnicza przedsiębiorczość wiejska .................................................. 91 Iwona Kowalska – Finansowanie edukacji w paradygmacie ekonomii politycznej .................. 99 Stanisław Krasowicz – Możliwości rozwoju różnych systemów rolniczych w Polsce ............ 110 Edward Majewski – Dochody i jakość życia w gospodarstwach niskotowarowych z wybranych regionów Polski .................................................................................................... 122 Henryk Manteuffel Szoegge, Agnieszka Sobolewska – Analiza cyklu życia opakowań w handlu jabłkami w aspekcie oddziaływania na środowisko naturalne ............................... 130 Waldemar Michna – Źródła wzrostu i rozwoju wsi tkwią głównie w tworzeniu nowych miejsce pracy .................................................................................................................................. 139 Wiesław Musiał, Eugeniusz Otoliński – Rozważania nad potrzebą przemian gospodarstw rolniczych w regionach rozdrobnionych agranicie .................................................................. 147 Dionizy Niezgoda – Uwarunkowania rentowności gospodarstw rolnych zróżnicowanych pod względem ich wielkości ekonomicznej ............................................................................. 155 Stefania Olszewska-Kuźnarska – Wybrane aspekty doradztwa rolniczego ................................. 166 Stanisław Paszkowski – Mechanizm transformacji instrumentu rolniczych rent strukturalnych .......................................................... 172 Henryk Runowski – Rolnictwo ekologiczne – rozwój czy regres? ........................................... 182 Wojciech Sroka – Wykorzystanie modelu równań strukturalnych do oceny wpływu kapitału ludzkiego na sukces ekonomiczny przodujących gospodarstw karpackich ...................... 194 Franciszek Tomczak – 5-lecie członkostwa Polski w Unii Europejskiej: rolnictwo na drodze od przeszłości do przyszłości ........................................................................................................ 204 Agnieszka Werenowska – Alternatywne formy komunikacji kancelarii prawnych z grupami otoczenia ............................................................................................................................................. 215 Ludwik Wicki – Zmiany w zużyciu nasion kwalifikowanych w Polsce ........................................ 226 Witold Wielicki, Rafał Baum – Rola kapitału oraz wartości niematerialnych i prawnych w zarządzaniu przedsiębiorstwami rolnymi .................................................................................... 238 Andrzej Żadura – Transformacja ustrojowa rolnictwa w krajach Europy Środkowo-Wschodniej ........................................................................................................................................ 248 Józef S. Zegar – Kwestia koncentracji ziemi w polskim rolnictwie indywidualnym ............... 256 Wojciech Ziętara – Miary wielkości gospodarstw i przedsiębiorstw rolniczych ..................... 267 Józef Żuk, Robert Orzechowski – Wpływ systemu chowu na pracochłonność i optymalną skalę produkcji mleka w gospodarstwach rolniczych .......................................................... 277 CONTENTS 80\textsuperscript{th} ANNIVERSARY OF PROF. DR HAB. ZYGMUNT WOJTASZEK ........................................... 11 BIOGRAPHICAL NOTE OF PROF. DR HAB. ZYGMUNT WOJTASZEK ............................................. 13 Bogdan Klepacki – REVIEW OF SCIENTIFIC ACHIEVEMENTS OF PROF. DR HAB. ZYGMUNT WOJTASZEK ................................................................. 23 Tomasz Czekaj, Wojciech Jóźwiak – BARRIERS OF FARMS’ GROWTH AND DEVELOPMENT IN POLISH MACROREGIONS .......................................................... 29 Hanna Dudek – THE STATISTICAL ANALYSIS OF SUBJECTIVE ASSESSMENT OF INCOME OBTAINED BY FARMERS’ HOUSEHOLDS ...................................................... 41 Bozena Gulbicka – FOOD SECURITY OF DEVELOPING COUNTRIES ............................................ 50 Janusz Heller – STATE’S INTERVENTIONISM IN FORMING OF THE INTERREGIONAL DISPROPORTIONS IN ECONOMIC DEVELOPMENT OF RURAL AREAS IN POLAND ...... 59 Ewa Jaska, Katarzyna Włodarczyk – THE ROLE OF SUPERVISION AMONG NON-FINANCIAL FACTORS IN MOTIVATION SYSTEMS ............................................................... 68 Sławomir Juszczyk – THE WAYS OF PRODUCTION RATIONALIZING IN THE FARM – OPPORTUNITIES AND THREATS ........................................................................ 77 Marek Klodziński – OFF FARM ENTERPRENEURSHIP .................................................................. 91 Iwona Kowalska – FINANCING EDUCATION WITHIN THE PARADIGM OF POLITICAL ECONOMY ......................................................................................................................... 99 Stanisław Krasowicz – THE POSSIBILITIES FOR THE DEVELOPMENT OF DIFFERENT AGRICULTURAL SYSTEMS IN POLAND ........................................................................ 110 Edward Majewski – INCOME AND QUALITY OF LIFE IN SEMI-SUBSISTENCE FARMS FROM SELECTED REGIONS OF POLAND ........................................................................ 122 Henryk Manteuffel Szoegie, Agnieszka Sobolewska – LIFE CYCLE ASSESSMENT OF ENVIRONMENTAL IMPACT FOR APPLE PACKING BOXES ........................................ 130 Waldemar Michna – SOURCES OF DEVELOPMENT OF RURAL AREAS ARE TO BE FUND IN CREATION OF NEW JOBS ......................................................................................... 139 Wiesław Musiał, Eugeniusz Otołński – DELIBERATIONS ON NECESSITY OF FARMS’ TRANSFORMATION IN THE REGION OF FRAGMENTED AGRICULTURE .................. 147 Dionizy Niezgoda – DETERMINANTS OF PROFITABILITY OF AGRICULTURAL HOLDINGS DIVERSIFIED IN RESPECT OF THEIR ECONOMIC SIZE ........................................ 155 Stefania Olszewska-Kuźniarska – AGRICULTURE ADVISORY SERVICES – SELECTED ISSUES .................................................................................................................................................. 166 Stanisław Paszkowski – THE STRUCTURAL TRANSFORMATION MECHANISM OF EARLY RETIREMENT PENSION SCHEME FOR FARMERS ................................................................................................................................. 172 Henryk Runowski – ORGANIC FARMING – PROGRESS OR REGRESS? .................................................................................................................................................................................. 182 Wojciech Sroka – THE USE OF STRUCTURAL EQUATIONS MODELING FOR THE ASSESSMENT OF HUMAN CAPITAL IMPACT ON ECONOMIC SUCCESS OF LEADING CARPATHIAN FARMS ................................................................................................................................. 194 Franciszek Tomczak – FIFTH ANNIVERSARY OF THE POLISH MEMBERSHIP IN EUROPEAN UNION: AGRICULTURE ON THE WAY FROM THE PAST TO THE FUTURE .................................................................................................................................................. 204 Agnieszka Werenowska – ALTERNATIVE WAYS OF COMMUNICATIONS BETWEEN LAW OFFICES AND NEIGHBORHOOD GROUPS .................................................................................................................................................. 215 Ludwik Wicki – CHANGES IN UTILIZATION OF CERTIFIED SEEDS IN POLAND .................................................................................................................................................................................. 226 Witold Wielicki, Rafał Baum – THE ROLE OF CAPITAL, NON-MATERIAL AND LEGAL VALUES IN THE MANAGEMENT OF THE AGRICULTURAL ENTERPRISES ................................................................................................................................. 238 Andrzej Zadura – THE STRUCTURAL TRANSFORMATION OF AGRICULTURE IN THE COUNTRIES OF CENTRAL AND EASTERN EUROPE .................................................................................................................................................. 248 Józef S. Zegar – THE CONCENTRATION OF LAND IN THE POLISH PRIVATE AGRICULTURE .................................................................................................................................................................................. 256 Wojciech Ziętara – MEASURES OF THE SIZE OF AGRICULTURAL FARMS AND AGRICULTURAL ENTERPRISES .................................................................................................................................................................................. 267 Józef Żuk, Robert Orzechowski – THE INFLUENCE OF SYSTEM OF BREEDING ON LABOR-CONSUMPTION AND THE OPTIMUM SCALE OF PRODUCTION OF MILK IN AGRICULTURAL FARMS .................................................................................................................................................. 277 NA OSIEMDZIESIĄTE URODZINY PROFESORA ZYGMUNTA WOJTASZKA Profesor Zygmunt Wojtaszek urodził się w rodzinie chłopskiej na Ziemi Lubelskiej. Szacunek dla rolniczego gospodarowania i ciężkiej pracy towarzyszy Mu od dzieciństwa. Pomimo długiego okresu zamieszkiwania w mieście nie utracił kontaktów ze wsią. Pozostaje wierny jej ideałom i tradycji. Jego konsekwencja i wytrwałość, połączone z niespotykaną pracowitością i zaletami umysłu, zapewniły Mu awans społeczny, osiągany dawniej tylko przez nielicznych, awans od dziecka chłopskiego do uznanego Profesora i szanowanego Człowieka. Jego postawa i osiągnięcia mogą ułatwić młodzieży wiejskiej, uwierzenie w to, że coś co wydaje się niemożliwym, może stać się realnym. Większość swego życia zawodowego pracował w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, przechodząc przez kolejne stanowiska, stopnie i tytuły kariery naukowej. Był wieloletnim kierownikiem Zakładu Ekonomiki i Organizacji Produkcji Rolniczej w Katedrze Ekonomiki i Organizacji Gospodarstw Rolniczych SGGW (obecnie Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw), a następnie jej kierownikiem. Kierował z sukcesem studiami podyplomowymi oraz doktorskimi na Wydziale Ekonomiczno-Rolniczym SGGW (obecnie Wydział Nauk Ekonomicznych). Jego cecha była i jest wielopłaszczyznowa działalność jako pracownika nauki, nauczyciela i wychowawcy, redaktora i popularyzatora wiedzy oraz jako osoby zaangażowanej w sprawy gospodarcze i społeczne kraju. Przez wieleolecie Profesor Wojtaszek wnosił duży wkład w kształtowanie profilu i poziomu ważnych polskich czasopism naukowych. Jako redaktor działowy *Zeszytów Naukowych SGGW* i redaktor naczelny *Roczników Nauk Rolniczych* Seria G – Ekonomika Rolnicza oraz jako członek kolegium redakcyjnego *Zagadnienia Ekonomiki Rolnej* dbał o wysoki poziom naukowy publikowanych w Polsce prac. Należy do grona wymagających, ale rzetelnych i jednocześnie zyczliwych oraz pomocnych recenzentów. W swoich ocenach nie tylko podkreślał wartości poznawcze i oryginalność prac, ale wskazywał występujące w nich niedostatki i przedstawiał własne spojrzenie na omawiany problem, przez co przyczyniał się do poprawy ich jakości metodycznej i merytorycznej. Uczestniczył w różnych zespołach problemowych powoływanych w ramach Komitetu Ekonomiki Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk, w komisjach i radach naukowych instytutów, ministerstw, uczelni oraz organizacji rolniczych i spółdzielczych, pełniąc w nich wiele odpowiedzialnych funkcji. Profesor Wojtaszek ma duże zasługi w kształceniu kadry naukowej oraz specjalistów dla rolnictwa w Polsce, a jako ekspert FAO – również za granicą. Pomimo osiągnięcia wieku emerytalnego nadal uczestniczy w kształceniu kadry, jako profesor zwyczajny w Wyższej Szkole Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim. Zasadniczy obszar działalności Profesora Zygmunta Wojtaszka obejmują badania z zakresu mikroekonomii rolnictwa. Szczególne Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na ekonomice i organizacji gospodarstw rolniczych, indywidualnych i spółdzielczych. Można je ująć w następujących grupach problemowych: czynniki rozwoju gospodarstw oraz mierniki i wskaźniki oceny ich efektywności, typologia i specjalizacja gospodarstw, a także gospodarka rolnicza w rejonach o niekorzystnych warunkach przyrodniczych. Prace podejmowane przez Profesora wynikały głównie z bieżących potrzeb praktyki rolniczej, ale równocześnie miały ważne znaczenie dla rozwoju nauki, zwłaszcza w zakresie zastosowania nowych, oryginalnych metod badawczych. Dowodem dużej wartości prac Profesora są ich liczne cytowania przez innych autorów, co świadczy o tym, iż Jego dorobek wywiera wpływ na rozwój nauk ekonomiczno-rolniczych. Profesor Zygmunt Wojtaszek należy do najwybitniejszych wśród ekonomistów rolnych znawców specjalizacji produkcyjnej gospodarstw indywidualnych i typologii gospodarstw. W tym zakresie wniósł istotny wkład do rozwoju teorii i metodologii badań. Znaczące rezultaty teoretyczno-poznawcze osiągnął również w zakresie analizy oddziaływania infrastruktury technicznej i społecznej na poziom produkcyjności gospodarstw rolnych, na ich strukturę, kierunki gospodarowania oraz zmiany w strukturze demograficznej i zawodowej wsi. Na podkreślenie zasługuje też wkład Profesora w doskonalenie metod urządzania i organizacji gospodarstw indywidualnych. Opracował On uproszczoną metodę rachunku ekonomicznego oraz zaadaptował dla potrzeb organizacji gospodarstw rodzinnych metodę planowania programu. Ważne miejsce w tematyce badawczej Profesora Wojtaszka stanowiły spółdzielcze formy gospodarowania w rolnictwie, zwłaszcza kwestie zarządzania spółdzielnią i ocena jej wyników. Jego aktywny udział w życiu gospodarczym oraz politycznym przyczyniał się do transferu wyników badań naukowych do praktyki społeczno-gospodarczej. Dla oddania charakteru Jego osobowości warto przytoczyć opinię sformułowaną w latach siedemdziesiątych przez najwybitniejszego polskiego uczonego w dziedzinie ekonomiki i organizacji gospodarstw rolniczych prof. dr hab. dr h.c. multi Ryszarda Manteuffla. Profesor Manteuffel napisał m.in., że „odznacza się On (to znaczy Wojtaszek) dużą dociekleliwością oraz solidnością w pracy naukowo-badawczej. Nie głosi poglądów, jeśli nie zbada zagadnienia i nie upewni się o ich słuszności. Uważam Go za wybitnego i twórczego pracownika nauki, który posiada duży oryginalny dorobek naukowy, który w trwały sposób wszedł do nauki polskiej (...) Wysoko też cenię Jego zalety umysłu i charakteru. Jest niezawodny w podjętych przez siebie zobowiązaniach (...) Jest bardzo czynny w zakresie współpracy z praktyką oraz życiem naukowym i gospodarczym kraju. Ma ugruntowane i oparte na własnych badaniach, dużej praktyce oraz studiach literatury naukowej poglądy na zagadnienia gospodarcze w rolnictwie (...) Jest człowiekiem wielkiej pracy, nie znoszącym płycizny i niesolidności w nauce. Jest erudytą i doskonałym znawcą literatury światowej w zakresie nauk ekonomiczno-rolniczych”. Dla podkreślenia dorobku Profesora w różnych dziedzinach Jego aktywności i 30-letniego redagowania *Roczników Nauk Rolniczych* Seria G wydajemy niniejszy zeszyt. Autorami artykułów są osoby, do których zwróciliśmy się o ich napisanie i którzy pozytywnie odnieśli się do naszej propozycji. Wśród Autorów są współpracownicy, koledzy i przyjaciele, a także uczniowie Profesora. Wielce Szanownemu Jubilatowi, Profesorowi Zygmuntowi Wojtaszkowi składamy z okazji 80. urodzin najlepsze życzenia zdrowia, wszelkiej pomyślności i dalszej owocnej pracy na rzecz rozwoju nauki i jej kadry oraz edukacji młodzieży. *Prof. dr hab. B. Klepacki* – Przewodniczący Komitetu Ekonomiki Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk, Dziekan Wydziału Nauk Ekonomicznych SGGW w Warszawie *dr hab. S. Stańko*, prof. nadzw. SGGW, Rredaktor Naczelný Roczników Nauk Rolniczych Seria G – Ekonomika Rolnictwa *Prof. dr. hab. H. Runowski* – Kierownik Katedry Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego NOTA BIOGRAFICZNA prof. dr. hab. ZYGMUNTA WOJTASZKA Zygmunt Wojtaszek urodził się 1 października 1929 r. w Dzierzkowicach Woli, pow. Kraśnik Lubelski w rodzinie chłopskiej. Jego droga zawodowa zaczęła się na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Dzięki życzliwości inż. J. Pasadyna, doc. P. Szewczyka i prof. H. Romanowskiego poznał warunki pracy doradcy rolnego i nauczyciela akademickiego. Następnie przez studia magisterskie w zakresie ekonomiki rolnictwa, które w latach 50. mógł odbywać tylko w Warszawie, związał się z zasłużoną dla kształcenia kadr rolniczych Szkołą Główna Gospodarstwa Wiejskiego na całe dorosłe życie, czyli do emerytury. Był to efekt poparcia Jego zainteresowań przez profesorów A. Brzoże i S. Ignara, a później R. Manteuffla, którego wiedzy i osobowości zawdzięcza swój rozwój naukowy, a w pewnym sensie również dorobek życiowy. Po przejściu na emeryturę z SGGW w 2000 r. został zatrudniony w Wyższej Szkole Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim przez Jego magistranta, doktoranta i współpracownika prof. dr. hab. B. Klepackiego, który był jej rektorem. Wysoko sobie ceni tę pracę i uważa, że jest to dobra uczelnia, sprawnie zarządzana. WYKSZTAŁCENIE I TYTUŁY NAUKOWE 1949 – matura w Państwowym Liceum Gospodarstwa Wiejskiego w Lublinie; 1953 – inżynier rolnictwa na UMCS w Lublinie; 1954 – magister inżynier ekonomiki rolnictwa w SGGW; 1955-1959 – studia doktoranckie w Państwowym Instytucie Ekonomicznym w Moskwie i w SGGW w Warszawie; 1960 – doktor nauk rolno-leśnych w SGGW; 1960-1961 – praktyka rolnicza w Wielkiej Brytanii; 1961-1990 – krótkoterminowe staże naukowe w RFN, NRD, Bułgarii, Czechosłowacji i na Węgrzech; 1966 – doktor habilitowany w zakresie ekonomiki rolnictwa na Wydziale Ekonomiczno-Rolniczym SGGW; 1967 – docent etatowy w Katedrze Ekonomiki i Organizacji Gospodarstw Rolniczych w SGGW; 1976 – profesor nadzwyczajny nauk rolniczych; 1992 – stanowisko profesora zwyczajnego w SGGW. WAŻNIEJSZE FUNKCJE 1949-1953 – agronom gminny, inspektor ekonomiczny w Zarządzie Wojewódzkim ZSCh i młodszy asystent w Katedrze Ekonomiki Rolnej UMCS w Lublinie; 1953-2000 – nauczyciel akademicki w Katedrze Ekonomiki i Organizacji Gospodarstw Rolniczych (obecnie Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw) Wydziału Ekonomiczno-Rolniczego (obecnie Wydział Nauk Ekonomicznych) w SGGW na stanowiskach od asystenta i doktora do profesora zwyczajnego; 1954-1955 – konsultant w Centralnym Instytucie Rolniczym; 1958-1960 – konsultant w Komisji Planowania przy Radzie Ministrów; 1968-1970 i 1974-1976 – kierownik Studium Podyplomowego w zakresie Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Rolniczych SGGW; 1971-1974 – ekspert FAO/ONZ w Ośrodku Dokszałcania Kadr Rolniczych w Mongolii; 1976-1991 – kierownik Zakładu Ekonomiki i Organizacji Produkcji Rolniczej w Katedrze Ekonomiki i Organizacji Gospodarstw Rolniczych SGGW; 1992-1993 – kierownik Katedry Ekonomiki i Organizacji Gospodarstw Rolniczych SGGW; 1978-1982 i 1995-1999 – kierownik stacjonarnych studiów doktoranckich na Wydziale Ekonomiczno-Rolniczym SGGW; 1968-1978 – redaktor działowy Zeszytów Naukowych SGGW serii Ekonomika i Organizacja Rolnictwa; 1969-1999 – redaktor naczelny Roczników Nauk Rolniczych PAN, serii Ekonomika Rolnictwa; 1975-1994 – członek Komitetu Redakcyjnego Zagadnień Ekonomiki Rolnej; 2000 – i nadal – profesor zwyczajny w Wyższej Szkole Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim. UDZIAŁ W RADACH NAUKOWYCH, KOMISJACH ITP. Komitet Ekonomiki Rolnictwa PAN, wieloletni członek prezydium i przewodniczący sekcji 1969-2002; Rada Naukowa IUNG w Puławach, członek 1988-1992; Rada Naukowa IERiGŻ w Warszawie, członek 1991-1995; Rada Naukowa Zakładu Ekonomiki Rolnictwa i Leśnictwa PAN, członek 1966-1971; Komisja ds. ekonomiki rolnictwa Rady Naukowo-Tehnicznej przy Ministrze Rolnictwa, członek 1975-1981; Senat Akademicki SGGW, członek 1984-1987; Rada Wydziału Ekonomiczno-Rolniczego członek 1967-2000; członek różnych komisji wydziałowych, rektorskich i senackich SGGW 1968-2000; Senat Akademicki WSBiP w Ostrowcu Św., członek 2006 i nadal; Koleżeński Sąd Honorowy SGGW, członek 1987-1996; Zespół Dydaktyczno-Wychowawczy i Naukowo-Dydaktyczny przy Ministrze Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, członek 1978-1989; Komisja Ekspertów ds. analizy sieci szkół i kierunków kształcenia w uczelniach rolniczych przy Ministrze Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, członek 1983-1985; Komisja Nagród Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki 1979-1983; Sekcja Rolna Rady Głównej Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, członek 1977-1982; Komisja SITR ds. specjalizacji zawodowej inżynierów i techników rolnictwa, przewodniczący sekcji ekonomiki i organizacji rolnictwa 1984-1990; Naczelny Komitet ZSL, zastępcza członka 1959-1964 i 1980-1984; Rada Naukowa Krajowego Związku Rolników, Kołek i Organizacji Rolniczych, członek 1984-1992; Związek Studentów i Aspirantów Polskich w Moskwie, przewodniczący 1955-1956; Rada Ekspertów przy Prezesie Centralnego Związku RSP, przewodniczący 1984-1989; Komisja ds. opiniowania prac doktorskich wykonywanych w instytutach naukowych podległych Ministerstwu Rolnictwa, przewodniczący 1986-1989; Zespół Ekspertów Krajowego Związku Rolników „Solidarność”, członek 1993-1997; Zespół Ekspertów przy Marszałku Województwa Mazowieckiego, członek 1998-2005. DYDAKTYKA Ćwiczenia z ekonomiki i planowania gospodarstw rolniczych pod kierunkiem prof. H. Romanowskiego na Wydziale Rolnym UMCS w Lublinie 1951-1953; ćwiczenia z rachunkowości rolniej pod kierunkiem prof. R. Manteuffla na Wydziałach Rolniczym, Zootechnicznym i Ogrodniczym SGGW 1954-1955 i 1957-1960; ćwiczenia z urządzania przedsiębiorstw rolniczych, analizy działalności gospodarczej przedsiębiorstw i organizacji pracy na Wydziałach Rolniczym i Ekonomiczno-Rolniczym SGGW 1957-1966; wykłady i seminaria z organizacji przedsiębiorstw i rachunkowości w Ośrodku Dokszałtania Kadr Rolniczych w Mongolii (w języku rosyjskim) 1972-1974; wykłady z ekonomiki działów i gałęzi przedsiębiorstw rolniczych na Wydziale Ekonomiczno-Rolniczym SGGW 1974-1976; seminaria magisterskie wspólnie z prof. R. Manteufflem 1964-1971 i 1974-1978; wykłady z ekonomiki i organizacji gospodarstw, rachunkowości i zarządzania oraz kierowanie przedmiotem „Ekonomika i organizacja rolnictwa” na Wydziale Rolniczym SGGW 1976-1992; seminaria magisterskie z ekonomiki i organizacji gospodarstw rolniczych dla studentów Wydziału Rolniczego wspólnie z prof. W. Jóźwiakiem i prof. B. Klepackim 1976-2000; wykłady i seminaria na Wydziale Ekonomicznym Wyższej Szkoły Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Św. – z ekonomiki rolnictwa 2003-2007; z konkurencyjności przedsiębiorstw 2004-2008; z metod wyceny projektów gospodarczych 2008-2009; seminaria magisterskie 2001-2006 i seminaria licencjackie 2000-2009. PRACA NAUKOWO-BADAWCZA Zainteresowania naukowe prof. Z. Wojtaszka koncentrowały się na problemach mikroekonomicznych rolnictwa. Podstawę badań stanowiła gospodarka chłopska rodzinna i spółdzielcza. Zagadnienia makroekonomiczne i środowisko przyrodnicze rozpatrywał jako warunki kształtujące rozwój pojedynczych gospodarstw i ich grup. W zakres Jego badań wchodziły: – typologia gospodarstw indywidualnych i spółdzielczych uwzględniająca wielkość (obszar) gospodarstw, jakość gleby, strukturę użytków rolnych i rejon rolniczy, – systematyka pojęć oraz mierników i wskaźników oceny ekonomicznego i organizacyjnego rozwoju gospodarstw, – ocena ukierunkowania specjalizacji gospodarstw rolnych w Polsce i innych krajach, – opracowanie metod uproszczonej ewidencji kosztów i produkcji oraz rachunku dochodowości gospodarstw indywidualnych, – czynniki rozwoju rolniczych spółdeieli produkcyjnych, formy organizacyjne i ich efektywność, – gospodarka rejonów rolniczych z przewagą gleb niskourodzajnych (stan obecny i perspektywy). Badania opierał głównie na danych z rachunkowości prowadzonej w gospodarstwach rolnych. Inspirację intelektualną do pracy naukowej czerpał z działalności Katedry Ekonomiki i Organizacji Gospodarstw SGGW oraz Komitetu Ekonomiki Rolnictwa PAN, a także z publikacji i osobistych kontaktów z profesorami: R. Manteufflem, S. Antoniewskim, F. Dzieńdzicem, W. Pytkowskim, H. Romanowskim i innymi. Dużą wartość przypisywał podręcznikom ekonomiczno-rolniczym przetłumaczonym w latach 60. na język polski z angielskiego i niemieckiego. Wysoko cenił współpracę z WOPR w Poświętnej k/Plotniska (dyr. dr A. Korczyński) i z Zakładem Rachunkowości Rolnej IERiGŻ (kier. prof. M. Czerniwska) oraz obserwacje funkcjonowania gospodarstw rolnych w rodzinnej wsi. Fragmenty biografii Zygmunta Wojtaszka zostały szerzej opisane w: Dictionary of International Biography, Vol XV, Cambridge England, 1978; Zeszyty Naukowe SGGW, seria Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej, nr 37, 1999; Współczesni uczeni polscy – Słownik biograficzny, tom IV, Opi, Warszawa 2002; 50 lat Wydziału Ekonomiczno-Rolniczego SGGW, Wyd. SGGW, Warszawa 2003; Złota Księga Nauk Ekonomicznych, Prawnych i Ścisłych, Helion 2005; Złota Księga Nauki Polskiej. Naukowcy Zjednoczonej Europy, Helion 2006. BIBLIOGRAFIA WAŻNIEJSZYCH PRAC PROF. DR. HAB. ZYGMUNTA WOJTASZKA 1. Projekt wstępnego zagospodarowania RZS w Lazowej. Współautor H. Romanowski. *Nowe Rolnictwo*, 1953, nr 7, s. 18-29. 2. Metodyka badania nakładów i kosztów produkcji artykułów rolniczych w gospodarstwach Centralnego Instytutu Rolniczego. Pierwowzór „Kart dokumentacyjnych pól i stad zwierząt”. Warszawa, 1954, 10 s. 3. Zagadnienie rozmieszczania produkcji rolniczej w Polsce. *Postępy Nauk Rolniczych*, 1955, nr 2, s. 108-110. (II) nr 3, s. 133-135. 4. Kierunki produkcji spółdzielni produkcyjnych w planach perspektywicznych powiatu Wyryski. *Nowe Rolnictwo*, 1955, nr 5, s. 15-21. 5. Gospodarka spółdzielni i POM w powiecie wyżyskim. Pod red. S. Ignara. Autorzy: Z. Koziol, W. Michna, B. Strużek, W. Szewczyk i Z. Wojtaszek. PWRIŁ, Warszawa, 1956, 321 s. 6. Uwagi o miernikach klasyfikacji socjalistycznych gospodarstw rolniczych według typów produkcyjnych. *Postępy Nauk Rolniczych*, 1956, nr 2, s. 84-92, tab. 7. Kilka danych o rolnictwie w Związku Radzieckim w latach 1954-1956. *Wieś Współczesna*, 1957, nr 2/3, s. 158-170. 8. Jednostki zbóżowe i inne miary wartości produktów gospodarstwa rolniczego. *Zagadnienia Ekonomiki Rolnej*, 1958, nr 5, s. 143-150, tab, bibliogr. 9. Metoda analogii w organizacji gospodarstw. *Nowe Rolnictwo*, 1958, nr 19, s. 786-788. 10. Podstawy dla planowania produkcji rolniczej w ZSRR i krajach demokracji ludowej. Współautor L. Skibiński. *Nowe Rolnictwo*, 1958, nr 22, s. 912-916, tab. bibliogr. 11. Zbiór zadań z ekonomiki, organizacji i rachunkowości gospodarstw rolnych. Praca zbiorowa pod red. R. Manteuffla i S. Madeja (Autor wybranych zadań). PWRIŁ, Warszawa, 1958, 346 s. 12. Próba oceny wstępnych założeń rozwoju rolnictwa w planach perspektywicznych województw. *Zesz. Ekon. Rol. Plan.*, 1959, nr 18, s. 79-136, tab. 13. Dział i gałąź gospodarstwa rolniczego. *Nowe Rolnictwo*, 1959, nr 8, s. 295-296. 14. Specjalizacja czy wielostronny rozwój gospodarstw. *Wieś Współczesna*, 1960, nr 12, s. 10-17, tab. 15. Znaczenie modelowania w ekonomice i organizacji gospodarstw rolnych. *Wieś Współczesna*, 1960, nr 9, s. 131-133. 16. Die wissenschaftliche Entwicklung der Agrarökonomik und der landwirtschaftlichen Betriebsorganisation in Polen. Maszynopis przygotowany przez Z. Wojtaszka dla prof. J. Nou w Szwecji, który stanowił podstawę do analizy i oceny pozycji polskiego prof. Juliusza Au w nauce europejskiej. Warszawa, 1960, 27 s. 17. Metody upowszechniania postępu w zakresie ekonomiki i organizacji gospodarstw rolniczych. *Wieś Współczesna*, 1960, nr 8, s. 44-51. 18. System wzorcowych gospodarstw. *Życie Gospodarcze*, 1960, nr 31 s. 10. 19. Z doświadczeń SGGW w upowszechnianiu wiedzy rolniczej wśród praktyków. *Życie Szkoły Wyższej*, 1960, nr 7/8, s. 220-222. 20. Analiza rejonizacji produkcji rolniczej w planach perspektywicznych województw. *Zeszyty Ekonomiki Rolnictwa i Planowania*, 1961, nr 26, s. 63-76. 21. Wpływ mechanizacji gospodarstw na produktywność i wydajność pracy w rolnictwie. *Nowe Rolnictwo*, 1961, nr 1, s. 12-13, tab. 22. Charakterystyka typowych i przodujących gospodarstw chłopskich rejonu mławsko-ostrołęckiego. *Zeszyty Naukowe SGGW Ekonomika i Organizacja Rolnictwa*, 1961, z. 4, s. 37-51, tab. 23. Typowe i przodujące gospodarstwa rolne. PWRIŁ, Warszawa, 1961, 188 s. mapy, tab. bibliogr. 24. Ocena efektywności mechanizacji rolnictwa w Wielkiej Brytanii. *Mechanizacja Rolnictwa*, 1961, nr 7, s. 23-25. 25. Sprzęt siana w Anglii. *Mleko, Jaja, Drób*. 1961, nr 5. 26. Chłop broilerów w Anglii. *Drobiarstwo*, 1961, nr 9, s. 30-31. 27. Wyposażenie techniczne rolnictwa brytyjskiego. * Zielony Sztandar*, 1961, nr 27. 28. Nowości nauki i praktyki rolniczej w Polsce. *Razem*, Warszawa, 1961, nr 13. --- 1 Prof. Z. Wojtaszek w latach 1951-2009 opublikował 276 prac. 29. Urban M., "Podstawy i metody poradnictwa rolniczego", Wrocław, 1961. Rec. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, 1961, nr 4, s. 142-147. 30. Prof. dr Stanisław Antoniewski (Wspomnienie pośmiertne). Nowe Rolnictwo, 1962, nr 14, s. 55. 31. Zagadnienia specjalizacji gospodarstw rolniczych w Wielkiej Brytanii. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, 1963, nr 6, s. 101-116, tab. 32. Dlaczego zagospodarowano ołdogi. Spółdzielnia Produkcyjna, 1963, nr 2. 33. Fachowe kierownictwo i samorząd w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych. Wieś Współczesna, 1963, nr 10, s. 123-128, tab. 34. Od katedry do skiby. Tygodnik Kulturalny, 1963, nr 32. 35. Encyklopedia ekonomiczno-rolnicza. Praca zbiorowa. 1964. Redaktor działowy i autor wybranych hasel. PWRiL, Warszawa. 36. Z zagadnien specjalizacji gospodarstw chłopskich. Wieś Współczesna, 1964, nr 2, s. 64-72, tab. 37. Zagadnienia specjalizacji i koncentracji produkcji rolniczej w ZSRR. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, 1964, nr 1, s. 99-110, tab. 38. Zagadnienia racjonalizacji gospodarstw rolniczych. Wieś Współczesna, 1964, nr 6, s. 137-140. 39. Mózg i płon. Tygodnik Kulturalny, 1964, nr 22, s. 1, 7. 40. Przegląd metod planowania wielkości stada bydła w gospodarstwie rolnym. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, 1964, nr 6, s. 143-149, tab. 41. Kryteria i mierniki klasyfikacji gospodarstw indywidualnych według kierunków i stopni wielostronności produkcji. Roczniki Nauk Rolniczych, seria G, 1965, t. 78, z. 1, s. 69-98,rys. tab. bibliogr. rez. sum. 42. Efektywność kierunków produkcji gospodarstw indywidualnych. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, 1965, nr 2, s. 35-57, tab. rez. sum. 43. Agronom – kierownik produkcji. Życie Gospodarcze, 1965, nr 8. 44. Organizacja gospodarstw chłopskich ważny czynnik w procesie realizacji planów produkcyjnych w rolnictwie. Nowe Rolnictwo, 1965, nr 7, s. 32-35, tab. 45. Rolnik rolnikowi nierówny. Chłopska Droga, 1966, nr 27. 46. Przegląd metod określania kierunków produkcji rolniczej w literaturze ekonomiczno-rolniczej polskiej i zagranicznej. Biuletyn Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju, 1966, z.42, s. 99-158, tab. bibliogr. 47. Kierunki gospodarstw indywidualnych w Polsce centralnej. Roczniki Nauk Rolniczych Seria D, 1966, t. 121, t 76 s. tab. bibliogr. rez. sum. 48. Problematyka rachunku ekonomicznego w rolnictwie. Nowe Rolnictwo, 1966, nr 2, s. 10-12. 49. Rachunek ekonomiczny bieżący i perspektywny /2/. Nowe Rolnictwo, 1966, nr 3, s. 10-11. 50. Zagadnienia kierownictwa w spółdzielczych gospodarstwach rolnych. Zeszyty Naukowe SGGW Ekonomika i Organizacja Rolnictwa, 1967, z. 7, s. 5-25, tab. bibliogr. rez. sum. 51. Zależność między strukturą zasilewów i produkcją globalnej a strukturą produkcji końcowej w państwowych gospodarstwach rolnych. Współautor S. Biernacki. Zeszyty Naukowe SGGW Ekonomika i Organizacja Rolnictwa, 1967, z. 7, s. 103-116, tab. bibliogr. rez. sum. 52. Zasady organizacji gospodarstwa indywidualnego za pomocą metody planowania programu. Nowe Rolnictwo, 1967, nr 10, s. 1-4, tab. 53. Czynniki ograniczające wielkość gałęzi w urządzaniu gospodarstwa indywidualnego za pomocą metody planowania programu. Nowe Rolnictwo, 1967, nr 13, s. 12-14, tab. 54. Podstawowe pojęcia z zakresu organizacji gospodarstw rolniczych. Zeszyty Problemowe Postępy Nauk Rolniczych, 1967, z. 68, s. 59-72. 55. Analiza rozwoju rolnictwa polskiego w ujęciu przestrzennym. Wieś Współczesna, 1967, nr 11, s. 141-143. Rec. książki F. Tomczaka – Rolnictwo ziemi mazowieckiej i łódzkiej. Warszawa, 1967. 56. Studium podyplomowe z zakresu ekonomiki i organizacji przedsiębiorstw rolniczych na Wydziale Ekonomiczno-Rolniczym SGGW. Studia Materiały Informacje. Warszawa: Dział Wyd. SGGW, Warszawa, 1967, z. 2, s. 28-32. 57. Decyzje w ekonomice i organizacji gospodarstw indywidualnych. Nowe Rolnictwo, 1968, Cykl artykułów w numerach 15, 16, 17, 18, 20 i 21. 58. Przewodnik dla słuchaczy Studium Podyplomowego w zakresie ekonomiki i organizacji przedsiębiorstw rolniczych. Praca zbiorowa pod red. Z. Wojtaszka. Dział Wyd. SGGW, Warszawa, 1967, 74 s. Wyd. 2 uzupełnione i poprawione, 1971, 80 s. 59. Uproszczenie i specjalizacja produkcji w gospodarstwie indywidualnym. Materiał powieleny dla prelegentów, Towarzystwo Wiedzy Powszechnej Zarząd Główny. Warszawa, 1969, 40 s. 60. Wpływ usług mechanizacyjnych na ekonomikę i organizację gospodarstw indywidualnych różnej wielkości w okręgu środkowo-wschodnim. *Zeszyty Naukowe SGGW Ekonomika i Organizacja Rolnictwa*. 1968, z. 9, s. 127-152, tab. rez. sum. 61. Notatnik gospodarski (technologia i opłacalność produkcji w gospodarstwie indywidualnym). *Rolniczy Rejonowy Zakład Doświadczalny Poświęcone*. Warszawa: 1968, 74 s. tab. 62. Produkcjeność i dochodowość gospodarstw indywidualnych o różnych kierunkach w Polsce. 1,2. *Zeszyty Naukowe SGGW Ekonomika i Organizacja Rolnictwa Seria G*, 1968, t. 78, z. 4, s. 725-738, tab. rez. sum., 1969, t.79, z.1, s. 5-23, tab. rez. sum. 63. Ćwiczenia z ekonomiki i organizacji gospodarstw rolniczych. Z. 2. Koszty i kalkulacje rolnicze. Dział Wyd. SGGW, Warszawa: 1968, 79 s. tab. wyd. 2 popr. i uzup. 1971, wyd. 3, 1975, wyd. 4, 1978, wyd. 5, 1981. 64. Uproszczony rachunek opłacalności produkcji w gospodarstwie indywidualnym. [W:] Poradnik Rolnika. Kalendzr rodzyń wiejskiej na rok 1970. Warszawa, 1969, s. 136-141. 65. Organizacje i rachunek ekonomiczny w gospodarstwie rolnym Autorzy: K. Bajan, Z. Wojtaszek, J. Zegar. Polskie Towarzystwo Ekonomiczne. Warszawa: 1969, 112 s. tab. 66. Zagadnienia pracy kierowniczej w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych. Współautor J. Klimaszewski. *Spółdzielczy Kwartalnik Naukowy*. 1969, nr 1, s. 70-99, tab. 67. Opracowanie polskiej wersji części pracy J. Nou – Studies in the Development of Agricultural Economics in Europe – pt. Juliusz Au i jego wkład do rozwoju nauk ekonomiczno-rolniczych. *Roczniki Wyszaj Szkoły Rolniczej w Poznaniu*. Dział Wyd. WSR, Poznań, 1970, s. 51-70. 68. Szwedzki uczeń odkrywa pionierska role Polaka. *Dziennik Ludowy*. 1969, nr 126. 69. Jak i co liczyć w gospodarstwie indywidualnym. * Zielony Sztandar*. 1969, nr 75. 70. Uwagi o potrzebie i możliwościach upowszechniania rachunku ekonomicznego w realizacji zadań gospodarczych w rolnictwie. Materiał powieleny na konferencję KER PAN, Warszawa, 1970, 13 s. 71. Zasady ewidencji kosztów i produkcji w gospodarstwie indywidualnym z punktu widzenia podejmowania decyzji. [W:] Funkcje zawodowe agronoma gromadzkiego w teorii i praktyce. Materiały sesji naukowej Wydziału Ekonomiczno-Rolniczego SGGW. Warszawa: 1970, s. 101-124. 72. Zagadnienie wielkości gospodarstwa indywidualnego w Polsce. *Zeszyty Problelowe Postępy Nauk Rolniczych*. 1970, z. 102, s. 79-102, tab. bibliogr. 73. Współdziałanie instruktora z rolnikami w podejmowaniu decyzji gospodarczych. [W:] Metodyka pracy instruktorskiej w rolnictwie. Praca zbiorowa pod red. C. Maziarza. PWRiL, Warszawa, 1970, s. 191-207. Kilka wydań. 74. Rachunek ekonomiczny w realizacji zadań gospodarczych w rolnictwie. *Wieś Współczesna*, 1970, nr 8, s. 32-41, tab. 75. Zasady kalkulacji w gospodarstwie indywidualnym. [W:] Poradnik młodych rolników. Warszawa, 1970, s. 251-269. 76. Organizacja pracy i mechanizacja produkcji w małych gospodarstwach rolnych. *Chłopska Droga*. 1970, nr 62. 77. Pietnasty/ XV Międzynarodowy Kongres CIOSTA (Naukowej Organizacji Pracy w Rolnictwie). Współautor F. Maniecki. *Życie Gospodarcze*, 1970, nr 34. 78. The management of collective farms in Poland. *Zeszyty Problelowe Postępy Nauk Rolniczych*, 1970, z. 98, s. 121-123, tab. bibliogr. 79. Uproszczony rachunek kosztów i kalkulacji w gospodarstwie indywidualnym. Tekst powielony. CZKR. Warszawa, 1970, 30 s. 80. Większe znaczy lepsze. *Tygodnik Kulturalny*, 1971, nr 11. 81. Specjalizacja produkcji zwierzęcej ze szczególnym uwzględnieniem gospodarstw indywidualnych. Współautory: R. Manteuffel, W. Jóźwiak, F. Maniecki. Materiały XXXVII Zjazdu P.T.Z. w Szczecinie, 1970. Specjalizacja Produkcji Zwierzęcej, 1971, s. 5-20. 82. Zasady podejmowania decyzji w gospodarstwie rolniczym. E.N. Castle, M.M. Becker, PWRiL, Warszawa, 1971. Tłumaczenie z angielskiego. Z. Wojtaszek s. 19-220, F. Maniecki s. 221-347. 83. Materiały do ćwiczeń z projektowania organizacji gospodarstwa rolniczego za pomocą metody planowania programu. Współautor W. Jóźwiak. Dział Wyd. SGGW, Warszawa: 1971, s. 80. Kolejne wydania: 1973, 1975, 1977. 84. Influence of mechanization services upon economic and organization of family farms of different sizes in Central Poland. *Zeszyty Problematowe Postępy Nauk Rolniczych*, 1972, z. 122, s. 115-119. 85. Wstępna charakterystyka badań ekonomiczno-rolniczych nad kierunkami i specjalizacją produkcji gospodarstw indywidualnych. [W:] Syntezy prac zespołów tematyczno-wdrożeniowych KER PAN. Warszawa, 1972, s. 13-30. 86. Ziemia, człowiek, gospodarstwo. Współautor A. Orłowski. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa; 1973, 247 s., tab., bibliogr. 87. Programowanie produkcji roślin oleistych w gospodarstwach rolnych. Zakład Wydawnictw CRS, Warszawa: 1975, 130 s. tab. bibliogr. 88. Zmiany w ilości i jakości siły roboczej w gospodarstwach indywidualnych i PGR w rejonach typowo rolniczych. *Zeszyty Naukowe SGGW Ekonomika i Organizacja Rolnictwa*, 1976, z. 22, s. 173-184. tab.sum.rez. 89. Ochrona przyrody i człowiek w rolnictwie uprzemysłowionym. Tłumaczenie z rosyjskiego artykułu J. Martona. *Roczniki Nauk Rolniczych*, seria G, 1977, t. 81, z. 4. 90. Zasada wzajemnego oddziaływania i uwzględniania zjawisk w organizacji produkcji przedsiębiorstw rolniczych. Tłumaczenie z rosyjskiego artykułu P.A Kalmu. *Roczniki Nauk Rolniczych*, seria G, 1977, t. 81, z. 4. 91. Wielkość gospodarstwa rolnego. *Zielony Sztafard*, 1977, nr 37. 92. Plan specjalizacji gospodarstwa indywidualnego i jego sporządzanie. *Nowe Rolnictwo*, 1977, nr 16, s. 6-9. 93. Zbiór zadań z ekonomiki, organizacji i rachunkowości gospodarstw rolniczych. Praca zbiorowa pod red. R. Manteuffla. PWRiL, Warszawa, 1977, 480 s. Redaktor działowy i autor wybranych zadań. 94. Ekspertyza dla Komisji Planowania przy Radzie Ministrów obejmująca problemy substytucji pracy żywej, wielkości i specjalizacji przedsiębiorstwa rolniczego oraz terytorialnego rozmieszczenia środków produkcji. Maszynopis. Warszawa, 1977, 42 s. 95. Za co cię cenią. Udział w dyskusji. (Stół „Kultury”). *Kultura*, 1978, nr 51. 96. Kierunki przekształceń w organizacji gospodarstw indywidualnych. *Sluzba Rolna*, część I, 1978, nr 11, część II, 1978, nr 12, część III, 1979, nr 2/3. 97. Rola postępu organizacyjnego i ekonomicznego w procesie wzrostu produkcji w gospodarce indywidualnej. *Wieś Współczesna*, 1978, nr 8, s. 38-46. 98. Zagadnienia koncentracji i specjalizacji produkcji w gospodarstwach indywidualnych. *Zeszyty Naukowe SGGW Ekonomika i Organizacja Rolnictwa*, 1978, z. 24, s. 7-26. tab. sum. rez. 99. Rola rolniczych spółdzielni produkcyjnych w rozwoju produkcji rolniczej i przekształcaniu społeczno-gospodarczych stosunków na wsi. [W:] Społeczno-ekonomiczne problemy rozwoju wsi i rolnictwa w Polsce. Książka i Wiedza, 1978, s. 188-212. 100. Kariera specjalizacji. *Tygodnik Kulturalny*, 1978, nr 13. 101. Rola organizacji gospodarstw wciąż niedocieniana. *Dziennik Ludowy*, 1978, nr 139. 102. Przyszłościowe problemy rozwoju gospodarstw indywidualnych. Wyd. TNOiK, Lublin, 1978, 19 s. 103. Czynniki rozwoju rolniczych spółdzielni produkcyjnych, formy organizacyjne i ich efektywność. [W:] Rozwój socjalistycznego sektora w rolnictwie polskim. Współautor T. Maciołek. Warszawa, 1979. 104. Gospodarstwa specjalistyczne. *Życie Warszawy*, 1979, nr 124. 105. Modele gospodarstw rolnych przy różnych kierunkach intensywności produkcji. Współautorzy: R. Łącki, A. Zawadzki. Wyd. NOT, Oddział we Włocławku, 1979, 28 s. 106. Materiały do ćwiczeń z projektowania organizacji gospodarstwa rolniczego. Część I – Metoda planowania programu. Współautor W. Jóźwiak. Dział Wyd. SGGW, Warszawa, 1979, 95 s. 107. Projekt mało życiowy. *Spółdzielnia Produkcyjna*, 1980, nr 50. 108. Kierunki specjalizacji gospodarstw indywidualnych. Praca zbiorowa. Pod red. Z. Wojtaszka. PWRiL, Warszawa, 1980, 182 s. Autor wstępu i rozdz. trzeciego. 109. Zbiór zadań z ekonomiki, organizacji i rachunkowości gospodarstw rolniczych. Praca zbiorowa pod red. R. Manteuffla. PWRiL, Warszawa, 1980, 478 s., wydanie II rozszerzone. Redaktor działowy i autor zadań. 110. Remont spichlerza. Udział w dyskusji redakcyjnej. *Plomienie*, 1981, nr 11. 111. Przeszłość i przyszłość specjalizacji gospodarstw indywidualnych w Polsce. *Nowe Rolnictwo*, 1981, nr 9/10, s. 16-18. 112. Mierniky oceny celu gospodarowania. *Służba Rolna*, 1981, nr 5. 113. Zarządzanie w rolniczej spółdzielni produkcyjnej w warunkach nowego systemu ekonomicznego. [W:] Kierunki zmian systemu zarządzania i organizacji w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych. Materiały konferencyjne. Wyd. TNOiK, 1982, s. 46-66. 114. Środowisko wiejskie i wizja przestrzenna wsi polskiej. Ekspertyza. Maszynopis. Warszawa, 1982, 35 s. 115. Rolnicze spółdzielnie produkcyjne w krajowej gospodarce rolnej. *Nowe Rolnictwo*, 1982, cykl artykułów w numerach 5, 6, 7 i 8. 116. Wieś czeka na rozwój rzemiosła. *Rzeczpospolita*, 1982, nr 34. 117. Dopoki będziemy potrzebni. Wywiad z prof. Z. Wojtaszkiem – przewodniczącym Rady Ekspertów przy CZ RSP *Spółdzielnia Produkcyjna*, 1982, nr 24. 118. Rachunkowość na użytku rolnika. Cele i zakres rachunkowości gospodarstwa indywidualnego. *Służba Rolna*, 1982, nr 9. 119. Propozycje polskich specjalności w dziedzinie nauk ekonomiczno-rolniczych. Ekspertyza dla Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Maszynopis. Warszawa, 1983, 12 s. 120. Rolnicze spółdzielnie produkcyjne w reformie gospodarczej. [W:] Przedsiębiorstwo rolnicze w warunkach reformy gospodarczej. Dział Wyd. SGGW, Warszawa: 1983, s. 44-50. 121. Chodzi o stabilność zasad. Głos w dyskusji na krajowej naradzie RSP. *Spółdzielnia Produkcyjna* 1983, nr 40. 122. Produkcja zbóż w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych. *Zeszyty Problematowe Postępy Nauk Rolniczych*, 1984, z. 295, s. 77-93. 123. Encyklopedia ekonomiczno-rolnicza. Praca zbiorowa. Autor 30 hasel. PWRiL., Warszawa, 1984. 124. Wykorzystanie analizy gospodarstwa indywidualnego w doradztwie organizacyjno-ekonomicznym. Materiał na konferencję. Tekst powieleny. Przysiek., 1984, 13 s. 125. Marazm w ekonomice. Artykuł dyskusyjny. *Zielony Sztandar*, 1984, nr 71. 126. Wiedza jako czynnik produkcji. *Zielony Sztandar*, 1984, nr 105. 127. Przedmioty ekonomiczne w dydaktyce akademii rolniczych. *Zagadnienia Ekonomiki Rolnej*, 1985, nr 4, s. 107-109. 128. Miejsce rolniczej spółdzielni produkcyjnej w rolnictwie polskim. [W:] Struktura i ekonomika polskiego rolnictwa. Wyd. Ossolineum, 1985, s. 129-137. 129. Problemy żywnościowe w procesie rozwoju gospodarczego i umacniania obronności państwa. Praca zbiorowa pod redakcją Z. Wojtaszka. Dział Wyd. SGGW, Warszawa: 1985, 168 s. Autor przedmowy. 130. Wykorzystanie analizy gospodarstwa indywidualnego w doradztwie organizacyjno-ekonomicznym. *Służba Rolna*, 1985, nr 1. 131. Kierunki badań naukowych w gospodarce żywnościowej RFN. *Nowe Rolnictwo*, 1985, nr 5, s. 36-38. 132. Jak robią to Niemcy. *Zielony Sztandar*, 1985, nr 55. 133. Kierunki doskonalenia systemu finansowania i organizacji badań naukowych. Ekspertyza dla Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Maszynopis. Warszawa, 1986, 14 s. 134. Pozycja dyscyplin ekonomicznych w kształceniu specjalistów rolnictwa. *Studia Materiały Informacje*. Dział Wyd. SGGW, Warszawa, 1986, z. 1/37, s. 23-27. 135. Economic instruments in managing collective farms in Poland. Hungarian – Polish conferences on agricultural economics. Godollo, 1986, s. 109-115. 136. Zaplecze naukowo-techniczne polskiego rolnictwa. [W:] Materiały pomocnicze na plenum ZK ZMW. Wyd. ZMW, Warszawa, 1986, 12 s. 137. Rolnicze czy wielobranżowe. *Zielony Sztandar*, 1986, nr 83. 138. Agricultural bookkeeping in peasant farms. Współautor T. Maciolek. *Zagadnienia Ekonomiki Rolnej*, 1987, nr 6, s. 154-167 (dodatek w języku angielskim). 139. Zmiany w formach organizacyjnych rolniczych spółdzielni produkcyjnych. Materiały na konferencję p.t. Procesy adaptacyjne RSP w świetle zmian warunków gospodarowania. TNOiK, Warszawa, 1988, s. 50-60. 140. Przedmowa do książki „XXX lat Wydziału Ekonomiczno-Rolniczego SGGW-AR”. Dział Wyd. SGGW, Warszawa, 1983, s. 5-6. 141. Gospodarka rolna w gminach i wsiah o różnym poziomie infrastruktury. Współautor J. Kupidurski. *Roczniki Nauk Rolniczych*, seria G, 1988, t. 85, z. 1, s. 31-45, tab. sum. rez. bibliogr. 142. Analiza i ocena przebiegu przewodów i poziomu rozpraw doktorskich wykonywanych w instytutach podległych Ministerstwu Rolnictwa. Maszynopis powielony i przekazany radom naukowym instytutów przez Ministerstwo pismem NOWpr-0131/RN/19/88. 143. Dochód z gospodarstwa. *Spółdzielczy Tygodnik Mleczarski*, 1988, cykl artykułów w numerach: 13, 14, 15, 16, 17, 18 i 19. 144. Ocena poziomu dochodu. *Spółdzielczy Tygodnik Mleczarski*, 1988, cykl artykułów w numerach: 27, 28, 31, 33, 35, 37, 39. 145. Michał Oczapowski – ekonomista i organizator rolnictwa. [W:] *Materiały na sesję naukową poświęconą życiu i twórczości patrona uczelni prof. Michała Oczapowskiego*. Dział Wyd. AR-T, Olsztyn, 1989, s. 51-63. 146. Poglądy Michała Oczapowskiego na organizację i ekonomikę rolnictwa. *Postępy Nauk Rolniczych*, 1989, nr 1, s. 45-57, tab. bibliogr. 147. Czy scentralizowana koordynacja badań naukowych w rolnictwie jest konieczna? *Nowe Rolnictwo*, 1989, nr 5, s. 29-31. 148. Drobne gospodarstwa rolne w rozwoju gospodarczym wsi. [W:] *Ku wielofunkcyjnemu rozwojowi wsi*. Wyd. Spółdzielcze, Warszawa, 1989, s. 31-37. 149. Rachunkowość rolna gospodarstw rodzinnych. *Spółdzielczy Tygodnik Mleczarski*, 1990, cykl artykułów w numerach: 1, 2, 3, 4 i 5. 150. Gospodarka rejonów rolniczych z przewagą gleb niskourodzajnych – stan obecny i perspektywy. Ekspertyza. Material powielony. Komitet Ekonomiki Rolnictwa PAN, Warszawa, 1990, 74 s. 151. Kierunki rozwoju gospodarczego rejonów o niekorzystnych warunkach przyrodniczych dla rolnictwa. *Zagadnienia Ekonomiki Rolnej*, 1991, nr 4-5 s. 3-12. 152. Jakość rolniczej przestrzeni produkcyjnej a rozwój gospodarczy. *Wieś i Państwo*, 1991, nr 3-4, s. 78-90. 153. Gospodarka rolno-żywnościowa gmin zrzeszonych w Związku Gmin Kurpiowskich „Puszcza Zielona” w Myszyńcu. Współautor L. Kowalski. Fundacja Rozwoju Wsi, 1991, 32 s. 154. Pożądane zmiany w strukturze programów i treści kształcenia ekonomicznego w akademich rolniczych. *Studia Materiały Informacje*. Dział Wyd. SGGW, Warszawa, 1992, nr 4, s. 5-8. 155. Gospodarka rejonów rolniczych z przewagą gleb niskourodzajnych. *Roczniki Nauk Rolniczych*, seria G, t. 86, z. 1, 1992, s. 7-18, tab. bibliogr. rez. sum. 156. Relikt czy nadzieja. *Płon*, 1992, nr 23. 157. Rodzinne gospodarstwo. *Chłopska Droga*, 1993, nr 2/35. 158. Historyczny zarząs rachunkowości rolnej. [W:] *70 lat rachunkowości rolniej*. Wyd. IERiGŻ, 1996, s. 63-70. 159. Ziemia PGR-ów dla osadników. Artykuł dyskusyjny. *Zielony Sztandar*, 1993, nr 7. 160. Rozwój i wykorzystanie rachunkowości gospodarstw chłopskich w Polsce. *Zeszyty Naukowe AR w Krakowie*, 1993, nr 2/9, s. 149-157. 161. Kierunki rozwoju i modernizacji rodzinnych gospodarstw rolniczych. *Wieś i Państwo*, 1994, nr 3-4, s. 105-114. 162. Wspomnienie o Profesorze Henryku Romanowskim. [W:] *Profesorowie Wydziału Rolnego UMCS*. Wyd. AR, Lublin, 1994, s. 99-101. 163. Wspomnienie o Profesorze Piotrze Szewczyk. [W:] *Profesorowie Wydziału Rolnego UMCS*. Wyd. AR, Lublin, 1994, s. 173-174. 164. Proekologiczne zorientowanie polityki rolnej w Polsce. *Zagadnienia Ekonomiki Rolnej*, 1995, nr 2-3, s. 114-118. 165. Wkład nauk ekonomiczno-rolniczych do rozwoju rolnictwa i gospodarki żywnościowej. *Postępy Nauk Rolniczych*, 1995, nr 5, s. 3-15. 166. Pojęcia i kategorie ekonomiczne w rachunkowości rolnej gospodarstw chłopskich. Material powielony. IERiGŻ, Warszawa, 1995, 17 s. 167. Efektywność gospodarstw chłopskich w pracach prof. dr hab. Zdzisława Grochowskiego. [W:] *Rolnictwo wobec nowych problemów*. Wyd. IERiGŻ, Warszawa, 1995, s. 29-36. 168. Prof. dr hab. Kazimierz Bis (1930-1994). Wspomnienie pośmiertne. *Roczniki Nauk Rolniczych*, seria G, 1996, t. 86, z. 4, s. 7-9. 169. Uwagi o przygotowaniu pracy do publikacji. *Zagadnienia Ekonomiki Rolnej*, 1996, nr 4-5, s. 135-141. 170. Problemy optymalizacji struktury obszarowej gospodarstw rolniczych. [W:] Gospodarstwo rolnicze wobec wymogów współczesnego rynku i Unii Europejskiej. Wyd. SGGW, Warszawa, 1997, s. 136-148. 171. Granica opłacalności użytkowania rolniczego gruntów marginalnych. Wyd. IERiGŻ, 1998, s. 5-50. 172. Michał Oczapowski (1788-1854) – prekursor naukowego rolnictwa. *Zagadnienia Ekonomiki Rolnej*, 1999, nr 2/3, s. 112-118, tab. bibliogr. rez. sum. 173. Społeczne i ekonomiczne skutki użytkowania rolniczego gruntów marginalnych. *Roczniki Nauk Rolniczych*, seria G, 1999, t. 87, z. 3, s. 105-116. 174. Ryc historyczny Katedry Ekonomiki i Organizacji Gospodarstw Rolniczych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. [W:] 90 lat Katedry Ekonomiki i Organizacji Gospodarstw Rolniczych SGGW. Wyd. SGGW, Warszawa, 2000, s. 12-36. 175. Alternatywne wykorzystanie gruntów rolniczych na cele niezwiązane z produkcją żywności. [W:] Procesy dostosowawcze produkcji roślinnej w Polsce w kontekście integracji z Unią Europejską. Współautor P. Gradziuk. Warszawa, 2001, s. 213-228. 176. Prof. dr hab. Jan Stanisław Ferencic (1933-2002). Wspomnienie pośmiertne. *Zagadnienia Ekonomiki Rolnej*, 2003, nr 2, s. 3-5. 177. Ryszard Manteuffel. [W:] 50 lat Wydziału Ekonomiczno-Rolniczego SGGW 1953-2003. Wyd. SGGW, 2003, s. 227-238. 178. Życie i praca Profesora Ryszarda Manteuffla (1903-1991). *Postępy Nauk Rolniczych*, 2004, nr 2, s. 7-17. 179. Wspomnienie o współpracy z Profesorem Józefem Kubicą. *Acta Agraria et Silvestria*. Sekcja Ekonomiczna. Wyd. PAN o/Kraków, 2006, s. 33-34. 180. Gospodarka oparta na wiedzy jako kierunek rozwoju obszarów wiejskich. Referat na sesję naukową Wydz. Pedagogicznego WSBiP w Ostrowcu Świętokrzyskim. Współautor B. Klepacik. Maszynopis. 2006, 12 s. 181. Problemy mikroekonomiki rolnictwa w pięćdziesięcioletniej działalności Komitetu Ekonomiki Rolnictwa PAN. *Roczniki Nauk Rolniczych*, seria G, 2008, t. 94, z. 2, s. 27-32. 182. Rozwój rolnictwa po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej. Maszynopis w Bibliotece WSBiP w Ostrowcu Świętokrzyskim, 2009, 17 s. PRZEGLĄD DOROBKU NAUKOWEGO PROFESORA DOKTORA HABILITOWANEGO ZYGMUNTA WOJTASZKA Dorobek Profesora Zygmunta Wojtaszka jest duży, zarówno co do wartości merytorycznej, zakresu (różnorodności) tematyki badań, jak i liczby publikacji. Zaczął publikować bardzo wcześnie. Pierwszy artykuł napisał w „Po prostu” mutacji lubelskiej na temat współpracy studentów UMCS z rolnikami. W latach 1951-1953 w lubelskiej gazecie „Sztandar Ludu” publikował felietony na temat postępu w rolnictwie, planowania i organizacji pracy w gospodarstwach spółdzielczych. Po przejściu do pracy w SGGW opublikował ponad 270 pozycji, w tym 70 monografii, studiów, rozpraw i komunikatów naukowych oraz 16 podręczników i skryptów. Wiele wartościowych dla praktyki gospodarczej prac opublikował w popularnej prasie, głównie rolniczej. Dobrze wykorzystał w niej wiedzę jaką zdobył podczas staży naukowych za granicą. Trudno jest w krótkim opracowaniu szczegółowo zaprezentować wszystkie Jego osiągnięcia. Z konieczności więc przedstawiono jedynie niektóre, subiektywnie wybrane przez autora, ważniejsze zrealizowane tematy oraz osiągnięcia badawcze. Profesor Wojtaszek najczęściej podejmował problematykę mikroekonomiczną, głównie w zakresie ekonomiki i organizacji gospodarstw rolniczych, indywidualnych i spółdzielczych, a także ekonomiki produkcji rolniczej. Jego pierwsza praca, wykonana wspólnie z profesorem H. Romanowskim (w UMCS w Lublinie), dotyczyła metodyki projektowania urządzenia gospodarstwa spółdzielczego. W projekcie wykazano, że dokonanie reorganizacji spółdzielni, zwłaszcza w zakresie obsady zwierząt, struktury zasiewów, nawożenia, agrotechniki, dostosowanej do warunków lokalnych pozwala na znaczne zwiększenie, a nawet podwojenie dochodów. Kolejne zainteresowania Profesora dotyczyły rejonizacji produkcji rolniczej. Na podstawie informacji o glebach, strukturze użytków rolnych, sieciach komunikacyjnych, lokalizacji zakładów przemysłu rolnego i innego, skupisk ludności itd. wyodrębnił rejony gospodarcze. Opracował metodę z ustaloną sekwencją określania poszczególnych parametrów, wychodząc od potrzeb nawożenia obornikiem, przez ustalenie niezbędnej powierzchni roślin strukturotwórczych, maksymalną powierzchnię uprawy buraków cukrowych i rzepaku, uwzględnienie powierzchni użytków zielonych, po określenie obsady zwierząt. Pozwoliło to na opracowanie założeń rozwojowych produkcji rolniczej badanych obszarów. Ważne jest podkreślenie, że Autor uwypuklił znaczenie oddolnego planowania w rolnictwie, co w latach 50. XX stulecia nie było powszechnie uznawane, bardziej doceniano wówczas planowanie odgórne, w tym zwłaszcza centralne. Wyniki tych badań opublikował w pracy zespołowej pt.: „Gospodarka spółdzielni i POM w powiecie wyryskim” pod redakcją prof. S. Ignara. W dorobku Profesora Zygmunta Wojtaszka szczególne miejsce zajmują prace dotyczące typologii gospodarstw rolniczych z punktu widzenia warunków przyrodniczo-ekomicznych, nastawienia produkcyjnego i efektywności gospodarczej. Przeprowadził szeroko zakrojone badania nad możliwymi kryteriami służącymi wyodrębnianiu typów produkcyjnych. Analizował takie elementy organizacji, jak: struktura zasiewów, obsada zwierząt produkcyjnych, czy struktura produkcji towarowej. Stwierdził, że ta ostatnia jest najbardziej przydatna do ustalenia hierarchii gałęzi, a więc profilu produkcyjnego gospodarstwa. „Jego zasługa jest – jak pisał prof. R. Manteuffel – wprowadzenie do literatury naukowej i sprecyzowanie pojęcia typu produkcyjnego gospodarstwa rolniczego”. Prowadził też badania nad przydatnością różnych mierników wyceny produkcji, a mianowicie pieniężnych i naturalnych. Przeanalizował zwłaszcza genezę powstania i popularyzował w literaturze polskiej powszechnie obecnie stosowaną w analizach gospodarki rolnej jednostkę zbożową. Szczególne znaczenie odegrał w tym względzie artykuł Profesora pt.: Jednostki zbożowe i inne miary wartości produktów gospodarstwa rolniczego. Profesor dokonał porównania wyników obliczeń wielkości produkcji przy zastosowaniu różnych mierników: kalorii, jednostek zbożowych i cen wolnorynkowych. Stwierdził, że każdy miernik daje inne wyniki, stąd zaproponował, aby przy badaniu opłacalności większe znaczenie nadawać miernikowi pieniężnemu, zaś przy analizach organizacji gospodarstw – stosować miernik naturalny, w tym wykorzystując jednostkę zbożową. W rezultacie wieloletnich i wszechstronnych badań stworzył system kwalifikacyjny warunków produkcyjnych gospodarstw, ułatwiający analizę oraz doskonalenie organizacji i intensyfikacji produkcji rolniczej. Zaproponował kryteria wyodrębniania działów i gałęzi gospodarstwa. System ten stał się podstawą szerokiej dyskusji w kręgach ekonomistów rolnych, zwłaszcza w Komitecie Ekonomiki Rolnictwa PAN i został wprowadzony do powszechnego użytku oraz do wielu podręczników z organizacji i ekonomiki gospodarstw rolniczych. Ważne było także uporządkowanie terminologii służącej do syntetycznego ujmowania cech charakterystycznych poszczególnych działów i całych gospodarstw. W tamtym okresie wielu autorów prezentowało inne definicje, często znacznie się różniące. Zaproponowanie przyjęcia jednolitych definicji było więc niezmiernie ważne. Profesor Zygmunt Wojtaszek spreparował pojęcie gospodarstwa typowego (najczęściej spotykane i charakterystyczne dla danego typu produkcyjnego, odzwierciedlające najczęściej stosowany w danych warunkach system polowy, system hodowlany, kierunek produkcyjny, a także uzyskiwany wynik finansowy) i przodującego (osiągające w danych warunkach przyrodniczych i gospodarczych wyższą i opłacającą koszty produkcję, gospodarstwo wybijające się dochodowość, produkcyjnością i racjonalną organizacją) oraz wykazał przydatność typizacji gospodarstw dla rejonizacji produkcji rolniczej. Porównując wybrane gospodarstwa typowe i przodujące ilustrował rezerwy produkcyjne, jakie kryły się w rolnictwie badanego terenu (Północnego Mazowsza), a także możliwości ich uruchomienia. Wprowadził więc metodę analogii stosowaną przez służbę rolną do poprawy organizacji gospodarstw rolniczych. Wyniki tych badań opublikował w pracy pt.: „Typowe i przodujące gospodarstwa rolnie”. Na początku lat 60. Profesor Zygmunt Wojtaszek skoncentrował swoje zainteresowania na problematyce kierunków produkcji i specjalizacji gospodarstw, jako pewnym wycinku ich typologii. Z tego zakresu opublikował kilka artykułów prezentujących zalety i wady specjalizacji oraz wielostronności, a także poświęcone specjalizacji gospodarstw w Anglii oraz ZSRR. W wyniku studiów literatury oraz przeprowadzonych badań nad efektywnością gospodarstw o różnych kierunkach i poziomach tego ukierunkowania stworzył system klasyfikacji gospodarstw indywidualnych według kierunków i stopni wielostronności produkcji, który opublikował w rozprawie habilitacyjnej *Kierunki gospodarstw w Centralnej Polsce*. System ten znalazł ogólne uznanie i do dziś jest wykorzystywany w badaniach ekonomiczno-rolniczych oraz jest trwałym elementem podręczników z zakresu ekonomiki i organizacji gospodarstw rolniczych. Kolejną problematykę podjętą przez Profesora Zygmunta Wojtaszka były zagadnienia produkcyjności i dochodowości gospodarstw indywidualnych o różnych kierunkach produkcji. W wyniku wnikliwych badań wskazał warunki, w których gospodarstwa różnie ukierunkowane osiągają najlepsze wyniki ekonomiczne. Z tego zakresu na wyróżnienie zasługuje monografia Profesora pt. *Produkcyjność i dochodowość gospodarstw indywidualnych o różnych kierunkach w Polsce*. Ważne były także badania dotyczące zagadnienia wielkości gospodarstw indywidualnych. Profesor zszyntetyzował miary możliwe do zastosowania w ocenie wielkości gospodarstw, co przedstawił w pracy *Zagadnienie wielkości gospodarstwa indywidualnego w Polsce*. W wyniku badań stwierdził też, co w końcu lat 60. nie było takie oczywiste, że gospodarstwa o obszarze poniżej 7 ha nie są w stanie rozwijać się i zmodernizować polskiego rolnictwa. Do zagadnienia wielkości gospodarstw Profesor wrócił w latach 70., kiedy na podstawie badań własnych oraz wyników innych autorów stwierdził, że w większości rejonów kraju najkorzystniejszy obszar gospodarstwa indywidualnego wynosi około 15 ha (wówczas przeciętny obszar takiego gospodarstwa był ponad połowę mniejszy, zaś władze nie były zainteresowane jego powiększaniem, a raczej „uspolecznieniem”, czyli przepływem ziemi do gospodarstw państwowych i spółdzielczych). Profesor podejmował też zagadnienia rachunku ekonomicznego oraz rachunkowości, analizował możliwość stosowania różnych systemów rachunkowości w gospodarstwach indywidualnych. W 1967 r. wprowadził kategorię dochodu bezpośredniego. Pisał wówczas, że dochód bezpośredni stanowi różnicę pomiędzy wartością produkcji a kosztami zmiennymi bezpośrednimi. Termin ten w języku angielskim nosi nazwę „Gross Margin”, co w tłumaczeniu dosłownym odpowiada „różnicy brutto” albo „dochodowi brutto”. Zaproponowana przez Profesora Wojtaszka kategoria „dochodu bezpośredniego” (dla przedsiębiorstw z najemną siłą roboczą „zysk brutto”) była powszechnie używana w projektowaniu urządzenia gospodarstw chłopskich. W latach 90., na skutek dostosowania definicji ekonomicznych w Polsce do kategorii Unii Europejskiej, została ona zastąpiona nazwą „nadwyżka bezpośrednia”. Ważne miejsce w badaniach Profesora stanowiła problematyka spółdzielczości w rolnictwie. Między innymi badał relacje między najemnymi kierownikami produkcji a samorządnymi organami spółdzielni, zwłaszcza efekty ekonomiczne spółdzielni z najemnym kierownictwem. Stwierdził, że korzystniejsze jest udzielenie specjalistcie zewnętrznemu szerszych pełnomocnictw do bieżącego kierowania produkcją gospodarstwa zespołowego, aniżeli ograniczenie go do roli doradcy. Częste zmiany na stanowisku agronoma, czy kierownika niekorzystnie odbijały się na wynikach ekonomicznych spółdzielni. Także w latach 80. i 90. Profesor Zygmunt Wojtaszek był organizatorem i kierownikiem zespołów badawczych zajmujących się rozwojem spółdzielczości rolniczej w Polsce. Analizował procesy powstawania spółdzielni, motywy wstępowania do nich członków, czy też rolę samorządu w zarządzaniu RSP. W tym okresie dokonał analizy zjawisk pozytywnych oraz negatywnych w gospodarce spółdzielczej, a także uwarunkowań rozwoju gospodarstw spółdzielczych. Wskazał też na niedoskonałości kryteriów oceny RSP, zwłaszcza pod kątem ich produkcyjności i dochodowości. Profesor Zygmunt Wojtaszek zajmował się także doskonaleniem metod urządzania i organizacji gospodarstw indywidualnych. Opracował uproszczoną metodę rachunku ekonomicznego oraz zaadaptował dla potrzeb organizacji gospodarstw indywidualnych metodę planowania programu. Jego propozycje z tego zakresu, w tym dotyczące ekonomiki technologii produkcji, znalazły wyraz w książce pt.: *Programowanie produkcji roślin oleistych*. Profesor zajmował się również problematyką upowszechniania postępu w ekonomice i organizacji gospodarstw rolniczych. Analizował metody z tego zakresu stosowane w innych krajach, takich jak: Wielka Brytania, Holandia, czy Stany Zjednoczone. Dokonał przeglądu tych metod wykorzystywanych w Polsce w okresie międzywojennym. W konkluzji proponował rozwój w Polsce sieci gospodarstw przykładowych, jak również reaktywowanie konkursów z zakresu organizacji gospodarstw oraz szerszej prezentacji obiektów dobrze zorganizowanych i prowadzonych. Podkreślał także znaczenie dostosowywania organizacji gospodarstw do zmian w zakresie techniki i technologii. Badał znaczenie korzystania z usług mechanizacyjnych dla gospodarstw różnych grup obszarowych. Stwierdził, że najlepsze efekty produkcyjne i ekonomiczne z tego tytułu osiągały gospodarstwa o obszarze średnim, to jest w granicach od 7 do 15 ha. Zaoszczędzona dzięki usługom robocizna własna umożliwiała bowiem rozwój innych działalności. W gospodarstwach małych w wyniku korzystania z usług następowała ekstenstyfikacja. Dla gospodarstw powyżej 15 ha jako korzystniejsze od usług Profesor uznał posiadanie ciągników i maszyn własnych. W latach 70. Profesor Zygmunt Wojtaszek rozpoczął badania nad przebiegiem i skutecznością procesu przeskutlenia gospodarstw wielostronnych w wyspecjalizowane. Wykazał błędy oraz utrudnienia jakie występowały w specjalizacji gospodarstw i ich otoczeniu. Opracował uproszczony rachunek opłacalności produkcji w gospodarstwach wyspecjalizowanych. Podsumowanie tej problematyki znalazło m.in. wyraz w książce napisanej przez grono autorów pod kierunkiem Profesora pt.: *Kierunki specjalizacji gospodarstw indywidualnych*. W latach 80. Profesor Zygmunt Wojtaszek prowadził badania dotyczące powiązań rolnictwa i infrastruktury technicznej oraz społecznej. Stwierdził, że infrastruktura wsi, kształtowana głównie przez pozarolnicze gałęzie gospodarki narodowej, najczęściej nie miała pozytywnego wpływu na pożądane kierunki rozwoju rolnictwa. Było to stwierdzenie nowatorskie, niezgodne z powszechnymi wówczas poglądami o bardzo korzystnym oddziaływaniu wyższego rozwoju infrastruktury na poziom gospodarki rolnej. Swoje obserwacje w tym względzie zawarł Profesor w artykule (wspólnym z J. Kupidurskim) pt.: *Gospodarka rolna w gminach i wsiach o różnym poziomie infrastruktury*. Po roku 1987 Profesor Zygmunt Wojtaszek zajmował się problematyką gospodarstw rolniczych położonych w rejonach o przewadze gleb niskourodzajnych. Z tego zakresu opublikował kilka prac, jednak na szczególną uwagę zasługują dwie, a mianowicie: *Gospodarka rejonów rolniczych z przewagą gleb nisko urodzajnych – stan obecny i perspektywy* oraz *Granica opłacalności użytkowania rolniczego gruntów marginalnych*. Profesor wykazał korzyści i straty wynikające z wyłączenia gleb najslabszych z użytkowania rolniczego. Dokonał analizy kosztów pozarolniczego ich wykorzystania, np. przez zalesienie, przeznaczenie na cele rekreacyjne, czy tworzenie parków krajobrazowych. W ostatniej z cytowanych prac stwierdził też, że nawet na gruntach marginalnych istnieją gospodarstwa, które uzyskują efektywność nakładów równa lub nawet wyższą od średniej krajowej. Ustalił, iż na około połowie gleb słabych nakłady są efektywnie wykorzystane pod względem ekonomicznym. Określił też szczególne znaczenie obszaru w gospodarstwach położonych na ziemi gorszej jakości. Badania Profesora w zakresie rejonów z glebami nisko urodzajnymi były nowatorskie, dopiero w ostatniej dekadzie XX stulecia, w związku z perspektywą przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, zagadnienia te w rozszerzonym zakresie, jako związane z obszarami o niekorzystnych rolniczo warunkach (ONW, po angielsku LFA) stały się przedmiotem badań wielu uczonych. Dorobek badawczy i publikacyjny Profesora Zygmunta Wojtaszka jest bardzo rozległy i tematycznie dość zróżnicowany. Ogólnie jednak dotyczy zagadnień z szeroko rozumianej ekonomiki i organizacji gospodarstw rolniczych, ekonomiki i organizacji produkcji rolniczej. Profesor niezmienne starał się wypełniać luki występujące w metodyce analizy i oceny organizacji gospodarstw oraz w stosowanej terminologii. Za wzór analiz ekonomicznych gospodarki rolniej uważał prace prof. Z. Grochowskiego z IERiGŻ w Warszawie. Wykorzystując kontakty międzynarodowe, propagował także naukę polską. Swoim opracowaniem poświęconym historii rozwoju nauki ekonomiki rolnictwa w Polsce dal asumpt szwedzkiemu uczonemu Josefowi Nou do przestudiowania oryginalnych prac polskiego uczonego Profesora Juliusza Au, opublikowanych w języku niemieckim. W rezultacie J. Nou w swojej pracy pt.: *Studies in the Development of Agricultural Economics in Europe* (wydanej w Uppsali w 1967 roku) w nowym świetle przedstawił pozycję naukową Profesora J. Au i stwierdził, że jego badania stanowiły pionierski wkład do rozwoju nowego kierunku nauk ekonomiczno-rolniczych w skali europejskiej. Nieoceniony jest wkład Profesora Zygmunta Wojtaszka w kształcenie młodych kadr naukowych oraz studentów. Wypromował 236 magistrów i 153 inżynierów oraz licencjatów. Podczas pracy w Mongolii przygotował komplet materiałów dydaktycznych z zakresu ekonomiki i organizacji przedsiębiorstw oraz rachunkowości, a także przygotował 19 mongolskich specjalistów do prowadzenia wykładów, seminariów i ćwiczeń na rocznych oraz dwuletnich kursach w Ośrodku Doksztalcania Kadr Rolniczych. Pod Jego kierunkiem prace doktorskie wykonało i obroniło siedem osób, a mianowicie: Stanisław Dawid, Andrzej Zadura, Janusz Heller, Bogdan Klepacki, Andrzej Zawadzki, Krzysztof Lachowski oraz Jerzy Kupidurski. Dwóch doktorantów Profesora uzyskało stopień doktora habilitowanego, z których jeden otrzymał tytuł profesora nauk ekonomicznych, a drugi – stanowisko profesora nadzwyczajnego. W Zakładzie Ekonomiki i Organizacji Produkcji Rolniczej, którym kierował przez 15 lat, 4 pracowników uzyskało tytuł naukowy profesora, 3 habilitowało się, a 10 doktorzywało. Mimo dużego wzrostu liczby pracowników ze stopniami i tytułami naukowymi, w Zakładzie „toku” nie było. Następował bowiem awans poziomy. Prof. W. Jóźwiak przeszedł do pracy w IERiGŻ, w którym został dyrektorem, dr S. Olszewska-Kuźniarska – do centralnej administracji państwowej, początkowo na stanowisko wicedyrektora departamentu MSzWiT, a później – doradcą kolejnych wiceprezesów Rady Ministrów, dr J. Pyrgies – do AWRSP, a po jej przekształceniu został wiceprezesem Agencji Nieruchomości Rolnych, wreszcie dr A. Zawadzki związał się z bankowością, w której zajął stanowisko wiceprezesa centrali BGŻ. Profesor był recenzentem w 32 przewodach doktorskich, 12 habilitacyjnych oraz w 9 postępowaniach o nadanie tytułu profesora. Jego recenzje zawsze cechowała niezwykła rzetelność, swoisty krytycyzm, lecz nie krytykanctwo. Ich treść pomagała w zrozumieniu wielu problemów, zawiości naukowych i możliwych kierunków dalszych badań. Warto podkreślić, że Profesor dwukrotnie był Kierownikiem Stacjonarnych Studiów Doktoranckich prowadzonych na Wydziale Ekonomiczno-Rolniczym (obecnie Wydział Nauk Ekonomicznych) – 1978-1982, 1995-1999. Kilka osób spośród uczestników tych studiów już uzyskoło tytuły profesora nauk ekonomicznych (B. Borkowski, M. Podstawka, H. Runowski) lub stopień doktora habilitowanego (S. Bagieński) i odgrywają oni ważną rolę w polskiej ekonomice rolnictwa. Profesor Zygmunt Wojtaszek przez dziesięciolecia kształtował polską ekonomikę rolnictwa i gospodarstw pełniąc ważne funkcje redaktorskie. Przez 10 lat (1968-1978) był redaktorem działowym Zeszytów Naukowych SGGW, zaś przez 30 lat (1969-1999) redaktorem naczelnym Roczników Nauk Rolniczych Seria G – Ekonomika Rolnictwa. W latach 1975-1994 był członkiem Kolegium Redakcyjnego Zagadnień Ekonomiki Rolnej. Wykonał wiele recenzji artykułów i referatów, często przekazując przemyślenia oraz „sprzedając” swoje rozwiązania innym, mniej doświadczonym autorom. W sposób nieformalny był i jest konsultantem dla wielu osób przygotowujących prace doktorskie, habilitacyjne, czy też realizujących inne badania. Do publikowanych prac wykonanych pod Jego kierunkiem i przy pomocy nie dopisywał swego nazwiska jako współautora. Natomiast takie prace promował cytując je we własnych publikacjach. Aktywny udział w życiu naukowym oraz dokonane przemyślenia zaowocowały także kilkoma opracowaniami poświęconymi organizacji badań naukowych oraz ich wykorzystaniu w gospodarce. Wyprzedzająco podnosił zagadnienie wiedzy jako czynnika produkcji, a także kwestię – pytanie: czy potrzebna jest scentralizowana koordynacja badań naukowych. Miało to miejsce w latach 80. XX wieku, a obecnie jest bardzo aktualne. Wskazuje to na dobre wyczucie przez Profesora problemów przyszłości, podejmowanie ich w sposób wyprzedzający, a nie tylko sprawozdawczy. Można wręcz powiedzieć, że umiejętność ta jest jedną z podstawowych cech dobrego naukowca, zwłaszcza Uczonego. Cechę tę Profesor Zygmunt Wojtaszek niewątpliwie posiada. Prof. dr hab. Bogdan Klepacki BARIERY WZROSTU I ROZWOJU INDYWIDUALNYCH GOSPODARSTW ROLNYCH W MAKROREGIONACH POLSKI Tomasz Czekaj, Wojciech Jóźwiak Zakład Ekonomiki Gospodarstw Rolnych, Instytut Ekonomiki, Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie Kierownik: prof. dr hab. Wojciech Jóźwiak Słowa kluczowe: indywidualne gospodarstwo rolne, funkcja produkcji Key words: individual farm, production function Syntopis. Celem artykułu jest identyfikacja barier wzrostu i rozwoju gospodarstw rolnych w czterech makroregionach Polski. Wykorzystano w nim wyniki analiz dochodowości materialnych czynników produkcji dokonanych za pomocą analizy funkcji produkcji gospodarstw indywidualnych prowadzących rachunkowość w systemie Polski FADN w 2006 r. Ustalono krańcowe dochodowości trzech czynników produkcji: pracy, ziemi i kapitału. Następnie odniesiono je do jednostkowych kosztów nakładów tych czynników ustalając opłacalność ich zwiększania w gospodarstwach (krańcowe rentowności nakładów poszczególnych czynników produkcji). Brak opłacalności uznano za główną barierę ograniczającą możliwość wzrostu i rozwoju gospodarstw rolnych. Stwierdzono m.in. zróżnicowanie (zarówno regionalne, jak i względem wielkości ekonomicznej gospodarstw) opłacalności zwiększania nakładów pracy i ziemi oraz brak zróżnicowania krańcowej rentowności nakładów kapitału. WSTĘP Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej oraz liberalizacja wymiany handlowej wymuszają wzrost i rozwój gospodarstw rolnych, co sprzyja powiększeniu ich produktywności i efektywności jako warunków utrzymania i poprawy pozycji konkurencyjnej. Pod pojęciem wzrostu rozumiana jest zmiana skali produkcji, ponoszonych nakładów czynników produkcji gospodarstwa, rozwój natomiast oznacza tu zmianę struktury tych nakładów. W opracowaniu uwagę zwrócono na endogeniczne i egzogeniczne bariery wzrostu i rozwoju gospodarstw rolnych w poszczególnych makroregionach kraju. Realizując cel sięgnięto do wyników analiz dochodowości materialnych czynników produkcji prowadzonych w IERiGŻ-PIB od 2005 r. Użyta metoda pozwala ustalać krańcowe (marginalne) dochodowości¹ nakładów materialnych czynników produkcji – pracy, ziemi i kapitału, a na ich podstawie obliczana jest rentowność (opłacalność) zwiększania nakładów poszczególnych ¹ Artykuł przygotowany wykorzystując dane zgromadzone w trakcie pracy nad publikacją [Czekaj – 2008] realizowaną w Programie Wieloletnim IERiGŻ-PIB w temacie „Polskie gospodarstwa rolnicze w pierwszych latach członkostwa” w zadaniu „Sytuacja ekonomiczna i aktywność gospodarcza różnych grup polskich gospodarstw rolniczych”. czynników produkcji. Nieopłacalność jest zdaniem autorów główną barierą ograniczającą możliwość wzrostu i rozwoju gospodarstw rolnych. METODYKA Analizę dochodowości nakładów materialnych czynników produkcji przeprowadzono na podstawie danych pochodzących z indywidualnych gospodarstw rolnych prowadzących rachunkowość rolną w systemie Polskiego FADN. Analizę przeprowadzono dla materiałów empirycznych dotyczących 2006 r. W celu identyfikacji zróżnicowania regionalnego krańcowych dochodowości oraz barier wzrostu i rozwoju gospodarstw rolnych, oszacowano cztery równania regresji, osobno dla każdej z grup gospodarstw funkcjonujących w jednym z czterech makroregionów FADN. Rysunek 1 przedstawia rozmieszczenie makroregionów Polskiego FADN. Wykorzystane dane z gospodarstw nie były ważone, zatem wyniki nie będą uogólniane na pole obserwacji Polskiego FADN – wnioski będą dotyczyć analizowanych gospodarstw. Rysunek 1. Podział terytorium Polski na makroregiony wg Polskiego FADN Źródło: opracowanie własne na podstawie http://europa.eu.int/comm/agriculture/rica/regioncodes_en.cfm?Code=country=POL. Legenda: 785 – Pomorze i Mazury 790 – Wielkopolska i Śląsk 795 – Mazowsze i Podlasie 800 – Małopolska i Pogórze W użytej metodzie analiza dochodowości krańcowych jest przeprowadzana za pomocą oszacowanych równań regresji, w których za zmienną objaśniającą przyjęto dochód brutto z czynników produkcji (oznaczany w równaniach symbolem $Y^*$). Zmienna ta obliczana jest jako suma dochodu z indywidualnego gospodarstwa rolnego (ustalonego według metodyki stosowanej w systemie Polskiego FADN), kosztów opłaty zewnętrznych czynników produkcji (wynagrodzenia pracy najemnej\(^2\), czynszu dzierżawnego oraz odsetek od kredytów i pożyczek) oraz wartości odpisów amortyzacyjnych. Tak wyspecyfikowana zmienna jest co do wartości zbliżona do innej kategorii wynikowej ustalonej w systemie Polski FADN - wartości dodanej brutto. Przyjęty do rozważań dochód z materialnych czynników produkcji --- \(^2\) W analizie wykorzystywana jest koncepcja funkcji produkcji, w której marginalne przyrosty nazywane są krańcowymi produktywnościami czynników produkcji. Zmienną efektu nie jest jednak ilość (czy wartość) produkcji, lecz dochód z materialnych czynników produkcji brutto. Przyjęto zatem te przyrosty nazywać dochodowościami. \(^3\) Stosując nazwy zmiennych z Polskiego FADN dochód z materialnych czynników produkcji brutto można zapisać jako sumę: $Y = SE420+SE360+SE365$ \(^4\) Uwzględniono jedynie wydatki na opłatę pracy obcej ewidencjonowane w rachunkowości FADN, nie uwzględniono innych kosztów związanych z zatrudnieniem pracowników najemnych, takich jak koszt zakwaterowania czy wyżywienia ponoszony przez niektóre gospodarstwa rolne. brutto różni się od wartości dodanej brutto kwotą dopłat i podatków związanych z inwestycjami. Klein [1965] uważa, że „dla agregatu przedsiębiorstw w gospodarce narodowej produkt mierzony jest zwykle jako wartość dodana, tj. jako wartość produkcji globalnej pomniejszonej o wartość produktów pośrednich zużytych w procesie produkcji”. Zatem przyjęcie przez autorów miary zbliżonej do wartości dodanej brutto (dokładnie dochodu z materialnych czynników produkcji brutto) jest dopuszczalne. Zmienne objaśniające w szacowanych równaniach regresji to: nakłady pracy – oznaczane symbolem L – wyrażone w jednostkach AWU (ang. Annual Work Unit); powierzchnia użytków rolnych gospodarstwa (własnych i dzierżawionych) w hektarach (oznaczana symbolem A)\(^5\); średnia wartość zaangażowanego kapitału (zwierząt, upraw trwałych, urządzeń melioracyjnych, budynków, maszyn i urządzeń oraz kapitału obrotowego) wyrażona w tysiącach złotych (oznaczana symbolem K). Błąd losowy estymacji równań regresji oznaczono symbolem \(e\). W estymacji równań regresji wykorzystana ważona metodę najmniejszych kwadratów [Borkowski i in. 2006, Gruszczyński 2006, Kufel 2004]. Obliczenia dokonano za pomocą arkusza kalkulacyjnego MS Excel i pakietu ekonometrycznego GRETL\(^6\). Założono, że gospodarstwa w poszczególnych makroregionach charakteryzują się tą samą technologią produkcji, którą można opisać potęgową postacią funkcji produkcji Cobb-Douglasa, która odzwierciedla zależność efektu procesu produkcyjnego od nakładów czynników produkcji [Gruszczyński, Podgór ska 2006, Woś, Gruda 1996, Pawłowski 1966, Klein 1965]. Oszacowane funkcje, choć odnoszą się do mikroekonomicznych zależności pomiędzy nakładami a efektem, nie reprezentują funkcji produkcji poszczególnych gospodarstw, ale całych ich grup. Sa to zatem zagregowane funkcje produkcji. W analizie funkcji produkcji istotne jest zmierzenie zmiennej zależnej, jak i niezależnych w tych samych kategoriach, zasobu lub strumienia (przepływu). W przyjętej metodzie zmienna zależna – dochód z materialnych czynników produkcji brutto, jest wyrażony jako strumień. Bezdiskusyjne jest określenie nakładu pracy jako strumienia. Nakłady pracy wyrażono w rocznych jednostkach pracy (AWU). Wielkość AWU obliczana jest przecież jako suma godzin przepracowanych faktycznie w ciągu roku przez osoby zaangażowane w pracę w gospodarstwie (zarówno rolnika i jego rodzinę, jak i pracowników naiemnych). Czynnik ziemi wyrażony w hektarach użytków rolnych jest zdefiniowany jako zasób, podobnie czynnik kapitału wyrażony zmienną wartości średniorocznego kapitału pracującego (SE510). Odwołując się do cytowanej pracy Kleina [1965], który pisze, że „aby zmienne zasobu były znaczącymi czynnikami nakładów, zakładamy implicitie stałą stopę wykorzystania zdolności produkcyjnych”. Ponieważ w tych rozważaniach składniki kapitału --- \(^5\) We wszystkich analizach przyjęto za nakłady ziemi w gospodarstwach typu rolniczego „uprawy ogrodnicze” powierzchnię upraw ogrodniczych, natomiast w gospodarstwach typu rolniczego „uprawy trwałe” powierzchnię sadów, ponieważ z uprzednio przeprowadzonych analiz wynikało, że z uwagi na wymogi statystyczne te wielkości w sposób istotny wpływają na zmianę zmiennej zależnej. W pozostałych typach gospodarstw nakłady ziemi stanowią ogólną powierzchnię użytków rolnych. \(^6\) GRETL – *Gnu Regression Econometrics Time-Series Library* jest programem autorstwa A. Cottrell z Wydziału Ekonomii Uniwersytetu Wake Forest w USA. GRETL należy do oprogramowania Open Source na licencji GNU (*General Public License*), zatem może być w sposób bezpłatny i nieograniczony pobierany, użytkowany i modyfikowany przez użytkownika. GRETL można pobrać między innymi ze stron internetowych: www.gretl.sourceforge.net i www.kufel.torun.pl. Zastosowanie programu w analizach ekonometrycznych w polskiej literaturze opisał Kufel [2004]. zostały zagregowane zakłada się, że stopa wykorzystania zdolności produkcyjnych jest stała. W przypadku składników majątku trwałego implikuje to przyjęcie założenia o stałej stopiie zużycia majątku. Założenie takie jest uproszczeniem, jednakże, jeżeli weźmiemy pod uwagę fakt, że odpisy amortyzacyjne ewidencjonowane w rachunkowości rolniej mają charakter szacunkowy, to można uznać takie założenie za dopuszczalne. W przypadku czynnika ziemi, przy założeniu, że użytkowana ziemia jest utrzymywana w dobrej kulturze rolnej, nie powinnio się mówić o jej zużyciu, jak w przypadku np. maszyn i urządzeń. Przyjęto więc założenie, że wykorzystanie zdolności produkcyjnych jest stałe zarówno w przypadku kapitału, jak i ziemi, przy czym jego stopień nie został sprecyzowany\(^7\). W dalszej części pracy Klein [1965] stwierdza, że „*dla gospodarki jako całości – jeżeli granice kraju są ustalone – ziemia stanowi stały czynnik produkcji*” i tym faktem tłumaczy pomijanie owej zmiennej w większości prac. W zastosowanej przez autorów metodzie analizy zdecydowano się uwzględnić czynnik ziemi w równaniu regresji z uwagi na specyfikę działalności rolniczej, nierozwalnie związanej z ziemią. Dodatkowo takie postępowanie – zdaniem autorów – czyni analizę bardziej interesującą, ponieważ możliwe jest ustalenie krańcowych dochodowości tego czynnika produkcji. Istnieją jeszcze inne postaci analityczne funkcji, którymi można opisać regresję dochodu z czynników produkcji względem nakładów tychże czynników. Przyjęta postać potęgowa jest jednak kompromisem pomiędzy jakością dopasowania a możliwościami interpretacji. Oszacowane modele regresji charakteryzowały się dobrym dopasowaniem do danych empirycznych, o czym świadczą wartości współczynników determinacji ($R^2$)\(^8\) na poziomie od około 0,63 do około 0,81, co oznacza, że za pomocą trzech zmiennych objaśniających użytych w modelowaniu wyjaśniono wariancję dochodu w około 60–80% (w zależności od regionu), natomiast pozostałą, niewyjaśnioną zmienność należy przypisać zmiennym nieuwzględnionym w modelowaniu (np. wyrażających jakość zarządzania) oraz wydarzeniom losowym. Jednocześnie oszacowane modele charakteryzowały wysokie wartości standardowych błędów estymacji (na poziomie średniej wartości zmiennej zależnej). Nie jest to błędne, ponieważ modele nie mają funkcji prognostycznej, lecz są szacowane w celu ustalenia relacji ilościowych pomiędzy nakładami a efektem. Oszacowane modele posłużyły do analizy merytorycznej, w której główny nacisk położono na analizę krańcowych dochodowości poszczególnych czynników produkcji dla grup gospodarstw według wielkości ekonomicznej przy użyciu równań regresji oszacowanych dla grup gospodarstw według regionów. Przyjęto, że nakłady takiego modelowego gospodarstwa równe są średnim wielkościom nakładów w danej grupie wielkości ekonomicznej. --- \(^7\) Przyjęcie założenia, że stopa wykorzystania zdolności produkcyjnych jest stała i wynosi np. $h$ oznacza, że w procesie produkcyjnym używana jest określona część (równa np. $h \cdot K$) czynnika produkcji (w tym przypadku kapitału). Dla oszacowań współczynników elastyczności funkcji regresji nie ma to znaczenia, gdyż pomnożenie wektora wartości $i$-tej zmiennej w równaniu regresji przez stałą (np. $h$) nie powoduje zmian wartości oszacowanych parametrów funkcji (elastyczności) z wyjątkiem stałej w równaniu, której wartość nie podlega w prezentowanych rozważaniach interpretacji. \(^8\) W wypadku szacowania funkcji potęgowej przez jej obustronne zlogarytmowanie i sprowadzenie w ten sposób do postaci liniowej należy pamiętać, że współczynnik determinacji podawany przez program komputerowy dotyczy modelu dla logarytmów. Stwierdzenie stopnia wyjaśnienia wariancji zmiennej zależnej zmiennością zmiennych niezależnych w modelu potęgowym wymaga obliczenia współczynnika z definicji, np. ze wzoru: [Greene 2003]: $R^2 = 1 - \frac{\sum_{i=1}^{n} \hat{y}_i^2}{\sum_{i=1}^{n} (y_i - \bar{y})^2}$. Krańcowe (marginalne) przyrosty dochodu z czynników produkcji obliczono zgodnie z wzorami ogólnymi dla funkcji potegowej [por. Krzysztofiak 1978, Borkowski i in. 2004]. Odnosząc dochodowości marginalne do przeciętnych jednostkowych kosztów opłaty zewnętrznych czynników produkcji ponoszonych przez analizowane gospodarstwa, dokonano rachunku rentowności ich nakładów. W celu ustalenia rentowności poszczególnych czynników produkcji nawiązano do tej proporcji i posłużyono się w przeprowadzonych analizach następującą zależnością: $$E_i = \frac{\Delta Y_i - jK_i}{jK_i}$$ gdzie: - $E_i$ – efektywność inwestycji w $i$-ty czynnik produkcji ($i = L, A \text{ lub } K$), - $\Delta Y_i$ – krańcowy przyrost dochodu ze zwiększenia $i$-tego czynnika produkcji, - $jK_i$ – jednostkowy koszt $i$-tego czynnika produkcji. W przypadku nakładów pracy analizowano krańcową dochodowość 1 roboczogodziny (rbg) oraz koszt opłaty 1 rbg pracy obcej. W obliczeniach od krańcowego przyrostu dochodu z czynników produkcji odjęto jednostkowy koszt opłaty pracy najemnej i następnie obliczoną wielkość odniesiono do tego kosztu. Analiza rentowności wydatków poniesionych na zwiększenie zasobów ziemi została przeprowadzona dla przypadku dzierżawy. W pierwszym wariancie za koszt jednostkowy dzierżawy przyjęto faktycznie ponoszone, przeciętne koszty dzierżawy użytków rolnych w analizowanych gospodarstwach. Uznano, że w celu ustalenia dochodowości nakładów zakupionej ziemi, należy przyrzyć dochodu z czynników produkcji skorygować o koszt dzierżawy dodatkowego 1 ha. Dochód z czynników produkcji zawiera bowiem tę opłatę i w przypadku zakupu ziemi, wartość marginalna dochodu byłaby sztucznie zawyżana o koszt opłaty czynszu dzierżawnego. Tę skorygowaną marginalną wartość dochodu z czynników produkcji podzielono przez koszt zakupu 1 ha ziemi. W przypadku oceny rentowności nakładów kapitału zaangażowanego do produkcji (kapitału pracującego), najpierw ustalono przeciętne oprocentowanie kapitału obcego w gospodarstwach, odnosząc wykazywane w rachunkowości rolnej koszty splaty kredytów i pożyczek do oszacowanej wartości obcego kapitału pracującego. Tę ostatnią wielkość obliczono przy założeniu, że struktura własności kapitału pracującego jest tózsma ze strukturą własności kapitału ogółem. Podobną metodę szacowania równań regresji dochodowych (w których zmienną zależną jest kategoria dochodowa) zastosował Niezgoda [2009]. Jednakże inaczej zdefiniował on zmienną objaśniającą wpływ kapitału. Wyróżni go mianowicie jako koszty produkcji (SE270)\(^9\), a za zmienną zależną (efekt) przyjął wartość dodaną netto. Zdaniem autorów w tym podejściu podwójnie uwzględniono wpływ nakładów czynników pracy i ziemi. Informacja ta została uwzględniona w zmiennych „nakłady pracy ludzkiej w rbh (SE011)”\(^{10}\) i „powierzchnia użytków rolnych w ha (SE025)”, oraz w postaci opłaty pracy najemnej i czynszów za dzierżawę. --- \(^9\) Zmienna SE270 wg metodyki Polskiego FADN wyraża wartość kosztów ogółem, na którą składają się koszty bezpośrednie, ogólnogospodarcze, amortyzacja i koszt czynników zewnętrznych. \(^{10}\) Zmienna SE011 wg metodyki Polskiego FADN określa całkowite nakłady pracy wyrażone w godzinach, wyraża zatem nakłady pracy własnej (nieopłaconej) oraz najemnej (opłaconej). \(^{11}\) Zmienna SE025 wg metodyki Polskiego FADN wyraża całkowitą powierzchnię użytków rolnych (własnych i dzierżawionych) gospodarstwa. wioną ziemię, zawartych w kosztach czynników zewnętrznych (SE365), będących składową kosztów ogółem (SE270), którą to zmienną autor wyraził nakłady kapitału\textsuperscript{12}. Jako uzupełnienie analizy dochodowości materialnych czynników produkcji w artykule podano stope reprodukcji majątku trwałego\textsuperscript{13}, której wartości świadczą o tym, czy w grupach gospodarstw wydzielonych według klas wielkości ekonomicznej występuje prosta, ujemna czy rozszerzona reprodukcja majątku. **RENTOWNOŚĆ MATERIALNYCH CZYNNIKÓW PRODUKCJI W MAKROREGIONACH** Równanie regresji dochodu z materialnych czynników brutto względem nakładów pracy, ziemi i kapitału dla gospodarstw regionu Pomorze i Mazury oszacowano na podstawie 1532 obserwacji. Analiza współczynników elastyczności – parametrów równania: \[ Y = 1,096 \cdot L^{0.291} \cdot A^{0.406} \cdot K^{0.462} \cdot E \quad (R^2 = 0.81), \] informuje, że w analizowanych gospodarstwach przyrost nakładu pracy o 1% powodował przeciętnie wzrost dochodu o 0,29%. Wzrost zaangażowania kapitału o 1% lub ziemi o 1%, skutkował zwiększeniem dochodu odpowiednio o 0,41 i 0,46%. Na podstawie oszacowanego równania regresji oraz równań dochodowości krańcowych obliczono wskaźniki rentowności pracy dla przeciętnych gospodarstw w sześciu grupach wielkości ekonomicznej\textsuperscript{14}, które dla gospodarstw regionu Pomorze i Mazury zamieszczono w tabeli 1. Z ustaleń wskaźników rentowności wynika, że rentowność pracy jest ujemna w gospodarstwach poniżej 16 ESU. Oznacza to, że kierownik gospodarstwa zwiększając zatrudnienie w gospodarstwie, np. o 1 roboczogodzinę pracy najemnej otrzymywał przyrost dochodu mniejszy od kosztu opłaty tej pracy. Jedynie gospodarstwa przekraczające wielkość ekonomiczną 16 ESU cechowało dodatnia rentowność pracy, świadcząca o tym, że zwiększanie zatrudnienia było w tych gospodarstwach uzasadnione ekonomicznie, gdyż krańcowa dochodowość pracy przewyższała jednostkowe koszty pracy najemnej. Rentowność nakładów ziemi była dodatnia we wszystkich analizowanych grupach wielkości ekonomicznej i wykazywała tendencję malejącą wraz ze wzrostem wielkości ekonomicznej. Jednakże w świetle posiadanych informacji dotyczących krańcowych produktywności oszacowanych z równań regresji oraz czynszów dzierżawnych należy stwierdzić, \textsuperscript{12} Ponadto, wspomniany autor dokonuje analizy modeli regresji oszacowanych powołując się na istotność statystyczną współczynników korelacji wielokrojnej wskazującej na dobre dopasowanie modelu funkcji. Pytanie czy wartość współczynnika korelacji \( R = 0.2759 \) choć istotnie różna od zera, wskazuje na dobre dopasowanie funkcji regresji. Przypominamy, że powszechnie stosowaną (choć nie pozbawioną wad) miara dopasowania w ocenie jakości regresji jest współczynnik determinacji \( R^2 \). Współczynnik determinacji jest kwadratem współczynnika korelacji wielokrojnej \( R \). Zatem jakość dopasowania oszacowanych przez Niezgoda modeli, rozpatrywana pod względem wyjaśnionej zmienności zmiennej zależnej przyjmuń w analizie zmiennymi niezależnymi w przypadku 4 z 6 modeli jest niższa od 20%, dla modelu dla gospodarstw od 40 do 100 ESU wynosi ok. 27%, a dla gospodarstw powyżej 100 ESU ok. 55% i ten ostatni wynik można uznać za zadowalający. Warto nadmienić, że autor podaje najprawdopodobniej współczynniki korelacji nie dla szacowanych modeli (potęgowych, typu Cobb-Douglasa), ale dla liniowych ich transformacji, zatem podane przez niego współczynniki dotyczą nie zmiennych, lecz ich logarytmów. \textsuperscript{13} Relacja inwestycji netto do wartości aktywów trwałych (bez ziemi) wyrażona w %. \textsuperscript{14} Szczegółowe wyniki, prezentujące przeciętne i krańcowe dochodowości analizowanych czynników oraz ustalone stopy substytucji można odnaleźć w pracy Czekaja [2008]. W artykule zaprezentowano jedynie obliczone wskaźniki rentowności nakładów poszczególnych czynników. Tabela 1. Rentowność materialnych czynników produkcji w gospodarstwach makroregionu Pomorze i Mazury w 2006 r. | Wyszczególnienie | Wielkości w grupie [ESU] | |----------------------------------|--------------------------| | | ogółem | 2-4 | 4-8 | 8-16 | 16-40 | 40-100 | ≥100 | | Liczba gospodarstw | 1532 | 76 | 238 | 454 | 549 | 186 | 29 | | Rentowność pracy [%] | 15 | -44 | -34 | -7 | 32 | 96 | 74 | | Rentowność ziemi [%] | 791 | 1054 | 1095 | 1039 | 855 | 701 | 684 | | Rentowność kapitału [%] | 9 | 9 | 8 | 9 | 9 | 10 | 13 | | Stopa reprodukcji środków trwałych [%] | 5 | -4 | -4 | 1 | 5 | 9 | 7 | Inwestycje netto/aktywa trwałe (bez ziemi) Źródło: obliczenia własne na podstawie danych Polskiego FADN. że w każdej z analizowanych grup rentowności te były bardzo wysokie. Należy przypomnieć, że prezentowane wyniki dotyczą dzierżawy. Tak wysokie (rzędu kilkuset procent) rentowności wynikają z bardzo niskich czynszów płaconych przez rolników za dzierżawioną ziemię (w analizowanych gospodarstwach było to przeciętnie ok. 96 zł za 1 ha użytków rolnych). Tak niski czynsz nie odzwierciedla faktycznej wartości ziemi, a może być spowodowany tym, że umowy dzierżawy mają charakter wieloletni i zostały zawarte przed zmianą sytuacji na rynku ziemi (przed objęciem rolników wsparciem dochodowym pod postacią płatności bezpośrednich). Trzeba zaznaczyć, że tak wysokie rentowności świadczą o braku równowagi na rynku ziemi (czynsze dzierżawne nie odzwierciedlają wartości ziemi). Ponadto, zdaniem autorów, stan ten tłumaczy bardzo niski obrót ziemią rolniczą. Wynika on z tego, że uzyskiwane dzięki dopłatom dodatkowe dochody skutecznie ograniczają skłonność do wydzierżawiania, a tym bardziej sprzedaży ziemi. Przeciętna rentowność nakładu kapitału nie różniła się znacznie w analizowanych grupach wielkości ekonomicznej i mieściła się od około 8 do około 10%, z wyjątkiem gospodarstw największych ekonomicznie, w których przekraczała 13%. Również analiza stopy reprodukcji majątku trwałego prowadzi do podobnych wniosków. Przeciętnie gospodarstwa położone w regionie Pomorze i Mazury charakteryzują się reprodukcją rozszerzoną. Jednakże, jeśli weźmie się pod uwagę zróżnicowanie gospodarstw według klas wielkości ekonomicznej, wówczas należy stwierdzić, że ujemną reprodukcją charakteryzują się gospodarstwa najmniejsze (do 8 ESU), natomiast rozszerzoną – duże ekonomicznie (16 ESU i więcej). Zgodnie z powyższymi ustaleniami można stwierdzić, że negatywnie na możliwości wzrostu i rozwoju indywidualnych gospodarstw rolnych w regionie Pomorze i Mazury wpływały przede wszystkim: ujemna dochodowość pracy w gospodarstwach małych ekonomicznie oraz niska podaż ziemi. Kolejnym analizowanym regionem był region Wielkopolska i Śląsk. Analizę przeprowadzono dla 3901 gospodarstw. Zależność dochodu od nakładów czynników produkcji opisano oszacowanym równaniem regresji: \( Y = 0.96 \cdot L^{0.422} \cdot A^{0.263} \cdot K^{0.605} \cdot E \) (\( R^2 = 0.65 \)). Elastyczności tego równania informują, że wzrost nakładów pracy, ziemi lub kapitału o 1% powodował wzrost odpowiednio o 0,43 lub o 0,26%, lub o 0,61%. Zmniejszenie nakładów powodowało analogiczne zmniejszenie dochodu. Następnie obliczono krancowe dochodowości nakładów trzech analizowanych czynników produkcji i porównując otrzymane wielkości z przeciętnymi kosztami najmu pracy, czynszu dzierżawnego i odsetek od kredytów, ustalono przeciętne rentowności nakładów. Tabela 2. Rentowność materialnych czynników produkcji w gospodarstwach makroregionu Wielkopolska i Śląsk w 2006 r. | Wyszczególnienie | Wielkości w grupie [ESU] | |----------------------------------|-------------------------| | | ogółem | 2-4 | 4-8 | 8-16 | 16-40 | 40-100 | ≥100 | | Liczba gospodarstw | 3901 | 195 | 466 | 939 | 1641 | 572 | 88 | | Rentowność pracy [%] | 69 | -11 | -2 | 33 | 92 | 163 | 177 | | Rentowność ziemi [%] | 305 | 186 | 293 | 323 | 321 | 301 | 440 | | Rentowność kapitału [%] | 11 | 8 | 10 | 13 | 11 | 11 | 17 | | Stopa reprodukcji środków trwałych [%] | | | | | | | | | inwestycje netto/aktywa trwałe (bez ziemi) | 5 | -7 | -4 | 0 | 5 | 5 | | Źródło: jak w tab. 1. W gospodarstwach położonych w regionie Wielkopolska i Śląsk zwiększanie nakładów pracy było zasadne w gospodarstwach powyżej 8 ESU, a na granicy opłacalności, jeżeli chodzi o powiększanie nakładów pracy, były gospodarstwa od 4 do 8 ESU. Rentowność ziemi ustalona na podstawie oszacowanego równania regresji oraz danych o przeciętnych czynszach dzierżawnych była znacznie niższa niż w przypadku gospodarstw położonych w regionie Pomorze i Mazury. Wynikało to zarówno z niższej krańcowej dochodowości tego czynnika produkcji, ale również z dwukrotnie wyższego przeciętnego czynszu dzierżawnego płaconego przez gospodarstwa z regionu Wielkopolska i Śląsk – przeciętnie około 190 zł za ha. Krańcowe dochodowości tego czynnika produkcji w większości grup gospodarstw w tym regionie wynosiły natomiast od około 700 do około 800 zł (z wyjątkiem gospodarstw największych, w których wynosiła ona około 970 zł za ha). Jeżeli przyjmiemy, że przeciętna wysokość dopłat wynosiła około 500 zł, to oznacza, że w większości grup gospodarstw dzierżawa była opłacalna jedynie dzięki dopłatom. Przeciętny poziom obliczonej rentowności kapitału, który wynosił około 11%, nawet w najmniejszych gospodarstwach, w których średnio osiągał około 8%, należy również uznać za wysoki. Pomimo ustalonej wysokiej krańcowej rentowności kapitału we wszystkich grupach klas wielkości ekonomicznej stwierdzono na podstawie analizy stopy reprodukcji środków trwałych, że rozszerzoną reprodukcją charakteryzowały się gospodarstwa duże ekonomicznie (powyżej 16 ESU), natomiast ujemną reprodukcją gospodarstwa pozostałych grup wielkości ekonomicznej. Następną analizowaną grupą gospodarstw były gospodarstwa położone w regionie Mazowsze i Podlasie. Równanie regresji dochodu z materialnych czynników produkcji brutto względem nakładów pracy, ziemi i kapitału miało następującą postać: \[ Y = 0.655 \cdot L^{0.451} \cdot A^{0.233} \cdot K^{0.622} \cdot \varepsilon \quad (R^2 = 0.63) \] Wynika z niego, że gospodarstwa powiększając nakłady pracy o 1% mogły liczyć przeciętnie na wzrost dochodu przeciętnie o 0,45%, zwiększenie powierzchni o 1% mogło przynieść wzrost dochodu o 0,23%, natomiast powiększenie kapitału o 1% skutkowało przeciętnie wzrostem dochodu o 0,62%. Na podstawie tego równania regresji ustalono krańcowe dochodowości nakładów poszczególnych materialnych czynników produkcji. Następnie porównano je z przeciętnymi kosztami tych nakładów i w ten sposób ustalono wskaźniki rentowności pracy, ziemi i kapitału, które zaprezentowano w tabeli 3. Wynika z nich, że gospodarstwa najmniejsze ekonomicznie (o wielkości ekonomicznej do 8 ESU) cechowała ujemna krańcowa rentowność pracy, co świadczy o tym, że realizowały one zbyt wysokie nakłady pracy przy danej skali produkcji. Wysoka, podobnie jak w gospodarstwach innych analizowanych regionów, była krańcowa rentowność ziemi, która wynosiła przeciętnie około 400%. Obliczone krańcowe dochodowości ziemi wielokrotnie przekraczały przeciętny koszt dzierżawy płacony przez analizowane gospodarstwa. Krańcowa rentowność kapitału była zbliżona we wszystkich analizowanych grupach wielkości i wynosiła około 10%, co należy uznać za wysoki poziom rentowności. Podobnie jak w przypadku gospodarstw położonych w regionie Pomorze i Mazury, reprodukcja majątku trwałego była ujemna w gospodarstwach o wielkości do 8 ESU, natomiast gospodarstwa większe charakteryzowały się rozszerzoną reprodukcją. Na tej podstawie stwierdzono, że kierownicy gospodarstw powyżej 8 ESU wiążą swoją przyszłość z gospodarstwem rolnym, ponieważ w przeciwnym razie nie odtwarzaliby majątku. Jest to uzasadnione, ponieważ gospodarstwa większe niż 8 ESU charakteryzowały dodatnia krańcową rentowność pracy oraz nakładów pozostałych czynników produkcji, co świadczy o tym, że mają one możliwości wzrostu i rozwoju. Tabela 3. Rentowność materialnych czynników produkcji w gospodarstwach makroregionu Mazowsze i Podlasie w 2006 r. | Wyszczególnienie | Wielkości w grupie [ESU] | |------------------|-------------------------| | | ogółem | 2-4 | 4-8 | 8-16 | 16-40 | 40-100 | ≥100 | | Liczba gospodarstw | 4888 | 509 | 1268 | 1684 | 1159 | 239 | 29 | | Rentowność pracy [%] | 37 | -24 | -4 | 32 | 92 | 107 | 166 | | Rentowność ziemi [%] | 405 | 508 | 484 | 487 | 405 | 346 | 998 | | Rentowność kapitału [%] | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 12 | | Stopa reprodukcji środków trwałych [%] inwestycje netto/aktywa trwałe (bez ziemi) | 5 | -5 | 0 | 3 | 8 | 10 | 14 | Źródło: jak w tab. 1. Ostatnią analizowaną grupą gospodarstw były gospodarstwa położone w regionie Małopolska i Pogórze. Oszacowano dla niej następujące równanie regresji: \[ Y = 0,475 \cdot L^{0,342} \cdot A^{0,132} \cdot K^{0,725} \cdot \varepsilon \quad (R^2 = 0,69). \] Wynika z niego, że przeciętnie gospodarstwo położone w tym regionie powiększając nakłady pracy, ziemi lub kapitału o 1% mogło liczyć na wzrost dochodu odpowiednio o 0,54, 0,13 lub 0,73%. W gospodarstwach tych, w stosunku do gospodarstw z pozostałych regionów, obserwowana była najniższa elastyczność dochodu względem nakładów ziemi oraz kapitału. Krańcowe rentowności obliczone dla gospodarstw położonych w regionie Małopolska i Pogórze zamieszczone w tabeli 4\(^{15}\). Wynika z nich, że ujemną rentownością nakładów pracy charakteryzowały się jedynie gospodarstwa najmniejsze (od 2 do 4 ESU). W pozostałych grupach gospodarstw zwiększenie nakładów pracy było uzasadnione ekonomicznie, ponieważ krańcowy przyrost dochodu uzyskany ze zwiększenia nakładów pracy był wyższy od kosztu opłaty pracy pracownika naiemnego. W porównaniu do poprzednio omawianych grup gospodarstw w ujęciu regionalnym w regionie Małopolska i Pogórze stwierdzono niską krańcową rentowność ziemi (niższa była jedynie w gospodarstwach położonych w regionie Wielkopolska i Śląsk). Krańcowa rentowność nakładów kapitału była zbliżona we wszystkich grupach wielkości ekonomicznej i wynosiła ok. 12%, nieznacznie wyższa była w największych analizowanych gospodarstwach (od 40 do 100 ESU). Mimo, że krańcowa rentowność nie była zróżnicowana pomiędzy klasami wielkości gospodarstw, to gospodarstwa małe ekonomicz- --- \(^{15}\) Z uwagi na niską liczebność w klasie wielkości ekonomicznej 100 i więcej ESU wyniki dla tej grupy nie mogą być opublikowane. nie charakteryzowała ujemna reprodukcja majątku trwałego (w przypadku gospodarstw położonych w regionie Małopolska i Pogórze były to gospodarstwa o wielkości ekonomicznej od 2 do 8 ESU). W pozostałych trzech grupach (tzn. w gospodarstwach o wielkości 8-16, 16-40 i 40-100 ESU) następowała rozszerzona reprodukcja majątku trwałego, co wynika z zawartych w tabeli 4 wartości stóp reprodukcji. Tabela 4. Rentowność materialnych czynników produkcji w gospodarstwach makroregionu Małopolska i Pogórze w 2006 r. | Wyszczególnienie | Ogółem | 2-4 | 4-8 | 8-16 | 16-40 | 40-100 | ≥100 | |----------------------------------|--------|-------|-------|-------|-------|--------|------| | Liczba gospodarstw | 1429 | 281 | 445 | 397 | 234 | 65 | 7 | | Rentowność pracy [%] | 50 | -3 | 21 | 61 | 121 | 196 | - | | Rentowność ziemi [%] | 323 | 348 | 366 | 263 | 316 | 518 | - | | Rentowność kapitału [%] | 12 | 11 | 11 | 12 | 13 | 15 | - | | Stopa reprodukcji środków trwałych [%] | 3 | -5 | -1 | 2 | 6 | 8 | - | Źródło: jak w tab. 1. **WNIOSKI** Analiza dotyczy danych z jednego roku (2006), wnioski mają więc charakter wstępny. Aby je uogólnić, trzeba analizy powtórzyć i oprzeć na danych empirycznych z kilku (np. trzech) kolejnych lat. Na podstawie przeprowadzonej analizy stwierdzono, że poszczególne materialne czynniki produkcji ograniczają w różnym stopniu możliwości wzrostu i rozwoju gospodarstw rolnych różnej wielkości, które funkcjonują w poszczególnych makroregionach kraju. Tylko większe gospodarstwa (o różnej wielkości ekonomicznej w zależności od regionu) mają dodatnią marginalną rentowność nakładów wszystkich materialnych czynników produkcji (pracy, ziemi i kapitału) i mogą powiększać bez przeszkód nakłady. Jednym z rozważanych czynników ograniczających możliwość wzrostu i rozwoju gospodarstw rolnych jest praca. Stwierdzono, że granica ujemnej rentowności nakładów tego czynnika przebiega w różnych grupach wielkości ekonomicznej w makroregionach. W makroregionie Pomorze i Mazury ujemną krańcową rentowność nakładów pracy wykazywały gospodarstwa o wielkości ekonomicznej do 16 ESU. W regionach Wielkopolska i Śląsk oraz Mazowsze i Podlasie taka granicą była wielkość ekonomiczna 8 ESU. W makroregionie Małopolska i Pogórze ujemną krańcową rentowność pracy wykazywały jedynie gospodarstwa najmniejsze (2-4 ESU). Ujemną krańcową rentowność pracy można nazwać wewnętrzną barierą wzrostu i rozwoju gospodarstw rolnych. Wykazano natomiast dużą krańcową rentowność nakładów kapitału we wszystkich makroregionach i we wszystkich grupach wielkości ekonomicznej gospodarstw. Wydawać by się mogło, że dostęp do obcego kapitału nie jest czynnikiem ograniczającym wzrost i rozwój gospodarstw. Jednak z tej korzystnej sytuacji skorzystały tylko gospodarstwa większe, mniejsze zaś (w makroregionach Pomorze i Mazury oraz Wielkopolska i Śląsk o wielkości do 16 ESU, w obu pozostałych do 8 ESU) – w stopniu niezapewniającym nawet reprodukcji prostej środków trwałych. Niechęć drobnych producentów rolnych do inwestowania wynikała też zapewne z pobudek wewnętrznych. Posiadacze mniejszych gospodarstw, to w większości osoby starsze, które nie mogły w pełni wykorzystać efektów płynących z inwestycji. Przyczyna opisywanego zjawiska mogła mieć poza tym charakter bardziej prozaiczny: osoby starsze nie potrafili uzyskać kredytu, ani środków oferowanych w ramach rolniczego sektorowego programu operacyjnego (SPO). Inną przyczyną mogło być też to, że gospodarstwa małe ekonomicznie nie były głównym źródłem dochodu dla rodziny, więc poświęcano im mało starań i środków. Z danych dotyczących dochodów rodzin rolniczych, które są zbierane przez Zakład Rachunkowości Rolnej [Goraj i in. 2007] wynika bowiem, że w gospodarstwach o wielkości ekonomicznej od 2 do 4 ESU dochód z gospodarstwa stanowi ok. 40%, a w gospodarstwach od 4 do 8 ESU – około 60% dochodu rodziny rolniczej (rolniczego gospodarstwa domowego). Dla porównania, w pozostałych grupach wielkości ekonomicznej udział dochodu z gospodarstwa rolnego w dochodach rolniczego gospodarstwa domowego wynosił od około 80 do około 95%. Zwraca uwagę wyjątkowo duża krainaćna rentowność dzierżawy ziemi, co mogło być spowodowane przyjętą niewielką opłatą czynszu. Z sytuacji tej skorzystały gospodarstwa większe, o czym świadczy duży udział gruntów dzierżawionych w ogólnej powierzchni użytków rolnych. Duża część gruntów dzierżawionych pochodziła z zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych. Gospodarstwa miały umowy wieloletnie, zawarte w okresach złej koniunktury dla rolnictwa, więc stawki czynszów były niewielkie. Jest natomiast prawdopodobne, że stawki te były w wielu przypadkach dużo większe, bowiem skądinąd wiadomo, że niejednokrotnie (wbrew przepisom prawa) właściciel ziemi, nie zaś użytkownik, pobierał dopłatę bezpośrednią i dopłaty uzupełniające. W istocie więc czynsz dzierżawny wynosił nie 100-200 zł za 1 ha, a ok. 500 zł więcej. Faktyczna rentowność dzierżawy ziemi była zatem znacznie mniejsza, niż to wykazano w tym opracowaniu. Rolnicy wiedzą, że pobieranie dopłat przez właściciela ziemi jest bezprawne, więc indagowani podawali jedynie wysokość czynszu. Być może też praktyka ta była zróżnicowana regionalnie. Wysokie koszty dzierżawy i związana z tym mała jej rentowność są prawdopodobną przyczyną mniejszego udziału gruntów dzierżawionych w gospodarstwach drobniejszych, gdzie umowy mają często charakter nieformalny. Kontynuowanie prezentowanej analizy wymagałoby zatem zróżnicowania opłaty czynszu za dzierżawę ziemi, w zależności od tego, czy dopłaty pobiera właściciel czy użytkownik dzierżawionych gruntów. W związku z tym nierozumiała była niewielka średnia cena ziemi – 9290 zł za 1 ha (wg danych GUS). Przy założeniu, że przeciętny przyrost dochodu uzyskany ze zwiększenia nakładów ziemi o 1 ha użytków rolnych w analizowanych gospodarstwach wynosił około 800 zł, to cena ta nie była barierą wzrostu gospodarstw, ponieważ zakup powinien zwrócić się po około 12 latach\(^{16}\). Nie można więc stwierdzić, że jest to okres nadmiernie długi w porównaniu z cyklem życia gospodarstw rolnego. Bariery związane z ziemią, jako czynnikiem wzrostu i rozwoju gospodarstw mają zatem charakter zewnętrzny, a ściślej instytucjonalny. Chodzi przede wszystkim o stopień formalizacji umów dzierżawnych i okres, na jaki są zawierane. Na podstawie przedstawionych wyników analiz dotyczących krańcowych rentowności materialnych czynników produkcji powstaje pytanie: czy gospodarstwa mniejsze substytuowały pracę rolników i ich rodzin nakładami ziemi i kapitału. Małe gospodarstwa substytuowały po prostu oba te czynniki nakładami pracy własnej, nie licząc się z jej rentownością, bowiem dysponowały nadmiernymi zasobami pracy własnej. Z tego też powodu nie zatrudniały pracowników najemnych, bo przyniosło to stratę. Większe gospodarstwa nato- \(^{16}\) Dodatkowo należy zastrzec, że wniosek ten jest słuszny przy założeniu niezmienności polityki (istnienia płatności bezpośrednich w obecnej formie) oraz porównywalnych warunkach agro-klimatycznych i koniunkturze w rolnictwie. miast wykorzystywały w pełni własne zasoby pracy, a dodatkowo rentowność nakładów tego czynnika produkcji pozwalała im na zatrudnianie sezonowych pracowników najemnych. Dodatnia rentowność wynikała z tego, że dodatkowy nakład pracy najemnej powodował przyrost dochodu gospodarstwa, a opłata pracy własnej była większa od opłaty pracy świadczonej przez pracowników najemnych. Nasuwa się ponadto wniosek natury metodycznej. W następnych analizach należy rozważyć modyfikację zestawu zmiennych objaśniających i zmiennej objaśnianej. Można tego dokonać na dwa sposoby. Po pierwsze, ograniczając nakłady kapitału do nakładów kapitału trwałego, by zastosować wartość dodaną jako zmienna zależna. Można też zmienną zależną wyrazić jako całkowitą wartość produkcji gospodarstwa rolnego. LITERATURA Borkowski B., Dudek H., Szczęsny W. 2006: Ekonometria – wybrane zagadnienia. PWN, Warszawa. Czekaj T. 2008: Dochodowość materialnych czynników produkcji w gospodarstwach indywidualnych w 2006 roku. Raport nr 108, PW IERiGŻ-PIB, Warszawa. Goraj L., Plonka R., Zmarzliowski K. 2007: Poziom i struktura dochodów rodzin z gospodarstw rolnych prowadzących rachunkowość w 2006 roku. Zakład Rachunkowości Rolnej IERiGŻ-PIB, Warszawa. Greene W.H. 2003: Econometric Analysis (5th ed.). Prentice Hall, New Jersey. Gruszczyniński M, Podgórski M. (red.) 2006: Ekonometria. SGH, Warszawa. http://europa.eu.int/comm/agriculture/rica/regioncodes_en.cfm?CodeCountry=POL Klein L.R. 1965: Wstęp do ekonometrii. PWE, Warszawa. Krzysztofiak M. (red.) 1978: Ekonometria. PWE, Warszawa. Kufel T. 2004: Ekonometria. Rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem programu GRETL. PWN, Warszawa. Nieczoda D. 2009: Zróżnicowanie dochodu gospodarstw rolnych. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej. nr 1. Pawlowski Z. 1966: Ekonometria. PWN, Warszawa. Woś A., Gruda M. 1996: Prognoza produkcji rolniej do roku 2020, IERiGŻ, Warszawa, s. 17-18. Tomasz Czekaj, Wojciech Jóźwiak BARRIERS OF FARMS’ GROWTH AND DEVELOPMENT IN POLISH MACROREGIONS Summary The aim of the paper is to evaluate farms’ growth and development barriers in four of the FADN regions of Poland. Results from analyses of profitability of material factors of production accomplished by production function analysis of individual farms conducting their accounting within the Polish FADN in the year 2006. Marginal incomes of three factors of production: labor, land and capital have been assessed. Then these marginal incomes were compare with unit costs of inputs of these factors setting their profitabilities of increasing each input (marginal profitabilities of each factors of production). Lack of profitabilities were assumed to be main barriers preventing possibilities of growth and development of farms. It was found out inter alia, that there was diversity (both regional and in terms of economic size of farms) of profitability of increasing labor and land inputs and absence of marginal profitability of capital input. Adres do korespondencji prof. dr hab. Wojciech Jóźwiak, mgr Tomasz Czekaj Zakład Ekonomiki Gospodarstw Rolnych, IERiGŻ – PIB w Warszawie ul. Świętokrzyska 20 00-002 Warszawa e-mail: firstname.lastname@example.org, email@example.com STATYSTYCZNA ANALIZA SUBIEKTYWNEJ OCENY DOCHODÓW GOSPODARSTW DOMOWYCH ROLNIKÓW Hanna Dudek Katedra Ekonometrii i Statystyki Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Kierownik: dr hab. Zbigniew Binderman, prof. SGGW Słowa kluczowe: dochód, gospodarstwa domowe rolników, skale ekwiwalentności, uporządkowane modele logitowe i probitowe Key words: income, farmers’ households, equivalence scales, ordered logit and probit models Synopsis. W opracowaniu podjęto temat określenia skal ekwiwalentności dla gospodarstw domowych rolników. Skale te są parametrami obliczanymi w celu ustalenia wpływu na koszty utrzymania składu demograficznego gospodarstwa. Przedstawiono wyniki oszacowań skal ekwiwalentności określonych na podstawie subiektywnej oceny dochodów gospodarstw. Ponadto, określono determinanty subiektywnej oceny dochodów gospodarstw domowych rolników. WSTĘP W badaniach dotyczących dobrobytu gospodarstw domowych coraz częściej uwzględnia się subiektywne odczucia na temat osiąganej zamożności. O jakości życia stanowi bowiem nie tylko byt materialny, ale i sposób postrzegania własnej sytuacji. W pracy dokonano statystycznej analizy subiektywnej percepcji jednego z jej aspektów, jakim są dochody. Przy porównywaniu zamożności rzadko wykorzystuje się dochody przypadające na gospodarstwo. Dochody te bowiem mają zupełnie inną wartość realną dla gospodarstw jedno i wieloosobowych. Często więc w celach porównawczych rozważa się dochody przypadające na jedną osobę. Takie podejście także budzi zastrzeżenia z uwagi na fakt nieproporcjonalnego rozkładania się wielu wydatków na poszczególnych członków gospodarstwa. Dotyczy to głównie kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania czy samochodu. Wydatki te są w pewnej części niezależne od liczby osób w gospodarstwie. Ze względu zatem na różne stałe pozycje kosztów utrzymania, poziom niezbędnych wydatków przypadających na jedną osobę w gospodarstwach wieloosobowych jest niższy niż w gospodarstwach jednoosobowych. Dlatego też w analizach porównawczych dochodów stosuje się skale ekwiwalentności. Skale te są parametrami obliczanymi w celu ustalenia wpływu na koszty utrzymania składu demograficznego gospodarstwa domowego [Szulc 2007]. Należy podkreślić, że wybór skali ekwiwalentności ma wpływ na wielkości wskaźników ubóstwa oraz mierników nierówności dochodowych. W standardowych analizach Główny Urząd Statystyczny stosuje tak zwaną oryginalną skalę OECD\(^1\), w której wagę 1 przypisuje się pierwszej osobie dorosłej w gospodarstwie domowym, wagę 0,7 każdej następnej osobie dorosłej oraz wagę 0,5 każdemu dziecku (tj. osobie do 14. roku życia). Na przykład, gospodarstwu małżeństwa z trojgiem małych dzieci odpowiada 3,2 \((1+0,7+3 \cdot 0,5)\) jednostek ekwiwalentnych. Dochody danego gospodarstwa domowego podzielone przez liczbę jednostek ekwiwalentnych nazywa się dochodami ekwiwalentnymi. Dochody te służą do porównywania zamożności gospodarstw domowych. Skale OECD nie uwzględniają w wystarczającym stopniu kwestii ekonomii skali. Zwiększenie potrzeb będących wynikiem dodatkowej osoby często nie zależy od wielkości gospodarstwa domowego. Na przykład, jeśli do gospodarstwa domowego osoby samotnej dołącza osoba dorosła, wówczas wg oryginalnej skali OECD, potrzeby gospodarstwa wzrastają o 70%. Powiększenie takiego dwuosobowego gospodarstwa o kolejną osobę dorosłą znów spowoduje ponownie zwiększenie potrzeb o 70% w stosunku do gospodarstwa domowego osoby samotnej, itd. Do skal, które uwzględniają efekt skali gospodarstw domowych zaliczyć można skalę zaproponowaną przez grupę naukowców skupionych wokół projektów LIS (ang. *Luxembourg Income Study*) określonej jako: \[ S_{LIS} = \sqrt{n} \] gdzie: - \(n\) – liczba osób w gospodarstwie domowym. Rozważając ponownie przykład gospodarstwa domowego osoby samotnej, do którego dołącza osoba dorosła, wnioskuję się, że potrzeby gospodarstwa wzrastają o 41%. Po kolejnym powiększeniu dwuosobowego gospodarstwa o osobę dorosłą, potrzeby wzrastają jedynie o 32% w stosunku do gospodarstwa domowego osoby samotnej, itd. W przypadku skali LIS zatem bezwzględny wzrost potrzeb maleje wraz z powiększaniem się gospodarstwa domowego. Przytoczone skale OECD oraz skale LIS są przykładami tzw. skal normatywnych, ustanowionych przez ekspertów na podstawie ekonomicznej analizy dotyczącej norm spożycia oraz intuicyjnych przekonań analityków proponujących dany typ skali. Podstawową ich wadą jest arbitralność, natomiast niewątpliwą zaletę stanowi prosty sposób ich wyznaczania. Innym typem skal są tzw. skale empiryczne, do określania których wykorzystuje się informacje na temat zachowań konsumpcyjnych gospodarstw domowych, ich deklaracji dochodowych lub subiektywnej oceny zamożności. W pracy podjęto próbę oszacowania takich skal metodami statystycznymi. Wykorzystano przy tym dane dotyczące subiektywnej oceny dochodów. Metoda ta nie była dotychczas stosowana w odniesieniu do gospodarstw domowych rolników w Polsce. Zagadnieniem ściśle związanym z oszacowaniem skal ekwiwalentności jest wyznaczenie czynników determinujących subiektywną ocenę zamożności. Znajomość tych czynników umożliwia analizę postrzegania własnej sytuacji dochodowej w zależności od różnorakich cech gospodarstw domowych. Reasumując, celem pracy jest wyznaczenie skal ekwiwalentności oraz określenie determinant subiektywnej oceny dochodów gospodarstw domowych rolników. --- \(^1\) Oprócz oryginalnej skali OECD wykorzystuje się tzw. zmodyfikowaną skalę, gdzie drugiej i każdej następnej osobie dorosłej w gospodarstwie domowym przypisuje się wagę 0,5, a dzieciom – 0,3. DANE EMPIRYCZNE W pracy wykorzystano dane pochodzące z badań budżetów gospodarstw domowych w 2006 roku, przeprowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny metodą rotacji całkowitej miesięcznej, o cyklu kwartalnym. Określenie „rotacja miesięczna” oznacza, że w każdym miesiącu w badaniu uczestniczyły inne gospodarstwa domowe. W tzw. miesiącu badania gospodarstwo notowało swoje przychody i rozchody w specjalnych zeszytach, zwanych książeczkami budżetowymi. „Rotacja całkowita” oznacza, że wymianie podlegały wszystkie gospodarstwa domowe uczestniczące w badaniu w danym okresie. Pojęcie „cyklu kwartalnego” odnosi się do faktu przeprowadzania dodatkowego wywiadu\(^2\) z gospodarstwami domowymi badanymi w poszczególnych miesiącach kwartału kalendarzowego na koniec kwartału [Metodyka … 1999]. W 2006 r. badaniami objęto 37 508 gospodarstw domowych, w tym 2276 gospodarstw domowych rolników, tzn. gospodarstw, w których wyłącznym lub głównym źródłem utrzymania był dochód z użytkowanego gospodarstwa indywidualnego w rolnictwie\(^3\). Dodatkowym źródłem utrzymania tych gospodarstw mogła być emerytura, renta lub inne źródło niezarobkowe, praca najemna, praca na własny rachunek, bądź wykonywanie wolnego zawodu. Oznacza to, że dochód uzyskiwany ze źródeł dodatkowych był niższy od dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa indywidualnego w rolnictwie. W kwestionariuszach stosowanych w badaniach budżetów gospodarstw domowych uwzględniono m.in. pytanie dotyczące subiektywnego postrzegania swojej sytuacji dochodowej następującej treści: „Czy z aktualnym dochodem Pan(i) gospodarstwo domowe wiąże koniec z końcem: 1 – z wielką trudnością, 2 – z trudnością, 3 – z pewną trudnością, 4 – raczej łatwo, 5 – łatwo, 6 – bardzo łatwo”. Osoba zwana „głową gospodarstwa domowego” dokonywała wyboru jednej z powyższych sześciu możliwości. W tabeli 1 przedstawiono podstawowe informacje dotyczące oceny własnych dochodów przez gospodarstwa domowe w 2006 r. Sytuację gospodarstw domowych rolników porównano z sytuacją w zbiorowości ogółu badanych 37 508 gospodarstw. Z aktualnym dochodem z wielką trudnością koniec z końcem wiązało 8,7% gospodarstw domowych rolników oraz 14,1% gospodarstw ogółem. Relatywnie lepsza sytuacja analizowanych gospodarstw w stosunku do ogółu odnosiła się także do oceny określonej jako trudna. Niemal połowa gospodarstw domowych rolników oraz nieco ponad 40% ogółu gospodarstw deklarowało, że z pewną trudnością wiązało koniec z końcem. Jako dobra swoją sytuację dochodową oceniło 20% gospodarstw rolni- --- \(^2\) Wywiad ten dotyczył m.in. wyposażenia gospodarstwa w przedmioty trwałego użytkowania oraz tzw. wydatków rzadkich występujących w danym kwartale (także poza okresem zapisów w książeczkach budżetowych). \(^3\) Budżety gospodarstw domowych w 2006 roku, GUS, Warszawa 2007. kow oraz niemal 30% gospodarstw ogółem. Bardzo łatwo lub łatwo wiązało koniecz z końcem jedynie 4% gospodarstw domowych rolników oraz 5,3% gospodarstw ogółem. METODYKA W celu analizy subiektywnej oceny dochodów gospodarstw domowych w pracy zastosowano skalę potęgową postaci: \[ S = n^e \] gdzie: \( e \in [0; 1] \). Prosta konstrukcja skali potęgowych sprawia bowiem, że skale te można wykorzystać do przybliżania innych typów skal [Buhmann i in. 1988, Kot 2000]. Parametr \( e \) nazywany jest elastycznością ekwiwalentności [Buhmann i in. 1988] lub elastycznością skali ekwiwalentności ze względu na liczbę osób w gospodarstwie [Kot 2002]. Dzieląc dochód gospodarstwa przez wartość skali w przypadku \( e = 0 \) otrzymuje się dochód gospodarstwa domowego, a w przypadku \( e = 1 \) – dochód na osobę. Zasadniczym problemem w przypadku tych skal jest dobór parametru \( e \). Może on być wybrany ad hoc, np. w skali LIS przyjęto \( e = 0,5 \) argumentując ten wybór kompromisem między skrajnymi wartościami 0 i 1 [Johnson, Smeding, Torrey 2005]. W pracy podjęto próbę oszacowania parametru elastyczności ekwiwalentności metodami ekonometrycznymi. Zakładając, że satysfakcja z osiąganego dochodu jest ciągłą zmienną ukrytą, można rozważyć model postaci [Schwarze 2003]: \[ u^* = \alpha_0 + \alpha_1 \ln y + \alpha_n \ln n + \sum_{k=1}^{K} \gamma_k s_k \] gdzie: \( u^* \) – satysfakcja z osiąganego dochodu\(^4\), \( y \) – miesięczne dochody lub całkowite wydatki gospodarstwa domowego\(^5\), \( n \) – liczba osób w gospodarstwie domowym, \( s_k \) – \( k \)-ta zmienna kontrolna\(^6\), \( k = 1, ..., K \), odnosząca się np. do cech socjodemograficznych (takich jak płeć, poziom wykształcenia, wiek, status cywilny), do miejsca zamieszkania, itp. \( \alpha_0, \alpha_1, \alpha_n, \gamma_1, \gamma_2, ..., \gamma_K \) – parametry. Ponieważ \[ \alpha_1 \ln y + \alpha_n \ln n = \ln \frac{y^{\alpha_1}}{n^{-\alpha_n}} = \alpha_1 \ln \frac{y}{n^{-\alpha_n/\alpha_1}} \] --- \(^4\) Zmienna \( u^* \) jest zmienną nieobserwowalną. Można zaobserwować jedynie poziom satysfakcji \( u \) mierzony na skali porządkowej od 1 do 6. \(^5\) W cytowanej pracy Schwarze’a zmienna \( y \) odnosi się do dochodów gospodarstwa domowego. Podejście to nie było możliwe do zastosowania w prezentowanym tu opracowaniu, bowiem w analizowanej próbie, z uwagi na sezonowość produkcji rolniczej, część gospodarstw domowych rolników w badanych miesiącach osiągała ujemne dochody rozporządzalne. Dlatego też w analizie tej zamiast miesięcznych dochodów rozważono miesięczne wydatki gospodarstwa domowego na towary i usługi konsumpcyjne. \(^6\) W badaniach socjologicznych przez zmienne kontrolne rozumie się dodatkowe pośredniczące zmienne, które objaśniają kształtowanie się analizowanego zjawiska. to elastyczność ekwiwalentności $e$ może być wyznaczona na podstawie parametrów modelu (3) w następujący sposób: $$e = \frac{\alpha_n}{\alpha_1}$$ \hspace{1cm} (5) Poniżej przedstawiono metodę estymacji parametrów modelu (3). Do estymacji parametrów modelu wykorzystano metody wielomianowych modeli kategorii uporządkowanych [Gruszczyński 2002]. Ogólna postać tych modeli jest następująca: $$u^*_i = x_i \beta + \varepsilon_i$$ \hspace{1cm} (6) gdzie: - $u^*_i$ – zmienna ukryta odnosząca się do satysfakcji z dochodu $i$-tego gospodarstwa, - $\beta$ – wektor kolumnowy parametrów, - $x_i$ – wektor wierszowy wartości zmiennych objaśniających dla $i$-tego gospodarstwa\footnote{Wektory zmiennych objaśniających $x$ obejmują zmienne $y$, $n$ oraz $s_1$, $s_2$,...,$s_k$.}, - $\varepsilon_i$ – składnik losowy. W powyższym podejściu ciągła zmienna ukryta $u^*$ jest dyskretyzowana przez zbiór wartości progowych $\delta_0$, $\delta_1$, ... $\delta_m$, co prowadzi do zmiennej skategoryzowanej $u$ określonej jako: $u_i = j$, jeśli $\delta_j < u^*_i \leq \delta_{j+1}$, przy czym: $-\infty = \delta_0 < \delta_1 < \ldots \delta_m < \delta_{m+1} = \infty$. Prawdopodobieństwa $P(u_i = j | x_i)$ w uporządkowanym modelu można określić jako: $P(u_i = j | x_i) = F(\delta_j - x_i \beta) - F(\delta_{j-1} - x_i \beta)$, dla $j = 1, 2, \ldots, m$, gdzie $F$ jest dystrybuantą składnika losowego $\varepsilon$. W zastosowaniach zwykle wykorzystuje się następujące modele [Agresti 2001, Borooah 2001]: - uporządkowany model logitowy, w którym $F(z) = \Lambda(z) = \frac{1}{1 + \exp(-z)}$ \hspace{1cm} (7) - uporządkowany model probitowy, w którym $F(z) = \Phi(z) = \int_{-\infty}^{z} \frac{1}{\sqrt{2\pi}} \exp\left(-\frac{t^2}{2}\right) dt$ \hspace{1cm} (8) gdzie: $z_i = x_i \beta$ Efekt marginalny związany ze zmianą danej zmiennej $x_i$ zależy od poziomu wszystkich zmiennych objaśniających: - $$\frac{\partial P(y_i = 1 | x)}{\partial x_i} = -\beta_1 f(\delta_1 - x \beta)$$ \hspace{1cm} (9) - $$\frac{\partial P(y_i = j | x)}{\partial x_i} = \beta_j \left(f(\delta_j - x \beta) - f(\delta_{j-1} - x \beta)\right)$$ dla $1 < j < m$ \hspace{1cm} (10) - $$\frac{\partial P(y_i = m | x)}{\partial x_i} = \beta_m f(\delta_{m+1} - x \beta)$$ \hspace{1cm} (11) gdzie: - $f$ – gęstość rozkładu logistycznego lub standardowego rozkładu normalnego, - $\beta_l$ – $l$-ta współrzędna wektora $\beta$, $l = 1, 2, \ldots, L$, $L$ – liczba zmiennych objaśniających. Ponieważ wartości funkcji gęstości rozkładów logistycznego i normalnego są zawsze dodatnie, to wraz ze zwiększeniem wartości zmiennej $x_i$: \footnote{W tej pracy $j = 1, 2, 3, 4, 5, 6$ odpowiada kategoriom określonym w tabeli 1.} \footnote{Widocznej informacji na temat własności wielomianowych modeli kategorii uporządkowanych można znaleźć m.in. w pracy [Dudek 2007].} – prawdopodobieństwo \( P(y_j = 1 | x) \) zmniejsza się, jeśli parametr \( \beta_j \) jest dodatni oraz zwiększa się, gdy parametr \( \beta_j \) jest ujemny, ceteris paribus, – na podstawie znaku parametru \( \beta_j \) nie można określić kierunku zmian prawdopodobieństwa \( P(y_j = j | x) \), dla \( 1 < j < m \), ceteris paribus, – prawdopodobieństwo \( P(y_j = m | x) \) zwiększa się, jeśli parametr \( \beta_j \) jest dodatni oraz zmniejsza się, gdy parametr \( \beta_j \) jest ujemny, ceteris paribus. Do estymacji parametrów modelu wykorzystuje się metodę największej wiarygodności. W celu właściwego doboru zmiennych objaśniających do rozważanego w pracy modelu, na wstępie rozważono cechy wymieniane w literaturze jako determinanty ubóstwa, tj. atrybuty głowy gospodarstwa domowego (np. wiek, płeć czy wykształcenie osoby deklarującej się jako głowa gospodarstwa) oraz atrybuty odnoszące się do całego gospodarstwa domowego (m.in. liczba dzieci, miejsce zamieszkania) [Panek 1991]. Z pewnością należałoby tu także uwzględnić cechy gospodarstwa dotyczące charakteru produkcji rolniczej, jednakże w danych pochodzących z badania budżetów domowych GUS, poza powierzchnią ogólnej gospodarstwa, powierzchnią użytków rolnych oraz dochodem rolniczym, brakuje tego typu informacji. W kolejnym etapie wzięto pod uwagę kryteria statystyczne. Do porównania modeli z różnym zestawem zmiennych objaśniających w modelach, których parametry można oszacować metodą największej wiarygodności, zastosowano kryteria informacyjne Akaike’a i Schwarza [Agresti 2001]: \[ Akaike'a^{10}: \quad AIC = -\frac{2 \ln L}{N} + \frac{2p}{N} \] (12) \[ Schwarza^{11}: \quad BIC = -\frac{2 \ln L}{N} + \frac{p \cdot \ln N}{N} \] (13) gdzie: \( p \) – liczba parametrów do oszacowania, \( N \) – liczbeność próby. Zaletą wykorzystania kryteriów Akaike’a i Schwarza jest możliwość porównania modeli niezagraniczonych [Long, Freese 2001]. Wybór dokonywany jest na podstawie porównania logarytmu wiarygodności poszczególnych modeli, skorygowanego o liczbę szacowanych parametrów i liczbę obserwacji. Jeśli zwiększa się liczbę zmiennych objaśniających, to wartość funkcji wiarygodności rośnie, zatem AIC oraz BIC uwzględniają kompromis pomiędzy „oszczędnością” uwzględnionych parametrów a precyzją oszacowania. Do weryfikacji założenia, że parametry modelu \( \beta_1, \ldots, \beta_j \) nie zależą od kategorii \( j \), wykorzystano statystykę ilorazu wiarygodności [Borooh 2001]: \[ LR_{om} = -2(\ln \hat{L}_o - \ln \hat{L}_m) \] (14) gdzie: \( \ln \hat{L}_o \) oraz \( \ln \hat{L}_m \) – odpowiednio maksymalne wartości logarytmu funkcji wiarygodności dla uporządkowanego oraz wielomianowego (nieuporządkowanego) modelu. Wartość statystyki \( LR_{om} \) większa od wartości krytycznej dla testu \( \chi^2 \) z \( k(m-2) \) stopniami swobody i poziomu istotności \( \alpha \) stanowiły sugestię, że uporządkowany model (w porównaniu z modelem nieuporządkowanym) nie był odpowiednim modelem dla analizowanych danych empirycznych. \(^{10}\) Porównując dwa modele, preferuję się model z mniejszą wartością AIC. \(^{11}\) Wybiera się model z mniejszą wartością BIC. WYNIKI BADAŃ Z uwagi na fakt, że odsetek gospodarstw domowych rolników oceniających, że z aktualnymi dochodami było im bardzo łatwo wiązać koniec z końcem nie przekraczał 1%, to gospodarstwa te połączone z grupą tych, którym łatwo przychodziło wiązanie końca z końcem. Ostatecznie zatem rozpatrywano nie 6, lecz 5 kategorii odpowiedzi. Oszacowano wiele modeli z różnymi zestawami zmiennych objaśniających. Przy wyborze rozwiązania, prezentowanego w tabeli 2, kierowano się kryteriami informacyjnymi Akaika’ea i Schwarza. Tabela 2. Wyniki estymacji | Zmienna objaśniająca | Model logitowy | Model probitowy | |----------------------|----------------|-----------------| | | ocena parametru | błąd standardowy | ocena parametru | błąd standardowy | | Lm | -0,5309 | 0,0996 | -0,3060 | 0,0561 | | Lay | 0,9067 | 0,0864 | 0,5192 | 0,0480 | | Wykształcenie co najmniej średnie GGD | 0,6003 | 0,1207 | 0,3482 | 0,0685 | | Wykształcenie zawodowe GGD | 0,2749 | 0,0988 | 0,1575 | 0,0563 | | Wykształcenie co najwyżej gimnazjalne GGD* | * | * | * | * | | Płeć GGD** | -0,3642 | 0,1077 | -0,2025 | 0,0621 | | Wiek GGD | -0,0775 | 0,0227 | -0,0470 | 0,0127 | | Kwadrat wieku GGD | 0,0007 | 0,0002 | 0,0004 | 0,0001 | | Powierzchnia gospodarstwa rolnego w ha | 0,0326 | 0,0034 | 0,0183 | 0,0018 | * rozważono trzy poziomy wykształcenia: co najmniej średnie, zawodowe i co najwyżej gimnazjalne. Do skwantylkowania tej cechy wykorzystano zmienne zerolędyjkowe. W celu uniknięcia współliniowości podczas estymacji pominięto zmienią odnoszącą się do wykształcenia co najwyżej gimnazjalnego. ** zmienia „Płeć GGD” przyjmuje wartość 1, jeśli głowa gospodarstwa domowego (GGD) była kobietą oraz wartość 0, gdy głową był mężczyzna, symbol n – liczba osób w gospodarstwie domowym, y – miesięczne wydatki na towary i usługi konsumpcyjne. Źródło: obliczenia własne wykonane w programie STATA. Dla modelu logitowego $LR_{\text{sum}} = 31,2899$ (wartość $p$ wynosi 0,1455), zaś dla modelu probitowego $LR_{\text{sum}} = 19,8801$ (wartość $p$ jest równa 0,7035), co świadczy o tym, że nie ma podstaw do odrzucenia hipotezy, że wielomianowe modele kategorii uporządkowanych mogą być zastosowane do analizy zagadnienia satysfakcji z dochodów rozważanej próby gospodarstw domowych rolników. Wartości kryteriów informacyjnych dla prezentowanych w tabeli 2 wyników wynoszą: dla modelu logitowego – AIC = 2,4806, BIC = 2,5108, zaś dla probitowego – AIC = 2,4758, BIC = 2,5060. Na podstawie znaków ocen parametrów modeli można wnioskować o kierunku zmian prawdopodobieństwa, że gospodarstwo domowe z aktualnym dochodem z trudem wiązało koniec z końcem. Przy założeniu ceteris paribus, prawdopodobieństwo to: – zwiększało się wraz ze wzrostem liczby osób w gospodarstwie domowym, – zmniejszało się, jeśli zwiększały się wydatki na towary i usługi konsumpcyjne, – było mniejsze, gdy głowa gospodarstwa domowego legitymowała się wykształceniem co najmniej średnim lub zasadniczym niż w sytuacji, gdy głowa gospodarstwa posiadała co najwyżej wykształcenie gimnazjalne, – było większe dla gospodarstw domowych kierowanych przez kobiety w stosunku do tych, w których głową gospodarstw byli mężczyźni, – początkowo zwiększało się wraz ze wzrostem wieku głowy gospodarstwa domowego, po czym po przekroczeniu pewnego progu (ok. 55-59 lat) zmniejszało się, ulegalo zmniejszeniu wraz ze zwiększaniem się powierzchni użytkowanego gospodarstwa rolnego. Elastyczność ekwiwalentności dla modelu logitowego wynosi 0,5855, przy błędzie standardowym równym 0,1003, zaś dla modelu probitowego: 0,5894 z błędem 0,0994. Na podstawie wzoru (2) określono skale dla kilku przykładowych typów demograficznych gospodarstw domowych. W tabeli 3 zaprezentowano wyniki dla oszacowanej skali, przyjmując zaokrągloną wartość $e = 0,59$. Otrzymane wyniki porównano ze skalami OECD i LIS. Wydaje się, że oszacowane skale przyjmują rozsądne wartości. Generalnie, wartości te kształtują się pomiędzy skalami OECD. Na przykład, dla gospodarstwa składającego się z dwóch osób dorosłych i dwójga dzieci szacowana wartość skali wynosi 2,27, podczas gdy wg oryginalnej skali OECD jest równa 2,70, zaś wg zmodyfikowanej skali OECD – 2,10. Natomiast porównując oszacowane skale ze skalami LIS, można stwierdzić, że skale LIS są zawsze niższe. **Tabela 3. Porównanie otrzymanych skali ze skalami OECD i LIS** | Liczba dorosłych w gospodarstwie | Liczba dzieci w gospodarstwie | Oszacowana skala | Skala LIS | Oryginalna skala OECD | Zmodyfikowana skala OECD | |----------------------------------|-------------------------------|-----------------|-----------|-----------------------|--------------------------| | 1 | 0 | 1,00 | 1,00 | 1,00 | 1,00 | | 2 | 0 | 1,51 | 1,41 | 1,70 | 1,50 | | 3 | 0 | 1,91 | 1,73 | 2,40 | 2,00 | | 1 | 1 | 1,51 | 1,41 | 1,50 | 1,30 | | 2 | 1 | 1,91 | 1,73 | 2,20 | 1,80 | | 3 | 1 | 2,27 | 2,00 | 2,90 | 2,30 | | 1 | 2 | 1,91 | 1,73 | 2,00 | 1,60 | | 2 | 2 | 2,27 | 2,00 | 2,70 | 2,10 | | 3 | 2 | 2,58 | 2,24 | 3,40 | 2,60 | | 1 | 3 | 2,27 | 2,00 | 2,50 | 1,90 | | 2 | 3 | 2,58 | 2,24 | 3,20 | 2,40 | | 3 | 3 | 2,88 | 2,45 | 3,90 | 2,90 | Źródło: obliczenia własne. **PODSUMOWANIE I WNIOSKI** W opracowaniu przedstawiono wyniki oszacowań skal ekwiwalentności dla gospodarstw domowych rolników. Ponadto, określono determinanty subiektywnej oceny dochodów – liczbę osób w gospodarstwie domowym, wydatki na towary i usługi konsumpcyjne, wykształcenie, płeć i wiek głowy gospodarstwa domowego oraz powierzchnię użytkowanego gospodarstwa rolnego. Aktualnie wykorzystywane przez GUS skale OECD nie uwzględniają w wystarczającym stopniu efektu skali. Ich zastosowanie dla zwykle wieloosobowych gospodarstw domowych rolników może budzić wątpliwości. Proponowanym w tym opracowaniu rozwiązaniem jest rozważenie skali potęgowych. Na podstawie wyestymowanych parametrów uporządkowanych modeli logitowych i probitowych określono elastyczność ekwiwalentności. Stwierdzono, że dla danych z 2006 roku skalę ekwiwalentności można wyznaczyć podnosząc wartość odpowiadającą liczbie osób w gospodarstwie domowym do potęgi 0,59. To oznacza, że w celu osiągnięcia takiego samego poziomu satysfakcji z dochodów jak gospodarstwo jednoosobowe, gospodarstwo domowe rolników składające się z dwóch osób powinno było mieć w 2006 r. dochody większe o ok. 51%, z trzech osób – o ok. 91%, czterech – o ok. 127%, itd. Z pewnością w celu uzyskania dokładniejszych informacji na temat kształtowania się skal ekwiwalentności należałoby uwzględnić m. in. dodatkowo liczbę i wiek dzieci pozostających w gospodarstwie domowym. Takie analizy powinny stać się przedmiotem badań w przyszłości. LITERATURA Agresti A. 2001: An introduction to categorical data analysis. Wiley&Sons Inc., New York. Borooah V.K. 2001: Logit and probit: ordered and multinomial models. Sage University Papers Series on Quantitative Applications in the Social Science, Thousand Oaks. Budżety gospodarstw domowych w 2006, 2007: GUS, Warszawa. Buhmann B., Rainwater L., Schmaus G., Smeeding T.M. 1988: Equivalence scales well-Being, inequality, and poverty: sensitivity estimates across ten countries using the Luxembourg Income Study (LIS) Database. *Review of Income and Wealth*, nr 34, str. 115-142. Dudek H. 2007: An identification of farmers’ households in danger of poverty on the ground of ordered logit model. [W:] K. Jajuga i M. Waleśiak (red.), Taksonomia 14. Wyd. Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław, str. 367-175. Gruszczynski M. 2002: Modele i prognozy zmiennych jakościowych w finansach i bankowości. Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa. Johnson D. S., Smeeding T. M., and Torres B. B. 2005: Economic inequality through the prisms of income and consumption. *Monthly Labor Review*, vol. 128, nr. 4, s. 11-24. Kot S.M. 2000: Ekonometryczne modele dobrobytu. PWN, Warszawa-Kraków. Kot S. M. 2002: Metodologiczne dylematy pomiaru nierówności dobrobytu. [W:] Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy. Rzeszów. Long J. S., Freese J. 2001: Regression models for categorical dependent variables using Stata. Stata Press Publication, College Station, Texas. Metodyka badania budżetów gospodarstw domowych. 1999: GUS, Warszawa. Panek T. 1991: Demographic and socio-economic determinants of poverty: case study of Poland. [W:] Poverty measurement for economies in transition in eastern European countries. Polish Statistical Association, Warsaw.. Schwarze J. 2003: Using panel data on income satisfaction to estimate equivalence scale elasticity. *Review of Income and Wealth*, nr 49, str. 359-372. Szulc A. 2007: Dochód i konsumpcja. [W:] Statystyka społeczna, red. T. Panek. PWE, Warszawa. --- **Hanna Dudek** THE STATISTICAL ANALYSIS OF SUBJECTIVE ASSESSMENT OF INCOME OBTAINED BY FARMERS’ HOUSEHOLDS **Summary** This paper analyses subjective economic welfare in farmers’ households. The study is based on the Household Budget Survey carried out by the Central Statistical Office. Subjective measures are estimated using households’ answers to questions about the own satisfaction with their financial situation. In the paper we apply methods of estimation of the subjective equivalence scale elasticity by using ordered logit and probit models. Moreover we analyse socio-demographic determinants of subjective poverty. Adres do korespondencji: dr Hanna Dudek Katedra Ekonometrii i Statystyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego ul. Nowoursynowska 159, 02-776 Warszawa tel. (0 22) 593 41 31 e-mail: firstname.lastname@example.org BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCIOWE KRAJÓW ROZWIJAJĄCYCH SIĘ Bożena Gulbicka Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie Dyrektor: prof. dr hab. Andrzej Kowalski Słowa kluczowe: bezpieczeństwo żywnościowe, niedożywienie, próg bezpieczeństwa żywnościowego, ubóstwo Key words: food security, malnutrition, threshold of ford security, poverty Syntopis. Opracowanie ukazuje przyczyny zwiększającego się niedożywienia na świecie. Do najważniejszych z nich należą: rosnące ceny żywności w wyniku spadku zbiorów, rosnących cen nakładów na produkcję, działań spekulacyjnych, a przede wszystkim przeznaczania produktów żywnościowych, zamiast na wyżywienie, na produkcję biopaliw. Kryzys gospodarczy i związane z nim bezrobocie oraz malejące transfery środków pieniężnych od rodzin osób zatrudnionych w krajach uprzemysłowionych zwiększyły do 1020 mln liczbę osób niedożywionych w krajach rozwijających się. WProwadzenie Światowa Organizacja ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) oceniła, że na świecie liczba ludności niedożywionej wzrosła do 1020 mln (2009 r.), z czego 98,5% przypada na kraje rozwijające się. W tych krajach niedożywienie tak dużej liczby ludności wynika z niskiego poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego, braku dostępu do podstawowych środków do życia, a w szczególności dotkliwy jest brak żywności, pitnej wody, urządzeń sanitarnych, opieki zdrowotnej i podstawowego wykształcenia. Na kolejnych światowych szczytach żywnościowych w 1996 i 2002 roku, organizowanych przez FAO, jako naczelne zadanie przyjęto zmniejszenie o połowę liczbę niedożywionych na świecie do roku 2015. Spotkania na tych szczytach, a także analizy prowadzone na początku XXI wieku przez FAO oraz ośrodki naukowe, uświadamiają międzynarodowej społeczności, jak trudno zmniejszyć niedożywienie na świecie przy obecnych środkach i zaangażowaniu się krajów rozwiniętych w pomoc rozwojową dla krajów rozwijających się oraz braku zainteresowania ich samych powiększaniem krajowych zasobów żywności oraz ograniczaniem ubóstwa i niedożywienia. Brak dbałości o rolnictwo przy jednoczesnym wysokim przyroście naturalnym w najbardziej niedożywionych krajach oraz rosnące ich zadłużenie i korupcja rządów są czynnikami ograniczającymi możliwości poprawy poziomu wyżywienia. Wiele najbiedniejszych krajów jest wciągniętych w konflikty zbrojne, inne dotknęły klęski przyrodnicze, a jeszcze inne biernie oczekiwały na pomoc żywnościową z krajów rozwiniętych. Większość z nich jest nękana chorobami, oprócz malarii, gruźlicy, rozpowszechnia się zakażenie wirusowe HIV i zwiększa się śmiertelność z powodu AIDS. Ma to wpływ na społeczność i ekonomikę, zwłaszcza na bezpieczeństwo żywnościowe. Jednocześnie kraje, które zostały włączone w proces globalizacji zmniejszyły ubóstwo i niedożywienie. Mimo wielu przeciwności, wyżywienie ludności poprawiło się w ostatnich czterech dekadach prawie we wszystkich krajach na świecie pod względem ilościowym i jakościowym. W strukturze spożycia wzrósł udział produktów pochodzenia zwierzęcego, owoców i warzyw. Z badań wynika, że w skali świata ilość wyprodukowanej żywności jest wystarczająca dla każdego człowieka, ażeby mógł prowadzić zdrowe i czynne życie. Przeciętnie w skali świata na osobę i dzień przypada ok. 2800 kcal, ale występują znaczne nierówności w dostępie do żywności. Jedna szóstą ludności jest chronicznie niedożywiona i głoduje. W pierwszej dekadzie XXI wieku nadal w wielu krajach nie jest respektowane jedno z podstawowych praw człowieka – prawo do wolności od głodu. W artykule wykorzystano przede wszystkim publikacje Organizacji ds. Wyżywienia i Rolnictwa oraz Banku Światowego. Mankamentem tych opracowań jest brak aktualnych danych liczbowych o zróżnicowaniu niedożywienia według krajów i regionów. Dlatego w opracowaniu uwzględniono także aktualne informacje podawane przez te instytucje w Internecie. Są to tylko wstępne szacunki. DEFINICJA BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCIOWEGO Termin bezpieczeństwo żywnościowe znalazł się w słowniku pojęć społeczno-ekonomicznych dopiero w połowie lat 70 XX wieku. W zakres tego pojęcia wchodzą kwestie związane z wyżywieniem ludności, będące od dawna przedmiotem polityki społeczno-gospodarczej. **Bezpieczeństwo żywnościowe oznacza stan gospodarki, w której potrzeby żywnościowe wszystkich ludzi, uznane za społecznie akceptowane, mogą być zaspokojone** [Małysz 1998]. W literaturze przedmiotu można napotkać wiele definicji bezpieczeństwa żywnościowego, np.: S. Maxwell, M. Smith przedstawili 30 definicji bezpieczeństwa żywnościowego [Household...1992]. W ostatnich opracowaniach FAO bezpieczeństwo żywnościowe określono jako **nieprzerwany dostęp fizyczny i ekonomiczny do żywności bezpiecznej dla zdrowia, żywieniowo wartościowej, zaspokajającej potrzeby żywnościowe i wystarczającej dla wszystkich ludzi dla zdrowego i aktywnego życia** [por. The State... Agriculture 2005]. FAO skupia się na czterech głównych grupach czynników kształtujących bezpieczeństwo żywnościowe [Małysz 2008]. Są to: - dostęp fizyczny do żywności, który wyznacza krajowa produkcja żywności, zapasy żywności, zdolności importowe i eksportowe, pomoc żywnościowa, - dostęp ekonomiczny do żywności zależy od siły nabywczej gospodarstw domowych, a więc od dochodów oraz od infrastruktury rynku i systemu dystrybucji, - stabilność podaży zależy m.in. od warunków pogodowych, fluktuacji cenowych, katastrof przyrodniczych niezależnych i zależnych od ludzi oraz różnych przyczyn politycznych i ekonomicznych, - bezpieczeństwo żywności, a więc jej jakość zdrowotna, dostęp do czystej wody, opieki zdrowotnej i urządzeń sanitarnych. Bezpieczeństwo żywnościowe rozpatruje się na ogół co najmniej w trzech aspektach: międzynarodowym (światowym), narodowym (krajowym) i gospodarstwa domowego. Są one nierzad trudne do rozgraniczenia. I tak, dostępność fizyczna żywności, tj. przede wszystkim poziom i struktura rolniczej produkcji w danym kraju, przesądza o warunkach bezpieczeństwa żywnościowego gospodarstw domowych. W większości gospodarstw domowych zależy ono od decyzji i osiągnięć gospodarczych w skali makroekonomicznej (np. produktu krajowego brutto i poziomu dochodów ludności), a zatem rozstrzyga się w wymiarze narodowym. Także decyzje makroekonomiczne przesądzą o jakości zdrowotnej żywności, a więc o jednym z warunków bezpieczeństwa żywnościowego gospodarstw domowych [Malsz 2008]. Do oceny bezpieczeństwa żywnościowego w wymiarze światowym, a także krajowym, wykorzystuje się „Globalny System Informowania i Wczesnego Ostrzegania FAO”. System ten gromadzi, analizuje i upowszechnia najnowsze dane dotyczące wszystkich czynników, które mogą oddziaływać na podaż i popyt na żywność. Ich zakres jest bardzo szeroki – począwszy od warunków meteorologicznych do występowania epidemii wśród zwierząt i szkodników roślin. Szczególną uwagę zwraca się na zapasy żywności (głównie zbóż), dostawy rynkowe oraz politykę państw dotyczącą produkcji żywności, handlu, cen i spożycia żywności. Analizuje się też przemieszczanie się ludności, wzrost jej liczby oraz rozkład geograficzny obszarów niedożywienia i głodu na świecie. Podstawowym materiałem statystycznym wykorzystywanym przy ocenie bezpieczeństwa żywnościowego w skali kraju, regionów i świata są bilanse żywnościowe opracowywane przez FAO. Na ich podstawie określa się ilość żywności przeznaczoną do bezpośredniej konsumpcji w kg na 1 mieszkańca rocznie oraz w wartości energetycznej (kcal), ilości białka (g) i tłuszczu (g) w przeliczeniu na mieszkańca i dzień. Pogorszenie się tych wskaźników świadczy o zmniejszeniu dostępności fizycznej do żywności. Głównym wskaźnikiem w metodologii FAO dotyczącej oceny bezpieczeństwa żywnościowego, a ściślej jego braku, jest określenie zakresu niedożywienia, czyli udziału osób niedożywionych w populacji kraju, regionu, świata. Punktem wyjścia jest ocena najniższego, czyli minimalnego zapotrzebowania na energię, przy którym ryzyko powstania niedoboru energii nie istnieje. Minimalne zapotrzebowanie na energię wyrażone w kilokaloriach w przeliczeniu na 1 osobę i dzień jest to najniższy poziom spożycia energii, przy którym utrzymane jest zdrowie przy niskiej aktywności fizycznej, przyjęty jako próg bezpieczeństwa żywnościowego i wykorzystywany do określenia udziału osób niedożywionych w populacji kraju. Osoby, które nie uzyskują tego minimalnego zapotrzebowania na energię uważane są za niedożywione. Wraz ze zmianą tej granicy zmienia się liczba i udział osób niedożywionych w ogólnej populacji kraju. Zapotrzebowanie jest uwarunkowane przez takie czynniki, jak: wiek, pleć, masa ciała, aktywność fizyczna, stany fizjologiczne (ciąża, karmienie), choroby zakaźne. Minimalny poziom spożycia energii dla każdego kraju otrzymuje się jako średnią ważoną dla poszczególnych grup wieku i płci. FAO przyjmuje z dużym uproszczeniem, że to minimum dziennego zapotrzebowania energetycznego dla krajów rozwijających się wynosi od 1600 do 2000 kcal na osobę i dzień [The State… World 2008]. Dla każdego kraju na świecie jest obliczany próg bezpieczeństwa żywnościowego i przeciętne spożycie żywności w kilokaloriach na 1 osobę i dzień. Z danych FAO wynika, że są takie kraje, w których przeciętne spożycie jest niższe niż minimalne zapotrzebowanie na energię na 1 osobę i dzień. Na przykład w Burundi w latach 2003–2005 aż 63% ludności było niedożywionej, a przeciętny poziom spożycia energii wynosił 1630 kcal na 1 osobę i dzień i był niższy o 100 kcal od granicy bezpieczeństwa żywnościowego. Jeszcze gorsza sytuacja występowała w Demokratycznej Republice Konga – aż 76% ludności było niedożywionej, a przeciętny poziom spożycia żywności (1500 kcal) był niższy od progu bezpieczeństwa żywnościowego o 250 kcal [FAO Statistics 2008]. Głębokość niedożywienia mierzy się różnicą między minimalnym zapotrzebowaniem na energię i przeciętnym spożyciem wyrażonym w kilokaloriiach na 1 osobę i dzień w grupie osób niedożywionych. Niedożywienie jest małe, gdy niedobór energii jest mniejszy od 200 kcal na osobę i dzień i wysokie, gdy przekracza 300 kcal. Im większy deficyt, tym jest większe ryzyko dla zdrowia, spowodowane niedoborem żywności. Głębokość niedożywienia jest wysoka na Haiti (430 kcal), w Sierra Leone (380 kcal), Salvadorze (360 kcal), Liberii (350 kcal), Zambii (320 kcal), Gambii (270 kcal), Laosie (260 kcal), Senegalu (260 kcal), Gwinei (260 kcal), Malawi (260 kcal), Kenii (250 kcal), Indonezji (230 kcal), Gwatemali (210 kcal), Ghanie (200 kcal). W krajach Unii Europejskiej niedobór energii w grupie osób niedożywionych wynosi 100–120 kcal. NIEDOŻYWIEŃIE WEDŁUG REGIONÓW Niedożywienie wynika z ubóstwa, a ubóstwo jest także skutkiem niedożywienia. W krajach rozwijających się 25,2% ludności żyło za mniej niż jednego dolara dziennie (granica skrajnego ubóstwa), a w najuboższym regionie, tj. w Afryce Subsaharyjskiej aż 41,1%. W latach 1990-2005 w krajach rozwijających się o 12,4 pp. zmniejszył się odsetek osób żyjących poniżej granicy skrajnego ubóstwa, a w Afryce Subsaharyjskiej tylko o 5,7 pp. [Africa …2007]. Ubogie gospodarstwa domowe mają ograniczony dostęp do żywności z zakupu (wysokie ceny) lub z własnej produkcji (bardzo małe działki ziemi lub brak ziemi, niskie plony). Skutkiem tego jest stałe niedożywienie lub głód. Znaczne niedożywienie hamuje wzrost gospodarczy, gdyż osłabia fizyczne i umysłowe zdolności ludzi do wydajniejszej pracy. Dlatego poprawę wyżywienia należy traktować jako inwestycję produkcyjną [Gulbicka 2003]. Zanim to nastąpi konieczna jest pomoc krajów rozwiniętych związana z rozwojem społeczno-gospodarczym krajów, zwłaszcza pomoc specjalistów oraz pomoc żywnościowa dla ubogich i cierpiących głód. W wielu krajach, zwłaszcza afrykańskich konieczne jest zwiększenie produkcji rolniczej, przede wszystkim przez wzrost wydajności ziemi, ażeby ludność rolnicza mogła wyżywić się sama oraz uzyskiwać nadwyżki żywności na sprzedaż. Niezbędne jest także większe zainteresowanie rządów krajów rozwijających się problemami rolnictwa, co powinno się wyrazić zwiększeniem udziału środków na rozwój rolnictwa w budżetach tych krajów. W latach 1992-2005 liczba ludności niedożywionej w krajach rozwijających się wzrosła o 1,1%, a jej udział w ludności ogółem zmniejszył się z 20,3 do 16,2%. W latach 1992-2005 liczba niedożywionych i głodujących zmniejszyła się: - w regionie Azji i Pacyfiku o 7,0%, tj. o 40,5 mln osób, - w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach o 11,8%, tj. o 7,4 mln osób. W tym okresie zwiększała się liczba osób niedożywionych: - na Bliskim Wschodzie i Afryce Północnej o 72,8%, tj. o 13,9 mln osób, - w Afryce Subsaharyjskiej o 25,5%, tj. o 43,3 mln osób. Do grup ludności najbardziej zagrożonych niedożywieniem i ubóstwem należy ludność bezrolna, robotnicy rolni, rolnicy gospodarujący na nieurodzajnych gruntach i maTabela 1. Ludność niedożywiona w krajach rozwijających się według regionów | Regiony | Ludność ogółem [mln] | Liczba niedożywionych [mln] | Udział w ogólnej liczbie ludności [%] | |----------------------------------------------|-----------------------|----------------------------|--------------------------------------| | | 1990-1992 | 2003-2005 | 1990-1992 | 2003-2005 | 1990-1992 | 2003-2005 | | Ogółem kraje rozwijające się | 4 058,7 | 5141,0 | 822,8 | 832,2 | 20,3 | 16,2 | | Azja i Pacyfik | 2 815,2 | 3478,4 | 582,4 | 541,9 | 20,7 | 15,6 | | Ameryka Łacińska i Karaiby | 443,4 | 544,2 | 52,6 | 45,2 | 11,9 | 8,3 | | Bliski Wschód i Afryka Północna | 322,9 | 420,0 | 19,1 | 33,0 | 5,9 | 7,9 | | Afryka Subsaharyjska | 477,2 | 698,3 | 168,8 | 212,1 | 35,4 | 30,4 | Źródło: opracowanie własne na podstawie: The State … World 2008, FAO 2008, The State … World 2006. Lych działkach ziemi, biedota miejska pozostająca bez pracy, ludzie w podeszłym wieku oraz rodziny o niskich dochodach z dużą liczbą dzieci. Im niższy jest poziom rozwoju gospodarczego kraju, tym wyższy jest odsetek ludności niedożywionej, dochodzi nawet do 70 i więcej procent ogółu ludności, np. Republika Demokratyczna Konga – przeciętne spożycie energii kształtuje się na poziomie 1500 kcal/osoba/dzień i aż 76 procent ludności było niedożywionej, a produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 123 USD rocznie w cenach bieżących (714 USD wg siły nabywczej). W niektórych krajach rozwijających się nastąpiła poprawa wyżywienia ludności oraz zmniejszyła się liczba osób niedożywionych i ubogich. Kraje te włączyły się w proces globalizacji i osiągnęły z tego korzyści. Są to np.: Chiny, Wietnam, Brazylia i Tajlandia, a np. w Indiach wzrosła liczba osób niedożywionych mimo znacznego wzrostu gospodarczego. WZROST LICZBY LUDNOŚCI NIEDOŻYWIONEJ W KRAJACH ROZWIJAJĄCYCH SIĘ W PIERWSZEJ DEKADZIE XXI WIEKU Choć proces globalizacji postępuje, to wiele krajów dotyka deficyt żywności, nawet w okresach spadku cen na rynkach światowych. Wynika to z niskiego poziomu rozwoju własnego rolnictwa oraz z małych możliwości importu żywności z powodu braku dewiz z eksportu. Także darczyńcy i instytucje finansowe w większym stopniu zwracają uwagę na inne dziedziny życia społeczno-gospodarczego (zdrowie, środowisko, kształcenie i problemy socjalne) niż na rolnictwo. Konieczne jest ponowne skupienie uwagi w różnych objawach ubóstwa, w tym na niedożywieniu oraz na przyczynach jego powstawania m.in. na rolnictwie. Zainteresowani rozwojem rolnictwa i obszarów wiejskich nie mają wystarczającej politycznej siły, ażeby zmusić rządy do bezpośredniego skierowania strumieni środków do rolnictwa, włączając w to pomoc i pożyczki dla środowiska wiejskiego. Zmniejszyła się też pomoc żywnościowa w przeliczeniu na zboże na 1 mieszkańca dla wszystkich krajów rozwijających się: dla Afryki – z 10,1 do 3,7 kg, dla Ameryki Łacińskiej – z 3,4 do 0,7 kg, dla pozostałych regionów – z 3,1 do 0,3 kg (lata 1992/1993-2003/2004) [The State … Agriculture 2005]. Afryka Subsaharyjska jest regionem, który niewiele osiągnął dla poprawy bezpieczeństwa żywnościowego. Jest nadal zapleczem surowcowym dla krajów rozwiniętych, nie rozbudowuje przemysłu i posiada prymitywne rolnictwo. Czynnikami ograniczającymi poprawę wyżywienia ludności w tym regionie są: położenie geograficzne (trudne warunki klimatyczne, ograniczone zasoby wody słodkiej), choroby zwierząt i roślin, konflikty zbrojne, brak infrastruktury ekonomicznej i społecznej (ograniczony dostęp do służby zdrowia i kształcenia na poziomie podstawowym), epidemie chorób wśród ludzi, szczególnie HIV/AIDS, niski poziom opieki zdrowotnej, brak urządzeń sanitarnych i niska siła nabywcza ludności. Brak miejsc pracy poza rolnictwem hamuje rozwój urbanizacji. Ubodzy nie mają wystarczających środków na zakup żywności ani też możliwości jej wyprodukowania. Kraje Afryki Subsaharyjskiej odczuwają ogromne braki żywnościowe, a nawet dotykają je kleski głodu. Zwiększa się liczba ludności niedożywionej. Konflikty zbrojne zmusiły ludność wiejską do porzucenia ziemi i przenoszenia się do miast w poszukiwaniu pracy, której nie ma dla niewykwalifikowanej siły roboczej, a także do nielegalnej migracji przez Maroko do krajów Europy Zachodniej. Wiele krajów Afryki Subsaharyjskiej posiada naturalne surowce (nafta, kamienie szlachetne, złoto i in.), ale uzyskane dochody z ich wydobycia w niewielkim stopniu są przeznaczane na rolnictwo i rozwój kraju. Większość trafia do kieszeni superelit. W Afryce Subsaharyjskiej do krajów o wysokim udziale ludności niedożywionej w ogólnej liczbie mieszkańców kraju należą (dane za 2003–2005 FAO Statistics Division 2008): Demokratyczna Republika Konga – 76%, Erytrea – 68%, Burundi – 63%, Sierra Leone – 41%, Angola i Etiopia po – 46%, Zambia – 45%, Republika Środkowej Afryki – 43%, Liberia, Rwanda, Zimbabwe po – 40%. Głód na świecie zwiększył się w 2007 r. na skutek wzrostu cen żywności. Ucierpiały przede wszystkim kraje o niskich dochodach i będące importerami netto żywności. Liczba osób niedożywionych wzrosła o 75 mln w porównaniu z latami 2003–2005. Wzrost ten wynikał nie tylko ze spadku zbiorów i wyższych cen nakładów na produkcję, ale także z wykorzystywania produktów rolnych do produkcji biopaliw (kukurydza, soja, palma olejowa, rzepak, a nawet maniok) oraz z działań spekulacyjnych. W 2007 r. az 923 mln ludzi było przewlekle niedożywionych, tj. więcej o 80 mln w porównaniu do lat 1990–1992, tj. z okresem przyjętym jako bazowy podczas światowego szczytu żywnościowego w 1996 r., który zobowiązał się do zmniejszenia liczby głodujących do 420 mln w 2015 r., tj. o połowę w porównaniu z 1990–1992 [The State…World 2008]. W 2007 r. w porównaniu z latami 2003–2005 wzrosła liczba niedożywionych w regionie Azji i Pacyfiku o 41 mln, tj. o 7,6%, w Afryce Subsaharyjskiej o 24 mln, tj. o 11,3%, w Ameryce Łacińskiej i Karaibach o 6 mln, tj. o 13,3%, na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej o 6 mln, tj. o 18,2%. W 2009 r. ceny żywności na rynku światowym zmniejszyły się, gdyż podaż zbóż się zwiększyła. Ceny zbóż pozostały jednak nadal wysokie, a nawet zwiększyły się w niektórych krajach Afryki Sybsaharyjskiej, np. w Mozambiku o 30%, Kenii o 68% i Senegalu o 48%. Podobna sytuacja wystąpiła w Azji, np. w Afganistanie, Sri Lance, Birmie i Demokratycznej Republice Korei. Przyczyną tego wzrostu było zmniejszenie importu i pomocy żywnościowej, a w niektórych krajach także małe zbiorzy oraz konflikty wewnętrzne i międzynarodowe [www.fao.org]. Ostatni szacunek liczby niedożywionych podawany przez FAO na Szczycie Najbogatszych Krajów Świata G8 (lipiec 2009) wskazuje na znaczący wzrost liczby niedożywionych do 1020 mln. Jako główną przyczynę podano światowy kryzys gospodarczy oraz związane z nim rosnące bezrobocie i malejące transfery środków pieniężnych do krajów rozwijających się od osób zatrudnionych w krajach uprzemysłowionych. Po gwałtownym wzroście cen żywności w większym stopniu zaczęto pomagać ubogim krajom, m.in. FAO dostarczając nasiona kwalifikowane, nawozy i inne środki produkcji, ażeby ubodzy rolnicy wyprodukowali więcej żywności dla swoich rodzin i na sprzedaż przez następne dwa sezony. Az 79 krajów poprosiło FAO o pomoc. W deklaracji przyjętej jednogłośnie przez Konferencję Wysokiego Szczebla FAO z dnia 5 czerwca 2008 r. m.in. stwierdzono: „przywrócić rangę rolnictwu i bezpieczeństwu żywnościowemu, jako najważniejszym kwestiom w światowym rozwoju oraz jako kluczowy element w międzynarodowym programie dotyczącym zwalczania ubóstwa i niedożywienia”. FAO podkreśla, że pierwszy raz w ostatnich 25 latach podstawowym bodźcem dla podjęcia programu ożywienia sektora rolniczego są wysokie ceny żywności. Rządy krajów, w których występują niedobory żywności, muszą także same podjąć konieczne publiczne inwestycje wspomagające prywatne inwestycje w rolnictwie i równocześnie pomagać słabszym ekonomicznie grupom ludności, chroniąc je przed głodem [Raise farm ... 2008]. FAO współpracuje z grupą krajów najbogatszych G8 i międzynarodowymi społecznościami. Konieczne jest bowiem zgromadzenie 30 mld USD rocznie na rozwój rolnictwa, ażeby podwoić produkcję żywności do 2050 roku w celu wykarmienia ponad 9 mld ludności świata. W ten sposób międzynarodowa społeczność może przeciwstawić się światowemu kryzysowi żywnościowemu, obecнемu i przyszłemu [Raise farm ... 2008]. Tempo wzrostu produkcji rolniczej musi wyprzedzać tempo wzrostu ludności, wtedy możliwości zaspokojenia potrzeb żywnościowych ludności są większe. Tylko w Afryce Subsaharyjskiej w przeliczeniu na 1 mieszkańca produkcja rolna zmniejszała się w latach 1995-2005 o 0,2% średniorocznie. W pozostałych regionach tempo wzrostu produkcji rolniczej było dodatnie. W Azji i Pacyfiku średni roczny wzrost wyniósł 0,1% na 1 mieszkańca, w regionie Bliskiego Wschodu i Afryce Północnej 0,4%. Głównym obszarem deficytu żywności jest Afryka Subsaharyjska [The State ... Agriculture 2006]. Od rozwoju rolnictwa zależy wyciągnięcie krajów rozwijających się z ubóstwa. Z dotychczasowych analiz wynika, że kraje biedne osiągające wzrost gospodarczy zaczynały od wysokich zbiorów zbóż z hektara i zużywały stosunkowo dużo nawozów mineralnych na hektar. Kraje, w których plony zbóż były bardzo niskie w latach 1980-2000 miały obniżoną stopę wzrostu gospodarczego. Pułapka ubóstwa to zjawisko wiązjące się głównie z rolnictwem – drobni farmerzy są ofiarami spirali wzrostu liczby ludności oraz stagnacyjnego lub obniżającego się poziomu produkcji żywności na osobę [Sachs 2006]. Bank Światowy w odpowiedzi na kryzys żywnościowy stworzył nowy fundusz na szybką pomoc dla krajów najbardziej potrzebujących w wysokości 1,2 mld USD. Fundusz jest przeznaczany na dożywianie głodujących dzieci, matek karmiących, dla niemowląt i małych dzieci, na suplementy diety dla kobiet w ciąży oraz na nasiona i nawozy na nowy sezon uprawowy [www.worldbank.org]. Unia Europejska podtrzymała swoje zobowiązanie do osiągnięcia zbiorowej wielkości oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) w wymiarze 0,56% produktu krajowego brutto (PKB) do 2010 r. oraz 0,7% PKB do roku 2015 zgodnie z konkluzją Rady z dnia 24 maja 2005 r. potwierdzoną w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1337/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. Najbogatsze kraje świata na ostatnim Szczytcie G8 (lipiec 2009 r.) zobowiązały się wspomóc Afrykę w walce z głodem kwotą 30 mld dolarów w ciągu trzech lat. Pomoc ma być przeznaczona przede wszystkim na modernizację narodowego rolnictwa. WNIOSKI Są dwie drogi prowadzące do zwiększenia dostępu do żywności i zmniejszenia ubóstwa w krajach rozwijających się: – rozwój rolnictwa przez wzrost długoterminowych inwestycji ze środków krajowych i z pomocy rozwojowej udzielanej przez kraje zamożne oraz rozwój infrastruktury technicznej i społecznej, a więc przez wzrost gospodarczy krajów i ułatwienie dostępu do edukacji i ochrony zdrowia, – zewnętrzna pomoc dostosowana do potrzeb krajów rozwijających się m.in. w zakresie inwestycji w rolnictwie i innych sektorach, w ochronie zdrowia i edukacji, wszechstronna pomoc specjalistów z dziedziny ekonomicznej, organizacyjnej, technologicznej i edukacyjnej oraz pomoc żywnościowa dla ubogich i cierpiących głód. W przypadku klęsk żywiołowych i klęsk spowodowanych przez człowieka, a przede wszystkim w razie konfliktów wewnętrznych i zewnętrznych konieczna jest pomoc żywnościowa i taka pomoc kraje rozwinięte i organizacje międzynarodowe świadczą i będą świadczyć. Wskazane jest, ażeby kraje rozwinięte gospodarczo w większym stopniu zmniejszyły protekcjonizm wobec własnego rolnictwa, co poprawiłoby warunki wymiany i dostęp krajów rozwijających się do rynków światowych. Jednocześnie gospodarstwa rolne w tych krajach muszą odnaczać się większą elastycznością w dostosowywaniu się do wymagań rynku (ilość, rodzaj produkcji, przestrzeganie norm sanitarnych oraz zawartości zanieczyszczeń biologicznych i chemicznych). Konieczna jest także większa liberalizacja w handlu między krajami rozwijającymi się i reforma polityki rolnej. Wobec kryzysu gospodarczego na świecie powstają wątpliwości, czy pomoc dla krajów o niskich dochodach i deficycie żywności nie ulegnie ograniczeniu lub będzie świadczona na niekorzystnych warunkach. LITERATURA Africa and the Millenium Development 2007 update. 2007: United Nations. Gulbicka B. 2003: Bezpieczeństwo żywnościowe krajów rozwijających się. Studia i Monografie, nr 116. IERiGŻ, Warszawa. Household Food Security of Conceptual Review. [W:] Household Food Security Concepts, Indicators, Measurement IFAD/UNICEF. 1992: Rome, New York. Małysz J. 1998: Bezpieczeństwo żywnościowe. [W:] Encyklopedia Agrobiznesu. Fundacja Innowacja. WSS-E, Warszawa. Małysz J. 2008: Bezpieczeństwo żywnościowe – strategiczną potrzebą ludzkości. ALMAMER, Wyższa Szkoła Ekonomiczna, Warszawa. Raise Farm Production to end food crisis. 2008: www. fao.org/newsroom/news/17.09. Sachs J. 2006: Koniec z nędzą. Zadanie dla naszego pokolenia. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. The State of Food Insecurity in the World 2008. 2008: FAO, Rome. The State of Food Insecurity in the World 2006. 2006: FAO, Rome. The State of Food and Agriculture 2005. 2005: FAO, Rome. The State of Food and Agriculture 2006. 2006: FAO, Rome. www.worldbank.org, www.fao.org/news/story/2009. Bożena Gulbicka FOOD SECURITY OF DEVELOPING COUNTRIES Summary The paper aims to analyze the reasons of increasing malnutrition in the World. To the most important one could include: increasing prices of food due to decrease of harvests, increasing prices of production inputs, speculations, and devoting agricultural products to non food purposes, esp. biofuels. The economic crises and associating unemployment as well as decreasing financial transfers from family members living in developed countries resulted in increase up to 1020 mln. of people the number of malnourished in developing countries. Adres do korespondencji: prof. dr hab. Bożena Gulbicka Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – PIB w Warszawie ul. Świętokrzyska 20 00-002 Warszawa e-mail: email@example.com INTERWENCJONIZM PAŃSTWOWY W KSZTAŁTOWANIU MIĘDZYREGIONALNYCH DYSPROPORTCJI W ROZWOJU GOSPODARCZYM OBSZARÓW WIEJSKICH W POLSCE Janusz Heller Katedra Makroekonomii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie Kierownik: dr hab. Janusz Heller, prof. UWM Słowa kluczowe: interwencja gospodarcza, region, obszary wiejskie Key words: economical intervention, region, rural areas Synopsis. Program SAPARD i jego regionalny podział jest klasyczną formą bezpośredniej interwencji państwa w sferze rolnictwa i obszarów wiejskich. Zaprezentowane wyniki badań nie potwierdzają tezy o wyrównawczych funkcjach tej interwencji wobec regionalnego zróżnicowania rozwoju gospodarczego rolnictwa i obszarów wiejskich. Przydział środków finansowych z Programu SAPARD do poszczególnych województw zdominiowała koncepcja zbliżenia relacji pomiędzy oferowaną pomocą a potencjalnym popytem. W ten sposób z bezpośredniej interwencji państwa wyeliminowano funkcję łagodzenia regionalnych różnic w rozwoju wsi i rolnictwa. WPROWADZENIE Intervencjonizm państwowego, którego celem jest m.in. wpływanie na rozmiary regionalnych dysproporcji w rozwoju gospodarczym obszarów wiejskich, może być realizowany w bardzo wielu różnych formach. W okresie przedkacesyjnym uruchomiono w Polsce Program SAPARD, który w całości można uznać jako zwarty i wyraźnie wydzielony instrument takiego właśnie interwencjonizmu w odniesieniu do obszarów wiejskich. Program ten był nie tylko praktyką wspierania, ale wyraźną próbą zastępowania mechanizmu rynkowego. Szczegółowy podział tematyczny wskazuje, że zakres oddziaływania tej interwencji był stosunkowo szeroki. Obejmował bowiem takie problemy, jak: „Poprawę przetwórstwa i marketing artykułów rolnych i rybnych”, „Inwestycje w gospodarstwach rolnych”, „Rozwój i 1 Praca powstała w ramach grantu uczelnianego UWM w Olsztynie: Wpływ integracji ekonomicznej i globalizacji na gospodarkę regionów w Polsce. 2 W odniesieniu do województw w pracy zamiennie używa się pojęć region i województwo. Wynika to z praktyki stosowanej w polskiej literaturze przed przystąpieniem do Unii Europejskiej, chociaż w Polsce od 1 maja 2004 obowiązuje odrębny podział na regiony (NUTS I) oraz województwa (NUTS II). Regiony (NUTS I) nie są jednak przedmiotem zainteresowania w prezentowanych badaniach. poprawę infrastruktury obszarów wiejskich” oraz „Różnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich”. Można więc dokonywać szczegółowych analiz rozdysponowania środków w ramach tych zadań. I takie opracowania ukazały się już w literaturze. Nie ma jednak syntez obejmujących ocenę całości Programu. Po upływie pięciu lat członkostwa Polski w Unii Europejskiej mija więc już dostatecznie długi okres, aby można było pokuścić się o próbę pełniejszej syntezy praktycznych skutków Programu SAPARD w odniesieniu do kształtowania regionalnych dysproporcji w rozwoju gospodarczym obszarów wiejskich. POLITYKA REGIONALNA JAKO PRZEJAW INTERWENCJI GOSPODARCZEJ PAŃSTWA WOBEC ROLNICTWA I OBSZARÓW WIEJSKICH Polityka regionalna w okresie poprzedzającym wejście Polski do Unii Europejskiej została wyraźnie zdefiniowana w zakresie celów oraz podstawowych instrumentów oddziaływania. Najbardziej ogólny cel dotyczy zrównoważonego rozwoju kraju przy uwzględnieniu społecznej spójności. W praktyce oznaczało to rozwój przy jednoczesnym zmniejszaniu lub zachowaniu dotychczasowych różnic regionalnych. Realizacja tych celów miała odbywać się m.in. przez bezpośrednią interwencję gospodarczą i przy wykorzystaniu funduszy z Unii Europejskiej. Należy jednak zdawać sobie sprawę z faktu, iż oficjalne deklaracje na temat łagodzenia międzyregionalnych dysproporcji w rozwoju gospodarczym mają bardzo ograniczone możliwości praktycznego oddziaływania i to nie tylko w odniesieniu do rolnictwa i obszarów wiejskich. Potwierdzają to m.in. badania prowadzone przez Bogdańskiego [2009], w których stwierdza on, że okres obejmujący lata 1999-2007 charakteryzował się narastaniem różnic w rozwoju gospodarczym między województwami. Dysproporcje zwiększały się zarówno w okresach relatywnie lepszej koniunktury, jak i w trakcie spowolnienia gospodarczego. Fakty te stawiają pod znakiem zapytania skuteczność stosowanych w tym okresie narzędzi w polityce regionalnej. Miały one m.in. doprowadzić do zmniejszenia różnicowania poziomu rozwoju gospodarczego kraju w ujęciu regionalnym. Podobne procesy zachodziły w skali całej Unii Europejskiej. O ile dysproporcje w rozwoju gospodarczym (mierzone PKB per capita) w ujęciu krajowym ulegały stopniowemu zmniejszaniu, tak w ujęciu regionalnym obserwowano stałe zwiększanie się dystansu pomiędzy obszarami najlepiej i najgorszej rozwiniętymi. Działo się tak mimo znacznych środków finansowych kierowanych w ramach m.in. polityki spójności do regionów najbardziej zapóźnionych w rozwoju [Rozwijające się … 2007]. Z badań m.in. Gorzelaka [2004] wynika, że różnicowanie rozwoju gospodarczego województw w Polsce jest produktem długiego trwania i o historycznych uwarunkowaniach. Stąd tak trudno jest wpływać na zmianę relacji gospodarczych między województwami. Wprawdzie istnieją pewne możliwości oddziaływania w tym kierunku, ale mają one bardzo ograniczony charakter. Właśnie dlatego, że dysproporcje w rozwoju gospodarczym województw mają tak trwały charakter, a praktyka wskazuje ponadto, że gdy one nie maleją, to pojawia się poważne uzasadnienie dla wprowadzenia interwencji gospodarczej, w tym szczególnie właśnie do rolnictwa. Literatura przedmiotu jest bogata w deklaratywne cele stawiane przed interwenecjonizmem państwowym w odniesieniu do rolnictwa i obszarów wiejskich. Czyżewski [2003] wymienia m.in. az cztery z nich: poprawę parytetu dochodów ludności rolniczej i nierolniczej, podwyższenie efektywności wykorzystania zasobów produkcyjnych w rolnictwie, stabilizację rynków rolnych oraz zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego kraju. Nawet tak szerokie ujęcie problemu nie wyczerpuje jednak wszystkich praktycznych konsekwencji, które mogą, a nawet – jak niektórzy twierdzą – powinny być efektem bezpośredniej interwencji państwa wobec rolnictwa i obszarów wiejskich. Z wniosków i rekomendacji przedstawionych w *Raporcie Polska 2030* wynika wprawdzie, że Polska jest państwem o umiarkowanym terytorialnym zróżnicowaniu rozwoju, ale nierówności te ulegają powiększaniu [Boni 2009]. Nie maleje też, a raczej powiększa się dysparietet dochodowy między ludnością miejską a mieszkańcami wsi [Wilkin, Nurzyńska 2008]. Obydwu procesy mają jednak charakter obiektywny i nie są tylko efektem ubocznym procesów rozwojowych kraju, ale stanowią jego istotę. Mamy bowiem do czynienia z naturalnymi uwarunkowaniami wzrostu gospodarczego, które są skoncentrowane w miastach, w tym szczególnie w dużych metropoliah: Warszawa, Kraków, Wrocław, Poznań i Trójmiasto. Z drugiej natomiast strony znaczna część obszarów wiejskich przyjmuje charakter periferyjny o ograniczonym dostępie do usług publicznych, z niskim poziomem kapitału ludzkiego i o niekonkurencyjnych warunkach do kreowania produkcji alternatywnej dla rolnictwa. W konsekwencji wieś różni się nie tylko gospodarczo od miasta, ale jest również coraz bardziej zróżnicowana regionalnie. Być może nie jest to kluczowy problem naszego kraju, ale jego efekt jest sprzeczny z istotą spójności społecznej oraz z harmonijnym i zrównoważonym rozwojem kraju. Jeśli więc obszary wiejskie rozwijają się w tempie wolniejszym od terenów miejskich i jest to uwarunkowane w sposób obiektywny, a dodatkowo ich wzajemne dysproporcje przyczyniają się do pogłębiania różnic regionalnych, to w praktyce gospodarczej można ten aspekt uwzględnić jako ważny przedmiot aktywności państwa, nawet w formie bezpośredniej interwencji. **CEL, PRZEDMIOT, ZAKRES I ZASTOSOWANE METODY BADAŃ** Celem badań jest identyfikacja i ocena bezpośredniej interwencji państwa w procesie kreowania regionalnego rozwoju gospodarczego obszarów wiejskich. Podstawą tej oceny była analiza podziału i wykorzystania środków zgromadzonych w ramach Programu SAPARD. Nie jest to więc kompleksowa ocena aktywności państwa w kształtowaniu regionalnego rozwoju gospodarczego obszarów wiejskich. Nie uwzględnia bowiem w ogóle instrumentów, które wchodzą w zakres ekonomii neoliberalnej. Nie uwzględnia też pozostałych instrumentów bezpośredniej interwencji, które np. w ramach polityki budżetowej są rozdzielane w formie dotacji i subwencji na poszczególne samorządy lokalne i regionalne i w ten sposób uzupełniają dochody własne tych jednostek. Badania obejmują więc wyłącznie środki uzyskane w ramach Programu SAPARD i były prowadzone w trzech grupach województw. Podział ten został dokonany na podstawie średniego wykorzystania funduszu w przeliczeniu na 1 mieszkańca wsi. W całym okresie funkcjonowania Programu SAPARD, przeciętny poziom nakładów wyniósł w Polsce 306 zł na 1 mieszkańca wsi. W grupie pierwszej o najwyższym poziomie uzyskania środków (powyżej 360 zł i średnio 406 zł) znalazły się cztery województwa: podlaskie, wielkopolskie, warmińsko-mazurskie oraz kujawsko-pomorskie. Do grupy drugiej, o przeciętnym wykorzystaniu w granicach 300–360 zł i średnio 314 zł, zaliczono siedem województw (kolejność zgodnie z malejącym poziomem udzielonej pomocy): świętokrzyskie, łódzkie, śląskie, lubuskie, lubelskie, pomorskie i mazowieckie. Z kolei do trzeciej grupy, którą tworzy pięciu regionów o najniższym wykorzystaniu środków w przeliczeniu na jednego mieszkańca wsi (poniżej 300 zł i średnio 223 zł) zaliczono następujące województwa: zachodniopomorskie, podkarpackie, małopolskie, opolskie i dolnośląskie. Badania prowadzono przy wykorzystaniu metody tabelarycznej. W tabeli 1 zestawiono województwa o zróżnicowanym wykorzystaniu środków w Programie SAPARD w przeliczeniu na 1 mieszkańca wsi z uzyskiwanym poziomem wartości dodanej brutto w rolnictwie, łowiectwie i leśnictwie oraz rybactwie na 1000 mieszkańców wsi. Taką syntetyczną kategorię ekonomiczną dla województw oblicza GUS. Prezentuje ona nowo wytworzoną wartość w wyniku działalności produkcyjnej krajowych jednostek instytucjonalnych w danym województwie. Wartość dodana brutto w przeliczeniu na 1000 mieszkańców wsi stanowi tu miarę poziomu rozwoju gospodarczego obszarów wiejskich. W ten sposób ujęto łącznie regionalne dysproporcje w podziale środków wraz ze zróżnicowanym poziomem rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich w latach 2000–2006. Badania objęły więc syntezę całego Programu. W badaniach założono, że realizowany w ramach interwencjonizmu państwowego dopływ środków z Programu SAPARD będzie stymulował wzrost poziomu wartości dodanej brutto. Jeśli ten dopływ będzie zróżnicowany (w przeliczeniu na jednego mieszkańca), to należy oczekiwać, że jego efekty również będą odpowiednio zróżnicowane. W analizie nie chodzi jednak o ocenę efektywności, gdyż o tym wnioskować będzie można dopiero za kilka lat. Część nakładów ponoszonych w ramach Programu SAPARD to wydatki produkcyjne o charakterze inwestycyjnym, część natomiast o charakterze infrastrukturalnym, stąd trudno oczekiwać ich natchmiastowych i podobnych efektów. Niezależnie od tych zastrzeżeń można zakładać, że zestawienie poziomu uzyskiwanej wartości dodanej brutto w roku 2000, a więc wówczas, gdy tworzono koncepcję podziału środków z podobnymi wynikami w roku 2006 pozwoli na wstępną i syntetyczną ocenę efektów interwencjonizmu państwowego realizowanego w ramach Programu SAPARD, którego jednym z celów było wyrównywanie międzyregionalnych różnic w rozwoju gospodarczym obszarów wiejskich. W okresie objętym badaniami (2000-2006) udział tej kategorii ekonomicznej zmalał w ogólnym udziale war- ### Tabela 1. Międzywojewódzkie rozdysponowanie środków z Programu SAPARD w latach 2000–2006 | Województwo | Ogółem wydatki zrealizowane w Programie SAPARD [zł/1 mieszkańc. wsi] | Planowane średnioroczne wydatki SAPARD w latach 2000-2001 [EUR/1 mieszkańc. wsi] | Wartość dodana brutto w rolnictwie, łowiectwie i leśnictwie oraz w rybactwie na 1000 mieszkańców wsi [zł] | |------------------------------|---------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------------------------------------------------| | Podlaskie | 479 | 17,2 | 3147 | | Wielkopolskie | 419 | 12,7 | 3365 | | Warmińsko-Mazurskie | 364 | 14,8 | 3527 | | Kujawsko-Pomorskie | 361 | 12,7 | 2952 | | Średnia I grupa | 406 | 14,4 | 3261 | | Świętokrzyskie | 335 | 10,0 | 1747 | | Łódzkie | 329 | 11,5 | 2643 | | Śląskie | 312 | 6,8 | 1796 | | Lubuskie | 308 | 15,7 | 2139 | | Lubelskie | 307 | 11,4 | 1862 | | Pomorskie | 306 | 10,1 | 1799 | | Mazowieckie | 303 | 9,6 | 3004 | | Średnia II grupa | 314 | 10,7 | 2267 | | Zachodniopomorskie | 285 | 12,9 | 2945 | | Podkarpackie | 241 | 9,2 | 915 | | Małopolskie | 214 | 8,6 | 1070 | | Opolskie | 197 | 7,7 | 2084 | | Dolnośląskie | 176 | 10,7 | 2208 | | Średnia III grupa | 223 | 9,8 | 1546 | | Polska | 306 | 10,7 | 2257 | Źródło: Raport … 2007, Heller 2003, Produkt …2007, Rocznik… 2008, obliczenia i zestawienie własne. tości dodanej brutto wytworzonej w kraju z 5,0 do 4,3%, chociaż równocześnie w przeliczeniu na 1000 mieszkańców wsi, w cenach porównywalnych odnotowano w Polsce jej wzrost nieco powyżej 2% (tab. 1). W tym samym okresie liczba ludności wiejskiej wzrosła jednak w kraju o ok. 200 tys. osób, a więc bezwzględny wzrost wartości tej kategorii ekonomicznej był nieco większy. Materiał badawczy pochodzi z aneksu do Raportu końcowego z realizacji Programu SAPARD w Polsce w latach 2000–2006, który został wykonany w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi w czerwcu 2007 roku [Raport... 2007]. W ramach tego programu łącznie wydatkowano ponad 4,5 mld zł, z tego prawie 3,4 mld zł pochodziło ze środków UE. W badaniach uwzględniono również materiał, którego źródłem były publikacje Głównego Urzędu Statystycznego: Produkt Krajowy Brutto Rachunki Regionalne w 2005 r. oraz Roczniki Statystyczne Województw z roku 2007 i 2008. REGIONALNE ZRÓŻNICOWANIE NAKŁADÓW W RAMACH PROGRAMU SAPARD Polska w przeciwieństwie do Unii Europejskiej, nie ma dłuższych tradycji w praktycznej realizacji polityki regionalnej za pomocą jednoznacznie określonych instrumentów bezpośredniego interwencjonizmu państwowego. Dopiero w ustawie z 12 maja 2000 r. o zasadach wspierania rozwoju regionalnego oraz w Rozporządzeniu Rady Ministrów z 28 grudnia 2000 r. w sprawie przyjęcia Programu wsparcia na lata 2001–2002 wprowadzono prawne podstawy dla tak realizowanej polityki [Ustawa 2000, Rozporządzenie 2000]. Wynika z tego, że dopiero perspektywa zbliżającego się członkostwa w Unii Europejskiej stała się głównym czynnikiem sprawczym mobilizującym państwo do podjęcia oficjalnych działań w tym kierunku. Podział środków zgromadzonych w ramach Programu SAPARD nie był więc pierwszą próbą wpływania w taki sposób na rozwój regionalny kraju. Po raz pierwszy podobną metodę zastosowano w grudniu 2000 r. dzieląc wówczas pieniądze w ramach „Programu wsparcia na lata 2001–2002”. Rada Ministrów podała również metodę tego podziału. Główną część, czyli 80% środków dzielono proporcjonalnie do liczby ludności w poszczególnych województwach, natomiast z pozostałych 20%, połowę rozdysponowano proporcjonalnie w stosunku do liczby mieszkańców w pięciu regionach, w których PKB na 1 mieszkańca wynosił poniżej 80% średniej krajowej. Pozostałe 10% rozdzieleno też proporcjonalnie w stosunku do liczby mieszkańców, ale w 63 powiatach, w których stopa bezrobocia przekraczała w każdym z ostatnich trzech lat 150% średniej krajowej [Rozporządzenie 2000]. Integralną częścią tej koncepcji była polityka regionalna wobec rolnictwa i obszarów wiejskich. W ten sposób powstały instytucjonalne warunki do regionalnego rozdysponowania napływających już wówczas funduszy przedakcesyjnych, a także podziału między województwa środków z budżetu państwa przeznaczonych na wsparcie rolnictwa i obszarów wiejskich [Rozporządzenia 2001, 2002]. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dokonując podziału środków na poszczególne województwa nie podał metody, która posłużyła się przy tych pracach. Z przedstawionych danych w tabeli 1 wynika jednak, że średnioroczny poziom środków planowanych w latach 2000–2001 w ramach Programu SAPARD wynosił w Polsce 10,7 EUR na 1 mieszkańca wsi. Z zestawienia tego wynika ponadto, że plany i proporcje wydatków podane w euro i jedynie dla tego początkowego okresu są bardzo podobne do wykonania (w zł/1 mieszkańca wsi) przedstawionego w pierwszej kolumnie tabeli. Obecnie jednak wiemy, że być może jest to efektem pozytywnego uwzględnienia propozycji przedstawionych przez Krajowy Komitet Sterujący, który założył m.in., iż przydział środków finansowych do poszczególnych województw powinien uwzględniać zbliżone relacje pomiędzy oferowaną pomocą a potencjalnym zapotrzebowaniem. Zawężenie relacji między regionalną podażą środków a potencjalnym popytem miało m.in. na celu ograniczenie niekorzystnego ryzyka realokacji [Gradziuk 2007]. Jest to założenie co najmniej dyskusyjne. Możemy bowiem sądzić, że skuteczność i powodzenie tej koncepcji w praktyce znacznie ogranicza zakres interwenjonizmu i aktywność państwa, sprowadza się jedynie do podtrzymywania istniejących już międzywojewódzkich relacji, a dokładniej – dysproporcji. Interwenjonizm państwowy w regionalnym kształtowaniu rozwoju gospodarczego obszarów wiejskich zostaje – w tej sytuacji – sprowadzony do działań o charakterze symbolicznym. Z drugiej natomiast strony, jeśli zakłada się ograniczenie – jak to stwierdzono: „...niekorzystnego ryzyka realokacji”, to z góry nie przewiduje się też wariantu, który dokonuje alokacji środków zgodnie z efektywnością ich wykorzystania. Z tych wstępnych opinii wynika, że bezpośrednia interwencja państwa nie uwzględniała wszystkich teoretycznych uwarunkowań, które powinny być przestrzegane przy założeniu zrównoważonego rozwoju gospodarczego oraz spójności ekonomicznej regionów. Zakończenie funkcjonowania Programu SAPARD w Polsce zapoczątkowało całą serię publikacji podsumowujących funkcjonowanie tego instrumentu interwenjonizmu państwa wobec rolnictwa i obszarów wiejskich. W dwóch raportach, które ukazały się w czerwcu oraz w grudniu 2007 roku nie ma natomiast żadnych odniesień do regionalnego rozdziału tych środków, a co za tym idzie również do efektów uzyskanych z tego podziału [Raport...2007, Ocena...2007]. Z kolei w Instytucie Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej ukazała się praca, w której zaprezentowano wyniki charakteryzujące dość szczegółowo regionalne podziały różnych fragmentów Programu SAPARD. W ramach działania „Poprawa przetwórstwa i marketing artykułów rolnych i rybnych” dokonano np. analizy podziału środków na poszczególne województwa w takich branżach, jak: przemysł mleczarski, mięsny i drobiarski, rybny oraz owocowo-warzywny. W badaniach tych stwierdzono m.in., że: „W przypadku przetwórstwa mleka największe średnie wsparcie otrzymały z jednej strony najsilniejsze ekonomicznie przedsiębiorstwa z woj. podlaskiego, a drugiej strony firmy z woj. zachodniopomorskiego, w którym zachodziły najsilniejsze procesy koncentracji produkcji” [Gradziuk 2007]. W dalszej części pracy podobna analiza objęto: „Inwestycje w gospodarstwach rolnych”, „Rozwój i poprawa infrastruktury obszarów wiejskich” oraz „Różnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich”. Są to bardzo ważne analizy opisujące różne fragmenty aktywności produkcyjnej na obszarach wiejskich, ale nie wyłania się z nich ogólna synteza, w której zostałby ujęty całościowy opis podziału środków Programu SAPARD. W IERiGŻ ukazała się też inna bardzo ważna praca autorstwa m.in. Sikorskiej i in. [2009], w której ogólnie odniesiono się do efektów całej wspólnej polityki rolnej i stwierdzono m.in., że polityka ta przyczyniła się do rozwoju, ale nie zmniejszyła nierówności regionalnych polskiego rolnictwa. Badania obejmują jednak porównania między pięcioma makroregionami kraju. Jeśli chodzi o Program SAPARD, to Autorzy dochodzą do wniosku, że w ramach tych makroregionów następuje utrwalenie dotychczasowych specjalizacji, a wśród gospodarstw beneficjentów dominują m.in. relatywnie duże obszarowo. Z opinii tych pośrednio wynika, że w praktyce podział środków uwzględniał zbliżone relacje między oferowaną pomocą a potencjalnym zapotrzebowaniem beneficjentów. Są to bardzo ważne wnioski, ale wydaje się, iż nie należy pomijać ocen równie syntetycznych, ale w odniesieniu do poszczególnych województw. Jest to szczególnie istotne z tego powodu, że podobieństwo województw mierzone względna sumą łącznych nakładów z Programu odbiega nieco od obiegowych opinii. Okazuje się bowiem, że podobne pod tym względem mogą być np. województwa: podlaskie i wielkopolskie, ale też podkarpackie i zachodniopomorskie. Z danych przedstawionych w tabeli 1 wynika, że w pierwszej grupie województw, w której wydatki z Programu SAPARD w przeliczeniu na 1 mieszkańca wsi były wyższe od średniej krajowej o ponad 32%, odnotowano również wzrost wartości dodanej brutto (w cenach porównywalnych z 2000 roku) o 6,3%. Dotyczyło to jednak wyłącznie Podlasia i Wielkopolski, natomiast na Warmii i Mazurach oraz w Kujawsko-Pomorskiem odnotowano nawet spadek wartości dodanej. W grupie drugiej nakłady z Programu były wyższe od średniej krajowej o ponad 2,5%, a wzrost wartości dodanej brutto wyniósł średnio w tych województwach nieco ponad 4,3%. Należy jednak podkreślić, że wzrost wartości dodanej wystąpił jedynie w trzech województwach: świętokrzyskim, łódzkim i mazowieckim. W trzech kolejnych odnotowano spadek: śląskim, lubuskim i lubelskim, a na Pomorzu praktycznie nie było żadnych zmian. Z kolei w trzeciej grupie, gdzie odnotowano niższy poziom nakładów z Programu SAPARD od średniej krajowej o ponad 27% stwierdzono, że wartość dodana brutto zmalała o prawie 14%. Prawidłowość ta wystąpiła we wszystkich województwach z tej grupy. Z przedstawionych relacji wynika, że ocena skuteczności interwencji państwa jest trudna do jednoznacznego określenia. Istnieją bowiem inne czynniki, które mogą wpływać, zarówno pozytywnie, jak i negatywnie na rozwój gospodarczy obszarów wiejskich i w ten sposób kształtują one wyniki badań. W badaniach chodziło jednak nie o ocenę skuteczności interwencji państwa, ale o wybór preferencji. Pod tym względem wnioski są już znacznie bardziej jednoznaczne. Z danych tabeli 1 wynika, że różnice pomiędzy badanymi grupami, jeśli chodzi o poziom nakładów ponoszonych w Programie SAPARD są bardzo wyraźne. Charakterystyczne jest również to, że jednoznacznie wyższy poziom tych nakładów był kierowany do województw o wyższym poziomie rozwoju gospodarczego obszarów wiejskich, chociaż efekty tych preferencji nie zawsze były już tak wyraźne. Najniższy poziom nakładów z Programu SAPARD był natomiast kierowany do grupy (trzeciej) województw o najniższym rozwoju gospodarczym. Dodatkowo w województwach tych odnotowano bezwzględny spadek rozwoju gospodarczego. Relacje w wartości dodanej brutto między grupą pierwszą a trzecią wynosiły 2,1 w roku 2000, a w roku 2006 powiększyły się do 2,6. Wynika z tego, że istnieje jednak związek między poziomem nakładów z Programu SAPARD (przyczyna) a kierunkiem i tempem zmian w tworzeniu wartości dodanej brutto (skutek). Wyższym wydatkom z Programu towarzyszy większy przyrost wartości dodanej, chociaż nie we wszystkich województwach. W pełni potwierdziła się natomiast zasada, że najniższym nakładom we wszystkich pięciu województwach z grupy trzeciej towarzyszył bezwzględny spadek wartości tej kategorii ekonomicznej. **WNIOSKI** 1. Program SAPARD i jego regionalny podział jest klasyczną formą bezpośredniej interwencji państwa w sferze rolnictwa i obszarów wiejskich. Podział tych środków przebiegał zgodnie z zasadą: region rolniczo bardziej rozwinięty (miara tu był poziom wartości dodanej brutto uzyskiwanej w rolnictwie, leśnictwie, łowiectwie i rybactwie na 1000 mieszkańców wsi) uzyskiwał większe wsparcie, chociaż nie dotyczy to wszystkich województw. W ten sposób wyraźnie uprzywilejowano dwa województwa: podlaskie i wielkopolskie, a tylko w nieco mniejszy sposób: kujawsko-pomorskie i warmińsko-mazurskie. 2. Wśród trzech kolejnych województw, w których odnotowano stosunkowo wysoki poziom rozwoju gospodarczego w rolnictwie (łódzkie, mazowieckie i zachodniopomorskie) przydział środków z Programu SAPARD był już znacznie niższy. Najniższy jednak poziom absorpcji funduszy pomocowych z Programu SAPARD odnotowano w grupie województw o relatywnie niskim poziomie rozwoju gospodarczego obszarów wiejskich: dolnośląskie, małopolskie, opolskie i podkarpackie. 3. Najbardziej charakterystyczną cechą interwencjonizmu państwowego w ramach Programu SAPARD było wyraźne zróżnicowanie poziomu nakładów między województwami. W liczbach względnych relacje między skrajnymi regionami wynosiły tu nawet ponad 2,7 razy. Dodatkowo te niższe nakłady były kierowane do regionów o niższym poziomie rozwoju gospodarczego rolnictwa i obszarów wiejskich. W konsekwencji doprowadziło to do jeszcze większego pogłębiania istniejących już wcześniej dysproporcji. 4. Zaprezentowane wyniki badań nie potwierdzają więc tezy o wyrównawczych funkcjach bezpośredniej interwencji państwa wobec regionalnego zróżnicowania rozwoju gospodarczego rolnictwa i obszarów wiejskich. Program SAPARD niewątpliwie przysłużył się gospodarczej aktywizacji rolnictwa w Polsce i spełnił swą funkcję szkoleniową, ale nie był instrumentem łagodzącym regionalne dysproporcje w rozwoju wsi. Można raczej skłonić się do tezy, iż przydział środków finansowych do poszczególnych województw zdeterminowała koncepcja zbliżenia relacji pomiędzy oferowaną pomocą a potencjalnym popytem. W ten sposób z bezpośredniej interwencji państwa wyeliminowano funkcję łagodzenia regionalnych różnic w rozwoju wsi i rolnictwa. LITERATURA Bogdański M. 2009: Regionalne uwarunkowania rozwoju gospodarczego w Polsce. Maszynopis w Katedrze Makroekonomii UWM, Olsztyn. Boní M. (red.). 2009: Raport Polska 2030. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Warszawa s. 239. Czyżewski B. 2003: Interwencjonizm agrarny w optyce instytucjonalnej. Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej im. Osłarka Langego we Wrocławiu. Agrobiznes 2003, Jakość jako podstawowy instrument konkurencyjności w agrobiznesie. AE, Wrocław, s. 141-149. Gorzelak G. 2004: Polityka regionalna wobec zróżnicowań polskiej przestrzeni. Studia Regionalne i Lokalne, nr 4, s. 37-72. Gradziuk K. 2007: Realizacja programu SAPARD w Polsce – zróżnicowanie regionalne. Program Wieloletni, nr 85. IERiGŻ, Warszawa, s. 10, 39. Heller J. 2003: Finansowanie rozwoju regionalnego obszarów wiejskich z programu SAPARD. Roczniki Naukowe SERA, t. V, z. 4, s. 106-110. Ocena ex-post realizacji Programu SAPARD w Polsce w latach 2000-2006, 2007: Raport końcowy, Agrotec, IERiGŻ-PIB, Warszawa 12 grudnia. Produki Krajowy Brutto – Rachunki Regionalne w 2005 r. 2007: GUS, US Katowice. Raport końcowy z realizacji Programu SAPARD w Polsce w latach 2000-2006. 2007: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Warszawa, czerwiec. Rocznik Statystyczny Województw. 2007. 2008: GUS, Warszawa. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2000 r. w sprawie przyjęcia Programu wsparcia na lata 2001-2002. Dz. U. 2000. 122.1326. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 2001 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przyjęcia Programu wsparcia na lata 2001-2002. Dz. U. 2001.39. 460. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 2002 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przyjęcia Programu wsparcia na lata 2001-2002. Dz. U. 2002.73.666. Rozwijające się regiony – rozwijająca się Europa. Czwarty raport na temat spójności gospodarczej i społecznej. 2007: Komisja Europejska, Bruksela, s. 10-13. Sikorska A., Wrzochalska A., Chmieliński P. 2009: Jest rozwój, pozostają różnice. Przemiany strukturalne wsi i rolnictwa w wybranych krajach europejskich. Sterdyń, 1-3 czerwca. IERiGŻ-PIB, Warszawa, s. 2-4. Ustawa z dnia 12 maja 2000 r. o zasadach wspierania rozwoju regionalnego. Dz. U. 2000.48. 550. Wilkin J., Nurzyńska I. (red.). 2008: Polska wieś 2008. Raport o stanie wsi. Fundacja na Rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa, Warszawa, s. 17-24. Janusz Heller STATE’S INTERVENTIONISM IN FORMING OF THE INTERREGIONAL DISPROPORTIONS IN ECONOMIC DEVELOPMENT OF RURAL AREAS IN POLAND Summary The SAPARD programme and its regional distribution is a classic form of a direct state’s intervention in the sector of agriculture and rural areas. Results of the presented research do not confirm the hypothesis that this intervention had an equalizing effect on the regional disproportions in economic disproportions in agriculture and rural areas. The distribution of financial means of the SAPARD programme to certain regions was dominated by the conception of bringing closer the offered aid and the potential demand. This way, the function of equalizing the regional disproportions in agricultural development was eliminated from the state’s direct intervention. Adres do korespondencji: prof. dr hab. Janusz Heller Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Wydział Nauk Ekonomicznych ul. Oczapowskiego 4 10-719 Olsztyn tel. (0 89) 523 37 82 e-mail: firstname.lastname@example.org ROLA KONTROLI WŚRÓD POZAPŁACOWYCH CZYNNIKÓW SYSTEMÓW MOTYWACYJNYCH W GRUPIE PRZEDSTAWICIELI HANDLOWYCH Ewa Jaska, Katarzyna Wlodarczyk Katedra Ekonomiki Edukacji, Komunikowania i Doradztwa Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Kierownik: dr hab. Krystyna Krzyżnowska Słowa kluczowe: kontrola, systemy motywacyjne, awans zawodowy, pozaekonomiczne metody motywowania, czynniki motywacyjne Key words: supervision, motivation systems, promotion, non-financial motivation methods, motivating factors Synopsis. Kontrola, w procesie zarządzania zasobami ludzkimi, jest wymieniana jako element pozapłacowych metod motywowania. Przeprowadzone badania pozwoliły m.in. określić pozycję kontroli wśród pozapłacowych czynników systemów motywacyjnych. Zgodnie z wynikami badań 63% ankietowanych uznało, że działania kontrolne są ważnym narzędziem motywowania. Jednak w zestawieniu z innymi czynnikami, kontrola i wynikająca z niej ocena, traciły na znaczeniu. Na pierwszym miejscu respondenci zgodnie wskazali na wynagrodzenie. Natomiast wśród metod pozapłacowych za najistotniejszy uznano awans zawodowy. Kontrola była wymieniana na trzecim miejscu. WSTĘP Metody motywowania pracowników związane ze stosowaniem czynników płacowych i pozapłacowych zajmują ważne miejsce w systemach zarządzania, szczególnie w społeczeństwach o niskim stopniu rozwoju społeczno-gospodarczego, dla których są charakterystyczne m.in. niskie wynagrodzenia. Znaczenie bodźców materialnych jest ściśle związane z wysokością uzyskiwanych dochodów. Po przekroczeniu pewnego progu następuje przewartościowanie znaczenia bodźców o charakterze materialnym. Potrzeby podstawowe są na bieżąco zaspokajane, co prowadzi do wzrostu stopnia niezaspokojenia potrzeb wyższego rzędu. Motywacyjny charakter płacowych i pozapłacowych czynników zależy od osobowości człowieka oraz sposobów, w jaki zaspokaja swoje potrzeby. Proces kontroli jest integralną częścią zarządzania przedsiębiorstwem, w tym zarządzania zasobami ludzkimi. Planowanie, organizowanie czy motywowanie, wymagają przeprowadzania kontroli w celu sprawdzenia istniejącego stanu i porównania go z zamierzonym. Czynności kontrolne występują na każdym etapie procesu zarządzania, a wcześniejsze zauważenie nieprawidłowości zwiększa efektywność prowadzonych działań. Kontrola ma również inne funkcje. W procesie zarządzania zasobami ludzkimi kontrola jest postrzegana jako element pozapłacowych metod motywowania. METODYKA BADAŃ Głównym celem badań jest określenie roli kontroli w procesie motywowania pracowników, a równocześnie wskazanie korzyści, jakie ma szanse osiągnąć przedsiębiorstwo monitorując i udoskonalać pracownicze procesy kontrolne. Jeden z celów szczegółowych dotyczy określenia pozycji kontroli wśród pozaplacowych czynników systemów motywowania. W badaniach posłużono się metodą sondażu diagnostycznego. Badania ankietowe przeprowadzono wśród przedstawicieli handlowych przedsiębiorstwa, którego podstawową działalność jest import wysokiej klasy produktów spożywczych charakterystycznych dla kuchni włoskiej. Na pytania zawarte w przygotowanym kwestionariuszu ankiety odpowiedziało sześćdziesięciu pięciu pracowników, spośród 70 zatrudnionych w czasie przeprowadzania badań. Była to grupa pracowników odpowiedzialnych za nawiązywanie kontaktów handlowych i dystrybucję produktów sprzedawanych przez firmę na polski rynek. Badania przeprowadzono wiosną 2009 roku. Blisko trzy czwarte populacji badawczej stanowili mężczyźni i taki sam wskaźnik był charakterystyczny dla grupy wiekowej w przedziale 26–39 lat. Wśród przedstawicieli handlowych nie było osób powyżej 55 roku życia. Pracownicy zatrudnieni jako przedstawiciele handlowi to przede wszystkim osoby legitymujące się wykształceniem średnim. Wśród badanych jedynie 1/3 ankietowanych to osoby, które pracowały w tym zawodzie dłużej niż 5 lat. SYSTEM MOTYWOWANIA PRACOWNIKÓW W BADANYM PRZEDSIĘBIORSTWIE Podstawą systemu motywacyjnego w badanym przedsiębiorstwie są różnego rodzaju premie pieniężne, takie jak: roczne, kwartalne, miesięczne, od obrotu, zadaniowe. Rodzaj otrzymywanej premii zależy przede wszystkim od zajmowanego stanowiska oraz poziomu realizacji zadania, i tak np. przedstawiciele handlowi otrzymują premie miesięczne, które stanowią procent od wielkości planowanej miesięcznej sprzedaży. W każdym miesiącu handlowcy mają wyznaczone tzw. targety, które powinni zrealizować, a od których zależy wysokość premii. Oprócz premii podstawowych, zawartych w umowie, każdy handlowiec może otrzymać premię dodatkową w wysokości około 10% wartości sprzedaży określonego produktu. Często oprócz gratyfikacji pieniężnych, handlowcy otrzymują nagrody rzeczowe, takie jak: rowery, nawigacje samochodowe, zestawy głośnomówiące lub inne gadżety, które mogą wykorzystać w budowaniu relacji z klientami. Takim gratisem są produkty firmowe, które przedstawiciel handlowy może obiecać swojemu klientowi jako dodatek do większego zamówienia. Od 2009 roku w przedsiębiorstwie jest wprowadzany pakiet opieki medycznej dla pracowników. Przedsiębiorstwo, podobnie jak większość firm, oferuje swoim pracownikom zniżki na produkty firmowe. Staty rabat wynosi 5%. Natomiast w okresie świątecznym rabat jest znacznie wyższy, bo sięga 20–30%. W ramach dodatków świątecznych pracownicy otrzymują także bony i paczki z produktami firmowymi. Wielkość bonów zależy od stażu pracy, zajmowanego stanowiska i są przeznaczane głównie dla pracowników niższego szczebla, którzy nie otrzymują premii, np. magazynierów, osób sprzątających czy kierowców. Ważnym czynnikiem motywacyjnym, niezwiązany z aspektem materialnym są awanse zawodowe i pochwały, jednak te ostatnie w badanym przedsiębiorstwie są stosowane bardzo rzadko. Natomiast pewne możliwości są stwarzane w obszarze awansów z uwagi na założenie, że należy inwestować w osoby, które sprawdzają się na swoich stanowiskach i podnoszą kwalifikacje. W ostatnich latach popularnymi stały się wszelkiego rodzaju wyjazdy integracyjne, imprezy firmowe, uczestnictwo w szkoleniach i targach. W przedsiębiorstwie jest organizowany corocznie dwudniowy wyjazd integracyjny, w którym uczestniczy około 90% załogi, a także różnego rodzaju przyjęcia i bankiety, na które są zapraszani pracownicy. Dotychczas najbardziej prestiżową imprezą była uroczystość z okazji wejścia przedsiębiorstwa w 2005 roku na giełdę papierów wartościowych. Powyższe przykłady uprawniają do wskazania trzech głównych grup motywatorów, a mianowicie: wynagrodzenie pieniężne (premie), awansy i imprezy integracyjne. POZYCJA KONTROLI PRACY W SYSTEMACH MOTYWOWANIA Kontrola i motywowanie to dwie różne funkcje zarządzania, z których każda spełnia inne zadania w przedsiębiorstwie. Wymienione działania m.in. obejmują kierowanie ludźmi, wpływanie na dążenie przez nich do wyznaczonego przez przedsiębiorstwo celu i sprawdzanie na ile te dążenia pozwalają osiągnąć planowane cele. To właśnie motywowanie i kontrola pełnią oprócz funkcji sprawdzającej i weryfikującej, również rolę stymulującą pracowników do wykonywania powierzonych im zadań. W związku z tym „każdy kierownik powinien dążyć do jakiegoś optimum kontroli, polegającego na kojarzeniu jej zakresu i natężenia z zakresem natężenia autokontroli pracownika. (...) Współdziałanie stron w procesie kontroli jest szczególnym rodzajem kooperacji pozytywnej, w której rolę kierowniczą sprawuje kontrolujący, prowadząc do wytwarzania się więzi opartych na dążeniu stron do wspólnego celu, co jest podstawą każdej pozytywnej motywacji, jako funkcji kierowania” [Ćwik, Telep 2005]. Zrównoważenie działań kontrolnych jest warunkiem koniecznym, aby kontrola stała się czynnikiem motywującym oraz żeby nie hamowała kreatywności i chęci do działania, ponieważ pracownicy są źródłem wielu pomysłów i rozwiązań usprawniających funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Z uwagi na oddziaływanie kontroli na pracowników, zwrócono uwagę na doskonalenie systemów kontroli wewnętrznej jako bardzo ważnego środka oddziaływania motywacyjnego. Stelmach [2004] prowadząc badania dotyczące m.in. roli kontroli w procesie motywowania pracowników zauważył, że wielu respondentów zaznaczyło etyczną rolę samokontroli podczas wykonywania pracy. Osoby uczestniczące w badaniu rozumiały konieczność przeprowadzania kontroli i traktowały jako normalne, systematyczne działanie kierownicze. Dalej stwierdził, że „definiując kontrolę jako porównywanie założeń organizacyjnych, ekonomicznych itp. ze stanem faktycznym (...) nie powinna ona oceniać pracownika i jego działań zbyt literalnie”. Ponadto, zgodnie z wynikami badań, pracownicy zgłaszali potrzebę posiadania pewnej swobody, możliwości inicjatywy, wykazania się pomysłowością i kreatywnością, co niekiedy uniemożliwia wykonywanie pracy w sposób ściśle odpowiadający zaleceniom. Występowanie kontroli w systemach motywowania jest związane przede wszystkim z oceną efektów działań pracowników i sposobów realizacji podejmowanych przez nich działań. Kontrola może wpływać na motywację w dwojakim sposób, a mianowicie przez sprawdzenie się w danej pracy i korzyści uzyskiwane na podstawie wyników kontroli. WYBRANE TEORIE I METODY MOTYWOWANIA PRACOWNIKÓW Wieloaspektowość i tym samym złożoność zagadnienia motywacji tłumaczy istnienie wielu teorii psychologicznych, i tak np. według Karasia [2003] teorie motywacji można podzielić na teorie: - treści, nazywane inaczej teoriami potrzeb, które koncentrują się na indywidualnych potrzebach jednostki jako głównym bodźcu motywowającym; zgodnie z tym podejściem każdy człowiek mając swoje, wewnętrzne potrzeby, odczuwa niedostatek, który motywuje go do podjęcia działań mających zaspokoić lub przynajmniej zredukować potrzeby, - procesu, to podejście do motywacji od strony procesu. W przeciwieństwie do teorii treści, teorie procesu uznają potrzeby za jeden z wielu czynników wpływających na zachowanie pracownika. W teoriach procesu zwraca się szczególną uwagę na wyjaśnienie dlaczego pracownicy, dążąc do realizacji swoich potrzeb, wybierają określone działania oraz jak oceniają poziom zaspokojenia swoich potrzeb (tab. 1). Te dwie grupy teorii koncentrują się na różnych aspektach motywacji, ale nie wykluczają się wzajemnie. Poznanie motywów podejmowania działań (teorie treści) oraz procesu zachowania (teoria procesu) umożliwia podjęcie skutecznych działań kierowania pracownikami tak, aby realizowali cele założone przez przedsiębiorstwo. Wszystkie teorie motywacji szukają wyjaśnienia zjawiska motywacji oraz metod, których stosowanie zachęci ludzi do wykonywania zadań i jak najlepszej ich realizacji. Tabela 1. Podstawowe teorie treści i procesu | Nazwa teorii | Autor | |---------------------------------------------------|--------------------------------| | Teoria hierarchii potrzeb (Hierarchy of needs theory) | Abraham Maslow | | Teoria potrzeb ERG (ERG theory) | Clayton Alderfer | | Dwuczynnikowa teoria motywacji (Two factor theory) | Frederiek Herzberg | | Teoria trzechotni potrzeb (Acquired needs theory) | David McClelland | | Teorie procesu | Autor | |---------------------------------------------------|--------------------------------| | Teoria oczekiwań (Expectancy theory) | Victor Vroom, Edward E. Lawler, Lyman W. Porter | | Teoria sprawiedliwości (Equity theory) | J. Stacy Adams | | Poznawcza teoria oceny (Cognitive evaluation theory) | Edward L. Deci, Richard Ryan | | Teoria ustalania celów (Goal setting theory) | Edwin Locke | | Teoria wzmacniania (Reinforcement theory) | Burrhus Frederic Skinner | | Teoria uczenia się społecznego (Social learning theory) | Albert Bandura | Źródło: opracowanie własne na podstawie Karaś 2003. POZAEKONOMICZNE METODY MOTYWOWANIA I Ich SKUTECZNOŚĆ W OPINII BADANYCH Istnieje wiele różnych klasyfikacji czynników motywacyjnych, ale najczęściej występuje podział na czynniki wewnętrzne i zewnętrzne lub na czynniki ekonomiczne i pozaekonomiczne. Pozaekonomiczne metody motywowania to wszelkie formy oddziaływania na pracowników, które nie są związane z otrzymywaniem gratyfikacji o charakterze materialnym. Czynniki pozaekonomiczne, inaczej nazywane niematerialnymi, obejmują działania w obszarze organizacyjnym, psychologicznym i technicznym. Niezależnie od obszaru, do jakiego zaliczany jest dany czynnik, skutki jego oddziaływania są zauważane i rejestrowane po pewnym w czasie. Nie docenia się ich tak szybko, jak otrzymanej premii pieniężnej, ale na pewnym etapie ścieżki kariery zawodowej stają się ważne dla pracownika w jego postrzeganiu organizacji i pełnionej funkcji. Wśród najistotniejszych niematerialnych czynników motywujących wymienia się takie, jak: awans, poszerzanie procesu partycypacji, doskonalenie wewnętrznej komunikacji, kontrolę pracy, dostęp do informacji, pochwały i wyróżnienia oraz samorealizację [Ćwik, Telep 2005]. Za jeden z najważniejszych niematerialnych sposobów motywowania pracowników uznawany jest awans. Dzięki awansowi zostaje zaspokojona potrzeba uznania i pozytywnej samooceny. Osoba, otrzymująca awans bardziej wierzy we własne możliwości, wzrasta jej poczucie własnej wartości, czuje się doceniona i chce dążyć do jeszcze lepszych wyników. Awans powinien być jednym z najważniejszych narzędzi kierowania załogą i wzmacniania więzi pracownika z przedsiębiorstwem. Aby awans spełniał wszystkie swoje motywujące funkcje powinien odpowiadać kwalifikacjom pracownika i być pozytywnie postrzegany przez kolegów z pracy. Jeśli współpracownicy negatywnie oceniają awans, to w efekcie motywacja do pracy osłabnie. Polityka awansowania, aby była skuteczną metodą motywowania, powinna opierać się na jasnych, klarownych zasadach i otwierać szanse przed ludźmi kreatywnymi, oddanymi swojej pracy. Pozycja awansu w grupie pozaekonomicznych czynników motywujących została określona między innymi przez przedstawicieli handlowych uczestniczących w badaniu (tab. 2). Prawie 42% badanych uważa, że kontrola jest ważnym czynnikiem motywacyjnym, ponieważ jej wynik jest związany z eventualnymi nagrodami materialnymi w przyszłości. Blisko 1/5 badanych uznała, że istotny jest działający mobilizująco strach przed złymi wynikami, utożsamiany z poczuciem wstydu czy niezadowolenia z samego siebie. Natomiast wśród osób pracujących jako przedstawiciel handlowy krócej niż 3 lata, kontrola jest ważnym czynnikiem motywującym, ponieważ jej wynik pozwala odczuwać satysfakcję z wykonanej pracy. Stwierdziło tak blisko 10% reprezentantów tej grupy. Taki wynik może być związany z faktem, że osoba o niewielkim doświadczeniu w zawodzie uczy się jak najlepiej wykonywać swoje obowiązki i każdy odnoszony sukces budzi radość oraz zadowolenie. W przypadku osób, których staż pracy w zawodzie wynosi od 3 do 5 lat lub jest dłuższy niż 5 lat, najważniejszymi skutkami kontroli są otrzymywane nagrody materialne. Dlatego uprawnionym staje się wniosek, że handlowcy o dłuższym stażu pracy w zawodzie ukierunkowują się na korzyści materialne, ponieważ mają już wypracowane sposoby działania i w przeciwieństwie do osób początkujących są przyzwyczajeni do sytuacji, w których osiągają zamierzone cele. Równie istotne okazują się wszelkie działania, które polegają na poszerzaniu zakresu samodzielności i odpowiedzialności pracowników, delegowaniu uprawnień dających pra- Tabela 2. Przyczyny postrzegania kontroli jako ważnego czynnika motywującego według stażu pracy przedstawicieli handlowych badanego przedsiębiorstwa | Oczekiwania wobec kontroli | Ogółem [%] | Staż pracy w zawodzie przedstawiciela handlowego | |---------------------------|------------|-----------------------------------------------| | | | do 3 lat | 3-5 lat | powyżej 5 lat | | | Lb | % | Lb | % | Lb | % | | Wskazanie słabych stron | 2,44 | 0 | - | 0 | 1 | 2,44 | | Mobilizacja do pracy przez strach przed złymi wynikami | 19,52 | 2 | 4,88 | 3 | 7,32 | 3 | 7,32 | | Rywalizacja między pracownikami | 7,32 | 1 | 2,44 | 1 | 2,44 | 1 | 2,44 | | Nagrody materialne | 41,45 | 3 | 7,32 | 8 | 19,51 | 6 | 14,62 | | Awans zawodowy | 14,64 | 3 | 7,32 | 2 | 4,88 | 1 | 2,44 | | Satysfakcja z pracy | 14,63 | 4 | 9,75 | 1 | 2,44 | 1 | 2,44 | Źródło: badania własne. cownikom pewną władzę i możliwość wykazania się kreatywnością i umiejętnościami na wyższym poziomie, czyli poszerzanie procesu partycypacji pracowników. Dzięki takim działaniom wzrasta zaufanie i zainteresowanie pracowników sytuacją firmy, w której pracują, ponieważ czują się współodpowiedzialni za podejmowane decyzje. Często jednak kierownicy niechętnie delegują swoje uprawnienia, ponieważ nie ufają, że podwładni mogą dobrze wykonać powierzone im zadanie. Z kolei pracownicy niechętnie przyjmują odpowiedzialność, jaka na nich spadnie wraz z nowymi uprawnieniami, ponieważ boją się porażki, krytyki czy zwolnienia. Dzięki delegowaniu uprawnień pracownicy angażują się w funkcjonowanie organizacji jako całości, stają się bardziej aktywni, kreatywni i zmotywowani. Do stworzenia dobrego zespołu konieczne jest także doskonalenie komunikacji wewnętrznej i zachęcanie pracowników do wygłaszania swoich opinii, pomysłów, które mogą okazać się pomocne w realizacji zadania. „Dobra komunikacja oznacza, że w firmie ceni się pracowników nie tylko za pełnione przez nich role, ale także za ich osobowość, inwencję i inicjatywę. Bazuje ona na przekazywaniu właściwych informacji i wzajemnym zaufaniu. Zaufanie ułatwia przepływ informacji bez ich selekcjonowania i zniekształcania” [Ćwik, Telep 2005]. Z przeprowadzonych badań wynika, że kontrolerzy prowadzący ocenę działań przedstawicieli handlowych, oprócz obserwacji starają się dowiedzieć i poznać sposoby działania kontrolowanego. Dlatego w procedurze kontrolnej istnieje możliwość przedstawienia opinii przez handlowców. Ankietowano na pytanie o możliwość przedstawiania argumentów dotyczących wyników kontroli, w przeważającej większości, bo aż w 92% potwierdzili, że mają taką szansę, a 85% badanych uważa, że ich opinie są uwzględniane w formułowaniu wniosków z kontroli. Oznacza to, że proces kontroli to nie tylko ocena danej osoby i wyników jej pracy, ale także próba znalezienia źródła problemu. Przedstawiciele handlowi mają możliwość wytłumaczenia i wyjaśnienia spraw problemowych, dzięki czemu mają szansę uniknąć konsekwencji za stan rzeczy, który powstał niezależnie od ich starań. W badanym przedsiębiorstwie proces kontroli nie kończy się wraz z zakończeniem obserwacji przez kontrolującego. Według wyników badań, niemal wszyscy respondenci (97%) stwierdzili, że mają wpływ w wyniki przeprowadzonej kontroli i korzystają z tej możliwości, co niewątpliwie pomaga zrozumieć dotychczasowe błędy i wprowadzić zmiany w sposobach działania. Ponadto, aż 70% badanych deklarowało stosowanie się do formułowania wniosków i zaleceń, a 71% odpowiedziało twierdząco na pytanie o przeprowadzenie rozmowy z przełożonym o wynikach kontroli. Jest to kolejny wynik badania ilustrujący range kontroli pracy wśród pozaplacowych czynników. Przedstawiciele handlowi zdają sobie sprawę z korzyści, jakie przynieść może rozmowa z przełożonym na temat wyników kontroli i większość z nich decyduje się na nią, chociaż jest to stanowisko prezentowane głównie przez osoby zatrudnione od 2 do 5 lat i dłużej. Natomiast osoby, które pracują w firmie krócej niż 2 lata, zazwyczaj starają się unikać takich rozmów. Wynikać to może z faktu, że nie znają jeszcze tak dobrze mechanizmów funkcjonowania firmy jak pracownicy o dłuższym stażu, którzy szukają u przełożonych rady i wskazówek ukierunkowujących na lepsze wyniki w przyszłości. Analizując znaczenie poszczególnych powodów stosowania się do zaleceń kontrolerów, należy zauważyć, że niezależnie od tego, jak długo przedstawiciel handlowy pracuje w firmie, najistotniejsze są dla niego te elementy, które wiążą się z otrzymywaniem korzyści finansowych. Wynika to przede wszystkim z istniejącego systemu wynagradzania przedstawicieli handlowych w badanym przedsiębiorstwie, bowiem udział stałego wynagrodzenia w całościowym jest stosunkowo niski, a zasadniczą część stanowią dodatki płacowe powiązane z wielkością sprzedaży. Wynika to także z chęci posiadania pewnej stabilności finansowej, która pozwala czuć się bezpiecznie, realizować plany i marzenia oraz podejmować zobowiązania finansowe. Rozmowy dotyczące wyników kontroli to tylko jeden z przykładów na dostęp pracownika do informacji, który poza informacjami dotyczącymi bezpośrednio jego osoby powinien być wprowadzany w szczegóły funkcjonowania przedsiębiorstwa. Właśnie dostęp do informacji jest wymieniany jako kolejny czynnik pozaplacowy, który w szczególny sposób wpływa na silniejszy stopień identyfikacji pracownika z przedsiębiorstwem. Motywacyjny charakter tego związku polega na poczuciu przynależności do dużej grupy ludzi, efektów, jakie przynosi wspólna praca oraz wyników, które przekładają się pośrednio lub bezpośrednio na uzyskiwane korzyści. Natomiast kontrola pracy jest czynnikiem pozaplacowym kształtującym motywację wewnętrzną, która wynika z poczucia własnej wartości, a tym samym z poczucia odpowiedzialności za wyniki pracy. W odpowiedzi na pytanie o wagę kontroli jako narzędzia motywowania, większość (63% badanych) zgodziła się, że proces kontrolny jest integralnym elementem systemu motywacyjnego i ważnym czynnikiem motywacyjnym. Należy zwrócić uwagę na fakt, że niezależnie od stazu pracy przedstawiciele handlowi wskazywali na wagę kontroli jako czynnika motywacyjnego. Ponad połowa respondentów (52%) oczekuje, że po zakończeniu kontroli zostanie odpowiednio zmotywowana do pracy. Prawie 40% liczy na jakiś gest ze strony kierownictwa przedsiębiorstwa, który miałby świadczyć o tym, że rzetelnie wykonywana praca jest doceniana i zauważana przez zwierzchników (tab. 5). Wyniki badań wskazały, że większość kobiet oczekuje przede wszystkim skutecznego zmotywowania do pracy. W przypadku mężczyzn oprócz skutecznego zmotywowania, równie ważnym jest potrzeba docenienia przez pracodawcę, potrzeba bycia zachęconym do pracy, potrzeba podkreślenia, że ich praca jest zauważana i ważna dla firmy. Należy przypuszczać, że respondenci myślą o docenieniu, mieli na względzie zapewne gratyfikacje finansowa. Taki wniosek można sformułować na podstawie odpowiedzi na pytanie, które dotyczyło oczekiwań respondentów wobec różnych czynników motywacyjnych. Według 98% ankietowanych, najbardziej oczekiwana formą zmotywowania do pracy | Rozmowy z przełożonym na temat kontroli | Staż pracy | |------------------------------------------|------------| | | do 2 lat | 2-5 lat | Powyżej 5 lat | | | liczba | % | liczba | % | liczba | % | | Tak | 5 | 7,69 | 25 | 38,46 | 16 | 24,62 | | Nie | 2 | 3,08 | 4 | 6,15 | 0 | - | | Unikam takich rozmów | 13 | 20,00 | 0 | - | 0 | - | Źródło: badania własne. | Kontrola – czynnik motywacyjny | Staż pracy | |---------------------------------|------------| | | do 2 lat | 2-5 lat | powyżej 5 lat | | | liczba | % | liczba | % | liczba | % | | Tak | 13 | 20,00 | 17 | 26,15 | 11 | 16,92 | | Nie | 1 | 1,54 | 8 | 12,31 | 3 | 4,62 | | Brak powiązania | 6 | 9,23 | 4 | 6,15 | 2 | 3,08 | Źródło: badania własne. | Oczekiwania i odczucia respondentów | Kobiet | Mężczyźni | |-------------------------------------|--------|-----------| | | liczba | % | liczba | % | | Skuteczne zmotywowienie | 12 | 18,46 | 22 | 33,85 | | Docenienie przez pracodawcę | 6 | 9,23 | 19 | 29,23 | | Ulgia | 0 | - | 3 | 4,62 | | Brak oczekiwań | 0 | - | 3 | 4,62 | Źródło: badania własne. jest możliwość otrzymania premii pieniężnej, co jest niewątpliwie efektem istniejącego w przedsiębiorstwie systemu wynagradzania przedstawicieli handlowych. Kontrola to takie działanie, które ma dwojakie znaczenie. „Menedżerdziału przedstawicieli handlowych musi stworzyć skuteczny system motywowania swoich pracowników, wspomagania ich w wykonywanej pracy, ale również system kontroli efektów ich pracy (…). W codziennej pracy handlowiec nie może liczyć na pomoc kolegi z większym doświadczeniem albo kierownika ds. sprzedaży, który powiedziałby mu, jak można było zręczniej przeprowadzić ostatnią rozmowę z klientem. Z reguły klient również nie wytnie błędów, jakie dostrzeże w zachowaniu handlowca” [www.nf.pl]. Kontrola pozwala zatem sprawdzić poziom wykonywania zadań przez pracownika, a równocześnie jest sposobem kształtowania określonych postaw pracowniczych oczekiwanych przez kierownictwo przedsiębiorstwa. Kontrola jako funkcja zarządzania ma charakter motywujący, o ile jest odpowiednio przygotowana i przeprowadzona. Następnstwem kontroli jest ocena pracownika i wykonywanych przez niego zadań. „Ocena zła lub dobra wywiera w większości przypadków bardzo silny wpływ na ocenianego. Jest to zresztą jednocześnie siła i słabość (a raczej niebezpieczeństwo oceniania). Oceniając możemy kogoś skrywdzić, sfrustrować, zniechęcić itd., możemy go też wprawić w euforię i pobudzić do niezwykłych wyczynów. Ocenianie pracowników może być efektywnym środkiem ich doskonalenia i samodoskonalenia, to samo dotyczy oceniania przełożonych przez podwładnych” [Adamiec, Kozusznik 2002]. Negatywne oddziaływanie kontroli zauważył co czwarty badany. Okazało się, że handlowcy mają świadomość, że w zależności od potrzeb i charakteru człowieka, do pracy mogą mobilizować go różne czynniki. W ramach przeprowadzonego badania respondenci mieli za zadanie ocenić czynniki motywujące, z którymi mogą się spotkać w przedsiębiorstwie, w skali od 1 do 5 (1 – najmniej skuteczne, 5 – najbardziej skuteczne). Według ankietowanych najważniejszym czynnikiem motywującym jest wynagrodzenie. Pracodawca powinien mieć świadomość, że oferowane premie czy nagrody finansowe mają ogromny wpływ na poziom pracy przedstawicieli handlowych i umiejętnie to wykorzystywać, aby kierować ich działaniami. Obserwując metody pozaplacowego motywowania pracowników, uznano, że dwoma najważniejszymi czynnikami jest możliwość awansu zawodowego oraz kontrola. Według respondentów istotniejsza dla nich jest możliwość awansowania niż wyniki kontroli, jednak to kontrola jako działanie sprawdzające poziom wykonywanej pracy może być przyczyną uzyskiwania innych korzyści. Najmniejszą wagę ankietowani nadali wewnętrznej satysfakcji jako czynnikiowi, który uznał za najmniej motywujący. Należy jednak zwrócić uwagę, że różnice między możliwością awansowania, kontrolą i satysfakcją są niewielkie, co uprawnia do stwierdzenia, że mają one podobną siłę oddziaływania na pracowników. Przedstawiciele handlowi podkreślili istotę możliwości awansowania w strukturze firmy jako drugi najważniejszy czynnik motywacyjny, tym bardziej, że aż 88% badanych stwierdziło, że wynik kontroli nigdy nie był podstawą awansu na wyższe stanowisko. PODSUMOWANIE Z przeprowadzonych badań wynika, że 63% badanych uznało działania kontrolne za ważne narzędzie motywowania. Jednak w zestawieniu z innymi czynnikami motywowającymi, kontrola i wynikająca z niej ocena, traciły na znaczeniu. Na pierwszym miejscu respondenci zgodnie wskazali na wynagrodzenie. Natomiast wśród metod pozaplacowych za najistotniejszy uznano awans zawodowy, a na trzecim miejscu była wymieniana kontrola i w dalszej kolejności satysfakcja. Dlatego należy zwrócić uwagę na istotność awansu zawodowego, wskazanego przez respondentów, jako najważniejszego czynnika motywowania pozaplacowego w badanej firmie. Jej kierownictwo powinno wykorzystać i powiązać te dwa czynniki, tworząc ścieżki kariery zawodowej i zwiększając tym samym ich skuteczność oraz zyskując silne narzędzie motywowania pozaplacowego. Kontrole przeprowadzane w celu oceny wyników przedstawiciela handlowego, które w opinii handlowców mogłyby wpływać na ich awans, nie byłyby w ten sposób kojarzone z czymś nieprzyjemnym, ale z szansą na zdobycie nowego stanowiska i kształtowały jeszcze silniejszy stopień identyfikacji z celami strategicznymi przedsiębiorstwa. LITERATURA Adamiec M., Kożusznik B. 2002: Zarządzanie zasobami ludzkimi. Aktor – Kreator – Inspirator. Wydawnictwo Akade, Kraków, s. 173. Ćwik B., Telep A. 2005: Motywowanie jako podstawowy element zarządzania organizacją. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Celnej, Warszawa, s. 54-58. Karab R. 2003: Teorie motywacji w zarządzaniu. Wydawnictwo AE, Poznań, s. 14-15. Kopertwińska M.W. 2002: Zarządzanie kadrami. Wydawnictwo Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Legnicy „Wspólnota Akademicka”, Legnica, s. 55. Stelmach W. 2004: Obrazy kierowania. Wydawnictwo Placet, Warszawa, s. 65. www.nf.pl Ewa Jaska, Katarzyna Włodarczyk THE ROLE OF SUPERVISION AMONG NON-FINANCIAL FACTORS IN MOTIVATION SYSTEMS Summary Supervision is listed as one of the non-financial motivators. The findings of conducted research helped to determine the position of supervision among non-financial motivational factors. Over 63% of the respondents perceived supervision as an important motivating instrument. However when juxtaposed with other factors, supervision and resultant evaluation lost their importance. Respondents pointed to salary as the most effective incentive. Promotion turned out to be most important non-financial motivator and supervision took the third position. The paper also presents motivation systems in the studied organization as well as selected motivation theories and staff-motivating methods with particular emphasis on non-financial motivation meth Adres do korespondencji: dr inż. Ewa Jaska Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Katedra Ekonomiki Edukacji, Komunikowania i Doradztwa ul. Nowoursynowska 166 02-787 Warszawa tel. (0 22) 593 41 61 e-mail: email@example.com SPOSOBY RACJONALIZOWANIA PRODUKCJI W GOSPODARSTWIE. SZANSE I ZAGROŻENIA Slawomir Juszczyk Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Kierownik: prof. dr hab. Henryk Runowski Słowa kluczowe: działalność racjonalna, sposoby powiększania wyniku finansowego, miary pojedynczych decyzji Key words: rational activity; ways of enlargement of the financial outcome, measure of singular decisions Synopsis. Przedstawiono koncepcję różnych sposobów powiększania wyniku finansowego, uwzględniając zmiany ilości produkcji, cen produkowanych wyrobów i ponoszonych kosztów. Stwierdzono, że najlepszy jest wariant poszukiwań i likwidacji błędów w procesie produkcji, na drugim miejscu co do skali dobroci jest wariant ekstensywny polegający na niewielkim spadku wartości produkcji na skutek jeszcze większego zmniejszenia kosztów całkowitych, na trzecim – wariant półintensywny wyrażający się wzrostem produkcji na skutek zmian optymalizacyjnych w strukturze kosztów całkowitych lub substytucji jakościowo-asortymentowej, przy zachowaniu niezmienionego ogólnego poziomu kosztów całkowitych, na czwartym – półekstensywny (oszczędności środków), to znaczy utrzymania wartości produkcji i obniżenia kosztów. Najbardziej ryzykowny jest wariant intensywny – maksymalnego efektu, gdzie zwiększane są koszty w oczekiwaniu na jeszcze większy wzrost wartości produkcji, dlatego zwiększanie kosztów musi być poprzedzone dogłębną analizą i rozważeniem czy nie ma innych, wcześniej wymienionych sposobów zwiększania wyniku finansowego. WSTĘP Proces racjonalizowania produkcji może być traktowany jako ciąg działań, które ulti- twiąją osiągnięcie postawionego celu, jakim w przypadku gospodarstwa może być i na ogół jest maksymalizowanie dochodu rolniczego. A zatem chodzi o zwiększenie różnicy między sumą przychodów i kosztów. W tej sytuacji nie sposób pominać w rozważaniach zasady racjonalnego gospodarowania, która ułatwia z jednej strony ocenę zaistniałych zmian, z drugiej – planowanie produkcji w ujęciu krótko, średnio i długoterminowym. Pozwala po- nadto koncentrować się na problemach z przeszłości oraz mających doraźne, operacyjne i strategiczne znaczenie dla rozwoju gospodarstwa. Z kolei rozwój, doskonalenie produkcji jest podstawą dającą szansę istnienia i rozwoju gospodarstwa w czasie. Impulsem do zwrócenia uwagi na tę problematykę stały się badania autora w 157 specjalistycznych gospodarstwach mlecznych województwa łódzkiego, które dotyczyły aspektów ekonomiczno-organizacyjnych opłacalności produkcji mleka. Były także okazją do zaobserwowania wielu zjawisk gospodarczych oraz konglomeratu sposobów poprawy opłacalności produkcji. Opłacalność, efektywność, racjonalizacja kosztów to pojęcia merytorycznie ze sobą związane, ale na podkreślenie zasługuje to, że w badanych gospodarstwach sposoby poprawy opłacalności produkcji miały charakter dynamiczny i wynikały ze zmian cen mleka i środków produkcji oraz zmian rodzajów i wielkości nakładów. Funkcjonowanie na rynku w długim okresie wymaga ze strony przedsiębiorcy, rolnika – specjalisty ciągłego racjonalizowania procesu produkcji, a zatem podejmowania działań na rzecz – z jednej strony polepszania jakości produktu gotowego, z drugiej – obniżania kosztu jednostkowego. Godzenie tych celów jest wyjątkowo trudne, wymaga bowiem od producenta, ciągłego wysiłku i wykorzystywania wszystkich narzędzi, nie tylko w ujęciu technicznym czy technologicznym, ale również, a może przede wszystkim – organizacyjnym i ekonomicznym. Dotyczy to głównie optymalizowania skali produkcji, intensywności wytwarzania i substytucji nakładów. Celem artykułu jest zaprezentowanie sposobów zwiększania wyniku finansowego oraz szans i zagrożeń związanych z tymi sposobami. SPOSOBY RACJONALIZOWANIA PRODUKCJI Podstawą dociekań z zakresu racjonalizowania produkcji jest zasada racjonalnego gospodarowania. Lange [1975] zdefiniował ją jako ogólną zasadę „...racjonalnego postępowania w warunkach kwantyfikacji celu i środków działania. Zasada ta stwierdza, że maksymalny stopień realizacji celu osiąga się postępując w ten sposób, aby przy danym nakładzie środków otrzymać maksymalny stopień realizacji celu albo też postępując tak, aby przy danym stopniu realizacji celu użyć minimalnego nakładu środków. Pierwszy wariant postępowania nazywa się zasadą największego efektu albo zasadą największej wydajności. Drugi wariant nazywa się zasadą najmniejszego nakładu środków albo zasadą oszczędności środków”. Powyższe zagadnienie wraz z definicją jest powszechnie uznane i wykorzystywane [Maczyńska 2008, Manteuffel 1979, Kierul 1980, Kirzner 1979, Tomeczak 1983, Ziętara 1998, Juszczyk 2008 i inni]. Jednak podstawą powrotu do rozważań na powyższy temat stało się pytanie, dlaczego Lange uzys nazwy „zasada racjonalnego gospodarowania”, a nie określił na przykład, że są to kryteria oceny bądź miary efektywności gospodarowania. Jeśli zatem są to istotnie zasady racjonalnego gospodarowania, które wskazują na działania powiększające efekty finansowe danego podmiotu, gospodarstwa, to wydaje się, że zasada racjonalnego gospodarowania w dotychczasowym brzmieniu nie wyczerpuje złożoności zagadnienia. Warto podkreślić, że w literaturze prezentowane poglądy w zasadzie się nie wykluczają, lecz uzupełniają na różnym poziomie szczegółowości. Ogólnie chodzi jednak o sposoby oceny (kryteria, mierniki, wskaźniki) działań podejmowanych w określonej przeszłości (ocena ex post), jak też o oceny wariantów działań przyszłych (ocena ex ante). Trzeba podkreślić i to, że kryteria oraz miary efektywności odnoszone są do konkretnych działań, bądź też do oceny skutków działań podjętych wcześniej. Efektywne działania powinny być jednak rozpatrywane wyraźnie w ujęciu dynamicznym i eksponować słuszność działań w czasie, zarówno co do kosztów, jak i efektów. Podmioty gospodarcze, także i gospodarstwa rolnicze dokonują różnych zmian w obszarze ponoszonych kosztów, jak i zmian w wielkości oraz jakości produkcji. Wynikają one z dostosowań do zmian cen środków produkcji oraz zmian cen zbytu produkowanych towarów, a zatem dotyczą długiego okresu. Co ważne, zmiany te nie są jednokierunkowe. Racjonalizowanie produkcji ma na celu poprawę efektywności gospodarowania. Zdaniem autora można to osiągać wykorzystując pięć następujących sposobów: - zwiększając koszty przy jednoczesnym jeszcze większym podwyższeniu wartości produkcji (wariant I – intensywny), - utrzymując koszty na niezmienionym poziomie przy jednoczesnym zwiększeniu wartości produkcji (wariant II – półintensywny), - utrzymując wartość produkcji na niezmienionym poziomie przy jednoczesnym zmniejszeniu kosztów (wariant III – półekstensywny), - zmniejszając wartość produkcji przy jednocześnie jeszcze większym zmniejszeniu kosztów produkcji (wariant IV – ekstensywny), - zwiększając produkcję przy jednoczesnym obniżeniu kosztów (wariant V, poszukiwań i likwidacji błędów, możliwych najczęściej po zmianie zarządcy lub właściciela). Uwzględniając powyższe sposoby zwiększania wyniku finansowego, sposób – wariant intensywny jest zbliżny z propozycją Halcrowa [1980], który wskazał, że istnieje trzecie kryterium zasady racjonalnego gospodarowania „... uzyskanie wzrostu produkcji przez takie zwiększenie nakładów, przy którym przyrost kosztów nie przekracza przyrostu wartości produkcji”. Relacje przyrost nakładu-przyrost efektu na skutek podjętej decyzji (zmiany) mogą być możliwe do oceny po pewnym czasie, po zakończeniu cyklu produkcyjnego, w przemyśle jest to w sensie fizycznym na ogół dość krótki okres, w rolnictwie – najczęściej znacznie dłuższy. Ponadto, zdaniem autora, jeśli rzeczywiście chcemy osiągnąć maksymalny efekt w postaci maksymalnego zysku/dochodu to musimy zwiększać koszty i wartość produkcji do momentu zrównania kosztu marginalnego z ceną. Dotyczy to wszystkich asortymentów sprzedawanych w danym gospodarstwie. Wydaje się, że zasadę maksymalnego efektu powinniśmy identyfikować z inwestowaniem, wzrostem kosztów, a zatem intensywnym wariantem zasady racjonalnego gospodarowania. Powyższe sposoby zawierają uproszczenie zjawisk gospodarczych, sugerują bowiem zależność liniową między kosztem a efektem (wartością produkcji), podczas gdy zależność ta jest raczej zbliżona do liniowej. Mimo to uwzględniając zasadę ceteris paribus, taką zależność można w uproszczeniu przyjąć, jeśli wynika ona w danej chwili z pojedynczego działania i powoduje niewielkie zmiany kosztów oraz niewielkie zmiany wartości produkcji. Przebieg funkcji poszczególnych rodzajów kosztów nie jest prostoliniowy, co potwierdza, że zależność między kosztami a wartością produkcji może być jedynie fragmentarycznie zbliżona do prostoliniowej. Przy czym wariant I – intensywny i II – półintensywny mogą mieć charakter wynikający z szeroko rozumianego postępu technologicznego lub usprawnienia organizacji produkcji. Wówczas kolejne zasadnicze zmiany technologii wytwarzania zmieniają przebieg całej funkcji produkcji, a zatem zależność zbliżona do prostoliniowej między kosztami a produkcją wydłuża się. Taka sytuacja mogła wystąpić przykładowo, gdy podjęto wiele udoskonaleń intensyfikujących produkcję. A zatem przy wysokim i co ważne wzrastającym poziomie intensywności różnych elementów postępu, mimo malejącej efektywności kolejnych nakładów, odcinek zależności zbliżonej do prostoliniowej między kosztami a wartością produkcji na skuRys. 1. Zależność między funkcjami produkcji a funkcją metaprodukcji Źródło: opracowanie własne na podstawie rysunku 1/II pracy zbiorowej [1977]. Stości gospodarczej jest to możliwe, np. gdy w warunkach konkurencji pojawi się na rynku nowy środek produkcji, lepszy jakościowo, dający większy przyrost produkcji i którego koszt w przeliczeniu na 1 ha lub 1 szt. będzie taki sam jak dotychczasowego środka gorszej jakości. Sytuacja taka jednak rzadko się zdarza, gdyż najczęściej lepszy i nowy środek ma wyższą cenę. Częściej natomiast występuje sytuacja, gdy producent z opóźnieniem zauważa od dawna na rynku istniejący środek produkcji, który zakupiony za tę samą kwotę co inny zakupywany dotychczas zawiera np. więcej czystego składnika, a zatem powoduje większy przyrost produkcji. Podobna sytuacja wystąpi wówczas, gdy np. rolnik zauważył, że zakupując taką samą ilość mocznika co dotychczas może jego część zużyć nie tylko, jak do tej pory, na nawożenie doglebowe, ale część przeznaczyć także na nawożenie doślinne, uzyskując w wyniku tej zmiany większą produkcję pasz treściwych i objętościowych. Podobnie ma się sytuacja przy sposobie (wariant III) oszczędności środków, przypuszczamy, że producent mleka miał mniej pieniędzy i zakupił mniej mocznika niż dotychczas, ale jego część po raz pierwszy przeznaczył w odpowiedniej proporcji jako dodatek do kiszonki. W rezultacie mimo niższych kosztów i mniejszej ilości wyprodukowanej zielonej masy produkcja mleka nie zmniejszyła się. Zdarza się, że w gospodarstwie pozornie nowoczesnym, a w istocie zaniedbanym istnieją możliwości obniżenia kosztów i jednoczesnego zwiększenia produkcji, a zatem jest szansa zastosowania wariantu V realizacji zasady racjonalnego gospodarowania. Założmy, że gospodarstwo osiąga w ciągu roku 6000 litrów mleka od krowy. Następuje zmiana właściciela i następca zmniejszył największą pozycję w wydatkach dotyczącą zakupów pasz wysokobiałkowych i drogich dodatków żywieniowych, gdyż ich koszt krańcowy przewyższa cenę skupu mleka, a jednocześnie zdecydowanie poprawił do tej pory złą jakość kiszonki i zadbał by była ona produkowana blisko ośrodka gospodarstwa, a nie jak dotychczas w innym obiekcie w odległości 38 km. W efekcie wzrosła produkcja mleka przy obniżonych kosztach. Jednak warto podkreślić, że rozwiązania wynikające z tej możliwości nie trwają w nieskończoność i stosunkowo szybko trzeba poszukiwać innych wariantów zwiększenia efektywności produkcji. Ponadto, co kluczowe, tę możliwość może zastosować nowy zarządzający, bo dotychczasowy takiej możliwości nie widzi. Jednakże może zdarzyć się sytuacja, że dotychczasowemu zarządzającemu o takiej możliwości może powiedzieć nowo zatrudniony pracownik o bardzo wysokich kwalifikacjach, a zarządzający tej informacji nie zlekceważy. A zatem zatrudnianie wysoko wykwalifikowanych pracowników lub doradców i umiejętność zachęcenia ich ze strony zarządcy do szczerych rozmów, a także wykorzystywanie pomysłów pracowników, wydaje się kluczowym czynnikiem w poprawianiu efektywności gospodarowania. Wszystkie zaprezentowane sposoby poprawy wyniku finansowego dają podstawy polepszenia efektywności funkcjonowania gospodarstw towarowych w czasie. Producenci w zależności od sytuacji wewnętrznej gospodarstw oraz zmian cen środków produkcji i wytworzonych produktów wykorzystują w czasie, stosownie do własnych możliwości i umiejętności wszystkie sposoby wynikające z zasady racjonalnego gospodarowania. Wybór sposobu utrzymania lub poprawy oplacalności produkcji w danym okresie zależy od producenta. Decyzje w tym zakresie są ekonomicznie fundamentalne, bywają słuszné lub niesłuszne, a zatem następuje poprawa lub pogorszenie oplacalności produkcji. Jeśli okazało się post factum, że oplacalność produkcji gospodarstwa pogorszyła się, to znaczy, że zarządzający podjął złą decyzję dostosowawczą do zmian w otoczeniu, ponieważ: - przyrost kosztów był większy od przyrostu wartości produkcji lub, - wartość produkcji się nie zmieniła, ale wzrosły koszty lub, - koszty w przedsiębiorstwie nie zmieniły się, ale zmniejszyła się wartość produkcji lub, - zmniejszyły się koszty, ale o większa wartość zmniejszyła się produkcja lub, - wzrosły koszty i jednocześnie obniżyła się wartość produkcji. Proces produkcyjny, zwłaszcza długi i skomplikowany, a ponadto cechujący się szybkim i kosztownym postępem technologicznym, zawiera wiele elementów, które w porównaniu z poprzednim okresem ulegają zmianie. Każdego dnia zarządzający podejmuje kilkadziesiąt, a może i więcej decyzji, których istotą jest dokonywanie zmian. I właśnie przy tych poszczególnych zmianach przedsiębiorca może korzystać z zaprezentowanych pięciu sposobów poprawiania wyniku finansowego. Po określonym czasie np. roku poszczególne zmiany dostosowawcze do sytuacji na rynku tworzą w sumie ogólny efekt ekonomiczno-produkcyjny, który jest wypadkową poszczególnych decyzji. Skutki finansowe pojedynczych zmian mogą się zniósć lub uzupełniać w zależności od pozytywnych czy negatywnych efektów i ich wielkości. W rezultacie producent osiąga w porównaniu do minionej okresu lepszy lub gorszy wynik finansowy, będący ogólnie efektem słusznéj lub niesłusznej strategii dostosowawczej wynikającej z dominacją wybranego sposobu działania. Na podstawie wieloletnich szczegółowych badań uwarankowań efektywności produkcji mleka w gospodarstwach wyspecjalizowanych oraz doświadczeń zawodowych w obszarze finansów spółek prawa handlowego, autor uważa, że umiejętność skutecznego wykorzystywania przez producenta wszystkich sposobów racjonalizowania produkcji jest istotą, dzięki której dokonywana jest w poszczególnych latach poprawa sytuacji finansowej gospodarstwa lub w ogóle podmiotu gospodarczego. A zatem umiejętność gry na wszystkich instrumentach – „sposobach – wariantach” z dominacją najlepszego instrumentu w danym czasie wynikającego ze zmian na rynku, może prowadzić do sukcesu gospodarczego. Niewątpliwie potrzebny jest do tego ze strony producenta (zarządcy) duży, aktualizowany zasób wiadomości, a także umiejętności praktycznych. Waźnym wątkiem zagadnienia jest wielkość skutków finansowych poszczególnych zmian, ich ciągłość lub brak ciągłości w ramach danego sposobu racjonalizowania produkcji, a zatem realizowanie nie tylko krótko czy średnio terminowych celów, ale także kilku czy kilkunastoletniej strategii rozwoju gospodarstwa. W zależności od przyjętych priorytetów mogą być formułowane różne strategie, wynikające z dominacji określonego sposobu racjonalizacji gospodarowania, tzn.: - strategia intensywnego rozwoju, której istotą jest zasada maksymalnego efektu ogółem przy rosnących kosztach i dominacja decyzyjna pierwszego sposobu racjonalizacji gospodarowania; przejawia się ona we wzroście kosztów bezpośrednich i/lub pośrednich, a tym samym wzroście zasobów majątkowych oraz wzrostie produkcji; oprócz inwestycji, uwzględnia się tu także tworzenie postępu technologicznego lub jego wdrażanie oraz wszelkie formy innowacyjności; zasoby zwiększają koszty stałe, ale dają jednocześnie szansę na dalsze zwiększenie wartości produkcji; przyrost wartości produkcji powinien być większy od przyrostu kosztów, - strategia półintensywnego rozwoju, w której ma zastosowanie zasada maksymalnego efektu przy niezmienionym ogólnym poziomie kosztów i dominacja decyzyjna drugiego sposobu racjonalizacji gospodarowania; przejawia się ona we wzroście wartości produkcji na skutek zmian optymalizujących substytucję nakładów i strukturę kosztów, - strategia półekstensywnego rozwoju, której istotą jest zasada oszczędności środków, co powinno prowadzić do utrzymania wartości produkcji i obniżki kosztów; strategia ta przejawia się w dominacji trzeciego sposobu racjonalizacji i możliwa jest na skutek działań optymalizacyjnych w obszarze substytucji środków obrotowych i/lub zasobów majątkowych oraz zatrudnienia, - strategia ekstensywnego rozwoju – ukiernikowana jest na dotrwanie – do emerytury, przekazania następcy, lepszej koniunktury na rynku, prywatyzacji – w przypadku skarbowych podmiotów prawa handlowego; jej istotą jest zmniejszanie wartości produkcji przy jednocześnie większym ograniczeniu kosztów; dotyczy to zmniejszenia skali produkcji poszczególnych asortymentów, których koszt krańcowy może być wyższy od obecnie obowiązującej ceny; zdarzają się bowiem okoliczności, kiedy gospodarstwo lub przedsiębiorstwo sprzedaje zamawiającemu w pakietie kilka asortymentów jednocześnie i aby mu sprzedawać w ogóle, musi być w tym zestawie produkt wytwarzany w dużej skali po cenie, która w danym okresie nie pokrywa kosztów krańcowych, a nawet przeciętnych; sytuacja jednak może się zmienić; przedsiębiorca może na przykład znaleźć innych odbiorców, którzy nie wymagają przy zakupie nieopłacalnego asortymentu lub potrzebują go w mniejszej ilości, - strategia poszukiwań i likwidacji błędów. Należy podkreślić, że błędów technologicznych, organizacyjnych czy ekonomicznych w ogóle nie powinno być, w praktyce jednak się zdarzają, zwłaszcza w gospodarstwach wielozakładowych. Istotą tej strategii jest wzrost wartości produkcji przy jednoczesnej obniżce kosztów, mogą ją stosować rady nadzorcze lub właściciele przedsiębiorstwa, którzy nie są związani merytorycznie z rodzajem prowadzonej działalności, sami w przedsiębiorstwie nie pracują i przypuszczają, że oczywiste błędy występują, chociaż z uwagi na skomplikowany proces technologiczny i organizacyjny błędy te są niezauważalne zarówno przez nich, jak i co ważniejsze, przez najemnego zarządcę. Strategia ta może manifestować się częstymi zmianami zarządcy, by od nowej osoby na tym stanowisku oczekiwać ujawnienia i likwidacji błędów. Strategia ta może dawać przez jakiś czas bardzo dobre, a nawet najlepsze efekty ekonomiczne, gdyż obniżce kosztów towarzyszy wzrost produkcji. Warto podkreślić, że oczywiste błędy mogą być zauważone i zlikwidowane tylko przez nowego zarządcę. Może on być z zewnątrz lub mógł wcześniej pracować na niższym stanowisku w tym przedsiębiorstwie. W tym drugim przypadku ważne są przyczyny nieusunięcia błędów wcześniej, gdyż mało prawdopodobne jest wczesniejsze ich niedostrzeganie i zauważenie dopiero w chwili objęcia nowego stanowiska. Jeśli zaś dana osoba wcześniej widziała te błędy, to także ważna i warta wyjaśnienia jest przyczyna ich nieusunięcia. W sytuacji, gdy dotychczasowy zarządca był informowany o takich możliwościach i nie skorzystał z nich, zmiana stanowiska w świetle tej strategii była zasadna. MIARY Mając na uwadze wczesniejsze rozważania dotyczące sposobów racjonalizacji gospodarowania, zdaniem autora istnieje 25 sposobów zmiany wartości produkcji względem zmiany struktury kosztów całkowitych, ich wzrostu lub spadku. Wartość produkcji może się zmienić wyłącznie na skutek zmiany lub zmian. Jeżeli nawet koszty się nie zmieniają co do ogólnej kwoty ponoszonej na produkcję – to nie oznacza, że nie się nie dzieje w zakresie zmian optymalizujących proporcje poszczególnych elementów kosztów. A zatem jeśli rolnik, przedsiębiorca chce zwiększyć wartość produkcji i utrzymać koszty na niezmienionym poziomie (variant połintensywny rozwoju produkcji), to musi dokonać zmian, których istotą będzie lepszy niż dotychczas dobór proporcji poszczególnych czynników produkcji lub korzystna substytucja asortymentowa tego samego czynnika produkcji lub jedno i drugie. Bez względnego natomiast zmiany ilościowe nakładów, a zwłaszcza kosztów muszą prowadzić do zmian ilościowych lub/i jakościowych produkowanych dóbr. Jeśli rolnik, przedsiębiorca chce osiągnąć zmianę w postaci poprawy efektywności produkcji, a zwłaszcza jeśli chce zwiększyć wynik finansowy, to dokonuje najczęściej wielu zmian. Podejmowany jest zatem ciąg decyzji ukladający się w strategię rozwoju gospodarstwa, przedsiębiorstwa, w której tej strategii dominuje jeden z pięciu sposobów racjonalizowania produkcji. Jednak każda pojedyncza decyzja wywoływana jest przez zmianę kosztu lub kosztów w procesie produkcji. Wskutek pojedynczej zmiany koszty mogą wzrosnąć, pozostać bez zmian, ale następuje zmiana proporcji poszczególnych składowych, lub obniżyć się. Wartość produkcji na skutek słusznej, neutralnej lub niesłusznej pojedynczej decyzji może zmienić się na 25 sposobów. Istotnym punktem rozważań autora jest uznanie, że wartość produkcji jest iloczynem ilości produkowanych dóbr i ich ceny. Cena z kolei jest funkcją jakości i oryginalności. Jeśli ilość produkowanych dóbr oznaczmy symbolem Q1, a cenę Q2 to na skutek pojedynczej decyzji co do zmiany wielkości kosztu całkowitego lub na skutek zmiany w strukturze tych samych składowych kosztu całkowitego (substytucja ilościowa) lub na skutek zmiany składowych kosztu całkowitego (substytucja jakościowa), zarówno ilość produkowanego towaru jak i cena może się: - w ogóle nie zmienić, w takiej sytuacji Q1 oraz Q2 oznaczamy symbolem „0”, - zmienić o tyle samo co przyrost (dodatni) kosztów, w takiej sytuacji Q1 oraz Q2 oznaczamy symbolem „+”, - zmienić o więcej niż przyrost (dodatni) kosztów, w takiej sytuacji Q1 oraz Q2 oznaczamy symbolem „++”, - zmienić o tyle samo co spadek kosztów, w takiej sytuacji Q1 oraz Q2 oznaczamy symbolem „–”, - zmienić o więcej niż spadek kosztów, w takiej sytuacji Q1 oraz Q2 oznaczamy symbolem „––” (tab. 1). Miarą zmiany kosztów może być procentowa zmiana kosztów całkowitych lub zmiana Tabela 1. Zmiany wartości produkcji (ceny i ilości) na skutek zmiany kosztu całkowitego (lub na skutek zmiany w strukturze tych samych składowych kosztu całkowitego lub na skutek zmiany składowych kosztu całkowitego) | Ilość Q1 | Q1 ++ | Q1 + | Q1 0 | Q1 - | Q1 -- | |----------|-------|------|------|------|-------| | cena Q2 | | | | | | | Q2 ++ | (P 1) ++++ | (P 3) ++++ | (P 6) ++ | (P 10) + | (P 15) 0 | |----------|------------|------------|----------|----------|----------| | Q2 + | (P 2) ++++ | (P 5) ++ | (P 9) + | (P 14) 0 | (P 19) - | | Q2 0 | (P 4) ++ | (P 8) + | (P 13) 0 | (P 18) - | (P 22) - | | Q2 - | (P 7) + | (P 12) 0 | (P 17) - | (P 21) - | (P 24) - | | Q2 -- | (P 11) 0 | (P 16) - | (P 20) - | (P 23) - | (P 25) - | Źródło: opracowanie własne. W jednostkach monetarnych, np. zł (\(\Delta\%\), \(\Delta\) zł), podobnie, miarą zmiany ceny może być procentowa zmiana ceny lub zmiana w jednostkach monetarnych (\(\Delta\%\), \(\Delta\) zł), w przypadku zaś zmiany ilości produkowanego wyrobu (asortymentu), miara może być procentowa zmiana wytwarzanej ilości dóbr lub zmiana w jednostkach fizycznych (\(\Delta\%\), \(\Delta\) sztuk, \(\Delta\) kg). A zatem, istotą pojedynczej decyzji jest „swego rodzaju tanieć między zmianami” kosztów, ilości i ceny, które to zmiany mają na celu poprawę efektywności gospodarowania na zmieniającym się rynku, przy czym ważne jest, co się zmienia bardziej, a co mniej. W wariancie intensywnym, na skutek wzrostu kosztów (+) przedsiębiorca oczekuje, aby: - przyrost ilościowy produkcji był większy niż przyrost kosztów (++) oraz przyrost ceny był większy od przyrostu kosztów (++), pole 1 (++++) lub, - przyrost ilościowy produkcji był większy niż przyrost kosztów (++) oraz przyrost ceny był taki sam jak przyrost kosztów (+), pole 2 (+++) lub, - przyrost ilościowy produkcji był taki sam jak przyrost kosztów (+) oraz przyrost ceny był większy od przyrostu kosztów (++), pole 3 (+++) lub, - przyrost ilościowy produkcji był większy niż przyrost kosztów (+), a cena się nie zmieniła (0), pole 4 (+) lub, - przyrost ilościowy produkcji był taki sam jak przyrost kosztów (+) oraz przyrost ceny był taki sam jak przyrost kosztów (+), pole 5 (+), lub - ilość się nie zmieniła (0), ale przyrost ceny był większy niż przyrost kosztów (+), pole 6 (+). Rozpatrując pojedynczą decyzję zarządczą w procesie produkcji, w sposobie – wariancie intensywnym (tab. 2) istnieje 6 pól gwarantujących sukces na 25 możliwych. Cztery pola – od siódmego do dziesiątego nie poprawiają i nie pogorszą efektywności gospodarowania, pozostałe 15 pól obniży efektywność gospodarowania. Utrzymując poziom kosztu całkowitego na niezmienionym poziomie (0), ale na skutek zmian w strukturze kosztu całkowitego (optymalizacja ilościowa czynników produkcji) lub zmian składowych kosztu całkowitego (substytucja jakościowo-asortymentowa), Tabela 2. Wzrost wartości produkcji (zmiany ilości i/lub ceny) na skutek wzrostu kosztów całkowitych, wariant I intensywny | Quantity | Qi | Qi ++ | Qi + | Qi 0 | Qi - | Qi -- | |----------|----|-------|------|------|------|-------| | Price | Q2 | | | | | | | Qi ++ | (A1) ++++ | (A3) ++++ | (A5) ++++ | (A7) ++++ | (A11) + | (A13) 0 | |----------|-----------|-----------|-----------|-----------|---------|---------| | Q2 + | (A2) ++++ | (A4) ++++ | (A6) ++++ | (A8) ++++ | (A10) + | (A12) 0 | | Q2 0 | (A4) ++++ | (A6) ++++ | (A8) ++++ | (A10) 0 | (A12) 0 | (A14) -- | | Q2 - | (A7) ++++ | (A10) ++++ | (A13) ++++ | (A15) ++++ | (A17) -- | (A19) *** | | Q2 -- | (A15) ++++ | (A18) ++++ | (A20) ++++ | (A22) ++++ | (A24) ++++ | (A26) ++++ | Pola A1-A6 – efekt pozytywny; pola A7-A10 – efekt neutralny; A11-A25 – efekt negatywny. Źródło: opracowanie własne. przedsiębiorca oczekuje wzrostu wartości produkcji (wariant półintensywny). Oprócz ww. 6 możliwości wzrostu wartości produkcji właściwych dla wariantu intensywnego, rolnik, przedsiębiorca w tym wariancie zainteresowany jest także, aby: - przyrost ilościowy produkcji był większy (+ +) niż spadek ceny (−), pole 7 (+) lub, - nastąpił przyrost ilościowy produkcji (+), a cena nie zmieniła się (0), pole 8 (+) lub, - ilość produkcji nie zmieniła się (0), a cena wzrosła (+), pole 9 (+) lub, - przyrost ceny był większy (+ +) niż spadek produkcji (−), pole 10 (+). W wariancie półintensywnym (tab. 3) istnieje zatem 10 pól gwarantujących sukces na 25 możliwych. Pięć pól – od jedenastego do piętnastego nie przyniesie zmiany efektywności gospodarowania, a pozostałe 10 spowoduje jej pogorszenie. Uzwalniając możliwość utrzymania wartości produkcji (0) i jednoczesnego obniżenia kosztu całkowitego (−), dotyczy to zatem sposobu polekstensywnego – tabela 4 (zasady oszczędności środków), na skutek zmniejszenia najmniej produktywnych składowych w strukturze kosztu całkowitego, rolnik, przedsiębiorca oczekuje, że wartość produkcji nie ulegnie zmianie, ponieważ: - nastąpi istotne zwiększenie ilościowej produkcji i obniżenie jakości (ceny), tzn. procentowy przyrost ilości produkcji (+ +) będzie większy niż wartość bezwzględna procentowego zmniejszenia kosztów oraz procentowa wartość bezwzględna zmniejszenia ceny będzie taka sama jak procentowy przyrost ilościowy produkcji (− −), pole 11 (0) lub, - nastąpi zwiększenie ilości produkcji i obniżenie jakości (ceny), tzn. procentowy przyrost ilościowy produkcji (+) będzie taki sam jak wartość bezwzględna procentowego zmniejszenia ceny (−), pole 12 (0) lub, - nie zmieni się ani ilość (0), ani cena (0), pole 13 (0) lub, - nastąpi obniżenie ilości produkcji (−) i w takiej samej wielkości bezwzględnej wzrośnie cena (+), pole 14 (0) lub, - nastąpi procentowo większy spadek ilości produkcji niż procentowy spadek kosztów (− −) i jednocześnie nastąpi przyrost ceny taki sam jak wartość bezwzględna spadku ilości produkcji (++), pole 15 (0). Tabela 3. Wzrost wartości produkcji (zmiany ilości i/lub ceny) na skutek zmian w strukturze kosztu całkowitego lub zmian składowych kosztu całkowitego, wariant II półintensywny | Quantity Price | Qi Q2 | Qi ++ | Qi + | Qi 0 | Qi - | Qi -- | |----------------|-------|-------|------|------|------|-------| | Qi ++ | (A1)++ | (A3)++ | (A6)++ | (A10)+ | (A15)0 | | Qi + | (A2)++ | (A5)++ | (A9)+ | (A14)0 | (A15)0 | | Qi 0 | (A6)++ | (A9)+ | (A13)0 | (A18)0 | (A20)0 | | Qi - | (A12)0 | (A17)0 | (A20)0 | (A25)0 | (A25)0 | Pola A1-A10 – efekt pozytywny; pola A11-A15 – efekt neutralny; A16-A25 – efekt negatywny. Źródło: opracowanie własne. Tabela 4. Utrzymanie wartości produkcji i zmniejszenie kosztu całkowitego, wariant III polekstensywny | Quantity Price | Qi Q2 | Qi ++ | Qi + | Qi 0 | Qi - | Qi -- | |----------------|-------|-------|------|------|------|-------| | Qi ++ | (A1)+++ | (A3)+++ | (A6)++ | (A10)+ | (A15)0 | | Qi + | (A2)+++ | (A5)++ | (A9)+ | (A14)0 | (A15)0 | | Qi 0 | (A4)++ | (A8)+ | (A12)0 | (A18)0 | (A20)0 | | Qi - | (A7)+ | (A13)0 | (A17)0 | (A20)0 | (A25)0 | | Qi -- | (A16)0 | (A20)0 | (A25)0 | (A25)0 | (A25)0 | Pola A11-A15 – efekt pozytywny; A16-A19 – efekt neutralny; A20-A25 – efekt negatywny; pola A1-A10 nie dotyczą wariantu III. Źródło: opracowanie własne. W sposobie półekstensywnym istnieje zatem 5 pól od 11. do 15. gwarantujących sukces na 15 możliwych, pola bowiem od 1. do 10. zwiększające wartość produkcji nie dotyczą tego wariantu zasady racjonalnego gospodarowania. Cztery pola to jest od 16. do 19. nie przyniosą zmiany efektywności gospodarowania, a 6 pól od 20. do 25. spowoduje pogorszenie efektywności. W wariancie ekstensywnym (tab. 5), którego istotą jest wyraźne obniżenie kosztu całkowitego i mniejsze obniżenie wartości produkcji, rolnik, przedsiębiorca zainteresowany jest, aby: - procentowy spadek ceny był niewiele większy niż procentowy spadek kosztów (−−), ale procentowy wzrost ilości produkcji był równy wartości bezwzględnej spadku kosztów (+), pole 16 (−) lub, - ilość się nie zmieniła (0), cena zaś zmniejszyła się procentowo mniej niż procentowy spadek kosztów (−), pole 17 (−) lub, - ilość procentowo zmniejszyła się mniej niż procentowy spadek kosztów (−), a cena pozostała bez zmian (0), pole 18 (−) lub, - ilość produkcji zmniejszyła się procentowo więcej niż spadek kosztów, jednak mniej niż dwukrotnie (−−), a wzrost ceny był równy wartości bezwzględnej spadku kosztów (+), pole 19 (−). Tabela 5. Zmniejszenie wartości produkcji (ilości i/lub ceny) na skutek zmniejszenia kosztu całkowitego, wariant IV ekstensywny | Quantity | Qi Q₂ | Qi ++ | Qi + | Qi 0 | Qi - | Qi -- | |----------|-------|-------|------|------|------|-------| | | | (A1) ++++ | (A3) +++ | (A6) ++ | (A10) + | (A15) 0 | | Q₂ ++ | | (A2) +++ | (A5) ++ | (A9) + | (A14) 0 | (A19) | | Q₂ + | | (A4) ++ | (A8) + | (A13) 0 | (A18) | (A22) | | Q₂ 0 | | (A7) + | (A12) 0 | (A17) | (A21) | (A26) | | Q₂ − | | (A11) 0 | (A16) | (A20) | (A25) | (A30) | Pola A16-A19 – efekt pozytywny; pola A20-A22 – efekt neutralny; A23-A25 – efekt negatywny; pola A1-A15 nie dotyczą wariantu IV. Źródło: opracowanie własne. W wariancie ekstensywnym istnieją zatem cztery pola od 16. do 19. gwarantujące sukces na 10 pól możliwych, pola bowiem od 1. do 15. zwiększające wartość produkcji lub pozostawiające ją na niezmienionym poziomie nie dotyczą tego wariantu zasady racjonalnego gospodarowania. Trzy pola to jest od 20. do 22. nie przyniosą zmiany efektywności gospodarowania, a trzy kolejne od 23. do 25. spowodują pogorszenie efektywności gospodarowania. W ostatnim piątym wariancie – sposobie, polegającym na obniżeniu kosztów i zwiększeniu wartości produkcji (tab. 6), należy podkreślić, że w racjonalnie prowadzonym przedsiębiorstwie taki wariant w ogóle nie powinien się zdarzyć, ale z badań własnych autora wynika, że w praktyce się zdarza. Tabela 7. Struktura liczbowa i procentowa pól oddziaływających korzystnie, neutralnie i negatywnie na efektywność produkcji w zależności od zastosowanego wariantu zasady racjonalnego gospodarowania | Warianty | Pola [liczba] | Udział pól [%] | |----------|---------------|----------------| | | ogółem | pozytywne | neutralne | negatywne | pozytywnych | neutralnych | negatywnych | | I | 25 | 6 | 4 | 15 | 24 | 16 | 60 | | II | 25 | 10 | 5 | 10 | 40 | 20 | 40 | | III | 15 | 5 | 4 | 6 | 33 | 27 | 40 | | IV | 10 | 4 | 3 | 3 | 40 | 30 | 30 | | V | 20 | 10 | 4 | 6 | 50 | 20 | 30 | Źródło: obliczenia własne. Następca lub nowy właściciel, ewentualnie zarządca, jednorazowo może wprowadzić oczywiste zmiany, które dawno powinny być wprowadzone i które spowodują spadek kosztów i wzrost produkcji. Przy tym wariancie wartość produkcji rośnie, przedsiębiorca zatem jest zainteresowany polami od 1. do 10. – analogicznie jak w wariancie II, to jest półintensywnym. Pola od 11. do 15. nie dotyczą tego wariantu, bo sprowadzałyby się do półekstensywnego, tj. trzeciego sposobu poprawy efektywności, a zatem w tym wariancie występuje 20 pól możliwych zmian wielkości produkcji. Cztery pola – od 16. do 19. nie spowodują zmiany efektywności produkcji, a pozostałe sześć – to jest od 20. do 25. pogorszą ją. Prawdopodobieństwo wystąpienia zmiany wartości produkcji, to znaczy zmiany ilości i/lub ceny na skutek zmian ekonomiczno-organizacyjnych jest różne w zależności od branży, intensywności produkcji, dostępności do wiedzy, rozwiązań innowacyjnych, zasobności środków finansowych, predyspozycji osób zarządzających, motywacji – i wielu innych czynników. Wymaga to dalszych oddzielnych badań i poszukiwań. Na wstępnym etapie, przyjmując uproszenie, że prawdopodobieństwo wystąpienia każdego pola jest takie samo, na podstawie danych tabeli 7 możemy wstępnie uznać, że mając na uwadze wszystkie sposoby racjonalizacji gospodarowania prawdopodobieństwo sukcesu na skutek zwiększania kosztów (wariant I – intensywny) jest najmniejsze, a prawdopodobieństwo porażki – efektu negatywnego największy. Dlatego zwiększanie kosztów wymaga każdorazowo dogłębnego przemyślenia i rozważ. Wariant V – likwidacji oczywistych błędów, jeżeli w ogóle jest możliwy do zastosowania, daje największe szanse sukcesu wynoszące 50% i obok wariantu IV najmniejsze, 30% prawdopodobieństwo skutków negatywnych. Przyjmując w skali dobroci poszczególne sposoby racjonalizacji gospodarowania, można przyjąć, że najważniejsze jest jak największe prawdopodobieństwo sukcesu, a następnie jak najmniejsze prawdopodobieństwa porażki, dlatego należy uznać, że: – najlepszy jest sposób piąty (poszukiwani i likwidacji błędów), 50% pól pozytywnych i 30% pól negatywnych i ten wariant należy wykorzystywać przede wszystkim, – na drugim miejscu co do dobroci jest sposób ekstensywny (niewielki spadek wartości produkcji na skutek istotnego zmniejszenia kosztów całkowitych wskutek ograniczenia produkcji lub eliminacji asortymentu, którego koszt krańcowy przewyższa cenę), 40% pól pozytywnych i 30% pól negatywnych, – na trzecim miejscu jest sposób półintensywny (wzrost produkcji na skutek zmian optymalizacyjnych w strukturze kosztów całkowitych lub substytucji jakościowo-asortymentowej, przy zachowaniu niezmienionego ogólnego poziomu kosztów całkowitych), 40% pól pozytywnych i 40% pól negatywnych, na czwartym jest sposób półekstensywny (oszczędności środków), utrzymania wartości produkcji i obniżenia kosztów, 33% pól pozytywnych i 40% pól negatywnych, najbardziej ryzykowny jest wariant intensywny – maksymalnego efektu, gdzie zwiększamy koszty i oczekujemy jeszcze większego wzrostu wartości produkcji, 24% pól pozytywnych i 60% pól negatywnych. Dlatego zwiększanie kosztów musi być poprzedzone dogłębną analizą i rozważeniem czy nie ma innych możliwości (sposobów) zwiększenia efektywności produkcji. Warto podkreślić, że dominacja decyzyjna wariantu I – dająca strategię intensywnego rozwoju przedsiębiorstwa, charakterystyczna jest dla początkowego okresu rozwoju podmiotu na rynku, co nie oznacza, że w późniejszym okresie nie może występować. Należy jednak zauważyć, że powstające gospodarstwo czy przedsiębiorstwo produkcyjne rozpoczynające dopiero działalność musi inwestować i zwiększać koszty, tym samym podejmuje największe ryzyko. Dominacja decyzyjna sposobu II – dająca strategię półintensywnego rozwoju gospodarstwa czy przedsiębiorstwa, charakterystyczna jest na ogół dla początkowego okresu dojrzałości, w późniejszym zaś okresie dominuje na ogół sposób III – dający strategię półekstensywnego rozwoju. W okresie spadku znaczenia gospodarstwa lub przedsiębiorstwa na rynku, wraz z poszukiwaniem poprawy efektywności gospodarowania, zarządzający może i na ogół koncentruje uwagę na IV wariancie – rozwoju ekstensywnego i z chęcią przyjmuje rozwiązania znacząco ograniczające koszty przy mniejszym spadku wartości produkcji. Wariant V – poszukiwan i likwidacji błędów może być stosowany w każdym czasie, jednak w praktyce występuje rzadko i najczęściej po okresie rozkwitu gospodarstwa, przedsiębiorstwa, kiedy gołym okiem widać, że jest źle, ale właściciel (zarządca) nie wie dlaczego – lub wie, lecz nie potrafi tego stanu zmienić. Sekwencja dominacji poszczególnych sposobów poprawy gospodarowania pośrednio wskazuje, że przyczyny spadku efektywności gospodarowania i późniejszych kłopotów finansowych mogą powstawać w każdym czasie, lecz szczególnie w okresie największych sukcesów, kiedy o kłopotach nikt, albo prawie nikt nie myśli, a mówienie o niedociągnięciach i błędach jest swego rodzaju niezręcznością. Dlatego niedopuszczanie do błędów lub wskazywanie na błędy w okresie „triumfu i szczęśliwości” wymaga odwagi, wyobraźni i wiedzy. Praktyka zawodowa autora sugeruje, że zawsze, a zwłaszcza w okresie największych sukcesów łatwo o błędy i szczególnie wówczas trzeba ich unikać, jeśli zaś błędy są zauważone należy bezwzględnie i jak najszybciej je usunąć. **WNIOSKI** 1. Można racjonalizować proces produkcji wykorzystując pięć następujących sposobów: zwiększając koszty przy jednoczesnym jeszcze większym podwyższeniu wartości produkcji (wariant I – intensywny); utrzymując koszty na niezmienionym poziomie przy jednoczesnym zwiększeniu wartości produkcji (wariant II – półintensywny); utrzymując wartość produkcji na niezmienionym poziomie przy jednoczesnym zmniejszeniu kosztów (wariant III – półekstensywny); zmniejszając wartość produkcji przy jednocześnie jeszcze większym zmniejszeniu kosztów produkcji (wariant IV – ekstensywny) oraz zwiększając produkcję przy jednoczesnym obniżeniu kosztów (wariant V, poszukiwan i likwidacji błędów, możliwy najczęściej po zmianie zarządcy lub właściciela). 2. Wartość produkcji na skutek słusznnej, neutralnej lub niestusznnej pojedynczej decyzji może zmienić się na 25 sposobów. Przyjmując w skali dobroci poszczególne sposoby racjonalizacji procesu produkcji można przyjąć, że najważniejsze jest jak największe prawdopodobieństwo sukcesu, a następnie jak najmniejsze prawdopodobieństwo porażki, dlatego: najlepszy jest sposób piąty (poszukiwań i likwidacji błędów), 50% możliwości pozytywnych i 30% możliwości negatywnych i ten sposób należy wykorzystywać przede wszystkim; na drugim miejscu co do dobroci jest sposób ekstensywny (niewielki spadek wartości produkcji na skutek istotnego zmniejszenia kosztów całkowitych wskutek ograniczenia produkcji lub eliminacji asortymentu, którego koszt krańcowy przewyższa cenę), 40% możliwości pozytywnych i 30% negatywnych; na trzecim miejscu jest sposób półintensywny (wzrost produkcji na skutek zmian optymalizacyjnych w strukturze kosztów całkowitych lub substytucji jakościowo-asortymentowej, przy zachowaniu niezmienionego ogólnego poziomu kosztów całkowitych), 40% możliwości pozytywnych i 40% negatywnych; na czwartym jest sposób półeksten- sywny (oszczędności środków), utrzymania wartości produkcji i obniżenia kosztów, 33% możliwości pozytywnych i 40% możliwości negatywnych; najbardziej ryzykowny jest sposób intensywny – maksymalnego efektu, gdzie zwiększamy koszty i oczekujemy jeszcze większego wzrostu wartości produkcji, występuje wówczas 24% możliwości pozytywnych i 60% możliwości negatywnych. Dlatego zwiększanie kosztów musi być poprzedzone dogłębną analizą i rozważeniem czy nie ma innych możliwości (sposobów) zwiększenia wyniku finansowego. 3. Umiejętność skutecznego wykorzystywania przez producenta wszystkich sposobów racjonalizowania produkcji jest istotą dzięki której dokonywana może być w poszczególnych latach poprawa sytuacji finansowej gospodarstwa. A zatem „umiejętność gry na wszystkich instrumentach – sposobach” racjonalizowania produkcji z dominacją najlepszego instrumentu w danym czasie wynikającego ze zmian na rynku, może prowadzić do sukcesu gospodarczego. LITERATURA Halcrow H. G. 1980: Economics of Agriculture. McGraw – Hill, New York, s. 6. Juszczysz S. 2008: The rational managing principle, proposition of extension. EJPAU, volume 11, Issue 1, topic: economics, s. 9. Kierul Z. 1980: Ekonomika i organizacja gospodarstw rolniczych. PWRiL, Warszawa, s. 23. Kirzner I. M. 1979: Perception, Opportunity, ans Profit. The University of Chicago Press, Chicago, s. 63. Lange O. 1975: Dzieła. Tom 3. PWN, Warszawa, s. 384-385. Manteuffel R. 1979: Ekonomika i organizacja gospodarstwa rolniczego. PWRiL, Warszawa, s. 34. Mączyńska E. 2008: Bankrutwta przedsiębiorstw, wybrane aspekty instytucjonalne. Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa, s. 34-35. Praca zbiorowa. 1977: Zbiór zadań z ekonomiki, organizacji i rachunkowości gospodarstw rolniczych. PWRiL, Warszawa. Tomeczak F. 1983: Relacja nakład – efekt w rolnictwie. [W:] Ekonomika rolnictwa, zarys teorii, praca zbiorowa. PWRiL, Warszawa, s. 162. Ziętara W. 1998: Metodyczne aspekty oceny efektywności gospodarowania w rolnictwie. *Zeszyty Naukowe* SGGW, seria Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej nr 34, s. 54. Slawomir Juszczyk THE WAYS OF PRODUCTION RATIONALIZING IN THE FARM — OPPORTUNIETIES AND THREATS Summary The aim of this article is to present the conception of different ways of increasing the financial income, taking into account the changes of production quantity, prices of produced goods and costs. Presented results suggest that the best way is the variant of seeking and elimination the mistakes in production process. In the second place, if we are thinking about the chance of success, is the extensive variant, which core issue is not big decreasing of production value with simultaneously more significance decreasing of total costs. The third is semi extensive variant – it is the increasing of production value due to the optimal changes in the structure in total costs or quality – assortment substitution with maintaining unchangeable total costs. In the forth place is the semi extensive variant (saving of production means) - it is maintaining unchangeable production value and costs decreasing. The most risky is the intensive variant – maximal effect, when we increase costs and we expect more and more increasing of production value. Therefore increasing of the costs have to be firstly deeply analyzed and consider if exists any of other earlier mentioned ways of increasing the financial outcome. Adres do korespondencji: dr hab. Slawomir Juszczyk Szkola Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wydział Nauk Ekonomicznych Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw ul. Nowoursynowska 166 02-787 Warszawa tel. (0 22) 593 42 41 e-mail: firstname.lastname@example.org POZAROLNICZA PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ WIEJSKA Marek Kłodziński Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk w Warszawie Dyrektor: prof. dr hab. Andrzej Rosner Słowa kluczowe: mały biznes wiejski, dywersyfikacja gospodarstw wiejskich, przestrzenne zróżnicowanie przedsiębiorczości, wpływ kryzysu na firmy wiejskie Key words: rural entrepreneurship, rural economy diversification, spatial business development diversity, impact of crisis on rural companies Synopsis. Przedsiębiorcy wiejscy zaczynają odgrywać kluczową rolę w rozwoju lokalnym. Problemy rolnictwa, bezrobocia i ubóstwa wielu rodzin wiejskich, marginalizacja pewnych regionów to tylko niektóre niekorzystne zjawiska, których stopniowe przewyciężenie upatruje się w dywersyfikacji gospodarki wiejskiej. Rozwój przedsiębiorczości zależy głównie od jednostkowej pomysłowości, wyobraźni, odwagi i umiejętności organizacyjnych oraz wiedzy z zakresu prowadzenia biznesu. Indywidualizm jest podstawą jej rozwoju. Należy jednak brać pod uwagę dużą skalę niepewności i obaw, jakie wiążą się z procesem utworzenia własnej firmy szczególnie w warunkach wiejskich. Dlatego pomoc doradca, szkoleniowa i finansowa ze środków Unii Europejskiej staje się ogromną szansą dla tych, którzy prowadzą już własne firmy lub chciałiby spróbować pracy na swoim. Problem polega jednak na tym, że firmy wiejskie uczą się znacznie wolniej korzystać z pomocy unijnej niż podmioty gospodarcze w dużych miastach. WProwadzenie W toczącej się dyskusji nad rozwojem wsi polskiej najwięcej miejsca poświęca się rolnictwu, gdyż w wielu regionach nadal jest ono najważniejszą gałęzią gospodarki wiejskiej. Trzeba jednak zauważyć, że pracuje w nim coraz mniejsza liczba osób, jak i to, że nie stanie się ono lokomotywą napędzającą rozwój wielu gmin wiejskich. Natomiast faktem jest, że wzrasta liczba rodzin, których związki z rolnictwem są bardzo małe i swoje zainteresowania kierują nie na wspólną politykę rolną, ale na politykę wiejską, w której ważne miejsce stanowi wielofunkcyjny rozwój wsi, a więc rozwój funkcji pozarolniczych. Zatrudnienie poza rolnictwem w rodzinnej lub sąsiedniej gminie staje się marzeniem wielu mieszkańców wsi. Nowe miejsca pracy tradycyjnie zapewniają takie instytucje, jak: szkoła, przedszkole, ośrodek zdrowia, urząd gminy itd., ale coraz większe nadzieje wiąże się z małymi firmami. 1 Opracowanie powstało w wyniku badań realizowanych w ramach projektu rozwojowego „Socjeczno-gospodarcze uwarunkowania zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich objętych siecią Natura 2000 na terenie Zielonych Pluc Polski” nr N R11 0012 04 finansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. wiejskimi. Przedsiębiorcy wiejscy oraz ich firmy stają się kluczowym czynnikiem rozwoju lokalnego. Trzeba jednak zaznaczyć, że podobnie jak wielofunkcyjny rozwój wsi nie może być jedynym lekarstwem na wszystkie bolączki i wielowiekowe zacofanie polskiej wsi, tak i przedsiębiorczość wiejska nie zlikwiduje bezrobocia na wsi, ale w zasadniczy sposób może wpłynąć na złagodzenie jego skutków, a także przyczynić się do zahamowania procesu depopulacji na niektórych terenach wiejskich. W pierwszym okresie transformacji mieliśmy do czynienia z eksplozją powstawania nowych podmiotów gospodarczych na wsi, głównie o charakterze handlowym. Obecnie nie jest możliwe, aby w tak masowej skali mogły powstawać na wsi nowe firmy. Aby tak się stało trzeba sięgnąć do głębiej ukrytych rezerw, a to wymaga zarówno lepszej wiedzy o regulach prowadzenia działalności gospodarczej, jak i pewnych przywilejów dla tych, którzy chcą inwestować na obszarach wiejskich, potrzebny jest klimat życzliwości dla podejmujących ryzyko związane z uruchomieniem działalności gospodarczej, niezbędne są lepsze wyspecjalizowane służby doradcze oraz zwrócenie większej uwagi na specyfikę warunków w jakich rozwija się przedsiębiorczość wiejska. Można wymieniać znacznie więcej czynników warunkujących rozwój przedsiębiorczości wiejskiej, wśród których wiedza o tym dziale gospodarki wiejskiej jest daleko niedostateczna. Wystarczy powiedzieć, że wśród licznych opracowań Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości nie znajdziemy słowa „wieś” lub „przedsiębiorca wiejski”. Trudno jest też ustalić na podstawie danych ogólnokrajowych liczbę podmiotów gospodarczych na obszarach wiejskich. Ukazuje to głębszy problem braku dobrego rozpoznania specyficznych problemów firm zlokalizowanych na wsi. O wadze tego problemu niech świadczy fakt, że Agencje Rozwoju Regionalnego w Europie Zachodniej zajmujące się rozwojem przedsiębiorczości dawno doszły do wniosku, że warunki, w jakich działa biznes wiejski, są tak odmienne od warunków w mieście, że w ramach swych oddziałów zajmujących się rozwojem przedsiębiorczości wyloniły oddzielne jednostki zajmujące się wyłącznie firmami wiejskimi. Ministerstwo Rolnictwa w Anglii utworzyło specjalne konsorcjum, które śledzi systematycznie stan rozwoju przedsiębiorczości na wsi, zamawia niezbędne ekspertyzy, proponuje programy rozwoju przedsiębiorczości na obszarach peryferyjnych o trudnych warunkach rozwoju. Ważne i godne naśladowania jest to, że na wsi europejskiej pracują liczne profesjonalne służby doradcze, które obok prowadzenia kursów, świadczą indywidualne porady dla przedsiębiorców wiejskich. W Polsce mamy również tego typu doradców, ale dostęp do nich dla przedsiębiorcy wiejskiego jest bardzo trudny. Tymczasem w Finlandii czy w Anglii, dywersyfikujący np. swą działalność rolnik może liczyć na stałą pomoc doradcy na wszystkich etapach uruchamiania nowej działalności. Ponadto, w wielu krajach UE na uniwersytetach, które z rolnictwem nie mają wiele wspólnego powstają terenowe placówki zajmujące się, w sposób praktyczny, procesem rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów wiejskich, w którym biznes wiejski odgrywa bardzo ważną rolę. Wydaje się, że polskie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi mogłoby odegrać ważną rolę w inicjowaniu działań mających na celu uzyskanie lepszej wiedzy o podmiotach gospodarczych działających na wsi, tak aby na tej podstawie można było zaproponować lepsze metody oddziaływania. Tymczasem właśnie w programie PROW, zarządzanym przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, istnieje obawa niewykorzystania środków na dotacje dla firm wiejskich, ponieważ postawiono drakoński warunek utrzymania przez dwa lata (w pierwsej wersji był to znacznie dłuższy okres) miejsc pracy w firmie, która taką dotację dostanie. Takich warunków nie stawia żaden inny program wspierający rozwój przedsiębiorczości, tym bardziej w warunkach kryzysu. W okresie planowania 2007-2013 istnieje wiele możliwości uzyskania przez firmy wsparcia ze środków UE. O skali pomocy niech świadczy fakt, że do marca 2009 roku przedsiębiorstwa złożyły 50 tys. wniosków na kwotę prawie 100 mld zł. Podpisano 10 tys. umów na kwotę 15 mld zł. Firmy otrzymały już około 3 mld zł. Na pomoc dla firm ma być wydanych ok. 25-26 mld zł, z czego 21 mld zł to pieniądze z budżetu UE. Trudno przewidzieć jakie środki trafią do firm wiejskich – wiadomo tylko, że firmy na wsi rzadziej składają wnioski i rzadziej korzystają ze wsparcia, gdyż skomplikowane procedury są dla nich trudną barierą do pokonania, a wynajęcie firmy, która by przygotowała wniosek zbyt kosztowne. Niepokojące są sygnały, że np. w województwie wielkopolskim większość puli środków dotacyjnych wykorzystały już firmy duże, gdyż one są uznawane za firmy innowacyjne. Natomiast obiecane środki dla rozwoju mikrofirm w wysokości 40 tys. zł nie zostały uruchomione. Są to oczywiście tylko sygnały, które jednak należy traktować poważnie, świadczące o tym, w jak trudnej sytuacji może się znaleźć przedsiębiorczość wiejska składająca się w większości z mikrofirm zatrudniających do 10 osób. Zachodzi też obawa, że problem pozarolniczego rozwoju wsi może znaleźć się na styku dwóch programów: Programu Rozwoju Regionalnego, który, co widać ze strategii wojewódzkich, koncentrować się będzie na rozwoju większych ośrodków miejskich, autostradach, lotniskach oraz Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW), który koncentruje się na poprawie konkurencyjności rolnictwa. Faktem jest, że w PROW na II filar jest przeznaczonych ok. 25% środków, ale cały czas mówi się o wspomaganiu tych, którzy wychodzą z rolnictwa. Fakt w jak trudnych dyskusjach rodził się program Leader świadczy także o sektorowym podejściu Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, które w tematyce rozwoju obszarów wiejskich preferuje zdecydowanie rolnictwo. Trudności z jakimi borykają się obszary wiejskie są dodatkowo komplikowane brakiem koordynacji pracy wielu instytucji mających w zakresie swego działania jakiś wycinek życia wiejskiego. Dlatego politykę wiejską Anglicy nazywają polityką „poszatkowaną”, ponieważ leży w gestii paru resortów, a wypracowanie kompromisu, tak aby uwzględniał w pełni potrzeby wsi, jest dość trudne. Tu znowu należy oczekiwać od Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi kontynuacji trudnego procesu zabiegów, aby uświadomić innym resortom potrzeby obszarów wiejskich. ANALIZA SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW Na podstawie wieloletnich danych ogólnokrajowych można zauważyć, że w okresie gorszej koniunktury powstaje mniej nowych firm niż w okresie wzrostu. Jak jest obecnie w 2009 roku – trudno ocenić. Być może znaczna pomoc dla nowo powstających firm, mimo kryzysu, nie zmniejszy ich liczby. Przykładowo ze środków skierowanych na rozwój kapitału ludzkiego można otrzymać ok. 40 tys. zł na założenie firmy, do tej sumy może jeszcze dojść wsparcie pomostowe polegające na placeniu właścicielowi nowo założonej firmy, przez okres 12 miesięcy, stałej pensji w wysokości minimalnego wynagrodzenia, tak aby firma mogła przetrwać na rynku pierwszy rok, który jest zawsze okresem najtrudniejszym. Również powiatowe urzędy pracy dysponują jednorazowymi dotacjami w wysokości 18 tys. zł dla bezrobotnych, którzy mają pomysł na założenie firmy. Należy też zaznaczyć, że znalazły się w regulaminach udzielanych dotacji pewne preferencje dla ludności wiejskiej. Liczba podmiotów w rejestrze REGON wyniosła w 2007 roku około 3,5 mln. Bardziej istotną informacją jest fakt, że liczba firm aktywnych w tymże roku wyniosła 1,7 mln i po raz pierwszy od trzech lat wzrosła w roku 2007. Zwiększyła się o 2,3% liczba mikrofirm zatrudniających do 10 osób, których udział w tworzeniu produktu krajowego brutto wyniósł 31%, a dla porównania firm małych (10-49 zatrudnionych) – 7,4%, a firm średnich (50-249 zatrudnionych) – 9,3% [Żołnierksi, Zadura-Lichota 2008]. Dane te powinny być brane pod uwagę przy podziale środków unijnych na poszczególne sektory przedsiębiorstw. Z badań warunków działania firm prowadzonych od 2001 roku wynika, że do roku 2006 przeżyło tylko 28,1%. Najtrudniej było przeżyć firmom związanym z turystyką (hotele, restauracje). Ciekawe, że tylko 15% przedsięwzięć firm częściowo było finansowane z kredytów bankowych. Wzrasta stopniowo (w 2006 r. – 7%) znaczenie innych form finansowania, głównie środków unijnych. Tym niemniej około 80% inwestycji było pokrywanych ze środków własnych. Mimo, że wzrasta liczba osób z grupy wiekowej 30-39 lat zakładających firmy, to przy rozdzielaniu środków unijnych na ten cel wyraźnie preferuje się osoby do 25 roku życia. Świadczy to o tym, że ustawodawca nie śledzi wyników badań zamawianych przez PARP. ZRÓŻNICOWANIE REGIONALNE ZRóżnicowanie liczby aktywnych MSP w 2006 roku na 1000 mieszkańców odzwierciedla powszechnie znany trend rozwojowy poszczególnych regionów, z którego wynika, że niezmiennie od lat notuje się niższy poziom rozwoju województw wschodnich. W regionach wschodnich o niskiej ogólnej liczbie firm powstaje też najmniej nowych podmiotów gospodarczych. W rankingu województw według syntetycznego wskaźnika, który sumuje wyniki 26 zmiennych obrazujących kształtowanie się stopnia rozwoju przedsiębiorczości oraz efektywności i działalności inwestycyjnej – województwa wschodnie lokują się na niskim lub średnio niskim poziomie [Stan sektora…2008]. MIKROPRZEDSIĘBIORSTWA Mikroprzedsiębiorstwa zatrudniające do 10 osób są najczęściej spotykanymi firmami na obszarach wiejskich i dlatego im należy poświęcić nieco więcej uwagi. Mimo, że dane przytoczone przez PARP dotyczą całego kraju, to jednak obraz sytuacji mikrofirm będzie w jakimś wymiarze obrazował ich stan na terenach wiejskich. Sytuacja finansowa tych firm nie jest dobra. Przychody co czwartej mikrofirma nie przekraczają rocznie 100 tys. zł, nie odczuwają one potrzeby inwestowania w nowe technologie mimo, że co dziesiątą mikrofirma określa swój poziom zaawansowania technologicznego jako niższy od średniej krajowej. Co piąta firma nie umiała określić poziomu swego zaawansowania technologicznego. Większość firm koncentruje się wyłącznie na sprawach bieżących. Na inwestycje przeczynają nie więcej niż 5% swoich przychodów. Większość z nich działa tylko na rynku lokalnym. Tylko co czwarta mikrofirma deklaruje podejmowanie starań o przyznanie środków wsparcia publicznego. Wsparcie to otrzymała co druga firma starająca się o nie z populacji 1000 badanych firm [Analiza czynników…2008]. Najczęściej firmy, których starań o dotacje zakończyły się sukcesem, zlokalizowane są w regionach o dużej atrakcyjności inwestycyjnej. Mikrofirmom wyraźnie brak wiedzy jak można pozyskać środki wsparcia. W firmie mikro proces zarządzania skupia się w rękach właściciela, co rozprasza go na zbyt wiele działań organizacyjnych i brakuje mu czasu na stworzenie strategii rozwoju firmy lub zgromadzenia wielu niezbędnych dokumentów przy staraniach o środki unijne. Kadra kierownicza mikrofirm w większości przypadków nie uczestniczy w szkoleniach. Mikrofirmy nie prowadzą analiz rynku i ok. 30% z nich nie ma komputera. Jednak firmy mikro, mimo rozlicznych słabości, wykazują większą elastyczność w dostosowaniu się do potrzeb klienta. Również i przy analizie mikrofirm istnieją duże zróżnicowania regionalne. Firmy z regionów o niskim poziomie rozwoju rzadziej inwestują i słabiej dostrzegają dużą rolę kapitału ludzkiego w rozwoju firmy. Najczęściej wymienianymi barierami rozwoju nie jest brak kapitału, ale system podatkowy (47% wskazań), pozapłacowe koszty pracy (44% wskazań), silna konkurencja na rynku (30% wskazań), zatory płatnicze (20% wskazań) i tylko 10% wskazań – trudności w dostępie do kredytów. Mikrofirmy nie uczestniczą też w rynku zamówień publicznych. Przygotowanie oferty, zawile procedury, niejasne kryteria zniechęcają je dość skutecznie. SYTUACJA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W CZASIE KRYZYSU Ocena kondycji sektora malej i średniej przedsiębiorczości w okresie kryzysu jest bardzo trudna, gdyż wszelkie dane statystyczne są już mocno opóźnione w momencie ich pojawienia się [Gadomski 2009]. Pewnym wskaźnikiem mogą być nastroje przedsiębiorców. Badania prowadzone w styczniu 2009 r. przez Agencję Badań Rynku Opinia na zlecenie Centrum Informacji Gospodarczej wykazały, że wskaźnik nastroju w 4 kwartale 2008 r. spadł dwukrotnie w porównaniu z 3 kwartałem ze 101 do 56 pkt. Jedynie 5 na 100 przedsiębiorców deklarowało poprawę swej sytuacji. Natomiast z badań prowadzonych w 2009 r. w ramach grantu rozwojowego w IRWiR PAN na zbiorowości 284 firm wiejskich na obszarze Zielonych Pluc Polski wynika, że tylko 54,9% ich właścicieli stwierdziło, że obecny światowy kryzys odbija się ujemnie na działalności ich firmy (30,6% firm nie odnotowało ujemnego wpływu, a właścicielowi 14,4% trudno było odpowiedzieć na tak sformułowane pytanie [Kłodziński 2009]. Wydaje się, że firmy w Polsce mają długie doświadczenia funkcjonowania w nieustannie zmieniającej się sytuacji, stad też wypracowały zdolności adaptacyjne, które są niezwykle użyteczne w dobie obecnego kryzysu. Mikrofirmy wiejskie to przeważnie firmy rodzinne i są one na ogół elastyczne w dostosowaniu się do zmian w rozmiarach swej działalności. Nie odznaczają się też one zbyt dużymi ambicjami rozwojowymi, toteż prowadzone przez nie inwestycje nie są zbyt ambitne i co najważniejsze oparte nie na dużych kredytach bankowych, co obecnie jest zaletą tych firm. Wszelkie analizy wskazują, że kryzys dotknął najbardziej produkcję przemysłową, a znacznie mniej sfer usług. Małe firmy wiejskie (mikroprzedsiębiorstw) działają głównie w sektorze usług, a więc w handlu, naprawach, turystyce, budownictwie. Takie firmy dzięki znalezieniu nisza na swoje usługi są mniej narzucone na wahania koniunktury niż firmy większe. Jednak mikrofirmy wiejskie nie unikną pewnych kłopotów, a szczególnie te, które są nastawione na rynki zagraniczne i kooperację z dużymi zakładami pracującymi w obszarach dużego ryzyka jakim jest produkcja samochodów, meble, przemysł spożywczy. Wszelkie dostępne dane pokazują również narastanie zatorów płatniczych. Wyróżnie wydłuża się przeciętny okres między wywiązaniem się ze zlecenia a otrzymaniem pieniędzy. Źródłem zatorów płatniczych jest zła sytuacja finansowa dużych firm, co może rykoszetem odbić się także na niektórych firmach wiejskich. Reasumując należy stwierdzić, że to, co było dużą wadą firm wiejskich, a więc zbyt małe ambicje rozwojowe, może w obecnym kryzysie okazać się ich zaletą. **PODSUMOWANIE** Skrótyowy zarys kondycji mikrofirm wskazuje na potrzebę dopracowania się dobrego doradztwa na obszarach wiejskich. W Polsce działa wiele firm konsultingowych, Agencji Rozwoju Regionalnego, Centrów Rozwoju Przedsiębiorczości itd., które zajmują się lub próbują zająć się doradztwem, szkoleniami dla bezrobotnych, początkujących przedsiębiorców itd. Niektórym z tych firm brak jest doświadczenia i interesuje je wyłącznie „skok na kasę” środków unijnych. Większość z nich zlokalizowana jest na terenach miejskich. Jednak należy zaznaczyć, że Polska nie jest pustynią w tym zakresie. Warto zwrócić uwagę na Krajowy System Usług (KSU) dla małych i średnich firm. W sieci KSU jest akredytowanych 180 ośrodków, które uzyskały akceptację w jakimś zakresie swojej działalności. Te ośrodki ubiegają się o środki unijne na zgłaszane przez nie programy wspierające rozwój przedsiębiorczości. System ten (KSU) jest jednak słabo rozpoznawalny na wsi. Mimo, że w gablotach urzędów gminnych spotyka się ogłoszenia o różnego typu szkoleniach dla tych, którzy chcieliby rozpocząć działalność gospodarczą lub przygotować się do wykonywania nowego zawodu, to trudno jest spotkać oferty bezpłatnej pomocy doradczej, która jest łatwo dostępna dla firm wiejskich, tak jak to ma miejsce w przypadku rolników korzystających z usług ośrodków doradztwa rolniczego. Z cytowanych już badań IRWiR PAN na terenie województwa podlaskiego i warmińsko-mazurskiego wynika, że tylko 22 firmy (7,7%) z ogółu (284) ankietowanych przedsiębiorstw korzystało z jakiejś formy pomocy wyżej wymienionych instytucji zajmujących się rozwojem przedsiębiorczości. Niezwykle ważną rolę w rozwoju przedsiębiorczości może odegrać szkoła wiejska ucząca np. dzieci jak założyć własną firmę, jak ją prowadzić, jak zbadać lokalny rynek, jak sprzedać produkt itd. Polska zmieniła się bardziej niż standardy nauczania w szkołach. Tymczasem Ministerstwo Oświaty wystąpiło z propozycją zmniejszenia liczby godzin przedmiotu związanego z nauką przedsiębiorczości. Czynnikiem niezwykle istotnym w rozwoju przedsiębiorczości wiejskiej jest samorząd, którego postawa może być objetna wobec lokalnego biznesu (ani nie przeszkadza, ani pomaga) lub może stwarzać sprzyjający klimat dla rozwoju firm. Stworzenie sprzyjających warunków do rozwoju przedsiębiorczości wymaga częstych kontaktów z przedsiębiorcami i bieżącej analizy sytuacji gospodarczej firm. Tymczasem niewiele władz gminnych ma pełną wiedzy o najprostszych faktach, takich jak np. ile jest aktywnych podmiotów gospodarczych w gminie, jakie mają problemy, czy zatrudniają mieszkańców gminy, czy może ludzi spoza gminy itd. W urzędach gminnych zdobycie podstawowych informacji na temat sektora prywatnych podmiotów gospodarczych jest bardzo trudne. Samorządom natomiast marzy się duży inwestor, który przyszedłby do gminy i rozwiązał np. problem bezrobocia, a stawianie na przedsiębiorczość lokalnej ludności i wspieranie własnych firm nie zawsze znajduje pełne zrozumienie. Trzeba zdać sobie sprawę z pewnych ograniczeń samorządu w procesie rozwoju lokalnej przedsiębiorczości, jednak wyjście poza dotychczasowe, rutynowe działania urzędu gminy staje się nakazem chwili [Kłodziński, Fedyszak-Radziejowska 2002]. Osobna, niezwykle ważna kwestia, jest czynnik sprawnej i kompetentnej administracji państwowej, nie komplikującej nadmiernie przepisów. Stabilne i przewidywalne otoczenie prawno-regulacyjne dla sektora małych i średnich firm jest być może najważniejszym czynnikiem sprzyjającym ich rozwojowi. Mimo zmiany systemu politycznego przedsiębiorcy nadal płacą cenę kiedy to byli wrogami ustroju komunistycznego, gdyż nadal system daje urzędnikom, przez dowolne interpretowanie prawa, zbyt dużą władzę nad przedsiębiorcami. Trudno przewidzieć na ile uda się zdyswersyfikować gospodarkę wiejską. Na wieś na pewno nie wkroczą duzi inwestorzy, którzy zatrudnią mało wykwalifikowaną siłę roboczą. Bez specjalnych zachet i przywilejów dla przedsiębiorców proces malego uprzemysłowienia wsi nie nastąpi. Czy zatem na wsi poza rolnictwem rozwijać się będą tylko usługi dla miejscowej ludności i także te, które są związane z obsługą turystów – to trochę za mało jak na tereny, gdzie mieszka 40% obywateli Polski. Nadzieję na przyszłość należy pokładać w programie (który obecnie trudno by przeforsować) ożywienia gospodarczego małych miast [Kłodziński 2006]. Proces malego uprzemysłowienia obszarów wiejskich w krajach UE dokonał się najpierw za pośrednictwem małych miast, w których mniejszymi nakładami niż w typowo wiejskich terenach stworzono niezbędną infrastrukturę dla rozwoju lokalnej przedsiębiorczości. Gdy w ten sposób ukształtowane centra rozwoju gospodarczego obszarów wiejskich zaczęły funkcjonować, inwestycje infrastrukturne skierowano do większych wsi odznaczających się takimi cechami, które gwarantowały ich szybki rozwój. Proces malego uprzemysłowienia wsi nie zdewastował w UE krajobrazu wiejskiego i na taki proces czeka polska wieś. W tym celu gminy powinny tak pokierować sprawami własnościowymi, aby przyszli inwestorzy nie negocjowali warunków kupna działki pod przyszłą działalność gospodarczą z kilku lub kilkunastoma właścicielami. Nadzieję na rozwój przedsiębiorczości wiejskiej należy łączyć ze środkami UE, mimo oczywiście obaw ich właściwej dystrybucji i faktu, że przedsiębiorcy wiejscy nie w pełni potrafia po nie sięgnąć. Unia Europejska chcąc się rozwijać musi być otwarta na nowe programy i propozycje. Być może, część środków przypadających na rozwój przedsiębiorczości, kapitału ludzkiego, dywersyfikację wsi itd. należy przeznaczyć na specjalne programy nakierowane na tereny wiejskie o trudnych warunkach rozwoju. Takim programem z pewnością była „Lubelska Inicjatywa Rozwoju Wsi”, w ramach której opublikowano niezwykle użyteczną książkę pt. „100 pomysłów na działalność gospodarczą na wsi” oraz stworzono „Zespół Reorientacji Rolników” w Ośrodku Doradztwa Rolniczego w Końskowoli. Polska nie przejawia zbyt dużej aktywności w zgłaszaniu do Brukseli propozycji nowych programów. Program Odnowy Wsi i program Leader, mimo wielu niepowodzeń zalet i sukcesów, to trochę za mało, aby uporać się z rozlicznymi problemami rozwojowymi polskiej wsi. LITERATURA Analiza czynników konkurencyjności sektora MSP. [W:] Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach 2006-2007. PARP, Warszawa. Gadomski W. 2009: Skutki światowego kryzysu finansowego dla małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce. [W:] Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach 2007-2008. PARP, Warszawa. Kłodziński M. 2006: Aktywizacja społeczno-gospodarcza gmin wiejskich i małych miast. IRWiR PAN, Warszawa. Kłodziński M. 2009: Rozwój przedsiębiorczości w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem obszaru Zielonych Pluc Polski (maszynopis). IRWiR PAN, Warszawa. Marek Kłodziński OFF FARM ENTERPRENEURSHIP Summary Rural entrepreneurs start to have a more and more important role in local development. Problems of agriculture, unemployment and poverty of many rural families, marginalization of some regions are only some unfavourable phenomena, which should be gradually overcome due to diversification of agricultural economy. Development of enterprise depends mainly on individual resourcefulness, imagination, courage, organizational skills and knowledge about running a business. Individualism is the core of its development. However we should take under account a large scale of uncertainty and fears connected with the process of establishing one’s own company, especially in rural conditions. That is why advisory help, training and funds of the European Union have become a great opportunity for those who run their own companies or would like to try to work in their own business. The problem is that rural companies much more slowly learn to take advantage of UE help than business entities in cities. Moreover the reality of rural business operations varies so much from the conditions in a city that different methods of influencing rural entrepreneurship should be applied. Adres do korespondencji: prof. dr hab. Marek Kłodziński Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN ul.Nowy Świat 72 00-530 Warszawa tel. (0 22) 826 94 36 e-mail: email@example.com FINANSOWANIE EDUKACJI W PARADYGMacie EKONOMII POLITYCZNEJ Iwona Kowalska Katedra Ekonomiki Edukacji, Komunikowania i Doradztwa Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Kierownik: dr hab. Krystyna Krzyżanowska, prof. SGGW Słowa kluczowe: finanse, edukacja, ekonomia polityczna, alokacja, redystrybucja, stymulacja Key words: finances, education, political economy, allocation, redistribution, stimulation Sy n o p s i s. Artykuł podejmuje problematykę umiejscowienia uwarunkowań systemu finansowania edukacji w świetle przedmiotu i metody ekonomii politycznej. Wpisuje się on w działania zmierzające do upowszechnienia interdyscyplinarnego podejścia badawczego szczególnie w odniesieniu do analiz sektora publicznego. Panu Profesorowi Z. Wojtaszkowi w podziękowaniu za zainspirowanie przedmiotem ekonomii WSTĘP Według Raportu Polska 2030 tempo i trwałość procesu konwergencji Polski z najbardziej rozwiniętymi krajami Europy i świata zależeć będzie od tego, czy i w jakim stopniu będzie on oparty na kapitale intelektualnym. Kształtowanie systemu finansowania edukacji¹ w Polsce musi zatem być procesem, który uwiaraygodni planowaną strategię rozwoju Polski bazującą na wiedzy jako głównej przewadze konkurencyjnej naszego kraju. Dla potrzeb implementacji tej strategii potrzebni są specjalisci z interdyscyplinarnym przygotowaniem zawodowym. Ekonomiści analizujący system finansowania edukacji w ujęciu interdyscyplinarnym mogą pretendować do grona tych badaczy, którzy kontynuują tradycję i myśl ekonomii politycznej. Celem artykułu jest próba umiejscowienia problematyki systemu finansowania edukacji w świetle przedmiotu i metody ekonomii politycznej. Działania zmierzające do upowszechnienia tego podejścia badawczego w analizach sektora publicznego² są tym bardziej uzasadnione, że teoria odnosząca się do tego sektora, w jego całościowym ujęciu, znajduje się dopiero w fazie początkowej [Kleer 2005]. ¹ W artykule pod pojęciem „edukacja” rozumie się proces zdobywania wiedzy (w szkole i poza nią) w kategorii usługi oferowanej obywatelowi w ramach sektora publicznego. ² Sektor publiczny to państwowe i samorządowe instytucje i jednostki organizacyjne finansowane (wyłącznie lub głównie) ze środków Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego, wykonujące na zasadach niekomercyjnych zadania publiczne, a więc zadania prawne przypisane państwu i samorządowi terytorialnemu. FINANSOWANIE EDUKACJI W ŚWIETLE PRZEDMIOTU EKONOMII POLITYCZNEJ System finansowania edukacji jest przedmiotem badań subdyscypliny ekonomicznej o nazwie ekonomika kształcenia. To dziedzina badań z pogranicza ekonomii i pedagogiki zajmująca się: - wykrywaniem związków i zależności, które zachodzą między infrastrukturą, organizacją i sposobami funkcjonowania systemu kształcenia a rozwojem gospodarczym, - opracowywaniem metod i środków, które umożliwiłyby maksymalne dostosowanie systemu kształcenia do określonych warunków rozwoju społeczno-gospodarczego zarówno w mikroskali, jak i makroskali. System finansowania usług edukacyjnych jest determinowany obowiązującą w danym państwie doktryną społeczno-gospodarczą określającą zakres odpowiedzialności finansowej państwa za tę dziedzinę życia społecznego. Społeczne prawa podziału dochodu narodowego na realizację usług społecznych, w tym edukacji, stanowią przedmiot zainteresowań ekonomii politycznej. Lange [1975], jeden z najznakomitszych przedstawicieli polskiej szkoły ekonomii politycznej, tak sformułował jej przedmiot: „Zajmuje się społecznymi prawami wytwarzania dóbr i doprowadzenia ich do rąk konsumentów, czyli spożywców, tj. do rąk ludzi, którzy za pomocą tych dóbr zaspokajają swoje indywidualne lub zbiorowe potrzeby”. Problem kryteriów podziału środków budżetu państwa na cele związane z edukacją jest jedną z fundamentalnych kwestii gospodarki społecznej. Rozwój i funkcjonowanie tej gospodarki jest z kolei domeną ekonomii politycznej. W zakres jej badań wchodzą czynniki określające rozwój i funkcjonowanie gospodarki. Jej przedmiotem są stosunki ekonomiczne między ludźmi w ich powiązaniu, czyli baza ekonomiczna społeczeństw ludzkich [Zawadzki 1967]. Bardziej lapidarnie wymiar ekonomii politycznej zdefiniował prof. Usher twierdząc, że jest to gałąź ekonomii, która bada ekonomiczne skutki decyzji politycznych oraz polityczne skutki decyzji ekonomicznych. Przedmiotem decyzji politycznej jest właśnie ustalenie czy edukacja traktowana będzie jako dobro prywatne czy też publiczne. O wyborze tym decyduje przyjęte przez polityków kryterium [Owsiaik 2005]: - użyteczności (społeczne) – o ile przy dostępie do dóbr prywatnych jego użytkownicy muszą rywalizować, o tyle przy zapewnieniu dostępu do dóbr publicznych rywalizacja obywateli nie istnieje w tym sensie, że fakt korzystania przez jednego człowieka z danego dobra nie uniemożliwia korzystania z tego samego dobra przez innego człowieka, - odpłatności (ekonomiczne) – według tego kryterium decyduje źródło płatności. Dobra mi publicznymi są te dobra (towary, usługi), które są finansowane przez budżet państwa, budżety samorządowe i inne fundusze publiczne. Dobra publiczne tworzą konsumpcję zbiorową społeczeństwa, która jest finansowana z funduszy publicznych. Dla odbiorców dóbr publicznych oznacza to, że są one dostarczane bezpłatnie lub częściowo odplatnie. Ta cecha dóbr jest przedmiotem ostrych kontrowersji wśród ekonomistów i polityków ze względu na fakt, że iluzoryczna bezpłatność tych dóbr może doprowadzić do marnotrawstwa i nadużyć w gospodarce. Kwestia zakresu pojęciowego dóbr publicznych była zawsze w centrum zainteresowań badawczych ekonomii politycznej. Przez dobra publiczne należy rozumieć te dobra, które z przyczyn naturalnych (cechy fizyczne) mogą służyć zbiorowości lokalnej lub całemu społeczeństwu. Ten rodzaj dóbr określa się mianem: czyste dobra publiczne [Samuelson 1954]. Korzyści z używania czystego dobra publicznego są niepodzielne; nie można wyodrębnić części tego dobra i przypisać jednostce. Pojęcie „dób publicznych” jest często zamiennie stosowane z pojęciem „dobra społeczne”. Dobra społeczne to takie dobra, które ze względów fizycznych mogą być dobrami prywatnymi, ale na skutek doktryny społecznej i prowadzonej przez władze publiczne polityki społecznej są dostarczane obywatelowi nawet wtedy, kiedy on tego nie akceptuje. W literaturze amerykańskiej ten rodzaj dóbr publicznych określa się mianem „merit good” – „dobra należne” społeczeństwu [Rosen 1992]. Sytuacja ta dotyczy dóbr, za pomocą których zaspokajane są podstawowe potrzeby ludzkie. Dobra społeczne wytwarza się dzięki istnieniu urządzeń, które są własnością publiczną i/lub zostały sfinansowane z funduszy publicznych. Wytwarzanie tych dóbr (przeważnie usług) jest finansowane z funduszy publicznych. Nie wyklucza to jednak częściowej partycypacji osób (obywateli) w finansowaniu dóbr społecznych. W artykule dla rozróżnienia obu tych kategorii dóbr stosowane będą określenia: – dobra publiczne sensu stricto (klasyczne dobra publiczne), które ze względu na swe naturalne cechy, są zawsze finansowane z funduszy publicznych, – dobra publiczne sensu largo (dobra społeczne), które mogą być finansowane w całości lub tylko w części z funduszy publicznych. Od przyjętego w danym państwie sposobu definiowania zakresu dóbr publicznych zależy jego system finansów publicznych. Przesłankami tworzenia dóbr społecznych jest umożliwienie ich konsumpcji obywatelom, których dochody indywidualne mogłyby uniemożliwić (bariera dochodowa) lub ograniczać ich nabycie, gdyby dobra te były alokowane na zasadach rynkowych (komercyjnych). W krajach o ustroju demokratycznym edukacja na poziomie podstawowym i gimnazjalnym ma na ogół charakter dobra publicznego [Owsiak 2005]. W nowoczesnych społeczeństwach edukacja jest traktowana w przeważającej części jako dobra społeczne, czyli dobra publiczne sensu largo. Nie wyklucza to zatem istnienia prywatnego sektora usług edukacyjnych. Według Komitetu Prognoz „Polska 2000 Plus” edukacja, jako przykład uniwersalnych dóbr mieszanych, stanowić będzie dalej w przyszłości niezbędną część zadań sektora publicznego, jednakże na poziomie państw narodowych ujawnia się dwie różnice. Pierwsza wynikać będzie z różnic w strukturze demograficznej i gospodarczej poszczególnych państw. Przesądzi to o różnym podziale środków na poszczególne dziedziny. A więc podstawowe różnice dotyczą będą proporcji w podziale tej części PKB, która przypadac będzie na uniwersalne dobra mieszane. Nie można wykluczyć, że w owych różnicach niemały udział będzie mieć system kulturowy (wartości), który znacznie wolniej dostosowuje się do ogólnych zmian, aniżeli system polityczny czy gospodarczy. Z drugiej strony nie można przesądzić, że niektóre uniwersalne dobra mieszane nabiorą w przyszłości znacznie większego znaczenia globalnego niż obecnie (np. można byłoby spodziewać się dodatkowego wzmożenia wzrostu zainteresowania inwestycjami w edukację dorosłych wskutek implementacji gospodarki opartej na wiedzy). Druga różnica wiązać się będzie ze specyfiką rozdziału zadań na sektor publiczny i na część zlecaną sektrowi prywatnemu w poszczególnych państwach. Usługi edukacyjne są jednym z najczęściej wymienianych obszarów interwencjonizmu państwa. W zakresie finansowania usług edukacyjnych interwencjonizm powinien uwzględniać ich zróżnicowanie wynikające z: – szerskiego przedziału wieku osób podlegających procesowi kształcenia (w XXI wieku docelowym modelem powinno być kształcenie ustawiczne – przez całe życie), – odmiennego profilu odbiorcy – system szkolny dla osób w normie intelektualnej oraz szkolnictwo specjalne (dysfunkcje uczniów neutralizowane przez pedagogów specjalistów z zakresu: tyflopedagogiki, surdopedagogiki, oligofrenopedagogiki, logopedii, pedagogiki terapeutycznej, resocjalizacji), – szerokiej palety oferty programowej realizowanej w placówkach kształcenia (placówki z kolei są zróżnicowane pod względem: stopnia organizacji, bazy lokalowej, wyposażenia, lokalizacji placówki, stanu kadry, itp.). różnorodności stanu prawnego organów prowadzących placówki kształcenia (ministerstwa, jednostki samorządu terytorialnego, inne osoby prawne, osoby fizyczne). Najważniejszą przesłanką wspierania przez państwo edukacji w ramach obowiązku szkolnego (na szczeblu podstawowym i gimnazjalnym) i nauki (na szczeblu ponadgimnazjalnym) jest przekonanie, że jakość wykształcenia otrzymanego przez dzieci i młodzież nie powinna zależeć wyłącznie od poziomu zamożności rodziców. Ze względu na trudności z egzekwowaniem opłat za korzystanie z tego typu usług oraz związane z tym wysokie koszty są one mało opłacalne dla sektora prywatnego i bez odpowiedniego zaangażowania się państwa (dostarczanie tego typu usług przez firmy państwowe, tworzenie preferencji dla firm prywatnych zajmujących się tą działalnością itp.) mogłyby całkowicie zaniknąć. W literaturze ekonomicznej sformułowano także wiele innych argumentów na rzecz ekonomicznej roli państwa w tym sektorze usług. Ważniejsze argumenty wiążą się z takimi czynnikami, jak: - konieczność zabezpieczenia systemu gospodarczego od strony instytucjonalno-prawnej (w gospodarce rynkowej chodzi przede wszystkim o tworzenie przez państwo pewnych norm prawno-oświatowych i instytucji stojących na straży ochrony konstytucyjnych praw do nauki, np. rzecznik praw dziecka/obywatela, - niedoskonałości rynku (związane z niepełną informacją, ograniczoną mobilnością czynników produkcji) prowadzące do nieprawidłowej alokacji zasobów gospodarczych (np. gorsze doposażenie szkół wiejskich w pracownie przedmiotowe, komputerowe, mniejsza dostępność do kadry o wysokich kwalifikacjach dydaktycznych), - występowanie na terenie placówek edukacyjnych negatywnych efektów zewnętrznych w zakresie np. konsumpcji przez uczniów tzw. „pustych kalorii” powodujących otyłość czy handlu narkotykami; państwo może nakłonić podmioty gospodarcze do pokrywania części kosztów związanych z ograniczaniem negatywnych skutków ubocznych ich działalności w sferze produkcji „niezdrowej” żywności, czy też stosować przepisy kodeksu karnego wobec dilerów narkotykowych, - istnienie dóbr szczególnie niekorzystnych, których konsumpcja ze względów społecznych jest szczególnie niepożądana (np. zagrożenia dla morale uczniów korzystających podczas nauki z tzw. „niebezpiecznych” stron Internetu)\(^3\); ocena zagrożeń ze strony Internetu jest często bagatelizowana przez rodziców uczniów, co wynika z braku świadomości powagi problemu; państwo może próbować tworzyć antybotzcze do konsumpcji tego typu dóbr, a w krańcowych sytuacjach może nawet narzucić jednostkom swoją wolę przez zmiany odpowiednich przepisów i ustaw, - występowanie takich zjawisk jak duże wahania aktywności gospodarczej, bezrobocie, inflacja, które prowadzą do destabilizacji gospodarki i np. utraty pracy przez rodziców uczniów; państwo może przez system stypendiów socjalnych wspierać finansowo budżety domowe w środki potrzebne np. na zakup podręczników do szkoły, - konieczność niesienia pomocy ludziom chorym, którzy są równocześnie opiekunami prawnymi dzieci w wieku obowiązku szkolnego i nauki; państwo może przez system opieki społecznej przekazywać transfery socjalne gwarantujące podstawowe środki do życia i realizacji przez dziecko wspomnianego obowiązku (np. udzielenie wsparcia rzeczowego w postaci wyprawki szkolnej), --- \(^3\) Chodzi w szczególności o zagrożenia ze strony pedofilów szukających w Internecie swoich przyszłych ofiar. powstawanie zbyt dużych, nieakceptowanych społecznie, różnic dochodowych i majątkowych, które osłabiają motywację ludzi o niskich dochodach np. do kształcenia ustawicznego. Brak podnoszenia kwalifikacji stanowi z kolei ryzyko utraty pracy i tym samym dalsze pogorszenie sytuacji dochodowej obywatela. Sytuacja ta może uzasadniać podejmowanie przez państwo działań zmierzających do pewnej redystrybucji dochodów, wyrównywania warunków startu życiowego (edukacyjnego) itp. FINANSOWANIE EDUKACJI W ŚWIETLE METODY EKONOMII POLITYCZNEJ Analizowanie systemu finansowania edukacji jest wspierane dorobkiem naukowym z wielu innych dziedzin wiedzy, np.: – prawa finansowego, pracy, cywilnego (np. w zakresie egzekwowania odpowiedzialności materialowej pracowników funkcjnych w oświacie), – administracji (m.in. znajomość struktury organizacyjnej administracji rządowej i samorządowej, które przekazują środki finansowe do szkół i innych placówek kształcenia), – psychologii (m.in. znajomość przyczyn zachowań ludzkich w warunkach dużej odpowiedzialności finansowej), – zarządzania (m.in. umiejętność wyboru modelu zarządzania placówkami edukacyjnymi z punktu widzenia redukowania kosztów administracyjnych ich funkcjonowania), – statystyki (m.in. umiejętność przetwarzania danych ze sprawozdań finansowych placówek oświatowych), – polityki społecznej (m.in. dostosowywanie rodzajów świadczeń społecznych dla najuboższych rodzin z dziećmi w wieku obowiązku szkolnego do realnych potrzeb szkoły), – demografii (m.in. wykorzystywanie informacji o liczbie, strukturze i rozmieszczeniu ludności podlegającej procesowi kształcenia dla potrzeb planowania sieci szkolnej), – geografii gospodarczej (m.in. zastosowanie danych dotyczących rozmieszczenia największych centrów przemysłowych – środowisk o monofunkcyjnym charakterze rozwoju – dla potrzeb kształtowania systemu edukacyjnego pod wymogi rynku pracy). Analizowanie problematyki finansowania edukacji w szerokim kontekście uwarunkowań nauk społecznych jest typowe dla metody badań w nurcie ekonomii politycznej. Podobnie jak inne cechy, które są przypisywane ekonomii politycznej [Wilkin 2004]: – ewolucyjność – procesy finansowania ulegają zmianom m.in. ze względu na zmiany instytucjonalne zachodzące w społeczeństwie (instytucje są zmienne jak i niezwykle zróżnicowane w zależności od epoki, kręgu kulturowego i innych okoliczności), – holistyczne podejście do analizy systemu finansowania – traktowanie gospodarki jako podsystemu szerokiego systemu społecznego, – zmienność preferencji i zachowań ludzi, do których są skierowane usługi finansowane z budżetu państwa, – traktowanie państwa jako systemu władzy – siła ekonomiczna aktorów tej sceny politycznej objawia się w legitmacji społecznej do stanowienia prawa (w tym uleganie bądź nie lobbingowi gospodarczemu), – troska o procesy dystrybucji dochodów oraz skutki tych procesów w dziedzinie uwarstwienia społeczeństwa, – docenianie pierwiastka normatywnego w kształtowaniu systemu finansów – odwoływanie się do wartości i podkreślanie znaczenia nauki finansów dla formułowania polityki ekonomiczno-społecznej. Analizę systemu finansowania edukacji, podobnie jak ekonomię polityczną wyróżnia [Rothschild 1989]: - uznawanie ważnej roli politycznych i innych, nieekonomicznych czynników w kształtowaniu ekonomicznych procesów i ich rezultatów, - uwzględnianie czynnika władzy, sprzeczności interesów, behawioralnych założeń dotyczących „homo politicus”, roli instytucji i zmian instytucjonalnych, politycznych i ekonomicznych struktur w świecie, - wykorzystanie osiągnięć i teorii zbliżonych nauk społecznych, - zainteresowanie pewnymi współzależnościami interdyscyplinarnymi. Identyfikowanie problemu finansowania edukacji z przedmiotem i metodą ekonomii politycznej oznacza: 1. Konieczność rozróżniania słowa „polityczna” w dzisiejszym rozumieniu i z czasów gospodarki centralnie planowanej. Wówczas ekonomia była „polityczna” nie ze względu na szczególny sposób analizowania zjawisk ekonomicznych, co jest jej wyróżnikiem we współczesnych naukach ekonomicznych, ale ze względu na jej polityczną funkcję i polityczny nadzór. 2. Szansę na wpisanie się w bogate tradycje tej nauki. Ekonomia polityczna ma bowiem swoje korzenie we wczesnych stadiach rozwoju ekonomii klasycznej. Za prekursora ekonomii politycznej Lange uznawał przedstawiciela francuskiego mercantylizmu de Montchretiena, który w 1615 roku opublikował swą pracę pt. „Traktat o ekonomii politycznej”. Francja, obok Wielkiej Brytanii, stała się miejscem narodzin ekonomii politycznej i w tym kraju tradycja rozwoju tej dziedziny wiedzy trwała szczególnie długo. Najwybitniejszymi reprezentantami klasycznej ekonomii politycznej są jednak Anglicy: Smith i Mill. Przedmiotem zainteresowań ekonomistów stało się funkcjonowanie gospodarki w znacznie szerszej niż uprzednio skali. Ekonomia nabrała cech nauki społecznej, analizującej procesy gospodarowania, jako ważnej części zjawisk społecznych. Ekonomiści klasyczni zajęli się procesami wzrostu i funkcjonowania gospodarki narodowej. Interygowało ich zagadnienie źródeł bogactwa narodów i mechanizmy podziału tego bogactwa. Przedmiotem zainteresowań ekonomistów stało się też funkcjonowanie państwa i relacje między względnie autonomicznym mechanizmem rynkowym a instytucjonalną strukturą państwa\(^4\). W początkowym okresie rozwoju ekonomii politycznej, zwłaszcza we Francji, traktowano ją wreszcie jako naukę o zarządzaniu i administrowaniu państwem. Ważną cechą klasycznej ekonomii politycznej było badanie procesów gospodarczych w powiązaniu z zagadnieniami filozoficznymi, moralnymi i politycznymi. Marks uważany jest za ostatniego wybitnego reprezentanta klasycznej ekonomii politycznej. --- \(^4\) Najważniejsze dzieła z zakresu ekonomii politycznej powstały w obrębie doktryny: szkoły klasycznej (A. Smith, D. Ricardo, J. B. Say, J. S. Mill), protekcjonizmu wychowawczego (A. H. Müller, F. List, W. G. F. Roscher, A. Wagner, A. Toynbee, E. Engel, R. Jones), marksizmu (K. Marks, F. Engels), marginalizmu i przejścia do ekonomii neoklasycznej (V. Pareto, A. C. Pigou), historyzmu i instytucjonalizmu (T. Veblen, J. R. Commons), keynesizmu (J. M. Keynes), neoklasycznego nurtu głównego (P. A. Samuelson, K. J. Arrow, J. Buchanan), monetaryzmu (H. A. Simon, G. S. Becker, M. Friedman), współczesnego keynesizmu (A. K. Sen, J. Robinson, N. Kaldor, J. E. Stiglitz), szkol poza głównym nurtem (F. Hayek, C. E. Ayres, J. K. Galbraith, T. W. Schultz, K. Wicksell, G.K. Myrdal). Na uwagę zasługują również publikacje przedstawicieli polskiej myśli ekonomicznej w dobie rozbiorów (W. Surowiecki, P. Maleszewski, F. Skarbek, J. K. Supiński), jak również z okresu II Rzeczypospolitej (S. Grabski, A. Krzyzanowski, E. Lipiński, M. Kalecki O. Lange). Typologia doktryn [W. Stankiewicz 2007]. 3. Uznanie instytucjonalizmu, który narodził się w końcu XIX wieku, za przyczynę renesansu ekonomii politycznej w latach 60. XX wieku. Wyodrębnili się wówczas dwa kierunki ekonomii instytucjonalnej – uznawanej za jeden z najważniejszych nurtów ekonomii politycznej: klasyczna ekonomia instytucjonalna, nowa ekonomia instytucjonalna. Choć już twórcy klasycznej ekonomii politycznej przywiązywali dużą uwagę do instytucjonalnych ram działalności gospodarczej (w kręgu ich zainteresowań były zarówno instytucje formalne, jak i nieformalne: system prawa, normy moralne i etyczne, organizacyjna struktura państwa itp.), to jednak dopiero w XX wieku nastąpił pełniejszy rozwitk badan z tego zakresu. Przedstawiciele klasycznego (amerykańskiego) instytucjonalizmu (Veblen, Commons i Mitchell, Ayres, Galbraith) kontestowali podstawowe założenia ortodoksyjnej ekonomii: samoregulacja gospodarki opartej na autonomicznym mechanizmie rynkowym, statyczny charakter analizy, nadmierny formalizm, ponadhistoryczny i ponadkulturowy charakter praw ekonomicznych oraz apologetyczny stosunek do liberalnego kapitalizmu. Natomiast w odróżnieniu od klasycznych instytucjonalistów przedstawiciele nowej ekonomii instytucjonalnej nie kwestionowali wartości dorobku ekonomii neoklasycznej, ale dążyli do rozszerzenia zakresu analizy ekonomicznej, zwłaszcza na strukturę instytucjonalne, w jakich funkcjonuje gospodarka [Wilkin 2004]. 4. Łączenie normatywnego podejścia w naukach ekonomicznych z pierwiastkiem pozytywnym. Ekonomia polityczna bowiem odwołuje się do wartości i zajmuje się zagadnieniami sprawiedliwości społecznej, ale również akcentuje silnie pierwiastek pozytywny udzielając odpowiedzi na pytania dotyczące czynników ekonomicznych, społecznych i politycznych wpływających na wzrost gospodarczy oraz sytuację poszczególnych grup społecznych. 5. Zgodę na to, że perspektywa instytucjonalna, tak bliska ekonomii politycznej, jest najwłaściwszą podstawą metodologiczną analizy transformacji gospodarek postsocjalistycznych. Należy zgodzić się z Wilkinem, że to właśnie w przypadku tych gospodarek niezbędne jest odwoływanie się do kontekstu historycznego, społecznego i politycznego w wyjaśnianiu kierunku i dynamiki przemian. 6. Impuls dydaktyczny do przekazywania wiedzy z zakresu ekonomiki kształcenia w szerszym kontekście tego nurtu. Aktualnie w polskiej ofercie dydaktycznej rzadko jest prowadzona dla studentów ekonomia polityczna edukacji. Podjęcie problematyki dotyczącej finansowania edukacji przypada na okres renesansu ekonomii politycznej. Złożyły się na to, zaniem Wilkina [2004], następujące przyczyny: - niepowodzenia ekonomii ortodoksyjnej w rozwiązywaniu wielu najważniejszych problemów społeczno-gospodarczych świata, związanych przede wszystkim z rozwojem, ubóstwem oraz zróżnicowaniem dochodów i bogactwa, - akceptowany dotychczas naukowo rozwój ekonomii odbywający się przez fragmentaryzację obszaru badań bez podejmowania prób wyjaśnienia funkcjonowania całości systemów gospodarczych, - wzrost zapotrzebowania na naukowe wsparcie polityki ekonomicznej, w tym sektoralnej. Każda polityka jest związana z dokonywaniem wyborów między wartościami a realiami i dlatego ma silny kontekst społeczno-polityczny. Z ekonomicznego punktu widzenia publiczny sektor usług edukacyjnych powinien podlegać szczegółowym analizom ze względu na ilość środków budżetowych przekazywanych na jego finansowanie oraz liczbę osób korzystających z tego typu usług (pracownicy, uczniowie i słuchacze). Uwzględniając te dwie przesłanki można stwierdzić, iż żaden inny obszar gospodarki narodowej nie wyróżnia się większą specyfiką materii społeczno-ekonomicznej. W polityce edukacyjnej problematyka wyrównywania szans jest elementem szeroko pojmowanego procesu inwestowania w kapitał ludzki. Jakość tego kapitału jest obecnie wyznacznikiem potęgi ekonomicznej państwa. Społeczeństwa państw wysoko rozwiniętych budują dzięki temu kapitałowi gospodarkę opartą na wiedzy. To wiedza i kwalifikacje stają się obecnie jedynym źródłem długookresowej i możliwej do utrzymania przewagi konkurencyjnej. Dlatego tak ważnym wydaje się podjęcie działań służących weryfikacji ekonomicznej sposobu zagospodarowania środków publicznych. Obecnie weryfikacja ta ma charakter oczynej realizacji procedur administracyjnych. Kryzys gospodarczy może być naturalną okazją do bardziej wnikiowego spojrzenia badawczego na finansowanie tych obszarów życia społecznego, które mają strategiczne znaczenie dla rozwoju gospodarczego kraju, a zwłaszcza w dobie gospodarki opartej na wiedzy. Jest to też okazja do przyjrzenia się od nowa utrwalonym schematom finansowania tym bardziej, że jak pokazuje kryzys wzrost wiedzy o gospodarce narodowej nieszedł w parze ze zrozumieniem funkcjonowania jego złożonej struktury. W obszarze finansowania usług edukacyjnych pożądana byłaby weryfikacja sposobu podziału środków finansowych w ramach trzech funkcji budżetu państwa (alokacji, redystrybucji i stymulowania inwestowania w dobrą edukację) pod kątem ich adekwatności do stopnia osiągnięcia celów jakie powinny być zrealizowane dzięki zastosowaniu tych funkcji. PRZYKŁADY ANALIZY Z ZAKRESU ALOKACJI, REDYSTRYBUCJI I STYMULACJI W SEKTORZE EDUKACJI W świetle nauki ekonomii politycznej na szczególną uwagę zasługują analizy trzech funkcji systemu finansów publicznych w sektorze edukacji: alokacyjna, redystrybucyjna, stymulująca. Pierwsze dwie funkcje należą do kanonu funkcji ekonomicznych państwa, zaś trzecia powinna do tej grupy pretendować ze względu na wykorzystywanie w obrębie jej realizacji koincydencji uwarunkowań rozwoju społeczno-gospodarczego naszego kraju. Istotą funkcji alokacyjnej polega na tym, że finanse publiczne są narzędziem alokacji części zasobów w gospodarce rynkowej. Skutkiem alokacji jest dostarczanie towarów i usług obywatelom w ramach realizowanych przez państwo zadań publicznych. Zdaniem Stiglitzta argumentami uzasadniającymi potrzebę finansowania przez państwo systemu edukacji są bariery w postaci braku odpowiednich funduszy, które pozwoliliby obywatelom sfinansować ich edukację w takim zakresie, w jakim chciałiby. Najbardziej reprezentatywnym przykładem alokacyjnej funkcji finansowania edukacji w Polsce jest finansowanie zadań oświatowych z części oświatowej subwencji ogólnej. Reprezentatywność tego przykładu wynika z objęcia finansowaniem wszystkich zadań szkolnych i pozaszkolnych dotyczących realizacji zajęć w ramach obowiązku szkolnego i obowiązku nauki w Polsce. Redystrybucyjna funkcja państwa polega przede wszystkim na działaniach zmierzających do niwelowania zbyt dużych, nieakceptowanych społecznie, różnic dochodowych i majątkowych oraz pomocy ludziom, którzy nie są w stanie radzić sobie sami. Edukacja jest jednym z obszarów wspieranych redystrybuowanymi dochodami z budżetu państwa. W tym obszarze redystrybucja dotyczy kwestii wyrównywania szans edukacyjnych głównie ze względu na sytuację ekonomiczną ucznia. Środki finansowe są wówczas kierowane np. na wypłatę stypendiów. Najbardziej reprezentatywnym przykładem ilustrującym system redystrybucji w obszarze edukacji w Polsce jest program wypłaty stypendiów socjalnych o charakterze edukacyjnym na podstawie ustawy o systemie oświaty. Za wyborem właśnie tego elementu programu wyrównywania szans edukacyjnych zadecydowała m.in. skala uprawnionych do ubiegania się o stypendia oraz wysokość nakładów finansowych ponoszonych z budżetu państwa na jego realizację. Istotą funkcji stymulującej budżetu państwa jest oddziaływanie za pomocą przepływów pieniężnych na zachowania różnych podmiotów. W erze gospodarki opartej na wiedzy stymulacja tak rozumiana może dotyczyć kształtowania postawy ukierunkowanej na realizację kształcenia ustawicznego. W związku z koniecznością dostosowania polskich gospodarstw rolnych do wymogów UE i wynikającą stąd potrzebę dokształcania rolników lub ich przekwalifikowania się do innego zawodu zasadna jest analiza tej funkcji z uwzględnieniem potrzeb edukacyjnych dorosłych mieszkańców wsi. Źródłem stymulatora finansowania mogą być środki UE. Reprezentatywnymi do analizy tego obszaru finansów publicznych było działanie 2.1 i 12.2 Priorytetu II SPO – RZŁ oraz działanie 2.3 Priorytet II ZPORR. O reprezentatywności ww. działań przesądziło m.in. zróżnicowanie trybu wyłaniania beneficjenta, podmiotów koordynujących programy operacyjne oraz typów realizowanych projektów. Dla potrzeb realizacji polityki społeczno-ekonomicznej państwa najistotniejszą kwestią pozostaje ustalenie czy kryteria podziału środków publicznych w sektorze edukacji przyczyniają się do realizacji celów jakim te trzy funkcje powinny służyć. W wyniku przeprowadzonych badań w latach 2005-2008 ustalono, iż przyjęte kryteria podziału środków publicznych wypaczają sens realizacji ww. funkcji. W przypadku funkcji alokacyjnej podział środków na ucznia (który nie stanowi wyznacznika kosztu dydaktycznej usługi) nie gwarantuje jednostkom samorządu terytorialnego zabezpieczenia przed koniecznością dofinansowania zadań zleconych im przez administrację rządową w ramach decentralizacji zadań publicznych. Środki z subwencji oświatowej powinny być dzielone według kosztów utrzymania oddziału szkolnego. To nowe kryterium wymaga ustalenia obowiązkowego wymiaru godzin w poszczególnych typach i rodzajach szkół w przeliczeniu na etaty nauczycielskie oraz opracowania metodologii wyliczenia w skali kraju kosztu jednego etatu nauczycielskiego. Ten sposób podziału środków byłby bardzo pomocny w implementacji koncepcji budżetu zadaniowego w Polsce (koszty dydaktyczne oświaty) [Kowalska 2007]. Funkcja redystrybucyjna przez przyjęcie kryterium algorytmicznego podziału środków na jednostki samorządu terytorialnego nie tylko nie wyrównuje szans edukacyjnych uczniów z ubogich rodzin, ale wręcz pogłębia już i tak istniejące spore zróżnicowanie w strukturze wydatków gospodarstw domowych na edukację. Niwelowaniu różnic edukacyjnych służyłyby podział środków na ucznia z uwzględnieniem kryterium dochodowego na 1 członka jego gospodarstwa domowego. W ten sposób wyeliminowane zostałyby sytuacje, w których mamy do czynienia ze zróżnicowanym wsparciem finansowym uczniów, spełniających te same kryteria dochodowe, a których różni jedynie to, że mieszkają w różnych miejscowoścach [Kowalska 2006]. Realizacja funkcji stymulowania dorosłych obywateli do podjęcia z własnej woli wysiłku kształcenia ustawicznego jest w dużym stopniu ograniczona z powodu obowiązującego podziału środków z EFS na projekt – najmniejszą jednostkę wsparcia unijnego. Powoduje to ubezwłasnowolnienie beneficjenta w zakresie wyboru np. tematyki, miejsca i terminu szkolenia. Powoduje także brak równowagi podaży i popytu na usługi z tego zakresu. Wzrost rzeczywistego zainteresowania kształceniem ustawicznym byłby możliwy w sytuacji podziału środków z EFS na beneficjenta (w ramach np. Edukacyjnych Kont Osobistych) wraz z przyzwyczajaniem beneficjenta do partycypacji w kosztach uczestnictwa w procesie kształcenia ustawicznego [Kowalska 2009]. ZAKOŃCZENIE Wyzwania, przed którymi stoi polska nauka w XXI wieku determinują profil badań z zakresu finansowania edukacji w układzie interdyscyplinarnym – charakterystycznym dla nurtu nowej ekonomii politycznej. Uczelnie powinni dołożyć starań, aby kadra specjalizująca się w tym obszarze ekonomii, miała możliwość wzbogacania dorobku polskiej nauki uczestnicząc w stazach, szkoleniach, w pozyskiwaniu grantów i realizacji projektów w konsercjach międzynarodowych [Kowalska 2003]. Niemniej istotną kwestią pozostaje opracowanie, dostosowanej do potrzeb praktyki sektora publicznego, oferty dydaktycznej dla studentów właśnie z zakresu ekonomii sektora publicznego\(^5\). Absolwenci wzbogaceni wiedzą i umiejętnościami specjalizacyjnymi w nurcie ekonomii politycznej stanowić będą cenny zasób kadrowy dla potrzeb kształtowania polityki społeczno-gospodarczej państwa. LITERATURA Kleer J. (red.). 2005: Sektor publiczny w Polsce i na świecie między upadkiem a rozwitkiem. Wyd. CeDeWu, Warszawa. Kowalska I. 2003: Teoria i zastosowanie metodologii badań w zakresie ekonomiki oświaty. *Roczniki Naukowe SERIA*, Tom V, Zeszyt 5. Kowalska I. 2006: Financing of regional and local programs of educational opportunities equalization. [In:] Problems of world agriculture. Polish Agriculture and Food Economy within the EU Framework. Warsaw Agricultural University Press, Warsaw. Kowalska I. 2007: Problems of budget allocation in the development of local education system. *Scientiarum Polonorum Oeconomia*. 6 (3). Kowalska I. 2009: Demand for new instruments of lifelong learning financing in rural areas. In: Communication and Counseling in the Development of Rural Areas. K. Krzyzanowska (ed.). Warsaw University of Life Sciences Publishing, Warsaw. Lange O. 1975: Ekonomia polityczna. PWN, Warszawa. Owsiak S. 2005: Finanse publiczne. Teoria i praktyka. PWN, Warszawa. Polska 2030 wyzwania rozwojowe. 2009: Wyd. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Warszawa. Rosen H. S. 1992: Public Finance. Wyd. 3, R.D. Irwin, Burr Ridge, Ill. Rothschild K.W. 1989: Political Economy or Economics. Some Terminological and Normative Considerations. *European Journal of Political Economy*. 5. Samuelson P. A. 1954: The Pure Theory of Public Expenditures. In: Reviev of Economics and Statistics, nr XXXVI. Stankiewicz W. 2007: Historia myśli ekonomicznej. PWE, Warszawa. Wilkin J. (red.). 2004: Czym jest ekonomia polityczna dzisiaj? Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa. Zawadzki J. 1967: Ekonomia polityczna kapitalizmu. Tom I. KiW, Warszawa. \(^5\) Z inicjatywy Katedry Ekonomiki Edukacji, Komunikowania i Doradztwa na Wydziale Nauk Ekonomicznych SGGW od roku 2008/2009 uruchomiono nową specjalność dla studentów: Ekonomika sektora publicznego. Iwona Kowalska FINANCING EDUCATION WITHIN THE PARADIGM OF POLITICAL ECONOMY Summary The aims to analyze the problem of education’s financing system in the light of the field and methodology of political economy. From this point of view, the analyses of education system financing were presented at the examples of the allocative, redistributive and simulative functions of the state budget. The article makes a contribution to making the interdisciplinary approach to studying the public sector more widespread in the field of social sciences. Adres do korespondencji: dr Iwona Kowalska Szkola Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wydział Nauk Ekonomicznych, Katedra Ekonomiki Edukacji, Komunikowania i Doradztwa 02-787 Warszawa ul. Nowoursynowska 166 e-mail: firstname.lastname@example.org MOŻLIWOŚCI ROZWOJU RÓŻNYCH SYSTEMÓW ROLNICZYCH W POLSCE Stanisław Krasowicz Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach Dyrektor: prof. dr hab. Seweryn Kukula Słowa kluczowe: systemy rolnicze, ocena, możliwości rozwoju Key words: agricultural systems, evaluation, possibilities for development Synopsis. W opracowaniu podjęto próbę oceny możliwości rozwoju różnych systemów rolniczych w Polsce. Analizę przeprowadzono z punktu widzenia możliwości zrealizowania celów rozwoju zrównoważonego. Poza danymi z literatury wykorzystano wyniki badań IUNG-PIB w Puławach. Stwierdzono, że systemem dominującym w Polsce i uzasadnionym aktualną sytuacją produkcyjno-ekonomiczną, powinno być rolnictwo zrównoważone. WSTĘP W ostatnim okresie wiele uwagi poświęca się ocenie możliwości rozwoju różnych systemów rolniczych w Polsce [Kowalski 2009, Krasowicz 2009]. Na problem warto spojrzeć przez pryzmat definicji systemu rolniczego. Niewiadomski [1993] definiuje system rolniczy „jako sposób zagospodarowania przestrzeni rolniczej w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej oraz ich przetwarzania wyceniony kryteriami ekologicznymi i ekonomicznymi”. Natomiast według Manteuffla [1981]: „Nie ma abstrakcyjnego systemu rolniczego. Rolnictwo rozumiane jako system produkcji zawsze przybiera postać gospodarstwa”. W opracowaniu przyjęto założenie, że poszukiwanie odpowiedzi na pytanie „rolnictwo industrialne, zrównoważone czy ekologiczne?” wymaga spojrzenia przez pryzmat cech rozwoju zrównoważonego i istniejących uwarunkowań polskiego rolnictwa. Założenie to było wyznacznikiem celu i zakresu opracowania. Jedną z placówek naukowych wspierających realizację koncepcji rozwoju zrównoważonego jest Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach. Na podstawie badań środowiskowych i agrotechnicznych IUNG-PIB wskazano główne cechy rolnictwa zrównoważonego, odzwierciedlające różne grupy celów i różne aspekty równowagi [Krasowicz 2005]. Cechy te można identyfikować i rozpatrywać na poziomie kraju (regionu) i gospodarstwa rolniczego. CEL I METODYKA BADAŃ Celem opracowania jest ocena możliwości rozwoju różnych systemów rolniczych w Polsce. Przyjęto hipotezę, że analiza warunków przyrodniczych i organizacyjno-ekonomicznych wskazuje system (model) rolnictwa najbardziej przydatny dla Polski i czynniki decydujące o jego wyborze. Za podstawę rozważań przyjęto wyniki wieloletnich badań środowiskowych i agrotechnicznych IUNG-PIB, dane statystyczne GUS, informacje zawarte w różnego rodzaju ekspertyzach i raportach, a także poglądy prezentowane w literaturze ekonomiczno-rolniczej i ekonomicznej. Problem oceny możliwości rozwoju różnych systemów rolniczych rozpatrywano na tle ogólnej charakterystyki rolnictwa w Polsce. Rolnictwo zrównoważone potraktowano jako układ odniesienia dla dwóch pozostałych systemów rolniczych. W ocenie uwzględniono możliwości realizacji celów produkcyjnych, ekologicznych i ekonomicznych, wynikających z definicji rolnictwa zrównoważonego [Żegar 2005]. MOŻLIWOŚCI WDRAŻANIA RÓŻNYCH SYSTEMÓW ROLNICZYCH W POLSCE Jak wynika z badań IUNG-PIB [Krasowicz 2005] głównymi cechami charakteryzującymi rolnictwo zrównoważone na poziomie kraju są: – racjonalne wykorzystanie rolniczej przestrzeni produkcyjnej i utrzymanie potencjału produkcyjnego gleb, – zapewnienie samowystarczalności żywnościowej kraju netto, – produkcja bezpiecznej żywności, – produkcja surowców o pożądanych, oczekiwanych przez konsumentów i przemysł, parametrach jakościowych, – ograniczenie lub eliminacja zagrożeń dla środowiska przyrodniczego oraz troska o zachowanie bioróżnorodności, – uzyskiwanie w rolnictwie dochodów pozwalających na porównywalną z innymi działaniami gospodarki opłatę pracy i zapewnienie środków finansowych na modernizację i rozwój. Wymienione cechy charakteryzują stan, do którego powinno zmierzać polskie rolnictwo, funkcjonujące w określonych uwarunkowaniach przyrodniczych i ekonomiczno-organizacyjnych. Podobne ujęcie pojęcia rolnictwa zrównoważonego podają ekonomiści. Woś [1998] sprowadza pojęcie rolnictwa zrównoważonego do pięciu następujących cech: – zasoby naturalne powinny być wykorzystywane w taki sposób, aby nie została zdławiona ich zdolność do samoodnowienia się, – przyrost produkcji żywności może nastąpić tylko drogą wzrostu produkcyjności zasobów, a więc przez wprowadzenie technologii, które jednocześnie chronią zasoby i zachowują ich wysoką jakość dla przyszłych pokoleń, – rolnictwo takie wykazuje małą podatność na wahania i wstrząsy, – zrównoważone systemy rolnicze zakładają pełną symbiozę celów produkcyjnych i ekologicznych, – zarządzanie zasobami naturalnymi umożliwia zaspokajanie zmieniających się potrzeb, zachowując jednocześnie wysoką jakość środowiska naturalnego i chroniąc jego zasoby. Rolnictwo zrównoważone jest pojęciem znacznie wykraczającym poza tradycyjne traktowanie tego działu gospodarki. Szerokie ujęcie proponuje również Wilkin [2004], podając następującą definicję zrównoważonego rozwoju rolnictwa: „Rozwój zrównoważony polega na takim wykorzystaniu i konserwacji zasobów naturalnych i takim zorientowaniu technologii i instytucji, aby osiągnąć i utrzymać zaspokajanie ludzkich potrzeb obecnego i przyszłych pokoleń. Taki rodzaj rozwoju (w rolnictwie, leśnictwie i rybołówstwie) konserwując gleby, zasoby wodne, rośliny oraz genetyczne zasoby zwierząt nie degraduje środowiska, wykorzystuje odpowiednie technologie, jest żywotny ekologicznie i akceptowany społecznie”. Należy przypomnieć, że zainteresowanie rolnictwem zrównoważonym i ekologicznym w rozwiniętych gospodarczo krajach Europy Zachodniej było konsekwencją krytycznej oceny rolnictwa industrialnego [Woś, Zegar 2002]. Rolnictwo to charakteryzujące się wysoką specjalizacją, mechanizacją i koncentracją produkcji wywierało wysoce niekorzystny wpływ na środowisko przyrodnicze, stwarzało zagrożenia dla bioróżnorodności oraz zdrowia ludzi i zwierząt, a jednocześnie prowadziło do nadprodukcji żywności [Kuś 2005]. W przypadku niektórych kierunków produkcji rolniczej (fermowy chów świń, drobiu czy bydła rzeźnego i mlecznego) następowało częściowe odrywanie procesów wytwórczych od tradycyjnego rolnictwa i naturalnego zaplecza. Rosnąca intensywność gospodarowania wychodziła naprawdę wysokiemu popytowi na żywność, ale następnie generowała nadwyżki produktów rolnych. W związku z tym spadały ceny i pogarszała się sytuacja ekonomiczna rolników. Według Runowskiego [2000] rozumienie pojęcia zrównoważonego rozwoju jest silnie powiązane ze stanem gospodarki, intensywnością rolnictwa i poziomem konsumpcji oraz samowystarczalnością żywnościową kraju netto, a więc kryteriami, które dotyczą sytuacji człowieka czy szerzej społeczeństwa. W krajach bogatych i zaawansowanych technologicznie, o wysokich dochodach per capita i wysokim poziomie konsumpcji, w zrównoważonym rozwoju priorytetowo traktuje się problemy ochrony środowiska przyrodniczego, przywracania utraconej równowagi, przy racjonalizacji struktury produkcji i poziomu konsumpcji. W rozwiniętych gospodarczo krajach Europy Zachodniej wdrożenie koncepcji rolnictwa zrównoważonego z reguły wiązało się z obniżeniem intensywności produkcji. W Polsce niezbędne jest wprowadzenie postępu technicznego i technologicznego powodującego umiarkowaną, ekonomicznie uzasadnioną, intensyfikację produkcji i lepsze wykorzystanie potencjału produkcyjnego. Takie podejście jest zdeterminowane przez stan aktualny polskiego rolnictwa. Jednocześnie cechą charakterystyczną polskiego rolnictwa są znaczne różnice zbiorów głównych ziemiopłodów w latach [Użytkowanie ... 2007]. Są one pochodną zarówno zmian warunków przyrodniczych, jak i organizacyjno-ekonomicznych. Nadrzędnymi zasadami racjonalizacji użytkowania rolniczej przestrzeni produkcyjnej w Polsce powinny być: utrzymanie samowystarczalności żywnościowej kraju (netto) oraz zapewnienie modelu konsumpcji żywności zbliżonego do krajów zachodnich, a także zagwarantowanie społeczeństwu bezpiecznej żywności. Nie ulega wątpliwości, że rolnictwo industrialne teoretycznie jest w stanie zabezpieczyć samowystarczalność żywnościowa kraju w sensie ilościowym. Czy jednak ten system można uznać za perspektywiczny dla Polski? Trudna sytuacja ekonomiczna większości gospodarstw powoduje, że zużycie kwalifikowanego materiału siewnego i sadzeniaków jest bardzo niskie. Istniejący system dopłat bezpośrednich tylko w pewnym stopniu rekompensuje obniżenie dochodów gospodarstw. Cechą charakterystyczną rolnictwa industrialnego jest m.in. uproszczona organizacja i specjalizacja produkcji oraz występowanie gospodarstw bezinwentarzowych. Stosowanie specjalistycznych płodozmiianów (uproszczona struktura zasiewów) oraz wzrost upraw w monokulturze, obok obniżki plonów, może prowadzić do spadku żywności i biologicznej. aktywności gleby, obniżenia wskaźników bioróżnorodności spowodowanych ograniczonym zestawem uprawianych roślin oraz dużym zużyciem chemicznych środków ochrony roślin [Kuś i in. 2005]. Intensywne użytkowanie gleb w połączeniu z uproszczeniem plodozmianów oraz dominacją roślin zbóżowych może prowadzić do ograniczenia ilości resztek organicznych wchodzących w cykl przemian próchnicy, a w konsekwencji do spadku jej zawartości w glebach. W ostatnich latach w niektórych regionach Polski obserwuje się wzrost powierzchni użytków rolnych wykorzystywanych wyłącznie dla celów produkcji roślinnej w gospodarstwach bezinwentarzowych, a więc pozbawionych nawożenia naturalnego i organicznego jako istotnego elementu kształtowania zasobów próchnicy glebowej. Zagrożenia dla żywności gleb są szczególnie duże w gospodarstwach: - bezinwentarzowych, które nie stosują nawozów naturalnych (obornika lub gnojowicy), czyli nawożenie organiczne z konieczności musi być ograniczone do przyrywania słomy (co 2–3 lata) i ewentualnie uprawy międzyplonów, - nieuprawiających motylkowatych wieloletnich i ich mieszańek z trawami. Takie gospodarstwa, wyspecjalizowane w produkcji roślinnej są charakterystyczne dla rolnictwa industrialnego. Obok nich występują jednak także gospodarstwa o nadmiernej koncentracji produkcji zwierzęcej, tworzące również zagrożenia dla środowiska. Uwzględniając relatywnie niskie zużycie nawozów mineralnych w Polsce, wynoszące przeciętnie około 120 kg NPK/ha UR i niskie zużycie środków ochrony roślin oraz potrzebę zwiększenia lub stabilizacji produkcji roślinnej, rolnictwo industrialne można uznać za system ważny zarówno aktualnie, jak i w perspektywie. Ten system rolnictwa może przyczynić się do zwiększenia volumenu produkcji rolniczej, ale nie zapewnia możliwości osiągnięcia wszystkich cech rolnictwa zrównoważonego. Jak twierdzą Woś i Zegar [2002] wysoki poziom wydajności ziemi i pracy nie gwarantuje jednak w perspektywie sfinansowania potrzeb reprodukcji rozszerzonej, jak i satysfakcjonującej opłaty pracy. Industrialny system rolniczy przez wysokie zużycie środków produkcji pochodzenia przemysłowego i zerwanie holistycznych więzi, na których bazuje rolnictwo, stwarza zagrożenia dla środowiska przyrodniczego, zdrowia ludzi i zwierząt, a jednocześnie nie gwarantuje bezpieczeństwa żywnościowego. W Polsce część gospodarstw powinna niewątpliwie realizować model rozwoju polegający na intensyfikacji produkcji, inwestycjach modernizacyjnych i stałym umacnianiu pozycji rynkowej. Według Jóźwiaka [2007] taki model rozwoju może dotyczyć grupy około 200–230 tys. gospodarstw, które będą realizowały wiele działań typowych dla rolnictwa industrialnego. Jednak w perspektywie ta grupa gospodarstw, po osiągnięciu pewnego poziomu intensywności i optymalnego wykorzystania potencjału, będzie ewoluowała w kierunku rolnictwa zrównoważonego opartego na integrowanym systemie gospodarowania. Istotne znaczenie będą także miały względy ekonomiczne. W Polsce, z uwagi na istniejące uwarunkowania, gospodarstwa realizujące model intensyfikacji zbliżony do industrialnego, obok zwiększenia nakładów kapitałowych na modernizację, powinny podejmować następujące działania: - podniesienie poziomu produkcyjnego gleb przez racjonalne (zbilansowane) stosowanie nawożenia mineralnego, a zwłaszcza wapnowanie, - systematyczne wzbogacanie gleb w substancję organiczną, w tym również przez poprawną gospodarkę nawozami organicznymi, – właściwy dobór uprawianych gatunków roślin oraz odmian dostosowanych do miejscowych warunków (rejonizacja produkcji), – wykorzystanie potencjału produkcyjnego trwałych użytków zielonych przez koncentrację produkcji zwierzęcej (przeżuwacze) na tych obszarach, – poprawa organizacji produkcji i zarządzania. Podjęcie działań przedstawionych powyżej będzie wpływało na podniesienie wydajności produkcji, czemu towarzyszyć powinna sprawną organizacja zbytu m.in. przez tworzenie związków producentów i wspieranie rozwoju przetwórstwa płodów rolnych. Jednocześnie będzie to sprzyjało optymalizacji nakładów, a pośrednio poprawie sytuacji dochodowej rolników. Warto podkreślić, że przystąpienie Polski do Unii Europejskiej postawiło nowe wyzwania przed ochroną środowiska na obszarach wiejskich. Dotyczą one również zasad prawidłowego prowadzenia działalności rolniczej i stwarzają wyraźne ograniczenia dla industrialnego systemu gospodarowania. Polskie rolnictwo charakteryzuje się dużym regionalnym zróżnicowaniem warunków przyrodniczych i ekonomiczno-społecznych [Krasowicz, Kopiński 2006]. Decydują one, obok różnorodnej struktury obszarowej i intensywności produkcji, o różnym stopniu wykorzystania możliwości produkcyjnych. W wielu gałęziach produkcji rolniczej, zarówno roślinnej jak i zwierzęcej, coraz wyraźniejsze są silnie zachodzące procesy specjalizacji i koncentracji produkcji rolnej. Procesem tym towarzyszą: intensyfikacja produkcji, modernizacja wyposażenia i zwiększanie skali produkcji. Zaznacza się to, między innymi, w produkcji zbóż i rzepaku. W grupie towarowych gospodarstw zbożowych można dostrzec wiele cech typowych dla rolnictwa industrialnego [Kaszuba 2008]. Grupa ta odgrywa zasadniczą rolę na rynku zbóż. Jednak procesy intensyfikacji, obok warunków ekonomicznych, są ograniczane przez obowiązujące regulacje prawne dotyczące rolnictwa, będące konsekwencją postanowień zawartych w Agendzie 2000 [Kopiński, Stalenga 2007]. Możliwości wdrażania systemu industrialnego w jego klasycznej postaci, charakterystycznej dla krajów Europy Zachodniej, są wysoce ograniczone. Nie spotykają się także one z powszechną akceptacją społeczeństwa, którego świadomość ekologiczna wzrasta. Z drugiej strony funkcjonuje w Polsce bardzo duża grupa (ponad 1 mln) drobnych gospodarstw samoopatrzennych, często określanych mianem socjalnych, o małej skali produkcji i bardzo ekstensywnych [Zegar 2006]. Ponadto, istnieje grupa gospodarstw średnich o wielkości ekonomicznej 2-8 ESU [Jóźwiak 2007]. To zróżnicowanie sprawia, że w Polsce trudno wybrać jednolitą strategię rozwoju rolnictwa, gdyż swoje miejsce powinny mieć gospodarstwa różnego typu, niezależnie od ich wielkości, jak i poziomu intensywności produkcji [Kopiński, Stalenga 2007]. Duży udział gospodarstw bez inventarza żywego (zarówno małych jak i większych) świadczy o niedostatkach w gospodarowaniu próchnicą. Jeśli jej zawartość w glebie nie jest odtwarzana to perspektywy funkcjonowania takich gospodarstw w dłuższym okresie stoją pod znakiem zapytania, a szczególnie tych z glebami gorszej jakości [Jóźwiak 2007]. Podobnie postrzegają ten problem Stuczyński i Kozyna [2007], wskazując istnienie silnego trendu spadku zawartości próchnicy, głównie w glebach wyjściowo zasobnych w materii organicznej. Rolnictwo industrialne wiąże się ze stosowaniem wysokowydajnych, ciężkich maszyn. Gleby Polski wykazują zróżnicowany stopień podatności na zagęszczanie w zależności od zawartości substancji organicznej. Łączna powierzchnia gleb wysoce narażonych na zageszczanie w wyniku niewłaściwych technik uprawy, sprzętem o zbyt duzych naciskach, w warunkach nadmiernego uwilgotnienia, wynosi 2,6 mln ha, co stanowi około 15% użytków rolnych. Jednym z alternatywnych systemów, opartych na środkach produkcji nieprzetworzonych technologicznie, przy utrzymywanej w ramach gospodarstwa równowadze paszowo-nawozowej, jest rolnictwo ekologiczne [Kuś i in. 2005]. Opracowana w IUNG, oparta na wielu kryteriach, waloryzacja warunków środowiskowych dla potrzeb rozwoju rolnictwa ekologicznego może być ważną wskazówką dla instytucji i przedsiębiorstw zainteresowanych inwestycjami i programami stymulującymi rozwój rolnictwa ekologicznego w regionach posiadających określoną specyfikę, na którą składają się mierzące kryteria oceny jakości środowiska, sprzyjające wdrażaniu tego systemu rolniczego [Stuczynski i in. 2004]. Warto podkreślić, że poważnym ograniczeniem dla rozwoju rolnictwa ekologicznego w Polsce jest stan zakwaszenia gleb. Ziemiołody ekologiczne uzyskiwane są w kontrolowanych warunkach, a problem bezpieczeństwa żywności jest postrzegany znacznie szerzej niż w rolnictwie konwencjonalnym (zarówno ekstensywnym jak i industrialnym). Jednak pomimo wielu aspektów pozytywnych dotyczących jakości żywności ekologicznej, występują także aspekty negatywne, związane ogólnie ujmując z obniżką plonów. Niższe plony, przy relatywnie wyższej pracochłonności prowadzą do wzrostu cen, które stanowią barierę ograniczającą zakup żywności ekologicznej [Kopiński, Stalenga 2007]. W 2007 roku w Polsce liczba gospodarstw ekologicznych wzrosła do ok. 12 tys., a zajmują one powierzchnię blisko 286 tys. ha, w tym z certyfikatem 143 tys. ha. Prawie 50% gospodarstw ekologicznych jest zlokalizowanych w Polsce południowo-wschodniej, a więc w regionie o dużym rozdrobnieniu gospodarstw. W Polsce nadal istnieje niewykorzystany potencjał do dalszego wzrostu produkcji ekologicznej [Nachtmann 2008]. Z badań IUNG-PIB [Kopiński, Stalenga 2007] wynika, że system ekologiczny może być szansą zwiększenia dochodowości gospodarstw pod warunkiem wzrostu popytu na produkty ekologiczne, z reguły droższe. Należy również w rachunku ekonomicznym uwzględniać istniejący system wsparcia gospodarstw ekologicznych. Polskie gospodarstwa ekologiczne są bardzo rozdrobnione i nierównomiernie rozlokowane. W związku z tym tworzenie większych partii towaru jest bardzo utrudnione. Nachtmann [2008] wykazała, że gospodarstwa ekologiczne w Niemczech są silniejsze ekonomicznie, posiadają wielokrotnie większe zasoby podstawowych czynników produkcji niż polskie gospodarstwa ekologiczne, co umożliwia im koncentrację produkcji. Przeprowadzona przez tę Autorkę analiza wykazała, że wyniki ekonomiczne gospodarstw ekologicznych, zarówno polskich jak i niemieckich, coraz silniej zależą od dopłat. Wydaje się jednak, że rolnicy niemieccy mają korzystniejsze podstawy do rozwijania produkcji ekologicznej. Rozwojowi produkcji ekologicznej w Niemczech sprzyjają bowiem rosnący popyt na produkty wytwarzane metodami ekologicznymi, wysoka świadomość ekologiczna, zamożność społeczeństwa oraz polityka rolna nakierowana na odnowę środowiska naturalnego. W różnych opracowaniach wskazuje się, że za dostrzeganiem Polski jako potencjalnego eksportera żywności ekologicznej przemawiają: czyste środowisko na przeważającej części kraju, niski stopień chemizacji rolnictwa i duże zasoby siły roboczej. Poważne ograniczenia stanowią jednak: duże rozproszenie gospodarstw utrudniające przygotowanie odpowiednich partii surowca, konieczność sprostania wymogom atestacji, a przede wszystkim konkurencja ze strony gospodarstw ekologicznych w Europie Zachodniej. Stale aktualne wydaje się więc twierdzenie Hamma i Konrada [1993], że prowadzenie gospodarstw ekologicznych w trudnych warunkach produkcyjnych i rynkowych jest związane z większym ryzykiem. Poziom dochodu jest silniej niż w rolnictwie konwencjonalnym, uwarunkowany wyższymi cenami produktów ekologicznych. Ceny produktów pochodzących z gospodarstw ekologicznych są w Europie Zachodniej znaczaco wyższe w porównaniu do cen uzyskiwanych przez gospodarstwa tradycyjne. Popyt na produkty ekologiczne w Polsce będzie więc w najbliższych latach ograniczony. Naszego, niezbędny bogatego, społeczeństwa nie będzie stać na zakup żywności produkowanej metodami ekologicznymi. Rolnictwo zrównoważone opiera się na integrowanych metodach (technologiach) produkcji. System rolnictwa integrowanego generalnie oznacza poprawę efektywności gospodarowania [Majewski 1995]. Jego stosowanie w krajach o wysokich nakładach na jednostkę produkcji wiąże się z koniecznością ograniczenia zużycia nawozów i środków ochrony roślin, przy wykorzystaniu wewnętrznych naturalnych mechanizmów oddziaływania i zwróceniu uwagi na zachowanie zdolności produkcyjnej ekosystemów rolniczych. System integrowany jest to sposób gospodarowania, który umożliwia realizację celów ekonomicznych i ekologicznych, przez świadome wykorzystanie nowoczesnych technik wytwarzania, systematyczne usprawnianie zarządzania oraz wdrażanie różnych form postępu, głównie biologicznego, w sposób sprzyjający realizacji celów systemu. W tym systemie wykorzystuje się elementy rolnictwa konwencjonalnego i ekologicznego [Kuś 2005]. Zdaniem Heylanda [1991] i Klepackiego [2007] w rolnictwie integrowanym czynnikiem rekompensującym nakłady rzeczowe jest wiedza rolnicza. Jordan [1992] podkreśla, że wprowadzenie systemu integrowanego zmniejsza uciążliwość rolnictwa dla środowiska przyrodniczego. Teza ta znajduje potwierdzenie w badaniach IUNG-PIB nad oceną różnych systemów rolniczych. Według ekonomistów [Woś, Zegar 2002] „istotą rolnictwa społecznie zrównoważonego jest takie działanie jednostek, które nie zagraża długookresowym interesom społeczności. Bez równowagi społecznej i ekonomicznej nie jest możliwe osiąganie w długim okresie równowagi ekologicznej”. Nadrzędnymi zasadami racjonalizacji użytkowania rolniczej przestrzeni produkcyjnej, powinny być: utrzymanie samowystarczalności żywnościowej kraju netto, zapewnienie modelu konsumpcji żywności zbliżonego do krajów zachodnich, ale jednocześnie dostarczenie społeczeństwu bezpiecznej żywności. Wiele płacówek naukowych w Polsce, w tym również IUNG-PIB, wspiera realizację koncepcji rolnictwa zrównoważonego. Z punktu widzenia realizacji funkcji produkcyjnej obszarów wiejskich pojawia się zatem dylemat wyboru preferowanego systemu technologii produkcji rolniczej oraz poziomu intensywności gospodarowania. Szczególnie ten problem powinien być rozpatrywany na poziomie gospodarstwa i uwzględniać niezbędne działania dostosowawcze [Krasowicz 2005]. Z badań IUNG-PIB wynika, że podstawowym sposobem pozyskiwania bezpiecznej żywności jest jak najszersze stosowanie integrowanego systemu gospodarowania. System ten przez poszczególne elementy technologii i działania, zapewniające równowagę w różnych układach, sprzyja koncepcji rolnictwa zrównoważonego [Kuś 2005]. Wymaga on jednak wsparcia finansowego i merytorycznego, a także gospodarowania opartego na wiedzy [Klepacki 2007]. Realizacja koncepcji rozwoju zrównoważonego wymaga dużej wiedzy i stałego podnoszenia poziomu świadomości ekologicznej producentów i całego społeczeństwa. Rozwój zrównoważony stanowić powinien sumę działań i postaw społeczeństwa. W rozwoju tym istotną rolę odgrywają mieszkańcy obszarów wiejskich, którzy są „administratorami środowiska przyrodniczego”. Ta funkcja wyraźnie zaznacza się w realizacji pakietów programu rolnośrodowiskowego i ma także aspekt ekonomiczny. Z tytułu realizacji określonych przedsięwzięć przyjaznych dla środowiska, zwiększających lub stabilizujących bioróżnorodność, rolnicy (mieszkańcy obszarów wiejskich) otrzymują określone świadczenia pieniężne. Jednocześnie sprawą zasadniczą jest dostosowanie intensywności i poziomu produkcji do potrzeb krajowych i możliwości eksportowych. Uznawana za jeden z głównych priorytetów w badaniach naukowych i praktyce rolniczej produkcja bezpiecznej żywności, wymaga stosowania efektywnych i bezpiecznych technologii produkcji. Technologie muszą być efektywne ekonomicznie, to znaczy powinny zapewniać minimalny (racjonalny, optymalny) nakład środków produkcji, a więc i koszt na jednostkę produktu. Priorytet jakim jest jakość i bezpieczeństwo technologii odnosi się do wszystkich ogniw łańcucha żywnościowego, w tym również do technologii produkcji surowców roślinnych. Bezpieczeństwo technologii polega, najogólniej mówiąc, na wyeliminowaniu ujemnego wpływu zabiegów agrotechnicznych na glebie, wodę gruntową i uprawianą roślinę, a także na uzyskiwaniu produktów o określonych parametrach jakościowych i użytkowych. Produkty takie sprzyjają zachowaniu zdrowia człowieka i dobrostanu zwierząt gospodarskich. Są one również ważne z punktu widzenia międzynarodowego obrotu żywnością. Pozwalają na uzyskiwanie, z uwagi na jakość, relatywnie wyższych cen, a więc i dochodów rolników. Troska o zdrowie ludzi skłania też do rezygnacji ze stosowania w produkcji zwierzęcej syntetycznych, antybakteryjnych dodatków paszowych (GPA). Rozwiązań alternatywnym, mieszczącym się w sferze zainteresowań badawczych IUNG-PIB mogłoby być wykorzystanie naturalnych substancji roślinnych, tj. związków należących do tzw. produktów roślinnego metabolizmu wtórnego (olejki eteryczne, saponiny, garbniki, związki fenolowe, alkaloidy, flavonoidy) lub ekstraktów roślinnych mających korzystny wpływ na dobrostan zwierząt. Zależności występujące między jakością żywności, sposobem żywienia a zdrowiem człowieka (potwierdzone badaniami) spowodowały znaczny wzrost wymagań jakościowych w odniesieniu do produktów roślinnych przeznaczanych do bezpośredniego spożycia, na pasze i jako surowiec dla przemysłu. Jakość produktów roślinnych można kształtować przez określone zabiegi agrotechniczne (nawożenie, ochrona roślin). Wymaga to jednak dużej wiedzy fachowej, a często także korzystania z pomocy doradców. Czynnikiem sprzyjającym produkcji bezpiecznej żywności i ograniczaniu zagrożeń dla środowiska naturalnego, generowanych przez rolnictwo, jest także przestrzeganie zasad postępowania ujętych w Kodeksie Dobréj Praktyki Rolniczej, który został opracowany w IUNG przy współpracy z innymi instytutami [Duer i in. 2004]. Dokument ten wskazuje jak powinny kształtować się relacje pomiędzy człowiekiem, a środowiskiem przyrodniczym wykorzystywanym do produkcji rolniczej. Jest on swoistym przewodnikiem realizacji idei zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Waźną cechą rolnictwa zrównoważonego, rozpatrywanego na poziomie kraju, jest dążenie do ograniczania lub eliminacji zagrożeń dla środowiska naturalnego. Z reprezentatywnych dla kraju badań IUNG wynika, że tylko 0,4% gleb Polski powinno być wyłączonych z produkcji żywności ze względu na skażenie metalami ciężkimi [Stuczyński, Kozyra 2007]. Nie oznacza to jednak, że problem można bagatelizować, zwłaszcza że wiele zagrożeń może mieć charakter lokalny. Aby więc realizować ideę rozwoju zrównoważonego w skali kraju trzeba rozpoznac, aktualne i przyszłe, źródła zagrożeń i podejmować działania zapobiegawcze lub też zapewniające rekultywację terenów skażonych w wyniku działalności rolniczej, przemysłowej, komunalnej, itp. Niezbędna jest również poprawa infrastruktury technicznej obszarów wiejskich i samych gospodarstw, a więc i warunków życia i pracy ludzi. Według Fabera [2001] rolnictwo powinno być także żywotnie zainteresowane ochroną bioróżnorodności nie tylko dlatego, że wpływa na nią w istotny sposób, ale zwłaszcza dlatego, że jest jednym z głównych jej beneficjentów. Zdaniem Fabera [2001] na podkreślenie zasługuje fakt, że „to nie my produkujemy żywność, lecz czynią to dla nas gatunki roślin, zwierząt i mikroorganizmy. Ich różnorodność w połączeniu z dobrymi praktykami rolniczymi tworzyć powinna agrosystemy, które będą lepiej zharmonizowanymi komponentami szerszych i wzajemnie współzależnych ekosystemów i krajobrazów”. Warunkiem sprzyjającym realizacji koncepcji zrównoważonego rozwoju rolnictwa w kraju (regionie) i prawidłowych relacji człowiek – środowisko jest uzyskiwanie w rolnictwie, jako dziale gospodarki, dochodów pozwalających na porównywalną z innymi działami gospodarki narodowej opłatę pracy i zapewnienie środków na modernizację i rozwój [Krasowicz 2005]. Taki stan sprzyja wdrażaniu nowych, przyjaznych dla środowiska systemów i technologii produkcji. Zwiększa też zainteresowanie rolników działaniami proekologicznymi, zarówno w sferze produkcji jak i infrastruktury wewnętrznej gospodarstw. Działania te są istotnym elementem współcześnie realizowanej w krajach UE polityki rozwoju obszarów wiejskich. PROBLEM: ROLNICTWO INDUSTRIALNE, ZRÓWNOWAŻONE CZY EKOLOGICZNE? I. Definicje: 1. System rolnictwa (gospodarowania) 2. Rozwój zrównoważony Główne systemy rolnictwa industrialny zrównoważony ekologiczny II. Przesłanki wyboru systemu rolnictwa 1. Cechy rolnictwa zrównoważonego (wg IUNG-PIB) jako układ odniesienia 2. Uwarunkowania: - przyrodnicze - organizacyjno-ekonomiczne 3. Poziom rozwoju społeczno-gospodarczego kraju 4. Regionalne zróżnicowanie stopnia wykorzystania potencjału produkcyjnego rolnictwa Potencjał produkcyjny rolnictwa wyznaczają warunki przyrodnicze i postęp hodowlany \[ \Delta \] O stopniu wykorzystania potencjału decydują warunki organizacyjno-ekonomiczne III. Ocena 3 systemów rolnictwa (industrialne, zrównoważone, ekologiczne) w aspekcie możliwości realizacji celów: - produkcyjnych - ekonomicznych - społecznych - ekologicznych IV. Wybór dominującego modelu (systemu) rolnictwa i systemów współistniejących – określenie proporcji V. Wyznaczenie kierunków niezbędnych działań wspierających decyzje o wyborze systemu rolnictwa Rysunek 1. Etapy wyboru systemu rolnictwa wg IUNG-PIB Źródło: opracowanie własne. Poszukiwanie dodatkowych źródeł dochodu poza rolnictwem spowodowało, że wiele rodzin wiejskich podejmuje działalność agroturystyczną, a ich sukcesy są pozytywnym przykładem i zachętą dla innych. Z badań IUNG-PIB wynika, że podstawowym sposobem poprawy dochodów rolnictwa powinna być optymalizacja wykorzystania podstawowych czynników produkcji, m.in. przez właściwą rejonizację oraz obniżanie kosztów. Te dwa sposoby stanowią ważne przesłanki badań naukowych. Są one również istotnymi wyznacznikami działalności doradczej, realizowanej przy wsparciu nauki, ale wymagającej także wsparcia władz państwowych. Omówione w opracowaniu problemy oceny możliwości rozwoju różnych systemów rolniczych w Polsce przedstawiono schematycznie na rysunku 1. Badania IUNG-PIB wspierają realizację idei zrównoważonego rozwoju i umożliwiają obiektywną ocenę możliwości rozwoju różnych systemów rolniczych. Wskazują też działania niezbędne do prawidłowego kształtowania optymalnych relacji człowiek – środowisko przyrodnicze oraz wyjaśniają mechanizmy złożonych współzależności i działań. **PODSUMOWANIE** Z uwagi na duże zróżnicowanie warunków przyrodniczych i organizacyjno-ekonomicznych w Polsce mogą współistnieć trzy systemy rolnicze: industrialny, zrównoważony i ekologiczny. Jednak dominującym powinno być rolnictwo zrównoważone, zapewniające realizację podstawowej funkcji obszarów wiejskich jaką jest zapewnienie samowystarczalności żywnościowej kraju. Rolnictwo industrialne zapewnia realizację celów produkcyjnych i w pewnym zakresie ekonomicznych, ale może stwarzać zagrożenia dla środowiska przyrodniczego. Nie daje gwarancji właściwej realizacji funkcji środowiskowej obszarów wiejskich, a w dodatku nie koresponduje z założeniami WPR UE. W Polsce potrzebna jest pewna umiarkowana intensyfikacja produkcji, co jest działaniem charakterystycznym dla rolnictwa industrialnego, ale niezbędna jest też poprawa poziomu agrotechniki, zootechniki i szerokie wykorzystanie tzw. beznakładowych czynników produkcji takich jak: właściwa organizacja, terminowość, uwzględnianie mechanizmów i zależności typowych dla rolnictwa. Gospodarstwa realizujące model rolnictwa industrialnego będą więc stopniowo ewoluowały w kierunku systemu zrównoważonego. Model rolnictwa zrównoważonego nie jest prostym powrotem do teorii gospodarstwa organicznego. Musi on być bowiem osadzony w realiach rynkowych i respektować uwarunkowania makro i mikroekonomiczne. Realizacja koncepcji rolnictwa zrównoważonego w Polsce wymaga zdecydowanego wdrażania postępu technologicznego, pewnej umiarkowanej, racjonalnie i ekonomicznie uzasadnionej, intensyfikacji produkcji oraz ograniczenia degradacji potencjału produkcyjnego gleb. Niezbędna jest również rozbudowa i modernizacja infrastruktury technicznej obszarów wiejskich i samych gospodarstw. Wspieranie decyzji dotyczących zrównoważonego rozwoju rolnictwa musi być dostosowane do warunków przyrodniczych i organizacyjno-ekonomicznych kraju. Warunki te decydują o specyfice i intensywności polskiego rolnictwa, a także jego zróżnicowaniu regionalnym i możliwościach zrównoważonego rozwoju, który powinien być celem priorytetowym. Rolnictwo ekologiczne może być alternatywą dla pewnej grupy gospodarstw, zwłaszcza na obszarach cennych przyrodniczo, o atrakcyjnym krajobrazie i znacznych zasobach siły roboczej. Niewątpliwie system ekologiczny zdobędzie trwałe miejsce w polskim rolnictwie. Jednak jego udział nie przekroczy według wersji pesymistycznej 2-3% użytków rolnych w skali kraju, a według wersji optymistycznej sięgnie poziomu 5-7%. Mimo różnego spojrzenia na problem wyboru dominującego systemu rolniczego, stanowiska ekonomistów i agrotechników są dość zbliżone. Rolnictwo zrównoważone z oczywistych względów sprzyja żywności wsi, tworząc warunki do wielofunkcyjnego jej rozwoju. Umożliwia też zaangażowanie w działalność rolniczą większej liczby osób, co jest ważne w warunkach bezrobocia i jednoczesnego braku alternatywnych miejsc pracy. Jednakże to rolnictwo zrównoważone wymaga daleko większej wiedzy aniżeli rolnictwo industrialne. LITERATURA Duer I., Fotyma M., Madej A. 2004: Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej. MRiRW, Ministerstwo Środowiska, Warszawa. Faber A. 2001: Bioróżnorodność w krajobrazie rolniczym Polski. Biul. Inform. IUNG, Puławy, 15, s. 4-9. Hamm V., Konrad M. 1993: Probleme der Umstellung auf ökologischen Landbau im Ramen des EG — Extensivierung programs. Ökologie und Landbau, 85, s. 9. Heyland K.-V. 1991: Integrierte Pflanzenproduktion. Stuttgart, Ulmer. Jordan V.W.L. 1992. Opportunities and constrains for integrated farming system. Proc. 2-nd ESA Congress Wawick Univ. 318-325. Jóźwiak W. 2007: Kondycja ekonomiczna i perspektywy rozwoju różnych grup gospodarstw rolniczych w Polsce. [W:] Współczesne uwarunkowania organizacji produkcji w gospodarstwach rolniczych. Studia i Raporty IUNG-PIB, 7, s. 9-20. Kaszuba Z. 2008: Perspektywy rozwoju produkcji zbóż w Polsce. Wieś Jutra, 4117, s. 16-18. Klepacki E. 2007: Niematerialne czynniki rozwoju rolnictwa polskiego. Roczn. Nauk. SERIA, t. IX, Z.1, s. 231-235. Kopiński J., Stalenga J. 2007: Ocena ekonomiczno-organizacyjna grup gospodarstw ekologicznych i konwencjonalnych. [W:] Współczesne uwarunkowania organizacji produkcji w gospodarstwach rolniczych. Studia i Raporty IUNG-PIB, 7, s. 151-169. Kowalski A. 2009: Czynniki wpływające na kierunki rolnictwa w zmieniającym się świecie. [W:] Przyszłość sektora rolno-spożywczego i obszarów wiejskich. IUNG-PIB Puławy, s. 9-19. Krasowicz S. 2009: W Polsce powinno dominować rolnictwo zrównoważone. [W:] Przyszłość sektora rolno-spożywczego i obszarów wiejskich. IUNG-PIB Puławy, s. 20-38. Krasowicz S. 2005: Cechy rolnictwa zrównoważonego. [W:] Koncepcja badań nad rolnictwem społecznie zrównoważonym. IERiGŻ, Warszawa, 11, s. 23-39. Krasowicz S., Kopiński J. 2006: Wpływ warunków przyrodniczych i organizacyjno-ekonomicznych na regionalne zróżnicowanie rolnictwa w Polsce. IUNG-PIB Puławy, Raporty PIB, 3: 81-99. Kuś J. 2005: Ekologiczne podstawy integrowanej produkcji roślinnej. Mat. Szkol. IUNG Puławy, LODR Końskowola, s. 101-108. Kuś J., Krasowicz S., Kopiński J. 2008: Ocena możliwości zrównoważonego rozwoju gospodarstw bezinwentarzowych. [W:] Z badań nad rozwojem społecznie zrównoważonym 5. IERiGŻ, Warszawa, s. 11-38. Kuś J., Stalenga J., Kopiński J., Madej A. 2005: Kompleksowa ocena wybranych gospodarstw ekologicznych w rejonie Brodnicy woj. kujawsko-pomorskie. Raport naukowy, IUNG-PIB, s. 6-43. Majewski E. 1995: Konsepcja systemu integrowanej produkcji rolniczej. Zag. Ekon. Rol., 6, s. 39-55. Manteuffel R. 1981: Ekonomika i organizacja gospodarstwa rolniczego. PWRiŁ, Warszawa. Nachtman G. 2008: Ekologiczne gospodarstwa w Polsce i w Niemczech – Analiza porównawcza. Zag. Dor. Rol., 2, s. 50-60. Niewiadomski W. 1993: Rolnictwo jutra. [W:] Mat. z symp. „Biotyczne środowisko uprawne a Runowski H. 2000: Zrównoważony rozwój gospodarstw i przedsiębiorstw rolniczych. *Rocz. Nauk. SERIA*, t. II, z.1, s. 94-102. Stuczyński T., Kozyra J. 2007: Przyrodnicze uwarunkowania produkcji rolniczej w Polsce. [W:] Współczesne uwarunkowania organizacji produkcji w gospodarstwach rolniczych. Studia i Raporty. IUNG-PIB, 7, s. 77-115. Stuczyński T., Terełak H., Kus J. 2004: Waloryzacja warunków środowiskowych dla potrzeb rozwoju rolnictwa ekologicznego. [W:] Wkład nauk rolniczych w rozwój rolnictwa ekologicznego w Polsce. Ekolęstyn. IUNG Puławy, s. 89-103. Użytkowanie gruntów, powierzchnia zasiewów i pogłowie zwierząt gospodarskich w 2007: GUS, Warszawa. Wilkin J. 2004: Dlaczego potrzebujemy długookresowej strategii zintegrowanego rozwoju wsi i rolnictwa. *Wies i Rolnictwo*, 2(123). Woś A. 1998: Rolnictwo zrównoważone. [W:] Encyklopedia agrobiznesu. Fundacja Innowacja. Warszawa. Woś A., Zegar J. S. 2002: Rolnictwo społecznie zrównoważone. IERiGŻ, Warszawa, ss.111. Zegar J. S. 2005: Koncepcja badań nad rolnictwem społecznie zrównoważonym. IERiGŻ, Warszawa, 11, s. 9-22. Zegar J. S. 2006: Samozapoatrzeniowe gospodarstwa rolne a zrównoważony rozwój rolnictwa. [W:] Z badań nad rolnictwem społecznie zrównoważonym (3). IERiGŻ PIB Warszawa, 52: 77-102. **Stanisław Krasowicz** THE POSSIBILITIES FOR DEVELOPMENT OF DIFFERENT AGRICULTURAL SYSTEMS IN POLAND Summary The possibilities for the development of different agricultural systems in Poland have been recently often evaluated. Though, a question needs to be posed: what character should Polish agriculture have: industrial, sustainable or ecological? The results of the long-term research on environment and agricultural engineering carried out at the Institute of Soil Science and Plant Cultivation – State Research Institute in Puławy and the data of the Central Statistical Office were used to point out the principal conditions affecting the achievement of the production, economic, social and ecological goals. The sustainable system, described by a number of features, served as the basis for comparison. It was found that all three systems under study could coexist in Poland. However, due to the present natural, agricultural, social, economic and ecological conditions, it is the sustainable system that should prevail. The possibilities for the development of the systems need to be also evaluated from the point of view of regional differentiation of agriculture. Adres do korespondencji: prof. dr hab. Stanisław Krasowicz Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach ul. Czartoryskich 8 24-100 Puławy tel. (0 81) 886 49 60 e-mail: email@example.com DOCHODY I JAKOŚĆ ŻYCIA W GOSPODARSTWACH NISKOTOWAROWYCH Z WYBRANYCH REGIONÓW POLSKI Edward Majewski Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Kierownik: prof. dr hab. Henryk Runowski Słowa kluczowe: gospodarstwa niskotowarowe, dochody gospodarstw, jakość życia Key words: semi-subistence farms, income farms, quality of life Synopsis. Przeanalizowano wysokość i strukturę dochodu dyspozycyjnego 175 gospodarstw niskotowarowych z regionów świętokrzyskiego i wielkopolskiego. Przeciętne dochody w zbiorowości kształtowały się na poziomie porównywalnym z dochodem rozporządzalnym średnio w kraju. Dochody z działalności rolniczej i dochody pozarolnicze miały równorzędny udział w kształtowaniu dochodu dyspozycyjnego, natomiast relatywnie niższe znaczenie miały subsydia ze środków polityki rolnej. Niewielka część rolników deklarowała zamiar rozwoju gospodarstwa połączony ze wzrostem skali produkcji. WSTĘP Gospodarstwa niskotowarowe nie są zbyt często przedmiotem badań i publikacji naukowych z zakresu ekonomiki rolnictwa. Wynika to zapewne w dużej mierze z tego, że ich udział w rynku produktów rolniczych jest tak mały, że wywiera niewielki wpływ na wyniki sektora rolnictwa. Jednocześnie, w konfrontacji z sektorem silniejszych ekonomicznie, bardziej konkurencyjnych gospodarstw z dużą skalą produkcji, szanse rozwojowe tych gospodarstw są ograniczone. W warunkach rozwijających się gospodarek, tak jak ma to miejsce w wielu krajach, małe gospodarstwa, do których zaliczają się gospodarstwa niskotowarowe, pełnią jednakże istotną funkcję socjalnego bufora oferując rolnikom i ich rodzinom przede wszystkim miejsce zamieszkania i źródło przeważnie dodatkowych dochodów. Społeczne funkcje „najmniejszych gospodarstw rolnych” w Polsce podkreśla m.in. Jóźwiak [2006], wskazując przy tym na ich znaczenie dla środowiska przyrodniczego. W literaturze ekonomicznej występuje kilka terminów określających małe, nieżywotne ekonomicznie gospodarstwa rolnicze, które niekiedy używane są zamiennie, na przykład gospodarstwa samoopatrzeniowe (semi-subistence), czy też gospodarstwa socjalne z wartością sprzedaży poniżej 5 tys. zł – wśród których Sikorska [2003] wyróżnia gospodarstwa produkujące głównie oraz tylko na własne potrzeby. W statystykach GUS wyróżniane są cztery kategorie gospodarstw w zależności od przeznaczenia produkcji rolniczej (tab. 1). Tabela 1. Gospodarstwa w Polsce według prowadzenia i przeznaczenia produkcji rolniczej w 2002 r. | Wyszczególnienie | Razem | <1 | 1-2 | 2-5 | 5-10 | 10-15 | >15 | |------------------|-------|----|-----|-----|------|-------|-----| | Liczba gospodarstw gółem | 2 933 228 | 977 087 | 517 040 | 629 850 | 426 869 | 182 685 | 199 697 | | Odsetek gospodarstw zależnie od przeznaczenia produkcji [%] | | | | | | | | | Nieprowadzące produkcji rolniczej | 25,8 | 43,1 | 32,2 | 19,2 | 8,0 | 4,1 | 3,3 | | Produkujące wyłącznie na własne potrzeby | 15,1 | 24,2 | 20,1 | 13,2 | 3,7 | 1,2 | 0,9 | | Produkujące głównie na własne potrzeby | 30,0 | 30,1 | 37,7 | 35,2 | 15,8 | 4,9 | 1,8 | | Produkujące głównie na sprzedaż | 32,2 | 2,7 | 10,0 | 32,4 | 72,6 | 89,8 | 94,0 | Źródło: Rocznik Statystyczny GUS. Gospodarstwa niskotowarowe, stanowiące szczególną grupę małych gospodarstw z racji uprawnień do wspomagania finansowego ze środków wspólnej polityki rolnej, są definiowane w Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) jako gospodarstwo rolne, których wielkość ekonomiczna mierzona wartością standardowych nadwyżek bezpośrednich wynosi 2 ESU do 4 ESU. Celem opracowania jest określenie poziomu i źródeł dochodów w zbiorowości gospodarstw niskotowarowych z dwóch regionów Polski wraz z określeniem poziomu „jakości życia” w badanych gospodarstwach. METODYKA Badaniami\(^1\) objęto 175 gospodarstw niskotowarowych z podregionu świętokrzyskiego oraz poznańskiego. Gospodarstwa wybrano metodą warstwowo-losową spośród gospodarstw o wielkości ekonomicznej od 2 do 4 ESU. Po wybraniu regionów i powiatów, do badań wylosowano wsie, w których doradcy z ODR przeprowadzili wywiady z losowo wybranymi rolnikami. Wywiady z wykorzystaniem kwestionariusza wywiadu przeprowadzono w 2007 roku i dotyczyły zasłości w 2006 roku. Jednym z elementów badań było oszacowanie syntetycznego wskaźnika „jakości życia”, który został skonstruowany z zastosowaniem systemu wag na podstawie następujących zmiennych [Henysmidt 2008]: – liczba osób tworzących gospodarstwo domowe, – wyposażenie gospodarstwa domowego w podstawowy sprzęt i urządzenia (lodówka, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, komputer, internet, samochód, bieżąca woda, kanalizacja komunalna), – liczba pokoi mieszkalnych, – odległość gospodarstwa od podstawowych obiektów użyteczności publicznej (sklep spożywczy, poczta, szkoła podstawowa, szkoła średnia, punkt ARiMR, przystanek autobusowy, bank, ośrodek doradztwa rolniczego, lekarz pierwszego kontaktu, szpital), \(^1\) Badania wykonano w ramach realizacji projektu KE (Contract 150652-2006 F1SC-DE) „Sustainability of semi-subsistence farming in systems in New member states and acceding countries (S-Farm)”. – jakość dróg w regionie według oceny rolnika, – wyposażenie gospodarstwa rolniczego w nieruchome i ruchome składniki majątku trwałego, – wydatki na potrzeby osobiste (żywność, szkola, odzież) oraz oszczędności, – dochód dyspozycyjny gospodarstwa, – współpraca z innymi rolnikami indywidualnymi, – członkostwo w organizacjach (np. grupa producencka, spółdzielnia oszczędnościowo-kredytowa, stowarzyszenie, partia polityczna). W takim ujęciu umowną „jakość życia” wyznaczają głównie materialne warunki bytowania i pracy z częściowym uwzględnieniem więzi społecznych. **WYNIKI BADAŃ** Syntetyczna charakterystyka badanej zbiorowości gospodarstw przedstawiono w tabeli 2. Przeciętne gospodarstwo w badanej zbiorowości miało powierzchnię 6,5 ha użytków rolnych. Nieznacznie większym areałem dysponowali rolnicy z regionu świętokrzyskiego (6,9 ha). Obsada zwierząt kształtowała się na poziomie zbliżonym do średniej krajowej, przy czym ta cecha charakteryzowała się dużą zmiennością w przekroju całej zbiorowości. Jedynie w 28 gospodarstwach nie prowadzono produkcji zwierzęcej. W pozostałych gospodarstwach występował conajmniej jeden gatunek zwierząt (głównie tuczniuki i krowy mleczne). Gospodarstwa z regionu świętokrzyskiego cechowała znacznie wyższa obsada inwentarza niż w populacji gospodarstw z regionu wielkopolskiego. Wyjaśnia to nieco wyższą wartość produkcji rolniczej gospodarstw z regionu świętokrzyskiego, mimo iż cechują się one wyraźnie niższą produktywnością ziemi, o czym świadczą wyraźnie niższe plony podstawowych roślin uprawnych. | Wyszczególnienie | Ogółem zbiorowość | Wskaźnik zmienności [%] | Wielkopolskie | Świętokrzyskie | |------------------|-------------------|------------------------|---------------|----------------| | Liczba gospodarstw | 175 | - | 85 | 90 | | Powierzchnia UR [ha] | 6,5 | 53 | 6,0 | 6,9 | | Liczba osób w gospodarstwie domowym | 3,7 | 43 | 3,4 | 4,0 | | Wykształcenie* | 3,4 | 33 | 3,6 | 3,1 | | Wiek rolnika [lata] | 44,5 | 25 | 45,5 | 43,7 | | Wartość produkcji rolniczej [zł] | 25549 | 52 | 24772 | 26282 | | w tym: roślinna [%] | 55 | 48 | 62 | 48 | | zwierzęca [%] | 45 | 59 | 38 | 52 | | Obsada zwierząt [SD/100 ha UR] | 47,7 | 80 | 35,0 | 58,0 | | Udział zbóż w strukturze zasieków [%] | 52 | 59 | 64 | 41 | | Plony ważniejszych roślin [dt/ha] | | | | | | pszenica | 37,3 | 30 | 46,4 | 29,4 | | żyto | 26,7 | 36 | 32,1 | 21 | | ziemiaki | 167,5 | 31 | 204,5 | 150,7 | | Udział w strukturze produkcji zwierzęcej [%] | | | | | | trzody chlewnej | 35 | 114 | 55 | 15 | | bydła (łącznie z mlekiem) | 41 | 100 | 11 | 69 | * średni ze skali od 1 (podstawowe) do 5 (wyższe) Źródło: opracowanie własne. Tabela 3. Wielkość i składniki dochodu dyspozycyjnego gospodarstwa domowego [zł] oraz syntetyczny wskaźnik jakości życia w badanej zbiorowości | Wyszczególnienie | Ogółem zbiorowość | Wskaźnik zmienności [%] | |------------------------------------------------------|-------------------|-------------------------| | | | Wielkopolskie | Świętokrzyskie | | Liczba gospodarstw | 175 | - | 85 | 90 | | Dochód rolniczy brutto | 13469,9 | 73 | 11250,4 | 15566,2 | | Subsydia | 8301,0 | 94 | 6733,4 | 9781,6 | | Świadczenia socjalne | 4849,6 | 129 | 5196,9 | 4521,7 | | Dochody pozarolnicze | 11434,6 | 143 | 14401,8 | 8632,2 | | Dochód dyspozycyjny gospodarstwa domowego: | | | | | | ogółem | 38055 | 51 | 37582 | 38502 | | na osobę w rodzinie | 10309 | - | 11170 | 9625 | | Syntetyczny wskaźnik jakości życia | 13,6 | 14 | 14,7 | 12,5 | | Struktura dochodu dyspozycyjnego [%]: | | | | | | dochód rolniczy brutto | 35 | - | 30 | 41 | | subydia | 22 | - | 18 | 26 | | świadczenia socjalne | 13 | - | 14 | 12 | | dochody pozarolnicze | 30 | - | 38 | 23 | Źródło: opracowanie własne. W tabeli 3 podano dane charakteryzujące poziom dochodów oraz wskaźnik jakości życia w badanej zbiorowości. W strukturze dochodu dyspozycyjnego przeważający udział miał dochód rolniczy brutto (35%) bez uwzględnienia subydiów, które stanowiły przeciętnie 22% łącznych dochodów. Znaczący udział miały też dochody ze źródeł pozarolniczych (30%), co jednoznacznie wskazuje na dwuzawodowy charakter badanych gospodarstw. Stosunkowo małe znaczenie w kształtowaniu dochodu dyspozycyjnego miały natomiast świadczenia socjalne (13%). Relacje między udziałem dochodu rolniczego i z pracy poza gospodarstwem kształtowały się odmiennie w analizowanych regionach, w świętokrzyskim przeważyły przychody związane z gospodarstwem rolniczym (dochód rolniczy i subydia). Wynika to z większych rozmiarów produkcji rolniczej w gospodarstwach z tego regionu, a także z faktu, że wszystkie gospodarstwa ze świętokrzyskiego uprawnione były do dopłat ONW. Średni dochód dyspozycyjny w badanej zbiorowości w przeliczeniu na osobę w gospodarstwie domowym (10 309 zł) ukazałował się na poziomie porównywalnym z przeciętnym dochodem rozporządzalnym w gospodarstwie domowym w skali kraju, który w 2006 roku wynosił na 10 016 zł/osoba (834,68 zł miesięcznie) [Rocznik Statystyczny GUS 2007]. Tę wartość przekroczyły w badanej zbiorowości 94 gospodarstwa, co stanowi około 54% próby (rys. 1). Znaczną rozpiętość (od 6,8 do 18,6) miał syntetyczny wskaźnik jakości życia (SWJZ), jakkolwiek w skali całej zbiorowości jego zmienność była niewielka (14%, przy średniej wartości wskaźnika 13,6). Nieco wyższy standard jakości życia cechował gospodarstwa z regionu Wielkopolski. Stwierdzono jednocześnie niezbyt silną, jakkolwiek statystycznie istotną korelację między SWJZ a poziomem dochodu dyspozycyjnego na osobę w gospodarstwie domowym – współczynnik korelacji wyniósł 0,347. Koresponduje z tym inna zależność jaką stwierdziła w badanej zbiorowości Henysmidt [2008], że jakość życia mierzona za pomocą SWJZ rośnie wraz z wiekiem rolnika (rys. 2). Wiek rolników, jest ujemnie skorelowany z liczbą osób w rodzinie, a zarazem rolnicy starsi zapewne mniej inwestują w majątek produkcyjny. Rysunek 1. Rozkład dochodu dyspozycyjnego w przeliczeniu na osobę w gospodarstwie domowym w skali badanej zbiórowości gospodarstw Źródło: opracowanie własne. Rysunek 2. Syntetyczny wskaźnik jakości życia a wiek rolników Źródło: Henysmidt [2008]. Wsparcie finansowe gospodarstw rolniczych jest przedmiotem szczególnego zainteresowania w badaniach ekonomiczno-rolniczych od chwili objęcia polskiego rolnictwa wspólną polityką rolną UE. W odniesieniu do gospodarstw niskotowarowych istotne jest ponadto znaczenie odrebnych subsydiów dla tej grupy gospodarstw, jako instrumentu, który ma umożliwić ich rozwój. W badanej zbiorowości wszystkie gospodarstwa otrzymywały płatności bezpośrednie, natomiast subwizja dla gospodarstw niskotowarowych wypłacane były dla 60% rolników. Do płatności ONW uprawnionych było ponad 90% gospodarstw z regionu świętokrzyskiego, natomiast nie uzyskiwali ich rolnicy z regionu wielkopolskiego. Przeciętnie, w łącznej wartości wsparcia w całej zbiorowości na zbliżonym poziomie kształtował się udział płatności bezpośrednich i dopłat dla gospodarstw niskotowarowych, które stanowiły dominującą część wsparcia finansowego (tab. 4). Znaczenie subwizji rolniczych rosło wraz ze wzrostem wielkości gospodarstw (tab. 5). O ile różnice w poziomie dochodu dyspozycyjnego są stosunkowo niewielkie pomiędzy klasami obszarowymi (w mniejszych gospodarstwach wyższy jest udział dochodów pozarolniczych), to wraz ze wzrostem udziału dochodu rolniczego w kształtowaniu dochodu dyspozycyjnego wzrasta również udział subwizji. Ich bezwzględna wartość jest jednak tak niska, że ich wpływ na zwiększenie potencjału rozwojowego małych gospodarstw jest praktycznie iluzoryczny. Tabela 4. Poziom i struktura wsparcia finansowego w badanej zbiorowości gospodarstw | Rodzaj dopłat | Zbiorowość ogółem | Wielkopolskie | Świętokrzyskie | |------------------------|--------------------|---------------|----------------| | | zł | % | zł | % | zł | % | | Płatności bezpośrednie| 3100 | 37,3| 3032 | 45,0| 3165 | 32,4| | Dopałaty ONW | 856 | 10,3| 224 | 3,4 | 1452 | 15,8| | Dopałaty "niskotowarowe"| 2913 | 35,1| 2642 | 39,2| 3169 | 32,4| | Pozostałe subwizja | 1433 | 17,3| 836 | 12,4| 1996 | 20,4| | Ogółem | 8301 | 100,0| 6733 | 100,0| 9782 | 100,0| Źródło: opracowanie własne. Tabela 5. Powierzchnia i wysokości dochodu dyspozycyjnego w badanej zbiorowości gospodarstw | Grupy obszarowa | Średnia powierzchnia UR [ha] | Dochód dyspozycyjny [tys. zł] | Subwizja [tys. zł] | Udział w dochodzie dyspozycyjnym [%] | |-----------------|------------------------------|-------------------------------|-------------------|-------------------------------------| | | | | | dochód rolniczy | subwizja | | < 5 ha | 3 | 36,7 | 5,3 | 45 | 14 | | 5 - 10 ha | 7,2 | 37,4 | 8,5 | 64 | 23 | | > 10 ha | 12,2 | 43,3 | 15,1 | 63 | 35 | | Ogółem | 6,4 | 38,0 | 8,3 | 57 | 22 | Źródło: opracowanie własne. Z badań wynika, że plany rozwoju gospodarstw w przyszłości ma jedynie niewielka część rolników (tab. 6). Silne zamierzenia rozwojowe (zwiększenie skali działania) deklarowało łącznie 53 rolników, co stanowi około 30% badanej zbiorowości. Rolnicy ci osiągają nieco wyższe dochody, co dotyczy szczególnie 17 rolników planujących znaczącą modernizację wyposażenia gospodarstw (rolników z tej grupy cechuje jednocześnie najniższa średnia wieku). Dominująca część badanych rolników (prawie 50% zbiorowości) zamierza kontynuować działalność rolniczą bez wprowadzania znaczących zmian w organizacji gospodarstw, a pozostali przewidują ograniczanie działalności lub zupełne jej zaprzestanie. Tabela 6. Wybrane wskaźniki w grupach gospodarstw według planów rolników na przyszłość | Plany rolników na przyszłość | Liczba rolników | Wiek [r] | UR [ha] | Subsytdia [zł] | Dochód rolniczy [zł] | Dochód dyspozycyjny [zł] | |-------------------------------|----------------|---------|---------|---------------|---------------------|------------------------| | Zaprzestanie gospodarowania | 15 | 50,5 | 6,8 | 6153 | 14766 | 31331 | | Produkcja tylko na własne potrzeby | 17 | 48,0 | 5,0 | 4070 | 15382 | 32622 | | Ograniczenie działalności | 8 | 49,1 | 6,7 | 7123 | 21292 | 31247 | | Kontynuacja działalności w obecnym kształcie | 54 | 42,3 | 6,2 | 7503 | 20124 | 38418 | | Kontynuacja w tej samej skali z modernizacją wyposażenia | 28 | 43,5 | 6,6 | 7928 | 21038 | 38369 | | Zwiększenie skali bez znaczącej modernizacji | 36 | 46,0 | 7,5 | 9739 | 26426 | 40024 | | Zwiększenie skali ze znaczącą modernizacją | 17 | 39,5 | 6,1 | 15079 | 31141 | 46783 | Źródło: opracowanie własne. PODSUMOWANIE Rolnicy z badanej zbiorowości gospodarstw niskotowarowych wykazywali w większości dużą aktywność w pozyskiwaniu pozarolniczych źródeł dochodów. W całej próbie ponad 55% rolników, oprócz dochodów z produkcji rolniczej, osiągało dochody z pracy poza gospodarstwem, częściowo też z różnego rodzaju świadczeń socjalnych (w tym z emerytur). Jedynie 11% badanych utrzymywało się wyłącznie z gospodarstwa rolniczego, natomiast 34% uzupełniało dochód rolniczy jedynie świadczeniami socjalnymi. Osiągane dochody, wspierane subsydiami ze środków polityki rolnej pozwalały, pomimo małej wielkości gospodarstw, na osiągnięcie względnie zadowalającego standardu życia mierzonego syntetycznym wskaźnikiem jakości życia. Wskaźnik ten, poza kilkoma przypadkami niskich wartości, był w zbiorowości dość wyrównany. Zgodnie z oczekiwaniami, stosunkowo niewielkie znaczenie w kształtowaniu dochodów dyspozycyjnych miały płatności bezpośrednie i inne formy wsparcia finansowego kierowane do gospodarstw w ramach dostępnych instrumentów wspólnej polityki rolnej. Względnie niskie znaczenie płatności bezpośrednich w kształtowaniu dochodu dyspozycyjnego badanych gospodarstw niskotowarowych wynika z małej powierzchni uprawiającej do otrzymywania tych płatności. W łącznej wartości wsparcia finansowego podobny udział miały dopłaty z instrumentu PROW „Wsparcie gospodarstw niskotowarowych”. Niska bezwzględna wartość subsydiów nakazuje poddać w wątpliwość możliwość wykorzystania tych środków na rozwój gospodarstw i przekształcenie ich w gospodarstwa towarowe. Potwierdzeniem tego poglądu są odpowiedzi rolników na pytanie o plany co do przyszłości. Jedynie niewielki odsetek badanych silnie zadeklarował zamiary rozwoju swoich gospodarstw. Przeprowadzone analizy wykazały, że dochody gospodarstw niskotowarowych są w znacznym stopniu zdwywersyfikowane, przy czym eliminacja któregokolwiek z ich głównych składników spowodowałaby prawdopodobnie znaczne pogorszenie ogólnej sytuacji dochodowej. W konsekwencji połączenie źródeł rolniczych i nierolniczych stanowi główną strategię zapewnienia rodzinie akceptownego poziomu życia, a jednocześnie stanowi o stosunkowo wysokiej trwałości tej kategorii gospodarstw. LITERATURA Henysmidt A. 2008: Jakość życia w gospodarstwach niskotowarowych w podregionie poznańskim i świętokrzyskim. Praca magisterska, maszynopis. Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw SGGW, Warszawa. Jóźwiak W. 2006: Funkcjonowanie i role społeczne najmniejszych gospodarstw rolnych. *Wieś i Rolnictwo*, nr 2. Roczniki Statystyczne GUS. Sikorska A. 2003: Gospodarstwa socjalne w strukturze społeczno-ekonomicznej wsi. Studia i monografie, nr 117, IERiGZ, Warszawa. Edward Majewski INCOME AND QUALITY OF LIFE IN SEMI-SUBSISTENCE FARMS FROM SELECTED REGIONS OF POLAND Summary In the paper level and structure of disposable income in the sample of 175 farms from świętokrzyskie and wielkopolskie regions were analyzed. Average level of income was comparable with the mean disposable income in the country. Incomes from agricultural and non-agricultural activities had a comparable share, whilst relatively less important were subsidies from the common agriculture policy funds. Only a lesser part of farmers in the sample declared intention of enlarging their farms and scale of agricultural activity. Adres do korespondencji: dr hab. Edward Majewski Szkola Główna Gospodarstwa Wiejskiego Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw ul. Nowoursynowska 166 02-787 Warszawa tel. (0 22) 593 42 16 e-mail: firstname.lastname@example.org ANALIZA CYKLU ŻYCIA OPAKOWAŃ W HANDLU JABŁKAMI W ASPEKCIE ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO NATURALNE Henryk Manteuffel Szoeg, Agnieszka Sobolewska Katedra Ekonomiki Rolnictwa i Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Kierownik: prof. dr hab. Henryk Manteuffel Słowa kluczowe: skrzynka kartonowa, skrzynka plastikowa, analiza cyklu życia, oddzia- ływanie na środowisko Key words: plastic box, cardboard box, life cycle assessment, environmental impact S y n o p s i s. Porównano oddziaływanie na środowisko naturalne w cyklu życia plasti- kowej skrzynki i odpowiadających jej pod względem użytkowym 48 skrzynek kartono- wych używanych w handlu jabłkami. Do porównania wykorzystano specjalistyczne opro- gramowanie komputerowe w postaci holenderskiego programu SimaPro. Oddziaływanie okazało się znacznie większe w przypadku skrzynek kartonowych, ze względu na ich tylko jednorazowe użycie. WProwadzenie Analiza cyklu życia produktów jest głównie wykonywana w odniesieniu do ich oddzia- ływania na środowisko naturalne [Korzeń 2001]. Handel żywnością wymaga stosowania specjalnych opakowań. W tym zakresie Zarębska i Graczyk [2004] dokonały porównawczej analizy cyklu życia puszek do napojów wykonanych z blachy białej i blachy aluminiowej. Polska jest światowym potentatem w produkcji i eksportie jabłek. W handlu hurtowym i supermarketowym do ich opakowania stosowane są skrzynki, najczęściej o wymiarach 60x40x17 cm. Są one wykonane zazwyczaj z plastiku lub z kartonu. W niniejszej pracy dokonano porównania oddziaływania na środowisko naturalne w cyklu życia jednego i drugiego rodzaju opakowania. Do porównania użyto przeznaczonego do takich celów pro- gramu komputerowego SimaPro w wersji 7.1 autorstwa holenderskiego przedsiębiorstwa Pre Consultants i dołączonych do niego baz danych [Introduction... 2008]. Metodyka Program SimaPro daje możliwości oceny oddziaływania na środowisko naturalne wy- branego produktu w ciągu jego cyklu życia (według potocznego sformułowania „od koły- ski po grób”) lub tylko np. w czasie jego produkcji lub w czasie jego eksploatacji. Można też ocenić wpływ danego procesu (ciągu czynności, np. stosowania danej technologii). Można również dokonać porównania między wieloma takimi obiektami [Introduction... 2008]. Cykl życia ocenianego obiektu (w programie nazywanego produktem) podzielony jest na trzy fazy. Pierwsza z nich to faza wytwarzania produktu, druga to faza jego eksploatacji, trzecia – to faza zagospodarowania odpadu poużytkowego lub rozbiorki czy też ponownego włączenia do użytkowania zastępczego. W każdej fazie użytkownik musi modelowo zdefiniować rodzaj i ilości użytych materiałów, energii oraz zastosowanych procesów technologicznych, w szczegółowości jakiej wymagają dołączone do programu bazy danych. Dopuszczone jest przypisanie niektórych procesów tylko do części analizowanego obiektu. Na podstawie tak zbudowanego modelu cyklu życia program oblicza, wykorzystując dołączone bazy danych, oddziaływanie ilościowe na środowisko naturalne w rozbiciu na poszczególne substancje chemiczne. Takie szczegółowe wycielenie nazywa się „inwentarzem”. Oddziaływanie ma postać albo emisji tych substancji, albo poboru ich ze środowiska naturalnego. Te emisje i pobory grupowane są w cztery pola oddziaływania, mianowicie „powietrze”, „woda”, „gleba” i, jeśli chodzi o pobory, „surowce”. Bazy danych załączone do programu zostały opracowane przez różne instytucje naukowe lub rządowe w krajach takich, jak Szwajcaria, Niemcy, Holandia, Dania, Stany Zjednoczone A.P. i Kanada. Odnoszą się więc do technologii, wymagań prawnych i praktyk gospodarczych stosowanych w krajach wysoko rozwiniętych, do poziomu których aspiruje aktualnie nasz kraj. Oddziaływania na poziomie „inwentarza” jest następnie agregowane w 11 tzw. kategorię szkód środowiskowych, inaczej określanych jako „punkty pośrednie”. Następnie są one agregowane w kategorie oddziaływania określane jako „punkty końcowe”, a ostatecznie łączone w jeden wskaźnik syntetyczny. Punkty końcowe nazywają się „zdrowie ludzkie” (składają się na niego kategorie szkód określane jako „rakotwórcze”, „nieorganiczne zagrożenia oddychania”, „organiczne zagrożenia oddychania”, „zmiana klimatu”, „promieniowanie”, „redukcja warstwy ozonowej”), „jakość środowiska” (składają się na niego „ekotoksyczność”, „zakwaszenie/eutrofizacja” i „zajęcie gruntu”) i „zużycie zasobów” (składają się na niego „mineraly” i „paliwa kopalne”). Kategorie szkód mogą być sumowane w kategorie syntetyczne (punkty końcowe), ponieważ są w każdej z grup wyrażone w takich samych jednostkach. W kategorii „zdrowie ludzkie” jednostką jest DALY (disutility adjusted life years), oznaczającą liczbę lat życia ludzkiego przeżytych w chorobie lub w ogóle straconych, w kategorii „jakość środowiska” PDF-m²-rok lub PAF-m²-rok (gdzie PDF oznacza potencjalnie utraconą część gatunków roślin, a PAF potencjalnie uszkodzoną część tych gatunków), w kategorii „zużycie zasobów” MJ nadmiernej energii, oznaczającą MJ dodatkowej energii potrzebnej w celu wykorzystania w przyszłości zastępczych, gorszej jakości, źródeł zaopatrzenia materiałowego lub energii. Wyniki przetwarzane są też w sposób, który autorzy programu nazwali normalizacją. Oddziaływanie na środowisko w poszczególnych aspektach przyrównywane jest do wielkości oddziaływania danego rodzaju, jakiego średnio doświadczca (a zarazem powoduje) w jednym roku mieszkaniec Europy. Przeliczniki normalizacyjne w zastosowanej metodyce Eco-indicator 99 Europe E/E wynoszą dla kategorii szkód wyrażonych w jednostkach DALY 64,7, dla wyrażonych w jednostkach PDF/AF/m²-rok 0,000195, dla wyrażonych w jednostkach MJ nadmiernej energii 0,000168. W celu porównania oddziaływania na środowisko w aspekcie różnych szkód środowiskowych wyniki muszą być wyrażone w jednakowych jednostkach. Takimi jednostkami są punkty oddziaływania. Poszczególne jednostki, specyficzne dla danego aspektu środowiskowego, opatrzone są więc w celu przeliczenia ich na punkty odpowiednimi przelicznikami, których wielkość różni się w różnych możliwych do wyboru metodykach oceny oddziaływania. W użytej metodycie Eco-indicator 99 Europe E/E są to dla poszczególnych kategorii szkód odpowiednio: dla wyrażonych w jednostkach DALY (rakotwórcze, nieorganiczne zagrożenia oddechania, organiczne zagrożenia oddechania, zmiana klimatu, promieniowanie, redukcja warstwy ozonowej) przelicznik 19400, dla wyrażonych w jednostkach PDF/PAF/m²*rok (ekotoksyczność, zakwaszenie/eutrofizacja, zajęcie gruntu) przelicznik 0,0975, dla wyrażonych w jednostkach MJ nadmiarnej energii (mineraty, paliwa kopalne) przelicznik 0,0336. Przeliczane na punkty są wyniki po normalizacji. W celu uzyskania pojedynczego syntetycznego wskaźnika oddziaływania można zsumować punkty odpowiadające trzem syntetycznym aspektom oddziaływania. Stosowane jest także ważenie wyników poszczególnych kategorii syntetycznych i wtedy wskaźnik ma postać sumy ważonej. Do tego celu użytkownik może użyć jednej z dołączonych do programu metodyk. W wykorzystanej w tej pracy powszechnie stosowanej metodycie Eco-indicator 99 Europe E/E, wersja z roku 2006, wagi wynosiły odpowiednio 300, 500 i 200. MODEL Średnią długość życia technicznego skrzynki plastikowej oszacowano na 3 lata. W tym okresie skrzynka ta dokonuje 16 obrotów rocznie, czyli 48 obrotów handlowych. Po to, aby porównać oddziaływanie w cyklu życia, jako odpowiednik należałoby przyjąć 48 skrzynek kartonowych, które są używane jednorazowo. Modele cyklu życia skrzynki jednego i drugiego typu zawarto w tabeli 1. Zawierają one także komplementarne z nimi cykle życia folii plastikowej, która jest używana do owijania pustych skrzynek, wykrojników i pełnych skrzynek przed załadowaniem ich do ciężarówki, żeby uchronić ustawiony na palecie ładunek przed rozsypaniem się¹. Używane przez program bazy danych odnoszą się głównie do warunków Zachodniej Europy i stąd zapewne powodują pewne niedoszacowanie oddziaływania na środowisko w warunkach naszego kraju, w którym dbałość o ekologiczną czystość materiałów i operacji jest na ogół dużo mniejsza. Uwaga ta nie odnosi się jednak do przedsiębiorstwa Fresh Fruit Services, z którego zaczerpnięto dane do modelu. Badane przedsiębiorstwo ścisłe stosuje się do przepisów środowiskowych i sanitarnych Unii Europejskiej, gdyż eksportuje owoce do krajów UE i podlega corocznym audytom z wynikiem pozytywnym. ¹ Obecnie owijanie folią jest zastępowane coraz częściej przez spinanie ładunku taśmą plastikową. | Charakterystyka | Skrzynka plastikowa | Skrzynka tekturowa | |-----------------|---------------------|-------------------| | Waga | 1,5 kg | 0,62 kg * 48 | | Faza produkcji | | | | Materiały | | | | skrzynka | polypropylene injection moulding E, 1,5 kg (propylen izotaktyczny) | 48 (ekwiwalent 1 skrzynki plastikowej) Kraffliner brown A B250, 0,57 kg Alkyd varnish ETHU, 0,01 kg (lakier) vinyl chloride ETHU (zastępczo), 0,04 kg (klej) | | przekładki | polypropylene injection moulding E, 2,88 kg (0,06 kg * 48) (propylen izotaktyczny) | polypropylene injection moulding E, 0,06 kg (propylen izotaktyczny) | | folia opakowaniowa | PET ETHU, 0,7 kg (1 raz pusta + 48 razy pełna skrzynka) | PET ETHU, 0,028571429 kg (1 raz pusta + 48 razy pełna skrzynka) PET ETHU, 0,001733193 kg (na 1 wykrojnik tekturowy) | | Procesy | | | | produkcja, | injection moulding I (PP, polipropylen) | production cardboard box I | | skrzynka | | | | produkcja, | injection moulding I (PP, polipropylen) | injection moulding I (PP, polipropylen) | | przekładki | | | | produkcja, | | | | folia opakowaniowa | foli extrusion B250 | foli extrusion B250 | | Faza eksploatacji | | | | Transport | | | | skrzynki | truck 28t ETHU, 1,4229744 tkm (pusta skrzynka i przekładki) truck 28t ETHU, 125,76 tkm (pełna skrzynka) electricity from coal B250, 0,525533184 kWh (do ładowania akumulatorów wózka widłowego) | truck 16t ETHU, 3,627552 tkm (wykrojniki tekturowe) truck 16t ETHU, 0,26784 tkm (producent skrzynek – hurtownia) truck 16t ETHU, 0,936 tkm (przekładki) truck 28t ETHU, 121,728 tkm (pełne skrzynki) electricity from coal B250, 0,5255333184 kWh (do ładowania akumulatorów wózka widłowego) | | folia opakowaniowa | truck 16t ETHU, 0,0044516571 tkm (producent – hurtownia) truck 16t ETHU, 0,004641143 tkm (producent skrzynek – hurtownia) truck 28t ETHU, 0,1371428571 tkm (hurtownia – platforma logistyczna – supermarket) | truck 16t ETHU, 0,14243521 tkm (producent folii – producent wykrojników ) truck 16t ETHU, 0, 010840084 tkm (producent wykrojników – producent skrzynek) truck 16t ETHU, 0,040628571 tkm (producent folii –producent skrzynek) truck 16t ETHU, 0,06171429 tkm (producent skrzynek – hurtownia) truck 28t ETHU, 0,137142857 tkm (hurtownia – platforma logistyczna – supermarket) | | Usuwanie odpadu | | | | poużytkowego | recycling only B250 avoided, 98% | recycling only B250 avoided, 90% | | skrzynka i | household waste NL B250 avoided, 1% | household waste NL B250 avoided, 5% | | przekładki | landfill B250, 1% | landfill B250 (98), 5% | | folia opakowaniowa | recycling only B250 avoided, 100% | recycling only B250 avoided, 100% | * nazwy materiałów i procesów zachowano w oryginale angielskim, żeby ułatwić ewentualną ich identyfikację. Źródło: opracowanie własne. WYNIKI Szczegółowe wyniki obliczeń modelowych zawarto są w tabelach 2, 3 i 4. Wpływ użycia poszczególnych materiałów i procesów na wynik końcowy oraz powiązania między nimi obrazują rysunki od 1 do 4. Rysunki te przedstawiają tylko najważniejsze wpływy i powiązania, elementy mniejszej wagi zostały pominięte po to, by zmniejszyć wielkość rysunków i je uczynić czytelni. Z cykli życia skrzynek wyłączono jako osobne rysunki podporządkowane im w obliczeniach cykle życia folii opakowaniowej, gdyż jako stosunkowo mało istotne dla całości, byłyby w całości pominięte. Procentowe udziały w cyklach życia nie sumują się na najwyższym poziomie oddziaływania do 100% ze względu na wspomniane pominięcie mniejszych oddziaływań i powiązań. Także na niższych poziomach siatki mogą wystąpić liczby większe od 100%, gdyż niektóre substancje mogą być częściowo odzyskiwane w recyklingu. Recykling, jako odzysk zasobów, ma negatywne oddziaływanie ujemne. Z tabeli 2 wynika, że pod każdym względem większe oddziaływanie na środowisko mają skrzynki kartonowe niż plastikowe. Największe względné różnice występują w redukcji warstwy ozonowej, najbardziej zbliżone są wyniki w kategorii zakwaszenie/eutrofizacja. Tabela 2. Oddziaływanie na środowisko w cyklu życia skrzynek handlowych na jabłka | Szkoda środowiskowa | Jednostki | Skrzynka plastikowa | Skrzynka kartonowa | |--------------------------------------|---------------|---------------------|--------------------| | Rakotwórczość | DALY | 0,00000315 | 0,00000479 | | Organiczne zagrożenia oddychania | DALY | 0,000000210 | 0,000000709 | | Nicorganiczne zagrożenia oddychania | DALY | 0,0000578 | 0,0000702 | | Zmiana klimatu | DALY | 0,0000129 | 0,0000167 | | Promieniowanie | DALY | 0,000001113 | 0,000000219 | | Redukcja warstwy ozonowej | DALY | 0,0000000502 | 0,000000877 | | Ekotoksyczność | PDF - m$^2$ - rok | 3,0574714 | 3,303472 | | Zakwaszenie/eutrofizacja | PDF - m$^2$ - rok | 2,2548212 | 2,859874 | | Zajęcie gruntu | PDF - m$^2$ - rok | 2,0456486 | 2,122341 | | Mineraly | MJ nadmiarnej energii | 0,49277231 | 0,60835 | | Paliwa kopalne | MJ nadmiarnej energii | 66,295308 | 92,25677 | Źródło: opracowanie własne. Tabela 3. Oddziaływanie na środowisko w cyklu życia skrzynek handlowych na jabłka, wyniki poddane normalizacji i ważeniu w celu przełożenia na punkty | Kategoria szkód środowiskowych | Wyniki po normalizacji | Wyniki po przeliczeniu na punkty | |---------------------------------|------------------------|----------------------------------| | | skrzynka plastikowa | skrzynka kartonowa | | | skrzynka plastikowa | skrzynka kartonowa | | Rakotwórczość | 0,000203728 | 0,00031 | 0,061118475 | 0,0929191 | | Organiczne zagrożenia oddychania | 0,0000136 | 0,0000459 | 0,004084124 | 0,013761 | | Nicorganiczne zagrożenia oddychania | 0,003737113 | 0,004541 | 1,1211339 | 1,362239 | | Zmiana klimatu | 0,000836838 | 0,001082 | 0,25105136 | 0,324647 | | Promieniowanie | 0,00000729 | 0,0000142 | 0,002185787 | 0,004758 | | Redukcja warstwy ozonowej | 0,00000325 | 0,0000568 | 0,000973966 | 0,01703 | | Ekotoksyczność | 0,00059587 | 0,000644 | 0,29793479 | 0,322089 | | Zakwaszenie/eutrofizacja | 0,00043969 | 0,000558 | 0,21984506 | 0,278838 | | Zajęcie gruntu | 0,000398901 | 0,000414 | 0,19945074 | 0,206928 | | Mineraly | 0,0000828 | 0,000102 | 0,01655715 | 0,020441 | | Paliwa kopalne | 0,011137612 | 0,015499 | 2,2275223 | 3,099828 | | Razem | x | x | 4,4018576 | 5,742977 | Źródło: opracowanie własne. Z uwagi na średnie obciążenie mieszkańca Europy największe względné znaczenie ma zużycie paliw kopalnych, najmniejsze względné znaczenie ma promieniowanie i redukcja warstwy ozonowej (tab. 3, kolumna druga i trzecia). Należy pamiętać, że w istocie oddziaływania policzono dla trzyletniego okresu życia ekonomicznego skrzynek, a program normalizują odnosi wyniki do jednorocznego obciążenia (a zarazem powodowania szkód środowiskowych) mieszkańca Europy Zachodniej. Tabela 4. Syntetyczne wskaźniki oddziaływania na środowisko w cyklu życia skrzynek handlowych na jabłka | Wyszczególnienie | Oddziaływanie na: | zdrowie ludzi | jakość ekosystemów | zużycie zasobów | |------------------|-------------------|---------------|--------------------|-----------------| | Ważenie [pkt] | | | | | | skrzynka: | | | | | | kartonowa | 1,814855 | 0,807854 | 3,120268 | | | plastikowa | 1,4405476 | 0,71723059 | 2,2440795 | | | Suma oddziaływań znormalizowanych [-] | | | | | | skrzynka: | | | | | | kartonowa | 0,00605 | 0,001616 | 0,015601 | | | plastikowa | 0,004801825 | 0,001434461 | 0,011220397 | | | Suma oddziaływań nieważonych [pkt] | | | | | | skrzynka: | | | | | | kartonowa | 0,0000935 | 8,285687 | 92,86512 | | | plastikowa | 0,0000742 | 7,3562112 | 66,78808 | | Źródło: opracowanie własne. W trzech kategoriach syntetycznych także widać wyraźnie (tab. 4) zdecydowanie większe oddziaływanie skrzynek kartonowych w każdym przypadku. Największa różnica występuje w zużyciu surowców, co się tłumaczy, jak poprzednio, różnicą zużycia paliw w transporcie. Pokaźna jest też różnica w oddziaływaniu na zdrowie ludzkie. Ponieważ największe oddziaływania, a zarazem największe różnice między dwoma typami opakowań, wystąpiły w zużyciu paliwa spowodowanym potrzebami transportowymi, trzeba zaznaczyć, że wyniki uzależnione są mocno od wzajemnego oddalenia punktów w łańcuchu logistycznym. Badany przypadek jest dość typowy, gdyż hurtownia położona jest w największym w Polsce i w Europie centrum sadowniczym, a zaopatruje się w opakowania w dużych, a więc bardzo często występujących, punktach zaopatrzenia (produkcji). Położenie hurtowni w jednym z innych rejonów produkcji sadowniczej bez watpienia wpłynęłoby jednak na wyniki. Wnioski, jakie się nasuwają na podstawie analizy rysunków 1, 2, 3 i 4 można sformułować jako: – oddziaływanie procesów produkcji skrzynek i późniejszego ich użytkowania są zbliżone pod względem wielkości, – w produkcji skrzynek większe negatywne oddziaływanie mają użyte materiały niż technologiczne procesy produkcji, – w czasie użytkowania skrzynek największe znaczenie na oddziaływaniu na środowisko ma transport drogowy; zużycie folii opakowaniowej i transport na terenie hurtowni i platformy logistycznej mają dużo mniejsze znaczenie, – w transporcie drogowym największe znaczenie ma spalanie oleju napędowego; zużycie ciężarówki i infrastruktury drogowej mają dużo mniejsze znaczenie. Rysunek 1. Najważniejsze pod względem oddziaływania na środowisko elementy cyklu życia skrzynki plastikowej i ich udziały w oddziaływaniu. Symbole w opisach oznaczają nazwy baz danych użytych do określenia oddziaływania. Źródło: opracowanie własne. Rysunek 2. Najważniejsze pod względem oddziaływania na środowisko elementy cyklu życia skrzynki kartonowej i ich udziały w oddziaływaniu. Symbole w opisach oznaczają nazwy baz danych użytych do określenia oddziaływania. Źródło: opracowanie własne. Rysunek 3. Najważniejsze pod względem oddziaływania na środowisko elementy cyklu życia folii opakowaniowej przy stosowaniu skrzynki plastikowej i ich udziały w oddziaływaniu. Symbole w opisach oznaczają nazwy baz danych użytych do określenia oddziaływania. Źródło: opracowanie własne. Rysunek 4. Najważniejsze pod względem oddziaływania na środowisko elementy cyklu życia folii opakowaniowej przy stosowaniu skrzynki kartonowej i ich udziały w oddziaływaniu. Symbole w opisach oznaczają nazwy baz danych użytych do określenia oddziaływania. Źródło: opracowanie własne. PODSUMOWANIE Skrzynki plastikowe używane w handlu jabłkami okazały się wywierać dużo mniejsze negatywne oddziaływanie na środowisko naturalne w porównaniu ze skrzynkami tekturowymi. Wynika to głównie ze stosunkowo dużej trwałości skrzynek plastikowych, podczas gdy skrzynki kartonowe są używane tylko jednorazowo. Ponieważ syntetyczne wyniki oceny mocno zależą od odległości pokonywanych w transporcie nowych pustych i pełnych skrzynek, wyniki mogą jednak przybierać różne wartości w zależności od wzajemnego usytuowania kolejnych ogniw w łańcuchu logistycznym. LITERATURA Čaderek T. 2008a: Opakowania warzyw i owoców. *Hasło Ogrodnicze*, nr 5. Čaderek T. 2008b: Opakowania – ważny element marketingu. *Hasło Ogrodnicze*, nr 5. Gadowski M. 2005: Jakość opakowań kartonowych. *Hasło Ogrodnicze*, nr 6. Introduction to LCA with SimaPro. 2008: PRe product ecology consultants, Amsterdam. Jakowski C. 2005: Opakowania dla owoców i warzyw. *Hasło Ogrodnicze*, nr 6. Korzeniowski A., Skrzypek M. 2005: Ekologistyka zużytych opakowań. Instytut Logistyki i Magazynowania, Poznań. Korzeń Z. 2001: Ekologistyka. Instytut Logistyki i Magazynowania, Poznań. Śpiewak M. 2008: Zmiany na rynku opakowań produktów ogrodniczych w Polsce. *Hasło Ogrodnicze*, nr 5. Żarębska J., Graczyk M. 2004: Analiza komparatywna bilansów ekologicznych dla puszek z białej blachy i aluminium. *Recykling*, nr 11, 26-27. Henryk Manteuffel Szoeg, Agnieszka Sobolewska LIFE CYCLE ASSESSMENT OF ENVIRONMENTAL IMPACT FOR APPLE PACKING BOXES Summary A comparison between cardboard and plastic boxes for apple packaging in the wholesale and retail trade has been drawn using the SimaPro computer programme for life cycle analysis. The environmental impact of using plastic cases was estimated much lower, mainly thanks to their repeated use. Adres do korespondencji: prof. dr hab. Henryk Manteuffel, dr inż. Agnieszka Sobolewska Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Katedra Ekonomiki Rolnictwa i Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych ul. Nowoursynowska 166 02-787 Warszawa tel. (0 22) 593 41 04. 593 41 08 e-mail: email@example.com e-mail: firstname.lastname@example.org Podziękowania Autorzy serdecznie dziękują współwłaścicielowi przedsiębiorstwa Fresh Fruit Services mgr inż. Marcinowi Hermanowiczowi za wywiad, który był głównym źródłem informacji potrzebnych do budowy modelu. ŽRÓDŁA WZROSTU I ROZWOJU WSI TKWIĄ GŁÓWNE W TWORZENIU NOWYCH MIEJSC PRACY Waldemar Michna Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie Dyrektor: prof. dr hab. Andrzej Kowalski Słowa kluczowe: rozwój obszarów wiejskich, źródła finansowania, zatrudnienie Key words: development of rural areas, sources of financing, employment Sy n o p s i s. Przedstawiono charakterystykę obszarów wiejskich w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej, ze wskazaniem znaczenia rozwoju pozarolniczych miejsc pracy. Omówiono kierunki (osie) rozwoju obszarów wiejskich w latach 2007-2013 wskazując źródła ich finansowania. Rozwój obszarów wiejskich w Polsce powinien dotyczyć zarówno rozwoju rolnictwa, jak i działalności pozarolniczej. Ważny jest rozwój infrastruktury wsi, ale także tworzenie warunków do powstawania nowych miejsc pracy w małych i średnich przedsiębiorstwach prowadzących działalność pozarolniczą produkcyjną czy usługową. WPROWADZENIE Wieś polska jest zapóźniona w rozwoju. Właśnie dlatego obecny okres nie jest i nie może być dla polskiej wsi zwykłym czasem historycznym. Wieś potrzebuje konkretnego planu działania określającego cel i sposoby społeczno-gospodarczego postępowania gwarantującego jej wyrównanie poziomu rozwoju do poziomu rozwoju, jaki osiągnęły one w krajach zachodnioeuropejskich będących od długiego czasu w Unii Europejskiej. Wieś nie może być identyfikowana tylko z rolnictwem. Są to także przemysł, usługi, sektor morski, rekreacja, eksport, innowacja, badania. Wsi odpowiada filozofia Unii Europejskiej, która podtrzymuje także na przyszłe dziesięciolecia doktrynę społecznej gospodarki rynkowej [Barroso 2009]. Wsi odpowiadają unijne założenia, że odpowiedzi na dzisiejsze wyzwania nie należy szukać ani wyłącznie w rynku, ani wyłącznie w systemie państwa, ale także w demokracji obywatelskiej opartej na wartościach etycznych społeczeństwa. Wieś może osiągnąć pożądane cele, jeśli wykreuje dostatecznie silną wolę polityczną i nada tej woli charakter kapitału społecznego zespolonego ściśle z kapitałem intelektualnym, rzeczowym i finansowym. Ukształtowanie odpowiedniej woli politycznej w kwestiach tworzenia odpowiedniego ładu społeczno-gospodarczego stać się powinno dominującym zadaniem na wsi w najbliższych latach. OBECNE REALIA WIEJSKIE W Polsce istnieje około 40 tys. wsi oraz około 15 tys. skupisk zagród wiejskich nazywanych przysiółkami, koloniami, leśnymi osiedlami itp. W 2005 r. zamieszkiwało na wsi 38,8% ludności kraju. Pojęcie wsi wiąże się z osiedlami, które nie mają nadanej urzędowej nazwy miasta. W wielu krajach Europy osiedle wiejskie osiąga automatycznie nazwę miasta, gdy ma określoną liczbę mieszkańców. W Polsce prawa miejskie otrzymują konkretne osiedla w formie nadania im praw miejskich. Prawa miejskie w przeszłości umożliwiały głównie otrzymywanie środków na infrastrukturę komunalną, społeczną, gospodarczą. Obszary, które nie znajdują się w granicach konkretnych miast, stanowią wsie. One też otrzymują mniej środków na urządzenie komunalne i społeczne niż miasta. Wsie są osiedlami bardzo zróżnicowanymi pod względem liczby mieszkańców [GUS]: - 15% wsi zamieszkuje mniej niż 100 mieszkańców, - 66% wsi zamieszkuje od 100 do 500 mieszkańców, - 13% wsi zamieszkuje od 500 do 1000 mieszkańców, - 6% zamieszkuje powyżej 1000 mieszkańców. Wsie najmniejsze i przysiółki są mniej wyposażone w urządzenia infrastruktury, np. w postaci utwardzonych dróg, wodociągów, sieci gazowej, kanalizacji, szkół, sklepów. Liczebność mieszkańców w tej kategorii osiedli zmniejsza się. Polskie wsie powstawały i powstają bez określonych planów przestrzennych. Są więc chaotycznie rozproszone w przestrzeni, a w dodatku brak uporządkowanego rozmieszczenia zagród wiejskich w granicach poszczególnych wsi, tworzy bardzo poważne problemy wyposażenia gospodarstw domowych i zagród wiejskich w infrastrukturę techniczną. Wyposażenie w sieć dróg utwardzonych, przebieg sieci elektrycznej we wsi, budowa sieci wodociągowej, kanalizacyjnej i gazowej, podłączenie gospodarstw domowych i zagród wiejskich do oczyszczalni ścieków są inwestycjami relatywnie drogimi, a przez to trudnymi do sfinansowania. Wyposażenie małych wsi, a w tym zwłaszcza przysiółków jest niekiedy niemożliwe nawet wówczas, kiedy warunkiem realizacji konkretnej inwestycji jest tylko niewielki wkład własny beneficjentów. Tymczasem infrastruktura komunalna wsi nie wyczerpuje potrzeb ogólnowiejskich inwestycji. Wsi potrzebna jest bardzo często komasacja gruntów rolnych, urządzenia melioracyjne, przechowalnie zbiorowe niektórych płodów rolnych (np. owoców), ośrodki wspólnych maszyn rolniczych, itp. Niezależnie od inwestycji komunalnych oraz rolniczych, polskiej wsi potrzebna jest także pozarolnicza gospodarka wiejska. W Polsce, podobnie jak w całej Europie, nie ma już warunków do istnienia wsi złożonych jedynie z domowych gospodarstw rolniczych. Na wsi francuskiej tylko 27% wiejskiej ludności pracuje w rolnictwie, a pozostałe 73% – w wiejskich i miejskich zakładach przemysłowych, w handlu, w budownictwie, itp. Wieś jako osiedle nie ma współcześnie charakteru rolniczego. W Austrii około 25% zatrudnionej ludności mieszkającej na wsi pracuje w rolnictwie, a pozostali mieszkańcy pracują poza rolnictwem. Podobnie jest w innych krajach zachodnioeuropejskich. Tak więc znamieniem wsi europejskiej jest wysoki poziom urbanizacji i industrializacji. Tymczasem w Polsce udział ludności wiejskiej zatrudnionej poza rolnictwem jest zdecydowanie mniejszy niż we wsiach zachodniej Europy. W najbliższych 10 latach nieuchronne będzie znaczne zmniejszenie liczby ludności zatrudnionej w rolnictwie. Mechanizmy rynkowe eliminują z rolnictwa ludzi, którzy osiągają zbyt niskie dochody. Stąd narasta potrzeba tworzenia na wsi programów, które zmierzają do budowy w najbliższych 10 latach dla ludności wiejskiej nie mniej niż 1,5–2,0 mln miejsc pracy. Te miejsca pracy powinny powstawać bądź w miastach, bądź na wsi. W pierwszym rzędzie, podobnie jak w krajach UE, powinna powstawać licząca się dla zatrudnienia ludności wiejskiej – pozarolnicza gospodarka wiejska. Przyszłość należy do takiej wsi, w której 75% gospodarstw domowych utrzymuje się z pracy pozarolniczej. W Europie znikają wsie, które składają się tylko z rolników. W takiej wsi nie można utrzymać szkoły, poczty, punktu skupu, ośrodków usługowych. KIERUNKI ROZWOJU GOSPODARKI OBSZARÓW WIEJSKICH W LATACH 2007-2015 Od wielu już lat Unia Europejska zachęca kraje członkowskie do budowy pozarolniczej gospodarki na wsi i przeznacza znaczne środki na rozwój obszarów wiejskich, a w tym głównie na pozarolnicze miejsca pracy na wsi. Określiła też cele, w tym ich hierarchię (a więc priorytety) rozwoju obszarów wiejskich. Dotyczy to zwłaszcza lat 2007–2013. Wynika to z faktu, iż budżet Unii Europejskiej opracowywany jest i uchwalany na 7 lat. Tymczasem zakłada się, że przydzielone środki na lata 2007–2013 powinny być wykorzystane w okresie nie dłuższym niż 2007–2015. Stąd też we wszystkich dokumentach zaznacza się, iż uchwalone środki na lata 2007–2013 mogą być dla beneficjentów źródłem finansowania w latach 2007–2015. Unia Europejska przeznaczając dla poszczególnych krajów środki na cele rozwoju obszarów wiejskich określiła 4 zestawy celów, na jakie te środki mogą być przeznaczone. Powyższe zestawy celów nazwała osiami. W szczególności: – osł 1 stanowi cele określone wspólnym pojęciem „poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego”; oznacza to, że część środków powinna być wykorzystana na wzmacnienie konkurencyjności sektora rolnego i leśnego; strategia ta wynika z faktu, że rolnictwo wciąż jest jedną z kluczowych części wiejskiej gospodarki; utrzymanie wysokiego poziomu konkurencyjności ma bowiem duże znaczenie, – osł 2 określono hasłem: „Poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich”; oznacza to, że część przeznaczonych przez UE środków powinna być kierowana na ochronę środowiska; UE upatruje w zespołieniu rolnictwa z ochroną środowiska dużą szansę dla rozwoju rolnictwa, – osł 3 jest nośnikiem tezy „Poprawa jakości życia na obszarach wiejskich i różnicowanie obszarów wiejskich”; oznacza to, że część środków powinno się przeznaczać na różne cele poprawy życia na wsi; mogą one mieć różne formy począwszy od tworzenia nowych miejsc pracy do różnych form pomocy poszczególnym rodzinom; zarówno unijna myśl gospodarcza, jak i polska wysuwają kwestię tworzenia nowych miejsc pracy na wsi jako kwestie kluczowe, – osł 4 zwana także „Leader”, oznacza możliwość przeznaczenia części środków na cele stanowiące rezultat doświadczeń lokalnych. Na przykład, jeśli w określonym środowisku lokalnym istnieją możliwości wzbogacenia gospodarki wiejskiej przez określoną inicjatywę, gwarantującą możliwość osiągnięcia większej efektywności nakładów, należy część środków poświęcić na powyższe cele. Dotyczy to różnych dziedzin lokalnej współpracy. Określone wyżej wyznaczniki działania w postaci 4 osi zostały zaopatrzone w polskiej administracji rządowej w cztery komentarze. Po pierwsze: oś 1 zakłada, że konkurencyjność polskich gospodarstw rolnych można zwiększać przez ich restrukturyzację. Restrukturyzacja jest rozumiana jako powiększenie obszarowe tych gospodarstw, w szczególności przez przejmowanie ziemi (głównie w drodze dzierżawy) od gospodarstw niezdolnych do rozwoju, a więc jest to swego rodzaju innowacja działalności gospodarczej. Zakłada się także ograniczenie dotacji dla gospodarstw największych obszarowo, a zaoszczędzonymi środkami wspieranie gospodarstw mniejszych, ale dążących do przekształcenia się z gospodarstw niezdolnych do innowacji na gospodarstwa rozwojowe. Przewiduje się także dalszą modernizację małych zakładów przemysłu spożywczego, co zwiększać będzie zdolność konkurencyjną całego rolnictwa. Poprawę konkurencyjności rolnictwa przewiduje się przez rozwój organizacji grup producenckich, a także przez poprawę stanu infrastruktury wsi. Ponadto, przewiduje się zwiększanie konkurencyjności polskiego rolnictwa przez doształcanie rolników oraz rozwijanie systemu informacji w rejonach wiejskich. Wzrost kwalifikacji powinien być skoordynowany z kierunkami restrukturyzacji i modernizacji rolnictwa. Niezbędne jest także tworzenie we wsiach sieci ośrodków usługowych. Po drugie: oś 2 przewiduje zespolenie rozwoju rolnictwa z poprawą ochrony środowiska w rolnictwie. Podjęte będą bowiem działania na rzecz zrównoważonego rozwoju gospodarstw rolnych. Koordynowane będą także działania związane z realizacją programu „Natura 2000”. Uruchomione też zostaną płatności dla obszarów „Natura 2000”, aby rolnicy mogli zrealizować zadania tego programu. Ukształtowała się przenośnia w postaci formuły, że wspólna polityka rolna powinna stawać się „zielona”, co oznacza, iż rolnicy będą otrzymywali dopłaty obszarowe, jeśli będą utrzymywali glebę i roślinność we właściwym stanie ekologicznym. Wyjątkowego znaczenia nabiera synchronizacja realizacji zadań rolnictwa z zadaniami ochrony wód powierzchniowych i podziemnych. Kwestia ochrony wód wiąże się bardzo ściśle z gospodarką w rolnictwie. Istnieje bowiem w Polsce wiele regionów, gdzie ze względu na małą żyzność gleb lub niesprzyjające inne warunki naturalne (np. górzystość terenów), którym grozi zanik rolnictwa. Unia Europejska wspiera utrzymywanie rolnictwa także na glebach słabych i górzystych. Przewiduje więc wspieranie rolnictwa na glebach słabej jakości oraz na obszarach górskich. W Polsce funkcjonują programy rolno-środowiskowe, których zadaniem jest właśnie utrzymywanie rolnictwa zagrożonego całkowitą marginalizacją. Polska posiada własne doświadczenie, że zanik rolnictwa w określonym regionie powoduje zamieranie gospodarki na określonych obszarach na dziesiątki lat. Ewentualnym przykładem są tu tereny Bieszczad, gdzie mimo upływu ponad pół wieku od upadku rolnictwa i wyłudnienia wsi, nie udało się przywrócić normalnej gospodarki regionowi, który został opuszczony przez rolników. Stąd też Polska przywiązuje duże znaczenie do programów przeciwdziałania marginalizacji rolnictwa nie tylko na ziemiach dobrych, ale także na ziemiach słabych. Po trzecie: istotą zadania określonego pojęciem osi 3 jest tworzenie nowych pozarolniczych miejsc pracy, a więc tworzenie warunków do zatrudnienia ludności wiejskiej poza rolnictwem w celu poprawy warunków życia na wsi. Dotyczy to przede wszystkim pozarolniczych miejsc pracy. Rolnictwo może zmniejszać liczbę ludności zatrudnionej, ale nie może zwiększać stanu zatrudnienia. Przykładowo prognozuje się, że rolnictwo powinno ograniczyć stan zatrudnienia w okresie jednego pokolenia z około 2,0 mln osób obecnie do 1,5 mln. Koniecznym, ale trudnym chociaż realnym zadaniem jest osiągnięcie w 2050 r. stanu zatrudnienia w rolnictwie około 1,5 mln ludzi w wieku zdolności do pracy, co stanowiłoby 25% ogółu ludzi mieszkających i zatrudnionych na wsi. Tak więc w 2050 r. spośród około 6 mln ludności zamieszkalej na wsi i pracującej w pełnym wymiarze czasu pracy, około 4,5 mln powinno pracować poza rolnictwem, a ok. 1,5 mln w rolnictwie. Oznaczało to, że Polska osiągnęłaby w tym czasie (tj. w 2050 r.) strukturę zatrudnienia w rejonach wiejskich zbliżoną do obecnego stanu na wsi w krajach wysoko rozwiniętych. Osiągnięcie w połowie XXI wieku powyższego standardu europejskiego powinno być celem rozwoju wsi i rolnictwa w Polsce. I właśnie taką wizję rozwoju wsi polskiej należy umacniać wspierając pozarolniczą gospodarkę wiejską. Zrozumiałe jest, że w okresie do 2050 r. zmienią się granice między miastem i wsią. Wiele wsi stanie się miastami. Wieś polska rozumiana jako 40 tys. obecnych miejscowości i 15 tys. przysiółków ulegać będzie urbanizacji i industrializacji oraz serwicyzacji. Warunkiem takiego rozwoju jest jednak rozpoczęcie energicznych działań interwenncyjnych państwa na rzecz tworzenia pozarolniczej gospodarki na wsi. Po czwartce: oś 4 stanowi twierdzenie, że należy wspierać inicjatywy oddolne w zakresie różnych działań grupowych. W latach 2004-2006 ujawniły się i podjęły działalność 162 Lokalne Grupy Działania (LGD). Grupy te opracowały programy rozwoju obiektów gospodarczych i zgłosiły się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o umożliwienie im otrzymania określonych środków na różne cele (w tym na cele opisane w ośi 3). Zakłada się, że w latach 2007-2013 liczba Lokalnych Grup Działania powiększy się o ok. 50%, tj. do 240-250 lokalnych miejscowości i podejmie działania na rzecz rozwoju gospodarki pozarolniczej na obszarach wiejskich. Rozwój aktywności LGD z lat 2004-2006 oraz zorganizowanie 80-90 nowych LGD na rzecz tworzenia nowych miejsc pracy dla ludności rolniczej to wielka sprawa. Niezbędny do zrealizowania tego celu jest zarówno wielki kapitał intelektualny, jak i wielki kapitał społeczny. Realne jest jednak założenie, że tworzenie takiego ruchu na rzecz pozarolniczej gospodarki wiejskiej i tysięcy nowych miejsc pracy, może przyczynić się do znaczącego postępu w rozwoju urbanizacji i industrializacji oraz serwicyzacji rejonów wiejskich. **ŹRÓDŁA FINANSOWANIA ROZWOJU GOSPODARKI NA OBSZARACH WIEJSKICH W LATACH 2007-2013** Polska otrzymała od Unii Europejskiej na cele urzeczywistniania Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich w latach 2007-2013 znaczne środki finansowe (tab. 1). Z danych tabeli 1 wynika, że Polska otrzyma z UE 13 230 mln euro na cele rozwoju wsi. Unia Europejska nie rozdzieliła tych środków na poszczególne regiony. Podział takiego dokona rząd polski. Fundusze otrzymane od UE zostaną powiększone przez Polskę krajowym wkładem własnym do wysokości 17 217 818 tys. euro. Służyć one będą rozwojowi obszarów wiejskich. Ogółem środki finansowe na rozwój gospodarki na obszarach wiejskich i ich podział na poszczególne kierunki działania ilustruje tabela 2. Z danych tabeli 2 wynika, że Polska i UE uzgodniły, iż na cele poprawy konkurencyjności sektora rolnego i leśnego przeznaczy się w omawianym okresie 41,7% ogólnej kwoty środków, na poprawę stanu środowiska i terenów wiejskich – 32,2% środków, a na cele poprawy jakości życia na obszarach wiejskich – 19,9% środków. | Rok | Ogółem [tys. euro] | |-----|-------------------| | 2007 | 1 899 718 | | 2008 | 1 932 933 | | 2009 | 1 872 740 | | 2010 | 1 866 783 | | 2011 | 1 860 574 | | 2012 | 1 857 245 | | 2013 | 1 850 046 | | **Razem** | **13 230 03** | *Źródło: Europejski Fundusz Rozwoju Obszarów Wiejskich.* kow. Na cele wspierania własnych inicjatyw grupowych oznaczonych pojęciem Leader przeznaczy się tylko 4,6% środków oraz 1,5% ogólnej puli środków w ramach PROW na cele pomocy technicznej. Cele, na jakie mogą być wydane środki przeznaczone na rozwój obszarów wiejskich ilustrują dane tabeli 3, która przedstawia nie tylko kierunki i proporcje podziału środków, ale także instrumenty stosowane w procesie realizacji programu rozwoju obszarów wiejskich. Informacje i dane liczbowe zawarte w tabeli 3 pozwalają stwierdzić, iż przeznaczone dla Polski środki stanowią wielką wartość. Umożliwiają one niewątpliwie dokonanie istotnego postępu w rozwoju infrastruktury wiejskiej, a także modernizacji gospodarstw rolnych i wesprą ruch na rzecz modernizacji i restrukturyzacji gospodarstw. Środki nie będą jednak zdolne dokonać przełomu w zakresie rozwiązania problemów bezrobocia w rejonach wiejskich. Tymczasem wobec zaistniałego kryzysu finansowego świata, sprawa ograniczania bezrobocia, ciągle będzie bardzo ważnym instrumentem poprawy warunków i jakości życia na wsi. Tabela 2. Środki finansowe na rozwój obszarów wiejskich w podziale na osie w latach 2007-2013 | Nazwa osi | % | Środki ogółem [tys. euro] | wkład EFRROW [%] | Kwota [tys. euro] | |--------------------|-----|---------------------------|------------------|-------------------| | Os 1 | 41,7| 7 187 532 | 75,0 | 5 390 649 | | Os 2 | 32,2| 5 546 002 | 80,0 | 4 436 801 | | Os 3 | 19,9| 3 430 184 | 75,0 | 2 572 638 | | Os 4 | 4,6 | 787 500 | 80,0 | 630 000 | | Pomoc techniczna | 1,5 | 266 600 | 75,0 | 199 950 | | Razem | 100 | 17 217 818 | 76,8 | 13 230 038 | Źródło: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Warszawa, lipiec 2007. KONSTATACJE I WNIOSKI Rozwój gospodarki obszarów wiejskich powinien być rozumiany nie tylko jako rozwój infrastruktury komunalnej wsi, ale także jako tworzenie warunków do powstawania nowych miejsc pracy w małych i średnich przedsiębiorstwach, w tym też w nowych zakładach usługowych. Oznacza to rozwój sfery pozarolniczej produkcji oraz sfery usług. Nie można gospodarki wiejskiej rozwijać ani przy pomocy zakładów produkcyjnych bez udziału usług, ani samych zakładów usługowych bez zakładów produkcyjnych. Zarówno rozwój przedsiębiorstw produkcyjnych, jak i usługowych powinien być zorientowany na ograniczanie bezrobocia. Polska wieś ma wielkie szanse rozwoju produkcji paliw odnawialnych przez stworzenie wiejskiej sieci zakładów produkujących te paliwa. Jest to ciągle niedoceniana szansa wsi i rolnictwa. Warunkiem rozwoju tego działu gospodarki jest m.in. organizacja rolników w grupy producenckie. Nie można oczekiwać, iż w Polsce powróżą się warunki, jakie w drugiej połowie XX wieku istniały w krajach Europy Zachodniej, gdzie przemysł rozwijał się na tak wielką skalę, że „wyssał” nadwyżki siły roboczej z rolnictwa. Rolnicy, którzy zrezygnowali z pracy w rolnictwie i przenosili się do przemysłu wydzierżawiali ziemię sąsiadom, pozostającym rolnikom. Dzięki temu zmniejszała się ogólna liczba gospodarstw rolnych, powiększała się ich przeciętna powierzchnia. Poprawiała się struktura agrarna. W Polsce przemysł nie wchłonie tak dużych nadwyżek siły roboczej z rolnictwa. Państwo musi się zobowiązać do planowego tworzenia pozarolniczych miejsc pracy na obszarach wiejskich. Te nowe miejsca pracy nie zawsze będą tak atrakcyjne, jak miejsca pracy w wielkim przemyśle. Często muszą je tworzyć sami rolnicy. Tworzenie nowej struktury agrarnej będzie więc uciążliwe, kosztowne i długotrwałe. Dojrzała już obecnie sytuacja, aby stworzyć Narodowy Fundusz Wspierania Rozwoju Pozarolniczej Gospodarki Wiejskiej. Fundusz ten mógłby wspierać rozwój różnych publicznych przedsiębiorstw, np. przedsiębiorstw komunalnych, spółdzielczych, kółkowych, będący pod kontrolą społeczną spełniałaby dobrze swoją rolę, a jednocześnie przestrzegały kryteriów rynkowych. Tabela 3. Indyktywny podział środków na poszczególne działania rozwoju obszarów wiejskich w latach 2007-2013 [tys. euro] | Kod działania | Nazwa działania | Wydatki publiczne | Wydatki prywatne* | Koszt całkowity | |---------------|-----------------|-------------------|-------------------|----------------| | 111 | Szkolenia zawodowe dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie | 40 000 | 0 | 40 000 | | 112 | Ułatwianie dostępu młodym rolnikom | 420 000 | 0 | 420 000 | | 113 | Renty strukturalne | 2 187 600 | 0 | 2 187 600 | | 114 | Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów | 350 000 | 87 500 | 437 500 | | 121 | Modernizacja gospodarstw rolnych | 1 779 932 | 2 669 898 | 4 449 830 | | 123 | Zwiększanie wartości dodanej podstawowej produkcji rolniczej i leśnej | 1 100 000 | 3 300 000 | 4 400 000 | | 125 | Poprawianie i rozwijanie infrastruktury związanej z rolnictwem i dostosowaniem rolnictwa i leśnictwa | 600 000 | 0 | 600 00 | | 132 | Uczestnictwo rolników w systemach jakości żywności | 100 000 | 0 | 100 000 | | 133 | Działania informacyjne i promocyjne | 30 000 | 12 857 | 42 857 | | 141 | Zobowiązania z okresu 2004-2006 dla działania „Wspieranie gospodarstw niskotowarowych” | 440 000 | 0 | 440 000 | | 142 | Grupy producentów rolnych | 140 000 | 0 | 140 000 | | **Razem os I** | | 7 187 532 | 6 070 255 | 13 257 78 | | 211, 212 | Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) | 2 448 750 | 0 | 2 448 750 | | 214 | Program rolnosrodowiskowy (Płatności rolno-srodowiskowe) | 2 303 750 | 0 | 2 303 750 | | 221, 223 | Zaklesianie gruntów rolnych oraz zaklesianie gruntów innych niż rolne | 653 502 | 0 | 653 502 | | 226 | Odtwarzanie potencjału produkcji leśnej zniszczonego przez katastrofy i wprowadzenie instrumentów zapobiegawczych | 140 000 | 0 | 140 000 | | **Razem os II** | | 5 546 002 | 0 | 5 546 002 | | 311 | Różnicowanie w kierunku działalności nierośniczej | 345 580 | 345 580 | 691 160 | | 312 | Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw | 1 023 584 | 1 023 584 | 2 047 167 | | 321 | Podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej | 1 471 440 | 0 | 1 471 440 | | 322, 323, 313 | Odnowa i rozwój wsi | 589 580 | 0 | 589 580 | | **Razem os III** | | 3 430 184 | 1 369 164 | 4 799 348 | | 4.1/413 | Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju | 620 500 | 403 115 | 1 023 615 | | 4.21 | Wdrażanie projektów współpracy | 15 000 | 0 | 15 000 | | 4.31 | Funkcjonowanie lokalnej grupy działania, nabycie umiejętności i aktywizacja | 152 000 | 0 | 152 000 | | **Razem os IV** | | 787 500 | 403 115 | 1 190 61 | | **Razem os I, II, III, IV** | | 16 951 217 | 7 842 534 | 24 793 752 | * przewidywane maksymalne kwoty wkładu zróżnicowane w zależności od typu beneficjenta. Źródło: jak w tabeli 2. Istnieją liczne przesłanki, które pozwalają mieć nadzieję, iż wsparcie funduszem państwowym tworzenia publicznych małych i średnich przedsiębiorstw, a także prywatnych jednostek gospodarczych podejmujących wyżej wspomnianą działalność, mogłoby przynieść realne korzyści. Fundusz wsparcia rozwoju pozarolniczej gospodarki wiejskiej jako instrument tworzenia nowych miejsc pracy mógłby powstawać np. z opłat za przekazywanie ziemi na cele pozarolnicze, z opłat za eksploatacje różnych surowców, np. żwirow, piasku, kamienia na cele budownictwa. Niezależnie od tego można rozważyć opodatkowanie istniejących przedsiębiorstw podatkiem w wysokości, np. 0,5 lub 1,0% zysku na cele rozwoju gospodarki pozarolniczej na wsi. Podatki przedsiębiorstw w Polsce nie są wysokie. W Polsce wynoszą one 19%, a w większości państw europejskich ok. 30%. Podwyższenie o 0,5 lub o 1% podatków dla przedsiębiorstw przemysłowych i usługowych byłoby to realną zachęta finansową i moralną licznych wsi do aktywnego działania. Polsce potrzebna jest pozarolnicza gospodarka wiejska. Stworzenie klimatu rozwoju wiejskiej pozarolniczej gospodarki tworzyć będzie ważną „lokomotywę” rozwoju dla całej gospodarki. LITERATURA Barroso J. M. 2009: Założenia polityczne dla następnej komisji. Bruksela, 3.09. Kłodziński M. (red.) 2008: Wyzwania przed obszarami wiejskimi i rolnictwem w perspektywie lat 2014-2020, IRWiR PAN, Warszawa. Kłodziński M. 2006: Aktywizacja społeczno-gospodarcza gmin wiejskich i małych miast. IRWiR PAN, Warszawa. Markowski T., Stasiuk A. (red.) 2007: Rola polskiej przestrzeni w integrującej się Europie. PAN, KFZK, zeszyt 233, Warszawa. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi-Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Warszawa, lipiec 2007. Produkt krajowy brutto, rachunki regionalne w 2006 r. GUS, Katowice 2008. Zawalska K. (red.) 2005: Rozwój obszarów wiejskich. Doświadczenia krajów europejskich. IRWiR PAN, Warszawa. Waldemar Michna SOURCES OF DEVELOPMENT OF RURAL AREAS ARE TO BE FUND IN CREATION OF NEW JOBS Summary The paper aims to describe the characteristics of rural areas in Poland comparing to Rother countries of the European Union from the perspective of creation of off farms jobs. There were described main directions (axis) of development in the perspective of the years 2007-2013 (5) with the emphasis on the sources of financing. The paper argues that the development of rural areas in Poland should cover both agricultural and off farm activities. In this context there is important development of infrastructure of rural areas, as well as creation of new jobs in small and medium enterprises providing off farm production or services. Adres do korespondencji: prof. dr hab. Waldemar Michna Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej-PiB w Warszawie ul. Świętokrzyska 20, 00-002 Warszawa e-mail: email@example.com ROZWAŻANIA NAD POTRZEBĄ PRZEMIAN GOSPODARSTW ROLNICZYCH W REGIONACH ROZDROBNIONYCH AGRARNIE Wiesław Musiał, Eugeniusz Otołński Katedra Ekonomiki i Organizacji Rolnictwa Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie Kierownik: dr hab. Wiesław Musiał, prof. UR Słowa kluczowe: przemiany agrarne, gospodarstwo indywidualne, rolnictwo Małopolski Key words: agrarian transformation, individual farm, Małopolska agriculture Syntopis. W pracy nawiązono kwestie potrzeby przemian w organizacji i funkcjonowaniu gospodarstw rodzinnych w regionach rozdrobnionych agrarnie. Wskazano na potrzebę przełamania stagnacji rolnictwa, tkwiącej w strukturze agrarnej, niekorzystnym rozlożu gruntów, tradycjonalizmie gospodarowania, a także uzależnieniu gospodarstw od szybko zmieniającego się, lecz mało przyjaznego otoczenia rolnictwa. Rozważania odnoszące się do rolnictwa Małopolski mają jednak także szerszy wymiar. WSTĘP Problem przyszłego modelu rozwoju polskiego rolnictwa, a stąd i gospodarstw, a także czas w jakim można do niego dojść, należy zapewne do najtrudniejszych, podejmujących podstawowe kwestie polityki rolnej. Odpowiedzi dotyczących jego rozwiązania starają się jednak unikać zarówno politycy, mający zwykle banalne stwierdzenia, że powinno to być rolnictwo wydajne i nowoczesne, a także pracownicy nauki zajmujący się ekonomią rolnictwa czy polityką rolną, którzy nie kwapią się budować wizji czy projekcji docelowego rozwoju rolnictwa, gdyż zapewne boją się popadać w banał. Widzą bowiem wiele niewiadomych opisujących stan wyjściowy i proces koniecznych przemian. Dlatego uważają, że trudno ogarnąć te „burze” przez jaką musi przejść wieś i rolnictwo, aby powstała w rolnictwie – na skalę masową, a nie jednostkową – nowa jakość. Opinie i oceny na temat rolnictwa polskiego funkcjonujące w życiu codziennym, polityce, publicystyce czy też opracowaniach naukowych są wysoko rozbieżne, a oceniający zwykle bardzo podzieleni [Czyżewski, Henisz-Matuszak 2006, Wilkin 2005, Woś 2004]. Dość często są opinie, że integracja z Unią Europejską zapewniła polskim rolnikom i rolnictwu wysoką, a co najmniej godziwą dochodowość. Badania wskazują na częste opinie, że tak naprawdę nie miało to dla polskiej wsi większego znaczenia – przynajmniej pozytywnego. Liczne są także głosy rolników, że to właśnie integracja z UE przyspieszyła procesy recesywne w drobnych i średnich gospodarstwach rolnych, które na globalizującym się rynku i przy zanikających rynkach lokalnych, w tym targowiskach i zmniejszającej się sprzedaży sąsiedzkiej, nie mają już dobrych perspektyw rozwoju, a nawet szans na przetrwanie [Musiał 2008]. W nauce częste są opinie, że dominująca cechą ostatnich lat jest nienadążanie dużej części społeczeństwa za przemianami, jakie następowały po latach 90., dotyczy to zwłaszcza wsi, a w szczególny sposób, lecz nie tylko, rolnictwa [Wojtaszek 1998, Woś 2004, Tomczak 2005, Mączyńska 2005]. Nadal w Europie, a zwłaszcza w Polsce, rolnictwo jest działem gospodarki, który zdystansował się negatywnie do innych działów gospodarki, korzystających w sposób zdecydowanie większy z nowoczesnych rozwiązań w sferze: techniki produkcji, informatyzacji, wdrażania nowoczesnych metod zarządzania, a także w sferze korzystania z rozwiniętego otoczenia instytucjonalnego. TRUDNE PYTANIA, NA KTÓRE NALEŻY PILNIE SZUKAĆ ODPOWIEDZI Aby rozważania nad przyszłością rozwoju i przemianami polskiego rolnictwa były prowadzone w sposób odpowiedzialny należy po pierwsze postawić czerwone osiągnięcia zamierzonych celów. Po latach skrupulatnego, lecz często nierealnych planów (np. 5-letnich), obejmujących niemal każdą ze sfer życia (w kraju i dla każdej firmy), obecnie popadliśmy zgodnie z zasadą wahadła, niemal w druga skrajność, prawie całkowitego odchodzenia od wszelkich projekcji stanów przyszłych i zjawisk gospodarczych czy społecznych, jakie będą (lub mogą) im towarzyszyć. Choć więc nakreślać perspektywę przemian w rolnictwie należy w pierwszej kolejności odpowiedzieć sobie na pytanie, czy mamy tu na myśli perspektywę pokoleniową (np. 20-30 letnią), czy może znacznie krótszą, łatwiejszą do przewidzenia (5 lub 10 lat). Choć także ta perspektywa czasowa stwarza wiele trudności dla odpowiedzialnej projekcji przemian, a prognozowanie utrudnia dodatkowo nadchodzący, czy już realnie istniejący kryzys gospodarczy. Próbując zbudować projekcje przemian w rolnictwie w sferze realnej, a więc w odniesieniu do poziomu i struktury zasobów czy też czynników produkcji, musimy mieć na względzie potrzebne na ten cel nakłady (materialne i pozamaterialne), a stąd i koszty. Obejmię to zarówno projekcje oceniające możliwości kraju (i budżetu UE) w zakresie wsparcia tych przemian, jak i niezbędne środki własne, które będzie w stanie na te cele przeznaczyć państwo, i w jakim czasie. Ważne jest także określenie, jakie środki może wykreować przez dodatnią akumulację samo rolnictwo i gospodarstwa rolne. Potrzebne jest także poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, jakie środki materialne i finansowe, tj. na jakim poziomie i w jakim czasie, są w stanie efektywnie zainwestować gospodarstwa rolne poszczególnych sektorów własności i grup obszarowych o różnym potencjale produkcyjnym czy wielkościach ekonomicznych. Te skrótno nakreślone pytania wskazują na skalę złożoności, wielowatkowość i różnorodność dylematów napotkanych w procesie tworzenia projekcji przemian w rolnictwie. Już chociażby określenie tzw. modelu docelowego polskiego rolnictwa zapewne wzbudziłoby wiele kontrowersji i przyniosło wiele różnorodnych odpowiedzi. Czy ma to może być model duński, tj. konsekwentne budowanie niemal przez stulecie silnych gospodarstw rodzinnych, wzmacnianych w każdej następnej przemianie pokoleniowej. A może model brytyjski o dużych komercyjnych gospodarstwach rolnych, typowych firmach kapitalistycznych „pozbawionych emocji fabrykach żywności”. Może w warunkach polskich lepiej sprawdzi się model rolnictwa niemieckiego (po zjednoczeniu Niemiec) mocno zdwywysikonowanego, zdecydowanie różnego w częściach wschodniej i zachodniej, składającego się ze zróżnicowanych obszarowo gospodarstw rodzinnych i dużych nowoczesnych spółek rolnych. Może jednak powinno się wypracować w politice rolniej polski model ewolucji drobnych gospodarstw i ich ponownego włączenia do łańcuchów dostaw i produkcji rynkowej [Otolinski 2001, Musial 2007]. Wreszcie należy postawić sobie zapewne najważniejsze pytanie dotyczące społecznej oceny i akceptacji proponowanych przemian, a także koniecznych reform rolnictwa. Jak pilna, chociażby z powodów regresu produkcji, jest potrzeba przebudowy rolnictwa? Czy szerokie grupy społeczne, w tym także rolnicy, wykażą niezbędną tu świadomość społeczną i wynikającą z niej ich szeroka akceptacja polityczna? Jakie przemiany, a właściwie reformy strukturalne będzie w stanie finansować podatnik, czy też konsument żywności? Czy możemy liczyć na to, że zamierzenia te będą konsekwentnie realizowane, pomimo zmian koalicji i rządów i zapewne wielu trudności, które mogą się pojawić w trakcie realizacji przebudowy struktur? Podmiotami realizacji reformy będą rolnicy, stąd też to oni w pierwszej kolejności powinni akceptować proponowane zmiany. Zapewne tylko część z nich będzie beneficjentami przemian, będą oni rozbudowywać swoje gospodarstwa, majątek produkcyjny, zwiększać zasoby ziemi. Z rolników drobnootworowych stawać się będą klasa średnia, ludźmi ciężko pracującymi, ale i bogacącymi się. Ta lista pytań i wyzwań nie jest oczywiście kompletna. Trzeba jednak od czegoś zacząć, aby móc w zakresie struktury agrarnej dokonać postępu, aby podążać za Europą, aby tworzyć wydajne rolnictwo mogące zapewnić wyżywienie ludności kraju i aby uczestniczyć w wymianie handlowej żywnością na rynkach krajowych i europejskich. GLÓWNE DYLEMATY ROZWOJU ROLNICTWA MAŁOPOLSKI Poszukując odpowiedzi na pytanie, co jest największym mankamentem małopolskiego rolnictwa i wsi rolniczej rolnicy w pierwszej kolejności wskazują na nieopłacalność produkcji rolniczej. Z produkcji malego 3-5 hektarowego gospodarstwa jeszcze przed 20-30 laty „można było wyżyć” (zapewne także dorabiając poza rolnictwem) na poziomie porównywalnym do innych grup zawodowych, np. pracowników najemnych, nauczycieli czy urzędników lokalnych. Obecnie z areału tego trudno jest nawet wyżywić własną rodzinę, bo krowy już zlikwidowano, drobiu hoduje się niewiele, produkcja tuczników co 2-3 lata jest całkowicie nieopłacalna. W ostatnich latach drastycznie podrożały nawozy, paliwo, środki ochrony roślin, narzędzia, a wcześniej także maszyny i ciągniki. Stąd też drobni rolnicy ograniczyli zakup obrotowych środków produkcji lub (i) niemal zrezygnowali całkowicie z zakupu maszyn. Produkcja rolnicza weszła – wydaje się – w trwałą fazę ekstensyfikacji nakładczej. Niedobór środków płonotwórczych wpłynął bezpośrednio na obniżenie plonów i wydajności, a więc także możliwości komercjalizacji produkcji, obniżenie jej opłacalności. Niskie plony i nieopłacalność produkcji spowodowała obniżanie zainteresowania produkcją rolniczą, co w efekcie uruchamiał mechanizm regresu produkcyjno-ekonomicznego gospodarstw [Musiał 2008]. Porzucanie produkcji zwierzęcej, zwłaszcza chowu inwentarza trawozernego spowodowało zmniejszenie zainteresowania prowadzeniem racjonalnej, a nawet jakiekolwiek produkcji na trwałych użytkach zielonych. Użytki te po porzuceniu poddawane są samoistnym sukcesjom ekologicznym, zakraczają się i zaleśniają. W gospodarstwach nasilają się więc procesy ekstensyfikacji w sferze organizacji rolnictwa. Uprawy bardziej intensywne, co wynika z ich nakładochłonnego procesu technologicznego, zastępowane są mniej intensywnymi, mniej pracochłonnymi, łatwiejszymi do zmechanizowania i odciążenia rolnika od niskoproduktywnej, zwykle ciężkiej pracy fizycznej. Brak możliwości finansowych odnawiania maszyn czy ciągników, a także brak potrzeby reprodukcji budynków gospodarczych: obór, chlewni czy stodoł, w sytuacji porzucania produkcji sprawia, że na wsi postępuje w szybkim tempie dekapitalizacja majątku produkcyjnego, zwłaszcza sprzętu technicznego. Szacuje się, że ciągniki rolnicze w Małopolsce mają średnio po 20 lat i więcej, powoli wypadają z użytkowania na skutek zwykłego zużycia i awarii technicznych, których usunięcie wiąże się często z przekraczającym możliwości ekonomiczne zakupem części zamiennych. Najem usług mechanizacyjnych przy ekstensywnej, niskotowarowej produkcji rolniczej staje się nieopłacalny. Brak jest systemu instytucjonalnego wsparcia rozdrobnionego rolnictwa usługami produkcyjnymi, ale także i odbioru z gospodarstw wyprodukowanych produktów finalnych często o wysokiej wartości biologicznej i oryginalnych cechach jakościowych. Zresztą sąsiedzi, potencjalni usługodawcy także mają zwykle zdekapitalizowany sprzęt techniczny i podtrzymują jego funkcje produkcyjne dla potrzeb własnego gospodarstwa. Nie są więc zainteresowani świadectwem usług dla sąsiadów, a jeżeli już usługi takie świadczą to po cenach nieopłacalnych dla zekstensyfikowanych biedniejszych gospodarstw. Zanika solidarność sąsiedzka i chęć świadczenia wzajemnej pomocy w pracach rolniczych, którą zastępuje izolowanie się i egoizm. Rezygnacja z produkcji rolnej przez jej ekstensyfikację, zaniechanie chowu inwentarza, następuje także przy okazji zmian pokoleniowych, w sytuacji alternatywnego zatrudnienia pozarolniczego następców i postępującej dekapitalizacji majątku produkcyjnego, a zwłaszcza ciągników. Można spodziewać się, że całkowita dekapitalizacja starych ciągników pociągnie za sobą śmierć egzystencjonalną dużej części drobnych gospodarstw rolnych. Można sądzić, że największym mankamentem rolnictwa rodzinnego Małopolski jest mała skala produkcji. Choć cecha ta immanentnie związana jest z drobnymi gospodarstwami rodinnymi, to jednak rozdrobnienie gospodarstw jest tu podstawowym mankamentem wywołującym i utrwalającym poprzednio wymienione zjawiska recesywne w gospodarstwach. Mała skala produkcji produktów finalnych, duże zróżnicowanie asortymentowe produktów i ich niedokładność do oczekiwań pozostałych segmentów agrobiznesu (i konsumentów) powodują, że gospodarstwa małopolskie są wieloaspektowo niekonkurencyjne [Kłodziński 1999]. Odnosi się to zarówno do lokalnych rynków produktów rolnych, rynku pracy i rynku kapitału, jak też do konkurencyjności rozpatrywanej w płaszczyźnie wspólnych rynków Unii Europejskiej. Gospodarstwa tak małe, jak w regionie Małopolski nie są i nie muszą być problemem, gdy stanowią 10-20% stanu liczbowego, a ich udział w strukturze użytkowania ziemi stanowi 5-10%. Tam jednak stanowią około 98% stanu ilościowego i zajmują około 95% użytkowanej ziemi. Stąd ich byt i przemiany w najbliższych latach zadecydują o podtrzymaniu produkcji rolniej i wytwarzaniu (ciągle malejącego udziału) produktów żywnościowych na potrzeby relatywnie gesto zaludnionego regionu. Ich skuteczne przekształcanie i poszukiwanie sposobu podtrzymania produkcji zadecyduje w dalszej perspektywie czasowej o kształcie małopolskiej wsi i funkcjonowaniu gospodarstw i rolnictwa. Recesywny stan organizacji i najczęściej trudną sytuację ekonomiczną gospodarstw można rozpoznać po wielu symptomach, których przebieg jest różnorodny w gospodarstwach rolnych położonych w Małopolsce. Do głównych rozpoznawalnych symptomów lub wynikowych kategorii ekonomicznych, opisujących recesywny charakter dominującej części gospodarstw należą: – odlogowanie lub (i) ugorowanie znacznych areałów ziemi w regionie, które szczególnie nasila się w regionach podmiejskich, – redukcja stanu pogłowie inwentarza żywego i funkcjonowanie dużej liczby gospodarstw bezinwentarowych, – niskie dochody uzyskiwane z produkcji rolnej i zmniejszający się ich udział w strukturze dochodów ludności wiejskiej i w budżetach gospodarstw domowych rodzin rolniczych, zawężona reprodukcja majątku produkcyjnego i to zarówno w odniesieniu do budynków i budowli, jak i ciągników, maszyn i narzędzi rolniczych (dekapitalizacja majątku), spadające zainteresowanie produkcją rolną, w tym jej doskonaleniem, racjonalizacją i unowocześnianiem technologii wytwarzania (zacołanie technologiczne dużej części gospodarstw, brak doradztwa technologicznego), tradycjonalizm w zarządzaniu gospodarstwem, w tym kapitałem produkcyjnym, słaba identyfikacja młodzieży wiejskiej pochodzącej z rodzin rolniczych z gospodarstwem, a także pracą w gospodarstwie rolnym i w rolnictwie (któremu to zjawisku towarzyszy zwykle dobra identyfikacja ze wsia jako miejscem zamieszkania). Zapewne, duża część z wymienionych symptomów i tendencji przemian w rolnictwie i na wsi małopolskiej jest wynikiem nieustannie odbywających się procesów dostosowawczych rolnictwa do nowych warunków rynkowych. Sądząc jednak po objawach, charakteryzujących ten proces, można stwierdzić, że procesy dostosowawcze przebiegają tu z trudem, oddziałują na rolnictwo w sposób sprawiający redukcję jego potencjału wytwórczego i zmniejszanie się intensywności organizacji oraz intensywności produkcji. Jednocześnie procesy dostosowawcze, które w naturalny sposób towarzyszą przemianom politycznym, gospodarczym, społecznym w rolnictwie Małopolski wydają się przebiegać znacznie wolniej niż w innych nierolniczych działach gospodarki. W realiach gospodarczych Małopolski statystycznie ujmując, średnio gospodarstwo rolne posiada ziemię rozdrobnioną na co najmniej kilka działek, kilkanaście działek jest raczej regułą, a gospodarstwo o kilkudziesięciu działkach o łącznej powierzchni 6-8 ha można spotkać w niemal każdej wsi Podhala czy Pienin. Podziały rodzinne ziemi posunięte aż do absurdu doprowadziły do utworzenia kilkuwarowych poletek, których uprawa orną lub użytkowanie kośne czy pasterkowe jest krajoćowo utrudnione, stąd często zaniechanie. Wszelka dyskusja o ekonomice produkcji, zwłaszcza w kontekście jej racjonalności technologicznej, ekonomicznej czy osiągania korzyści skali produkcji staje się tu szczególnie bezzasadna. Znane są w Polsce (zwłaszcza w subregionie Podhala i Beskidu Żywieckiego) niejednostkowe, a raczej rozpowszechnione sytuacje, gdy działka rolna ma powierzchnię 5 arów, a nawet i mniejszą, nie ma do niej dojazdu formalnie wyodrębnioną drogą, a jedynie służebność przejścia i przejazdu technologicznego. W POSZUKIWANIU DRÓG WYJŚCIA Z IMPASU Podejmując problem reformowania rolnictwa regionów rozdrobnionych agrarnie, należy stworzyć, chociaż w zarysie wizję niezbędnych przemian rolnictwa i gospodarstw, które powinny w perspektywie 20-30 lat zachować swoje funkcje produkcyjne, ekonomiczne i społeczne. Celowo pominięto tu problematykę ekologiczną i odwołanie się do potrzeby zachowania konstytucyjnej zasady rozwoju zrównoważonego. Odciecie się od tej problematyki wynika z założen, że jest ona w planach regionalnych najlepiej dopracowaną stroną opisu docelowego stanu wsi i rolnictwa. W programach rozwoju regionu unika się lub celowo pomija, najtrudniejszą kwestię, tj. jak przekształcać rolnictwo. Co stanie się z dziesiątkami tysięcy drobnych gospodarstw i rolników? Jak zmieniać strukturę agrarną? Najważniejszym problemem, mając na względzie przebudowę strukturalną i poprawę struktury agrarnej małopolskiej wsi, który należy rozwiązać (lub przynajmniej próbować rozwiązywać), jest poprawa struktury agrarnej. Pod pojęciem tym rozumieć należy stopniowe zwiększanie powierzchni gospodarstw, tj. zarówno areału ziemi, ale także i wielkości pól. Wydaje się, że problemu tego nie da się raczej obecnie rozwiązać przez mechanizmy rynkowe, tj. wykreowanie podaży i z drugiej strony popytu na ziemię sprzedawaną po atrakcyjnych dla zbywających i nabywców – rolników cenach. Ziemia w latach kryzysu jest jednym z podstawowych dóbr tezauryzacji, jest przedmiotem dziedziczenia w sytuacji dzielenia majątku rodziców, działoków czy też krewnych. Ma ona w Małopolsce bardzo istotną wartość emocjonalną, stanowi także w sytuacjach zagrożeń bytu rodzinny żelazne zabezpieczenie ich interesów ekonomicznych. Argumentów, które przemawiają przeciw pozbywaniu się ziemi przez rolników, jest zapewne o wiele więcej i każdy z nich przemawia przeciw pojawiwaniu się zwiększonej podaży ziemi. Stąd też można odpowiedzialnie prognozować, że poprawa struktury obszarowej gospodarstw w Małopolsce może nastąpić w przewadze przez dzierżawę, w tym średniookresową i wieloletnią (np. 20-letnia). Aby dzierżawa była bardziej powszechną formą wzmacniania obszarowego gospodarstw powinno być spełnionych kilka warunków, które być może nie będą łatwo akceptowane przez część rolników, ale są istotne z punktu widzenia społecznego, ekonomii subregionu, w tym jego pomyślnego rozwoju i bezpieczeństwa żywnościowego. Ważną kwestią, którą należy podjąć celem poprawy struktury agrarnej, jest pilne i radykalne ograniczenie dalszego podziału i rozdrabniania ziemi rolniczej w istniejących gospodarstwach rolnych. W perspektywie historycznej znane są takie zakazy czy regulacje stosowane w różnych krajach europejskich, które przyniosły określone korzyści ekonomiczne, lecz niekoniecznie społeczne. Obecnie ziemia rolnicza nie stanowi jednak wyłącznej podstawy bytu dla kolejnych pokoleń, stąd też nie ma ekonomicznej konieczności jej dalszego dzielenia. Stosowna regulacja ograniczająca podział ziemi rolniczej istniejących gospodarstw rolniczych nie powinna się odnosić do terenów miast, a także obszarów wiejskich przewidzianych do zwartej zabudowy osiedlowej i wydzierłonych na cele rozwiju biznesu. Regulacjami tymi powinny więc być objęte wyłącznie tereny położone poza obszarami zwartej zabudowy wsi i to w określonej od niej odległości. Grunty rolnicze mogłyby przejmować tylko jeden spadkobierca i nie mogłyby być one ponownie dzielone. Pozwoliłoby to radykalnie ograniczyć dalszy podział działek rolnych i stworzyć warunki do ich łączenia i powiększania pól. Regulacja ta zapobiegłaby także ponownemu dzieleniu gospodarstw i działek rolnych po ich ewentualnej komasacji. Następną kwestią, która wydaje się bardzo istotna dla przemian strukturalnych, jest zwiększenie zakresu i skuteczności scalania ziemi. Wsie południowej Polski mają w tym względzie raczej złe doświadczenia. Dotychczasowe ustawodawstwo oraz praktyka geodezyjno-prawnia okazały się wysoce nieskuteczne, zapewne zawiśliły w dużej mierze zbyt demokratyczne regulacje chcącą szanować prawa wszystkich i nie naruszać interesów żadnego rolnika – traktowanego oddzielnie. Z drugiej strony niemal każdy rolnik chciałby na scalaniu ziemi „coś ugrać dla siebie”, a to działkę o lepszej jakości ziemi czy też działkę lepiej położoną, np. o potencjale budowlanym lub biznesowym. Otóż w sytuacji komasacji ziemi rolniczej zwłaszcza na obszarach otwartych pól oddzielonych od wsi pierwszoplanowym powinien być interes rolników – producentów rolnych. Za takich można by uważać właścicieli gospodarstw rolniczych spełniających wymogi określonej wielkości ekonomicznej, np. w południowej Polsce 4 ESU. Warunki jakie muszą spełniać gospodarstwa traktowane w komasacji priorytetowo zapewne należy poszerać i doprecyzować. Gospodarstwa priorytetowe lub też zwane rozwojowymi miałyby pierwszeństwo w zakresie takiego podziału ziemi, który optymalizowałby rozłóg ich pól. Rozsądne wydają się również postulaty płynące od rolników działających w izbach rolniczych, którzy widzą potrzebę wsparcia finansowego – w odniesieniu do procedur geodezyjnych i prawnych. – gdy sami rolnicy dokonają wymiany sąsiedzkiej działek (scalanie sąsiedzkie). Można by też rozważać scalanie ziemi w ograniczonym zakresie, tj. do części, a nie całych wsi, co w mikroregionach rolniczych wydaje się przyniosłoby ograniczone rozmiarowo, lecz szybkie i pozytywne zmiany agrarne. Wprost fundamentalną sprawą przesadzającą o rozwoju rolnictwa jest kwestia zorganizowania się rolników, zwłaszcza tych, którzy mają potencjał gospodarczy predestynujący do prowadzenia produkcji rynkowej. To właśnie rolnicy, zapewne z pomocą samorządów terytorialnych, państwa i z udziałem środków pomocowych Unii Europejskiej, powinni tworzyć różnorodne gospodarcze struktury organizacyjne o charakterze spółdzielni, spółek lub stowarzyszeń. Aby móc spełniać wymogi wolnego rynku w zakresie zbytu swych produktów niezbędne jest ich kolekcjonowanie i przygotowanie większych partii jednolitych produktów. Kluczową kwestią produkcji prowadzona na małą skalę jest obniżenie kosztów wytwarzania i wzrost wydajności pracy, stąd też niezbędne jest wspólne organizowanie zaopatryenia w środki produkcji, ale także i wspólne użytkowanie droższych i specjalistycznych maszyn do produkcji rolnej, magazynowania i przygotowania sprzedaży. Namiastką takich inicjatyw są nieliczne grupy producenckie, wspólnoty użytkowania maszyn w ramach sąsiedzkich grup maszynowych czy zamierających kółek rolniczych. Doświadczenia rozwiniętych krajów Europy Zachodniej wskazują jednak, że różnorodne formy współpracy rolników zwłaszcza w zakresie produkcji i zbytu są kluczową kwestią w zakresie ich rozwoju, a nawet przetwarzania. **PODSUMOWANIE** Przedstawiona diagnoza, refleksja i ocena stanu rolnictwa Małopolski i kilka zapewne budzących kontrowersje propozycji mają służyć wywołaniu dyskusji wokół problemu wyjścia poza zaklęty od lat krag dotychczas nierozwiązywanych problemów agrarnych. Wciąż brak jest w Polsce konstruktywnej polemiki na temat przyszłości rozwoju obszarów wiejskich w regionach o rozdrobnionym rolnictwie. Pomimo że we wsiach, zwłaszcza w regionach rozdrobnionych agrarnie, narastają różnorodne zjawiska wskazujące na recesywny charakter przemian rolnictwa, to jednak brak jest nawet prób ich ukierunkowania i zmniejszania grożących negatywnych następstw. Porzucanie produkcji rolniczej, zaniechanie chowu inwentarza, odlogowanie i ugorowanie ziemi ma subregionalnie niemal powszechny charakter, niestety nie wiąże się zwykle ze sprzedażą lub formalnym wydzierżawianiem ziemi. Rolnicy zwykle dwuzawodowi raczej liczą na przeczkanie niekorzystnego okresu, zachowanie ziemi, a w przyszłości jej podział z przeznaczeniem dla dzieci. Odpowiedź na pogłębiający się brak opłacalności produkcji prowadzonej na małą skalę jest jej ekstensyfikacja, porzucanie produkcji na ziemi najsłabszej i najbardziej oddalonej, całkowite zaniechanie produkcji lub prowadzenie wyłącznie produkcji zbóż. Nadal postępuje rozdrobnienie gospodarstw przez rodzinne podziały ziemi i to także tych pól, które oddalone są od wsi i powinny stanowić podstawową i przyszłościową bazę produkcji rolniczej. Rozdrobnienie i rozproszenie pól stanowi główną przeszkodę w racjonalizacji produkcji i zagospodarowaniu ziemi przez dzierżawę, w tym organizację większych kompleksów pól uprawnych czy terenów wypasu zwierząt. Raczej powszechnym zjawiskiem na wsi małopolskiej jest niechęć lub nawet wrogie podejście do scalania ziemi rolniczej, co przyczynia się do konservoupatrujący swą przyszłość w produkcji rolniczej nadal raczej sceptycznie odnoszą się do różnorodnych form współpracy i wzajemnej pomocy służącej zwiększaniu konkurencyjności ich gospodarstw. Sygnalizowane w opracowaniu problemy rolnictwa regionów rozdrobnionych agrarnie wydają się mieć tendencje narastające. Ich rozwijywanie stanowi będzie w najbliższych latach o przetrwaniu drobnych gospodarstw indywidualnych i zagospodarowaniu cennej także krajobrazowo rolniczej przestrzeni produkcyjnej. LITERATURA Czyżewski A., Henisz-Matuszak A. 2006: Rolnictwo Unii Europejskiej i Polski. Studium porównawcze struktur wytwarzczych i regulatorów rynków rolnych. Wyd. AE w Poznaniu, s. 20-25. Kłodziński M. 1999: Aktywizacja gospodarcza obszarów wiejskich. Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Warszawa s. 48–56. Maćzyńska E. 2005: Ekonomiczne aspekty upadłości przedsiębiorstw w Polsce. Materiały i Prace. T. XCII. SGH Warszawa, s. 7–15. Musiał W. 2008: Ekonomiczne i społeczne problemy rozwoju wiejskich obszarów górskich na przykładzie Karpat. *Wieś i Rolnictwo*, nr 1(34). Musiał W. 2007: Dezagraryzacja polskiej wsi – czynniki ekonomiczne, ekologiczne, społeczne i kulturowe. *Wieś i Rolnictwo*, nr 39(136). Otołński E. 2001: Rozważania nad wielofunkcyjnym rozwojem obszarów wiejskich w Małopolsce. [W:] Regionalne przemiany strukturalne rolnictwa i obszarów wiejskich w aspekcie integracji Polski z Unią Europejską. Sesja Naukowa. *Zeszyty Naukowe AR*. Kraków, nr 78. Tomeczak F. 2005: Gospodarka rodzinna w rolnictwie. Uwarunkowania i mechanizmy rozwoju. Seria Problemy rozwoju wsi i rolnictwa. IRWiR PAN, Warszawa. Wilkin J. 2005: Rolnictwo a społeczeństwo – ewolucje funkcji i relacji. Uwarunkowania i kierunki przemian społeczno-gospodarczych na obszarach wiejskich. Problemy Rozwoju Wsi i Rolnictwa. IRWiR PAN, Warszawa. Wojtaszek Z. 1998: Granica opłacalności użytkowania rolniczego gruntów marginalnych. Seria Racionalizacja wykorzystania gleb marginalnych. IERiGŻ, Warszawa. Woś A. 2004: W poszukiwaniu modelu rozwoju polskiego rolnictwa. IERiGŻ, Warszawa, s. 9-46. *Wiesław Musiał, Eugeniusz Otołński* DELIBERATIONS ON NECESSITY OF FARMS’ TRANSFORMATION IN THE REGION OF FRAGMENTED AGRICULTURE Summary The paper takes into consideration a problem of necessity of organizational and functional transformation of family farms in the regions of fragmented agriculture. The need of overcoming of agriculture stagnation underlining in agrarian structure, unfavorable land layout, traditionalism of farming were pointed out. Also farms dependence on rapidly changing although little friendly agriculture environment was underlined. Deliberations concerning agriculture of the Małopolska region have however wider dimension. Adres do korespondencji: dr hab. Wiesław Musiał prof. UR, prof. dr hab. Eugeniusz Otołński Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Katedra Ekonomiki i Organizacji Rolnictwa al. Mickiewicza 21 31-120 Kraków tel. (0 12) 662 43 54 e-mail: firstname.lastname@example.org UWARUNKOWANIA RENTOWNOŚCI GOSPODARSTW ROLNYCH ZRÓŻNICOWANYCH POD WZGLĘDEM ICH WIELKOŚCI EKONOMICZNEJ Dionizy Niezgoda Katedra Ekonomiki i Organizacji Agrobiznesu Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie Kierownik: prof. dr hab. Dionizy Niezgoda Słowa kluczowe: rentowność, model pięciu sił M.E. Portera, gospodarstwa rolne, ekonomiczna wielkość gospodarstw, funkcja dochodowa Key words: profitability, M.E. Porter’s five forces model, agricultural holdings, economic size of farms, income function Synopsis. W opracowaniu dokonano analizy porównawczej rentowności gospodarstw rolnych zróżnicowanych pod względem ich ekonomicznej wielkości. Wykorzystano w niej model funkcji dochodowej typu Cobb-Douglasa. Odniesiono się również do przydatności modelu pięciu sił M.E. Portera do analizy rentowności w rolnictwie. WPROWADZENIE W warunkach przewagi podaży nad popytem w odniesieniu do bioproduktów wytwarzanych przez rolników podstawowe znaczenie ma uzyskiwanie takiego poziomu dochodu, który umożliwi rolnikowi zachowanie przynajmniej pozycji konkurencyjnej. Jest to bardzo trudne, ponieważ „strukturę rynku rolnego charakteryzuje prawie doskonała konkurencja po stronie podaży” [Molle 2000]¹. Z powyższego wynika, że dla dalszego rozwoju rolnictwa i zrealizowania celów polityki rolniej Unii Europejskiej (UE), konieczne są zmiany ¹ oraz np.: Tracy M. 1997: Polityka rolno-żywnościowa w gospodarce rynkowej. UW, Warszawa, s. 43 … „teoria doskonałej konkurencji stanowi użyteczny sposób podejścia do analizy zachowania gospodarstw farmerskich oraz sektora rolnego gospodarki”; Laidler D., Estrin S. 1991: Wstęp do mikroekonomii. Gebethner i S-ka, Warszawa, s. 178: „Taka firmą uważa się zwykle za małą na tyle, by nie była w stanie wywierać żadnego wpływu na warunki ekonomiczne panujące w jej gałęzi. Pojedyncze gospodarstwo rolne produkujące zbóż może służyć jako odpowiedni przykład takiego przedsiębiorstwa”; Kamerschen D.R., McKenzie R.B., Nardinelli C. 1991: Ekonomia. Fundacja Gospodarcza NSZZ „Solidarność”, Gdańsk, s. 575: „Rynki towarów rolnych oraz rynek akcji i obligacji są przypuszczalnie najbliżej modelu doskonałej konkurencji, ale i tam produkty nie zawsze są całkowicie identyczne, a koszty wejścia i wycofania się z rynku trzeba ponosić na większości rynków (...). Tym niemniej, poszczególni producenci mogą działać jak gdyby warunki konkurencji doskonałej były spełnione (...). Z tych powodów wielu ekonomistów mówi często nie o firmach doskonałe konkurencyjnych, ale o cenobiorcach (...). Cenobiorcy to sprzedawcy, którzy nie sądzą by mogli kontrolować cenę rynkową przy pomocy zmian poziomu własnej produkcji”. bazujące na polityce kontroli rynku oraz polityce strukturalnej [Molle 2000]. Te rodzaje polityk wdrażane są również w naszym kraju. Ogólnie biorąc przemiany te będą możliwe tym szybciej, im wyższe dochody osiągną rolnicy, którzy cechują się najwyższą przedsiębiorczością, a pozostali będą mogli utrzymać rodzinę w oparciu o dochody uzyskiwane ze źródeł pozarolniczych lub mieszane. Celem opracowania jest określenie strukturalnego zróżnicowania dochodów, rentowności oraz oceny dochodotwórczej roli czynników produkcji w badanych grupach gospodarstw, cechujących się lepszymi wynikami ekonomicznymi niż pozostałe. Wydzielanie grup gospodarstw i realizacja w nich celu badań jest zdaniem Portera [1992] „pośrednim punktem odniesienia między analizą sektora jako całości, a analizą każdej firmy z osobna”. Segmentacja gospodarstw jest bardzo ważnym problemem, ponieważ łączy się z opracowywaniem strategii rozwoju grup gospodarstw, a zwłaszcza ich strategii konkurowania. Z reguły autorzy są zgodni, że podstawą segmentacji nie może być podejście marketingowe ze względu na ograniczony zakres cech jakimi ono operuje [Porter 1992, Strategor 1995]. **UWAGI METODYCZNE** Badania przeprowadzono na próbie gospodarstw, w których zbiera się dane liczbowe dla potrzeb Polskiego FADN. Gospodarstwa zlokalizowane są na terenie całego kraju, a dane liczbowe zebrane przy pomocy tej samej metody pochodzą z 2005 roku. W opracowaniu tym badania przeprowadzono w 6 grupach ich ekonomicznej wielkości, tj. ≤ 4; 4 ≤ 8; 8 ≤ 16; 16 ≤ 40; 40 ≤ 100 oraz ≤ 100 ESU. Każdą z wydzielonych klas traktuje się jako odrębną grupę strategiczną\(^2\) w ramach badanej zbiorowości gospodarstw. W przypadku gospodarstw rolnych będących systemami otwartymi przyjmuje się, że poziom wielkości ekonomicznej gospodarstwa był wypadkowa stosowanej przez rolnika strategii rozwoju. Liczliwość badanych gospodarstw przy przejściu od najniższej do najwyższej grupy wynosiła odpowiednio: 929; 2239; 3387; 3385; 972; 152. Liczebności te były wystarczające do podjęcia próby określenia przeciętnej rentowności gospodarstw w grupach strategicznych w oparciu o model Cobb-Douglasa [Klein 1965]. W modelu tym uwzględniono następujące cechy według nomenklatury Polskiego FADN: SE420 – dochód gospodarstwa rolnego w zł\(^3\), SE025 – powierzchnia użytków rolnych (UR) w ha, SE011 – nakłady pracy w rbh, SE270 – koszty produkcji w zł. Aproksymacji równań o czterech zmiennych dokonano metoda najmniejszych kwadratów, a testu istotności współczynników regresji metodą t-Studenta. Ryzyko błędu współczynników regresji było niższe niż 5%. Przyjęcie jako zmiennej zależnej SE420 oznacza, że w opracowaniu będzie wykorzystywana funkcja dochodowa opisująca zależność między tą --- \(^2\) „Grupa strategiczna jest to taka grupa firm w sektorze, która stosuje tę samą lub podobną strategię według wymiarów strategicznych” [Porter 1992, s. 140]. \(^3\) „Dochód z gospodarstwa rolnego jest zatem nadwyżką ekonomiczną z działalności gospodarstwa rolnego, pozostają na opłacenie nakładów pracy rolnika i jego rodziny oraz na zaangażowanie własnego kapitału w działalności operacyjnej gospodarstwa rolnego” [Goraj L. i in. 2004]. kategorią dochodu, a trzema ww. zagregowanymi czynnikami produkcji. Zakłada się przy tym, że podstawą uzyskanego dochodu była racjonalność metodologiczna gospodarujących rodzin lub kierownictwa gospodarstwa. Warto również nadmienić, że zdaniem Portera [1992] grupa strategiczna „jest narzędziem analitycznym zaprojektowanym dla ułatwienia analizy strukturalnej”. Techniki wytwarzania reprezentowane przez elementy ww. funkcji w tym opracowaniu rozpatruje się na poziomie gospodarstwa. Badane gospodarstwa należą do najsprawniejszych ekonomicznie, dlatego sformułowane na ich podstawie wnioski będą użyteczne dla gospodarstw o niższej sprawności. ASPEKTY KSZTAŁTOWANIA RENTOWNOŚCI SEKTORA I GRUP GOSPODARSTW Spośród różnych sposobów analizowania rentowności sektora, grup przedsiębiorstw oraz przedsiębiorstw najczęściej stosowany jest model pięciu sił opracowany przez Portera [1992], w którym autor w oparciu o dokonane badania ustalił, że poziom stopy rentowności w każdym sektorze kształtowany jest przez: - siłę przetargową dostawców, - siłę przetargową nabywców, - groźbę nowych wejść (potencjalni wchodzący), - groźbę substytucyjnych wyrobów. Konsepcja ta nawiązuje do roli interesariuszy przedsiębiorstwa i ich zachowań względem niego w zależności od uzyskanego wyniku finansowego. Ponadto, jak w przypadku każdej mieszanki instrumentów kształtujących rentowność sektora, mogą między nimi wystąpić stosunki substytucyjne oraz synergii. Najkorzystniej jest gdy występują te drugie. W takim bowiem przypadku „Połączona moc tych sił wyznacza ostateczny potencjał zysku sektora, mierzony długofalową stopą zysku”. W związku z tym rodzi się pytanie, czy można posługiwać się tym modelem do analizy sektora rolniczego, w którym – jak zgodnie twierdzą ekonomiści głównie z krajów rozwiniętych gospodarczo – zysk ekonomiczny wynosi zero\(^4\). Dużą zaletą modelu Portera kształtowania rentowności sektora jest połączenie w nim stosunków negocjacyjnych i konkurencyjnych. Takie ujęcie jest zgodne z teorią funkcjonowania rynku [np. Wrzosek 2002]. Stosunki negocjacyjne dominują w relacjach: - dostawcy czynników produkcji i rolnicy jako ich nabywcy, - rolnicy-dostawcy na rynek bioproduktów a klienci i konsumenci. Warto przypomnieć, że istotą stosunków negocjacyjnych występujących między sprzedawcą a nabywcą jest osiąganie korzyści ekonomicznych, gdy dochodzi do transakcji między stronami i ich brak, gdy sytuacja jest odwrotna. Dominacja porozumienia między stronami wymiany względem konfliktu interesów legła u podstaw stosunków kooperacyjnych czy też marketingu relacji [np. Otto 2004, Fonfara 1999]. Ekonomiczną przesłanką będącą przyczyną odnoszenia większych korzyści z zawarcia transakcji, niż przy jej braku, jest wyższa wartość przedmiotu wymiany dla nabywcy niż dla --- \(^4\) Np. „Jednoczesne dążenie konkurencyjnych ze sobą przedsiębiorstw do maksymalizacji zysku sprawia, że suma ich zysków ekonomicznych zostaje sprowadzona do zera. Produkcja zaś jest wytwarzana po najniższych kosztach” [Samuelson, Marks 2009]. sprzedawcy. Różnica między tymi wartościami („cenami”) jest sferą konfliktu interesów między nabywcą a sprzedawcą. W piśmiennictwie taką sytuację między stronami negocjacji przyjęto określać przetargiem dystrybucyjnym\(^5\). Mając powyższe na uwadze trudno po- dzielić następującą tezę Portera [1992] „nabywcy konkurują z sektorem (ND – np. z rolnikami-sprzedawcami) wymuszając obniżanie cen, targując się o wyższą jakość …”. Rolnicy dla dostawców środków produkcji reprezentują popyt niezależny (pierwotny) [Saryusz-Wolski 2000]\(^6\). Następnie stając się dostawcami bioproduktów dla przedsiębiorstw przetwórczych, handlu oraz konsumentów muszą się dostosować do popytu pierwotnego reprezentowanego przez ostatnio wymienione podmioty. W tym łańcuchu współzależności: dostawca-rolnik-nabywca najtrudniej jest rolnikom, ponieważ decyzje o nabyciu potrzebnych środków produkcji muszą podjąć w warunkach, gdy nie znają jeszcze popytu zgłoszonego przez nabywców bioproduktów. Według danych GUS w latach 2004-2007 rolnicy wykorzystują stosunki negocjacyjne udostępnili nabywcom przeciętnie ok. 67% produkcji globalnej. Z kolei tylko około 30% produkcji towarowej służyło zaspokojeniu popytu niezależnego, tj. konsumentów, a około 70% było zrealizowane w warunkach popytu zależnego (wtórnego). Przeważająca wielkość produkcji towarowej była więc udostępniana w warunkach bardzo wysokiej intensywności konkurencji między wytwarzanymi danego bioproduktu dla jednego odbiorcy na skutek dominacji nadwyżki podaży nad popytem. Przedstawione uwarunkowania uczestnictwa rolników w rynku doprowadziły do tego, że de facto rolnictwo nie jest udziałowcem korzyści ustalanych w ramach przetargu dystrybucyjnego. Oznacza to również, że tworzące go gospodarstwa i przedsiębiorstwa rolne nie będą miały ekonomicznego uzasadnienia by posługiwać się takimi instrumentami negocjacji jak cena, czy też reklama. Nabywcy bowiem mieli dość czasu by zapoznać się z zestandaryzowanymi produktami rolniczymi i ich właściwościami, które praktycznie podlegają minimalnym zmianom w czasie. Rolnik jako cenobiorca nie może w zasadzie negocjować poziomu ceny i tym samym przekształcać jej w instrument negocjacji w odniesieniu do danego bioproduktu. W związku z tym cena danego bioproduktu nie może być wykorzystywana przez rolników do: - różnicowania wartości jego sprzedaży w sensie negocjowania wyższej ceny i przez to udziału w rynku, - różnicowania rentowności gospodarstw, ponieważ udział rolnika w przetargu dystrybucyjnym jest z reguły zerowy, - wywierania w długim okresie wpływu na zmianę struktury podmiotowej gospodarstw. Rolnik może posługiwać się w negocjacjach jedynie pozacenowymi instrumentami, których skuteczność w odniesieniu do bioproduktów jest bardzo ograniczona. Z zamieszczonych wyżej uwag wynika, że rola stosunków negocjacyjnych w kształtowaniu rentowności rolnictwa jest mało znacząca. Z punktu widzenia rolnictwa istotnym brakiem modelu Portera jest pominięcie czynnika interwenecjonizmu państwowego będącego odzwierciedleniem negocjacji społecznych\(^7\). --- \(^5\) „Zysk całkowity stanowi różnicę między wartością dla nabywcy i sprzedawcy, tzn. jest miarą wielkości obszaru porozumienia (...). Strony targujące się o cenę określają sposób podziału zysku z transakcji” [Samuelson, Marks 2009]. \(^6\) Autor ten dokonał charakterystyki popytu niezależnego (pierwotnego) i zależnego (wtórnego). \(^7\) W latach 2007-2013 na wsparcie rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich UE przeznacza przeciętnie co roku środki finansowe w wysokości 139 253 mln euro w cenach bieżących [Bajek 2007]. Środki te istotnie oddziałują na rentowność sektora w krajach UE. Celowość uwzględniania interwencjonizmu państwowego w tym modelu wynika m. in. z następujących przyczyn: - niższej rentowności (z przyczyn obiektywnych) jednej złotówki zainwestowanej w tym sektorze względem innych sektorów, - funkcjonowania rynku bioproduktów jako kontrolowanego, - ograniczania przy pomocy decyzji administracyjnej liczby beneficjentów programów pomocowych wspierających rozwój rolnictwa, - braku możliwości uczestnictwa rolników w korzyściach powstających podczas przetargu dystrybucyjnego. Dlatego w interesie konsumentów, ujmowanych ze strategicznego punktu widzenia, celowe jest utrzymywanie wyrownywania rolnikom strat powodowanych przyczynami obiektywnymi. Stopień tego wyrownania będzie oddziaływał na poziom rentowności w sektorze i grupach gospodarstw. Z kolei stosunki konkurencyjne w opisywanym modelu odnoszą się do następujących relacji między gospodarstwami: - rolnymi, - funkcjonującymi w sektorze a nowo wchodzącymi do niego, - wytwarzającymi bioprodukty, a producentami substytutów zaspokajających potrzeby żywnościowe w sposób bezpośredni lub bezpośredni. W obrębie tej relacji należy również uwzględnić konkurencję na polskim rynku bioproduktów wytwarzonych w innych krajach. Znaczenie stosunków konkurencyjnych wynika z wymuszania przez nie efektywnego gospodarowania zasobami przyrodniczymi, jakimi dysponuje rolnictwo. Przez to sprzyjają one osiąganiu założonych celów w procesie wymiany dzięki zwiększaniu elastyczności instrumentów negocjacji. Po stronie podażowej w stosunkach konkurencyjnych między gospodarstwami w grupach strategicznych, a także między grupami z reguły wykorzystywane są następujące instrumenty konkurencyjności służące do osiągania przewagi konkurencyjnej jednych gospodarstw nad innymi: a) liczba produktu(ów), b) jakość, c) poziom i struktura kosztów własnych, d) wybór relacji produkt-produkt\(^8\), e) czas, f) poziom dotacji ze środków pomocowych. Pominięto cenę z przyczyn, które wskazano już wcześniej. W związku z tym źródłem przewagi konkurencyjnej są instrumenty pozacenowe. Cechują się one znacznie niższym poziomem elastyczności popytu\(^9\), co ogranicza ich skuteczność. Zadaniem tych instrumentów konkurencji jest m.in. zapewnienie w dłuższym okresie wyższego poziomu korzyści finansowych stosującym je rolnikom względem konkurentów obsługujących ten sam segment nabywców. Między instrumentami konkurencyjnymi mogą występować związki substytucyjne i komplementarne. Ustalenie najlepszej mieszanki ww. instrumentów jest bardzo trudną sztuką ze względu na zakres niezbędnej wiedzy, jak też turbulentność rynku. Wymienionym instrumentom konkurencji odpowiadają rodzaje konkurencji przy zachowaniu uprzednio ustalonej kolejności: a) konkurencja ilościowa, b) konkurencja jakościowa, c) konkurencja kosztowa, d) konkurencja cenowa polegająca na różnicowaniu jej poziomu między gałęziami produkcji tworzącymi strukturę produkcji, e) konkurowanie czasem, f) konkurencja informacyjna. Szybszy dostęp do informacji o tym, w jaki sposób można zwiększyć potencjał --- \(^8\) Istotny wkład w badanie tej relacji wniósł Z. Wojtaszek. \(^9\) „Im wyższy jest poziom elastyczności popytu względem zmian danego instrumentu konkurencji, tym większe jego znaczenie w procesie powiększania przez sprzedawców efektów działania na rynku” [Wrzosek 2002]. konkurencyjności przy pomocy dotacji, a także uzyskanie jej, zapewnia osiąganie przewagi konkurencyjnej po stronie podaży, nad tymi, którzy z takiej szansy nie skorzystali. Jeśli stosunki konkurencyjne oraz będące ich częścią instrumenty i rodzaje konkurencji funkcjonują w otoczeniu gospodarstw, to przenikają również do ich środowiska wewnętrznego i są podstawą podejmowania w nich decyzji produkcyjnych, dystrybucyjnych a także strategicznych. Efektem finalnym wykorzystania stosunków negocjacyjnych oraz konkurencyjnych przez rolników jest uzyskany poziom nadwyżki finansowej. W naszym przypadku jest to dochód z gospodarstwa rolnego (SE420). Stanowi on miarę rentowności w badanych grupach gospodarstw oraz jest podstawa oceny przewagi konkurencyjnej absolutej i względnej. Jest to zarazem potwierdzenie możliwości zróżnicowania przy pomocy instrumentów i rodzajów konkurencji efektywności grup, a także pojedynczych gospodarstw. Z dokonanej analizy kontekstualnej wynika, że model pięciu sił kształtujących konkurencyjność w sektorze w odniesieniu do rolnictwa jest mało przydatny. Dlatego w dalszej części opracowania wykorzystuje się założenia neoklasycznej teorii ekonomii. **RENTOWNOŚĆ BADANYCH GRUP GOSPODARSTW ROLNYCH** Dochód\(^{10}\) z gospodarstwa rolnego (SE420) stanowi główne kryterium celu gospodarowania w gospodarstwach rolnych, determinując możliwości jego wzrostu i rozwoju, a także osiąganie przewagi konkurencyjnej jako podstawowego warunku jego istnienia w przyszłości. Dlatego wzrost dochodów rolników jest jednym z celów Wspólnej Polityki Rolnej. Wskazuje to, że uzasadniona jest ocena zależności między dochodem a czynnikami produkcji wykorzystanymi do jego osiągnięcia. Charakterystykę statystyczną cech badanych grup gospodarstw zamieszczono w tabeli 1. Zakłada się przy tym, że techniki wytwarzania w grupie gospodarstw są tym bardziej podobne, im efekt (SE420) ich użycia jest mniej zróżnicowany. Z danych tabeli i wynika, że występuje duże zróżnicowanie potencjału konkurencyjnego gospodarstw, określone przez wielkość czynników ziemi, pracy i kapitału. --- \(^{10}\) Szczegółowej charakterystyki specyfiki dochodu w gospodarstwach rolnych dokonał J. St. Zegar [W:] Pod red. A. Wosia – Encyklopedia agrobiznesu. Fundacja Innowacja. Warszawa 1998, s. 119-120. | Rodzaj cechy | Jednostki | Klasy gospodarstw według ESU: | |--------------|-----------|-------------------------------| | | | ≤ 4 | 4 ≤ 8 | 8 ≤ 16 | 16 ≤ 40 | 40 ≤ 100 | ≥ 100 | | Wg Polski FADN | | | | | | | | | średnia arytmetyczna | | | | | | | | | wspólkcz. zmienności tycza [%] | | | | | | | | | średnia arytmetyczna | | | | | | | | | wspólkcz. zmienności tycza [%] | | | | | | | | | średnia arytmetyczna | | | | | | | | | wspólkcz. zmienności tycza [%] | | | | | | | | | średnia arytmetyczna | | | | | | | | | wspólkcz. zmienności tycza [%] | | | | | | | | | SE025 | ha | 8,76 | 72,12 | 13,05 | 65,45 | 33,55 | 21,45 | 57,79 | 38,43 | 67,99 | 97,67 | 225,01 | 113,95 | | SE011 | rbi | 3029/09 | 40,19 | 3673,49 | 33,55 | 4261,13 | 35,95 | 4910,06 | 51,91 | 6848,69 | 80,95 | 1824,23 | 113,32 | | SE270 | zl | 26765,60 | 248,12 | 41554,79 | 106,61 | 74610,11 | 115,84 | 150674,39 | 101,15 | 333860,47 | 82,22 | 140776,01 | 74,05 | | SE420 | zl | 1182,76 | 120,88 | 20568,08 | 111,53 | 38732,22 | 86,61 | 77935,70 | 95,69 | 164312,25 | 83,82 | 514981,96 | 90,56 | **Źródło:** dane liczbowe Polski FADN. Przy przejściu od gospodarstw zaliczonych do grupy $\leq 4$ ESU do tych występujących w $\geq 100$ ESU obserwuje się proces substytucji pracy ludzkiej ziemią. Wielkość powierzchni UR między skrajnymi grupami ESU zwiększyła się 25,68 razy, a nakładów pracy ludzkiej jedynie 6,02 razy. Procesowi temu towarzyszyła substytucja pracy ludzkiej kapitałem. Zróżnicowanie kapitału między skrajnymi grupami gospodarstw wyniosło 42,62 razy i istotnie różniło się od zróżnicowania nakładów pracy (6,02 razy). Nasuwa się w związku z tym uwaga, że jedna z przyczyn zróżnicujących rentowność gospodarstw była występująca proporcja między czynnikami produkcji uwarunkowana wyższymi umiejętnościами i kompetencjami rolników zarządzających większymi gospodarstwami, a także wielkością kapitału. O stopniu podobieństwa technik wytwarzania w gospodarstwach danej grupy możemy sądzić na podstawie współczynnika zmienności SE420. Im mniejsze są gospodarstwa, tym wskaźnik zmienności tej cechy jest wyższy. Oznacza to, że niedostatek w nich kapitału, jak też niewłaściwa proporcja czynników produkcji powodują, że w części z nich praca ludzka służy substytucji ziemi i kapitału, co istotnie pogarsza rentowność ich działalności przy występujących relacjach cen czynników produkcji i produktów rolnych. W miarę wzrostu siły ekonomicznej gospodarstw współczynnik zmienności dochodu (SE420) zmniejszał się. W gospodarstwach najmniejszych wynosił on 120,88%, a w największych 90,50%. Wynika stąd, że efektywność technik wytwarzania była tym bardziej zróżnicowana, im mniejszą siłą ekonomiczną dysponowały gospodarstwa. Wraz ze wzrostem koncentracji potencjału konkurencyjnego przypadającego na przeciętne gospodarstwo w danej grupie zwiększała się wielkość zmiennej zależnej SE420. Z tego wynika, że w tym samym kierunku zmienia się konkurencyjna przewaga absolutna grup gospodarstw względem siebie. Tworzy to barierę przechodzenia gospodarstw z grupy do grupy. Na podstawie dotychczasowych uwag nasuwa się wniosek, że dokonana segmentacja strategiczna badanych gospodarstw w ramach FADN w większości klas ESU była poprawna. Uzasadnia to celowość oszacowania równań, na podstawie których będzie można ustalić rentowność gospodarstw i kształtujących ją czynników. Wykorzystamy do realizacji tego celu równania regresji postaci: \[ \begin{align*} \leq 4 \text{ ESU}: & \quad SE420 = 14,8931 \ SE025^{0,104} \ SE011^{0,3189} \ SE270^{0,3507} \\ R^*_1,2,3,4 &= 0,233 \\ \geq 8 \text{ ESU}: & \quad SE420 = 4,6646 \ SE025^{0,1506} \ SE011^{0,4400} \ SE270^{0,3900} \\ R^*_1,2,3,4 &= 0,316 \\ 8 \leq 16 \text{ ESU}: & \quad SE420 = 12,9656 \ SE025^{0,0938} \ SE011^{0,3632} \ SE270^{0,3989} \\ R^*_1,2,3,4 &= 0,275 \\ 16 \leq 40 \text{ ESU}: & \quad SE420 = 21,1788 \ SE025^{0,1451} \ SE011^{0,2903} \ SE270^{0,4245} \\ R^*_1,2,3,4 &= 0,342 \\ 40 \leq 100 \text{ ESU}: & \quad SE420 = 72,2477 \ SE025^{0,1090} \ SE011^{0,1450} \ SE270^{0,4571} \\ R^*_1,2,3,4 &= 0,374 \\ \leq 100 \text{ ESU}: & \quad SE420 = 30,5266 \ SE025^{0,1232} \ SE011^{0,1822} \ SE270^{0,5184} \\ R^*_1,2,3,4 &= 0,592 \end{align*} \] * w tych współczynnikach korelacji przyjęto następujące oznaczenia cech występujących w równaniach: SE420 – 1; SE025 – 2; SE011 – 3; SE270 – 4. Statystycznie istotny poziom współczynników korelacji wielorakiej wskazuje na dobre dopasowanie tego modelu funkcji dochodowej do współrzędnych badanych cech w każdej klasie ESU. Zróżnicowanie współczynników elastyczności dochodu względem badanych czynników wskazuje, że w niejednakowym stopniu oddziaływały one na jego poziom w porównywanych grupach gospodarstw. Suma wykładników w poszczególnych równaniach odzwierciedla stopień proporcjonalności dochodu z gospodarstwa rolnego (SE420) względem występujących po prawej stronie równania czynników produkcji (tab. 2). Z tabeli 2 wynika, że współczynnik elastyczności dochodowej nie jest proporcjonalny względem przyrostu czynników produkcji. Równoczesne zwiększenie użycia analizowanych czynników o 10% powodowało w grupie do ≤ 4 ESU wzrost dochodu o 7,737%, a w grupie ≥100 ESU o 8,238%. Im wyższy był ten współczynnik, tym korzystniejsze było zwiększenie poziomu użycia determinujących jego poziom czynników produkcji, a stosowane ich proporcje potwierdzają możliwość przejawiania się w takim przypadku efektu synergii w różnym zakresie. Główną przyczyną zróżnicowania dochodu gospodarstw rolnych jest stopień proporcjonalności przyrostu zmiennej zależnej, tj. SE420 względem zmiennych niezależnych, tj. pracy, ziemi i kapitału. Czynnikiem determinującym poziom dochodu był kapitał (SE270). Im większa była wartość ekonomiczna gospodarstw, tym wpływ kapitału na poziom dochodu był wyższy. Wynika to z szerokiego zakresu dodatniego oddziaływania różnych rodzajów kapitału na wzrost efektywności gospodarowania w sposób bezpośredni lub pośredni. Bez względu na ekonomiczną wielkość gospodarstwa należy stosować w nim optymalny poziom następujących składników kapitału: kwalifikowany materiał siewny, nowe rasy zwierząt, nawozy mineralne, środki ochrony roślin oraz pasze treściwe. Wymienione rodzaje kapitału przyczyniają się bezpośrednio do wzrostu produkcji rolniczej i dochodu. Z kolei np. maszyny tworzą jedynie warunki do lepszego wzrostu roślin, podobnie jak wykonawcza praca ludzka. W gospodarstwach powyżej 16 ESU udział czynnika kapitału w kształtowaniu poziomu dochodu (SE420) wynosił ponad 50%. Czynnik ten stanowi główną determinantę nie tylko przewagi absolutnej, ale również i przewagi względnej. Dlatego stał się on podstawowym dochodotwórczym czynnikiem produkcji również w rolnictwie. Czynnikiem będącym na drugim miejscu pod względem oddziaływania na poziom dochodu (SE420) była praca ludzka. Czynnik ten łączy w sobie prace wykonawczą oraz kompetencje i umiejętności, a także postawę przedsiębiorczą. Udział tego czynnika w kształtowaniu dochodu przy przejściu od grupy gospodarstw najmniejszych do największych ulegał systematycznemu zmniejszeniu. W gospodarstwach do 16 ESU udział tego czynnika był podobny i wynosił od 41,22 do 44,90% (tab. 2). W gospodarstwach o wielkości ponad 40 ESU wpływ czynnika pracy na poziom dochodu wahał się od 20,39 do 22,12%. Charakterystyczne również jest to, że zróżnicowanie wpływu tego czynnika na poziom dochodu było | Klasa wielkości gospodarstw [ESU] | Poziom współczynnika elastyczności dochodowej badanych czynników | Udział czynników produkcji w ogólnej wartości współczynnika elastyczności dochodowej [%] | |----------------------------------|---------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------------| | ≤ 4 | 0,7737 | 13,45 | | 4 ≤ 8 | 0,9800 | 15,31 | | 8 ≤ 16 | 0,8579 | 11,17 | | 16 ≤ 40 | 0,8599 | 16,87 | | 40 ≤ 100 | 0,7111 | 15,33 | | ≥ 100 | 0,8238 | 14,95 | Źródło: podstawowe dane liczbowe Polski FADN. Obliczenia własne. najwyższe. Zróżnicowanie skrajnych jego wielkości wynosiło bowiem 2,20 razy, zaś kapitału – 1,62, a czynnika ziemi 1,25 razy. W grupie do 16 ESU udział pracy i kapitału był zbliżony do siebie. Są to proporcje właściwsze gospodarstwom rolnym, natomiast te w przedziałach ponad 16 ESU charakterystyczne są dla przedsiębiorstw rolnych. Między czynnikami pracy i kapitału dochodzi do następującej współzależności: \[ W_p = \frac{SE270}{SE011} \cdot \frac{SE420}{SE270} \] (7) \(W_p\) – wydajność pracy ludzkiej w zł/rbh. Z współzależności tej wynika, że dążność w gospodarstwach o wielkości ponad 16 ESU do zwiększania wydajności pracy i osiągania przewagi kosztowej na skutek obniżania udziału tego czynnika w kosztach własnych produkcji jest połączona z wysoką dochodowością kapitału. To ostatnie zaś nie jest możliwe bez wysokich kwalifikacji dotyczących procesów wytwarzania w gospodarstwie, a także dystrybucji i zaopatrzenia. Spośród analizowanych czynników najniższy udział w kształtowaniu dochodu z gospodarstwa rolnego miała ziemia. Udział jej we wszystkich klasach ekonomicznej wielkości gospodarstw był bardzo podobny, mieszcząc się w przedziale od 11,17% w gospodarstwach \(4 \leq 8\) ESU do 16,87% w gospodarstwach \(16 \leq 40\) ESU. Oznacza to, że w warunkach wysokointensywnej produkcji rolniczej czynnik ziemi przekształca się z zapewniającego główne składniki odżywcze (rolnictwo ekstensywne) w podłoże, na którym są wytwarzane produkty w oparciu o dostarczone czynniki niezbędne do wzrostu i regulowania procesów fizjologicznych w roślinach. Jednak tak daleko nasilająca się substytucja ziemi kapitałem jest wyrazem nadeksplotacji środowiska naturalnego, co zaowocuje w przyszłości istotnym wzrostem poziomu kosztów produkcji bioproduktów. Dokonana analiza oddziaływania czynników na kształtowanie się poziomu dochodu z gospodarstwa rolnego uzasadnia celowość ustalenia stopy rentowności w gospodarstwach osiągających najlepsze wyniki w Polsce. Stopa rentowności, wyrażając przewagę względną efektywności gospodarowania w badanych grupach gospodarstw, odzwierciedla zarazem względną przewagę konkurencyjną między nimi. Określono ją jako stosunek procentowy SE420 do sumy kosztu pracy ludzkiej\(^{11}\) i kosztu produkcji (SE270). Stopa ta wyniosła w poszczególnych grupach gospodarstw: \(4 \text{ ESU} - 21,86\%\); \(4 \leq 8 - 28,03\%\); \(8 \leq 16 - 34,73\%\); \(16 \leq 40 - 40,34\%\); \(40 \geq 100 - 39,74\%\), oraz \( \leq 100 \text{ ESU} - 39,65\%\). Pośrednio poziom tych współczynników potwierdza, że kluczowe znaczenie dla poziomu stopy rentowności grup gospodarstw miała wielkość potencjału produkcyjnego oraz proporcja czynników pracy i kapitału. Potwierdza to także kluczową rolę w kształtowaniu rentowności gospodarstw konkurencji ilościowej i kosztowej. Ustalony poziom stóp rentowności w każdej grupie badanych gospodarstw jest również bardzo dobrym kryterium oceny intensywności konkurencji między gospodarstwami zakwalifikowanymi do każdej z nich. Im niższy poziom stopy rentowności, tym wyższa intensywność konkurencji w danej grupie między wchodzącymi w jej skład gospodarstwami. Na podstawie powyższych kryteriów można wskazać, że wskutek istotnie wyższej intensywności konkurencji między gospodarstwami w grupach do 16 ESU niż w grupach --- \(^{11}\) Koszty pracy oszacowano mnożąc nakłady pracy w rbh przez stawkę parytetową za 1 rbh wynoszącą w badanym roku 8,66 zł [Skarżyńska (red.) 2007]. powyżej 16 ESU, te pierwsze z wymienionych mają istotnie gorsze warunki rozwoju i przejścia do wyższej grupy strategicznej. Wskazuje to na nasilenie się przenikania zasad gospodarki rynkowej do rolnictwa, a także skuteczność instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej. **WNIOSKI** 1. Przydatność modelu pięciu sił Portera do analizy rentowności sektora rolniczego lub grup gospodarstw jest ograniczona. Na stope rentowności w tym sektorze istotnie wpływa poziom interwenencjonizmu państwowego. Nie został on jednak ujęty jako szósty czynnik tego modelu. Pominięcie tego czynnika zaciemnia ocenę przyczyn i poziomu rentowności rolnictwa w danym kraju oraz w porównaniach międzynarodowych. Model pięciu sił Portera jest bardziej przydatny do analizy rentowności w warunkach konkurencji niedoskonałej niż *quasi*-doskonałej. 2. Stopa rentowności w najlepszych gospodarstwach rolnych zakwalifikowanych do sześciu grup ich ekonomicznej wielkości była zróżnicowana od 21,86% w grupie ≤ 4 ESU do 40,34% w grupie 16 ≤ 40 ESU. Z analizy stopy rentowności w badanych grupach gospodarstw wynika, że duży wpływ na jej poziom miał stopień koncentracji potencjału konkurencyjności. Przy czym, podobieństwo stopy rentowności w grupach gospodarstw powyżej 16 ESU było wyższe – pomimo rosnącej wielkości przedsięwzięć w ESU w miarę wzrostu ekonomicznej wielkości gospodarstw – anizeli w tych do 16 ESU. Wzrost stopnia potencjału konkurencyjności sprzyja unifikacji strategii rozwoju gospodarstw. 3. Udział czynników ziemi (SE025), pracy (SE011) oraz kapitału (SE270) w poziomie dochodu (SE420) badanych grup gospodarstw był zróżnicowany i stosunkowo wysoki. Potwierdza to celowość zwiększania stopnia koncentracji potencjału konkurencyjnego gospodarstw. 4. W gospodarstwach do 16 ESU udział czynników pracy i kapitału w oddziaływaniu na poziom dochodu był dość zrównoważony. Z kolei w większych gospodarstwach, tj. powyżej 16 ESU coraz większą rolę we wzroście poziomu dochodu odgrywał czynnik kapitału. Nasuwa się w związku z tym uwaga, że rentowność gospodarstw coraz bardziej determinuje poziom substytucji pracy ludzkiej kapitałem. **LITERATURA** Bajek P. 2007: Nowoczesna polityka rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich. Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa. Warszawa, s. 4. Fonfara K. 1999: Marketing partnerski na rynku przedsiębiorstw. PWE, Warszawa. Goraj L. i inni 2004: Rachunkowość rolnicza. Difin, Warszawa, Wyd. II. Kamerschen D.R., McKenzie R.B., Nardinelli C. 1991: Ekonomia. Fundacja Gospodarcza NSZZ „Solidarność”. Gdańsk, s. 575. Klein L.R. 1965: Wstęp do ekonometrii. PWE, Warszawa, s. 125 i dalsze. Laidler D., Estrin S. 1991: Wstęp do mikroekonomii. Gebethner i Ska, Warszawa, s. 178. Molle W. 2000: Ekonomika integracji europejskiej. Fundacja Gospodarcza, Gdańsk, s. 259, 253-254. Otto J. 2004: Marketing relacji. Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa, Wyd. II. Porter M.E. 1992: Strategia konkurencji. PWE, Warszawa, s. 140, 141, 21 i dalsze. Samuelson W.F., Marks S.G. 2009: Ekonomia menedżerska. PWE, Warszawa, s. 440, 727. Saryusz-Wolski Z. 2000: Sterowanie zapasami w przedsiębiorstwie. PWE, Warszawa, s. 94. Skarżyńska A. (red.) 2007: Wyniki ekonomiczne wybranych produktów rolniczych w latach 2005-2006. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, nr 3. Strategor. 1995: Zarządzanie firmą, PWE, Warszawa, s. 110. Tracy M. 1997: Polityka rolno-żywnościowa w gospodarce rynkowej, UW, Warszawa, s. 43. Wrzosek W. 2002: Funkcjonowanie rynku, PWE, Warszawa, s. 29, 318. Zegar J.St. 1998: Dochody rolnicze i polityka dochodowa. [W:] Pod red. A. Wosia – Encyklopedia agrobiznesu. Fundacja Innowacja, Warszawa, s. 119-120. Dionizy Niezgoda DETERMINANTS OF PROFITABILITY OF AGRICULTURAL HOLDINGS DIVERSIFIED IN RESPECT OF THEIR ECONOMIC SIZE Summary On the basis of contextual analysis, the paper reveals that M.E Porter’s five forces model is applicable to evaluate the profitability of agricultural sector in a simple scale. In general, the model is more useful in creating the profitability of sectors in imperfect competition as against to sectors in quasi-perfect competition. The rate of profitability in the best Polish farms was relatively high and it came to 21.86% in the farms of size ≤4 ESU and 39.65% in the biggest farms, i.e. the farms of size ≤100 ESU. The rate of growth of the farms’ profitability was positively affected by the increase of the farms’ competitive potential as well as the intensification of capital for human labour substitution. The mentioned relation results from the analysis of income elasticity of the aggregated production factors, i.e. land (SE025), human labour (SE011) and capital (SE270). Adres do korespondencji: prof. dr hab. Dionizy Niezgoda Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Katedra Ekonomiki i Organizacji Agrobiznesu ul. Akademicka 13, 20-950 Lublin tel. (0 81) 461 05 61 e-mail: email@example.com WYBRANE ASPEKTY DORADZTWA ROLNICZEGO Stefania Olszewska-Kuźniarska Katedra Ekonomii i Zarządzania Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania w Siedlcach Kierownik: dr Stefania Olszewska-Kuźniarska Słowa kluczowe: doradca, rolnictwo, gospodarka Key words: agriculture advisor, agriculture extension, agriculture, economy Syntopis. Przedstawiono rozwój doradztwa rolniczego w Polsce w ujęciu historycznym oraz porównano systemy doradztwa w wybranych krajach Unii Europejskiej. Wraz z rozwojem gospodarczym doradztwo dostosowuje się do nowych potrzeb rolnictwa. Współcześnie doradcy, aby sprostać realizowanym zadaniom muszą posiadać szeroką wiedzę nie tylko w zakresie nauk rolniczych, ale także polityki gospodarczej, ekonomii i zarządzania. Właściwe wypełnianie zadań przez doradców wymaga stałego podnoszenia kwalifikacji oraz udoskonalania warsztatu pracy upowszechnieniowej. WSTĘP Agronomia społeczna, a następnie upowszechnianie wiedzy i postępu w rolnictwie tworzą początki doradztwa rolniczego. W Polsce działania te podejmowane są od ponad stu lat. Głównym celem doradztwa rolniczego jest udzielanie pomocy rolnikom i innym mieszkańcom wsi, potrzebującym pomocy merytorycznej, w określonej sytuacji. Cel ten jest realizowany przez pokazanie rolnikom aktualnej sytuacji gospodarczej wraz z uwarunkowaniami, możliwościami rozwiązywania istniejących problemów, umiejętnościami podejmowania samodzielnnych decyzji i skutecznych działań. Doradztwo rolnicze spełnia cztery następujące funkcje: doradczą, wdrożeniowo-upowszechnieniową, informacyjną i oświatową. Wszystkie te funkcje są na równi ważne i realizowane powinny być z jednakowym, dużym zaangażowaniem. ROZWÓJ DORADZTWA ROLNICZEGO W POLSCE Wraz ze zmianami zachodzącymi w rolnictwie rośnie potrzeba fachowej pomocy rolnikom, co spowodowało utworzenie zawodu doradcy rolniczego. Doradca rolniczy to osoba pracująca w rolniczej jednostce doradczej, realizująca zadania wynikające z funkcji doradztwa rolniczego, która posiada odpowiednie cechy osobowości, kompetencje, a także chęć i potrzebę pracy. Początki tego zawodu sięgają końca XIX wieku, kiedy powstał zawód instruktora rolnego. Praca tych instruktorów miała wpływ na rozwój doradztwa rolniczego, rolnictwa, szkół rolniczych. Rozwijają się też organizacje rolnicze, w których doradztwo rolnicze miało swoje znaczące miejsce. Powstawanie i rozwój kolek rolniczych, kół gospodyń wiejskich i spółdzielczości wiejskiej wymuszały konieczność rozwijania fachowej pomocy we wszystkich tych kierunkach. Z końcem lat sześćdziesiątych XX wieku zaczęło się rozwijać państwowe doradztwo rolnicze. Wówczas nastąpił postęp w tej formie pomocy rolnikom. Utworzono gromadzką służbę rolną, która poza bezpośrednią współpracą z rolnikami rozpoczęła wdrażanie i upowszechnianie wyników badań placówek naukowych. Reforma administracyjna państwa w latach siedemdziesiątych wymusiła też reformę służby rolnej. Wówczas głównym zadaniem służby rolnej było wdrażanie i upowszechnianie postępu naukowo-technicznego w gospodarstwach rolnych. Zawód doradczy rolniczego wymagał już większej wiedzy specjalistycznej. Z rolniczych rejonowych zakładów doświadczalnych utworzono wojewódzkie ośrodki postępu rolniczego (WOPR), które sprawowały opiekę fachową i metodyczną nad gminną służbą instruktorską w zakresie rolnictwa. Kolejna zmiana w organizacji służby rolniej rozpoczęła się na początku lat osiemdziesiątych. Wówczas oddzielono funkcje administracyjne od funkcji doradczych zespołów gminnej służby rolnej. Utworzono pion administracyjny służby rolnej w gminie, podporządkowany naczelnikowi urzędu gminy, oraz służbę doradczą podległą wojewódzkiemu ośrodkowi postępu rolniczego (WOPR) w zakresie pracy fachowej i metodycznej, doskonalenia zawodowego kadr zatrudnionych w rolnictwie oraz szkolenia producentów rolnych. Reaktywowana została samodzielna służba doradcza w związkuach rolniczych, zrzeszeniach branżowych, spółdzielczości ogrodniczej i mleczarskiej. Dalsze zmiany w doradztwie rolniczym nastąpiły w latach dziewięćdziesiątych. W 1991 roku wojewódzkie ośrodki postępu rolniczego (WOPR) przekształcono w 49 ośrodków doradztwa rolniczego (ODR) jako państwowych jednostek organizacyjnych, finansowanych w całości z budżetu państwa, oddzielono gospodarstwa doświadczalne, a pomoc merytoryczną ukierunkowano na ekonomikę gospodarstw rolnych i ekonomikę produkcji rolnej oraz opracowanie biznesplanów. Zredukowano też kadrę. W tym czasie realizowano programy z zakresu rozwoju przedsiębiorczości w rolnictwie, wielofunkcyjnego rozwoju wsi i rolnictwa, wspierania działalności liderów wiejskich, poszukiwania alternatywnych źródeł dochodów i ekologicznego gospodarowania. Powstały Społeczne Rady Doradztwa Rolniczego, wojewódzkie ośrodki doradztwa rolniczego (WODR), Krajowe Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich (które nadzorował minister rolnictwa), zaś zlikwidowano istniejące w Poznaniu Centrum Doradztwa i Edukacji w Rolnictwie i Krajowe Centrum Oświaty Rolniczej w Brwinowie. Następna reorganizacja doradztwa rolniczego, która wpłynęła na zmianę struktur organizacyjnych rozpoczęła się po 2004 roku, w wyniku ustawy z dnia 22 października 2004 r. o jednostkach doradztwa rolniczego. Zmiany w systemach doradztwa rolniczego oraz rosnąca potrzeba powiązania doradztwa z całym systemem wiedzy rolniczej wynikają ze współczesnych uwarunkowań i przemian w rolnictwie i na obszarach wiejskich. Zmiany te spowodowane są globalizacją, liberalizacją handlu i dużą konkurencją, zmniejszaniem się liczby rolników, sprawowaniem przez wieś i rolników nowych, pozaprodukcyjnych funkcji, dążeniem do zrównoważonego rozwoju. Zatem istnieje konieczność dostosowania prowadzonej działalności doradczej do zmieniającej się sytuacji na wsi i w jej otoczeniu. FORMY PRACY DORADCZEJ I SYSTEMY DORADZTWA ROLNICZEGO Zadania doradztwa rolniczego obejmują głównie zagadnienia z zakresu: ekonomiki, organizacji i zarządzania gospodarstwem rolniczym, organizacji rynku, marketingu, finansowych warunków podejmowania inicjatyw gospodarczych, doradztwa na rzecz rozwoju przedsiębiorczości na obszarach wiejskich, tworzenia alternatywnych źródeł zarobkowania dla ludności rolniczej, opracowywanie analiz, prognoz i programów rozwoju gospodarki żywnościowej, doradztwa ekologicznego łącznie z ekologiczną produkcją żywności, doradztwa w zakresie informacji rynkowej. Najpopularniejszą formą pracy doradczej obecnie jest doradztwo grupowe, co jest spowodowane głównie ograniczoną liczbą kadry doradczej. Forma doradztwa zależy od rodzaju zadania doradczego, cech odbiorcy porad i możliwych do przeprowadzenia metod. Formą może być doradztwo indywidualne, doradztwo grupowe, czyli współpraca doradcy ze zorganizowaną grupą rolników, doradztwo masowe, które realizowane jest przez media i kierowane do ogromnych rzesz odbiorców. Doradztwo rolnicze posługuje się metodami naukowymi, intuicyjnymi, które wynikają z wiedzy i doświadczenia doradcy, praktyczno-doświadczalnymi i metodami pracy oświatowej, aktywizującymi i poszukującymi – bazującymi na dotychczasowym doświadczeniu i wiedzy rolnika. Ze względu na potrzebę zmian w systemie doradztwa rolniczego podjęto działania restrukturyzacyjne. Zmiany te dotyczą szczególnie prywatyzacji, nowych sposobów finansowania doradztwa oraz integracji instytucji doradczych z instytucjami badawczymi. W wyniku tych działań pojawiły się nowe systemy doradztwa, takie jak: doradztwo powszechne państwowe, półpaństwowe i prywatne. Konwencjonalny, czyli tradycyjny system doradztwa rolniczego jest całkowicie finansowany z budżetu państwa, bez pobierania opłat za usługi. Półpaństwowy system doradztwa polega na tym, że doradztwo świadczone jest przez organizacje państwowe, pobierające opłaty za niektóre usługi od rolników. Natomiast prywatny system doradztwa jest zróżnicowany na stanowiący własność rolników oraz na komercyjny, który jest własnością prywatnych osób i instytucji. Współczesną,auważalną tendencją jest zmniejszenie roli doradztwa państwowego na rzecz doradztwa finansowanego przez rolników lub w pełni komercyjnego. CHARAKTERYSTYKA DORADZTWA ROLNICZEGO W WYBRANYCH KRAJACH UE Zmieniająca się gospodarka światowa, w tym rozwijające się rolnictwo potrzebuje fachowej pracy doradców, bowiem rolnicy nie zawsze potrafią szybko i skutecznie rozwiązywać problemy dotyczące ekonomiki i organizacji gospodarstwa oraz funkcjonowania w warunkach rynkowych. Ważne jest zatem dobre przygotowanie doradcy do współpracy z rolnikami, aby pomóc wybrać najwłaściwszy w danych warunkach kierunek produkcji, czy wskazać możliwości w zakresie działań inwestycyjnych, w tym opracować biznesplan. Od doradcy wymaga się, aby dokładnie znał swój teren działania i potrzeby rolników. W poszczególnych krajach formalne zadania doradców są nieco odmiennie definiowane, organizowane oraz finansowane. W tabeli 1 zestawiono podstawowe informacje dotyczące systemów doradztwa realizowanych w wybranych krajach Unii Europejskiej. Głównym zadaniem doradztwa rolniczego jest realizowanie zalożeń Wspólnej Polityki Rolnej. Najważniejsze założenia systemu doradztwa rolniczego wynikają z ustawy i obowiązują we wszystkich państwach Wspólnoty Europejskiej od 1 stycznia 2007 roku. Dotyczą one m.in.: Tabela 1. Porównanie podstawowych zadań, organizacji i form finansowania doradztwa rolniczego w Irlandii, Danii i Francji | Kraj | Realizowane zadania doradztwa rolniczego | Organizacja doradztwa rolniczego | Formy finansowania | |--------|----------------------------------------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------------------------| | Irlandia | Usługi doradcze, szkoleniowe i badawcze dla rolników przemysłu spożywczego, grupy dyskusyjne, regionalne seminaria | Instytucja krajowa podlega ministerstwu rolnictwa Teagasc Irish Agriculture and Forst Development Authority | Granty rządowe, fundusze strukturalne UE, opłaty klientów ośrodku doradztwa rolniczego | | Dania | Współpraca z instytucjami naukowo-badawczymi Profesjonalne i techniczne wojtacte krajowych związków rolnych Szkolenia i praktyki dla rolników i doradców | Duńskie Centrum Doradztwa Rolniczego – organizacja krajowa i sieć lokalnych ośrodków doradztwa | Fundusze państwowe. Składki członkowskie i opłaty za usługi. Dotacje na realizację projektów. Subwencje z podatków, producentów rolnych. Środki Związku Rolników i Stowarzyszenia Rolników Rodzanych | | Francja | Rolnicze organizacje branżowe wdrażają zasady Wspólnej Polityki Rolnej Usługi doradcze według potrzeb rolników | Doradztwo prowadzone przez związki i organizacje samorządowe rolników, aby rolnicze. Rolnicze organizacje branżowe | W niewielkim stopniu z budżetu państwa. Rolnicze organizacje branżowe finansują działalność Narodowej Federacji Gospodarstw Rolnych (FNSEA). Środki ze składek członkowskich. Bezpośrednie opłaty za udzielone porady | Źródło: opracowanie własne na podstawie Rasz H., Stankiewicz D. 2004. – dopuszczenia funkcjonowania różnych systemów – instytucje prywatne, publiczne lub system mieszany, – konieczności certyfikacji prywatnych instytucji doradczych, – realizowania częściowego rozliczania za doradztwo na podstawie wezwania płatniczego, – dobrowolności wyboru doradcy przez rolnika, – zapewnienia powszechnego dostępu wszystkich rolników do doradztwa rolniczego, – wprowadzenia rozdzielności funkcji doradcy od systemu kontroli, – zwiększenia odpowiedzialności za jakość usług doradczych (wprowadzenie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej), – stworzenia monitoringu i kontroli usług doradczych. Doradztwo rolnicze zostało objęte reformą Wspólnej Polityki Rolnej. Od 2007 roku doradztwo funkcjonuje na nowych zasadach według zmienionego stanu prawnego, zaś lata 2007-2010 są formalną fazą przejściową do osiągnięcia docelowego modelu doradztwa rolniczego. Po tym okresie współpraca doradcy będzie poddana audytowi, co będzie wiązało się z dalszym rozszerzeniem wymogów pod względem kompetencji i obowiązków doradców. Zatem w zmieniających się warunkach gospodarczych, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom producentów rolnych doradcy powinni być wysoko wyspecjalizowani, posiadać znajomość szczegółów, umieć tworzyć związki przyczynowo-skutkowe, prowadzące do optymalizacji pracy, mieć odpowiednią motywację finansową oraz posiadać odpowiedni sprzęt techniczny ułatwiający pracę. Ponadto, powinni oni mieć rozeznanie w systemie Wspólnej Polityki Rolnej, posiadać odpowiednie metody pracy, w tym umiejętność przekazywania wiedzy w zrozumiały dla odbiorców sposób. Przygotowanie zawodowe doradców w decydującej mierze wpływa na poziom świadczonych usług. Większość doradców w Polsce posiada dyplom ukończenia uczelni rolniczych, w których są jednostki organizacyjne zajmujące się doradztwem rolniczym. Mogą oni kontynuować naukę na różnych kierunkach studiów podyplomowych prowadzonych przez uczelnie, instytuty branżowe oraz Centrum Doradztwa Rolniczego, a także na różnych kursach. Doskonalenie kadry doradczej odbywa się we współpracy z instytutami naukowobadawczymi w kraju i za granicą. Wszyscy rolnicy oczekują od doradztwa pomocy technicznej przy wypełnianiu wniosków, rzetelnej informacji, nowinek technologicznych, dyskusji na nurtujące pytania, jak również pomocy w określeniu indywidualnego kierunku rozwoju gospodarstwa. Przyjęty 5 sierpnia 2008 roku przez polski rząd projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw, w związku ze zmianami w organizacji i podziale zadań administracji publicznej w województwie, zawiera przepisy, na podstawie których samorząd województwa przejął część kompetencji i zadań aktualnie wykonywanych przez wojewodów. Część kompetencji przejęły również powiaty i gminy. Nowe prawo stanowiące kolejny krok w procesie decentralizacji zadań publicznych, obowiązuje od 1 stycznia 2009 r.¹ Ustawa ta przewiduje kolejne zmiany organizacyjne, które powinny w pozytywny sposób wpłynąć na działania doradztwa rolniczego. **PODSUMOWANIE** Efektywny i nowoczesny system doradztwa powinien zaspokajać potrzeby odbiorców i uczestników systemu doradztwa przez ścisłe powiązanie doradztwa z nauką, sprawnie funkcjonować przy ograniczonych środkach przez dopasowanie systemu do istniejących realiów organizacyjnych i ekonomicznych w rolnictwie oraz przeniesienie niektórych kosztów usług na klientów, być elastyczny, czyli zdolny do rozwoju i przeobrażeń w kierunku nowych potrzeb reformowanej gospodarki, a szczególnie wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich. Potrzeby i oczekiwania klientów korzystających z doradztwa w nowoczesnym systemie usług doradczych odzwierciedlają bardzo różnorodne problemy, często wykraczające poza zagadnienia bezpośrednio związane z produkcją rolniczą. Należy mieć świadomość, że usługi doradcze będą rozwijały się w przyszłości według popytu, a nie podaży i rolnicy skierują się do tych instytucji, które najpełniej zaspokoją ich potrzeby. **LITERATURA** Rasz H., Stankiewicz D. 2004: Systemy doradztwa rolniczego w krajach UE. Kancelaria Sejmu Biuro Studiów i Ekspertyz, Wydział Analiz Ekonomicznych i Społecznych, Informacja nr 1049/maj. Ustawa z dnia 22 października 2004 r. o jednostkach doradztwa rolniczego. Dz.U.2004. 251.2507 z późniejszymi zmianami. ¹ Dz.U. 2004. 251.2507 z późniejszymi zm. (tekst jednolity, brzmienie od 01.07.2009 r.). Stefania Olszewska-Kuźniarska AGRICULTURE ADVISORY SERVICES – SELECTED ISSUES Summary In the paper historical development of agriculture advisory (extension) service in Poland was presented. Additionally comparison of agriculture advisory systems solutions in selected European countries was conducted. The evolution of agriculture advisory services is strongly correlated to farmers needs and changing with changes of agriculture technologies, farm economics and rural policies. Advisors need to be highly educated not only in range of agricultural issues but they also must cope with questions concerning farm management, farm economics and economic policies. Because of widening of range of required knowledge advisors have to bring up their professional qualifications continuously and improve their advisory techniques. Adres do korespondencji: dr Stefania Olszewska-Kuźniarska Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Siedlcach Katedra Ekonomii i Zarządzania ul. Sokołowska 172 08-110 Siedlce e-mail: firstname.lastname@example.org MECHANIZM TRANSFORMACJI STRUKTURALNEJ INSTRUMENTU ROLNICZYCH RENT STRUKTURALNYCH Stanisław Paszkowski Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej w Agrobiznesie Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu Kierownik: prof. dr hab. Walenty Pocza Słowa kluczowe: renty strukturalne, struktura obszarowa gospodarstw rolnych, przekazywanie gospodarstw rolnych, przekazujący gospodarstwo rolne, przejmujący gospodarstwo rolne Key words: early retirement pensions, agrarian structure, farm transfer, transferor, transferee Synopsis. Instrument rolniczych rent strukturalnych jest wykorzystywany w polskiej polityce rolniej od początku lat sześćdziesiątych XX wieku. Obecnie obowiązujące przepisy prawne wkomponowują go w strukturę narzędzi WPR stymulujących przekształcenia strukturalne w rolnictwie. Celem opracowania jest zarysowanie mechanizmu transformacji strukturalnej, stanowiącej istotę transferu gospodarstw rolnych pomiędzy gospodarstwami rolnymi w ramach systemu rolniczych rent strukturalnych. W instrumentecie rolniczych rent strukturalnych działają dwie niezależnie formy transferu gospodarstw rolnych: w całości na rzecz następców oraz na powiększenie innych jednostek produkcyjnych. Pierwsza stymuluje wymianę generacji prowadzących gospodarstwa rolnie, a druga koncentrację gruntów rolnych. Koncentracja gruntów rolnych i wymiana generacji rolników mogą być jednak realizowane przez obie formy transformacji strukturalnej. Wymaga to jednak wprowadzenia w systemach rent strukturalnych klauzul generacyjnych i obszarowych. WSTĘP Wykorzystywanie środka rolniczych rent strukturalnych, względnie instrumentów polityki społecznej do kształtowania struktur rolnych ma w Polsce długą tradycję [Budzanowski 2004]. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX w. funkcjonowały kolejno trzy systemy rent za ziemię¹, mające głównie na celu zasilanie gruntami sektora rolnictwa uspokojonego. Od drugiej połowy lat siedemdziesiątych do końca XX w. w tym celu wykorzystywano instrumen- ¹ Ustawa z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaspłatieniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin. Dz.U. z 1977 r. Nr 32 poz. 140, z późn. zm.; ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa. Dz.U.1968 r. Nr 3, poz. 14, z późn. zm. i ustawa z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i splaty pieniężne. Dz. U. 1974 r. Nr 21, poz. 118. ty zabezpieczenia i ubezpieczenia społecznego rolników\(^2\). W kolejno uchwalanych aktach prawnych z tego zakresu ograniczano zakres ingerencji w obrót gruntami rolnymi, specjalizując je jako instrumenty polityki społecznej skierowanej do rolników indywidualnych\(^3\). Kierunek tej ewolucji, przy występowaniu w rolnictwie polskim rozdrobnionej struktury obszarowej gospodarstw rolnych, wywołał na początku bieżącej dekady w związku z podjęciem przez Polskę działań zmierzających do integracji ze strukturami Unii Europejskiej, potrzebę opracowania zasad działania instrumentu polityki rolnej mającego na celu dostosowanie naszego rolnictwa do wymogów integracji w obszarze struktur rolniczych [Paszkowski 2006]. Jednym ze środków polityki rolniej stały się rolnicze renty strukturalne\(^4\), mające na celu poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych. Żywot przepisów prawnych implementujących je do praktyki był jednak niezmiernie krótki\(^5\), bowiem został następnie dostosowany do zasad Wspólnej Polityki Rolnej i udostępniony w ramach *Plany rozwoju obszarów wiejskich na lata 2004-2006*\(^6\). Jego funkcjonowanie było natomiast regulowane rozporządzeniem RM z dnia 30 kwietnia 2004 r. *w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich*\(^7\), zawierającym przepisy wykonawcze do ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. *o wsparciu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej*\(^8\). Rolinicze renty strukturalne stanowią też jedno z działań *Programu rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013*\(^9\) funkcjonujące na podstawie rozporządzenia MRRiRW z dnia 19 czerwca 2007 r. *w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania „Renty strukturalne” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013*\(^{10}\), zawierającego przepisy wykonawcze do ustawy z --- \(^2\) Były to ustawy: z dnia 27 października 1977 r. *o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin*. Dz. U. z 1977 r., Nr 32, poz. 140; ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. *o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin*. Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 i obecnie obowiązująca ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. *o ubezpieczeniu społecznym rolników*. Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm. \(^3\) Jednocześnie zmniejszano skalę preferencji dla rolników przekazujących grunty państwu, kładąc większy nacisk na szersze zagospodarowywanie gruntów przez rolników indywidualnych. \(^4\) Wprowadzono je ustawa z dnia 26 kwietnia 2001 r. *o rentach strukturalnych w rolnictwie*. Dz. U. z 2001 r. Nr 52, poz. 539, z późn. zm. Zob. też rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 grudnia 2001 r. *w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawie przyznawania i wypłaty rent strukturalnych*. Dz. U. z 2001 r. Nr 153, poz. 1769. \(^5\) Wnioski od rolników zaprzestano przyjmować z końcem 2003 r. Zob. art. 13 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. *o wsparciu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej*. Dz. U. z 2003 r. Nr 229, poz. 2273 z późn zm. \(^6\) Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 listopada 2000 r. *w sprawie planu rozwoju obszarów wiejskich*. M.P. z 2004 r. Nr 56, poz. 958. \(^7\) Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191, z późn. zm. Zob. też rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 lipca 2004 r. *w sprawie wzorów wniosków o udzielenie pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich*. Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1684. \(^8\) Dz. U. z 2003 r. Nr 229, poz. 2273 z późn zm. \(^9\) Krajowy Plan Strategiczny Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Warszawa, sierpień 2006 r. \(^{10}\) Dz. U. z 2007 r. Nr 109, poz. 750, z późn. zm. Cechą charakterystyczną omawianego instrumentu polityki rolnej jest to, że jego przepisy regulują zarówno zasady nabycania prawa do świadczeń społecznych, jak i obrotu gospodarstwami rolnymi. W pierwszym przypadku normują stosunki prawne zbliżone pod względem przedmiotu i metody do występujących w ubezpieczeniach społecznych, a w drugim – prawa rzeczowego. W pierwszym z tych obszarów regulowana materia stanowi wyodrębniony formalnie zakres stosunków prawnych w odniesieniu do uregulowan z zakresu ubezpieczenia społecznego rolników. W drugim zaś kwestie przenoszenia własności gospodarstw rolnych, w tym także wykorzystywane formy umów, regulowane są głównie przepisami prawa cywilnego, a także prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz notarialnego. Obowiązujące regulacje prawne są formalnym wyrazem występujących w danym czasie stosunków społeczno-ekonomicznych. Te drugie są jednak pierwotne w stosunku do tych pierwszych, jakkolwiek uchwalone akty prawne są w stanie kształtować nowe relacje społeczne i ekonomiczne. Tak więc określone przepisami prawnymi zasady funkcjonowania instrumentów polityki rolnej wynikają z odkrytych ekonomicznych i społecznych praw naukowych, założeń polityki gospodarczej i wdrażanych programów rozwoju gospodarczego. Zadaniem nauk ekonomicznych, a w tym polityki rozwoju obszarów wiejskich, jest więc wypracowanie założeń modelowych instrumentów oddziaływania na rozwój wsi i rolnictwa. Podbudowy teoretycznej w tym przypadku może dostarczyć teoria nowej ekonomii instytucjonalnej, uwzględniającej w analizach wpływ instytucji na funkcjonowanie podmiotów gospodarczych i instytucji państwowych oraz samorządowych [Williamson 1998]. W zakres definiacji instytucji jak najbardziej wchodzą bowiem normy prawne i struktury wdrażające je do praktyki. Instrument rent strukturalnych analizowany w ujęciu ekonomicznym stanowi z jednej strony narzędzie polityki społeczno-ekonomicznej, a konkretnie działanie o charakterze zapatrenia emerytalnego, zabezpieczające dochody rolników w starszym wieku, a z drugiej narzędzie transferu gruntów pomiędzy gospodarstwami rolnymi. W przypadku podjętego w pracy problemu istnieje więc potrzeba wypracowania modelu ekonomicznego transferu gruntów rolnych w ramach systemu rolniczych rent strukturalnych, za czym przemawia rola przypisywana omawianemu instrumentowi rozwoju wsi i rolnictwa\(^{12}\). Zadanie to jest o tyle ważne, że dotychczasowe regulacje prawne instrumentów WPR w Polsce są wprowadzane w życie bez należytego uzasadnienia teoretycznego, co często powoduje ich dysfunkcjonalność, a także naraża budżet państwa na niepotrzebne wydatki. Celem opracowania jest rekonstrukcja modelu transferu gruntów pomiędzy gospodarstwami rolnymi przy użyciu instrumentu rolniczych rent strukturalnych, określonego jako mechanizm transformacji strukturalnej gospodarstw rolnych. W analizach wykorzystano źródła prawne normujące działanie rent strukturalnych w Polsce oraz we Wspólnotach Europejskich. W badaniach zastosowano podejście systemowe. Szczególną uwagę zwrócono na ekonomiczne skutki mechanizmu transformacji strukturalnej dla wzmacnienia konkurencyjności gospodarstw rolnych biorących udział w obrocie gruntami rolnymi przy użyciu instrumentu rent strukturalnych. --- \(^{11}\) Dz. U. z 2007 r. Nr 64, poz. 427, z późn. zm. \(^{12}\) Zob.: Średniookresowa strategia rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich (1998). Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Warszawa. Spójna polityka strukturalna rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa (1999). MRiGŻ. Warszawa. FUNKCJONOWANIE MECHANIZMU TRANSFORMACJI STRUKTURALNEJ W przepisach prawnych regulujących działanie rent strukturalnych jednym z warunków nabycia prawa do renty strukturalnej jest przekazanie gospodarstwa rolnego. Wymóg ten należy uznać za podstawowy w zapewnieniu omawianemu instrumentowi skuteczności działania i w ujęciu prawnym dotyczy form przenoszenia praw (własności, posiadania) do zasobów majątkowych, przedmiotu przekazania (gospodarstwo rolne, użytki rolne), kierunków przekazania zasobów majątkowych (na następcę, na powiększenie innego gospodarstwa), sposobów zagospodarowania gruntów (produkcja rolnicza, zalesianie, ochrona środowiska), warunków stawianych przejmującemu gospodarstwo rolne oraz form prawnych zawieranych umów w obrocie gospodarstwami rolnymi. W ujęciu ekonomicznym jego wdrażanie do praktyki powoduje zmiany w zasobach pracy i kapitału gospodarstw rolnych, które można określić jako proces transformacji strukturalnej gospodarstw rolnych. Jego istotę stanowi transfer gruntów rolnych pomiędzy gospodarstwami rolnymi, będący jedną z form obrotu zasobami ziemi rolniczej. Istotne znaczenie ma zatem wyjaśnienie, co oznacza ta kategoria z ekonomicznego punktu widzenia, jaka jest jej treść, jakie elementy składowe ją tworzą i w jakich etapach zachodzi? Wstępnie można przyjąć, że transformacja strukturalna jest procesem wymiany prowadzących gospodarstwa rolne i przekształcania (restrukturyzacji, reorganizacji) zasobów majątkowych gospodarstw rolnych w trakcie ich przekazywania za renty strukturalne, obejmującym likwidację jednych jednostek produkcyjnych i transfer ich zasobów majątkowych (całych gospodarstw lub tylko gruntów rolnych) do innych struktur, względnie transfer całych gospodarstw rolnych (bez względu na to, czy dotyczy to całych jednostek produkcyjnych czy tylko gruntów rolnych) w ręce młodych rolników definiowanych w przepisach prawnych jako następcy. Mechanizm transformacji strukturalnej gospodarstw rolnych stanowi rdzeń funkcjonowania systemu rolniczych rent strukturalnych i gwarantuje omawianemu narzędziu polityki rolniej realizację celów strukturalnych. W obecnym kształcie prawnym ma on charakter dualny, gdyż dotyczy dwóch odrębnych form przepływu gruntów pomiędzy gospodarstwami rolnymi. Pierwsza to proces przekazywania gospodarstw rolnych na powiększenie innych jednostek produkcyjnych, a druga – ich transfer na rzecz następców. W tym pierwszym przypadku powoduje restrukturyzację majątkową gospodarstw rolnych polegającą na koncentracji gruntów w gospodarstwach rolnych, a w drugim wymianę, pokoleniowa prowadzących wywołująca zmiany w ilości i jakości zasobów pracy. Stąd tę pierwszą formę można nazwać procesem transformacji majątkowej, a drugą transformacją generacyjną (pokoleniowej) gospodarstw rolnych. GRUPY GOSPODARSTW ROLNYCH BIORĄCYCH UDZIAŁ W TRANSFORMACJI STRUKTURALNEJ Gospodarstwa rolne biorące bezpośredni udział w transferze gruntów przy użyciu systemu rent strukturalnych można podzielić na trzy grupy: przekazywane, nowo tworzone (przekazywane następcom) i przejmujące (rys. 1). Kryteriami ich delimitacji w tym wypadku są: (a) rola gospodarstw rolnych w procesie transformacji strukturalnej i (b) charakter oraz zakres przekształceń majątkowych oraz generacyjnych. Należy zauważyć, że stanowią one część ogólnej zbiorowości gospodarstw rolnych. Pierwsze w sposób bezpośredni podlegają procesowi transformacji strukturalnej, drugie powstają w wyniku jego zachodzenia, a trzecie są zasilane zasobami majątkowymi gospodarstw likwidowanych z grupy pierwszej. Te ostatnie stanowią też zbiorowości jednostek rozwojowych zdolnych do akumulacji majątkowej i przejmowania gospodarstw likwidowanych przy użyciu instrumentu rolniczych rent strukturalnych. Wraz z gospodarstwami przekazywanymi następcom tworzą podzbiorowość gospodarstw rolnych powstałą w procesie transformacji strukturalnej. Gospodarstwa rolne przekazywane (pierwsza grupa) można podzielić na transferowane: (1) w całości na rzecz następców i (2) kierowane na powiększenie innych jednostek produkcyjnych. W tej ostatniej grupie można wyodrębnić gospodarstwa przekazywane na powiększenie jednostek rozwijowych w całości (podgrupa 2a), względnie w częściach (podgrupa 2b). Z ekonomicznego punktu widzenia zasoby produkcyjne gospodarstwa rolnego można podzielić na środki produkcji (rzeczowe składniki gospodarstwa rolnego, takie jak: grunty rolne i kapitał nazywane majątkiem) oraz zasoby pracy. Transformacja strukturalna dotyczy obu tych składników, z tym jednak, że w zależności od formy (majątkowej, generacyjnej) obejmuje je w różnym zakresie. Proces transformacji strukturalnej można rozpatrywać w aspektach ekonomicznym, organizacyjnym oraz prawnym. W przypadku gospodarstw transferowanych na rzecz następców występuje tylko formalna (prawna) likwidacja jednostek produkcyjnych. Struktury organizacyjne, zasoby majątkowe oraz funkcje i zadania zostają w nich nadal zachowane. Zjawisko likwidacji gospodarstw rolnych w ujęciu ekonomicznym i organizacyjnym więc nie zachodzi. Zmiany dotyczą zaś zasobów pracy, a głównie osób prowadzących gospodarstwa rolne (pełniących funkcje kierownicze), a także innych członków rodzin rolników pracujących w gospodarstwach rolnych. Proces ten zachodzi wskutek wymiany pokoleń użytkowników gospodarstw rolnych przy zachowaniu generalnie bez zmian ich zasobów majątkowych, a także w części jednostek – zasobów pracy\(^{13}\). W ujęciu organizacyjnym następu- --- \(^{13}\) Według Raportu końcowego trzecia część przekazujących w dalszym ciągu wykonuje pracę na rzecz gospodarstw rolnych. Raport końcowy. Ewaluacja ex post Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2004-2006. Konsorcjum IERiGŻ, IRWiR, IUNG PIB, BSM SP.J. Warszawa, 2009 r. je zaś zmiana ról osób pracujących i prowadzących gospodarstwa rolne. W analizowanym przypadku w procesie transformacji strukturalnej nie zachodzi więc ubytek (eliminacja) jednostek z ogólnej zbiorowości gospodarstw rolnych. W przypadku gospodarstw przekazywanych na powiększenie (podgrupy 2a i 2b) następuje faktyczne unicestwienie wcześniej istniejących jednostek produkcyjnych. Ich udziałem jest zaś transfer znajdujących się w nich zasobów majątkowych do innych struktur produkcyjnych. W omawianym wypadku zachodzi więc rzeczywista likwidacja gospodarstw rolnych w aspekcie prawnym, organizacyjnym i ekonomicznym, prowadząca w pierwszej kolejności do uwolnienia zasobów majątkowych tkwiących w gospodarstwach rolnych, a w dalszej do ich relokacji do innych podmiotów organizacyjnych. Uwolnione w trakcie tego procesu zasoby pracy ulegają dezaktywacji względnie rozproszeniu; wymogiem bowiem nabycia prawa do renty strukturalnej jest zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej. Ich wartość ekonomiczna, ze względu na wiek rolników biorących udział w programie rent strukturalnych, stan ich zdrowia, a także posiadane kwalifikacje zawodowe, z reguły nie jest wysoka. Czynniki te nie dyskwalifikują ich możliwości podejmowania pewnych form aktywności gospodarczej. Należy też podkreślić, że wykorzystanie tych osób w gospodarstwach rolnych przejmujących grunty rolne może być trudne ze względu na brak wcześniej głębszych więzi ekonomicznych z rolnikami je prowadzącymi. Zdolność do pracy, a także kwalifikacje zawodowe przekazujących mogą być mało przydatne w powiększanych gospodarstwach rolnych. Z tego względu omawiany instrument polityki rolnej przewiduje dla nich świadczenia pieniężne, zapewniające im godne warunki życia w okresie poprzedzającym powstanie prawa do emerytury. **ETAPY PROCESU TRANSFORMACJI STRUKTURALNEJ** Prowadząc do analizy czynnik aktu przekazania gospodarstwa rolnego, proces transformacji strukturalnej można opisać jako dwuetapowy. W pierwszym z nich podmiotami biorącymi w nim udział są rolnicy przekazujący gospodarstwa rolne, a przedmiotem – gospodarstwa przekazywane. W drugim etapie podmiotami są następcy przejmujący gospodarstwa nowo tworzone oraz przejmujący gospodarstwa likwidowane. Przedmiotem zaś gospodarstwa rolne przejęte przez następców i na powiększenie. Dwuetapowy proces transformacji strukturalnej dotyczy więc zarówno użytkowników gospodarstw rolnych, jak i ich zasobów majątkowych. W pierwszym etapie procesu transformacji strukturalnej w obrocie zasobami uczestniczą następujące grupy jednostek: (1) przeznaczone do przekazania następcom w całości, 2) przewidziane do transferu znajdujących się w nich zasobów majątkowych w całości (2a), bądź planowane do przekazania w częściach (2b). W drugim etapie transformacji występują zaś dwie grupy gospodarstw rolnych; przejmowane przez następców i powiększane. Te pierwsze, z prawnego punktu widzenia, na co wyżej zwrócono już uwagę, można nazwać nowo tworzonymi. W ujęciu ekonomicznym, a także organizacyjnym, są to jednak jednostki produkcyjne wcześniej istniejące. Te drugie zaś stanowią część ogólnej zbiorowości gospodarstw rolnych. Cechują się one jednak pewnym potencjałem rozwojowym, co powoduje, że są w stanie akumulować (przejmować) zasoby majątkowe gospodarstw likwidowanych. Wszystkie gospodarstwa rolne biorące udział w procesie transformacji strukturalnej (w obrocie w ramach systemu rolniczych rent strukturalnych) można podzielić – jak to zrobiono na wstępie – więc na trzy grupy: (1) przekazywane następcom w celu utworzenia nowych gospodarstw rolnych, (2) przekazywane na powiększenie innych jednostek produkcyjnych i (3) zasilane uwolnionym majątkiem z drugiej grupy gospodarstw rolnych. Zjawisko transformacji generacyjnej w wypadku pierwszej grupy jednostek składa się z takich procesów cząstkowych, jak: (a) transformacja prawna gospodarstwa rolnego obejmująca jego likwidację prawną w wyniku przekazania zasobów majątkowych następcy, a także zmianę właściciela gospodarstwa rolnego, (b) utworzenie nowej struktury organizacyjnej gospodarstwa rolnego i (c) ukształtowanie nowego podziału ról oraz obowiązków członków rodziny rolnika. Proces transformacji majątkowej drugiej grupy gospodarstw rolnych (przekazanych na powiększenie innych jednostek) składa się z dwóch działań o złożonym charakterze, jakimi są: (a) likwidacja prawna, organizacyjna i ekonomiczna gospodarstw rolnych i (b) transfer ich zasobów majątkowych do innych jednostek produkcyjnych. Proces transformacji majątkowej trzeciej grupy gospodarstw rolnych polega zaś na: (a) nabyciu zasobów majątkowych likwidowanego gospodarstwa rolnego powodującym akumulację majątkową gospodarstwa przejmującego i (b) organizacji powiększonego gospodarstwa rolnego na nowych zasadach. CHARAKTERYSTYKA GOSPODARSTW ROLNYCH NA ETAPIE PIERWSZYM Należy zauważyć, że gospodarstwa biorące udział w transformacji majątkowej na etapie pierwszym tworzą dwie całkowicie różne grupy struktur ekonomicznych. Inny jest bowiem ich potencjał rozwojowy i przyszłość. Pierwsze, przeznaczone do przekazania następcom, przechodzą proces transformacji pokoleniowej (generacyjnej), polegający głównie na wymianie prowadzących gospodarstwa rolne. W procesie transformacji strukturalnej nie zachodzi w nich głębsze zmiany struktury zasobów majątkowych. Zadaniem następców po ich przejęciu jest wykorzystanie w jak największym stopniu tkwiącego w nich potencjału produkcyjnego, a w dalszej kolejności jego rozwinięcie. Efektem przekształceń strukturalnych w tym przypadku jest przede wszystkim wzmacnienie jakości zasobów kapitału ludzkiego w drodze zmiany osoby prowadzącej gospodarstwo rolne, co umożliwia tym młodym i lepiej przygotowanym zawodowo osobom lepsze wykonywanie funkcji kierowniczych. Transformacja strukturalna tych gospodarstw nie prowadzi zatem w sposób bezpośredni do zwiększenia ich potencjału ekonomicznego, a w szczególności zasobów gruntów rolnych. Akt wymiany pokoleniowej rolników wyzwala jednak proces restrukturyzacji i modernizacji gospodarstw rolnych. W zasadzie oczekuje się, że młodzi rolnicy po przejęciu gospodarstw rolnych podejmą działania zmierzające do zwiększenia ich zasobów kapitałowych, uruchomienia w nich nowych kierunków działalności rolniczej i podniesienia ich pozycji konkurencyjnej, w tym w drodze przejmowania zasobów produkcyjnych uwalnianych w ramach systemu rolniczych rent strukturalnych. Jest to jedno z podstawowych zadań omawianego instrumentu polityki rolnej, uzasadniające jego finansowanie ze środków publicznych. Transformacje pokoleniowa należy więc uznać za wstępny warunek restrukturyzacji i modernizacji gospodarstw rolnych. Inną rolę pełni druga grupa gospodarstw rolnych. Jej zadaniem w ramach systemu rent strukturalnych jest uwolnienie w trakcie trwania pierwszego etapu transformacji strukturalnej zasobów gruntów i pozostałych składników majątku gospodarstwa rolnego na potrzeby rozwojowe innych jednostek produkcyjnych, a także na cele realizacji zadań gospodarczych i społecznych przewidzianych prawem. Ich przeznaczeniem jest więc, jak to wyżej wskazano, likwidacja jako samodzielnych podmiotów gospodarczych w znaczeniu prawno-organizacyjnym i ekonomicznym, co powinno prowadzić do uwolnienia znajdujących się w nich zasobów majątkowych. W analizowanym przypadku istotne znaczenie ma głębokość zmian oraz efekty prawne, organizacyjne i ekonomiczne w obu grupach gospodarstw rolnych uczestniczących w procesie transformacji strukturalnej. W tych pierwszych zachodzi tylko zmiany prawno-organizacyjne, a drugie podlegają likwidacji prawnej, ekonomicznej oraz organizacyjnej; następuje faktyczna likwidacja jednostek produkcyjnych. Udzialem tych pierwszych jest wymiana pokoleniowa użytkowników, a drugich nie. W tym ostatnim przypadku uwolnione zasoby majątkowe transferowane są do gospodarstw rolnych kierowanych przez rolników prowadzących już od pewnego czasu działalność produkcyjną. W obu grupach jednostek procesy transformacji majątkowej nie pokrywają się ze zmianami generacyjnymi. Jednak transfer zasobów majątkowych z tej drugiej grupy pośrednio prowadzi także do poprawy jakości zasobów pracy w rolnictwie (obniżenia wieku prowadzących i podniesienia ich kwalifikacji zawodowych), bowiem rolnicy przejmujący gospodarstwa likwidowane są z reguły osobami młodymi i dobrze przygotowanymi zawodowo. Omawiana forma transformacji strukturalnej wywołuje efekty generacyjne, jednak nie powstają one w procesie wymiany pokoleniowej prowadzących, ale pośrednio – przez transfer gruntów do jednostek prowadzonych przez młodych i lepiej przygotowanych zawodowo rolników. Należy zauważyć, że w zbiorowości gospodarstw rolnych przejmowanych przez następców także zachodzą zmiany majątkowe. Do struktur tych z reguły przenoszony jest bowiem majątek małżonków następców. Ci ostatni przejmują też grunty rolne od innych rolników, w tym z jednostek likwidowanych w ramach systemu rolniczych rent strukturalnych. CECHY GOSPODARSTW ROLNYCH BIORĄCYCH UDZIAŁ W DRUGIM ETAPIE TRANSFORMACJI STRUKTURALNEJ Po drugiej stronie granicy mechanizmu transformacji strukturalnej, realizowanego w ramach omawianego środka polityki rolnej występują przejęte w całości przez następców gospodarstwa rolne (faktycznie wcześniej istniejące) oraz jednostki, które bezpośrednio nie uczestniczyły w procesie przekazywania gospodarstw rolnych w pierwszym etapie transformacji strukturalnej (także wcześniej istniejące), a zasilone (dokapitalizowane) gruntami i innymi zasobami majątkowymi z gospodarstw likwidowanych. W tym procesie, z ekonomicznego punktu widzenia podstawowego znaczenia nie ma sam sposób transferu zasobów majątkowych, istotny w ujęciu prawnym, a fakt ich przepływu do jednostek produkcyjnych, które dzięki temu mogą nabracić nowej dynamiki rozwojowej wskutek zasilenia wcześniej uwolnionymi zasobami majątkowymi. Czynnik sposobu transferu gospodarstw rolnych (przekazanie na własność, albo w dzierżawę) powinien być jednak brany pod uwagę w ocenie ekonomicznej procesu transformacji strukturalnej, gdyż trwałe przeniesienie własności gruntów gwarantuje wyższą dynamicę rozwoju gospodarstw rolnych [Rudnicki 2005]. Własność zasobów gruntów rolnych sprzyja bowiem podejmowaniu przez prowadzących działalności inwestycyjnej. Ich dzierżawa zmniejsza zas skalę ponoszonych nakładów inwestycyjnych na zakup gruntów i w ten sposób pozwala na skierowanie wygospodarowanych środków finansowych na rozwijanie działalności produkcyjnej, gdyż umożliwia użycie tych zasobów do zakupu innych niż ziemia trwałych oraz obrotowych środków produkcji, a tym samym prowadzi do wzrostu skali produkcji rolniczej oraz jej intensyfikacji. Umożliwienie więc przez system rentowy, funkcjonujący w latach 2004-2006, transferu gospodarstw rolnych w formie dzierżawy należy oceniać pozytywnie. Jakkolwiek przekazanie czasowe gruntów rolnych (w formie dzierżawy) może skutkować tylko formalnym przenoszeniem do nich praw, a więc brakiem wystąpienia trwałych efektów strukturalnych. Wydaje się nawet, że właśnie ta przesłanka legła u podstaw rezygnacji z formy przekazywania gospodarstw rolnych w formie dzierżawy na powiększenie innych jednostek produkcyjnych w systemie rent strukturalnych udostępnionych w PROW 2007-2013\textsuperscript{14}. Aby wyeliminować problemy przekazywania gruntów rolnych w formie dzierżawy potrzebna jest jednak zmiana norm regulujących jej zasady w kodeksie cywilnym i w przepisach dotyczących przekazywania gospodarstw rolnych w ramach systemu rolniczych rent strukturalnych [Suchon 2008]. Gdyby porównać w aspekcie ekonomicznym sytuację rozwojową obu grup gospodarstw rolnych, powstałych w wyniku transformacji strukturalnej, to okazuje się, że w bardziej korzystnej sytuacji znajduje się ta druga grupa jednostek produkcyjnych. Składa się ona ze struktur bardziej sprawnych ekonomicznie, lepiej zorganizowanych i przystosowanych do wymogów otoczenia rynkowego. Sam fakt przejmowania przez nie gruntów z gospodarstw likwidowanych potwierdza, że mają one charakter rozwójowy, a ich przeznaczeniem jest zwiększanie zasobów kapitałowych i rozwoj potencjału produkcyjnego. Gospodarstwa przekazywane następcom prezentują zaś sobą zróżnicowany stan ekonomiczny. Niewątpliwie występują wśród nich jednostki dysponujące znacznym potencjałem produkcyjnym, ale zdecydowaną ich większość stanowią struktury wymagające zasilania kapitałowego, restrukturyzacji oraz modernizacji, co wynika z ogólnie niskiego poziomu rozwajowego gospodarstw rolnych w naszym kraju [Zegar 2003]. Sama zmiana na funkcji prowadzącego gospodarstwo rolne jest na pewno czynnikiem umożliwiającym im nabranie nowej dynamiki rozwójowej. Jednak bez pomocy zewnętrznej proces ten będzie zachodził w wolnym tempie. Aby więc wykorzystać pod względem ekonomicznym proces transformacji generacyjnej, następcom należy dodatkowo ułatwić dostęp do wsparcia ze środków WPR. **PODSUMOWANIE I WNIOSKI** Rdzeniem instrumentu rent strukturalnych są mechanizmy transformacji majątkowej i generacyjnej. Pierwszy z nich zakłada eliminację części jednostek produkcyjnych i transfer ich zasobów majątkowych do innych gospodarstw rolnych. Drugi zastąpienie rolników prowadzących gospodarstwa rolne młodszymi i lepiej wykształconymi pod względem zawodowym. Pierwszy z nich wpływa na kształtowanie jakości zasobów pracy, a drugi sprzyja koncentracji środków produkcji. Oba mechanizmy, pomimo występowania w jednym akcie prawnym, funkcjonują niezależnie od siebie. Mogą więc być alokowane do różnych instrumentów polityki rolnej. Oba mechanizmy wpływają na koncentrację zasobów produkcyjnych w gospodarstwach rolnych i jakość zasobów pracy. Cechują się jednak asymetrią oddziaływania. W związku z tym mechanizm transformacji majątkowej powinien być wspomagany w systemie rentowym wymogami co do wieku i kwalifikacji zawodowych przejmujących gospodarstwa rolne, a mechanizm transformacji generacyjnej klauzulami obszarowymi. \textsuperscript{14} Możliwość przekazywania gruntów w formie dzierżawy przywrócono jednak w obecnie funkcjonującym systemie rent strukturalnych ze względu na brak gruntów rolnych w obrocie rynkowym. Nowo tworzone przez następców gospodarstwa rolne z reguły cechują się niższym poziomem zasobów produkcyjnych. Z tego względu potrzebne jest zagwarantowanie im wsparcia z takich środków pomocowych, jak „Ułatwienie startu młodym rolnikom oraz Modernizacja gospodarstw rolnych”. LITERATURA Budzinowski R. 2004: Przekazanie gospodarstwa rolnego za rentę strukturalną w praktyce notarialnej. *Rejent*, nr 10. Krajowy Plan Strategiczny Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Warszawa, sierpień. Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 listopada 2000 r. *w sprawie planu rozwoju obszarów wiejskich*. M. P. z 2004 r., nr 56, poz. 958. Paszkowski S. 2006: Rolnicze renty strukturalne. Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. Warszawa. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Warszawa, sierpień 2006 r. Raport końcowy. *Ewaluacja ex post* Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2004-2006. 2009: Konsorcjum IERiGŻ, IRWiR, IUNG PIB, BSM SPJ. Warszawa. Rudnicki H. 2005: Przemiany strukturalne w polskim rolnictwie w okresie transformacji systemowej. *Kwestia agrarna w Polsce i na świecie*. Wydawnictwo SGGW. Warszawa. Spojna polityka strukturalna rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa 1999. MiGŻ. Warszawa. Suchoń A. 2008: W kwestii nowego modelu dzierżawy gruntów rolnych. *PPR*, nr 1. Średniookresowa strategia rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich. 1998: Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Warszawa. Williamson O. E. 1998: Ekonomiczne instytucje kapitalizmu. Wydawnictwo Naukowe PWN. Zegar J. 2003: *Zróżnicowanie regionalne rolnictwa*. Główny Urząd Statystyczny. Narodowy spis powszechny ludności i mieszkańców. Powszechny spis rolny. Warszawa, s. 31–57 i 42-172. Stanisław Paszkowski THE STRUCTURAL TRANSFORMATION MECHANISM OF EARLY RETIREMENT PENSION SCHEME FOR FARMERS Summary The instrument of early retirement pension scheme is used to explored in Polish agricultural policy since the sixties of twenty century. Presently the legal regulations accomplish it in the set of CAP instruments. Its aim is to stimulate the structural transformation of Polish agriculture. The main purpose of the paper is to reconstruct the mechanism of structural transformation process, which stimulate the agricultural land transfer between farms within the early retirement pension scheme. The undertaken analyse shows, that the early retirement pension scheme mechanism consist of two different forms of farm land transfer, transfer to successors and to farmers who tray to enlarge its farms land sources. The first form aims in changing of farmers generation, and the second one in concentration of agricultural land in farms. But the first one also can stimulate the farm land concentration, and the second one - the improvement of labour forces. It is possible to achieve it by building in the early retirement pension scheme the generation and acreage clauses. Adres do korespondencji dr hab. Stanisław Paszkowski Uniwersytet Przyrodniczego w Poznaniu Wydział Ekonomiczno-Społeczny ul. Wojska Polskiego 28 60-637 Poznań tel. (0 61) 848 71 12 e-mail, email@example.com ROLNICTWO EKOLOGICZNE – ROZWÓJ CZY REGRES? Henryk Runowski Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Kierownik: prof. dr hab. Henryk Runowski Słowa kluczowe: rolnictwo ekologiczne, rolnictwo konwencjonalne, efektywność, cele ekonomiczne, cele ekologiczne Key words: organic farming, conventional farming, effectiveness, economic goals, ecologic goals Synopsis. W opracowaniu przedstawiono stan i możliwości rozwojowe rolnictwa ekologicznego na świecie, w tym w wybranych krajach europejskich i w Polsce. Wskazano zalety i słabości tej formy rolniczego gospodarowania w porównaniu do rolnictwa konwencjonalnego. Przepracowano analizę porównawczą gospodarstw ekologicznych i konwencjonalnych w wybranych krajach oraz sformułowano wnioski dotyczące uwarunkowań rozwoju ekologicznych metod produkcji. Określono ograniczenia i szanse rozwoju rolnictwa ekologicznego jako jednej z możliwych form rolniczego gospodarowania. W konkluzji stwierdzono, że rolnictwo ekologiczne pozostanie producentem żywności dla ograniczonej liczby konsumentów. WPROWADZENIE Właściciele i użytkownicy gospodarstw rolnych stają przed wieloma wyzwaniami, które z jednej strony wynikają z potrzeby osiągania wyższych dochodów dla zapewnienia rozwoju gospodarstw i poprawy poziomu życia rodziny, zaś z drugiej – z konieczności respektowania obowiązujących i nowo wprowadzanych regulacji prawnych oraz rosnących oczekiwań społecznych w zakresie ochrony środowiska, jego bioróżnorodności, a także zapewnienia dobrosranu zwierząt i bezpieczeństwa żywności. Coraz bardziej świadomi konsumenti oraz podatnicy, jak również politycy i członkowie różnych organizacji oczekują od producentów rolnych respektowania coraz wyższych standardów ekonomicznych, etycznych oraz ekologicznych. Różne systemy produkcji rolniczej w admienny sposób realizują poszczególne rodzaje celów. Jedne systemy produkcji zapewniają skuteczniejszą realizację celów ekonomicznych, zaś inne celów ekologicznych, czy etycznych. Biorąc pod uwagę dwa skrajnie różniące się systemy gospodarowania możemy wyróżnić rolnictwo konwencjonalne i rolnictwo ekologiczne. Rolnictwo konwencjonalne, nawiązuje do nurtu mechanicystycznego\(^1\) i koncentruje się przede wszystkim na skutecznej realizacji celów --- \(^1\) Przyrodę porównuje się do maszyny, której funkcjonowanie można opisać za pomocą matematycznych формuł, a tym samym można nią pokierować zgodnie z przyjętym założeniem. ekonomicznych. Natomiast rolnictwo ekologiczne, wywodzące swój rodowód z nurtu holistycznego, kładzie szczególny nacisk na zachowanie równowagi biologicznej w ekosystemach. Rolnictwo konwencjonalne, wykorzystując środki produkcji pochodzenia przemysłowego, w tym nawozy sztuczne i chemiczne środki ochrony roślin oraz pasze przemysłowe, zapewnia wyższe wydajności roślin i zwierząt oraz wyższą wydajność czynników produkcji niż rolnictwo ekologiczne, które zarzucając stosowanie tych środków, zaleca wykorzystanie w procesie produkcji naturalnych powiązań i zależności występujących w przyrodzie, w tym np. plodozmianu. Z odmienności wymienionych systemów produkcji rolniczej wynikają określone dylematy związane z wyborem metod gospodarowania w rolnictwie. CEL BADAŃ I ŹRÓDŁA MATERIAŁÓW BADAWCZYCH W opracowaniu podjęto próbę oceny możliwości rozwoju ekologicznych metod gospodarowania w rolnictwie. W tym celu dokonano analizy porównawczej rozwoju rolnictwa ekologicznego w ujęciu przestrzennym, przeprowadzono porównania ekonomiki gospodarstw ekologicznych i konwencjonalnych w wybranych krajach, wskazano na atuty i słabości rolnictwa ekologicznego w konfrontacji z rolnictwem konwencjonalnym oraz oceniono szanse i ograniczenia rozwoju ekologicznych metod produkcji. Materiał do badań obejmował dane statystyczne organizacji ekologicznych oraz dane dla gospodarstw konwencjonalnych i ekologicznych w Austrii, Niemczech i Wielkiej Brytanii, a także z literatury przedmiotu. Dla prezentacji wyników badań wykorzystano metodę statystyki tabelarycznej oraz metodę graficzną. ROLNICTWO KONWENCJONALNE I EKOLOGICZNE A KONKURENCYJNOŚĆ CELÓW Rolnictwo ekologiczne nawiązuje do zasad trwałego zrównoważonego rozwoju. W najogólniejszej definicji jest to „rozwój zapewniający zaspokojenie obecnych potrzeb społeczeństwa bez uszczerbku dla możliwości zaspokojenia potrzeb przyszłych pokoleń”. Od konferencji w Rio de Janeiro w 1992 roku utwierdziło się przekonanie, że rozwój zrównoważony ma nie tylko znaczenie ekologiczne, ale również ekonomiczne i społeczne [Alvensleben 2000]. Wynika z tego, że w rozważaniach dotyczących rozwoju zrównoważonego należy widzieć różne, często konkurencyjne ze sobą cele [Woś 1992, Woś, Zegar 2002]. Tak też jest w rolnictwie, gdzie cele ekonomiczne konkurują z celami ekologicznymi i odwrotnie. W poszczególnych systemach rolnictwa mamy do czynienia z odmienną skutecznością realizacji poszczególnych celów (rys. 1). Rolnictwo ekologiczne jako system bardzo restrykcyjny z punktu widzenia ochrony środowiska, co wyraża się m.in. całkowitym zakazem stosowania środków produkcji pochodzenia przemysłowego (nawozy sztuczne, środki chemicznej ochrony roślin), jest z punktu widzenia produktywności czynników produkcji systemem mniej wydajnym niż rolnictwo konwencjonalne. Z kolei rolnictwo konwencjonalne, korzystające ze środków produkcji pochodzenia przemysłowego, stanowi określone obciążenie dla środowiska naturalnego i tym samym jest mniej skuteczne pod względem osiąganych celów ekologicznych. Należy jednak zauważyć (rys. 2), że zarówno w rolnictwie ekologicznym, jak i rolnictwie konwencjonalnym możliwości produkcyjne (dobra prywatne) nie są jeszcze w pełni wykorzystane. Podobnie w obu systemach istnieją możliwości lepszej realizacji celów ekologicznych (dobra środowiskowe) [Alvensleben 2002]. Jednak możliwy wzrost efektywności ekonomicznej w rolnictwie ekologicznym jest i będzie ograniczany przez rygorystycznie ustalone wytyczne dla certyfikowanych upraw i chowu zwierząt, a w szczególności całkowity zakaz stosowania w rolnictwie nawozów sztucznych i chemicznych środków ochrony roślin. Może to przeszkadzać w osiąganiu poprawy efektywności gospodarowania, a w konsekwencji ograniczać możliwości realizowania celów ekologicznych w rolnictwie w dłuższej perspektywie. Rolnictwo ekologiczne zakłada zachowanie zamkniętego obiegu składników pokarmowych, wykluczając możliwość ich uzupełniania z konwencjonalnych źródeł zewnętrznych. W rezultacie stosunek przychodów do nakładów jest tu dość wąski, chyba że strona przychodowa zostanie uzupełniona zewnętrznymi środkami finansowymi (dotacje) i znacząco wyższymi cenami produktów ekologicznych od cen produktów konwencjonalnych. Z badań prowadzonych w Niemczech wynika jednak, że konsumenti nie chcą akceptować znacząco dużych różnic cenowych między produktami ekologicznymi a konwencjonalnymi, a na dodatek akceptowane różnice cen tych produktów w ostatnim czasie zmniejszają się. ROZWÓJ ROLNICTWA EKOLOGICZNEGO Wiele krajów sprzyja rozwojowi ekologicznych metod produkcji rolniczej, wprowadzając wspomagające ten proces wytwórczy uregulowania prawne, a także określone instrumenty finansowe [Runowski 1996, Żakowska-Biemans, Gutkowska 2003]. W rezultacie z roku na rok rośnie zarówno liczba gospodarstw ekologicznych, jak i powierzchnia użytków rolnych zagospodarowana metodami ekologicznymi. Rolnictwo ekologiczne jest zjawiskiem o wymiarze światowym i dotyczy, choć w różnym stopniu, rolnictwa na wszystkich kontynentach. Powierzchnia użytków rolnych pod uprawami ekologicznymi na świecie w 2007 roku wynosiła 30,5 mln ha (rys. 3). Oznacza to, że w porównaniu z 2000 r. nastąpił na świecie 2-krotny wzrost powierzchni zagospodarowanej metodami ekologicznymi (tab. 1). Tabela 1. Powierzchnia upraw ekologicznych na świecie w 2000 i 2007 roku | Wyszczególnienie | Powierzchnia [mln ha] w roku | Zmiana | |------------------|------------------------------|--------| | | 2000 | 2007 | 2000 = 1 | | Europa | 3,7 | 6,9 | 1,9 | | Ameryka Północna| 1,1 | 2,2 | 2,0 | | Ameryka Południowa | 3,2 | 5,8 | 1,8 | | Azja | 0,05 | 2,9 | 58,0 | | Afryka | 0,02 | 0,9 | 45,0 | | Australia | 7,6 | 11,8 | 1,6 | | Razem | 15,67| 30,5 | 1,9 | Źródło: Wüller, Yussefi-Menzlerand, Sorensen 2008. Szczególnie wysoką dynamikę odnotowano na kontynentach o niewielkim znaczeniu pod względem upraw ekologicznych (Afryka i Azja). W 2007 roku największy udział powierzchni użytków ekologicznych w ogólnej powierzchni użytków rolnych występował w Australii, Europie oraz Ameryce Południowej, a najmniejszy w Afryce. Zarówno w Australii, jak i w Ameryce Południowej dominująca część gruntów w uprawie ekologicznej stanowią ekstensywne zagospodarowane pastwiska trwałe [Runowski i in. 2007]. Tym samym kontynenty te nie odgrywają poważniejszej roli w światowym rynku żywności ekologicznej. Pod względem wartości produkcji ekologicznej na świecie na czołowych miejscach znajdują się Europa oraz Ameryka Północna (rys. 4). W tabeli 2 przedstawiono zmiany powierzchni pod uprawami ekologicznymi oraz liczby gospodarstw ekologicznych w Europie oraz w Polsce w ostatnich kilkunastu latach. Należy zauważyć, że w poszczególnych krajach europejskich udział powierzchni pod uprawami ekologicznymi w ogólnej powierzchni użytków rolnych jest bardzo zróżnicowany. Na czołowych pozycjach pod względem kształtowania się tego wskaźnika znajdują się kraje takie, jak: Austria, Szwajcaria, Włochy i Szwecja, a wśród krajów nowo przyjętych do Unii Europejskiej: Łotwa, Czechy, Słowacja i Slovenia (rys. 5). Rysunek 4. Udział w rynku produktów ekologicznych w 2006 roku (30 mld USD =100%) Źródło: Willer, Yussufi-Menzlerand, Sorensen 2008. Rysunek 5. Udział upraw ekologicznych w powierzchni ogółem w wybranych krajach europejskich w 2007 roku [%] Źródło: Willer, Yussefi-Menzlerand, Sorensen 2008. Polska, pomimo tego, że znajduje się w grupie krajów europejskich o niskim udziale upraw ekologicznych w ogólnej powierzchni użytków rolnych, w ostatnich latach notuje dużą dynamikę jej wzrostu (tab. 2). Jest to związane głównie z ustanowieniem wraz z wejściem Polski do UE znaczących dopłat do powierzchni pod uprawami ekologicznymi [Runowski i in. 2007]. Dla części z nowo rejestrowanych gospodarstw ekologicznych jest to główna przesłanka podejmowania tego rodzaju produkcji. Wśród krajów europejskich obserwuje się zróżnicowane tendencje rozwojowe w rolnictwie ekologicznym. W Wielkiej Brytanii i Austrii od kilku lat można mówić o regresie, podczas gdy w Niemczech, czy Hiszpanii o pozytywnej dynamicie rozwoju ekologicznego sposobu produkcji rolniczej (rys. 6). Na uwagę zasługuje odnotowany ostatnio wzrost powierzchni upraw ekologicznych w wybranych krajach Europy Środkowoschodniej (rys. 7). Mimo iż w Polsce dynamika jest najwyższa spośród prezentowanych krajów, to jednak odsetek użytków rolnych zagospodarowanych metodami ekologicznymi jest u nas niższy (ok. 1%) niż w Czechach (6%) czy na Węgrzech (2,1%). Przyczyn różnic zaawansowania rozwoju rolnictwa ekologicznego mieRysunek 6. Liczba gospodarstw i powierzchnia upraw ekologicznych w Austrii, Wielkiej Brytanii, Niemczech i Hiszpanii. Źródło: Foster, Lampkin 2000, Willer, Yussefi-Menzlerand, Sorensen 2008. Rysunek 7. Powierzchnia upraw ekologicznych w wybranych krajach środkowoeuropejskich w latach 2000–2007 Źródło: Willer, Yussefi-Menzlerand, Sorensen 2008. Organic Agricultural Land Worldwide 2005-2007, FiBL, IFOAM, SOEL 2007-2009. http://www.organic-europe.net dzy poszczególnymi krajami jest wiele. Do najważniejszych z nich należy zaliczyć zróżnicowaną między krajami ekonomiczną efektywność produkcji ekologicznej w odniesieniu do produkcji konwencjonalnej. EKONOMIKA GOSPODARSTW EKOLOGICZNYCH I KONWENCJONALNYCH W tabeli 3 przedstawiono kształtowanie się dochodu w badanych gospodarstwach ekologicznych i konwencjonalnych w Wielkiej Brytanii nastawionych na produkcję mleka. Z porównania dochodów wynika, że gospodarstwa ekologiczne osiągały niższe dochody niż gospodarstwa konwencjonalne. Ta sytuacja może tłumaczyć brak zainteresowania produkcją ekologiczną w Wielkiej Brytanii. Z kolei z danych dotyczących porównania gospodarstw ekologicznych i konwencjonalnych w Austrii wynika, że zarówno w gospodarstwach nastawionych na chów przeżuwaczy, jak i w gospodarstwach nastawionych na towarową produkcję roślinną przewaga ekonomiczna zapewniały gospodarstwa ekologiczne (tab. 4). Szczególnie zauważalna różnica wystąpiła w odniesieniu do gospodarstw nastawionych na produkcję roślinną. Wytłumaczenie tych różnic znajdujemy przede wszystkim w wyższym poziomie różnych dopłat i subwencji uzyskiwanych przez gospodarstwa ekologiczne. Przychody z produkcji rolniczej (łącznie produkcji roślinnej i zwierzęcej) były w gospodarstwach ekologicznych niższe niż w gospodarstwach konwencjonalnych. Źródłem sukcesu ekonomicznego gospodarstw ekologicznych w Austrii są przede wszystkim środki otrzymywane z budżetu Unii Europejskiej oraz budżetów krajowego i kantonalnego, a więc środki pochodzące od podatników. Tabela 3. Przychody i koszty produkcji mleka w gospodarstwach ekologicznych i konwencjonalnych w Wielkiej Brytanii latach 2003/04-2004/05 | Wyszczególnienie | 2003/2004 | 2004/2005 | |------------------|-----------|-----------| | | ekologiczne | konwencjonalne | ekologiczne | konwencjonalne | | Liczba gospodarstw | 9 | 46 | 9 | 58 | | Wydajność mleczna krów [litry] | 5233 | 6445 | 5326 | 6190 | | Cena mleka [pens] | 19,55 | 18,22 | 19,14 | 18,24 | | Liczba krów mlecznych [szt.] | 99 | 143 | 156 | 132 | | Powierzchnia gospodarstw [ha] | 93 | 102 | 114 | 94 | | Przychody, koszty i dochód [£/ha] | | | | | | Produkcja mleka | 1 098 | 1 674 | 1 400 | 1 609 | | Pozostałe przychody | 339 | 448 | 383 | 450 | | Razem przychody | 1 436 | 2 122 | 1 783 | 2 059 | | Pasze | 305 | 478 | 381 | 441 | | Inne koszty produkcji zwierzęcej | 111 | 182 | 170 | 193 | | Koszty upraw | 31 | 138 | 61 | 123 | | Nadwyżka bezpośrednia | 990 | 1 324 | 1 171 | 1 301 | | Koszty pracy | 259 | 328 | 328 | 320 | | Koszty mechanizacji | 164 | 213 | 199 | 211 | | Pozostałe koszty | 352 | 450 | 431 | 474 | | Razem koszty | 1 222 | 1 788 | 1 571 | 1 763 | | Dochód rolniczy | 215 | 334 | 212 | 295 | Źródło: Weller, Jackson 2006. Tabela 4. Wyniki ekonomiczne badanych gospodarstw ekologicznych i konwencjonalnych w Austrii w 2007 roku [euro] | Wyszczególnienie | Gospodarstwa z przeżuwaczami | Gospodarstwa roślinne | |----------------------------------|------------------------------|-----------------------| | | konwencjonalne | ekologiczne | relacja konwen. = 100 | konwencjonalne | ekologiczne | relacja konwen. = 100 | | Liczba badanych gospodarstw | 767 | 258 | 34 | 356 | 52 | 15 | | Powierzchnia UR [ha] | 26,20 | 31,52 | 120 | 41,15 | 45,96 | 112 | | Grunty orne [ha] | 8,18 | 5,21 | 64 | 39,63 | 43,94 | 111 | | Trwałe użytki zielone [ha] | 18,00 | 26,27 | 146 | 1,14 | 1,72 | 151 | | Liczba zatrudnionych | 1,48 | 1,48 | 100 | 1,00 | 1,17 | 117 | | w tym członkowie rodziny | 1,45 | 1,46 | 101 | 0,94 | 1,07 | 114 | | Obsada zwierząt [SD/100 ha UR] | 24,67 | 21,73 | 88 | 10,69 | 9,79 | 92 | | Pogłowie bydła [szt.] | 33,33 | 26,90 | 81 | 1,97 | 3,11 | 158 | | Pogłowie trzody chlewnej [szt.] | 2,89 | 1,10 | 38 | 21,68 | 12,01 | 55 | | Przychody ogółem | 74 240 | 69 310 | 93 | 94 154 | 102 507 | 109 | | produkcja roślinna | 4 491 | 2 778 | 62 | 43 906 | 36 269 | 83 | | produkcja zwierzęca | 37 805 | 28 683 | 76 | 9 406 | 11 540 | 123 | | Gospodarka leśna | 5 197 | 6 166 | 119 | 2 101 | 2 594 | 123 | | dotacja i dopłaty | 16 090 | 19 324 | 120 | 22 359 | 33 737 | 151 | | pozostałe przychody | 10 657 | 12 359 | 116 | 16 382 | 18 367 | 112 | | Koszty razem | 51 288 | 45 155 | 88 | 60 543 | 63 037 | 104 | | Koszty materiałowe | 25 420 | 18 493 | 73 | 31 291 | 28 611 | 91 | | nawozy | 913 | 196 | 21 | 4 183 | 223 | 5 | | pasze | 8 295 | 5 544 | 67 | 3 220 | 3 010 | 93 | | energia | 4 392 | 4 139 | 94 | 5 371 | 5 711 | 106 | | remonty i konserwacje | 3 216 | 3 226 | 100 | 3 322 | 4 330 | 130 | | Amortyzacja | 13 084 | 13 266 | 101 | 11 002 | 12 958 | 118 | | Odsztki | 1 429 | 1 555 | 109 | 1 273 | 1 993 | 156 | | Dzierżawy i najem | 970 | 758 | 78 | 4 129 | 4 260 | 103 | | Koszty pracy najmnej | 362 | 366 | 101 | 902 | 1 605 | 178 | | Pozostałe wydatki | 10 023 | 10 717 | 107 | 11 946 | 13 610 | 114 | | Dochód rolniczy: | | | | | | | | na gospodarstwo | 22 952 | 24 155 | 105 | 33 611 | 39 470 | 117 | | na 1 ha UR | 876 | 766 | 87 | 817 | 859 | 105 | | na członka rodziny | 15 829 | 16 545 | 105 | 35 756 | 36 888 | 103 | Źródło: Grüner Bericht 2008. Podobne wnioski płyną z danych zawartych w tabeli 5, gdzie przedstawiono analizę porównawczą gospodarstw ekologicznych i konwencjonalnych w Niemczech. Potwierdzają one przewagę ekonomiczną gospodarstw ekologicznych nad gospodarstwami konwencjonalnymi, pomimo znacznie niższych plonów roślin i niższej wydajności mlecznej krów. Plony pszenicy w gospodarstwach ekologicznych wynosiły 38 dt/ha, a w gospodarstwach konwencjonalnych 67 dt/ha. Równocześnie cena 1 dt pszenicy w gospodarstwach ekologicznych była 2-krotnie wyższa niż w gospodarstwach konwencjonalnych. W przypadku ziemniaków różnica cen była niemal 3-krotna, a cena mleka była o 19% wyższa od ceny mleka w gospodarstwach konwencjonalnych. Gospodarstwa ekologiczne w Niemczech uzyskiwały o 39% wyższe dopłaty i dotacje od gospodarstw konwencjonalnych. W rezultacie dochód na gospodarstwo ekologiczne w badanym roku był o 31% wyższy niż w gospodarstwach konwencjonalnych. Podobnie wyższe dochody odnotowano w przeliczeniu na członka rodziny. Przykład ten wskazuje, że w Niemczech występują korzystne warunki ekonomiczne dla gospodarstw ekologicznych. Tabela 5. Analiza porównawcza gospodarstw ekologicznych i konwencjonalnych w Niemczech 2005/2006 | Wyszczególnienie | Jednostki | Gospodarstwa ekologiczne | Gospodarstwa konwencjonalne | Relacja ekologiczne = 100 | |----------------------------------|-----------|--------------------------|----------------------------|---------------------------| | Liczba badanych gospodarstw | szt. | 337 | 646 | 192 | | Powierzchnia UR | ha | 112,7 | 112,7 | 100 | | Zasoby siły roboczej | osób | 2,2 | 1,7 | 77 | | w tym członkowie rodziny | osób | 1,4 | 1,5 | 107 | | Obsada zwierząt SD/100 ha UR | | 63 | 63 | 100 | | Plony | | | | | | pszenicy | dt/ha | 38 | 67 | 176 | | zierników | dt/ha | 200 | 311 | 156 | | Wydajność mleczna krów | | | | | | Ceny: | | | | | | pszenicy | kg/krowę | 5 874 | 6 708 | 114 | | euro/dt | | 20,11 | 9,80 | 49 | | zierników | euro/dt | 28,50 | 11,09 | 39 | | mleka | euro/100 kg | 34,31 | 28,89 | 84 | | Przychody ogółem | | 1 749 | 1 587 | 91 | | Produkcja roślinna | | 271 | 323 | 119 | | Produkcja zwierzęcia | euro/ha UR | 703 | 640 | 91 | | dotacje i dopłaty | | 521 | 375 | 72 | | inne przychody | | 254 | 249 | 98 | | Koszty ogółem | euro/ha UR | 1 352 | 1 284 | 95 | | Dochód: | | | | | | na 1 ha UR | euro/ha UR | 397 | 303 | 76 | | na gospodarstwo | euro | 44 673 | 34 150 | 76 | | na 1 członka rodziny | euro/osobę | 31 909 | 22 767 | 71 | Źródło: Agrarbericht der Bundesregierung Deutschland. 2007. Bonn. Konsumenci nie są jednak skłonni wyrównywać dochodów gospodarstw ekologicznych przez akceptację wystarczająco wyższych cen produktów ekologicznych. Wynika z tego, że bez wsparcia ze strony podatników (budżetów), przynajmniej przy obecnie występujących różnicach cen produktów ekologicznych i konwencjonalnych, nie można liczyć na rozwój rolnictwa ekologicznego. Potwierdzeniem tego może być przykład gospodarstw w Wielkiej Brytanii, gdzie mimo wsparcia budżetowego, rolnictwo ekologiczne ustępuje pod względem dochodowości gospodarstwom konwencjonalnym. Według Jacsona i Lampkina [2005] dopłaty do gospodarstw ekologicznych i konwencjonalnych w badanej grupie stanowiły około 5% przychodów. W Austrii z kolei dopłaty i dotacje stanowiły w 2007 roku w grupie gospodarstw nastawionych na chów przezwaczy 21,7% przychodów w gospodarstwach konwencjonalnych i 27,9% w gospodarstwach ekologicznych, a w gospodarstwach nastawionych na produkcję roślinną odpowiednio 23,7 i 32,9%. W badanych gospodarstwach niemieckich dopłaty stanowiły 29,8% przychodów w gospodarstwach ekologicznych i 23,6% w gospodarstwach konwencjonalnych. Różnice cen produktów ekologicznych w stosunku do konwencjonalnych są zróżnicowane między poszczególnymi krajami (tab. 6). Okazuje się, że nawet znaczące różnice cen nie Tabela 6. Minimalne i maksymalne różnice między cenami produktów ekologicznych i konwencjonalnych w krajach europejskich | Produkt | Cena minimalna | Cena maksymalna | |---------------|----------------|-----------------| | Pszenica | 19% Włochy | 189% Holandia | | Ziemiaki | 71% Szwecja | 293% Włochy | | Żywiec wieprzowy | 45% Dania, Niemcy | 132% Holandia | | Mleko | 19% Dania | 129% Grecja | Źródło: Organic farming in the European Union – Facts and figures, 2005. gwarantują zrównania przychodów gospodarstw ekologicznych i konwencjonalnych, bez dopłat i dotacji. Potwierdzają to dane zamieszczone w tabeli 6. Należy zauważyć, że wraz ze wzrostem powierzchni upraw ekologicznych w poszczególnych krajach wzrasta obciążenie podatników. W związku z tym pojawia się pytanie o akceptację przez nich coraz wyższych dopłat do rolnictwa ekologicznego, tym bardziej, że nie zawsze wystarczająco doceniają oni usługi, jakie na rzecz środowiska świadczą gospodarstwa ekologiczne. Podobnie konsumentowie wobec rosnącej oferty rynkowej dóbr konsumpcyjnych będą prawdopodobnie poszukiwać oszczędności w wydatkach na żywność i tym samym nie będą akceptować znacząco wyższych cen produktów ekologicznych w porównaniu z produktami konwencjonalnymi. Trudno też liczyć na znaczące efekty gospodarstw ekologicznych z wdrażania postępu biologicznego. Ten bowiem dotyczy produkcji konwencjonalnej i ekologicznej, a większe możliwości jego wykorzystania stoją przed rolnictwem konwencjonalnym. W rezultacie rozwój gospodarstw ekologicznych może napatkać na barierę wynikającą z niewystarczających dochodów ich właścicieli. Czy jednak tak się stanie zależeć będzie od realizowanej polityki rolnej, a przede wszystkim od postaw podatników i konsumentów. Wzrost świadomości ekologicznej konsumentów powinien sprzyjać wzrostowi popytu na produkty ekologiczne, a wzrost takiej świadomości u podatników – ich akceptacji dla finansowego wspierania ochrony środowiska. Pewnym ograniczeniem dla rozwoju rolnictwa ekologicznego mogą być inne systemy produkcji rolniczej, cechujące się wyższą od niego sprawnością ekonomiczną, a niewiele odbiegające pod względem oddziaływania na środowisko. Dotyczy to w szczególności produkcji integrowanej. W rezultacie może się okazać, że rolnictwo ekologiczne pozostanie miejscem produkcji produktów żywnościowych dla pewnej części konsumentów, zaś dla większości alternatywa stanie się rolnictwo integrowane, które lepiej niż rolnictwo konwencjonalne dba o środowisko naturalne, a równocześnie skuteczniej niż rolnictwo ekologiczne realizuje cele ekonomiczne. Taki scenariusz rozwoju potwierdza rolnictwo szwajcarskie (rys. 8). Nie jest wykluczone, że zarysowany tu kierunek zmian upowszechni się szerzej także w innych krajach. Nie oznacza to końca rozwoju rolnictwa ekologicznego, jednak z pewnością oczekiwać należy znacznego spowolnienia dynamiki jego rozwoju, szczególnie w rolnictwie. Rysunek 8. Tendencje zmian w systemach produkcji w rolnictwie Szwajcarii Źródło: Richter 2002 i od 2001 obliczenia własne. krajów o wyższym jego udziale w zagospodarowaniu użytków rolnych. Na podstawie analizy ogólnych przesłanek można zakładać, że ta forma rolnictwa nie przekroczy w ciągu najbliższych 5-10 lat bariery 15% powierzchni użytków rolnych, może poza nielicznymi przypadkami, głównie małych krajów. **WNIOSKI** Przeprowadzone rozważania pozwalają na sformułowanie kilku wniosków. 1. Ostatnie dwa dziesięciolecia charakteryzuje się wzrastającym znaczeniem rolnictwa ekologicznego w zagospodarowaniu użytków rolnych. Dotyczy to rolnictwa wszystkich kontynentów. Jednak w Afryce, czy w Azji w dalszym ciągu odsetek powierzchni zagospodarowania metodami ekologicznymi jest mniejszy niż w Europie, czy Ameryce Północnej. W Australii i Oceanii, a także w Ameryce Południowej powierzchnia zagospodarowana metodami ekologicznymi na tle innych kontynentów jest relatywnie duża, ale dotyczy głównie ekstensywnie użytkowanych pastwisk. 2. W krajach o najdłuższej tradycji rolnictwa ekologicznego dynamika jego rozwoju słabnie, a nawet można mówić o stagnacji lub regresie. Podobnie w krajach o niskim i umiarkowanym poziomie wsparcia budżetowego tej formy rolniczego gospodarowania zainteresowanie rolników podejmowaniem ekologicznych metod gospodarowania zmniejsza się. 3. O możliwościach rozwojowych rolnictwa ekologicznego zdaje się przesądzać poziom dochodów generowanych przez gospodarstwa ekologiczne. W krajach, gdzie produkcja ekologiczna zapewnia niższe lub porównywalne dochody z produkcją konwencjonalną, obserwuje się spadek zainteresowania jej rozwojem, natomiast w tych, gdzie przewaga ta jest wyraźna ma miejsce jej wzrost. W Wielkiej Brytanii, podobnie jak w Holandii, która jest znana z wysokiej intensywności gospodarowania w rolnictwie i wysokich dochodów rolniczych osiąganych z produkcji konwencjonalnej nie obserwuje się wyraźniejszego wzrostu znaczenia rolnictwa ekologicznego, w przeciwieństwie do rynku żywności ekologicznej, który dzięki jej importowi szybko rośnie. 4. Restrykcyjne zasady rolnictwa ekologicznego dotyczące całkowitego zakazu stosowania chemicznych środków pochodzenia przemysłowego, czynią tę metodę gospodarowania droższą od innych, należy więc oczekiwać wzrostu preferencji dla tańszych metod produkcji rolniczej, ale respektujących podstawowe zasady ochrony środowiska naturalnego (rolnictwo integrowane, precyzyjne). Trudno bowiem liczyć na utrzymanie się w miarę rozwoju rolnictwa ekologicznego dużych różnic cenowych między produktami ekologicznymi a produktami konwencjonalnymi oraz zapewnienia znaczco rosnącego poziomu wsparcia budżetowego. 5. Rolnictwo ekologiczne w dłuższej perspektywie pozostanie źródłem oferty żywnościowej dla większej niż obecnie, ale ciągle ograniczonej części konsumentów, ponieważ znacząca jej część w wyborze produktów żywnościowych kierować się będzie głównie ceną. Nasuwa się stąd wniosek, że zgłaszany czasem postulat całkowitego przestawienia polskiego rolnictwa na metody ekologiczne jest nierealny i nieuzasadniony z punktu widzenia gospodarki kraju. Tym bardziej, że stosowane w Polsce, podobnie jak w innych krajach, rolnictwo konwencjonalne zmniejsza swoje obciążenie dla środowiska naturalnego, a rolnictwo integrowane czyni to jeszcze skuteczniej. LITERATURA Agrarbericht der Bundesregierung Deutschland, 2007: Bonn. Alvensleben R. 2000: Zur Nachhaltigkeit land- und forstwirtschaftlicher Nutzungssysteme – Anmerkungen aus der Sicht eines Agrarökonomen. Vortrag auf der Tagung der August-Bier-Stiftung und des ZALF am 17.03.2000. Agra-Europe 16/2000 vom 17.4.2000 Sonderbeilage 1-7. Alvensleben R. 2002: Leitbilder einer zukünftigen Landwirtschaft. Anmerkungen aus der Sicht der Umweltökonomie und der Marktforschung. Kiel. Expertenworkshop „Leitbilder einer zukünftigen Landwirtschaft“ der Akademie für die Ländlichen Räume Schleswig-Holstein e.V. am 19.3.2002 in Rendsburg. Foster C., Lamprin N. 2000: Organic and in-conversion land area, holdings, livestock and crop production in Europe [www.organic.aber.ac.uk/library/European_organic_farming.shtml]. Grüner Bericht 2008: Bericht über die Situation der österreichischen Land- und Forstwirtschaft. Bundesministerium für Land- und Forstwirtschaft, Umwelt und Wasserwirtschaft. Wiedeń. http://www.organic-europe.net. Jackson A., Lamplik N. 2005: Organic farm incomes in England and Wales 2003/2004. Institute of Rural Science. Aberystwyth. Organic Agricultural Land Worldwide 2005-2007. 2007-2009: FiBL, IFOAM, SOEL 2007-2009. Organic farming in the European Union – Facts and figures. 2005: European Commission. Bruxelles. Richter T. 2002: Possibilities and barriers for retailing organic products. Research Institute of Organic Agriculture (Switzerland). Runowski H. 1996: Ograniczenia i szanse rolnictwa ekologicznego. Wyd. SGGW, Warszawa. Runowski H., Maciejczak M., Bagiński S. 2007: Rolnictwo ekologiczne. Zasady prowadzenia upraw i chowu zwierząt. Agroexpert Ośrodek Badań i Doradztwa dla Rolnictwa, Warszawa. Weller R., Jackson A. 2006: Organic dairy farming. Organic Centre Wales (OCW). University of Wales, Institute of Grassland and Environmental Research. Willer H., Yussefi M. 2001: Organic Agriculture Worldwide – Statistics and Future Prospects. Stiftung Ökologie & Landbau (SÖL), Bad Durkheim. Willer H., Yussefi-Menzlerand M., Sorensen N. 2008: The World of Organic Agriculture – Statistics and Emerging Trends 2008. S International Federation of Organic Agriculture Movements (IFOAM) Bonn, Germany and Research Institute of Organic Agriculture (FiBL), Frick, Switzerland. Woś A., Zegar J.S. 2002: Rolnictwo społecznie zrównoważone. Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, Warszawa. Woś A. 1992: Rolnictwo zrównoważone (Sustainable Agriculture). Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, nr 13. Zakowska-Biemans S., Gutkowska K. 2003: Rynek żywności ekologicznej w Polsce i w krajach Unii Europejskiej. Wyd. SGGW, Warszawa. Henryk Runowski ORGANIC FARMING – PROGRESS OR REGRESS? Summary The paper aims to analyze the state of development of organic farming in the world including Europe and Poland. There were analyzed economic and ecological goals of organic farms. Based on conducted analyzes of organic farms in Great Britain, Austria and Germany there were presented incomes, costs and financial result in both analyzed systems. There were also described chances and limitations of organic farming. The paper argues that the organic farming will be a producer of food however for limited amount of consumers. Adres do korespondencji: prof. dr hab. Henryk Runowski Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw ul. Nowoursynowska 166 02-787 Warszawa e-mail: firstname.lastname@example.org WYKORZYSTANIE MODELU RÓWNAŃ STRUKTURALNYCH DO OCENY WPYWU KAPITAŁU LUDZKIEGO NA SUKCES EKONOMICZNY PRZODUJĄCYCH GOSPODARSTW KARPACKICH Wojciech Sroka Katedra Ekonomiki i Organizacji Rolnictwa Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie Kierownik: dr hab. Wiesław Musiał prof. UR Słowa kluczowe: rozwój gospodarstw, analiza modelowa Key words: development of farms, model analysis Synopsis. W opracowaniu podjęto próbę ustalenia wpływu poszczególnych atrybutów kapitału ludzkiego na sukces ekonomiczny przodujących gospodarstw rolniczych. Do analizy siły związku tych zależności wykorzystano metodę równań strukturalnych. Pozwoliła ona na wskazanie tych cech kierowników gospodarstw, które determinują sukces gospodarstw. WSTĘP Szybki przepływ informacji i rozwój nauki stał się wyzwaniem XXI wieku. Obecnie wiedza i kwalifikacje stają się zarówno towarem, jak i głównym źródłem długotrwałej przewagi konkurencyjnej, wzbogacając człowieka i tworząc jego kapitał, tj. składnik aktywów zawartych w nim samym [Stawicka 2005]. Współczesna gospodarka w coraz większym stopniu opiera się na wiedzy i niematerialnych formach kapitału, które uzupełniają zasoby materialne i finansowe przynoszą wzrost produkcji, większą efektywność gospodarowania i poprawę dobrobytu ludności. Obecnie na ogół nie kwestionuje się roli kapitału ludzkiego, którego znaczenie zostało docenione w pracach ekonomistów zajmujących się wzrostem i rozwojem gospodarczym. Klepacki [2005] podkreśla, że należy jak najefektywniej wykorzystywać wszystkie zasoby, jednak czynnikiem decydującym o sukcesie stają się ludzie, z ich wiedzą, umiejętnością osiągania i przetwarzania informacji, pomysłowością, przedsiębiorczością, poszukiwaniem nowych, twórczych rozwiązań. Również Wilkin [2006] twierdzi, iż jednym z głównych osiągnięć współczesnej ekonomii jest odkrycie, że najważniejszy potencjał produkcyjny i źródło dobrobytu tkwi w człowieku – w jego umiejętnościach i postawach. Oceniając rzeczywistość gospodarczą polskiego rolnictwa można zauważyć, że podczas gdy jedne gospodarstwa upadają, inne działające przy podobnych warunkach przyrodniczo-ekonomicznych prosperują bardzo dobrze. Pojawia się więc w tym momencie pytanie: jakie czynniki zdecydowały o sukcesie ekonomicznym tych podmiotów? Wyniki dotychczasowych badań [Wilkin 2006, Klepacki 2005, Gradziuk 2008, Górecki 2004] wskazują, iż tylko część efektów działalności gospodarczej może być przypisana nakładom kapitału rzeczowego oraz uwarunkowaniom zewnętrznym, a sukces zależy w dużej mierze od wiedzy, umiejętności i współpracy ludzi. Najistotniejsze jak pisze Gradziuk [2008] jest to, iż znaczenie i wpływ czynnika ludzkiego na uzyskane efekty rośnie w miarę ogólnego rozwoju, co wyraża się przede wszystkim w umiejętności ciągłego dostosowywania się do zmieniających się warunków zewnętrznych. Głównym celem opracowania jest dokonanie oceny siły wpływu wybranych cech kapitału ludzkiego na sukces ekonomiczny gospodarstw. Chodzi o uzyskanie odpowiedzi na pytanie, które cechy charakteryzujące kierowników gospodarstw w największym stopniu determinują sukces ekonomiczny badanych gospodarstw indywidualnych zlokalizowanych w Polsce południowej. MATERIAŁ BADAWCZY I METODA BADAŃ Podstawą analizy są oryginalne dane źródłowe zebrane za pomocą kwestionariusza ankieto-wywiadu. Badaniem objęto gospodarstwa rodzinne prowadzące produkcję w 6 mezoregionach geograficzno-gospodarczych Karpat Polskich, tj. Bieszczadach, Beskidzie Niskim, Beskidzie Sądeckim, na Podhalu, Beskidzie Makowskim oraz Beskidzie Żywieckim. Podmioty do badań zostały dobrane według założeń przyjętych w metodyce projektu badawczego pt. „Aktywizacja rolnictwa Karpat Polskich poprzez implementację traktatu akcesyjnego z Unią Europejską”\(^1\). Celowego doboru gospodarstw dokonali samodzielnie pracownicy powiatowych zespołów doradztwa rolniczego zlokalizowanych na terenie objętym badaniem. Gospodarstwa zostały dobrane na podstawie wcześniej sformułowanych kryteriów, które miały za zadanie wyselekcjonować podmioty przodujące, tj. najlepsze w danym mezoregionie, osiągające dochody pozwalające na godziwe opłacenie pracy rolnika oraz jego rodziny, a także dodatnią akumulację kapitału\(^2\). W każdym z mezoregionów wypowano od 25 do 30 podmiotów. Po zebraniu danych faktualnych, dokonano ich weryfikacji pod kątem poprawności merytorycznej, kompletności, a także zgodności z kryteriami ich doboru. Podmioty niespełniające wymogów gospodarstw przodujących zostały wykluczone, a w konsekwencji do badań zakwalifikowano 176 gospodarstw. W opracowaniu do analizy siły wpływu poszczególnych zmiennych na sukces ekonomiczny gospodarstw wykorzystano metodę równań strukturalnych. Jej zastosowanie pozwala na zweryfikowanie wysuniętych na bazie rozważań teoretycznych hipotez o zależnościach między poszczególnymi zmiennymi, dotyczących zarówno ich występowania, jak i ich siły oraz kierunku [Korol 2005]. Modele równań strukturalnych są zasadniczo podobne do modeli regresji wielowymiarowej, są jednak bardziej elastyczne w przypadku opisu interakcji między zmiennymi zwłaszcza jakościowymi, dla których nie są spełnione klasyczne założenia regresji [Sagan 2003]. Metoda ta do tej pory była szeroko wykorzystywana w medycynie i naukach społecznych [Brzeziński 2004], a mniej popularna w ekonomii, mimo że jej ekonomiczne zastosowanie może być bardzo szerokie [Osńska 2008]. Ich dużą przydatność w analizie cech trudno kwantyfikowalnych takich, jak kapitał ludzki opisuje w swoich pracach Rószkiewicz i Węziak-Białowolska [2008]. Fundamentalne narzędzie wykorzystywane podczas modelowania strukturalnego stanowi diagram ścieżkowy, przedstawiający w sposób graficzny związki przyczynowe pomię- --- \(^1\) Projekt ten był realizowany przez W. Musiałę w ramach grantu badawczego nr 1 HO2C 091 30. \(^2\) Gospodarstwa przodujące dobrano metodą ekspercką, tj. doradcy dobrali podmioty, które ich zdaniem można uznać za przodujące. Gospodarstwa te zostały następnie zweryfikowane przez zastosowanie obiektywnych kryteriów doboru. dzy poszczególnymi zmiennymi. W prezentacji graficznej diagramu zmienne jawne umieszcza się zazwyczaj w ramkach, zmienne ukryte w elipsie, a zmienne resztkowe nie są otaczane żadną figurą. Zależności między uwzględnionymi w modelu zmiennymi prezentowane są za pomocą strzałek, których grot wskazuje zmienną będącą skutkiem. W przypadku zmiennych resztkowych strzałka wskazuje na zmienną obserwowalną obciążoną błędem (rys 1). Rysunek 1. Diagram przykładowego modelu równań strukturalnych Źródło: Korol [2005]. Model zasadniczo składa się z dwóch części: modelu pomiarowego (pomiaru egzogenicznych oraz endogenicznych zmiennych ukrytych) oraz modelu równań strukturalnych. W tabeli 1 przedstawiono symbolikę stosowaną podczas modelowania równań strukturalnych. W modelu pomiarowym ukrytej zmiennej egzogenicznej, jawne zmienne egzogeniczne ($X_1$, $X_2$), będące obserwowalnymi reprezentantami ukrytej zmiennej egzogenicznej ($\Xi$) traktowane są jako zmienne dostarczające o nich informacji. Z tego względu przypisuje się im miano zmiennych wskaźnikowych. Występujące w modelu zmienne resztkowe ($\zeta_1$, $\zeta_2$) dla jawnych zmiennych egzogenicznych ($X_1$, $X_2$) reprezentują wpływ popełnionych błędów pomiarowych oraz innych nieuwzględnionych czynników. Tabela 1. Zmienne i parametry modelu równań strukturalnych | Symbol | Znaczenie | |--------|-----------| | **Zmienne modelu** | | $\psi$ | Ukryta zmienna endogeniczna | | $\zeta$ | Zmienne resztkowe (błędu) dla ukrytych zmiennych endogenicznych | | $Y$ | Jawne zmienne endogeniczne, zmienne pomiarowe dla ukrytych zmiennych endogenicznych | | $\varepsilon$ | Zmienne resztkowe (błędu) dla jawnych zmiennych endogenicznych | | $\Xi$ | Ukryte zmienne egzogeniczne | | $X$ | Jawne zmienne egzogeniczne, zmienne pomiarowe dla ukrytych zmiennych egzogenicznych | | **Parametry modelu** | | $\gamma$ | Współczynniki reprezentujące wpływ ukrytych zmiennych egzogenicznych na ukryte zmienne endogeniczne | | $\lambda$ | Ładunki czynnikowe określające siłę związku między zmiennymi ukrytymi i jawnymi | | $\theta$ | Korelacje/kowariancje między zmiennymi błędów a zmiennymi jawnymi lub ukrytymi | Źródło: opracowanie własne na podstawie Sagan [2003]. Analogiczną konstrukcję posiada model pomiarowy ukrytej zmiennej endogenicznej, gdzie zmienna ($\psi$) przedstawiana jest za pomocą jawnych zmiennych endogenicznych ($Y_1$, $Y_2$), będących jej reprezentantami. Podobnie jak w poprzednim modelu pomiarowym zmienne resztkowe ($\varepsilon_1$, $\varepsilon_2$) informują o błędach pomiaru. Odwrzowanie zależności między tak przedstawioną egzogeniczną ($\Xi$) a endogeniczną ($\psi$) zmienną ukrytą, będącą zasadniczym elementem modelowania strukturalnego dokonywane jest przy użyciu modelu strukturalnego [Korol 2005]. Z punktu widzenia celu modelowania, to właśnie model strukturalny dostarcza najważniejszych informacji. W procesie analizy jawne zmienne egzogeniczne oraz endogeniczne poddano procedurze standaryzacji, gdyż część indykatorów jakościowych została przedstawiona na skali porządkowej lub nominalnej. Dla standardyzowanych wartości zmiennych wskaźnikowych \[ \begin{align*} \Psi_k &= \gamma_{y2k} \xi_k + \theta_z \zeta_k & \text{model naturalny} \\ u_{kx_1} &= \lambda_{x1z} \xi_k + \theta_{z11} \delta_{k1} \\ u_{kx_2} &= \lambda_{x2z} \xi_k + \theta_{z22} \delta_{k2} \\ u_{ky_1} &= \lambda_{y1y} \Psi + \theta_{z11} \varepsilon_{k1} \\ u_{ky_2} &= \lambda_{y2y} \Psi + \theta_{z22} \varepsilon_{k2} \end{align*} \] układ równań modelu strukturalnego zaprezentowanego na rysunku 1 przybiera następującą postać [Korol 2005]: Parametr $k$ określa siłę numerem obserwacji, a zmienne ukryte traktowane są jako zmienne posiadające „ukrytą” wartość cechy. Estymacja parametrów określających siły i kierunki poszczególnych związków dokonywana jest w modelu równań strukturalnych na podstawie informacji empirycznych. Najczęściej informacje te zapisywane są w postaci macierzy korelacji. Istota estymacji parametrów polega na znalezieniu takich wartości parametrów, dla których wyznaczone korelacje teoretyczne przyjmują możliwie najbliższe wartości korelacji empirycznych. W praktyce estymacja odbywa się w drodze rozwiązania układu równań jedną z metod iteracyjnych. W opracowaniu korzystano z metody uogólnienia najmniejszych kwadratów, a następnie metody największej wiarygodności. Następnym etapem budowy modelu jest jego weryfikacja, podczas której dokonuje się analizy sensowności oszacowanych parametrów, a następnie weryfikacji dobroci modelu. W tym miejscu należy wspomnieć o roli stopni swobody w identyfikacji modeli strukturalnych. Stopnie swobody są definiowane jako liczba unikalnych korelacji lub kowariancji w macierzy wyjaścionej danych minus liczba szacowanych współczynników [Aaker, Bagozzi 1979]. Badacz najczęściej dąży do maksymalizacji stopni swobody przy jednoczesnym dobrym dopasowaniu modelu do danych. Każdy kolejny oszacowany parametr „zużywa” stopnie swobody, a ich liczba nie może być niższa niż zero [Sagan 2000]. Najczęściej spotykanym wskaźnikiem dopasowania modelu do danych rzeczywistych jest wartość statystyki $\chi^2$. Test ten dotyczy hipotezy zerowej, głoszącej że reszty standaryzowane macierzy empirycznej i teoretycznej wynoszą 0, tzn. ograniczenia nalożone przez badacza wynikające z przyjętego modelu są trafne [Sagan 2003]. Oceniając dobroć modelu można posłużyć się również indeksem pierwiastka średniokwadratowego błędu aproksymacji RMSEA (wartości mniejsze niż 0,05 informują o dobrym dopasowaniu). Oprócz tych wskaźników na uwagę zasługują indeks GFI Joerskoga, indeks dobroci dopasowania AGFI Joerskoga oraz unormowany indeks Bentlera-Bonetta, określające stopień dopasowania empirycznej i teoretycznej macierzy kowariancji. Przymyjam się, iż dany model jest dobrze dopasowany, gdy wskazane indeksy przyjmują wartość powyżej 0,9\(^3\). Bardzo ważną grupą wskaźników są wskaźniki porównawcze, które określają stopień w jakim dany model jest lepszy niż tzw. model zerowy, w którym zakładamy brak zmiennych ukrytych i występowanie relacji wy- --- \(^3\) W praktyce wskazane jest aby GFI Joerskoga przyjmował wartości większe niż 0,95, a indeks Bentlera-Bonetta był bliski 1. łącznie między zmiennymi obserwowalnymi. Wskaźniki te ukazują stopnie swobody wymagane do osiągnięcia odpowiedniego dopasowania modelu do danych. Przykładem takiego wskaźnika jest kryterium informacyjne Akaike, informujące, który z alternatywnych modeli jest najlepiej dopasowany. Wartość tego wskaźnika powinna być bliska 0 [Sagan 2003]. W niniejszej analizie do estymacji poszczególnych parametrów oraz oceny stopnia dopasowania modelu zastosowano pakiet Modelowanie równań strukturalnych (SEPATH) zawarty w programie Statistica 8.0. MODEL TEORETYCZNY ORAZ DOBÓR ZMIENNYCH I ICH KATEGORYZACJA Zasadniczą i chyba najtrudniejszą częścią modelowania strukturalnego jest budowa modelu teoretycznego. Jest to szczególnie ważne, gdyż przyjęcie nieprawdziwych lub nieadekwatnych założeń spowoduje, iż badacz wyciągnie pochopne lub błędne wnioski. Model teoretyczny powstaje w oparciu o wiedzę badacza lub/i wyniki innych badań. W literaturze przedmiotu brak jest jednak opracowań (z zastosowaniem modeli strukturalnych) traktujących o wpływie kapitału ludzkiego na sukces ekonomiczny gospodarstw rolniczych. Dotychczasowe badania skupiają się głównie na analizie pojedynczych cech (np. wpływu wykształcenia), bądź wszystkoogólne zmienne są analizowane oddzielnie (bez uwzględnienia ich wzajemnych relacji). Toteż w opracowaniu podjęto próbę konstrukcji autorskich modeli w oparciu o wiedzę teoretyczną. Do budowy modeli kapitału ludzkiego wykorzystano konstrukty przedstawione przez Szafaniec [2008] oraz Bratnickiego [2000]. Natomiast do zdefiniowania sukcesu gospodarstwa wykorzystano opracowania Wosia [2002] oraz Gradziuk [2008]. Przyjęta w opracowaniu perspektywa jest wyraźnie jednostkowa i dotyczy atrybutów odnoszących się do konkretnych osób (kierowników gospodarstw). Chodzi tutaj o pewne cechy jednostki, które stanowią jej znaczny kapitał. Do takich zasobów zdaniem Szafaniec [2008] należą zasoby umownie określane jako statutowe osiągnięcia jednostki, jej zasoby mentalne (psychiczne) oraz społeczny potencjał jednostki. Pierwsza kategoria zasobów wiąże się ze sferą aktywności życiowej jednostki i obejmuje wartości (dobra) już osiągnięte, np. wykształcenie oraz te, do których dopiero aspiruje, np. zamierzenia oraz plany jednostki. Drugą grupę stanowią cechy psychiczne jednostki (zasoby mentalne), które są znaczące ze względu na charakter życiowej aktywności człowieka. Trzecia grupa zasobów odnosi się do stylu obecności w publicznej sferze życia. Kapitał ludzki definiowany przez Bratnickiego [2000] jest również trójwymiarowy i obejmuje: (1) kompetentność opisywaną wiedzą i umiejętnościami, (2) motywację do wykorzystania wiedzy i umiejętności (chęć działania, zamierzenia strategiczne) oraz (3) zręczność intelektualną będącą zarówno możliwością transferowania wiedzy pomiędzy różnymi kontekstami, jak i potencjalną sprawnością innowacyjną w ujęciu praktycznym. Lektura opisanych koncepcji pozwala na stwierdzenie, iż obie opierają się na bardzo podobnych założeniach. Autorzy opisując kapitał ludzki stosują odmienne nazewnictwo, wskazując na te same zmienne (cechy) charakteryzujące kapitał ludzki. Na podstawie rozważań teoretycznych dla potrzeb opracowania wyodrębniono listę atrybutów kapitału ludzkiego (wskaźników pomiarowych), która w konsekwencji eliminacji zmiennych nieistotnych została ograniczona do następujących: - poziom wykształcenie kierownika gospodarstwa (wyższe, średnie, zawodowe, podstawowe), - typ wykształcenia (rolnicze, inne niż rolnicze), – aktywność w pozyskiwaniu środków finansowych (wartość inwestycji dofinansowywanych wyrażona w zł), – wiara w sukces (samooceena możliwości rozwojowych gospodarstwa), – chęć działania, motywacja do rozwoju gospodarstwa (posiadanie następcy), – innowacyjność (oceniana przez kierownika jakość posiadanego majątku produkcyjnego). Chęć dokonać kwantyfikacji zmiennej sukces ekonomiczny siegnieto do literatury, według której termin ten (z łac. successus) to pomyślny wynik jakiegoś przedsięwzięcia – triumf [Gradziuk 2008]. Przez sukces można również rozumieć osiągnięcie takiego poziomu celów, by były one oceniane pozytywnie przez opiniowców (kierowników gospodarstw). W przypadku rolnictwa większość naukowców jest zgodna, iż głównym celem gospodarstw rolniczych staje się maksymalizowanie różnych kategorii nadwyżki ekonomicznej, w tym przede wszystkim dochodu rolniczego [Czyżewski, Wiśniewska 1996, Woś, Zegar 2002, Zegar 2003]. W skali mikroekonomicznej dochody stanowią cele gospodarowania, gdyż wpływają one na poziom życia rodzin chłopskich, a także określają rozmiary popytu na dobra i usługi pozarolnicze [Woś 2002]. Kategoria ta może jednak wykazywać duże wahania w czasie i nie przedstawia w sposób pełny stopnia realizacji celów gospodarowania (np. podnoszenia statusu ekonomicznego). Woś [2002] twierdzi, iż w skali mikroekonomicznej o poziomie rozwoju gospodarstwa, a więc również o pewnym statusie ekonomicznym rodziny rolniczej informuje również wartość środków trwałych. Można więc założyć, iż zdematerializowanym wymiarem sukcesu ekonomicznego będzie wartość środków trwałych. Na podstawie opisanej teorii założono, iż sukces ekonomiczny gospodarstwa będzie wyrażony za pomocą zmiennych: dochód z gospodarstwa rolniczego (zł) oraz wartość netto środków trwałych (zł). **WYNIKI BADAŃ** W pierwszej fazie badań na podbudowie teoretycznej testowano układ wyodrębnionych zmiennych wskaźnikowych dla różnej liczby zmiennych ukrytych. W konsekwencji wyspecyfikowano dwa modele, które w najlepszy możliwy sposób odzwierciedlały badaną rzeczywistość. Model I bazuje na dwóch ukrytych zmiennych egzogenicznych opisujących kapitał ludzki oraz jednej ukrytej zmiennej endogenicznej, tj. sukcesie ekonomicznym (rys. 2). Przedstawiony model ukazuje zależności przyczynowe pomiędzy opisanymi charakterystykami, a współczynniki ścieżkowe mierzą wpływy bezpośrednie wyróżnionych czynników. Należy je interpretować jako parametry β regresji (zmiana zmiennej niezależnej o jedno odchylenie standardowe powoduje zmianę wartości zmiennej zależnej o β jej odchylenia standardowego)\(^4\), a ich wielkość świadczy o znaczeniu badanej zmiennej w modelu. Im wyższa wartość współczynnika ścieżkowego tym zmienna ma większy wpływ na badane zjawisko. W modelu I występują relatywnie silne oraz statystycznie istotne związki między ukrytymi zmiennymi egzogenicznymi, a ich zmiennymi wskaźnikowymi. W przypadku zmiennej „zasoby aktywności jednostkowej” największe znaczenie dla jej opisu miały umiejętności praktyczne kierownika gospodarstwa (0,77), najniższe natomiast chęć działania (0,25) opisująca potencjalne zasoby aktywności jednostki [Szafraniec 2008]. Analizując zależno- --- \(^4\) Porównując wielkość współczynników beta można ocenić relatywny wkład każdej ze zmiennych niezależnych do predykcji zmiennej zależnej. Interpretacja tych współczynników jest zbliżona do interpretacji korelacji cząstkowej. Rysunek 2. Oszacowany model I czynników sukcesu ekonomicznego gospodarstw Źródło: opracowanie własne. ści między zmienną „zasoby mentalne” a jej zmiennymi wskaźnikowymi zauważono, iż największe znacznie należy przypisać aktywności (przedsiębiorczości) kierownika gospodarstwa (0,65). Mniejsze znaczenie w badanych gospodarstwach miały natomiast wiara w sukces (0,34) oraz innowacyjność kierownika gospodarstwa (0,32). Pozytywnie należy również interpretować zależności między ukrytą zmienną endogeniczną sukces ekonomiczny, a jej zmiennymi wskaźnikowymi. Zmienne te w sposób istotny opisują zmienną ukrytą. Analizując główny problem modelowania, tj. wpływ zmiennych charakteryzujących kapitał ludzki na sukces ekonomiczny gospodarstw, należy stwierdzić, iż w sposób istotny na sukces oddziaływały „zasoby aktywności jednostkowej”, natomiast silna zależność między „zasobami mentalnymi jednostki”, a sukcesem gospodarstwa została zweryfikowana negatywnie (linia przerywana). Na podstawie uzyskanych wyników należy więc przypuszczać, iż jakość kapitału ludzkiego opisana wykształceniem, wiedzą praktyczną oraz chęcią działania ma pozytywny wpływ na sukces gospodarstw. Brak jest natomiast podstaw, aby przy założonym prawdopodobieństwie sądzić, iż zasoby mentalne jednostki (przedsiębiorczość, innowacyjność, wiara w sukces) kreują sukces ekonomiczny gospodarstwa. Nie oznacza to, iż elementy te nie oddziałują na sukces, lecz wyłącznie, iż przy tak skonstruowanym modelu nie są statystycznie istotne. Wysoka wartość oceny parametru ścieżkowego (2,39) informuje bowiem o dużym znaczeniu cechy dla opisywanego zjawiska. W modelowaniu strukturalnym nawet w momencie uzyskania zadawalających wyników zaleca się budowę alternatywnych modeli. Dopiero analiza oceny dopasowania pozwala na wybór konstraktu najlepiej odzworowującego rzeczywistość. Stąd też przedstawiony model I został zmodyfikowany, przez wykluczenie zmiennych obniżających parametry tegoż modelu. Wyniki modelowania przedstawiono na rysunku 3. Przedstawiony model II bazuje podobnie jak poprzedni na dwóch ukrytych zmiennych egzogenicznych oraz jednej ukrytej zmiennej endogenicznej, przy czym zmiennie egzogeniczne, tj. zasoby aktywności jednostkowej kierownika oraz zasoby mentalne zdefiniowano za pomocą tylko czterech zmiennych wskaźnikowych (wykształcenie, umiejętności praktyczne, innowacyjność oraz wiara w sukces). Analiza uzyskanych ocen parametrów relacji między zmienną ukrytą zasoby aktywności jednostkowej, a jej zmiennymi wskaźnikowymi wskazuje, iż większe znaczenie dla sukcesu gospodarstwa będzie mieć poziom wykształcenia kierownika gospodarstwa (0,59) niż jego umiejętności praktyczne (0,49), o których w modelu świadczy profil wykształcenia. W przypadku zmiennej egzogenicznej „zasoby mentalne” praktycznie równorzędną rolę w osiąganiu sukcesu odgrywały: wiara w sukces (0,57) oraz innowacyjność kierownika gospodarstwa (0,57). Podobnie jak w modelu I sukces ekonomiczny gospodarstwa w większym stopniu był opisywany przez dochody niż wartość środków trwałych gospodarstw. Najważniejsze informacje z punktu widzenia celu opracowania dotyczą wpływu ukrytych zmiennych egzogenicznych, tj. zasobów aktywności jednostkowej oraz zasobów mentalnych na zmienną endogeniczną „sukces gospodarstwa”. Na podstawie analizy należy stwierdzić, iż obie zmienne istotnie wpływają na sukces ekonomiczny, przy czym wyniki modelowania relacji: zasoby aktywności jednostkowej – sukces ekonomiczny (0,39) wskazują na występowanie między tymi zmiennymi słabszej zależności niż w przypadku relacji: zasoby mentalne – sukces ekonomiczny (0,75). Należy więc stwierdzić, iż właśnie tzw. cechy mentalne kierowników gospodarstw (innowacyjność, wiara we własne osiągnięcia) mają większe znaczenie niż zasoby aktywności jednostkowej obejmujące pewne dokonania, np. poziom wykształcenia. Końcowym etapem modelowania strukturalnego jest wybór modelu, który w najlepszy sposób odzwierciedla rzeczywistość. W przypadku obydwu modeli stwierdzono merytoryczną zasadność zarówno poszczególnych zmiennych wskaźnikówowych, jak też uzyskanych ocen ich parametrów (tab. 2). Rozpatrując wartości poszczególnych wskaźników należy zwrócić uwagę na fakt lepszego dopasowania modelu II. Wprawdzie model ten charakteryzuje się mniejszą liczbą stopni swobody, jednak o przewadze modelu II nad modelem I informuje kryterium informacyjne Akaike (uwzględniające również liczbę stopni swobody), gdyż jego niższa wartość wskazuje na lepsze odzworowanie rzeczywistości. Oceniając uzyskane wartości należy zauważyć relatywnie niski poziom prawdopodobieństwa istotności statystyki Chi-kwadrat dla modelu I (p=0,0085) oraz bardzo dobre dopasowanie modelu II (p=0,25). Nie przesądza to jednak o konieczności odrzucenia modelu I, gdyż absolutne wskaźniki dopa- | Nazwa wskaźnika | Model I | Model II | |-----------------|---------|----------| | Liczba stopni swobody | 18 | 7 | | Statystyka chi-kwadrat | 35,36 (p=0,0085) | 8,99 (p=0,25) | | GFI Joreskoga | 0,95 | 0,98 | | AGFI Joreskoga | 0,91 | 0,95 | | RMSEA Steigera-Linda | 0,07 | 0,04 | | Unormowany indeks Benterna-Bonetta | 0,84 | 0,96 | | Kryterium informacyjne Akaike | 0,41 | 0,21 | Źródło: opracowanie własne. sowania, tj. GFI oraz AGFI Joreskoga, wskazują na akceptowalny poziom dopasowania modelu I. Wartość RMSEA Steigera-Linda oraz unormowanego indeksu Bentlera-Bonetta pozwala na uznanie modelu I za dostatecznie dobrze dopasowany, a w modelu II za znakomicie dopasowany. Reasumując należy stwierdzić, że oszacowane modele można uznać jako dobrze dopasowane. Trzeba jednak podkreślić, iż pod względem formalnym lepsze wyniki dopasowania osiąga model II, który posłużył do sformułowania wniosków końcowych. **PODSUMOWANIE** We współczesnej gospodarce coraz większego znaczenia nabiera jakość kapitału ludzkiego. W teorii kapitału ludzkiego przyjmuje się założenie, że siła robocza nie jest jednorodna, czego przejawem jest różna pozycja konkurencyjna poszczególnych podmiotów. Przyczyn powodzenia lub porażki gospodarstw rolniczych często szuka się właśnie w jakości kapitału ludzkiego. Literatura przedmiotu skupia się jednak prawie wyłącznie na wyodrębnianiu listy cech opisujących kapitał ludzki, bądź też ów kapitał redukuje do wykształcenia kierowników gospodarstw. Brak jest empirycznych opracowań ujmujących kompleksowo znaczenie poszczególnych cech kapitału ludzkiego w budowie sukcesu ekonomicznego gospodarstw. Wyniki przeprowadzonych badań z jednej strony potwierdzają dużą przydatność stosowanej metody równań strukturalnych, a z drugiej słuszność hipotezy mówiącej o wpływie atrybutów kapitału ludzkiego na sukces ekonomiczny gospodarstw. Dzięki niezaprzezczalnemu atutom metody modelowania strukturalnego, jakim jest możliwość badania cech bezpośrednio nieobserwowalnych, oceniono ich wpływ na sukces ekonomiczny. Z dokonanej oceny wynika, iż praktykowane w literaturze upatrywanie sukcesu ekonomicznego w osiągnięciach statutowych kierowników gospodarstw, tj. wykształceniu jest uzasadnione, jednak nie opisuje w całości badanego problemu. Przeprowadzone badania ukazują, iż czynnikiem decydującym o sukcesie gospodarstwa są zasoby mentalne jednostki – innowacyjność kierowników oraz wiara w sukces. Wprawdzie w modelu I zależność ta nie była istotna statystycznie, jednak po wyeliminowaniu cech nieistotnych, analiza tak skonstruowanego modelu II wskazała na ich pierwoszorządną rolę. To właśnie, dzięki konkretnym predyspozycjom kierownicy gospodarstw są w stanie skutecznie wykorzystywać swoją wiedzę teoretyczną oraz praktyczną, a następnie wierząc w sukces osiągnąć swoje zamierzenia. **LITERATURA** Aaker D., Bagozzi R. 1979: Unobservable Variables In Structural Equation Modeling with Application In Industrial Selling. *Journal of Marketing Research*, s. 5 Bratnicki M. 2000: Podstawy współczesnego myślenia o zarządzaniu. Wyd. „Triada”, Dąbrowa Górnicza. Brzeziński J. 2004: Metodologia badań psychologicznych. Wybór tekstów. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa. Czyżewska A., Wiśniewska J. 1996: Metody pomiaru dochodów rolniczych w krajach UE. *Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu*, nr 1, s. 95-112. Gradziuk B. 2008: Kapitał ludzki elitarnych gospodarstw rolniczych. *Wieś i Rolnictwo*, nr 2, s. 86-103. Górecki J. 2004: Rola czynnika ludzkiego i kapitału społecznego w procesie rozwoju wsi i rolnictwa Polski po jej akcesji do UE. *Wieś i Rolnictwo*, nr 2. Klepacki B. 2005: Wykształcenie jako czynnik różnicujący zasoby organizacji i wyniki ekonomiczne gospodarstw rolniczych. *Roczniki Naukowe SIERA*. tom VII, z. 1, s. 124-128. Korol J. 2005: Modele równań strukturalnych i sieci neuronowe w modelowaniu rozwoju zrównoważonego. Akademickie Wydawnictwo Ekonomiczne, Gorzów Wielkopolski. Osińska M. 2008: Ekonometryczna analiza zależności przyczynowych. Wyd. Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń. Rószkiewicz M., Weźiałk-Białowska D. 2008: Założenia i procedura estymacji modelu kapitału intelektualnego dla wybranych krajów europejskich w ujęciu grup pokoleniowych. Opracowanie dostępne online http://pliki.innowacyjnosc.gpw.pl/Nota__metodologiczna_nt_modelu_kapitalu_intelektualnego_Polski.pdf. Dostęp z dnia 20.04.09 Sagan A. 2000: Wybrane problemy identyfikacji i pomiaru struktur ukrytych. *Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie*, nr 543, s. 52-64. Sagan A. 2003: Model pomiarowy satysfakcji i lojalności. StatSoft Polska. Stawicka E. 2005: Uwarunkowania rozwoju wiedzy i kapitału ludzkiego w środowisku wiejskim. *Prace Naukowe SGGW*, nr 35, s. 108-113. Szafraniec K. 2008: Kapitał ludzki i zasoby społeczne wsi. Ludzie – społeczność lokalna – edukacja. IRWiR PAN, Warszawa. Wilkin J. 2006: Człowiek w ekonomii, czyli o konwersji zasobów ludzkich w kapitał. [W:] Jednostkowe i społeczne zasoby wsi. (red.) Szafraniec. IRWiR PAN, Warszawa. Woś A. 2002: Rolnictwo i sektor żywnościowy w 2001 roku. IERiGŻ, Warszawa. Woś A., Zegar J. 2002: Rolnictwo zrównoważone. IERiGŻ, Warszawa. Zegar J. 2003: Strategia polskiego rolnictwa po akcesji do Unii Europejskiej. *Zagadnienia Ekonomiki Rolnej*, nr 2. *Wojciech Śroka* THE USE OF STRUCTURAL EQUATIONS MODELING FOR THE ASSESSMENT OF HUMAN CAPITAL IMPACT ON ECONOMIC SUCCESS OF LEADING CARPATHIAN FARMS Contemporary economy more and more bases on knowledge and non-material forms of capital. The theory of human capital assumes that labour force is not homogenous, as evidenced by different competitive position of individual subjects. The conducted assessment shows that perceiving economic success in statutory achievements of farm managers, i.e. their education is justified, but does not fully describe the analyzed problem. The investigations show that the factor determining the farm success are mental resources of the unit – innovativeness of managers and conviction about the success. Adres do korespondencji: mgr inż. Wojciech Śroka Katedra Ekonomiki i Organizacji Rolnictwa Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie al. Mickiewicza 21 31-120 Kraków e-mail: email@example.com 5-LECIE CZŁONKOSTWA POLSKI W UNII EUROPEJSKIEJ: ROLNICTWO NA DRODZE OD PRZESZŁOŚCI DO PRZYSZŁOŚCI Franciszek Tomczak Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie Dyrektor: prof. dr hab. Andrzej Kowalski Słowa kluczowe: Wspólna Polityka Rolna, członkostwo UE, zasady i szanse WPR, przyszłość WPR. Key words: Common Agricultural Policy, membership of the European Union, CAP, principles and chances, the future of the CAP S y n o p i s: Opracowanie dotyczy 5-lecia członkostwa Polski w UE i związanych z tym zagadnień kształtowania i rezultatów Wspólnej Polityki Rolnej. Przedstawiono główne procesy rozwojowe rolnictwa polskiego w okresie członkostwa Polski w UE, szanse oraz narzędzia polityki rolnej i ich oceny. Dotyczą one korzyści, zagrożeń i problemów zakresu stanu, interesów i przyszłości rolnictwa polskiego wynikających z doświadczeń procesów integracyjnych i Wspólnej Polityki Rolnej. WPROWADZENIE Współczesna ekonomika rolnictwa (ekonomia agrarna, gospodarka żywnościowa, agrobiznes) obejmuje szeroki zestaw problemów, ich analizy, interpretację mechanizmów rozwoju i zmian, przyszłości itp. Pokolenie polskich ekonomistów rolnictwa urodzonych w latach 1925–1935 przeżyło wszystkie etapy i przemiany społeczno-gospodarcze ostatniego 80-lecia historii Polski: od okresu międzywojennego, przez II wojnę światową, odbudowę kraju i przemiany powojenne, tworzenie nowego systemu społeczno-ekonomicznego, a następnie jego upadek i przejście do obecnej gospodarki rynkowej i jej integracyjno-globalizacyjnego etapu. Pokolenie to charakteryzuje bogate doświadczenia i wiedza ekonomiczno-rolnicza, zarówno praktyczna jak i teoretyczna, dotycząca Polski, Europy i świata. Niniejsze uwagi i refleksje nawiązują do tych doświadczeń, podobnie jak nauczanie i polska literatura ekonomiczno-rolnicza. Są to ważne doświadczenia nauki dla gospodarki rolniczo-żywnościowej oraz nauk ekonomiczno-rolniczych. Zrozumiałe, iż jest to symboliczne nawiązanie biograficzne, podkreślające szczególną drogę rozwojową polskiej wsi i rolnictwa w XX i XXI wieku do realizowanego obecnie w ramach założeń integracji europejskiej i jej praktycznego wdrażania w UE-27. W ten sposób nawiązano nie tylko do historii ekonomiczno-rolniczych dyscyplin naukowych, ale także do potrzeby bliższego rozumienia historycznych uwarunkowań rozwoju rolnictwa polskiego i pragmatyzmu produkcyjno-ekonomicznego wynikającego w Polsce z tradycyjnych doświadczeń chłopskiego rolnictwa rodzinnego. Jest to też nawiązanie do świadomości ciągłej kontynuacji drogi rozwijowej kraju, wsi i rolnictwa, ekonomiczno-produkcyjnych zasad tej drogi i jej uwarunkowań w stanie, charakterze i ewolucji rolniczej chłopskiej gospodarki rodzinnej. Ewolucja ta jest bowiem najważniejszym świadectwem zmian w ostatnich 100 latach rozwoju polskiej gospodarki rolniczo-żywnościowej. Z tych względów jest to w pewnym zakresie nawiązanie do pierwszych publikacji Wojtaszka [Wojtaszek 1961, Orłowski, Wojtaszek 1973], wskazujących zarówno różnice, jak też podobieństwa oraz drogi rozwiązywania polskich problemów rolniczo-żywnościowych w latach 60. i 70. XX wieku i w obecnej pierwszej dekadzie XXI wieku, a także pierwszej dekady członkostwa Polski w Unii Europejskiej\(^1\). ROLNICTWO U PROGU CZŁONKOSTWA POLSKI W UE 50-lecie ukształtowania i funkcjonowania Wspólnej Polityki Rolnej i jej rezultaty produkcyjne, ekonomiczne, strukturalne i społeczne świadczą, iż polityka ta jako nowy projekt rozwoju gospodarczego Europy (szczególnie na etapie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej), zrealizowała swe podstawowe cele dotyczące rynku rolniczo-żywnościowego, przemian strukturalnych rolnictwa, jego włączenia w europejski system ekonomiczny, europejski model rolnictwa itp. Źródła tego sukcesu, biorąc pod uwagę sytuację międzynarodową Europy Zachodniej w pierwszych dekadach powojennych, o historycznym znaczeniu, były lub są rozwijane i często ograniczane przez różnorodne krajowe interesy i tendencje odśrodkowe o charakterze niepowiązanym z istotą Wspólnot Europejskich oraz zmiany i zróżnicowania gospodarcze uprzednio związane z procesami uprzemysłowienia, urbanizacji i ewolucji od gospodarki przemysłowo-rolniczej do usługowej, a obecnie gospodarki rynkowo-finansowej i globalizacji. Jednocześnie sukces WPR wynika z ewolucji i uzasadnienia celów i narzędzi polityki gospodarczej i rolnej, zainteresowań państwa i polityk krajowych integracja wewnętrzna UE, zmniejszeniem gospodarczej roli rolnictwa itp. Zmiany, ewolucja i procesy przystosowawcze zachodzące w ramach WPR, charakteryzują się dużą częstotliwością i dynamiką. Wskazują one jak zróżnicowany i trudny koncepcyjnie i organizacyjnie jest cały system WPR, jaką rolę spełniają w tej ewolucji rozwiązania ekonomiczne i organizacyjne, rozwój gospodarczy, możliwości pozarolniczego rynku pracy, a także doświadczenia i zmiany generacyjne w rolnictwie. Występuje tu i działa mechanizm ekonomiczny koncentracji rolniczych czynników produkcji i rezultatów działalności rolniczej w coraz mniejszej liczbie jednostek produkcyjnych, a jednocześnie coraz większych i lepiej zorganizowanych. Rozwój i ekonomika działalności rolniczo-żywnościowej charakteryzuje się różnorodnymi ograniczeniami i uwarunkowaniami niewystępującymi w innych działach gospodarki narodowej, np. przestrzenny charakter produkcji, zróżnicowany poziom i struktura wyposażenia w czynniki produkcji, wpływy uwarunkowań przyrodniczych. Różnorodne badania gospodarcze i społeczne potwierdzają, iż wraz z wejściem do UE dokonany został decydujący krok ku nowej jakości ogólnego poziomu rozwoju gospodarczego, a także poziomu i stanu rolnictwa oraz polskiej polityki rolnej. Jest to także nowa jakość krajowych uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych współczesnego rozwoju polskiej gospodarki rolnej, żywnościowej i wiejskiej. Zmiana tych uwarunkowań w porównaniu do uprzed- --- \(^1\) Opracowanie niniejsze nawiązuje do zagadnień szeroko prezentowanych w ramach realizacji programu wieloletniego IERIG – PIB pt. *Ekonomiczne i społeczne uwarunkowania rozwoju polskiej gospodarki żywnościowej po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej*, w tym prac autora: [Tomczak 2009]. ich zasad rozwajowych wsi i rolnictwa (zarówno w okresie gospodarki centralnie planowanej, jak i w okresie transformacyjnym), zapewniła wejście na nową europejską i narodową ścieżkę rozwoju przyspieszającą wszystkie podstawowe procesy rozwajowe i konvergencyjne gospodarki polskiej z gospodarką najwyżej rozwiniętych państw UE. Dotyczy to szczególnie kilku ważnych procesów rozwajowych, w tym przyspieszenia ogólnego rozwoju gospodarczego i rozszerzenia możliwości rynkowych, wynikających z szybkiego wzrostu produkcji i eksportu rolniczo-żywnościowego, głównie dzięki przejściu do wyższego poziomu interwencyjnego wspierania rolnictwa [Drygas 2008, Woś 2005, Czyżewski, Stepien 2008, Zegar 2009]. Polska uzyskała nowe szanse zbytu produktów rolniczo-żywnościowych. Rozszerzony został rynek rolniczych środków produkcji, zwierząt zarodowych czy też produktów ekologicznych, nastąpiło przyspieszenie zmian struktury agrarnej, zwiększenie stopnia finansowania rolnictwa, korzyści zwiększonej skali produkcji i specjalizacji, przyspieszenie rozwoju regionalnego, możliwości przesunięcia produkcji rolnej z zachodu na wschód, lepsze wykorzystanie potencjału produkcyjnego glebowego, klimatycznego i bioróżnorodności obszarów rolnych, przyspieszenia postępu technicznego i biologicznego, czy też wykorzystania szansy zmniejszenia zatrudnienia rolniczego. WPR pozwoliła od początku określić nowe szanse przyspieszenia reform strukturalnych w rolnictwie i stopniowego zniesienia podstawowego w obecnych warunkach ograniczenia rozwajowego gospodarki rolnej, tj. rozdrobnienia strukturalnego rolnictwa polskiego. Proces ten zapoczątkowany w uprzednich dekadach (np. powszechne zatrudnienie rolniczej siły roboczej w zakładach przemysłowych w okresie forsonowej industrializacji) rozwijał się intensywnie, a jednocześnie realizowane były i są zmiany struktury agrarnej w kierunku koncentracji i specjalizacji gospodarstw, wyższej efektywności i wydajności gospodarowania przy jednoczesnej stymulacji procesów koncentracji (zmniejszenie liczby gospodarstw, zwiększenie skali i efektywności produkcji, postępu technicznego, organizacyjnego itp.). Procesy te są coraz bardziej dynamiczne, mimo trudności i ograniczeń wynikających z opóźnień rozwajowych i bieżących trudności gospodarczych kraju i UE. Wspólna Polityka Rolna ma dwa główne elementy – politykę stabilizacji rynku i politykę strukturalną. Podstawowe zasady realizacji związanych z tymi politykami celów, ustalane są na wiele lat wcześniej na podstawie sytuacji wspólnego rynku produktów rolnych i żywnościowych w ramach UE, wraz z odpowiednią interwencją regulacyjną i wpływaniem na poziom cen rolnych i żywnościowych oraz inne uwarunkowania w taki sposób, aby zapewniały one osobom w pełni zatrudnionym w rolnictwie dochód porównywalny z dochodami osób zatrudnionych poza rolnictwem, a także stabilizację rynku rolnego i jego ochronę. Objęcie Polski WPR zapewniło w ten sposób korzystne warunki rozwoju produkcji, a zwłaszcza stabilizacji rynku rolnego (regulacje cenowe, rynkowe, produkcyjne i handlowe). Członkostwo Polski w UE i WPR zapewniają szansę zwiększenia intensywnego wykorzystania rolniczego potencjału produkcyjnego, przede wszystkim przez znaczy postęp w rozwiązywaniu (jak dotąd częściowym), jednej z największych białaczek polskiego rolnictwa, tj. braku stabilnych warunków produkcji i wynikającego z tego bardzo zmiennego i niskiego dochodu rolniczego. W tym sensie doświadczenia członkostwa Polski w UE wskazują, że objęcie Polski pełnym zakresem WPR, w tym dopłatami bezpośrednimi i działaniami zapewniającymi rozwój produkcji rolniczej dochodowej i przyjaznej środowisku oraz nowe możliwości rynkowe i zatrudnienia, a także przemiany strukturalne w ramach polityki rolniej UE kreują jedną z głównych szans rozwoju rolnictwa polskiego. Dotyczy to także ważnych części ekonomii agrarnej obejmującej korzyści skali produkcji, specjalizacji, postępu technicznego, postępu organizacyjnego itp. Cele rozwojowe rolnictwa sformułowane przez UE przynoszą przyspieszenie procesów koncentracji, specjalizacji produkcji, przystosowania do potrzeb rynkowych kraju, wzrost wydajności i efektywności produkcji, rosnące efekty konkurencyjności itp. Analiza tych zjawisk wskazuje, że Polskę ciągle czeka dalsza potrzeba przyspieszenia przemian strukturalnych rolnictwa w wyścigu gospodarczym pomiędzy wydajnością i dochodowością rolnictwa a osiągnięciami w tym zakresie innych gałęzi gospodarki narodowej oraz wynikami rolnictwa rodzinno-chłopskiego o mniej skali produkcji i niżskiej wydajności pracy w stosunku do innych działów gospodarki narodowej. Rodzi to także kontrowersję pomiędzy wymogami współczesnego rynku rolno-żywnościowego a potencjałem i możliwościami produkcyjnymi relatywnie małych rolniczych jednostek produkcyjnych (np. występujące opóźnienie strukturalne i dysparitet dochodowy). Potwierdza się w tych warunkach zasada trwałości rozwojowych procesów koncentracyjnych w rolnictwie i jej nieuniknioność i to w możliwie szybkim tempie realizacji, normalnych procesów koncentracyjnych, szczególnie ziemi i kapitału w gospodarce rolnej, co jest także główną siłą przemian strukturalnych tej gospodarki. Współczesny rozwój społeczno-gospodarczy wymaga przyspieszenia zachodzących tu przemian. Małe gospodarstwa rodzinne coraz wyraźniej znajdują się pod presją rozwojową wskazującą na ich zwiększającą się dysfunkcyjność ekonomiczną, społeczną i ekologiczną. Oznacza to, że jest to szczególnie ważne kryterium oceny zasad i relacji WPR i krajowej polityki rolnej oraz propozycji ich zmian w obecnym okresie formułowania nowych rozwiązań dotyczących WPR, tj. zgodności podstawowych krajowych tendencji rozwojowych z tendencjami dominującymi w zintegrowanej Europie, tj. UE-27. **OBECNE OCENY I PROBLEMY ROLNICTWA POLSKIEGO** W okresie negocjacji przedakcesyjnych do UE i w pierwszym okresie członkostwa Polski podjęto dyskusje na temat szans oraz obaw i zagrożeń dla polskiego rolnictwa wobec zasad i warunków Wspólnej Polityki Rolnej [Tomczak, Wilkin 2003, Tomczak 2006, 2009a, b]. Dyskusja ta dotyczyła podstawowych problemów przewidywanego procesu integracyjnego rozpatrywanego z punktu widzenia szans, możliwości i zagrożeń z jakimi mogłyby mieć do czynienia rolnictwo polskie. 5-lecie polskiego członkostwa w Unii Europejskiej i wynikające z tego doświadczenia i oceny pozwalają na bardziej realną, w stosunku do dyskusji przedakcesyjnych, interpretację tego etapu integracyjnego jako nowego, szczególnego uwarunkowania i mechanizmu rozwoju rolnictwa polskiego. U progu tego etapu zaprezentowano zestaw opinii wynikających z ówczesnych doświadczeń funkcjonowania UE oraz szczególnej sytuacji i rozwiązań dotyczących Wspólnej Polityki Rolnej, jej akceptacji i przyjęcie tego modelu wsparcia i rozwoju rolnictwa jako jego drogi od przeszłości ku przyszłości. Formułowane wówczas i weryfikowane obecnie oceny dotyczyły szans, zadań, możliwości i korzyści z realizacji polityki rolnej UE, ich akceptacji i implementacji w Polsce, w tym: 1. **Przyspieszenie ogólnego rozwoju gospodarczego.** Członkostwo w UE miało stwarzać szansę przyspieszenia rozwoju gospodarczego kraju, zwiększenia popytu na żywność, zwiększenia dochodów i zatrudnienia pozarolniczego. Polska wchodząc do wspólnego rynku krajów bogatych zapewniała możliwość korzystania z szans postępu technicznego, inwestycji i nowych impulsów współpracy gospodarczej w ramach UE. Stwarzało to możliwości kształtowania tendencji wyrównania poziomu rozwoju gospodarczego, wzrostu efektywności gospodarczej, konkurencyjności i dochodów ludności i rolnictwa oraz wplywu na wzrost popytu krajowego i unijnego na żywność, prace i produkty rolnicze. 2. Możliwości rynkowe UE. Wszystkie wieloletnie doświadczenia wskazywały na możliwość szybkiego wzrostu produkcji rolnej i eksportu rolno-żywnościowego. Ukształtować się mogły nowe szanse przejścia do wyższego poziomu wspierania i ochrony rolnictwa, rozszerzenia rynków rolniczych środków produkcji i produktów rolniczych oraz radykalnej poprawy efektywności, konkurencyjności i dochodowości rolnictwa. 3. Możliwości zmian struktury agrarnej. WPR w swej istorcie jest polityką reform strukturalnych w krajach członkowskich, utrzymania opłacalnych cen dla rolników (np. wyższych od poziomu cen światowych), preferowania ekspansywnej polityki handlowej i socjalnej. W systemie agrarnym UE, tj. wysoko rozwiniętych państwach, dominuje zrozumienie i akceptacja potrzeby i możliwości zmian struktury agrarnej w kierunku dalszej koncentracji i specjalizacji, wyższej wydajności produkcyjnej i efektywności gospodarowania oraz dynamizacji postępu technicznego i produkcyjnego. 4. System finansowania rolnictwa. Objęcie Polski Wspólną Polityką Rolną stwarzało korzystne warunki rozwoju produkcji, stabilizację rynku rolnego (regulacje cenowe, rynkowe, produkcyjne i handlowe). Objęcie Polski dopłatami bezpośrednimi i regulacjami rynkowymi miało zapewnić stałe warunki finansowania produkcji i realizacji dochodów oraz przemian strukturalnych rolnictwa. 5. Polepszenie wykorzystania rolniczego potencjału produkcyjnego. Duży potencjał produkcyjny rolnictwa określany jest przez zasoby naturalne (ziemia), rolniczą siłę roboczą i wyposażenie techniczne, co zawsze stwarza szanse szybkiego zwiększenia wydajności produkcyjnej ziemi, pracy i kapitału, podczas gdy niekorzystne relacje ziemia-praca skutkują niską wydajnością pracy i rozdrobnieniem gospodarstw, co było i jest głównym ograniczeniem produkcyjnym i ekonomicznym rolnictwa polskiego. 6. Korzyści zwiększonej skali produkcji i specjalizacji. Doświadczenia UE wskazywały na szanse i możliwości zwiększenia koncentracji produkcji i specjalizacji gospodarstw oraz polepszenia usługowego otoczenia rolnictwa. Wraz z tą tendencją zmniejszają się różnice pomiędzy Polską a państwami „starszej” UE w zakresie ekonomiki skali produkcji i efektywności zastosowanych czynników produkcji. 7. Przyspieszenie rozwoju regionalnego. Polskę charakteryzuje duże różnicowanie regionalne stanu produkcyjnego rolnictwa, jego struktury i efektywności. Szanse rozwojowe stwarzają gospodarcze siły wyrównawcze w ramach programów rozwoju regionalnego, rozwoju obszarów wiejskich centralnej oraz wschodniej Polski. Polska jest jednym z biedniejszych obszarów UE i otrzymała duże szanse korzystania z regionalnych programów rozwoju oraz wielofunkcyjnego rolnictwa i rolnictwa społecznie zrównoważonego. 8. Możliwości przesunięcia produkcji rolnej z Zachodu na Wschód Europy. Występujące w gospodarce możliwości przyspieszenia wzrostu produkcji na obszarach o niższych kosztach działalności (delokalizacja), co może sprzyjać ograniczeniu stopnia wzrostu intensyfikacji rolnictwa w krajach (rejonach) uprzemysłowionych UE i przenoszeniu jej na obszary Europy Wschodniej. Dla Polski szanse stwarza rozwój rynku niemieckiego oraz bliski dostęp do rynków wschodnich sąsiadów Polski. To wyśmienite położenie kraju pod względem dostępu do tych rynków ma pozytywne znacznie dla rozwoju rolnictwa polskiego. 9. Rolnictwo w Polsce wobec trudniejszych warunków rozwoju. Konkurencyjne możliwości rolnictwa polskiego ograniczane są gorszymi niż przeciętne wskaźnikami jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej. Zmniejsza to potencjał konkurencyjny rolnictwa, a wzrost produkcji i jej efektywności wymaga zwiększonych nakładów i zróżnicowania źródeł dochodów (wielofunkcyjność rolnictwa i obszarów wiejskich). Istotną szansę rozwojową stanowi bioróżnorodność rolnictwa i możliwości postępu biologicznego oraz ekonomiczne – przyszłego zmniejszenia zatrudnienia w rolnictwie polskim. Na tak sformułowanej nowej drodze rozwojowej i jej uwarunkowaniach, powstają także zagrożenia i nowe problemy polskiego rolnictwa związane z członkostwem Polski w UE: 1. Pierwszym, stałym zagrożeniem i ograniczeniem był proces zmniejszenia produkcji w okresie transformacji systemowej, niska opłacalność, ograniczenia popytu oraz słabości ekonomiczne i organizacyjne polskiego systemu obsługi rolnictwa i niedostateczna konkurencyjność rolnictwa. Pewne zagrożenia stwarza też system i poziom dopłat rolniczych, np. dochodzenie do wyrownania dopłat rolniczych dopiero w 2013 roku, co jest krytykowane i uważane jako nierówne traktowanie członków UE (nowych i dotychczasowych). Kontrowersje i zagrożenia dotyczą także wielu szczegółowych rozwiązań i zasad wspierania rolnictwa i szczegółowych rozwiązań Wspólnej Polityki Rolnej [Tomczak 2009a, b]. 2. Polskie środowiska rolnicze zwracają uwagę na zagrożenia pojawiające się w hodowli roślin i zwierząt, ograniczeniach rodzimych odmian w produkcji roślinnej i zwierzęcej oraz słabości ekonomicznej i organizacyjnej polskiego systemu obsługi rolnictwa i polskich firm agrobiznesu. 3. Trudności i zagrożenia rozwojowe pierwszego okresu członkostwa Polski w UE w zakresie rolnictwa wynikały także z głębokiego zmniejszenia produkcji rolnej w latach 90. oraz niedorozwoju przemysłu spożywczego, niskiej konkurencyjności i wynikających z tego różnorodnych negatywnych zjawisk jednoczesnego procesu transformacji systemowej, a także integracyjnych procesów przystosowawczych do członkostwa w UE. Procesy te wymuszały przyspieszenie niezbędnych, najczęściej trudnych i bolesnych procesów modernizacji oraz przystosowań polskiej gospodarki rolniczo-żywnościowej do potrzeb rynku UE i rynku światowego, a także wynikająca z tego presja na szybką modernizację strukturalną i techniczną gospodarstw rolnych. 4. Możliwość zagrożeń rozwojowych wiązała się także z ograniczoną zdolnością adaptacyjną kraju w zakresie efektywnego wykorzystania funduszy i programów unijnych, np. trudności krajowego potencjału finansowego wsparcia realizowanych programów UE. Rozszerzenie UE o grupę 8 państw znajdujących się uprzednio w systemie gospodarki gruntownie odmiennej od gospodarki rynkowej, mogło wpływać na priorytety i realizację polityki rolnej UE. W nawiązaniu do tego upowszechniła się opinia, iż rozszerzenie UE na Wschód powinno być traktowane, jeśli chodzi o rolnictwo, jako integracja, tj. dostosowanie, a nie kolejna akcesja nowych członków UE [Kłodziński 2008, Brzózka i in. 2003]. Po 5 latach członkostwa Polski w UE stwierdzić można ograniczony zakres występowania tych zagrożeń, zaś doświadczenia i przebieg realizacji ogólnych celów strategicznych UE i pozytywnych doświadczeń realizacji WPR [Tomczak 2006, 2009a, b] wskazują na zasadność podjętych w okresie negocjacyjnym decyzji i postępowań włączających i integrujących rolnictwo polskie w ramach Unii Europejskiej. Szczególnie radykalnemu zmniejszeniu uległy obawy dotyczące zagrożeń i ograniczeń występujących w tej polityce\(^2\). --- \(^2\) Przypominając pierwszy okres akcesji Polski do UE i pojawiające się wtedy opinie agresywnie lub negatywnie oceniające integrację europejską, środowisko ekonomiczno-rolnicze, podobnie jak większość rolników, pozytywnie ocenia ten proces, wskazując na zmniejszenie obaw dotyczących zagrożeń i ograniczeń związanych z procesami integracyjnymi. Wielką pracę w tym zakresie wykonuje Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, realizując w latach 2005-2009 wieloletni program badawczy pt. *Ekonomiczne i społeczne uwarunkowania rozwoju polskiej gospodarki żywnościowej po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej*. Dotychczasowy zakres doświadczeń w rozumieniu oraz realizacji Wspólnej Polityki Rolnej UE w Polsce, po uzyskaniu członkostwa UE a poprzedzony aktywną działalnością legislacyjną i informacyjną w okresie przedakcesyjnym, budzi ciągle zainteresowanie środowisk gospodarczych i politycznych, szczególnie funkcjonujących w środowisku wiejskim, rolnictwie i agrobiznesie. Niektóre z tych pytań i doświadczeń rodziły i rodzają różnorodne kontrowersje i propozycje, które były lub są podstawą ewolucji i zmian WPR. Dotyczy to także dyskusji oceniającej WPR (Health Check 2008-2009) i przygotowania nowych koncepcji ogólnych i szczegółowych zasad WPR na kolejny okres budżetowy UE, tj. lata 2014-2020. Analizy potwierdzają, że wobec doświadczeń 5-lecia funkcjonowania Polski w ramach UE-25 i nieco krótszym UE-27, że jeśli chodzi o system funkcjonowania WPR i NPR, występuje coraz szerszy zakres akceptacji tej polityki (wyraźny np. w badaniach socjologicznych). Tym niemniej kontynuowana jest dyskusja umożliwiająca pogłębianie analizy i ocenę sytuacji w polskim rolnictwie, uważaną przez część społeczeństwa za niezwykle trudną i powodowaną polityką unijną w Polsce [Staszyński 2008], co wskazuje dodatkowo na potrzebę wzmocnienia prac analitycznych o charakterze ekonomiczno-rolniczym i zrozumienia dróg rozwojowych rolnictwa światowego, europejskiego i krajowego. W Polsce dodatkowo występują komplikacje związane z dużym zakresem niedostatków w dziedzinie merytorycznej wiedzy o rolnictwie krajowym i światowym oraz ekonomicznych i społecznych mechanizmach procesów wyrównawczych (konwergencyjnych) w skali Europy w związku ze wzrostem poziomu rozwoju gospodarczego, a także realnym funkcjonowaniu i roli WPR w kształtowaniu rozwoju i równowagi gospodarczej „starych” państw Unii Europejskiej. Polska ekonomia agrarna znajduje się jednocześnie na etapie najbardziej trudnej i bolesnej konfrontacji okresu dynamizacji zmian zachodzących w biednym, tradycyjnym chłopskim rolnictwie rodzinnym, wobec zapoczątkowanych i zaawansowanych europejskich i światowych procesów integracyjnych i globalizacyjnych całej gospodarki, w tym także gospodarki rolniczo-żywnościowej. Chyba żaden kraj starej i nowej UE nie miał tak opóźnionego w rozwoju rolnictwa jak Polska. Pierwszy, najogólniejszy zakres dyskusji dotyczy kwestii, czy polskie interesy rolnicze zgodne są z interesami rolnictwa całej UE-27. Najczęściej formowane odpowiedzi i opinie zwracają uwagę na różnorodne elementy i rezultaty pozytywne oraz wstępujące tu ograniczenia i trudności. Pozwala to na sformułowanie tez, charakterystycznych dla wszystkich koncepcji i działań ekonomicznych oraz praktycznych, iż interesy te zgodne są tylko w pewnym zakresie. Znajduje to swój wyraz w permanentnej analizie, krytyce i syntezach uzyskiwanych rezultatów i doświadczeń na rzecz zmian i nowych rozwiązań tej polityki. W gospodarce rolniczo-żywnościowej Polska jest dla krajów bogatych niewielkim konkurentem (por. np. różnice wskaźników produktywności i efektywności rolnictwa oraz jego struktury), natomiast konkurencja bogatej UE ma lub może mieć duży wpływ na stan i rozwój rolnictwa w Polsce. W tym sensie ważną rolę odgrywa analiza, zasady funkcjonowania, synchronizacja i koordynacji krajowej i unijnej polityki rolnej. Drugi, dla polskiej polityki rolnej i jej strategicznych rozwiązań, podstawowe znaczenie mają możliwości, zasady, rezultaty i konsekwencje realizacji ogólnoeuropejskiego procesu wyrównawczego w dziedzinie agrarnej i wiejskiej w stosunku do innych wyżej rozwiniętych 3 Według ustaleń, na podstawie reprezentacyjnej próby TNS OBOP w 2009 r. połowa Polaków uważa, iż w UE Polska umościła niepodległość i suwerenność, zaś 32% prezentuje przeciwną opinię, 69% uznaje, iż Polska jako kraj unijny umościła pozycję międzynarodową, zaś połowa pozytywnie ocenia przyszłość. państw UE. Ma to szczególnie znacznie wobec wagi i kontrowersji, jakie dotyczą obecnie realizowanych, proponowanych lub analizowanych tendencji ewolucyjnych lub konwergencyjnych, pozwalających przewidzieć, iż Polska, podobnie jak inne mniej zamożne państwa UE, czyniła i czyni starania o możliwie szeroki zakres koncepcji i realizowania rozwiązań oraz wykorzystania narzędzi realizujących ogólne rozwojowe cele strategiczne UE, w tym cele Wspólnej Polityki Rolnej. Sukces gospodarczy i rozwojowy pięciu dekad funkcjonowania Wspólnot Europejskich wskazuje na zakres, sposoby i możliwości przyspieszenia wszystkich społeczno-gospodarczych procesów rozwojowych, a tym samym wyrównawczych, co jest najistotniejszą szansą dla nowych państw członkowskich UE, o relatywnie niskim poziomie rozwoju w stosunku do państw UE najwyżej rozwiniętych. Trzeci, w strukturach gospodarczych i politycznych Unii Europejskiej, szczególnie państwach o najwyższym poziomie rozwoju gospodarczego, formułowane są propozycje na rzecz ograniczenia środków pieniężnych kierowanych na finansowanie rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich oraz zwiększenia nakładów na inne formy działalności, alternatywne w stosunku do wsi i rolnictwa, np. kształcenia, badań, inwestycji ekologicznych, uprzesmłowienia. Niezależnie od systematycznego zmniejszania udziału części rolniczej w budżecie UE i całego budżetu w systemie integracyjnym 27 państw członkowskich (wpłaty poniżej 1% PKB tych państw), jest i będzie występowała tu kontrowersja i różne problemy decyzyjne. Także niezależnie od zróżnicowanych elementów pozytywnej argumentacji na rzecz stosowanych dotychczasowych rozwiązań, doświadczenia wskazują na efektywność i pozytywne rezultaty wszystkich etapów realizacji WPR w „starej” i „nowej” UE, a opinia taka w pełni dotyczy także Polski. Tempo i zakres powiększania w systemie UE środków finansowych i innych form wsparcia na rzecz np. Polski, wskazuje szanse i rezultaty przyspieszenia rozwoju społeczno-gospodarczego, a tym samym redukcję czasu (lat) i środków jakie ponosilby kraj, nie będąc w systemie integracyjnym UE. Czwarty, podobna kwestia wynika z ustaleń dotyczących mechanizmów, zasad i organizacji wykorzystania subwencji gwarantowanych z budżetu UE, a sprowadzających się do analizy alternatywnego pozyskiwania środków UE w realizacji dwu celów dochodowych, tj. produkcyjnych i konsumpcyjnych. Bieżące interesy i trudności akcentują najczęściej znaczenie wzrostu środków (dochodów) przeznaczonych na cele konsumpcyjne i szybkość ich realizacji. Z punktu widzenia gospodarczego i potrzeb rozwojowych kraju najistotniejszy jest cel produkcyjny (inwestycyjny), niezależnie od tego, że zwiększenie środków na rzecz konsumpcji ma także w znaczonej części charakter rozwojowy. Maksymalizacja i efektywność wykorzystania środków finansowych z integracyjnego budżetu UE na cele inwestycyjne, tj. mnożnikowe, ma istotne znaczenie dla efektywności ponoszonych nakładów jakimi dysponuje państwo w ograniczonej ilości (środki krajowe, środki unijne, zagraniczny kapitał prywatny). Piąty, w rolnictwie powstaje pytanie dotyczące szans takiego gospodarowania środkami napływającymi z budżetu UE, aby subwencje te np. dopłaty, w możliwie szerokim zakresie kierowane były na cele produkcyjne i inwestycyjne a nie konsumpcyjne, zas w zakresie produkcyjnym priorytety stanowiły działania intensywnie wspierające postęp techniczny i postęp biologiczny. Związane z tym wymogi stanowią podstawę współczesnych głównych przemian zachodzących w gospodarce rolniczo-żywnościowej świata, tj. procesów koncentracji, postępu technicznego i biologicznego, wzrostu wydajności pracy, zdrowia i warunków mieszkaniowych, wykształcenia i pracy, kultury, uczestnictwa w życiu społeczności lokalnych, regionalnych i współpracy międzynarodowej. REFLEKSJE I UWAGI DOTYCZĄCE PRZYSZŁOŚCI W debacie dotyczącej doświadczeń i ocen WPR w okresie 2007-2013 istotne jest określenie zasad i kształtu przyszłości WPR po 2013 r. Ma to szczególne znaczenie ze względu na siły rozwojowe dotyczące i kształtujące stan i przyszłość rolnictwa europejskiego, występujące problemy globalne, w tym rolniczo-żywnościowe i wiejskie (świat versus problemy europejskie i krajowe), relacji polityki rolnej zachodzących pomiędzy danym krajem, np. Polską a UE jako zintegrowanym systemem gospodarczym. Obecne dyskusje i oceny 5-lecia etapu największego powiększenia UE wskazują, iż narasta niebezpieczeństwo nasilania się tendencji dezintegracyjnych UE wobec sprzeczności interesów poszczególnych państw i zróżnicowania poziomu rozwoju państw UE. Jest to zapewne okres zbyt krótki dla bardziej głębokiej i stabilnej integracji UE wobec dawnej historycznej tendencji autonomizacji lub wrogości poszczególnych państw, ich gospodarki i historii. Przewidywać można, iż potrzeba 1–2 pokoleń dla wyraźnego postępu procesów integracyjnych rozumianych jako współpraca, współdziałanie i jednolity system gospodarczy. Jeśli chodzi o rolnictwo to potrzeby i interesy Polski wskazują najważniejsze priorytety postępowania w zakresie polityki rolnej (według ustaleń Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi): zapewnienie równych warunków konkurencji polskiemu rolnictwu na jednolitym rynku europejskim, zachowanie wspólnotowego charakteru WPR, szczególnie w zakresie finansowania jako warunku utrzymania jednolitego rynku europejskiego w długiej perspektywie; postęp w zakresie umacniania i uproszczenia Wspólnej Polityki Rolnej. Z oczekiwaniami tymi zgodna jest w zasadzie Komisja Europejska wskazująca na potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego UE, udział w kształtowaniu równowagi żywnościowej świata i obecności na światowych rynkach rolniczo-żywnościowych, zachowania równowagi rozwoju obszarów wiejskich, utrzymania spójności terytorialnej oraz działalności gospodarczej i miejsc pracy, a także podnoszenie jakości środowiska i budowa rolnictwa godzącego efektywną działalność gospodarczą ze skutecznością ekologiczną [Jak…2008]. W debacie nad przyszłością Wspólnej Polityki Rolnej po roku 2013 Polska postuluje obok zachowania wspólnotowego charakteru WPR, szczególnie w zakresie finansowania, utrzymanie dotychczasowej skali finansowania WPR z budżetu UE oraz istotny dla Polski postulat wyrównania poziomu płatności bezpośrednich i zapewnienie równych warunków konkurencji polskiemu rolnictwu na jednolitym rynku UE. W ten sposób Polska podkreśla, iż głównym założeniem tych propozycji jest wprowadzenie jednolitej stawki płatności bezpośrednich w wszystkich państwach członkowskich i tym samym zapewnienie korzystnych warunków dla funkcjonowania gospodarstw rodzinnych. Polska wypowiada się za systemem, który będzie odwrany od historycznych poziomów referencyjnych, a zróżnicowanie stawek płatności będzie uzależnione od spełnienia przez rolników wymogów środowiskowych, bezpieczeństwa żywności i dobrostanu zwierząt, a także kierunku produkcji i zachowanie składnika socjalnego systemu. Przyjęcie takiej zasady oznaczałoby działanie praktycznego mechanizmu wyrównawczego w systemie płatności rolniczych od następnego okresu budżetowego UE. Zrozumienie obecnego stanu rolnictwa polskiego na tle całej grupy krajów UE, wskazuje, że występuje tu duży dystans rozwojowy (PKB Polski na osobę wynosi 55,2% średniej unijnej i tylko Bułgaria i Rumunii dotyczą niższe wskaźniki PKB powyżej 120% średniej całej UE uzyskują: Luksemburg, Irlandia, Holandia, Szwecja i Austria) [Polska … 2009]. Wynika z tego, że Polska powinna kreować i preferować takie rozwiązania w ramach WPR, które umożliwiają zmniejszenie tego dystansu. Dla rolnictwa polskiego najpewniej bardziej przydatne byłyby tradycyjne dawne instrumenty WPR w stosunku do działających i proponowanych współcześnie. Polska krajowa polityka rolna, zgodnie z ustaleniami dotyczącymi zasad strategii rozwojowej rolnictwa polskiego, oznacza potrzebę uzyskania rezultatów produkcyjnych i ekonomicznych nie tylko pozwalających na rozwój, ale wymuszających zmniejszenie występującego tu dystansu rozwojowego. Akceptacja konwergencyjnej i przyspieszającej strategii rozwojowej rolnictwa jest jedną z przesłanek sposobu przedstawienia i interpretacji rozwiązań realizowanych w obecnej fazie funkcjonowania unijnej i polskiej polityki rolnej oraz likwidacji w możliwie krótkim czasie (np. 1-2 dekad) dotychczasowego dysparytetu rozwojowego wsi i rolnictwa Polski w stosunku np. do przeciętnego obecnego poziomu uprzedniej UE-15. Zrozumiałe jest także, iż członkostwo Polski w UE, realizacja Wspólnej Polityki Rolnej i przyszłość rolnictwa polskiego podkreślają dilematy i pytania dotyczące tej przyszłości i bieżącego jej oddziaływania na rozwiązania stosowane w krajowej polityce rolnej. Dla przykładu wymienić można następujące dilematy: jeśli chodzi o WPR dilemat rozszerzenia czy też ograniczenia, a może nawet rezygnacja z polityki o charakterze ogólnoeuropejskim i jej zastąpienie przez narodowe polityki rolnicze i nierolnicze; wysoki poziom wydatków publicznych na WPR czy też zmniejszenie środków na rolnictwo i przenoszenie większych środków pieniężnych na realizację prorozwojowych celów wyrażonych w Strategii Lizbońskiej; udzielanie w ramach WPR pomocy dużej grupie beneficjentów, czy jej ograniczanie i skierowanie strumienia płatności głównie do gospodarstw produkujących na rynek, podobnie czy realizować politykę rozwoju wsi w ramach WPR; już bowiem powstaje problem relacji filar I (WPR) versus filar II (Program Rozwoju Obszarów Wiejskich). Pojawiają się też w państwach UE grupy, partie lub tendencje przeciwne UE lub WPR, co stwarzać może kolejne dilematy np. integracja versus dezintegracja lub integracja płytka versus integracja głęboka [Wilkin 2008]. Dotychczasowe doświadczenia i obecne dyskusje odnoszące się do przyszłości WPR UE w perspektywie długofalowych interesów Polski i polskiego sektora rolnego można podsumować w następujący sposób [Tomczak 2009b]. Polska powinna wypowiadać się przeciw głosom likwidacji bądź drastycznym ograniczeniom WPR UE. Przy czym chodzi tu zarówno o ograniczenie budżetu rolnego, jak i instrumentarium wsparcia rolnictwa. Nie leży w interesie Polski, głównie ze względów finansowych i wewnętrznej polityki fiskalnej, zamiar nawet częściowej renacionalizacji finansowania WPR [Stanowisko... 2008]. Dotychczasowy, wspólnotowy sposób finansowania WPR jest dla Polski korzystny i oznacza z punktu widzenia krajowej polityki rolnej zasadę możliwie dużego budżetu rolnego UE oraz równowagę pomiędzy I i II filarem WPR. Polska nie powinna w szczególności akceptować ograniczeń filaru I, na rzecz filaru II, chyba że proponowane rozwiązania będą korzystniejsze z punktu widzenia interesów Polski. Nie wymaga argumentacji pogląd, iż Polska nie może lekceważyć konieczności unowocześnienia rolnictwa i zapewnienia jego trwałej konkurencyjności. Nie może zatem akceptować szerokiego zastępowania prorozwojowych instrumentów WPR, instrumentami prośrodowiskowymi. Instrumenty te powinny być wobec siebie komplementarne, a nie konkurencyjne. Stąd uwzględniane mogą być instrumenty adekwatne dla rolnictwa kraju słabiej rozwiniętego, o dużym znaczeniu rolnictwa w życiu gospodarczym i społecznym, zapewniające w dłuższej perspektywie trwały i zrównoważony rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich w Polsce i całej UE. LITERATURA Brzóska M., Gorzelak E., Mazurkiewicz E., Tomczak F. 2003: Szanse i zagrożenia dla polskiego rolnictwa na tle warunków i zasad Wspólnej Polityki Rolnej, Polska Rada Rolna. Czyżewski A., Stepień S. 2008: Dynamika wydatków budżetowych w sektorze rolnym – rekomendacje do dyskusji nad „Health Check”. Zagadnienia Ekonomiki Rolnej, 2. Drygas M., Rosner A. 2008: Polska wieś i rolnictwo w Unii Europejskiej. Dylematy i kierunki przemian. IRWiR, Warszawa. Jak najlepiej przygotować przyszłą WPR? 2008: Rada UE, Bruksela. Kłodziński M. (red.) 2008: Wyzwania przed obszarami wiejskimi i rolnictwem w perspektywie lat 2014-2020. IRWiR, Warszawa. Orłowska A., Wojtaszek Z. 1973: Ziemia, Człowiek, Gospodarstwo. Wyd. LSW, Warszawa. Polska w Unii. Pierwsze 5 lat. 2009: Polityka, 17. Stanowisko Polski w zakresie funkcjonowania WPR. 2008, MRiRW, Warszawa. Staszyński L. 2008: Chłopi a przyszłość Polski. Fundacja Rozwoju, Warszawa. Tomczak F. 2006: Gospodarka rodzinna w rolnictwie. Uwarunkowania i mechanizmy rozwoju. Wyd. IRWiR, Warszawa. Tomczak F. 2009: Ewolucja Wspólnej Polityki Rolnej UE i strategia rozwoju rolnictwa polskiego. IERiGŻ, Warszawa. Tomczak F. 2009a: Ekonomiczne i społeczne uwarunkowania rozwoju polskiej gospodarki żywnościowej po wstąpieniu Polski do UE. IERiGŻ-PiB, Warszawa. Tomczak F. 2009b: Zmiany i reformy WPR: konsekwencje dla rolnictwa i finansowania polityki rolnej. IERiGŻ, Warszawa. Tomczak F., Wilkin J. 2003: Rolnictwo polskie wobec integracji europejskiej: możliwości rozwojowe, bariery i strategie adaptacyjne. Krajowa Rada Spółdzielcza, Warszawa. Wilkin J. 2008: Ekonomia polityczna reform Wspólnej Polityki Rolnej. Gospodarka Narodowa, nr 1-2. Wilkin J. (red.) 2008: Polska wieś 2025. Wizja rozwoju. Fundusz Współpracy, Warszawa. Wojtaszek Z. 1961: Typowe i przodujące gospodarstwa rolne (Na przykładzie gospodarstw północnego Mazowsza). Wyd. PWRiL, Warszawa. Woś A. 2005: Możliwości prowadzenia przez Polskę Narodowej Polityki Rolnej. IERiGŻ, Warszawa. Zegar J. 2009: Struktura obszarowa gospodarstw rolnych w Polsce. Stan i perspektywa zmian. Realia i co dalej…, 3. Franciszek Tomczak FIFTH ANNIVERSARY OF THE POLISH MEMBERSHIP IN THE EUROPEAN UNION: AGRICULTURE ON THE WAY FROM THE PAST TO THE FUTURE Summary This paper regards 5th anniversary of Polish membership in the European Union and related issues of the formation and results of the Common Agricultural Policy. The principal developmental processes in the period of Polish membership have been presented, as well as chances and tools of CAP and its evaluation. Its main concern are the benefits, threats and problems affecting the condition, interests and the future of Polish agriculture resulting from the experience of integrational processes and CAP. Adres do korespondencji: prof. dr hab. Franciszek Tomczak Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy ul. Świętokrzyska 20 00-002 Warszawa e-mail: firstname.lastname@example.org ALTERNATYWNE FORMY KOMUNIKACJI KANCELARII PRAWNYCH Z GRUPAMI OTOCZENIA Agnieszka Werenowska Katedra Ekonomiki Edukacji, Komunikowania i Doradztwa Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Kierownik: dr hab. Krystyna Krzyżanowska, prof. nadzw. SGGW Słowa kluczowe: public relations, marketing, kancelarie prawne, wizerunek, promocja, komunikowanie Key words: public relations, marketing, law offices, image, publicity campaign, communication Synopsis. W opracowaniu przedstawiono sposoby promocji wykorzystywane przez kancelarie prawne. Ukażano również prawne aspekty związane z promocją usług prawnych. Public relations stały się nieodłącznym elementem zarządzania każdego przedsiębiorstwa, szczególnie w procesie kreowania wizerunku jednostek organizacyjnych. Rozwój gospodarczy doprowadził do poszerzenia obszarów, w których wykorzystywane są public relations. Usługi z zakresu prawa, upowszechnienie informacji o ich dostępności niezbędne są również na obszarach wiejskich, a szczególnie w sferze agrobiznesu. WSTĘP Zainteresowanie marketingiem, jego rolą i wykorzystaniem w usługach prawniczych jest zjawiskiem, które w Polsce nie ma długiej tradycji. Dotyczy usług profesjonalnych świadczonych przez grupę zawodową, która w społeczeństwie postrzegana jest jako elita. W artykule skoncentrowano się na zawodzie adwokata i radcy prawnego. Adwokaci i radcy prawni to przedstawiciele tzw. wolnych zawodów, które są regulowane przez polskie ustawodawstwo m.in. w kwestii, kto jest uprawniony do ich wykonywania, po spełnieniu określonych wymogów. Do tej grupy należą zawody zaufania publicznego. Osoby wykonujące wolne zawody mogą zgodnie z art. 17 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. [Dz. U. 1997.78.483] tworzyć samorządy zawodowe, które sprawują pieczę nad należytym wykonywaniem danego zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Public relations stały się nieodłącznym elementem zarządzania każdego przedsiębiorstwa. Niezbędny jest w procesie kreowania wizerunku zarówno jednostek organizacyjnych, jak i pojedynczych osób. Rozwój gospodarczy doprowadził do poszerzenia obszarów, w których wykorzystywane są public relations. Usługi z zakresu prawa, upowszechnienie informacji o ich dostępności niezbędne są również na obszarach wiejskich, a szczególnie w sferze agrobiznesu. Gospodarka XXI wieku określana jest jako gospodarka oparta na wiedzy. Wiek XXI natomiast uważa się za wiek tworzenia warunków rozwoju potencjału tkwiącego w człowieku oraz uczenia się sposobów wykorzystywania intelektu [Skrzypek 2000]. Wzrost roli wiedzy (kapitału ludzkiego) jest związany z poziomem integracji nauki, techniki i edukacji z wytwarzaniem i usługami, rosnącym potencjałem naukowo-technicznym, nowoczesnymi przedsiębiorstwami (gospodarkami), a także nasileniem się wzajemnych oddziaływań wiedzy ludzi i rozwoju różnych sfer życia [Obrębski 2002]. Drucker prognozuje, że wiedza stanie się jedynym znaczącym zasobem organizacji i społeczeństw przyszłości. Doradztwo prawne to system usług, który przekazuje specyficzną wiedzę niezbędną w działalności przedsiębiorczej. Dostęp do profesjonalnych usług z tego zakresu i pełna, rzetelna informacja jest podstawą w swobodnym zarządzaniu i podejmowaniu decyzji. **PRAWNE I ETYCZNE ASPEKTY STOSOWANIA REKLAMY PRZEZ KANCELARIE PRAWNE** Etyka prawnicza, jako zespół norm moralnych zawodów prawniczych, należy do najstarszych. W świetle obowiązujących zasad ograniczeniom podlega możliwość reklamowania usług prawniczych świadczonych przez adwokatów i radców prawnych. Za naruszenie zasad określonych w kodeksach etycznych tych zawodów, przewidziana jest odpowiedzialność dyscyplinarna. W nich zawarty jest zapis o bezwzględnym zakazie reklamy. Zasada reklamy adwokackiej opiera się na dość rygorystycznym rozróżnieniu informacji o usługach adwokata od reklamy tych usług [Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483]. Usługi prawne jako usługi profesjonalnie świadczone przez radców prawnych czy adwokatów zostały pozbawione możliwości promocji za pomocą reklamy. Jest to obwarowane zasadami etyki tych zawodów. Działania, które pozostają w sprzeczności z nimi są traktowane jako te, które uwalcają godności zawodu. Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej), w tej kwestii stanowi § 23: Adwokata obowiązuje zakaz korzystania z reklamy, jak również zakaz pozyskiwania sobie klientów w sposób sprzeczny z godnością zawodu [Zbiór 2005]. Zasady Etyki Radcy Prawnego zobowiązują ich do przestrzegania jego postanowień, w świetle zapisów tam ujętych, pojawia się Tytuł 7 – Informacja i reklama, zgodnie z artykułem 32: 1. Radców prawnych obowiązuje zakaz reklamowania się, jak też korzystania z reklamy w jakiejkolwiek formie. 2. Naruszeniem tego zakazu jest jakikolwiek komunikat, wyrażony w formie słownej, graficznej bądź audiowizualnej, mający skłaniać do skorzystania z pomocy prawnej świadczonej przez radcę prawnego przekazującego komunikat, zawierający element zachęty, nakłaniania, chwalenia się, obietnicy, gwarantowania skuteczności, porównywania bądź inne elementy wartośćujące. Jednakże istnieje możliwość informowania o prowadzonej działalności, dla adwokatów w sposób przewidziany w paragrafie 23a Kodeksu Etyki Adwokackiej, z zastrzeżeniem, iż ma być to komunikat zgodny z zasadami kodeksu. Ponadto, przekaz ten musi być dokładny, nie może wprowadzać w błąd, ma być przekazywany z poszanowaniem tajemnicy zawodowej. Kodeks etyczny radców prawnych przewiduje możliwość informowania o działalności zawodowej w artykule 33, z zastrzeżeniem, że nie może owa informacja naruszać ograniczeń oraz wymogów określonych przez ustawy regulujące wykonywanie zawodu, nie może też wykracać poza potrzebę zgodnego z rzeczywistością i nie wprowadzającego w błąd informowania społeczeństwa o świadczeniu pomocy prawnej [Zasady Etyki Radcy Prawnego]. W związku z wymienionymi zapisami, prawnicy należący do samorządów zawodowych traktują reklamę jako coś, co jest sprzeczne z kodeksami etycznymi, którym podlegają. Z drugiej strony na rynku, na którym rośnie konkurencja przedstawiciele tych zawodów często muszą korzystać z pewnych narzędzi, które pomogłyby im w zdobyciu potencjalnych klientów. Z pomocą przychodzi marketing. W jego ramach można zaproponować pewne alternatywy dla reklamy, tak by prawnicy mogli zaznaczać swą obecność na rynku. Przed polskimi kancelariami stoi podwójne wyzwanie: konkurowanie z zagranicznymi „fabrykami prawniczymi” oraz konkurowanie z zagranicznymi prawnikami, którzy są wyposażeni w profesjonalną wiedzę marketingową oraz wiedzę z zakresu zarządzania [Bobrowicz 2001]. W 2006 roku opublikowano raport Banku Światowego, dotyczący korzystania z usług polskich prawników. Wynika z niego, że niekorzystne są zapisy o zakazie reklamowania usług przez prawników. Obowiązujący w Polsce zakaz reklamowania się z wyjątkiem zamieszczania ścisłe określonych i bardzo ograniczonych informacji w prasie, pozbawia opinię publiczną informacji, a zatem ogranicza konkurencję. Zważywszy na to, że reklama jest w takiej czy innej formie dozwolona w większości krajów UE, trudno uzasadnić narzucenie tak ścisłych ograniczeń w Polsce. Choć słuszne jest zapewnienie przyzwoitości i uczciwości tego rodzaju reklam, to równie uzasadnione byłoby zweryfikowanie i zliberalizowanie przeszkód dotyczących reklamy usług prawnych w Polsce [www.gazetaprawna 2007]. METODY BADAWCZE I CHARAKTERYSTYKA OBIEKTÓW OBJĘTYCH BADANIAMI Analizę rynku usług prawnych przeprowadzono w oparciu o dwa badania przeprowadzone wśród dwóch grup docelowych. Jedną z nich stanowili adwokaci, bądź radcy prawni wykonujący swój zawód w ramach kancelarii. Drugą grupę stanowiły firmy świadczące usługi w zakresie public relations. Kwestionariusze ankiet zostały przekazane bezpośrednio osobom biorącym udział w badaniu, tj. adwokatom i radcom prawnym, którzy byli właścicielami lub wspólnikami kancelarii, jak również z racji odległości za pomocą sieci Internet. Próba losowa, objęła 35 kancelarii, respondentami byli adwokaci lub radcowie prawni. Druga próba objęła 7 firm świadczących usługi z zakresu public relations dla wielu branż, w tym branży prawniczej oraz jedną firmę wyspecjalizowaną w świadczeniu usług dla kancelarii prawnych w tym zakresie i marketingu usług prawniczych. Objęte badaniem kancelarie, to: kancelarie adwokackie (34%), radcowie prawni (23%), kancelarie prawne (6%) oraz Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych, a także firma prawnicza (34%). W badaniach podjęto próbę ukazania znaczenia marketingu, public relations w działalności adwokatów i radców prawnych oraz wskazania zaznaczenia dość silnego nurtu opozycyjnego w stosunku do liberalizacji zasad etycznych zawodów adwokata i radcy prawnego, w tym stosowania narzędzi marketingowych i reklamowych. Wielu prawników negujących potrzebę czy chęć korzystania z tych narzędzi podejmuje działania, które składają się między innymi na marketing usług prawniczych. Często robią to nieświadomie, albowiem marketing, public relations ułożsamiają wyłącznie z reklamą. OFERTA FIRM PUBLIC RELATIONS DLA KANCELARII PRAWNYCH Public relations to działalność, która opiera się na dwustronnym komunikowaniu określonych grup otoczenia. Black [2003], jeden z liderów w dziedzinie praktycznego stosowania public relations, istotę public relations określa za pomocą kilku kluczowych słów. Są nimi m.in. „reputacja”, „odzew społeczny”, „wiarygodność”, „zaufanie”, „harmonia” i „poszukiwanie wzajemnego zrozumienia” opartego na prawdziwej i pełnej informacji. Black podkreśla, że public relations jest integralną częścią prawie każdego poziomu organizacji lub zarządzania, ponieważ praktyczne działania w ramach PR obejmują [za: Ociepka 2003]: - doradztwo oparte na zrozumieniu ludzkich zachowań, - badania opinii publicznej, społecznych postaw i oczekiwań, - tworzenie i podtrzymywanie dwukierunkowej komunikacji, opartej na prawdziwej i pełnej informacji, - promowanie wzajemnego szacunku i społecznej odpowiedzialności, - poprawianie stosunków wewnątrz przedsiębiorstwa, - promocje produktów lub usług, - określanie tożsamości firmy. Mówiąc o istocie public relations potocznie uważa się, że jest to działalność, która służy kreowaniu pozytywnego wizerunku oraz budowaniu więzi z otoczeniem. Jej celem jest pozyskanie akceptacji i zyczliwości wobec poczynan organizacji (firmy, fundacji, stowarzyszenia, itp.) oraz tworzenie, a następnie utrzymanie korzystnych warunków jej funkcjonowania. Wynika z tego, że marketing i public relations to instrumenty, które współtworzą postrzeganie firmy, a w tym przypadku kancelarii przez potencjalnych klientów. Public relations to funkcja zarządzania komunikacją między organizacją a jej otoczeniem (zarówno wewnętrznym, jak i zewnętrznym), która ma służyć wypełnianiu misji organizacji [Rozwadowska 2002]. Obok działań PR służących firmie, wyróżnić można również te dotyczące poszczególnych osób wykonujących określone zadania w danej firmie. Jeden z najszynbciej rosnących obszarów public relations to osobiste PR: „Jeśli chcesz posuwać się naprzód w dzisiejszej korporacji, musisz być osobiście widoczny. Możesz to osiągnąć dzięki osobistemu PR. Przemówieniom, które są cytowane w prasie branżowej. Artykulum, które napisałeś na pierwsze strony. Cytatom, które dziennikarze umieszczą w swoich artykułach” [Ries 2004]. W praktyce można to zaobserwować śledząc prasę codzienną, gdzie prawnicy proszeni są o skomentowanie bieżących zagadnień związanych z sytuacją w Polsce, jest to jeden z przykładów budowania osobistego PR. Sami prawnicy często podkreślają role działań PR: public relations ze względu na ustawowy zakaz reklamy usług prawniczych w Polsce oraz jej pewne ograniczenia na rynku unijnym jest najważniejszym orężem zespołów adwokackich i innych firm prawniczych w walce na rynku tego typu usług. Którzy z graczy na tym rynku szybciej i sprawnie posiadzie wiedzę tej funkcji zarządzania, której celem jest ustanawianie, podtrzymywanie wzajemnych pozytywnych kanałów komunikowania zarówno na zewnątrz, jak i – o czym często się zapomina – wewnątrz organizacji ten odniesie niekwestionowany sukces [www.info-pr.pl]. Najlepszy PR firmy stanowią jej lojalni, zaangażowani i kompetentni pracownicy. Są oni nieograniczonym i bezcennym zasobem każdej firmy. Związana jest z tym także właściwa jakość obsługi klientów kancelarii. Jak wynika z badań przeprowadzonych na potrzeby opracowania, 60% respondentów odpowiedziało twierdząco na pytanie, czy pracownicy kancelarii biorą udział w szkoleniach, konferencjach, seminarjach podnoszących ich kwalifikacje. Ponadto, 40% respondentów potwierdziło, iż prawnicy pracujący w danej kancelarii występują w mediach, prasie, telewizji, Internecie w roli ekspertów. Wskazania tych odpowiedzi mogą świadczyć o tym, iż środowisko prawnicze powoli zaczyna korzystać z dozwolonych możliwości zaznaczenia swego istnienia na rynku usług prawnych. Na polskim rynku bardzo trudno znaleźć firmę świadczącą usługi z zakresu public relations, która obsługiwałaby kancelarie prawne. Trudność polega być może na tym, iż adwokaci czy radcy prawni niechętnie przyznają się do korzystania z usług firm o takiej specjalności. Natomiast firmy współpracujące z kancelariami i zajmujące się ich public relations są lojalne wobec nich i nie zamieszczają takich informacji w swoim portfolio. Wynikać to może także z tego, że wielu prawników wciąż myśli reklamę, marketing i public relations i ewentualne korzystnie z dwóch ostatnich narzędzi, choć przynosi wymierne efekty, traktują jako coś mało istotnego. Z badań przeprowadzonych za pomocą kwestionariusza ankiety, wśród firm świadczących usługi public relations, które współpracowały już z kancelariami prawnymi wynika, iż wachlarz usług, które wybierają prawnicy jest bardzo szeroki, natomiast trzy usługi, które zyskały najwięcej wskazań to: media relations, plan public relations, dbałość o pozytywny wizerunek w mediach lokalnych i ogólnopolskich. Co ciekawe żaden z respondentów występujący z ramienia agencji PR, na pytanie do jakiej grupy należą obsługiwane przez nich kancelarie nie wskazał kancelarii małych, czyli zatrudniających do 10 prawników. KONSULTANCI WARSZAWSCY JAKO PRZYKŁAD FIRMY WYSPECIALIZOWANEJ W ŚWIADCZENIU USŁUG MARKETINGOWYCH DLA KANCELARII PRAWNYCH „Jesteśmy pierwszą i najstarszą firmą specjalistyczną, która pracuje z kancelariami w zakresie marketingu usług prawniczych” [www.konsultanci.info], tak na swej stronie internetowej przedstawia się firma Konsultanci Warszawscy. „Zainteresowanie naszą działalnością jest duże. Jesteśmy już doświadczoną firmą doradczą, która rozwija się razem z rynkiem usług prawniczych. Gromadzimy i przetwarzamy informacje od firm prawniczych. Jesteśmy pierwszym źródłem informacji i komentarzy od firm prawniczych dla dziennikarzy”. „Specjalizujemy się w kreowaniu wizerunku i budowaniu strategii komunikacyjnych dla firm prawniczych oraz dla ich klientów korporacyjnych” [www.kw.biznesnet.pl]. „Pozycjonujemy w mediach nazwiska partnerów i firmy kancelarii prawniczych. Wiemy jak prowadzić skuteczne działania lobbingowe. Wspomagamy w mediach działania prawne” [www.kw.biznesnet.pl]. Wśród usług świadczonych przez firmę Konsultanci Warszawscy są te, które w sposób kompleksowy zaspokajają potrzeby prawników działających na polskim rynku, a także te, które mogą pomóc danej kancelarii, gdyby znalazła się w sytuacji kryzysowej: błędne założenia dotyczące polityki korporacyjnej, cen, kierunków rozwoju w wybranych niszach specjalizacyjnych, przeinwestowanie i polityka marketingowa, złe dopasowanie do potencjału i poziomu przychodów firmy, może spowodować poważne kłopoty [www.kw.biznesnet.pl]. Dlatego oferta tej firmy jest elastycznie dopasowywana do potrzeb konkretnych klientów: „Wiej chwili od nas, konsultantów ds. PR i z wykształcenia prawników, wymaga się w firmach prawniczych koncentrowania działań komunikacyjnych na budowaniu --- 1 Materiały prasowe udostępnione przez P. Osowskiego, wspólnika w firmie Konsultanci Warszawscy biznesu. Nasze działania mają w długim terminie przynieść do firmy nowe zlecenia. Jestemy wynajętym działem ds. PR i Business Development”\textsuperscript{2}. Co warte podkreślenia wszystkie informacje pozyskane podczas pracy dla firm prawniczych pozostają poufne, jest to często niezwykle ważne dla firm prawniczych, ponadto lista klientów, dla których Konsultanci Warszawscy świadczyli usługi jest utajniona. O swoich sukcesach Konsultanci Warszawscy mówią w następujący sposób „pracujemy przede wszystkim dla firm prawniczych. Zaufało nam już ponad 20 kancelarii spośród największych 60 w Polsce. Wśród naszych klientów są również korporacje, klienci kancelarii prawnych, którym pomagamy zarządzać reputacją w sytuacjach kryzysowych” [www.goldenline.pl]. Specyfika tej firmy polega na tym, że partnerami są osoby, które posiadają wykształcenie prawnicze: na pewno pomaga nam to, że jesteśmy prawnikami, rozumiemy wiedzę, którą przekazujemy mediom\textsuperscript{3}. Ponadto, niewątpliwie pomaga to też w zrozumieniu potrzeb adwokatów, czy radców prawnych. Nie zawsze potrafią dokładnie określić swoje potrzeby, albowiem często nie dysponują wiedzą z zakresu marketingu. POSTAWY ADWOKATÓW I RADCÓW PRAWNYCH WOBEC FORM KOMUNIKACJI KANCELARII PRAWNYCH Z RYNKIEM Kwestionariusz ankiety zbudowany z 20 pytań i metryczki, który został przekazany adwokatom i radcom prawnym składał się z bloków tematycznych, obejmujących różną liczbę pytań, dotyczących m.in.: - znajomości pojęć związanych z marketingiem, public relations, - stosowania instrumentów z zakresu marketingu i public relations, - podejmowania działań mających na celu kompleksowe obsługiwanie klientów kancelarii prawnych oraz czy przeprowadzane są badania satysfakcji klientów. Co piąty respondent nie słyszał pojęcia marketing usług prawniczych. Celem badania było uzyskanie informacji na temat świadomości istnienia alternatywnych wobec reklamy możliwości. Wielu prawników utożsamia pojęcie marketingu głównie z reklamą, co potwierdziły wyniki przeprowadzonych badań (tab. 1). Większość respondentów prawidłowo rozróżniała, czym jest reklama usług prawniczych, co jest niedozwolone, a co dopuszczalne. Trzynaście osób biorących udział w badaniu potwierdziło, że stosuje w kancelarii marketing Tabela 1. Rozumienie pojęcia „marketing usług prawniczych” przez respondentów | Grupa odpowiedzi | Liczba wskazań | |----------------------------------------------------------------------------------|----------------| | Reklama | 13 | | Promocja | 4 | | Działania, które zmierzają do pozyskania nowych klientów | 11 | | Toczy, która nie przynosi realnych korzyści | 1 | | Działania, które mają na celu rozpoznane potrzeb klientów, poprawienie jakości świadczenia usług oraz zwiększenie zadowolenia klientów indywidualnych lub instytucjonalnych | 12 | | Nie znam tego pojęcia | 1 | Źródło: badanie własne. \textsuperscript{2} Materiały prasowe udostępnione przez P. Ossowskiego, wspólnika w firmie Konsultanci Warszawscy \textsuperscript{3} jak wyżej świadczonych przez siebie usług. Przy czym dwie osoby wskazały, że w ich firmie jest osoba odpowiedzialna za marketing usług tej kancelarii. Widoczna jest zmiana w deklaracjach osób, które już stosują narzędzia marketingowe w swojej działalności, a w odpowiedzi na pytanie, czy mają zamiar stosować go w przyszłości, twierdząco odpowiedziało tylko 11 respondentów, natomiast 24 nie ma zamiaru go wykorzystywać. Oznacza to spadek zainteresowania dalszym prowadzeniem działań marketingowych wśród tych, którzy stosowali go w praktyce. Większość respondentów opowiadało się za utrzymaniem zakazu reklamy usług prawniczych. Odpowiedź „nie” wybrało 25 respondentów, opcje odpowiedzi „tak bez żadnych zastrzeżeń” wybrał tylko jeden respondent, natomiast 9 wskazało, że są za zniesieniem tego zakazu, ale z pewnymi zastrzeżeniami. W większości adwokaci i rady prawni nie popierają pomysłu liberalizacji zasad obowiązujących w ich kodeksach etyki zawodowej, w zakresie reklamy usług. W ankiecie zamieszczono pięć pytań, które miały na celu znalezienie odpowiedzi, czy w kancelariach biorących udział w badaniu przykłada się wagę do jakości obsługi klientów kancelarii. W literaturze przedmiotu czytamy: w przypadku takich usług jak ubezpieczenia, usługi prawnicze, klientowi trudno jest na bieżąco ocenić wartość samej usługi. Zwraca on wtedy szczególną uwagę na wygląd firmy i sposób obsłużenia go [Lawicki 2005]. Obsługa klienta należy traktować jako świadczenie usługi sprzedażowej, czyli umiejętność marketingowego wzbogacenia produktu przez sprzedającego. Składa się na nią kultura obsługi, umiejętność prezentacji (w przypadku usługi są to szczegóły tworzące ofertę), czyli te kwestie, które mają zapewnić klientowi radość nabycia [Lawicki 2005]. Z komunikacji pomiędzy pracownikami kancelarii a klientami jest zadowolonych 25 respondentów, natomiast dziesięciu odpowiedziało „raczej tak” na to pytanie, nikt nie wskazał odpowiedzi „nie” i „raczej nie”. Dla pracowników najważniejsze w ocenie jakości pracy kancelarii są wyniki. Klienci największą uwagę przykładają do komunikacji. W ich opinii właściwa komunikacja to słuchanie i przede wszystkim mówienie zrozumiałym dla nich językiem. Zaledwie cztery osoby odpowiedziały twierdząco, kiedy pytano je o przeprowadzanie badań, których celem jest uzyskanie informacji o stopniu zadowolenia klientów ze świadczonych usług. W szkoleniach związanych z obsługą klientów uczestniczyły osoby z 14 kancelarii objętych badaniem, a w 21 pracownicy biorą udział w szkoleniach, konferencjach, seminarach podnoszących ich kwalifikacje. Wskazuje to na świadomość prawników o dużej roli jaką odgrywają kompetentni i wykwalifikowani do pełnienia swych zadań pracownicy, którzy są „wizytówką” kancelarii prawnych. Nawiązując do zagadnień z zakresu osobistego public relations, 14 respondentów wskazało odpowiedź „tak” na pytanie czy prawnicy współpracujący z kancelarią występują w roli ekspertów w telewizji, radio, prasie, Internecie, natomiast 21 odpowiedziało przecząco. Tylko 7 respondentów występowalo w roli ekspertów w środkach masowego przekazu: Warsaw Business Journal (1 wskazanie), Gazeta Prawna (3 wskazania), portale internetowe związane z tematyką prawniczą (5 wskazań) oraz ogólne pojęcie mediów branżowych (1 wskazanie). Przedstawiciele małych kancelarii prawnych objętych badaniem, nie wykazują aktywności na polu współpracy z różnego rodzaju mediami, co bez wątpienia mogłoby wypromować ich kancelarie czy poszczególnych prawników. Działania takie pozwalają poznać prawników, a w dalszej perspektywie mogą doprowadzić do poszerzenia grona klientów danej kancelarii. Kolejny blok tematyczny objął 3 pytania dotyczące zamieszczania informacji prasowych. Odpowiednio pytania dotyczyły ogłoszeń, których celem było poszukiwanie pracowników, 20 respondentów odpowiedziało negatywnie. Następnie pytano czy zamieszczano informacje o profilu działalności kancelarii, tylko 6 osób odpowiedziało „tak”, i ostatnie pytanie w tej serii, czy zamieszczano informacje o zmianie danych teleadresowych, tylko 8 respondentów odpowiedziało twierdząco. Oznacza to, iż objęci badaniem prawnicy w niewielkim stopniu wykorzystują możliwości, by akcentować swoją obecność na rynku, za pomocą ogłoszeń prasowych, których treść i forma są dozwolone w świetle obowiązujących zasad etyki zawodowej. Na trzydzieści pięć osób uczestniczących w badaniu, 23 potwierdziły, że kancelaria, w ramach której wykonują zawód posiada stronę internetową. Jest to ważne, ponieważ coraz więcej kontaktów biznesowych odbywa się za pomocą sieci Internet, jest to także często pierwsze narzędzie wykorzystywane przy zbieraniu podstawowych informacji. Dzięki temu kancelarie prawne pozwalają zapoznać się potencjalnym klientom za pomocą innych form komunikacji, aniżeli bezpośrednie spotkanie. Integralną częścią kreacji wizerunku każdej firmy jest tzw. wewnętrzny public relations. Jest to dbanie o satysfakcję pracowników, jest niejako fundamentem, na którym buduje się integrację zespołu pracowników. Wśród narzędzi komunikacji wewnętrznej można wyróżnić między innymi: - tablice ogłoszeń, - gazety pracownicze, - Intranet, czyli komunikacja wewnętrzna w przedsiębiorstwie: promocja adresowana do pracowników firmy, stanowiących „publiczność wewnętrzną” dla działań z zakresu public relations, - zebrania, - nieformalne spotkania, - imprezy integracyjne. W badanych kancelariach prawnych wykorzystuje się liczne narzędzia mające na celu poprawę wewnętrznych relacji (tab. 2). Najczęściej stosowano spotkania integracyjne poza kancelarią, spotkania nieformalne w kancelarii oraz Intranet. Spotkania zarówno o charakterze nieformalnym, jak i integracyjne spajają zespół, natomiast wewnętrzna sieć jaką jest Intranet wspomaga komunikację, co usprawnia przepływ informacji. Zgrany zespół, gdzie komunikacja przebiega bez większych zakłóceń wpływa pozytywnie na wykonywaną pracę i przekłada się na lepsze funkcjonowanie kancelarii prawnych. Tabela 2. Wykorzystanie instrumentów wewnętrznego public relations w kancelariach prawnych | Możliwe odpowiedzi | Liczba wskazań | |----------------------------------------------------------|----------------| | Intranet | 12 | | Gazetka skierowana do pracowników kancelarii | 1 | | Tablica ogłoszeń | 9 | | Spotkania integracyjne poza siedzibą kancelarii | 19 | | Okolicznościowe spotkania nieformalne w siedzibie kancelarii | 19 | | Inne (jakie?) | 2 | | Żadne z powyższych | 8 | Źródło: badanie własne. Tabela 3. Działania z zakresu zewnętrznego public relations podejmowane w kancelariach prawnych | Możliwe odpowiedzi | Liczba wskazań | |-------------------------------------------------------------------------------------|----------------| | Udział w konferencjach, seminarach w roli prelegentów | 19 | | Działania z zakresu public relations | 12 | | Współpraca z organizacjami pozarządowymi, w celu świadczenia na ich rzecz pomocy prawnej | 14 | | Okolicznościowe spotkania z klientami | 8 | | Publikowanie gazetki firmowej z przeznaczeniem dla klientów | - | | Organizowanie dni drzwi otwartych | - | | Inne (jakie?) | - | | Zadne z powyższych | 6 | Źródło: badanie własne. Kancelarie świadomie wykorzystują również instrumenty skierowane do grup otoczenia zewnętrznego, głównie klientów kancelarii (tab. 3). Największą popularnością cieszy się udział prawników w spotkaniach, gdzie pełnią rolę osób referujących dane zagadnienia, kolejne miejsce zajmują szeroko pojęte działania z zakresu public relations, oraz współpraca z organizacjami non profit. Oznacza to, że adwokaci/radcy prawni chętniej współpracują z innymi osobami z różnych organizacji i na ich rzecz, anizeli przybliżają swoją działalność indywidualnemu klientowi, chociażby przez publikowanie firmowej gazetki. Najczęściej działaniami komunikacyjnymi zajmowali się pracownicy kancelarii, tylko dwóch respondentów przyznało, że zajmuje się tym firma zewnętrzna. Z badania przeprowadzonego wśród firm ze szczytu rankingu kancelarii prawnych wynika, że aż 25% kancelarii utrzymuje, że nie potrzebuje nikogo do prowadzenia działań marketingowych. Takie stanowisko wynika z dwóch podstawowych powodów: po pierwsze, nie wiedzą, czym jest marketing usług prawnych, i myślą go z reklamą, którą znają, czyli najczęściej dobrą szybko zbywalną; po drugie, obawiają się nieznanego [www.edukacjaprawnicza]. Podsumowując, prawnicy choć słyszeli pojęcie marketingu usług prawnych, to w większości przypadków utożsamiają je z instrumentami jakimi posługuje się marketing, a nie jego idea. Mimo tego, że utożsamiają marketing z reklamą, to z badań wynika, że orientują się, iż nie jest on zakazany, jak ma to miejsce w przypadku reklamy. Public relations wewnętrzny i narzędzia jakimi się posługuje są wykorzystywane w dwudziestu siedmiu badanych kancelariach, natomiast zewnętrzny w dwudziestu dziewięciu. W 27 kancelariach za działania podejmowane na rzecz klientów i samych pracowników są podejmowane przez personel firmy. Jest to o tyle istotne, iż prawnicy być może nie chcą angażować firm zewnętrznych, specjalizujących się w takich działaniach. Grupa brytyjskich naukowców zbadała bariery, które nie pozwalały prawnikom w pełni korzystać z możliwości, jakie niesie ze sobą profesjonalny marketing usług prawnych. Badanie to zakończyło się sukcesem i wyłoniono kilka najważniejszych barier, które – mimo różnic w systemie prawnym – można odnieść także do polskiej rzeczywistości. Przede wszystkim problemem jest tradycja i historia profesji, w którą nie powinno się ingerować, oraz pogląd, że używanie marketingu przez prawników jest „nieprofesjonalne” [www.edukacjaprawnicza.pl]. USŁUGI ŚWIADCZONE PRZEZ FIRMY Z BRANŻY PUBLIC RELATIONS NA RZECZ KANCELARIII PRAWNYCH Kwestionariusz ankiety przekazany został do firm zajmujących się public relations i marketingiem, które współpracowały z kancelariami. Zakres zagadnień ujętych w ankiecie obejmował: - najczęściej wybierane usługi świadczone przez daną firmę, - usługi najczęściej wybierane przez adwokatów/radców prawnych, - wielkość obsługiwanych kancelarii prawnych, - ewentualne zaobserwowane ograniczenia związane ze świadczeniem usług na rzecz kancelarii prawnych. Pięć głównych usług, które wybierają klienci z ramienia kancelarii prawnych, to: - media relations, - dbałość o pozytywny wizerunek w mediach lokalnych i ogólnopolskich oraz tworzenie planu PR (taka sama liczba wskazań), - prowadzenie biura prasowego oraz współpraca z portalami internetowymi w celu zamieszczania porad i odpowiedzi związanych z prawem. Ponadto, respondenci wymieniali takie usługi, jak: wsparcie działań pro publico bono, szkolenia medialne, spójność komunikatów na sali sądowej i poza nią, uzupełnianie tekstów na stronach internetowych danej kancelarii, współpraca z dziennikarzami z branżowej prasy prawniczej, współpraca z mediani lokalnymi. Najczęstszym powodem korzystania z usług firm świadczących usługi z zakresu PR, była konkurencja na rynku usług prawniczych oraz chęć wyróżnienia spośród innych kancelarii. Pracownicy wybierając firmy PR kierowali się głównie renomą, skutecznością oraz specjalizacją. Wszyscy respondenci (7) udzielili negatywnej odpowiedzi, kiedy pytano ich, czy aktywnie poszukują klientów wśród kancelarii prawnych. Klientami badanych firm były zarówno kancelarie duże (skupiające powyżej 20 prawników), jak i średnie (skupiające od 11 do 20 prawników), obydwie możliwości odpowiedzi zyskały po 4 wskazania, z czego wynika, że jedna z firm obsługiwała co najmniej dwie kancelarie prawne zaliczane do dużych i średnich, natomiast żadna z nich nie obsługiwała malej kancelarii, która skupiałałaby do 10 prawników. Wszystkie osoby biorące udział w badaniu zauważyły ograniczenia związane ze świadczeniem usług na rzecz kancelarii prawnych. W odpowiedzi na pytanie jakiego rodzaju były to ograniczenia, można wyróżnić 4 kategorie odpowiedzi: ograniczenia prawne, zakaz reklamy usług adwokackich i radcowskich, specyficzna branża ograniczona zasadami etyki zawodowej, nie można wszędzie sygnalizować uczestnictwa prawników. Interesujący jest fakt, iż w pytaniu dotyczącym oszacowania procentowego jaki odsetek klientów tych firm stanowią kancelarie polskie, a jaki międzynarodowe, wynika, że klientami są głównie kancelarie rodzime. Ich liczba jest większa o 20% w stosunku do kancelarii międzynarodowych. Może to sugerować pewną zmianę w strukturze zarządzania kancelariami prawnymi w Polsce. PODSUMOWANIE Firmy świadczące usługi w dziedzinie PR nie poszukują klientów wśród kancelarii prawnych, a jednak firmy te nimi są. Tak więc nie tylko struktura zarządzania firmami prawniczymi się zmienia, ale także świadomość prawników, że rynek rządzi się swoimi prawami, a oni muszą się mu baczenie przyglądać i ewoluować razem z nim. LITERATURA Black S. 2003: Public relations. Oficyna Ekonomiczna, Kraków. Bobrowicz M. 2001: Marketing usług prawniczych. Dom Wydawniczy ABC, Warszawa. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 2.04.199., Dz.U. 1997.78.483. Lawicki J.S. 2005: Marketing sukcesu – partnering. Wydawnictwo Difin, Warszawa. Obrebski T. 2002: Kapitał ludzki w Polsce. [W:] Perspektywy rozwoju kapitału ludzkiego jako czynnika wzrostu gospodarczego Polski. Ł.Białon, C. Pietras, T. Obrebski, S. Marciniak, (red.). Politechnika Warszawska, Warszawa, s. 44. Ociepka B. (red.) 2003: Public relations w teorii i praktyce. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław. Ries L. 2004: Upadek reklamy i wzlot public relations. PWE, Warszawa, s. 207. Rozwadowska B. 2002: Public relations. Teoria. Praktyka. Perspektywy. Wyd. Studio EMKA, Warszawa, s.15. Skrzypek D. 2000: Jakość i efektywność. Wyd. UMCS, Lublin, s. 285, www.kw.biznesnet.pl www.bip.kirp.pl www.edukacjaprawnicza.pl www.gazetaprawna.pl www.info_pr.pl www.konsultanci_info www.goldenline.pl Zasady Etyki Radcy Prawnego Zbiór zasad etyki adwokackiej i godności zawodu. Kodeks Etyki Adwokackiej. Uchwala nr 2/XVIII/98 ze zmianami wprowadzonymi uchwałą Naczelnej Rady Adwokackiej nr 32/2005 z 19 listopada 2005 r.). Agnieszka Werenowska ALTERNATIVE WAYS OF COMMUNICATIONS BETWEEN LAW OFFICES AND NEIGHBORHOOD GROUPS Summary The paper aims to present ways of promotion used by law offices. Legal aspects connected to promotion of legal service were also described. Public relations occurred to be an inseparable element in the management of each company. They are also essential in the process of image creation both in case of organizational units and individuals. The economic development extended fields in which public relations are utilized. Legal service and its availability are also indispensable in rural area, and especially in agribusiness. Adres do korespondencji: dr Agnieszka Werenowska Katedra Ekonomiki Edukacji, Komunikowania i Doradztwa Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego ul. Nowoursynowska 166 02-787 Warszawa tel. (0 22) 593 42 02 e-mail: email@example.com ZMIANY W ZUŻYCIU NASION KWALIFIKOWANYCH W POLSCE Ludwik Wicki Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Kierownik: prof. dr hab. Henryk Runowski Słowa kluczowe: postęp biologiczny, hodowla roślin, nasiona kwalifikowane, zróżnicowanie przestrzenne zużycia nasion kwalifikowanych Key words: biological progress, plant breeding, certified seed, seed, spatial differentiation of certified seed using S y n o p s i s. Celem opracowania jest określenie zmian w zużyciu nasion kwalifikowanych w produkcji roślinnej w Polsce. Stwierdzono, że zużycie nasion kwalifikowanych w Polsce zmniejszało się o 10% średnio rocznie w okresie 1995-2008. Było ono w Polsce najniższe spośród obserwowanego w krajach Unii Europejskiej, gdzie udział kwalifikowanych nasion w zużywanym materiale siewnym wynosi średnio 55% dla zbóż. W Polsce było to w 2008 r. zaledwie 10% dla zbóż i 4% dla ziemniaków. Występowaly także znaczne różnice regionalne w stosowaniu kwalifikatów. Najmniej zużywano ich w województwach wschodnich i południowo-wschodnich, najwięcej w zachodnich i północnych. Średni okres wymiany nasion zbóż wahał się od 4 do 40 lat w zależności od województwa. Wykorzystanie postępu biologicznego w produkcji roślinnej wciąż nie jest i nie może być czynnikiem decydującym o wydajności polskiego rolnictwa. WSTĘP Stosowanie do siewu nasion i sadzeniaków kwalifikowanych pozwala zarówno na osiągnięcie korzyści wynikających z jakości samego materiału, jego zdrowotności i innych parametrów jakościowych, jak też umożliwia dostęp do nowych odmian wytworzonych w hodowli roślin. O ile pierwsze z wymienionych korzyści można częściowo uzyskać starannie produkując i przygotowując materiał siewny we własnym zakresie, to dostęp do nowych kreacji odmianowych jest możliwy tylko przez zakup materiału siewnego. Stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego pozwala więc nie tylko na wymianę nasion, lecz przede wszystkim pozwala na wymianę odmian. Wymiana odmian jest szczególnie ważna w takich gatunkach, w których obserwowany jest znaczący postęp w zakresie cech gospodarczych uzyskiwanych w nowych odmianach. Przeciętnie w Polsce oferowane są odmiany relatywnie nowe, dla których okres od rejestracji nie przekracza 4-6 lat. Jedynie w przypadku żyta średni wiek odmian oferowanych w sprzedaży osiągał w latach 2000-2005 nawet 20 lat, ale w latach następnych zmniejszył się do 8 lat w związku z napływem odmian mieszańcowych do doboru i reprodukcji. Nowo wyhodowane odmiany mogą też charakteryzować się lepszym dopasowaniem do warunków określonego regionu niż istniejące wcześniej, albo cechami jakościowymi poszukiwanymi przez odbiorców. Ważnym czynnikiem przemawiającym za wymianą odmian jest możliwość zwiększenia produkcyjności. Opracowania dotyczące tego zagadnienia wskazują na istotną rolę postępu biologicznego, wprowadzanego do produkcji roślinnej przez stosowanie nowych odmian, w obserwowanym wzroście produkcyjności roślin. Thirtle [1995] stwierdza, że osiągnięcia hodowli roślin i wprowadzanie postępu biologicznego w produkcji roślinnej pozwoliło na wzrost plonowania od 50% dla kukurydzy, 75% dla pszenicy, do 85% w produkcji soi w rolnictwie USA w okresie 1940-1980. Również później znaczenie tego czynnika dla produkcyjności roślin pozostawało na wysokim poziomie, przekraczającym 50% [Duvick 2005]. Dla warunków polskich dostępne oszacowania mówią o niższym wpływie wdrażania postępu biologicznego na poziom plonów. Grabiński [2001] dla zbóż ocenia go na około 15%, zaś inne opracowania na 7% [Wicki 2006]. Do najważniejszych ograniczeń w stosowaniu kwalifikatorów należą, oprócz relatywnie niskiego oddziaływania na przeciętny poziom plonowania, także takie czynniki, jak: konieczność równoległego zwiększania nakładów pozostałych środków produkcji (nawozy, ochrona chemiczna) wynikającego z wymagań nowych odmian [Wicki, Dudek 2005], konieczność zapoznania się z nową często droższą technologią [Day, Klotz-Ingram 1997], ograniczenia wynikające z jakości gleb i klimatu. Wprowadzanie nowych odmian może też w niektórych przypadkach prowadzić do przejściowego spadku plonów [Klepacki 1997]. Rolnicy często obawiają się na własne ryzyko sprawdzać dopasowanie odmian do lokalnych warunków agrotekologicznych [Evenson 1994], szczególnie, że hodowla odmian ukierunkowana na wzrost plonów spowodowała selekcję negatywną odmian o małych wymaganiach glebowych [Szymczyk 2004]. Nie można także zapominać o efektywności ekonomicznej stosowania nowych odmian. Jeżeli nie ma specjalnych wymagań co do odmiany, np. przy produkcji zbóż paszowych, a jednocześnie poziom technologii jest przeciętny, to stosowanie droższych nasion kwalifikowanych nie zawsze jest opłacalne [Wicki 2007b]. **CEL I ZAKRES BADAŃ** Celem opracowania jest ocena zmian zużycia kwalifikowanego materiału siewnego zbóż oraz ziemniaków w Polsce. Analizą objęto różne okresy w zależności od przedmiotu analizy. Zużycie kwalifikowanego materiału siewnego w Polsce przedstawiono w okresie 1970-2008, analizy zużycia kwalifikatorów według województw dokonano dla lat 1995-2008. Pominięto okres 1991-1994, ze względu na występujące w tym czasie duże wahania zużycia związane z transformacją gospodarki. Uwzględnienie danych z tego okresu może utrudniać analizę dłuższych szeregów czasowych i prowadzić do nieprawdziwych wniosków. Dane dotyczące wielkości sprzedaży nasion i sadzeniaków kwalifikowanych, powierzchni produkcji poszczególnych gatunków pochodziły ze statystyk Głównego Urzędu Statystycznego. W analizach wykorzystano zarówno dane publikowane, jak i niepublikowane zestawione na potrzeby badań. Obliczenia w przekroju województw wg podziału administracyjnego dokonanego w 1998 r. dokonano na podstawie algorytmów przypisania powierzchni wcześniej istniejących województw do nowych jednostek administracyjnych. Uwzględniali one powierzchnie gruntów wchodzących w skład nowych województw na poziomie gmin. Dane dotyczące powierzchni obsianej materiałem kwalifikowanym w krajach UE pochodziły ze statystyki prowadzonej przez Community Plant Variety Office (CPVO). Analiza objęto następujące gatunki roślin rolniczych: pszenica jara i ozima, jęczmień jary i ozime, żyto, owies, pszenżyto jare i ozime, ziemniaki. Udział nasion kwalifikowanych w zasiewach ustalono jako procentowy udział powierzchni możliwej do obsiania kwalifikatami danego gatunku sprzedawanymi w danym roku w stosunku do ogólnej powierzchni uprawy danego gatunku w danym roku. W obliczeniach posłużyło się normatywnymi normami wysiewu nasion: 220 kg/ha dla pszenicy i pszenżyta oraz 180 kg/ha dla pozostałych zbóż. Dla ziemniaków przyjęto zużycie 2500 kg sadzeniaków na 1 ha. W prezentacji danych wykorzystano zarówno dane dla pojedynczych okresów, jak też wielkości średnie dla kilku lat. Przyjęcie wielkości średnich miało na celu uniknięcie przypadkowych ocen wynikających z jednorocznego spadku lub wzrostu analizowanych wielkości. **WYNIKI ANALIZ** Zużycie kwalifikowanego materiału siewnego w Polsce jest relatywnie niskie. W 2000 r. około 15% powierzchni zbóż było obsianych materiałem kwalifikowanym pochodzącym z zakupu, dla ziemniaków udział ten wynosił zaledwie 2,3%. Do 2008 r. nastąpiło nawet pogorszenie sytuacji w tym zakresie i udział powierzchni możliwej do obsiania kwalifikatami zmniejszył się do 9% dla zbóż. W produkcji ziemniaków nastąpił wzrost do 3,7%. Dużo lepsza sytuacja w tym zakresie był obserwowana w latach 70. i na początku lat 80. XX wieku. Kwalifikaty stosowano wtedy na około 40% powierzchni produkcji zbóż i 15% powierzchni produkcji ziemniaków. Dla porównania w USA w latach 90. około 40% materiału siewnego pszenicy stanowiły nasiona kwalifikowane z zakupu [Fernandez-Cornejo 2004]. Po 2000 r. w Hiszpanii było to 17% dla jęczmienia i 22% dla pszenicy [Villarroel 2007], we Francji od 50 do 70% zależnie od gatunku zbóż [Roger, Palle 2007]. W Czechach wymiana nasion wynosiła około 60% [Marciniak 2005], zaś przeciętnie w krajach europejskich około 50%. Na rysunku 1 przedstawiono udział materiału siewnego z zakupu w materiale siewnym wybranych zbóż w niektórych krajach UE w 2007 roku. Najwyższy udział ziarna siewnego z zakupu obserwowany był w takich krajach, jak: Szwecja, Irlandia, Włochy, Dania i Czechy. Udział zakupowanych nasion przekraczał tam 70% ogólnej ilości materiału zużywanego do siewu. Druga grupę krajów z udziałem nasion kwalifikowanych w zużywanym materiale siewnym w przedziale 40-70% stanowi: Austria, Niemcy, Francja, Węgry, Holandia, Słowacja i Wielka Brytania. W tej grupie mieścią się więc kraje o największym potencjale produkcji zbóż w UE. Trzecią grupą krajów o niskim, mniejszym niż 30% udziale materiału kwalifikowanego w materiale siewnym zbóż stanowią takie kraje, jak: Hiszpania, Grecja, Litwa i Polska. Podobny poziom zużycia kwalifikatów, jak w Polsce jest obserwowany tylko w Grecji. W innych krajach tej grupy jest on nieco wyższy. Obserwowany rozkład krajów sugeruje, że jednym z ważniejszych czynników decydujących o zużyciu kwalifikatów może być potencjalna naturalna produktywność przestrzeni produkcyjnej. W Hiszpanii i Grecji limitującym produkcję jest niedostatek opadów, natomiast w Polsce wskazuje się na duży udział gleb słabych o niskiej produktywności [Krasowicz 2007]. Rysunek 1. Udział nasion kwalifikowanych z zakupu zużywanych w produkcji pszenicy ozimej, jęczmienia ozimego i ziemiaków w wybranych krajach europejskich w 2007 r. AT – Austria, CZ – Czechy, DE – Niemcy, DK – Dania, ES – Hiszpania, FR – Francja, GR – Grecja, HU – Węgry, IE – Irlandia, IT – Włochy, LT – Litwa, NL – Holandia, PL – Polska, SE – Szwecja, SK – Słowacja, UK – Wielka Brytania. Dla ziemiaków dane dla wszystkich krajów nie są dostępne. Kraje uszeregowano według malejącego udziału kwalifikowanego ziarna zbóż w zasiewach. Źródło: obliczenia własne na podstawie Rutz [2009] oraz danych źródłowych opublikowanych przez CPVO [http://www.cpvo.fr]. Rysunek 2. Udział nasion kwalifikowanych z zakupu zużywanych w produkcji pszenicy ozimej, jęczmienia ozimego i ziemiaków w krajach europejskich w latach 2003-2007 (średnia ważona powierzchnią produkcji w poszczególnych krajach) Źródło: obliczenia własne. Wykorzystano dane źródłowe Community Plant Variety Office (CPVO) [http://www.cpvo.fr]. Poziom wykorzystania sadzeniaków z własnej reprodukcji w gospodarstwach rolniczych był w Polsce bardzo wysoki, według CPVO przekraczający 93%. Mniej sadzeniaków kwalifikowanych zużywano tylko na Litwie – 4%. Przeciętnie w uwzględnionych w analizie krajach Unii Europejskiej udział sadzeniaków z rozmnożeń własnych wynosił 62%, a udział sadzeniaków kwalifikowanych – 38%. Po wyłączeniu Polski obliczony udział sadzeniaków kwalifikowanych wynosił 49%. Poza Polską w krajach UE zakupu sadzeniaków dokonuje się więc co 2 lata. Dane dla Polski, ze względu na dużą powierzchnię produkcji ziemniaków w naszym kraju wywierają znaczny wpływ na wyliczoną średnią wielkość dla całej UE. Poziom zużycia materiału kwalifikowanego przeciętnie w krajach UE utrzymuje się na stałym poziomie z niewielkimi wahaniami rocznymi (rys. 2). Dla pszenicy ozimej było to około 55%, dla jęczmienia ożimego – 55% i dla ziemniaków – 38%. Jest to poziom znacznie większy niż obserwowany w Polsce. W 2007 roku w Polsce udział nasion kwalifikowanych w produkcji pszenicy ozimej i jęczmienia ożimego wynosił 13%, a dla ziemniaków zaledwie 4%. ZMIANY W ZUŻYCIU NASION KWALIFIKOWANYCH W POLSCE W Polsce zużycie kwalifikowanego materiału siewnego zmieniało się znacznie w różnych okresach. Analizując dane począwszy od 1970 r. można zauważyć, że widoczne stają się okresy o różnym poziomie zużycia (rys. 3). Największe zużycie sięgające 500 tys. ton zbóż i około 800 tys. ton sadzeniaków ziemniaka obserwowano w latach 70. i na początku lat 80. W latach 80. nastąpił pierwszy skokowy spadek zużycia kwalifikowanego materiału siewnego zbóż do poziomu około 350 tys. ton, a w 1991 roku drugi spadek do poziomu około 180 tys. ton. Widoczne jest także znaczone ograniczenie stosowania materiału kwalifikowanego w pierwszych latach po transformacji gospodarki, związane z upadkiem wielu przedsiębiorstw nasiennych. Rysunek 3. Sprzedaż kwalifikowanego materiału siewnego zbóż i sadzeniaków ziemniaka w Polsce w latach 1971-2008 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Sprzedaż i zużycie kwalifikowanych sadzeniaków ziemniaków charakteryzowało się podobnymi wahaniami, lecz spadek zużycia był znacznie większy w związku z pięciokrotnym zmniejszeniem powierzchni produkcji ziemniaków w Polsce. Duże różnice w obserwowanej sprzedaży materiału kwalifikowanego w poszczególnych okresach nie pozwalają na dokonanie porównania bez przeprowadzenia dodatkowych analiz. Można wskazać na obowiązek wymiany nasion i sadzeniaków realizowany w Polsce w latach 70. i częściowo w latach 80. Przedsiębiorstwa nasiennie przygotowywały produkcję nasion zgodnie z planami wymiany, która następowała w gospodarstwach indywidualnych co 4-5 lat w zależności od gatunku. Po zlikwidowaniu obowiązkowej wymiany zużycie znacznie zmniejszyło się. Szczegółowa analiza może być prowadzona dla okresu po 1994 roku, czyli dla okresu, kiedy nie oddziaływały już czynniki szokowe związane z przebudową relacji cenowych w gospodarce. Najwyższy udział w sprzedaży materiału kwalifikowanego zbóż miała pszenica, następnie jęczmień. Udział żyta i owsa był znacznie niższy mimo znaczącego udziału w powierzchni produkcji. Na rysunku 4 przedstawiono strukturę sprzedaży w kolejnych okresach. Jeszcze na początku lat 70. XX wieku na rynku nasion dominowały dwa gatunki: pszenica i żyto z udziałem po około 30%. Odzwierciedlało to strukturę zasiewów w Polsce. Od 1980 r. nastąpiły zmiany związane z wprowadzeniem do produkcji pszenżyta oraz wzrostem znaczenia pszenicy w produkcji związanego z upowszechnieniem kompleksowych technologii produkcji. W pierwszej połowie lat 90. udział pszenicy w sprzedaży kwalifikatów wynosił już 45%, a udział żyta zmniejszył się do 12%. Miejsce żyta zajmowało pszenżyto z udziałem 11%. W okresie tym nastąpiło zwiększenie towarowości struktury zasiewów w związku z ograniczaniem produkcji zwierzęcej w byłych pgr oraz łatwiejszym zbytem zbóż konsumpcyjnych, tj. pszenicy. Następował także spadek powierzchni produkcji owsa, wykorzystywanego głównie jako pasza dla koni, co znalazło odzwierciedlenie w zmniejszeniu sprzedaży nasion kwalifikowanych. Udział jęczmienia w sprzedaży ziarna kwalifikowanego nie zmieniał się. Po 2000 r. nastąpiła stabilizacja struktury sprzedaży kwalifikatów zbóż. Około 50% to sprzedaż pszenic, następną pozycję stanowią jęczmiona – 20% oraz pszenżyto 17%. Sprzedaż ziarna żyta i owsa wynosiła po 7%. W okresie 1971-2008 nastąpił prawie dwukrotny wzrost udziału pszenic w sprzedaży materiału kwalifikowanego, dla żyta udział ten obniżył się czterokrotnie, a dla owsa dwupółkrotnie. Duże znaczenie w sprzedaży miało pszenżyto, wypierające produkcję żyta na glebach średnich. Udział poszczególnych gatunków w strukturze sprzedaży nasion kwalifikowanych wynika z powierzchni zasiewów oraz częstotliwości wymiany nasion. W tabeli 1 zestawiono ilość zużywanego materiału kwalifikowanego w przeliczeniu na 1 ha produkcji danego gatunku oraz udział powierzchni obsiewanej kwalifikatami. Największe nakłady materiału kwalifikowanego w przeliczeniu na 1 ha produkcji obserwowano w latach 70. Udział powierzchni obsiewanej kwalifikatami wahał się od ponad 50% dla jęczmienia jarego do około 30% dla żyta (pominęto jęczmień ożymy, ze względu na jego marginalne znaczenie). W kolejnych okresach przeciętna ilość nasion kwalifikowanych zużywanych w przeliczeniu na 1 ha maleła i, niestety, najniższy poziom obserwowany był w Tabela 1. Udział powierzchni produkcji obsiewanej materiałem kwalifikowanym według gatunków (średnie dla okresów) | Gatunek | 1971-1975 | 1976-1980 | 1981-1985 | 1986-1990 | 1991-1995 | 1996-2000 | 2001-2005 | 2006-2008 | |------------------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | | | | | | | | | Zużycie kwalifikatów w kg na 1 ha produkcji | | Pszenica ożima | 76 | 89 | 86 | 63 | 27 | 37 | 33 | 26 | | Pszenica jara | 84 | 88 | 79 | 77 | 37 | 52 | 59 | 44 | | Żyto | 55 | 50 | 34 | 26 | 8 | 13 | 10 | 7 | | Jęczmień ożmy | 51 | 166 | 132 | 99 | 31 | 45 | 36 | 24 | | Jęczmień jary | 102 | 110 | 89 | 67 | 30 | 38 | 33 | 21 | | Owies | 69 | 67 | 62 | 62 | 28 | 29 | 23 | 15 | | Pszenżyto razem | - | - | - | 69 | 27 | 36 | 24 | 16 | | Ziemniaki | 334 | 299 | 253 | 258 | 50 | 55 | 106 | 99 | Odsetek powierzchni obsiewanej materiałem kwalifikowanym [%] | Gatunek | 1971-1975 | 1976-1980 | 1981-1985 | 1986-1990 | 1991-1995 | 1996-2000 | 2001-2005 | 2006-2008 | |------------------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------| | | | | | | | | | | | Pszenica ożima | 34,4 | 40,6 | 39,3 | 28,8 | 12,1 | 16,8 | 14,9 | 11,9 | | Pszenica jara | 38,0 | 39,9 | 35,8 | 35,2 | 16,7 | 23,4 | 26,9 | 20,2 | | Żyto | 30,8 | 28,0 | 18,9 | 14,7 | 4,7 | 7,1 | 5,5 | 4,0 | | Jęczmień ożmy | 28,4 | 92,3 | 73,5 | 54,8 | 17,4 | 25,1 | 19,9 | 13,5 | | Jęczmień jary | 56,8 | 60,8 | 49,7 | 37,4 | 16,4 | 21,2 | 18,3 | 11,9 | | Owies | 38,3 | 37,4 | 34,7 | 34,3 | 15,6 | 16,1 | 12,9 | 8,6 | | Pszenżyto razem | - | - | - | 18,8 | 12,4 | 16,5 | 10,7 | 7,2 | | Ziemniaki | 13,4 | 12,0 | 10,1 | 10,3 | 2,0 | 2,2 | 4,2 | 4,0 | Źródło: badania własne. okresie 2006-2008. Przeciętna ilość kwalifikowanego materiału siewnego przypadającego na 1 ha produkcji była w tym okresie najwyższa dla pszenicy jarej – 44 kg, następnie dla pszenicy ożimej – 26 kg. Najmniej kwalifikatów zużywano na 1 ha produkcji żyta, zaledwie 7 kg. Obserwowane wielkości zużycia pozwalają na zastosowanie materiału kwalifikowanego na 20% powierzchni produkcji pszenicy jarej, około 12% dla pszenicy ożimej i jęczmienia ożimego i jarego i zaledwie na 4,5% obsiewanych żytem. Przeciętnie, kwalifikowany materiał siewny był użyty co 25 lat w produkcji żyta, co 12-14 lat w produkcji owsa i pszenżyta i co około 8 lat w produkcji jęczmienia i pszenicy. Zużycie kwalifikowanych sadzeniaków ziemniaka także się zmniejszyło. W latach 70. zużywano około 300 kg sadzeniaków kwalifikowanych na 1 ha, po 2000 r. było to około 100 kg. Oznacza to, że zaledwie na 4% powierzchni produkcji ziemniaków wykorzystywany jest materiał kwalifikowany, a przeciętny okres wymiany wynosi 25 lat. Przy tak niskiej częstotliwości wymiany nie jest możliwe uzyskiwanie wysokich plonów, gdyż ziemniaki degenerują się znacznie szybciej niż zboża. **ZUŻYCIE KWALIFIKOWANEGO MATERIAŁU SIEWNEGO WG WOJEWÓDZTW** Zużycie kwalifikowanego materiału siewnego jest zróżnicowane nie tylko w odniesieniu do gatunków, ale także w przekroju województw. Poszczególne województwa różnią się istotnie ze względu na poziom stosowania kwalifikatów. W innych badaniach stwierdzono, że następuje coraz silniejsze zróżnicowanie ze względu na ilość wykorzystawanego materiału kwalifikowanego. Zróżnicowanie to narastało w czasie i w większym zakresie dotyczyło żyta, owsa i ziemniaków niż pszenicy, jęczmienia i pszenżyta [Wicki 2007a]. Rysunek 5. Ilość kwalifikowanego ziarna zbóż zużywanego w przeliczeniu na 1 ha powierzchni produkcji zbóż w Polsce w latach 1995-2008 Wartości minimalne i maksymalne oznaczają minimalne i maksymalne wielkości obserwowane w województwach. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Zużycie materiału kwalifikowanego w przekroju nowych województw przedstawiono dla okresu 1995-2008. Na rysunku 5 pokazano obserwowaną zmienność zużycia nasion kwalifikowanych w poszczególnych województwach. Wartości maksymalne, obliczone dla pojedynczych województw, były około dziesięciokrotnie wyższe niż wartości minimalne. Przykładowo w 2008 roku w województwie śląskim zużyto 46 kg/ha kwalifikatów, a w województwie świętokrzyskim tylko 4,6 kg/ha. Obserwowane zróżnicowanie według województw zwiększało się w czasie. W 1996 r. współczynnik zmienności wynosił 44%, w 2004 r. – 79%, a w 2008 r. – 59%. Przeciętna wartość współczynnika zmienności wzrastała o 2% rocznie. Szczegółowe dane dotyczące poszczególnych województw przedstawiono na rysunku 6. Pokazano średnie zużycie w okresie 1995-1997 oraz w okresie 2006-2008. Najwięcej kwalifikatów w przeliczeniu na 1 ha uprawy zbóż jest zużywane w takich województwach, jak: śląskie, kujawsko-pomorskie, pomorskie, wielkopolskie. Najmniejsze zużycie na 1 ha obserwowano w województwach: mazowieckim, świętokrzyskim i lubelskim. W pierwszej grupie ilość zużywanych kwalifikatów przekraczała 30 kg/ha, czyli przeciętny okres wymiany wynosił około 7 lat, natomiast w grupie o najmniejszym zużyciu, przeciętne zużycie nie przekraczało 8 kg/ha, a okres wymiany wynosiłby 25 lat. W okresie 1995-2008 tylko w dwóch województwach (łódzkim i śląskim) zaobserwowano wzrost poziomu zużycia kwalifikatów o około 50%. We wszystkich pozostałych następował spadek. Przeciętnie zużycie kwalifikatów zmniejszyło się z 29 do 20 kg/ha, a więc o 30%. Najsilniejszy spadek zużycia w ujęciu bezwzględnym zaobserwowano w województwach: zachodniopomorskim, warmińsko-mazurskim, pomorskim i opolskim, gdzie przekraczał on 15 kg/ha. W ujęciu względnym największe zmniejszenie zużycia, przekraczające 40% występowało w województwach: zachodniopomorskim, warmińsko-mazurskim, świętokrzyskim, mazowieckim i podkarpackim. W grupie województw, w których zużycie kwalifikatów zmniejszyło się w najmniejszym stopniu znajdują się: wielkopolskie, dolnośląskie i kujawsko-pomorskie. W tych województwach spadek zużycia kwalifikatów nie przekroczył 20%. Obserwowane zmiany świadczą o tym, że zużycie kwalifikowanego materiału siewnego jest powiązane z poziomem rolnictwa i udziałem gospodarstw wielkoobszarowych. Zmniejszenie opłacalności produkcji zbóż po integracji z UE mogło być powodem dużego obniżenia zużycia nasion kwalifikowanych w wymienionych wyżej województwach. Z drugiej strony obserwowany był silny spadek zużycia kwalifikatów w tych województwach, gdzie poziom ich zużycia był najniższy w Polsce. Oznacza to, że w warunkach pogarszającej się koniunktury w rolnictwie rolnicy nieprzekonani do stosowania nasion kwalifikowanych w pierwszym rzędzie rezygnują z zakupu kwalifikatów. W gospodarstwach wielkoobszarowych rezygnacja z zakupu kwalifikatów może wiązać się z brakiem powiązania z konkretnym odbiorcą wymagającym określonej odmiany. Poza tym gospodarstwa takie zwykle są w stanie samodzielnie odpowiednio przygotować materiał do siewu, mogą także pozyskiwać go w szarej strefie. Nawet wysokie zużycie nasion kwalifikowanych w przeliczeniu na 1 ha nie świadczy o tym, że dany region może być atrakcyjny dla dystrybutorów. Biorąc pod uwagę powierzchnię produkcji oraz udział odmian kwalifikowanych w materiale siewnym dokonano zestawienia województw według wielkości sprzedaży kwalifikowanego materiału siewnego. Ponad 33% ogólnej sprzedaży kwalifikatów przypada na województwa wielkopolskie i kujawsko-pomorskie, a w pięciu województwach o największym popycie zużywano 60% sprzedawanych nasion, chociaż powierzchnia zasiewów zbóż w tych województwach to 40% powierzchni produkcji zbóż w kraju. Mniej niż po 2% udziału w rynku kwalifikowanego ziarna zbóż mają województwa: podkarpackie i świętokrzyskie. Szczególnie widoczne jest niskie zużycie kwalifikatów w województwie mazowieckim i lubelskim (łącznie 7,5%), podczas gdy ich udział w krajowej powierzchni produkcji zbóż osiąga az 23%. Zużycie kwalifikowanych sadzeniaków ziemniaka jest także silnie zróżnicowane regionalnie. Na 1 ha powierzchni produkcji w latach 1995-1997 zużywano w Polsce przeciętnie 49 kg sadzeniaków kwalifikowanych, w latach 2002-2004 ilość ta wzrosła nawet do 120 kg/ha, a w okresie 2006-2008 spadła do 99 kg/ha (rys. 7). Najwięcej sadzeniaków kwalifikowanych na 1 ha, powyżej 300 kg/ha, zużywano w województwach: śląskim, kujawsko-pomorskim i Rysunek 7. Zużycie kwalifikowanych sadzeniaków ziemniaka w kg na 1 ha powierzchni produkcji ziemniaków w latach 1995-2008 Źródło: badania własne. Wykorzystano dane GUS. warmińsko-mazurskim. Najmniej, poniżej 30 kg/ha, w województwach podkarpackim, podlaskim, zachodniopomorskim, małopolskim i lubelskim. W drugiej, z przedstawionych, grupie województw wymiana sadzeniaków może następować statystycznie zaledwie co 100 lat. Wzrost zużycia kwalifikowanych sadzeniaków ziemniaka w przeliczeniu na 1 ha powierzchni produkcji występował mimo zmniejszania się sprzedaży sadzeniaków kwalifikowanych. Wynikało to ze znacznego ograniczenia powierzchni produkcji ziemniaków, która w 2008 r. wynosiła zaledwie 550 tys. ha, podczas, gdy w 1995 roku było to 1500 tys. ha. Największa ilość sadzeniaków kwalifikowanych zużywana była w 2008 r. w 5 województwach: kujawsko-pomorskim, łódzkim, śląskim, wielkopolskim i dolnośląskim, łącznie około 70% ogólnej sprzedaży. Udział tych województw w powierzchni produkcji ziemniaków wynosił w 2008 r. 33% powierzchni uprawy w Polsce. Na drugim biegunie znalazły się takie województwa, jak: podkarpackie, podlaskie, zachodniopomorskie i lubuskie. Łącznie w tych województwach zużyto 2,1% ogólnej ilości sadzeniaków kwalifikowanych, a ich łączny udział w powierzchni produkcji ziemniaków wynosił 20%. PODSUMOWANIE W Polsce stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego jest na bardzo niskim poziomie. Jego udział nie przekracza 10% ogólnej ilości zużywanego materiału siewnego zbóż oraz 4% ogólnej ilości zużycia sadzeniaków ziemniaka. Daje to nam ostatnie, razem z Grecją, miejsce w Europie, jeżeli weźmiemy się pod uwagę zbóża, a ostatnie razem z Litwą, gdy wezmijmy pod uwagę ziemniaki. Zużycie kwalifikowanego materiału siewnego zmieniało się znacznie od 1971 r. Do końca lat 80. udział ziarna kwalifikowanego w materiale siewnym zbóż przekraczał 25%, a w latach 1975-1980 osiągał nawet 40%. Takie wielkości są obecnie obserwowane w większości krajów UE. Po 1990 roku zużycie kwalifikowanego ziarna zbóż znacznie się zmniejszyło. W pierwszych latach transformacji spadło ponadtrzykrotnie i nie przekraczało 10% ogólnego zużycia materiału siewnego. Po przejściowym wzroście do poziomu 15–16%, od 2004 r. nastąpił ponowny spadek zużycia do około 9%. Podstawową przyczyną zmniejszenia zainteresowania rolników zakupem kwalifikowanego materiału siewnego po 2004 r. mogło być ograniczenie zakresu skupu interwencyjnego i spadek cen zbóż na rynku krajowym po integracji z UE. W efekcie zmniejszyła się opłacalność produkcji zbóż i możliwości zbytu. Obserwowane, bardzo niskie wykorzystanie kwalifikowanego materiału siewnego może też wiązać się z przeciętnie niskim poziomem technologii produkcji, co nie pozwala na osiąganie wysokich plonów [Gołębiewska, Grontkowska 1997]. Ze względu na ograniczenia ze strony technologii produkcji nawet wydajne odmiany mogą dawać niskie plony. Wykorzystanie nośników postępu biologicznego nie jest jednakowe w poszczególnych województwach. Różnice w nakładach nasion kwalifikowanych na 1 ha między województwami były nawet dziesięciokrotne i zwiększały się w kolejnych latach. Do województw o najmniejszym zakresie stosowania kwalifikatów należały: mazowieckie, świętokrzyskie, lubelskie, zachodniopomorskie i podkarpackie. Na 1 ha produkcji zbóż zużywano tam w 2008 r. mniej niż 10 kg nasion kwalifikowanych. Zużycie kwalifikowanych sadzeniaków ziemniaka było skorelowane ze zużyciem kwalifikowanego materiału siewnego zbóż i było najniższe w województwach: podkarpackim, podlaskim, małopolskim i zachodniopomorskim. Najwięcej nasion i sadzeniaków kwalifikowanych zużywano w takich województwach, jak: śląskie, kujawsko-pomorskie, pomorskie, wielkopolskie i dolnośląskie. Biorąc pod uwagę regionalne zróżnicowanie nakładów materiału kwalifikowanego można zauważyć, że znacznie lepiej wypada zachodnia część Polski. Stosowanie kwalifikatów wydaje się także być znacznie ograniczone w gospodarstwach małych i tam gdzie występują słabsze gleby. Wskazują na to lokaty takich województw, jak: podkarpackie, małopolskie, świętokrzyskie, czy podlaskie. Trudne do wyjaśnienia jest niskie zużycie kwalifikatów w województwach warmińsko-mazurskim i zachodniopomorskim. Być może dominujące tam gospodarstwa wielkoobszarowe prowadzą reprodukcję we własnym zakresie i są w stanie przygotować dobrą jakość materiału siewny. Przeprowadzone badania wskazują na zmniejszające się z roku na rok zużycie komercyjnie wytwarzanego materiału siewnego w Polsce. Tendencja ta występuje we wszystkich województwach, lecz różnice między regionami są bardzo duże. Ilość zużywanych nasion kwalifikowanych nie pozwala w wielu regionach na skuteczne upowszechnianie postępu biologicznego w produkcji roślinnej. LITERATURA Day K., Klotz-Ingram C. 1997: Agricultural Technology Development. [W:] Agricultural Resources and Environmental Indicators, 1996-97. USDA Washington DC, Economic Research Service, Natural Resources and Environment Division. *Agricultural Handbook*, No. 712, s. 241-254. Duvick D.N. 2005: The Contribution of Breeding to Yield Advances in Maize (*Zea Mays L.*). *Advances in Agronomy*. Vol. 86, s. 83-145. Evanson R.E. 1994: Analyzing the Transfer of Agricultural Technology. [W:] Agricultural Technology Policy Issues for the International Community (red. J.R. Anderson) Centre for Agriculture and Biosciences International. World Bank, s. 165-207. Fernandez-Cornejo J. 2004: The Seed Industry in U.S. Agriculture. *Agriculture Information Bulletin* Nr 786. USDA. Gołębiewska B., Grontkowska A. 1997: Ocena poprawności stosowanych technologii produkcji roślinnej. [W:] Przestrzenne zróżnicowanie technologii produkcji roślinnej w Polsce i jego skutki (red. B. Klepacki). Wydawnictwo Fundacja „Rozwój SGGW” Warszawa, s.122-141. Grabiński J. 2001: Znaczenie czynników ograniczających plonowanie roślin uprawnych przy różnym poziomie nawożenia mineralnego. *Wieś Jutra*, nr 11, 10-12. Klepacki B. 1997: Pojęcie technologii i miejsce postępu technologicznego w rozwoju rolnictwa. [W:] Przestrzenna zróżnicowanie technologii produkcji roślinnej w Polsce i jego skutki (red. Klepacki B.), Wydawnictwo Fundacja „Rozwój SGGW”, Warszawa, s. 8-21. Krasowicz S. 2007: Możliwości zwiększenia produkcji zbóż w Polsce. [W:] Czy Polsce grozi kryzys zbóżowy. Wydawnictwo Wieś Jutra, Warszawa. Marciniak K. 2005: Warunki kontynuacji krajowej hodowli roślin rolniczych w Polsce. *Hodowla Roślin i Nasiennictwo*, nr 4. Roger P., Palle M.R. 2007: Farm saved seeds in France, Spain and Portugal. Community Plant Variety Office – Mat. Konferencyjne Enforcement of plant variety rights in the Community. Madrid 22-23.02.2007. [http://www.cpvo.fr], data dostępu 25.02.2008. Rutz H. 2009: Farm Saved Seed Study Results. Materiały konferencyjne [http://www.cpvo.fr], data dostępu 07.07.2009. Szymczyk R. 2004: Efektywność hodowli roślin i jej znaczenie w produkcji roślinnej. *Wiadomości Odnianarzownicze*, z. 79. COBORU Słupia Wielka. Thirtle C.G. 1995: Technological Change and the Productivity Slowdown in Field Crops: United States, 1939-78. *Southern Journal of Agricultural Economics*, 17 (Dec.), s. 33-42. Villarroel A. 2007: Problems faced by breeders. Mat. konferencyjne: Enforcement of plant variety rights in the Community. Madrid 22-23.02.2007 [http://www.cpvo.fr, 25.02.2008]. Wicki L. 2006: Poziom i efekty stosowania materiału kwalifikowanego w gospodarstwach rolniczych. *Roczniki Naukowe SERia t. VIII*, z.1, s. 222-226. Wicki L. 2007a: Regionalne zróżnicowanie stosowania nasion kwalifikowanych w Polsce w latach 1995-2006. *Roczniki Naukowe SERia t.IX*, z.1, s. 537-541. Wicki L. 2007b: Wpływ postępu biologicznego na plonowanie i ekonomikę produkcji zbóż ożycylnych. *Roczniki Nauk Rolniczych*, seria G, t. 94, z.1, s. 74-85. Wicki L., Dudek H. 2005: Wpływ podstawowych nakładów płotnotwórczych na poziom i wartość produkcji w gospodarstwach rolniczych. *Roczniki Nauk Rolniczych*, seria G, t.92, z.1, s. 30-41. *Ludwik Wicki* **CHANGES IN UTILIZATION OF CERTIFIED SEEDS IN POLAND** **Summary** The paper aims to analyze changes that took place in utilization of certified seeds in Poland. It shows that consumption of certified seeds decreased by 10% in average in the period 1995-2008. It was the lowest comparing to the EU average, which amounts to 55%, and in Poland showed only 10% for grains and 4% for potatoes. Additionally the results indicate that the consumption of certified seeds in Poland is continuously decreasing. The regional diversity of the consumption could be also observed. The lowest utilization of certified seeds is observed in eastern and south-eastern provinces, while the highest in northern and western ones. The average replacement period for seeds of grains amounts from 4 to 40 years depending on the province. Thus the biological progress utilization in plant production in Poland is still not and could not be the main factor influencing the efficiency of Polish agriculture. Adres do korespondencji: dr inż. Ludwik Wicki Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Wydział Nauk Ekonomicznych SGGW ul. Nowoursynowska 166 02-787 Warszawa tel. (0 22) 593 42 38 e-mail: ludwik_wicki @sggw.pl ROLA KAPITAŁU ORAZ WARTOŚCI NIEMATERIALNYCH I PRAWNYCH W ZARZĄDZANIU PRZEDSIĘBIORSTWAMI ROLNYMI Witold Wielicki, Rafał Baum Katedra Zarządzania i Prawa Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu Kierownik: prof. dr hab. Witold Wielicki Słowa kluczowe: zarządzanie przedsiębiorstwem, kapitał w przedsiębiorstwie, wartości niematerialne, zarządzanie wartością przedsiębiorstwa Key words: management of enterprises, enterprise’s capital, non-material values, value based management S y n o p s i s. W pracy omówiono znaczenie kapitału w warunkach rozwiniętej gospodarki rynkowej. Dowiedziono, że ograniczenie wartości przedsiębiorstwa do oceny kapitału realnego pomija ważną cechę kapitału, jaką jest zdolność do jego pomnażania. Z badań wynika również znaczna rozbieżność między wartością rynkową przedsiębiorstwa a sumą wartości składników podmiotu bądź jego wartością księgową. Jest to konsekwencja docenienia wartości tkwiących w przedsiębiorstwie, których nie rejestrują obowiązujące sprawozdania finansowe. Te wartości reprezentują wartości niematerialne i prawne. Omówieniu ich znaczenia w przedsiębiorstwie oraz przedstawieniu ich wpływu na wartość i wyniki podmiotów gospodarczych ze szczególnym uwzględnieniem przedsiębiorstw rolnych jest poświęcona również niniejsza praca. WSTĘP W ostatnich kilkunastu latach obserwujemy, w tym również w rolnictwie, intensywny proces prywatyzacji majątku państwowego. W procesie prywatyzacji oprócz aspektów prawno-formalnych duże znaczenie ma określenie wartości przedsiębiorstwa. O wartości przedsiębiorstwa decyduje wycena jego majątku, a także zdolność do generowania dochodów. Spośród pięciu metod rekomendowanych do wyceny wartości przedsiębiorstw państwowych, trzy mają charakter majątkowy. Pozostałe dwie nawiązują do funkcji przedsiębiorstw w gospodarce rynkowej, tj. do funkcji dochodowej, ale z uwagi na mało precyzyjną wykładnię stosowania metod szacowanie wartości odbywa się na podstawie dochodu uzyskiwanego (a więc historycznego), a nie na podstawie prognozy kształtowania się dochodów. W rozwiniętych gospodarkach rynkowych, gdzie ma miejsce powszechny proces wyceny kapitału, a w rezultacie i przedsiębiorstwa, proces szacowania wartości przedsiębiorstwa odbywa się na rynku kapitałowym w toku masowo zawieranych transakcji kupna – sprzedaży [Jaki 2004]. W Polsce, gdzie proces tworzenia się silnego i niezależnego rynku kapitałowego dopiero się konkretyzuje, jesteśmy zdani na wyceny, a więc określenie wartości rynkowej na drodze rachunkowej. Rachunek wartości odnosi się zwykle do rzeczy materialnych łatwo wymiernych, uchwytnych. Toteż wartość przedsiębiorstwa w procesie prywatyzacji jest zaniżona, a skala zaniżenia jest różnie szacowana. Aktualna sprawozdawczość w przedsiębiorstwie, opierająca się na ścisłych kanonach rachunkowości, nie odzwierciedla powyższego stanu. Nadal dominującym sposobem informowania o wartości przedsiębiorstwa jest wartość jego majątku realnego, a zupełnie pomija się aspekt kapitałowy. Dynamiczny aspekt kapitału, wyrażający się zdolnością do wzrostu wartości, nawet bez udziału jego właściciela, stanowi o ewenemencie przedsiębiorstwa jako wyodrębnionej kapitałowo jednostki. Kapitał stanowi nieodłączny atrybut każdego przedsiębiorstwa, a w szczególności przedsiębiorstwa funkcjonującego w systemie gospodarki rynkowej. Dynamiczny aspekt kapitału wynika z filozofii inwestowania na rynku kapitałowym. Inwestorzy wykładając kapitał na określone przedsięwzięcie gospodarcze oczekują określonego zysku, a więc zwrotu większej części niż stanowi suma włożonego kapitału. Podstawowym celem artykułu jest weryfikacja prawdziwości hipotezy o tym, że jedynie kapitał w sposób właściwy odzwierciedla wartość przedsiębiorstwa, a także udowodnienie twierdzenia, że posiada on wyjątkową cechę ekonomiczną, która wyraża się w jego pomnażaniu. Ta okoliczność (pomnażanie włożonego kapitału) leży u podstaw zainteresowania inwestowaniem kapitału, chociaż proces ten nie jest wolny od ryzyka. Praca jest również poświęcona analizie znaczenia i wpływu na wartość przedsiębiorstwa wartości niematerialnych i prawnych. Struktura treści artykułu jest podporządkowana wymienionym celom. **ISTOTA ZARZĄDZANIA WARTOŚCIĄ PRZEDSIĘBIORSTWA** Podstawowym założeniem koncepcji zarządzania wartością przedsiębiorstwa (*Value Based Management* – VBM) jest przyjęcie, że podstawowym celem każdego współczesnego przedsiębiorstwa jest dążenie do maksymalizacji swojej wartości. Założenie to porządkuje i ustanawia hierarchię celów przedsiębiorstwa w ten sposób, iż na drugim miejscu po strategicznych celach biznesowych, tj. budowaniu przewagi konkurencyjnej znajduje się satysfakcja wszystkich grup interesu i maksymalizacja wartości dla właścicieli (tworzenie wartości przez inwestycje, fuzje i przejęcia, restrukturyzacje, itp.). Dopiero dalsze miejsca zajmują takie cele, jak: przetrwanie, wzrost i rozwój biznesu, czy realizacja działań operacyjnych. Maksymalizacja wartości przedsiębiorstwa nie stoi jednak w sprzeczności do maksymalizacji zysku, ani nie jest związana z uszczupleniem korzyści pozostałych interesariuszy. Ważnym zagadnieniem jest kwestia rozumienia efektywności ekonomicznej w koncepcji VBM. Według Helferta [2004] podstawowym ekonomicznym celem racjonalnego zarządzania jest „gospodarowanie wybranymi zasobami na szczeblu strategicznym w taki sposób, by z biegiem czasu wytworzyć wartość ekonomiczną, zapewniającą nie tylko pokrycie, ale i godzwy zwrot z poniesionych nakładów nie przekraczając jednocześnie poziomu ryzyka akceptowanego przez właścicieli”. Według koncepcji VBM tylko w jednym przypadku wartość kształtuję się w sposób zapewniający wzrost bogactwa właścicieli: rentowność zaangażowanego kapitału musi być większa od kosztu kapitału, a tzw. stopa inwestycji wyrażona stosunkiem inwestycji do *cash flow* musi jednocześnie mieścić się w przedziale od 0 do 1 (od braku inwestycji rozwojowych do momentu, gdy cała wolna gotówka jest przeznaczana na inwestycje rozwojowe) [Kulawik 2008]. Przedsiębiorstwa w gospodarce rynkowej stanowią jedne miejsca, gdzie powstają nowe wartości. Tworzenie i pomnażanie wartości stanowi, jak wspomniano wcześniej, rezultat szeroko pojętego zarządzania wartością. Przedsiębiorstwa świadomie czynią nakłady, a więc nabywają dobra niezbędne dla procesu produkcji bądź usług, następnie dzięki ich kombinacji, a także przy zastosowaniu niematerialnych składników przedsiębiorstwa powstają nowe dobra, których wartość jest wyższa od sumy ponoszonych nakładów. Właśnie ten przyrost wartości wskazuje na aktywne i świadome zastosowanie kombinacji różnych zasobów gospodarczych. W obrębie przedsiębiorstwa mamy zatem do czynienia z procesem przekształcania się różnych kategorii kapitału – przez jego zaangażowanie w postaci środków trwałych i obrotowych, siły roboczej oraz zastosowanych technologii i technik wytwarzania, a także inwestycji i kreatywności zarządu. W ten sposób zaangażowany w przedsiębiorstwie kapitał zostaje uaktywniony i staje się wiodącym czynnikiem kształtującym funkcjonowanie i rozwój przedsiębiorstwa. Można uznać, że przedsiębiorstwo obraca się w magicznym świecie, w którym suma zaangażowanych nakładów w postaci majątku trwałego i obrotowego, a także nakładów pracy, może znacznie odbiegać od wartości majątku, a także prowadzić do wzrostu tegoż majątku [Jaki 2004]. Możemy to wyrazić za pomocą schematu (rys.1): A. Σ nakładów Ludzie Środki produkcji Informacje B. proces produkcji Przedsiębiorstwo C. Σ efektów dobra materialne dobra niematerialne gdzie: A. Wyraża sumę nakładów, jakie ponosi przedsiębiorstwo angażując do procesu produkcji pracę ludzką, środki produkcji i informacje. B. Utożsamiamy z przedsiębiorstwem, które stanowi potencjał produkcyjny, który ożywia się właśnie w wyniku stosowania nakładów, decyzji kierowniczych, umiejętności organizacyjnych itp. C. Odzwierciedla efekt, a więc dobra materialne badź i dobra niematerialne, np. zdobyte doświadczenie. Jednak nie każdy efekt C będzie można uznać za satysfakcjonujący, lecz tylko taki, gdy po opodatkowaniu zysku operacyjnego oraz pomniejszeniu o koszty zaangażowanego kapitału (koszty kapitału własnego i obcego) uzyskany wynik będzie dodatni. I właśnie ta nadwyżka będzie zwiększała wartość przedsiębiorstwa, czyli będzie realnym dochodem właścicielu. Można zauważyć, że osiąganie zysku nie zawsze jest wystarczającym wskaźnikiem oceny zarządzania. Uwzględniając ten aspekt należy ocenić, że tylko bardzo dobре zarządzanie jest gwarantem powodzenia w prowadzeniu przedsiębiorstw w dłuższym czasie. Rysunek 1. Transformacja czynników produkcji Źródło: opracowanie własne. ROLA I ZNACZENIE KAPITAŁU Jednym z niedocenianych obszarów badawczych, szczególnie w przedsiębiorstwach rolniczych, a także częściowo w przedsiębiorstwach przetwórstwa spożywczego jest rola i znaczenie kapitału. Pojęcie kapitału w odniesieniu do przedsiębiorstwa może być utożsamiane z [Duliniec 1998]: – majątkiem przedsiębiorstwa, łączonym z pojęciem kapitału rzeczowego, – zasobami finansowymi (kapitalami, funduszami) powierzonymi przedsiębiorstwu przez jego właścicieli (kapitał własny) i wierzywcili (kapitał obcy), łączonymi z pojęciem kapitału finansowego, całokształtem zaangażowanych w przedsiębiorstwie (celem pomnażania) wewnętrznych i zewnętrznych, własnych i obcych, terminowych i nieterminowych środków bilansowych i pozabilansowych, zasobami gospodarczymi przedsiębiorstwa (finansowymi, rzeczowymi, rynkowymi, intelektualnymi, ludzkimi, organizacyjnymi i wynikającymi z powiązania przedsiębiorstwa z otoczeniem). Tak określony kapitał wskazuje na potencjalne składniki firmy, które stanowią o bezpośrednim źródle wartości przedsiębiorstwa. Analizując jego działalność należy również zwrócić uwagę na relacje zachodzące między tymi poszczególnymi kategoriami, kierunek zmian oraz ich intensywność. Uwarunkowania te wpływają bowiem na funkcjonowanie i rozwój przedsiębiorstwa, gdzie mamy do czynienia z procesem przekształcania kapitału. W zarządzaniu przedsiębiorstwem z obszaru gospodarki żywnościowej musi dominować motyw ekonomiczny. Jest to wynikiem procesów transformacyjnych, które bynamniej nie zostały zakończone, chociaż stworzyły nowe podstawy dla upodmiotowienia przedsiębiorstw, wyzwolenia przedsiębiorczości menadżerów i pracowników, a także ukształtowania nowych konkurencyjnych zachowań przedsiębiorstw kształtujących dynamikę procesów gospodarczych [Strużycki 2004]. Przemiany gospodarcze występujące w gospodarce polskiej przez całą ostatnią dekadę XX wieku oraz połowę pierwszej dekady XXI w. mają na celu zbudowanie nowoczesnej i rozwiniętej gospodarki rynkowej. Współcześnie wyeksponowana została – niedostrzegana i niewidoczna w poprzednim systemie – kategoria właściciela przedsiębiorstwa. Właściciel przedsiębiorstwa inwestując własne zasoby kapitałowe jest żywotnie zainteresowany bieżącą oraz perspektywiczną efektywnością funkcjonowania przedsiębiorstwa. W ten sposób przedsiębiorstwa zostały upodmiotowione ekonomicznie, co wiąże się nie tylko z odrębnością ich kapitału i majątku, ale także ponoszeniem skutków uzyskiwanych wyników finansowych. Wyodrębnienie ekonomiczne oznacza, że przedsiębiorstwa same decydują o dystrybucji zysku, ale i same ponoszą konsekwencje straty [Jaki 2004]. W poprzednim okresie dominował punkt widzenia, według którego przedsiębiorstwo postrzegano głównie przez pryzmat jego majątku i zdolności wytwórczych, natomiast obecnie coraz częściej patrzymy na przedsiębiorstwo jako na szczególną formę inwestycji. Ten aspekt innego spojrzenia na przedsiębiorstwo powoduje, że istotnym aspektem przedsiębiorstwa działającego w warunkach gospodarki rynkowej jest uznanie maksymalnej wartości rynkowej za główny strategiczny cel jego działalności. Można zatem sformułować pytanie, czy możliwe jest rozsądne gospodarowanie bez rozszerzania, czy kapitał zwiększa swoją wartość początkową. Odpowiedź jest negatywna, bowiem każdy byt, który traci energię, zmierza do zakończenia swojego istnienia, więc ten pomiar jest kluczowy dla gospodarki i wszystkich aktorów ją tworzących, nie tylko przedsiębiorstw [Dobija 2005]. Reguły funkcjonowania przedsiębiorstw w systemie gospodarki planowej i brak suwerennego rynku kapitałowego, wytworzyły jednostronny sposób postrzegania przedsiębiorstwa i jego zasobów. Przede wszystkim akcentowano jego wyposażenie majątkowe a więc cechy fizyczne np. powierzchnię gruntów, powierzchnie budynków, liczbę maszyn, liczbę inwentarza, liczbę zatrudnionych, wspominając zaledwie o cechach jakościowych powyższych wyznaczników. Posiadanie majątku można utożsamiać z produkcyjnością przedsiębiorstwa, ale nie można utożsamiać z jego efektywnością, a jeśli już to zupełnie nie jest uprawnione łączenie posiadanego majątku z jego efektywnością. Akcentowanie wskaźników technicznych i próba porównania przedsiębiorstw na tej drodze, ich szeregowanie zmierzające do ukazania liderów, nie ma wiele wspólnego z zasadami gospodarki rynkowej. Akcentowanie wielkości produkcji, podawanie wielkości plonów, wydajności jednostkowej zwierząt, wysokości nawożenia jest zaledwie przyczynkiem do ekonomicznej oceny przedsiębiorstw. W aktualnej sytuacji gospodarczej, gdzie rolnictwo zapewnia dostateczny poziom wyżywienia społeczeństwa, a nawet posiada znaczną nadwyżkę w eksportie, stawia przed przedsiębiorstwami inne kryteria oceny. Możemy zatem powiedzieć, że poprzedni system utożsamiał przedsiębiorstwo głównie z jego majątkiem, a jeśli już wymieniano wyposażenie w kapitał to utożsamiano ten kapitał z wartością kapitału realnego, czyli materialnego. Ten sposób postrzegania przedsiębiorstwa zupełnie pomija istotę przedsiębiorstwa jako bytu ekonomicznego, gdzie inwestorzy (właściciele bądź zewnętrzni donatorzy kapitału) oceniają przedsiębiorstwa przez przymat ich zdolności do generowania dochodów, czemu – obok właściwego wyposażenia majątkowego – służy wiele innych elementów składających się na przedsiębiorstwo między innymi właściwa organizacja, sprawne zarządzanie, wysoki poziom merytoryczny pracowników, silna pozycja na rynku, podpisane wieloletnie umowy oraz inne liczne czynniki składające się na goodwill, które mają charakter pozamaterialny i nie są uwzględnione w bilansie przedsiębiorstwa, a jednak na wartość przedsiębiorstwa wpływają w znaczący sposób [Urbanowska-Sojkin 2004]. WARTOŚCI NIEMATERIALNE I PRAWNE W ZARZĄDZANIU WARTOŚCIĄ W literaturze występują różne definicje wartości firmy. Klasyczna definicja oparta jest na sumie wartości materialnych i niematerialnych, w której wartość materialną tworzy majątek, a więc wszystkie aktywa ewidencjonowane w bilansie (rzeczowe i finansowe) pomniejszone o zobowiązania. Natomiast wartość niematerialną jest nadwyżka wartości rynkowej składników firmy wynikająca z faktu jej funkcjonowania w sposób dotąd zorganizowany. O tę wartość potencjalny nabywca jest gotów zapłacić więcej niż stanowią wartości majątkowe [Grudzewski, Hajduk 1998]. W miarę rozwoju gospodarki i jej umiędzynarodowiania rośnie znaczenie wartości niematerialnych, które identyfikują się z przedsiębiorstwem i podnoszą jego wartość rynkową. Literatura dotycząca zarządzania wartością w tym wartością składników niematerialnych w odniesieniu do przedsiębiorstw przemysłowych, handlowych bądź usługowych jest obszerna. W piśmiennictwie naukowym omawia się: metody, narzędzia zarządzania przedsiębiorstwem w warunkach gospodarki opartej na wiedzy i ich wpływ na wartość firmy, miejsce zasobów niematerialnych w procesie tworzenia wartości przedsiębiorstwa, wpływ zasobów niematerialnych na wartość firmy itp. Z badań wynika, że najczęstszymi składnikami wartości niematerialnych i prawnych są: oprogramowania komputerów, licencje, prawo użytkowania wieczystego gruntów, a także koszty prac rozwojowych i koszty organizacji spółki. Schematycznie ujmując, można wyodrębnić grupy rodzajowe wartości niematerialnych i prawnych i przedstawić je w formie graficznej. Występowanie składników niematerialnych i prawnych jest zróżnicowane w zależności od formy prawnej przedsiębiorstw. Z badań wynika, że liczba elementów składających się na wartości niematerialne i prawne jest największa w spółkach akcyjnych, a najmniej występuje ich w przedsiębiorstwach państwowych (rys. 2). Zagadnienie wartości niematerialnych i prawnych występuje w literaturze ekonomiczno-rolniczej w ograniczonym zakresie. Jednak tak jak w przedsiębiorstwach przemysłoRysunek 2. Grupy rodzajowe wartości niematerialnych i prawnych Źródło: opracowanie własne na podstawie: Bochowicz i Wasilewicz [2000]. Wych, tak i w przedsiębiorstwach rolniczych rośnie znaczenie, a także wartość składników niematerialnych i prawnych [Klepacki, Łowicka 2003, Runowski 2004]. W licznych rozważaniach na temat współczesnej ekonomii mówi się o rosnącym znaczeniu wiedzy i jej wykorzystywaniu w zarządzaniu strategicznym dla uzyskania przewagi konkurencyjnej. Współczesna ekonomia duża uwagę przywiązuje w zarządzaniu przedsiębiorstwami do budowy przewagi konkurencyjnej. W podejściu zasobowym szczególną rolę odgrywają zasoby niematerialne i prawne, które do tej pory nie są dostatecznie odzwierciedlone w obowiązującej sprawozdawczości. Coraz większa różnica między ceną rynkową przedsiębiorstw, a ich wartością księgową wskazuje na występowanie „wartości”, której nie rejestruje obecna rachunkowość. Świadczy to o występowaniu luki informacyjnej, która przekłada się na niepełną wiedzę o faktycznej wartości przedsiębiorstwa. Zarządy przedsiębiorstw nie mają pełnej informacji o wartości przedsiębiorstwa mogą podejmować i zapewne podejmują nieoptymalne decyzje. Niepełna wiedza o wartości przekłada się zapewne na zbyt ostrożne decyzje co do możliwości konkurencyjnej przedsiębiorstwa. Innym następstwem tego stanu jest niepełne wykorzystanie potencjału przedsiębiorstwa. Zanizona wartość przedsiębiorstwa ograniczona do jego wartości księgowej lub wartości majątkowej, które odbiegają od rzeczywistej wartości rynkowej, uniemożliwiają pełen rozwój podmiotu gospodarczego. Z licznych badań wynika, że jednym z istotnych czynników ograniczających rozwój przedsiębiorstw jest brak kapitału. Ograniczony dostęp do kapitału obcego wynika z zanizowanej wartości składników majątkowych i całego przedsiębiorstwa. Uwzględnienie w całości przedsiębiorstwa należytej wartości składników niematerialnych i prawnych stworzyłoby szansę na większą dostępność do kapitału obcego [Brewczyńska-Florczyk, Olesińska 2003, Ziętara 2004, Famielec 1999, Leadbeater 1999, Lev 2007]. Gospodarka rynkowa opiera się na kilku filarach, których przestrzeganie jest konieczne dla powodzenia funkcjonowania przedsiębiorstw. Jednym z kanonów jest uzyskanie przewagi konkurencyjnej. Jeżeli prześledzimy ostatnie 20 lat, to zauważymy, że sytuacja na rynku, a zatem w otoczeniu przedsiębiorstw znacznie się zmieniła i nadal proces ten będzie postępował. W pierwszych latach transformacji, a więc zmian własnościowych i organizacyjnych, wiele przedsiębiorstw z trudem utrzymało się na rynku. Z badań wynika, że znaczna część przedsiębiorstw przemysłowych odczuwała kryzys i przechodziła kolejne jego fazy. Taka sama sytuacja występuje w rolnictwie, tylko udział przedsiębiorstw dotkniętych kryzysem jest większy. Do połowy 2008 roku sytuacja przedsiębiorstw wszystkich typów była pomyślna, zwiększyło się inwestowanie, wzrosł eksport, a także sprzedaż wewnętrzna, zmniejszyło się bezrobocie. Z licznych badań wynika, że korzystna sytuacja na rynku pozwoliła wielu przedsiębiorstwom na przeprowadzenie restrukturyzacji, która objęła wiele działań szczegółowych. Przez wiele lat bardzo dobre efekty dawała strategia obniżenia kosztów na drodze stosowania nowoczesnych technologii, lepszego wykorzystania czasu pracy, ograniczenia strat, wzrostu wydajności pracy itp. Jednak, metody te dając duże korzyści nie są „niewyczerpalne”, ich zakres skutków jest ograniczony. Dlatego firmy nie są już w stanie zagwarantować sobie trwałej przewagi konkurencyjnej tylko przez wdrażanie nowych technologii produkcji lub przez sprawne zarządzanie finansowe. Przedsiębiorstwa powinny zatem inwestować w majątek intelektualny, czyli swoich pracowników, bo to oni dzisiaj w większym zakresie decydują o sukcesie firmy [Otołński, Wielicki 2003, Świerk 2003]. Literatura naukowa uporała się z dostateczną precyzją z definicją wartości niematerialnych i prawnych, uzasadnieniem potrzeby i znaczenia wyceny tej grupy aktywów, natomiast świat nauki intensywnie pracuje nad stworzeniem właściwych instrumentów pomiaru aktywów niematerialnych. W licznych pracach naukowych wymienia się trzy zasadnicze motywy pomiaru aktywów niematerialnych, są to: poprawa wewnętrznego zarządzania przedsiębiorstwem, poprawa jakości raportowania na zewnątrz oraz potrzeby statutowe i transakcyjne [Urbanek 2008]. Dla przedsiębiorstw rolniczych szczególne znaczenie mają pierwsza i trzecia okoliczność. Znajomość wartości kapitału intelektualnego dla celów zarządzania przedsiębiorstwem obejmuje następujące zagadnienia [Urbanek 2007]: - zarządzanie czynnikami niematerialnymi, - tworzenie strategii opartych na zasobach niematerialnych, - monitorowanie efektów podjętych działań, - przełożenie strategii na działanie, - ocena alternatywnych kierunków działania, - ocena wyników w bardziej wszechstronny sposób. Z doświadczeń wynikających z wieloletniej współpracy z przedsiębiorstwami rolnymi wyłania się zróżnicowany obraz świadomości organów zarządczych co do znaczenia i wartości aktywów niematerialnych. Z badań wynika, że stopień wykorzystania kapitału intelektualnego ciągle wzrasta – w latach 1982–2003 podwoił się [Świderska 2002, Dobiegala-Korona, Herman 2006]. Choć chociaż badania dotyczyły przedsiębiorstw przemysłowych, to jednak tendencja w rolnictwie jest ta sama, co w całej gospodarce, jedynie stopień wykorzystania kapitału intelektualnego nie jest jeszcze zbyt wysoki. Wyjątek stanowią nowoczesne produkcyjne i hodowlane gospodarstwa rolnicze, ogrodnicze, szkółkarskie, fermowe, rybackie. Pełną świadomość znaczenia, a także dużą wiedzę na temat wartości niematerialnych i prawnych mają zarządy i rady nadzorcze przedsiębiorstw zajmujących się postępu biologicznym i technicznym w rolnictwie. Należy podkreślić występowanie niepełnej korelacji między potencjałem zasobów niematerialnych, a ich zaangażowaniem i wynikami prowadzenia przedsiębiorstw. W rolnictwie ciągle dominuje prymat formalnego doświadczenia nad umiejętnością wykorzystania aktywów niematerialnych i ich wpływem na wyniki produkcyjne i ekonomiczne [Wojtaszek 1965, Wielicki 2003]. Proces prywatyzacji w rolnictwie dostarcza wielu obserwacji co do wykorzystania i wpływu aktywów niematerialnych na kondycję finansową przedsiębiorstw. Występują liczne przykłady szybkiej poprawy kondycji gospodarczej i finansowej, a także duże ożywienie inwestycyjne, gdy nastąpiła zmiana formy владania badź nawet tylko formy użytkowania nieruchomości. Wskazuje to na ogromny potencjał aktywów niematerialnych, który pomija współczesna rachunkowość [Baum, Wajszzczuk 2007, Wielicki 2005]. Na podstawie analizy 15 przedsiębiorstw rolniczych, których majątek należy w 100% do Skarbu Państwa, a które zajmują się kreowaniem nośników postępu biologicznego podjęto próbę analizy występowania określonych składników wartości niematerialnych i prawnych oraz oszacowania ich wartości. Jak wyżej wspomniano istotnym składnikiem wartości niematerialnych i prawnych jest prawo wieczystego użytkowania gruntów. Analizowane przedsiębiorstwa rolnicze są jednoosobowymi spółkami Skarbu Państwa. W procedurze ich tworzenia, a także przez wiele lat ich istnienia (od 1994 roku) spółki te nie stały się właścicielami gruntu na drodze ich wniesienia aportem przez Skarb Państwa, lecz są dzierżawcami gruntu. Toteż użytkowanie wieczyste gruntów jako istotny składnik wartości niematerialnych i prawnych w badanych obiektach nie występuje. Z badań wynika, że we wszystkich spółkach występuje jako dobro oprogramowanie komputerów. Z nabytych systemów i programów komputerowych najpopularniejszymi są: MS Windows 2000 Professional NT, System Kadry – Place i Finansowo-Księgowy, Kasa, Office Professional. Wykorzystanie techniki komputerowej jest powszechne, jednak liczba aparatów nie jest równoznaczna z dostatecznym wykorzystaniem oprogramowania w zarządzaniu. We wszystkich badanych spółkach wykorzystywano programy komputerowe w księgowości, placach, sporządzaniu biznesplanów, w żywieniu zwierząt, w zarządzaniu stadem, w nawożeniu upraw. W niewielkim zakresie wykorzystuje się przydatność komputerów do zarządzania, szczególnie zarządzania strategicznego, co powinno być domeną w pracy zarządów spółek. Wartości niematerialne i prawne stanowią 1,07% w majątku ogółem, jednak w większości spółek udział ten wynosi 0,22–0,66%, tylko w jednym badanym obiekcie udział ten wynosi ponad 3%. Natomiast udział wartości niematerialnych i prawnych w stosunku do majątku trwałego jest wyższy i wynosi przeciętnie 1,97% (wahając się od 0,27 do 5,59%). Z cytowanych wcześniej badań Bochowicz, Wasilewicz [2000] wynika, że w 23 badanych jednostkach gospodarczych, z których 13 były S.A., 14 Sp. z o.o., a 3 P.P., udział wartości niematerialnych i prawnych w stosunku do majątku ogółem wynosił 2,5%, natomiast w stosunku do majątku trwałego udział ten wynosił 3,5%. Zaobserwowano, że wartości niematerialne i prawne są bardzo zróżnicowane i nie zależą od szczególnej formy prawnej ani od rodzaju działalności gospodarczej. Wartości niematerialne i prawne wyróżnia odmienność ujęć księgowych. Stanowią one odrębną od środków trwałych grupę aktywów majątku przedsiębiorstwa, do których nie mają zastosowania przepisy o możliwości jednorazowych odpisów amortyzacyjnych. PODSUMOWANIE Zarządzanie wartością jako koncepcja w nowoczesnym zarządzaniu przedsiębiorstwem (także rolnym) nabiera w ostatnich latach coraz większego znaczenia. Ekonomia dąży do „ekonomicznego” wyrażenia efektywności zaangażowanego kapitału. To poszukiwanie coraz doskonalszych narzędzi oceny jest widoczne, gdy analizujemy postęp wiedzy w zakresie sposobów i metod analizy ekonomicznej. Wystarczy odnotować tylko ewolucję poglądów na główny cel funkcjonowania przedsiębiorstw. Była nim maksymalizacja zysku, przez maksymalizację efektywności kapitału by obecnie akcentować maksymalizację korzyści dla właścicieli. Ważną przesłanką oceny funkcjonowania przedsiębiorstw jest czas, toteż w analizie krótkookresowej bardziej zwracamy uwagę na zysk, a w strategicznych ocenach bardziej cenimy wzrost wartości rynkowej przedsiębiorstw. Dla każdej z ww. opcji oceny działalności przedsiębiorstwa stosujemy inne, właściwe miary. Z zaprezentowanych rozważań wynika, że w aktualnych uwarunkowaniach znaczenia nabierają metody odzwierciedlające efektywność procesu tworzenia wartości dla właścicieli przedsiębiorstw, a więc traktowanie tych ostatnich również jako lokat finansowych i przedmiotu decyzji inwestycyjnych. Pomimo, że w rolnictwie dominują gospodarstwa rodzinne, które zazwyczaj nie prowadzą systematycznej rachunkowości, to w sektorze tym nie brak gospodarstw i przedsiębiorstw rolnych jednoznacznie zorientowanych na rynek. Nie ma zatem obiektywnych przeszkód i dowodzą tego badania innych autorów [Kulawik 2008], aby podmioty te nie mogły stosować bardziej zaawansowanych instrumentów pomiaru efektywności finansowej (stopa zwrotu z kapitału własnego, ekonomiczna wartość dodana, gotówkowy zwrot z inwestycji, wartość dodana dla właścicieli, indeks tworzenia wartości, itp.) opartych nie tylko na kategoriach finansowo-rynkowych, ale również na kategoriach rynkowych (finansowych i niefinansowych) oraz wartościach pieniężnych. Uwzględniane w bilansach spółek wartości niematerialne i prawne nie odzwierciedlają pełnego zakresu elementów kształtujących wartość firmy. W praktyce życia gospodarczego mamy do czynienia z występowaniem wartości rynkowej, która nie ma odzwierciedlenia w zapisach księgowych. W stosunku do renomowanych przedsiębiorstw rolniczych, które zajmują się tworzeniem i rozpowszechnianiem nośników postępu biologicznego, technicznego, organizacyjnego i ekonomicznego, możemy mówić o znaczej wartości takich składników, jak: know-how, tożsamość i doświadczenie firmy, znak firmowy, nowoczesność produktu, czy też konsolidacja załogi. LITERATURA Baum R., Wajszczuk K. 2007: Sustainable development of the farm as a function of production factors. [W:] Rural Development. Lithuanian University of Agriculture. Proceedings. Volume 3, Book 2. Akademija Kaunas, Lithuania, s. 36-40. Bochowicz K., Wasilewicz M. 2000: Wartości niematerialne i prawne w gospodarce. EiOP, nr 8, s. 13-17. Brewczyńska-Florczyk E., Olesińska E. 2003: CZH – od zaopatrzenia w surowce dla hutnictwa do firmy kreującej europejską rzeczywistość gospodarczą. [W:] Wpływ zasobów niematerialnych na wartość firm. Konferencja naukowa UMCS, Lublin. Dobiegala-Korona B., Herman A. (red.) 2006: Współczesne źródła wartości przedsiębiorstwa. Wyd. Difin, Warszawa. Dobiała M. 2005: Dynamiczna równowaga kapitału jako źródło praw ekonomicznych. Akademia Ekonomiczna, Kraków. Duliniac A. 1998: Struktura i koszt kapitału w przedsiębiorstwie. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 11. Famielec J. 1999: Wartość przedsiębiorstwa a wartość firmy. *EiOP*, nr 3, s. 7-10. Grudzewski W., Hajduk I. 1998: TQM a zarządzanie wartością firmy. *EiOP*, nr 12, s. 3-6. Hellert A.E. 2004: Techniki analizy finansowej. PWE, Warszawa. Jaki A. 2004: Wycena przedsiębiorstw. Oficyna Ekonomiczna, Kraków. Klepacki B., Łowicka A. 2003: Zmiany w zasobach siły roboczej i w majątku a wyniki ekonomiczne przedsiębiorstw agrobiznesu. *Roczniki Nauk Rolniczych*, seria G, tom 90, z. 2, 153-160. Kulawik J. 2008: Efektywność finansowa w rolnictwie. Istota, pomiar i perspektywy. *Zagadnienia Ekonomiczne Rolnej*, nr 2; s. 33–53. Leadbeater C. 1999: New Measures for the New Economy. Paper for International Symposium, Amsterdam. Lev B. 2007: Niematerialne aktywa: niedoceniana broni w walce z konkurencją. Harvard Business Review Polska, nr 55, s. 86-99. Otołński E., Wielicki W. 2003: Koncepcja rozwoju wsi i rolnictwa u progu XXI wieku. *Roczniki Nauk Rolniczych*, seria G, tom 90, zeszyt 2, s. 106–120. Runowski H. 2004: Kierunki rozwoju przedsiębiorstw rolniczych w Polsce. *Postępy Nauk Rolniczych*, nr 3, s. 145-165. Strużycki M. 2004: Zarządzanie przedsiębiorstwem. Difin, Warszawa. Świderska G.K. (red.) 2002: Rachunkowość zarządzania i rachunek kosztów. Difin, Warszawa. Święk J. 2003: Mapa strategii – instrument ułatwiający opracowanie Balanced Scorecard. UMCS, Lublin. Urbanek G. 2007: Wycena aktywów niematerialnych przedsiębiorstwa – motywy, przedmiot i sposoby pomiaru. Urbanek G. 2008: Aktywa niematerialne przedsiębiorstw przemysłowych i rolnych. *Roczniki AR* w Poznaniu, CCCLVIII, s.171-185. Wielicki W. 2005: Zarządzanie marketingowe w polskich przedsiębiorstwach rolniczych. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, tom 98/99, s. 123–131. Wojtaszek Z. 1965: Kryteria i mierniki klasyfikacji gospodarstw indywidualnych według kierunków i stopni wielostronności produkcji. *Roczniki Nauk Rolniczych*, seria G, tom 78, zesz. 1, s. 132-151. Ziętara W. 2004: Specyficzne przyrodnicze, organizacyjne i ekonomiczne cechy rolnictwa. *Postępy Nauk Rolniczych*, nr 3, s. 39-52. **Witold Wielicki, Rafał Baum** **THE ROLE OF CAPITAL, NON-MATERIAL AND LEGAL VALUES IN THE MANAGEMENT OF THE AGRICULTURAL ENTERPRISES** **Summary** The study discusses the role of capital in the developed market economy. It was shown that a limitation of the value of an enterprise solely to the evaluation of the real capital neglects an important property of capital, which is its accumulation capacity. It results from studies that there is a considerable discrepancy between the market value of an enterprise and the total value of components of the entity or its book value. It is a consequence of appreciation of the value inherent in an enterprise, which is not recorded in the required financial statements. This value is represented by non-material and legal values. This study discusses their importance in the enterprise and presents their effect on the value and results of economic entities with special emphasis on agricultural enterprises. Adres do korespondencji: prof. dr hab. Witold Wielicki Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Katedra Zarządzania i Prawa ul. Wojska Polskiego 28 60-637 Poznań tel. (0 61) 848 71 10 e-mail: firstname.lastname@example.org, email@example.com TRANSFORMACJA USTROJOWA ROLNICTWA W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Andrzej Zadura Agencja Nieruchomości Rolnych Prezes: dr Tomasz Nawrocki Słowa kluczowe: komasacja gruntów, prawo własności gruntów, prywatyzacja, reforma rolna, restytucja, rozdrobnienie gruntów Key words: land consolidation, land ownership right, privatisation, land reform, restitution, land fragmentation Synopsis. W artykule zaprezentowano syntezę doświadczeń krajów Europy Środkowo-Wschodniej, które w początkach ostatniej dekady minionego wieku podjęły wyzwanie przekształceń własnościowych w rolnictwie swoich krajów. Podstawą przekształceń było przywracanie praw własności (restitucja) do gruntów rolnych ich byłym właścicielom lub nadawanie praw własności do gruntów innym uprawnionym beneficjentom transformacji. W artykule wyodrębniono cechy wspólne transformacji w wybranych grupach krajów oraz przedstawiono przykłady krajów realizujących koncepcję przemian odmienną od dominującego modelu transformacji. WSTĘP Przemiany w rolnictwie państw Europy Środkowo-Wschodniej (EŚW), które miały miejsce w ostatnich 20 latach uprawniają do postawienia tezy, że ich podstawowym czynnikiem sprawczym był powrót do prywatnej własności gruntów rolnych. Mimo, że każde z państw ESW realizowało ścieżkę przekształceń charakteryzująca się pewnymi odmiennościami, to jednak w całym procesie przekształceń rolnictwa tego regionu Europy daje się zauważyć istnienie generalnych prawidłowości. Restruktyracja i prywatyzacja gruntów Skarbu Państwa w Polsce nie jest przedmiotem analizy w niniejszym artykule, ponieważ z racji szerokiego dostępu do wielu publikacji na ten temat jest ona dokładnie znana polskiemu czytelnikowi. PROCESY TRANSFORMACJI ROLNICTWA W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ W większości państw EŚW celem wprowadzanych zmian było odtworzenie (restitucja) praw własności do gruntów byłych właścicieli ziemi lub ich spadkobierców (Bulgaria, Czechy, Estonia, Litwa, Lotwa, Rumunia, Słowacja, Slovenia, Węgry) [Bulgarian...2004, Marzidov 2005, Zadura 2005, Pamfil 2005]. Pojęcie restytucji utożsamiane jest niekiedy, zwłaszcza w literaturze krajowej, z pojęciem reptywatyacji. Studia literatury, w tym zwłaszcza historii reform rolnych w Europie dowodzą, że termin reptywatyacji odnoszony jest najczęściej do przywracania praw własności do dużych własności ziemskich, natomiast termin restytucji do przywracania praw własności do gruntów będących uprzednio w posiadaniu rolników indywidualnych prowadzących małe gospodarstwa rolne. Władze Czech i Słowacji uznały, że tytuły prywatnej własności ziemi w ich krajach uległy jedynie zawieszeniu w latach 1948-1989, co stanowiło prawną podstawę ich restytucji [Ministry...2004]. W niektórych krajach EŚW nadawano prawo własności do gruntów rolnych również i innym beneficjentom transformacji (Albania, Bułgaria, Estonia, Litwa, Łotwa, Rosja, Ukraina), w tym emerytom mieszkającym na wsi, a nawet osobom uprzednio nieaktywnym zawodowo w rolnictwie (Bułgaria, Estonia, Litwa, Łotwa, Rumunia). Na Węgrzech wyemitowano bony, którymi regulowano należności za reptywatywowane mienie sprzedawane w drodze publicznych przetargów. Głównie z uwagi na wysoko egalitarny przebieg procesu restytucji w niektórych krajach EŚW, gdzie nadział gruntu mógł otrzymać nieomal każdy kto deklarował chęć jego użytkowania, zmiany systemowe we własności gruntów nie były tam uznawane za restytucję lecz reformę rolną (Albania, Łotwa, Węgry) [Gombas, Farsang, Kovas 2005, Swain 1996, Gombus i in. 2005]. Na Litwie, gdzie w początkowej fazie transformacji nadawano prawo własności gruntów zarówno ich byłym właścicielowi (spadkobiercom), jak i innym beneficjentom proces ten regulowała zarówno ustawa o restytucji, jak i ustawa o reformie rolnej. Obecnie można stwierdzić, że w zdecydowanej większości krajów EŚW procesy restytucji lub reformy rolnej są praktycznie zakończone lub cechuje je bardzo wysoki stopień zaawansowania. Z uwagi na merytoryczną tożsamość rezultatów restytucji i reformy rolnej, których efektem jest w większości przypadków fizyczny nadział gruntu, dla jasności dalszego wywodu zamiast stosowania tych dwóch terminów w dalszej części artykułu używany jest wyłącznie termin restytucji. Dokonując przywracania praw własności do gruntów z reguły zakładano, że większość nowych właścicieli gruntów podejmie się prowadzenia własnych gospodarstw rolnych. Być może założenie to byłoby możliwe do spełnienia w szerszym zakresie gdyby we wszystkich krajach EŚW przeprowadzono restytucję z wyodrębnionym geodezyjnie nadziałem gruntu dla beneficjenta transformacji. Tymczasem, głównie do roku 2000 w niektórych z tych krajów (Rosja, Ukraina) miał miejsce proces restytucji, którego beneficjentami stali się posiadacze świadectw udzialowych do niezidentyfikowanej terytorialnie działki gruntu [Giovarelli, Bledsoe 2001]. Zagospodarowanie większych areałów gruntów możliwych do wydzielenia z rozlogu pól byłych pracowników gospodarstw kolektywnych i państwowych okazało się bowiem często procesem trudnym głównie ze względu na to, że wielu potencjalnych właścicieli gruntów nie posiadał średnich środków na utworzenie gospodarstw o większej skali produkcji nie mogła zostać użytkownikami tych gruntów. Potwierdza to przykład Ukrainy, gdzie według danych z roku 2006 w wyniku likwidacji kolchozów i gospodarstw państwowych powstało ponad 13 mln gospodarstw o powierzchni poniżej 1 ha nazywanych na Ukrainie gospodarstwami indywidualnymi. Gospodarstwa te stanowią w istocie kontynuację dawnej działki przyzagrodowej możliwej do użytkowania przy stosunkowo niewielkim nakładzie środków finansowych i stosowaniu prostych środków technicznych. Próby organizacji produkcji rolniczej w oparciu o tzw. gospodarstwa farmerskie (o średniej wielkości ok. 400 ha) okazały się natomiast „mało obiecujące” [Czerewko 2006]. Większość krajów EŚW realizowała ścieżkę prywatyzacji gruntów rolnych wzorowaną na „zachodnim” modelu organizacji rolnictwa krajów Europy, gdzie podstawę ustroju rolnego stanowi gospodarstwo rodzinne. W początkowym etapie reform w Rosji rozpoczęto proces prywatyzacji gruntów według podobnego wzoru obecnie jednak poddaje się tam w wątpliwość koncepcję dzielenia dużych gospodarstw rolnych na relatywnie małe gospodarstwa indywidualne twierdząc, że kraj ten poniósł zbyt wielkie ofiary na rzecz kolektywizacji, aby wracać do modelu drobnootworowego rolnictwa. W Rosji widoczne jest zainteresowanie kupnem dużych areałów gruntów rolnych ze strony inwestorów krajowych, jak i firm z udziałem kapitału zagranicznego. Zarejestrowane na terytorium Federacji Rosyjskiej osoby prawne i firmy, w których udział kapitału zagranicznego nie przekracza 50% mogą nabywać grunty rolne. Obcokrajowcy mogą bez ograniczeń dzierżawić grunty rolne. Najczęściej kupowany jest grunt kolchozów ze wszystkimi aktywami i zobowiązaniemi. Z reguły po zakupie gruntów niezbędne jest poniesienie nakładów kapitałowych na wyposażenie gospodarstwa w nowoczesne środki techniczne konieczne do prowadzenia efektywnej produkcji rolnej. Szacuje się, że do użytkowania 1000 ha gruntów położonych w centralnej Rosji, potrzebne są inwestycje rzędu 1 mln USD [Cardon 2008]. Krajem, w którym struktura użytkowników gruntów rolnych nie uległa również zmianom według „zachodniego” modelu prywatyzacji jest Białoruś [Kozakiewich, Sajganow 2009]. W zamierzeniu władz tego kraju przekształcenia rolniczych spółdzielni produkcyjnych i państwowych gospodarstw rolnych na Białorusi miały przebiegać bez stosowania „terapii szokowej”. Tym niemniej na Białorusi prawie całkowicie zanikła kategoria prawna tradycyjnych rolniczych spółdzielni produkcyjnych i państwowych gospodarstw rolnych. W roku 2000 było ich łącznie 2183, podczas gdy w roku 2008 zaledwie 6. W miejsce tych jednostek produkcyjnych powstały rolnicze stowarzyszenia spółdzielcze szczęba powiatowego, wojewódzkiego i republikańskiego oraz spółki akcyjne. Wśród większych gospodarstw rolnych do rzadkości należą rodzinne gospodarstwa rolne. Dużym jednostkom produkcyjnym działającym w rolnictwie białoruskim zagraża narażające zadłużenie, któremu nie zapobiegło wsparcie rolnictwa środkami budżetu państwa stanowiące w latach 2004-2007 ok. 30% wartości produkcji towarowej tych przedsiębiorstw. W opinii specjalistów Instytutu Badań Systemowych Kompleksu Rolno-Przemysłowego Akademii Nauk Białorusi jedną z przyczyn pogarszania wyników ekonomicznych tych przedsiębiorstw stanowi fakt, że proces przekształcania tradycyjnych jednostek produkcyjnych rolnictwa, w tym zwłaszcza rolniczych spółdzielni produkcyjnych, był zbyt powierzchowny i nie zmienił „esencji” ich organizacji. Według wspomnianych specjalistów metody reformowania rolnictwa Białorusi nie obejmowały zmian stosunków własnościowych, co nie tworzyło motywacji dla ekonomicznej racjonalizacji działalności gospodarczej przedsiębiorstw. Dopiero od niedawna, że funkcjonujące i niemające perspektyw rozwoju przedsiębiorstwa rolne są wydzierżawiane lub sprzedawane „poważnym i skutecznym przedsiębiorcom”. Dotychczas sprzedano około 100 takich deficytowych przedsiębiorstw, które kupili inwestorzy krajowi, a także inwestorzy z Rosji i Niemiec. Przykład transformacji rolnictwa Ukrainy, Białorusi i Rosji zdaje się uprawniać do konstatacji, że między innymi, długi upływ czasu od kolektywizacji rolnictwa (blisko 80 lat) spowodował, że prawo własności do gruntów w tych krajach nie stanowi przedmiotu rozszećeń byłych właścicieli gruntów. Ponieważ zwrot tych samych nieruchomości okazał się często niemożliwy w niektórych krajach ESW stosowano nadziały gruntów zamiennych lub udzielano rekompensat finansowych za utracone grunty. W przypadku państw bałkańskich procesowi restytucji nie sprzyja trudna sytuacja ekonomiczna krajów powstałych po dezintegracji państwowości byłej Jugosławii i skutki niedawnych konfliktów zbrojnych na terytoriach tych krajów (Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Kosowo, Serbia) [Penavić, Budanko, Medić 2005, Custovic, Bukalo 2005]. W wielu krajach EŚW restytucja doprowadziła do rozdrobnienia struktury agrarnej w wyniku nowo powstałych gospodarstw rodzinnych. Na problem ten zwraca uwagę wielu ekspertów badających rynki gruntów rolnych krajów ESW [Nedalkov 2005, Sallaku, Tota, Huqi 2007, Swinnen, Vranken, Stanley 2006]. Interesujący jest zwłaszcza przypadek Litwy, gdzie na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku z uwagi na trudną sytuację apropwizacyjną ludności wsi władze zezwoliły na akcję nadzialełu 3 ha gruntów dla rodzin byłych pracowników kolchozów i sołectw oraz 2 ha dla innych mieszkańców wsi. Rozwiązanie to, obok pozytywnych socjalnych, wykreowało problem rozdrobnienia gruntów. Ministerstwo Rolnictwa Litwy uważa, że obecnie „siły rynkowe” nie rozwiązują problemu takiego rozdrobnienia gruntów, a istotne przyspieszenie prac komasacyjnych może być osiągnięte wówczas, gdy zostanie utworzony fundusz ziemi z części zasobu gruntów nierozdzielonych w procesie restytucji [Daugaliene 2008]. Na Litwie jest blisko 4 mln ha gruntów rolnych, z czego po zakończeniu procesu restytucji powinno pozostać ok. 200 tys. ha „wolnych” gruntów państwowych. Litwini wskazują, że jest to sytuacja niezwykle korzystna, gdyż zwłaszcza w starych krajach członkowskich UE takie grunty pozyskuje się na cele realizacji projektów urządzania obszarów wiejskich wyłącznie w drodze kosztownych zakupów od prywatnych właścicieli. Planuje się, że grunty czasowo gromadzone w funduszu będą wydzierżawiane w drodze kontraktów krótkoterminowych. Po zakończeniu komasacji pozostała część gruntów państwowych będzie sprzedawana z wyłączeniem części gruntów przeznaczonej na cele publiczne. Słabość ekonomiczna niektórych państw regionu wychodzących z systemu gospodarki centralnie planowanej często weryfikowała ideę tworzenia prywatnych gospodarstw rolnych zdolnych do przetrwania w gospodarce rynkowej. Zwłaszcza reaktywowanie gospodarstw indywidualnych okazało się czestość porażką ekonomiczną dla osób, które przejęły grunty nie posiadającą środków na uruchomienie działalności gospodarczej (Bulgaria, Czechy, Rumunia, Węgry). Niektórzy z beneficjentów restytucji nieposiadający kwalifikacji bądź motywacji do zajmowania się rolnictwem chcieli możliwie szybko sprzedać swoje grunty. Nadpodział gruntów doprowadzał z kolei do spadku cen ziemi i powiększania arealu gruntów odłogowanych. Celem przeciwdziałania tym procesom władze niektórych krajów zmuszone były do utworzenia instytucji zajmujących się zarządzaniem takimi gruntami (Rumunia, Węgry, ostatnio Chorwacja) bądź powierzenia realizacji zadań zagospodarowania tych gruntów istniejącym strukturom administracyjnym (Łotwa) [Sebestyen 2004, Trnka, Pivcova 2005]. Rozpoczęcie prywatnej działalności gospodarczej na przejętym gruncie było również trudne do przeprowadzenia nie tylko z powodów technicznych i kosztów społecznych takiego przedsięwzięcia, ale także zaniku prywatnej przedsiębiorczości w niektórych z tych krajów (Białoruś, Bułgaria, Czechy, Słowacja, Rosja, Ukraina). Zwłaszcza udzialowa restytucja praw własności do gruntów rolnych nie zmieniła istotnie dotychczasowych struktur organizacyjnych użytkowania gruntów w rolnictwie tych krajów. W Czechach i Słowacji, a częściowo na Węgrzech i w Bułgarii prorynkowo orientowane spółdzielnie produkcyjne i byle państwowe gospodarstwa rolne działające w formie spółek prawa handlowego dzierżawią w przewadze grunty rolne od ich obecnych właścicieli. Według danych za rok 2007 Urzędu Statystycznego Republiki Czeskiej 66,1% gospodarstw rolnych w tym kraju nie przekraczało powierzchni 10 ha użytków rolnych. Gospodarstwa te używały jednak zaledwie 2,2% ogólnego arealu użytków rolnych. Gospodarstwa o areale powyżej 500 ha, o bardzo niewielkim udziałzie w ogólnej strukturze gospodarstw rolnych Czech wynoszącym 3,8% użytkowały 72,2% całkowitego areału użytków rolnych [Basek, Divila 2008]. W niektórych krajach (Ukraina, Rosja) trudności i koszty związane z wydzieleniem gruntów i utworzeniem gospodarstw prywatnych z byłych gospodarstw państwowych lub spółdzielczych spowodowały, że beneficjenci restytucji zostali niejako zmuszeni do wydzierżawienia swojej własności jej dotychczasowym użytkownikom [Swinnen, Vranken, Stanley 2006]. Niezależnie jednak od tego czy nowi właściciele gruntów wydzierżawił je z wyboru czy z braku możliwości samodzielnego zagospodarowania otrzymanego gruntu model rolnictwa z dominacją gospodarstw wielkoobszarowych funkcjonujący w niektórych krajach ESW jest silnie skorelowany z udziałem gruntów dzierżawionych w ogólnej powierzchni użytkowanych gruntów rolnych. Na Słowacji i w Czechach, gdzie prawie 95% ogólnej powierzchni gruntów stanowią grunty dzierżawione, wielkoobszarowe gospodarstwa rolne użytkują 70% ogólnej powierzchni gruntów rolnych. Transformacja ustrojowa własności gruntów rolnych w ESW okazała się wreszcie zasadniczo odmienna od historycznie ukształtowanej europejskiej tradycji dzierżaw, gdzie z reguły właściciele wielkoobszarowych gospodarstw rolnych wydzierżawiają swoje grunty drobnym użytkownikom ziemi. Pozytywem upowszechnienia takiego typu dzierżaw było jednak zlagodzenie procesu transformacji w sytuacji, gdyż wielu drobnych właścicieli gruntów nie było w stanie efektywnie zagospodarować otrzymanych gruntów. W nieomal każdym z krajów regionu podejmującym wyzwanie restytucji, władze utworzyły instytucję centralnego egzekutora restytucji działającego najczęściej w formie państwowej osoby prawnej jako komitet państwowy, agencja lub bank ziemi (Albania, Bułgaria, Czechy, Rumunia, Słowacja, Slovenia, Węgry). W przypadku krajów, gdzie zadania przeprowadzenia restytucji powierzono organom administracji rządowej lub samorządowej (Chorwacja, Litwa, Łotwa) przebieg takiego procesu był monitorowany i nadzorowany przez centralne ośrodki władzy państwowej. Dla przykładu litewskie ministerstwo rolnictwa wypracowało strategię restytucji przez swoją operacyjną agendę, jaką jest Krajowa Służba Ziemska (KSZ). KSZ odpowiadało za przebieg restytucji praw własności do gruntów i zostały mu podporządkowane służby katastru i służby geodezyjne [Daugalienne 2008]. Najbliższy doświadczeniom polskim, z uwagi na podobne uwarunkowania historyczne, jest przykład transformacji własnościowej rolnictwa państwowego i spółdzielczego skoncentrowanego na terenie wschodnich landów Niemiec (byle NRD). Mienie państwowe powstało tam głównie w drodze reformy rolnej przeprowadzonej w latach 1945-1949. Bezpośrednio po unifikacji obu państw niemieckich prywatyzacja nieruchomości Skarbu Państwa na terenie bylej NRD prowadzona była w ramach działalności urzędu powierniczego (Treuhandanstalt). Od roku 1992 zadanie prywatyzacji nieruchomości rolnych i leśnych prowadzone jest tam przez spółkę wyceny i zarządu gruntami (Bodenverwertungs und Verwaltungs GmbH – w skrócie BVVG). W ciągu 17 lat działalności BVVG jako następca funduszu powierniczego sprzedała 1124 tys. ha gruntów rolnych i lasów. W zasobie gruntów administrowanych przez spółkę znajduje się jeszcze 450 tys. ha gruntów rolnych i ok. 80 tys. ha lasów. W RFN unieważniono wywłaszczenia, które miały miejsce po 1949 r. (głównie mienia uciekinierów do RFN). Właściciele pozbawieni nieruchomości rolnych w ramach reformy rolnej oraz osoby, które mieszkaly w 1989 roku na terenie bylego NRD i po zmianach ustrojowych podjęły się tworzenia i urządzania nowych gospodarstw (na gruntach wydzierżawianych głównie od BVVG), mają prawo nabycia nieruchomości od BVVG z 35% obniżką urzędowej ceny gruntów na podstawie ustawy o odszkodowaniach i rekompensatach z 1994 r. (Entschädigungs und Ausgleichsleistungsgesetz – EALG). Zakup gruntów przez dzierżawców z obniżką ceny gruntów realizowany w ramach EALG traktowany jest jako pomoc publiczna i zgodnie z decyzją podjętą przez Komisję Europejską w roku 2006 może być kontynuowana tylko do końca roku 2009. Do połowy roku 2009 w ramach 576 wniosków złożonych przez dzierżawców BVVG sprzedała na mocy EALG 363 tys. ha gruntów, ale 687 dalszych wniosków dzierżawców czeka na ich rozpatrzenie przez BVVG [BVVG 2009]. BVVG realizuje ponadto na mocy ustawy o zwrocie majątków osobom fizycznym oraz ustawy o przyporządkowaniu nieruchomości landom i gminom (VZOG) zadania związane z identyfikacją i „porządkowaniem” statusu prawnego niektórych nieruchomości rolnych. Dotychczas BVVG przekazała w zarząd landów i gmin 1280 tys. ha gruntów, a dalsze 215 tys. ha gruntów rolnych i lasów zostało zwrócone osobom fizycznym. Zwrot mienia na mocy ustawy o zwrocie majątków osobom fizycznym określany jest w Niemczech terminem re-prywatyzacji. Za swoje istotne osiągnięcie BVVG uważa dokonanie przekształceń wschodnioniemieckich spółdzielni rolniczych i przedsiębiorstw państwowych w konkurencyjne gospodarstwa prywatne i odbudowę rynku gruntów rolnych na terenie wschodnich landów Niemiec. Wydaje się, że odtworzenie formalno-prawnego stanu posiadania gruntów było łatwiejsze w krajach, które pojawiły się na mapie Europy po I wojnie światowej i gdzie w wyniku reform rolnych znaczaco powiększono sektor prywatnych gospodarstw rodzinnych (Czechy, kraje bałkańskie i nadbałtyckie) [Nowa Encyklopedia...1996, Roszkowski 1989, Thompson 1993, Vaskela 1996]. Z kolei jednak konsekwentne odtwarzanie gospodarstw rodzinnych wykreowało problem ekstremalnego rozdrobnienia gruntów (Albania, Rumunia). Albania ma bardzo rozdrobnioną strukturę agrarną, gdyż tylko ok. 10% gospodarstw, położonych na terenie nizin nadmorskich, ma powierzchnię przekraczającą 2 ha, a blisko 50% gospodarstw nie przekracza powierzchni 1 ha. Podobna sytuacja ma miejsce w Rumunii, gdzie w wyniku restytucji powstało 4,2 mln gospodarstw o średniej wielkości 2,4 ha. Przeprowadzenie procesu restytucji w krajach ESW uznawane było prawie powszechnie za formę przywrócenia reguł gospodarki rynkowej w obrocie gruntami rolnymi. Podobnie jednak jak to ma miejsce w zdecydowanej większości „starych” krajów UE obrót gruntami rolnymi w wielu ESW nie jest całkowicie wolnym obrotem rynkowym, gdyż prawie każde z krajów ESW ogranicza dostęp do rynku gruntów rolnych. Najczęściej stosowane ograniczenia to ustalanie maksymalnej wielkości gospodarstwa rolnego oraz kategorii uprawnionych do nabywania gruntów rolnych. Ograniczanie konkurencyjności w dostępie do rynku ziemi rolniczej prowadzi jednak w wielu ESW do obniżania cen gruntów, co zmniejsza zakres inwestycji w rolnictwie przez brak możliwości pozyskania kredytów gwarantowanych zastawem hipotecznym małoocennymi gruntami rolnymi. Kraje ESW, które przystąpiły do UE w 2004 r. i w okresie późniejszym zastrzegły sobie również zwykle kilkuletnie prawo udzielania pozwoleń na zakup gruntów rolnych przez określone kategorie cudzoziemców. Doświadczenia „starych” krajów członkowskich UE dowodzą, że postępujące otwarcie gospodarek krajów ESW wymusi, włuższym dystansie czasowym, szersze otwarcie rynków gruntów rolnych tych krajów na zagraniczną konkurencję. PODSUMOWANIE Artykuł stanowi próbę syntezy doświadczeń wynikających z procesu transformacji własnościowej gruntów rolnych, zapoczątkowanej w dziewiątej dekadzie ubiegłego wieku w grupie krajów Europy Środkowo-Wschodniej (EŚW). Wymienione kraje odstąpili od modelu kolektywnego i państwowego rolnictwa dokonując transferu gruntów rolnych do sektora prywatnego przez przywracanie praw własności do gruntów rolnych (reestykcji) ich byłym właścicielem lub spadkobiercom. W niektórych krajach EŚW beneficjentami reestykcji zostały również osoby pracujące w obsłudze sektora rolnego, emeryci wiejscy, a nawet osoby niezwiązane z rolnictwem. W takich krajach przemiany stosunków własnościowych we władaniu gruntami określane są najczęściej mianem reformy rolnej. W krajach EŚW, gdzie nowi właściciele nie podjęli samodzielnej działalności gospodarczej z powodu braku środków finansowych, kwalifikacji w zawodzie rolniczym bądź braku motywacji do pracy w rolnictwie transformacja ustrojowa nie zmieniła istotnie struktury dotychczasowych użytkowników gruntów. Obecnie w większości EŚW są nimi duże, prorynkowo zorientowane spółdzielnie produkcyjne i prywatne przedsiębiorstwa rolne. Do nielicznych wyjątków należą natomiast kraje, gdzie przebieg reestykcji lub częściej reformy rolnej nie zmienił istoty funkcjonowania użytkowników gruntów. Niezależnie jednak od różnorodnych ocen transformacji własności gruntów rolnych w krajach EŚW generalny wniosek wynikający z dotychczasowego przebiegu tego procesu wydaje się kwestią nie-wątpliwa. Po 20 latach realizacji procesu przywracania prywatnej własności gruntów rolnych w żadnym z rozpatrywanych krajów regionu nie wyznacza się rolnictwu kolektywnemu i państwowemu istotnej roli w rozwoju gospodarek tych krajów. LITERATURA Basek V., Divila E. 2008: Struktura czeskich gospodarstw rolnych – dziś i jutro. [W:] Dzis i jutro gospodarstw rolnych w krajach Centralnej i Wschodniej Europy. IERiGŻ-PIB, Warszawa, nr 98, 53-66. Bodenverwertung-und-verwaltungs GmbH (BVVG). 2009: Informationen für Presse, Funk und Fernsehen vom 10. Juli , s.1-5. Bulgarian Ministry of Agriculture and Forestry. 2004: Annual Report. http://www.mzgar.government.bg Cardon A. 2008: Business in Russia – Great Agricultural Opportunities. Countryside (monthly), no 112, pp. 10–11. Custovic H., Bukalo E. 2005: State of Land Issues in Bosnia and Herzegovina. [W:] Development of Land Markets and Related Institutions in Countries of Central and Eastern Europe. Regional Workshop. Slovak University of Agriculture. Nitra. Czerewko G. 2006: Rolnictwo Ukrainy w perspektywie integracji z UE. Roczniki Naukowe SERiaI, t. VIII, z. 4. Daugailiene V. 2008: Land Consolidation – an Instrument for Sustainable Rural Development. Presentation on the General Assembly of European Association for Rural Development Institutions (AEIAR) Vilnius, pp 1–5. Giovarelli R., Bledsoe D. 2001: Land Reform in Eastern Europe. Seattle, Washington. Chapter IV. The Balkan Countries of Albania and the Former Yugoslavia and Chapter V. EU Accession Countries. Gombas L., Farsang A., Kovas M. 2005: Country Report – Hungary. CelkCenter, Budapest. Kozakiewich A., Saiganow A. 2009: Współczesne warunki i przekształcenia strukturalne rolnictwa i obszarów wiejskich Białorusi. [W:] Przemiany strukturalne wsi i rolnictwa w wybranych krajach europejskich. IERiGŻ-PIB, Warszawa, nr 128, 102-110. Marzálov N. 2005: Country Report – Slovenia. CelkCenter, Budapest. Ministry of Agriculture of the Slovak Republic. 2004: Green Report. http://www.mpsr.sk Nedalko N. 2004: Short Overview of the Land Market Situation in Bulgaria. CelkCenter Budapest. Nedalkov N. 2005: Country report – Bulgaria. Celkcenter, Budapest. Nowa Encyklopedia Powszechna PWN. 1996: Wydawnictwo Naukowe PWN, wydanie I, Warszawa, 477-478. Pamfil V. 2005: Development of Agricultural Land Markets in Romania. [W:] Development of Land Markets and Related Institutions in Countries of Central and Eastern Europe. FAO Regional Workshop. Slovak University of Agriculture. Nitra. Penavić A., Budanko A., Medić Z. 2005: The First Wave of the Agricultural Land Reform in Croatia, [W:] Land Consolidation and Territorial Organization. FAO International Workshop. Prague. Roszkowski W. 1989: Przebudowa ustroju rolnego, [W:], Problemy gospodarcze drugiej Rzeczypospolitej. PWE. Warszawa, 138-145. Sallaku F., Tota O., Huqi B. 2007: The Agricultural Land Suitability Assessment as the Main Factor for Land Consolidation Activities in Albania. [W:] EU Rural Development Program 2007-13 and its Application to Land Consolidation. FAO International Workshop. Prague. Sebestyen R. 2004: National Land Fund, Hungary, [W:] Land Banking/Land Funds as an Instrument for Improved Land Management for CEEC and CIS. FAO International Workshop Report. Tonder, Denmark. Sherif L. 2005: Country Report – Albania. CelkCenter, Budapest. Swain N. 1996: Getting Land in Central Europe. [W:] After Socialism: Land Reform and Social Change in Eastern Europe, ed. Abrahams. Ray, p. 214. Swinnen J., Vranken L., Stanley V. 2006: Emerging Challenges of Land Rental Markets. A Review of Available Evidence for the Europe and Central Asia Region. The World Bank, pp.1-68. Thompson S. 1993: Agrarian Reform in Eastern Europe Following World War I: Motives and Outcomes. American Journal of Agricultural Economics, Vol.75, No.3, pp.840-844. Trnka J., Pivcova J. 2005: The Situation of Land Management and Reparcelling in the Czech Republic. [W:] Land Consolidation and Territorial Organization. FAO International Workshop. Prague. Vaskela G. 1996: The Land Reform of 1919-1940: Lithuania and the Countries of East and Central Europe. Lithuanian Institute of History. Vilnius. V.1. P. 116-132. Zadura A. 2005: Zarządzanie gruntami rolnymi w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. IERiGŻ – PIB. Warszawa. Andrzej Zadura THE STRUCTURAL TRANSFORMATION OF AGRICULTURE IN THE COUNTRIES OF CENTRAL AND EASTERN EUROPE Summary The article aims to present the synthesis of experiences resulting from transformation of land ownership rights in the countries of Central and Eastern Europe (CEEC). In the majority of CEEC, after the liquidation of cooperative and state farms, agricultural land was privatized through the restitution of ownership rights belonging previously to private persons. In some CEEC the beneficiaries of restitution arouse from employees of agricultural service, country pensioners or even people not connected with agriculture. This kind of restitution is mostly named as land reform. Sometimes new landowners did not undertake any agricultural activity due to the lack of financial means, agricultural education or motivation for work in agriculture. In this case the territorial structure of former users of land was unchanged but nowadays they are market-oriented cooperatives or large private enterprises. In few CEEC the transformation did not change the essence of the activity of previous agricultural cooperatives or state farms. However, despite various opinions about the results of transformation it seems to be unquestionable that old model of state and cooperative farms will not play a substantial role in the development of the economies of mentioned countries. KWESTIA KONCENTRACJI ZIEMI W POLSKIM ROLNICTWIE INDYWIDUALNYM Józef S. Zegar Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie Dyrektor: prof. dr hab. Andrzej Kowalski Słowa kluczowe: wielka własność ziemśka, rodzinne gospodarstwa rolne, struktura agrarna, koncentracja ziemi Key words: land ownership, family agricultural farm, agrarian structure, land concentration Synopsis. W artykule przedstawiono dwa wymiary koncentracji w rolnictwie, a mianowicie: relacje przedsiębiorstw rolnych (wielkiej własności) i gospodarstw rodzinnych oraz strukturę agrarną rolnictwa indywidualnego. W zakresie pierwszego wymiaru historia nie dostarcza jednoznacznych sygnałów, ponieważ miała miejsce pewna przemienność tych form własności rolnictwa. Natomiast w odniesieniu do struktury agrarnej ma miejsce tendencja polegająca na koncentracji ziemi w malejącej liczbie gospodarstw rodzinnych, aczkolwiek w wielu krajach rozwijających się trend w tym zakresie nadal ma kierunek przeciwny. W Polsce Konstytucja stanowi o dominacji rodzinnych gospodarstw rolnych. Struktura agrarna rolnictwa indywidualnego jest jednak rozdrobniona i jak się powszechnie uważa pozostaje w zastoju. Nie do końca odpowiada to faktom, aczkolwiek przyspieszenie koncentracji do pewnych granic jest wskazane. WPROWADZENIE Kwestia koncentracji ziemi w rolnictwie ma dwa podstawowe wymiary. Jeden dotyczy relacji między dużą własnością ziemską (wszystkożnie dużymi przedsiębiorstwami i korporacjami) i gospodarstwami drobnymi (chłopskimi, rodzinnymi), drugi natomiast dotyczy koncentracji ziemi w ramach gospodarstw rodzinnych¹. W odniesieniu do wymiaru pierwszego mamy do czynienia z pewną przemiennością, polegającą na tym, że tzw. wielka własność – wielkie obszarowo gospodarstwa pojawiały się i zanikały w zależności od sił ekonomicznych, technologii oraz układu sił społeczno-politycznych. Drogi wielkiej własności wytyczały głównie dostępne zasoby pracy oraz stosowane narzędzia. W okresie niewolnictwa chodziło o zasoby pracy niewolników, w okresie feudalnym – o zasoby pracy chłopów pańszczyźnianych, a w okresie industrializacji – o środki techniczne i technologie. W każdym przypadku ważne były także stosunki ¹ Inne ważne wymiary koncentracji w rolnictwie to koncentracja produkcji (skala produkcji, upraw i chowu zwierząt) oraz koncentracja przestrzenna wytwarzania poszczególnych produktów rolniczych. społeczno-polityczne, które prowadziły do zmian w zakresie tej własności. Należy przy tym odróżniać wielkość gospodarstwa (przedsiębiorstwa) rolnego, jako jednostki produkcyjno-ekonomicznej (np. wielkość obszarową folwarku) od wielkości własności ziemskiej, jak w przypadku latyfundium, które obejmowało lub mogło obejmować wiele takich jednostek. Globalizacja i nowe technologie działają na korzyść wielkiej własności. Globalizacji towarzyszą nieodłącznie potężne korporacje w sferze przetwórstwa rolno-spożywczego i handlu. Preferują one większe gospodarstwa rolne, bądź to przez nowe wymagania co do jakości, terminowości dostaw i wielkości partii produktu, bądź też ze względu na niższe koszty transakcyjne [Birner, Resnick 2005]. Również nowe kapitałochłonne technologie oraz postęp biotechnologiczny – krewane przez wielkie korporacje – preferują duże gospodarstwa rolne, osłabiając pozycję i szanse gospodarstw rodzinnych [Hazel i in. 2007]. Proces koncentracji zachodzi także w ramach rolnictwa rodzinnego (indywidualnego), co wyrażają zmiany struktury agrarnej. Mamy tu do czynienia równocześnie ze spadkiem liczby gospodarstw oraz koncentracją ziemi w grupie gospodarstw o coraz większym obszarze. Te przemiany w polskim rolnictwie z wielu przyczyn są opóźnione w stosunku do krajów zachodnioeuropejskich, co ma znaczenie w warunkach włączenia polskiego sektora rolno-żywnościowego w Jednolity Rynek Europejski oraz objęcia mechanizmami Wspólnej Polityki Rolnej. Często formułowana jest opinia o zastoju struktury agrarnej polskiego rolnictwa indywidualnego. WIELKA I MAŁA WŁASNOŚĆ W ROLNICTWIE Od czasów starożytnych w rolnictwie współistniały – często w symbiozie – gospodarstwa drobne (rodzinne) i wielkie majątki ziemskie (tzw. latyfundia). W czasach Republiki Rzymskiej latyfundia wypierały gospodarstwa rodzinne, czemu usiłowano zaradzić przez podejmowanie reform (reformy braci Grackhów, reforma Liwiusza Druzusa oraz reforma Markusa Warro). Z czasem podstawy ekonomiczne latyfundów zaczęły jednak słabnąć, co przesądziło o tworzącej podstawy kolonatu reformie Luciusa Columella. Instytucja kolonatu miała na celu wyeliminowanie słabości latyfundów, bazujących na mało wydajnej pracy niewolników, przez dzierżawę gruntów za czynsz i wykorzystanie zalet gospodarstwa rodzinnego (I wiek n.e.). Do takiego rozwiązania na ziemiach polskich dochodzono 17–18 wieków później. Wielkie latyfundia, jakie występowali w okresie przedkapitalistycznym, oparte na pracy niewolników lub chłopów pańszczyźnianych, w okresie industrializacji musiały szukać nowego oparcia w pracy najemnej. Uprzemysłowienie wysyssając siłę roboczą z rolnictwa oraz podnosząc opłatę pracy poza rolnictwem zaczęło rujnować podstawy wielkiej własności w rolnictwie. Ale jednocześnie postęp techniczny osłabiał barierę wynikającą z zasobów pracy ludzkiej. Zmiany technologiczne, w tym zwłaszcza techniczne środki mechanizacji, umożliwiły nie tylko substytucję siły żywej przez pracę uprzedmiotowaną, lecz także zwiększyły ogólne zasoby pracy – otwierając nowe możliwości dla dużych gospodarstw (przedsiębiorstw) rolnych. Mechanizacja dala zatem nowy impuls do rozwoju przedsiębiorstw rolnych (wielkiej własności), które uzyskały przewagę w zakresie wydajności i efektywności nad gospodarstwami rodzinnymi. To z kolei dało asumpt do poglądu o nieuchronnym wyparciu gospodarstw rodzinnych przez wielkie gospodarstwa rolne o charakterze kapitalistycznym. Te drugie miały stanowić jedyną perspektywniczną formę rolnictwa. Za dużymi gospodarstwami opowiadały się fizjokraci, a następnie klasycy. Teza Karola Marksa, iż nieunikniona koncentracja w rolnictwie spowoduje wchłonięcie drobnych (rodzinnych) gospodarstw przez duże, oparte na najemnej siłce roboczej, przedsiębiorstwa rolne, była podzielana przez Engelsa, Kautsky’ego oraz Lenina (zob. [Strużek 1970]). Główny autorytet w sprawach rolnictwa epoki industrialnej – Karl Kautsky – wieścił zmierzch gospodarstwa rodzinnego (chłopskiego): „Samodzielne gospodarstwo chłopskie nie może się już dłużej utrzymać i może istnieć nadal jedynie tylko opierając się na wielkim przedsiębiorstwie” [Kautsky 1958]. Krytyka rodzinnej formy gospodarki rolnej wychodziła z przesłanek ekonomiczno-produkcyjnych – głównie z powodu pozbawienia jej efektów skali [Marks 1959], ale także z pozycji socjально–społecznych, w tym troski o chłopa, ponieważ – twierdzono – że ta forma gospodarowania nie może uwolnić chłopa od kieratu pracy oraz zrównać warunki życia chłopów i robotników przemysłowych. Te ostatnie argumenty były wysuwane później – w okresie tzw. realnego socjalizmu, zwłaszcza przez socjologów [Gałęski 1963, Galaj 1973]. Teza o przewadze dużych przedsiębiorstw rolnych stała się teoretyczną podbudową procesu uspokaczania rolnictwa w okresie realnego socjalizmu. Prawo koncentracji produkcji, u podstaw którego leżała wyższość wielkiej produkcji nad drobną, uzasadniało konieczność uspokoczenia własności w rolnictwie. To przekształcenie wg Marksa i Engelsa powinno dokonywać się przez spółdzielczość [Cholah 1975]. Interesujący jest przypadek Polski, gdzie niepowodzenia w uspokoczeniu rolnictwa zaowocowały w latach 60. XX wieku konsepcją subsumcji rolnictwa chłopskiego, w myśl której gospodarka chłopska jest podporządkowana układowi socjalistycznemu, wchodząc z tym układem w rozliczne stosunki, w tym wymianę towarowo-pieniężną. Podporządkowanie to dokonuje się za pośrednictwem rynku produktów rolnych, rynku siły roboczej i rynku kapitałowego. Sektor socjalistyczny występuje w roli nakładcy oraz w pewnym stopniu organizatora gospodarstw chłopskich [Cholah 1963]. W latach 70. zeszłego stulecia, ograniczenia potencjału gospodarstw rodzinnych usiłowano pokonać przez organizowanie zespołów rolników: mechanizacyjnych oraz produkcyjnych, co zaowocowało powstaniem pewnej grupy relatywnie ekonomicznie silnych i wyspecjalizowanych gospodarstw – na ogół prowadzonych przez młodych rolników. Nie wszyscy jednak podzieliли pogląd o nieuchronności upadku gospodarstw rodzinnych wynikającej z przymusu koncentracji ziemi. W szczególności w latach 30. XX wieku formułowano tezę o zdolności gospodarstw rodzinnych do przeciwstawienia się dużym przedsiębiorstwom rolnym (Sombart, Czajanow). Współcześnie teza ta odżywa, a na jej rzecz wysuwane są argumenty odnoszące się do stosunkowo niskich kosztów transakcyjnych w gospodarstwach rodzinnych, rosnących kosztów najemnej siły roboczej (stosownie do wzrostu wynagrodzeń poza rolnictwem), malejących przychodów z tytułu zwiększania skali produkcji, korzyści z tytułu wykorzystywania marginalnej siły roboczej w gospodarstwach rodzinnych [Schmitt 1991]. Małe gospodarstwa mają niskie koszty transakcyjne pracy, a zatem zazwyczaj intensywnie wykorzystują ziemię przez wyższą pracochłonność. Natomiast duże gospodarstwa mają niższe koszty transakcyjne kapitału, zakupu środków produkcji, sprzedaży i dostępu do kredytu, ale znacząco wyższe koszty nadzoru i koordynacji pracy. W krajach rozwijających się, tak jak to było w okresie tuż przedindustrialnym obecnie krajów rozwiniętych, małe gospodarstwa mają przewagę w zakresie ograniczania ubóstwa, ponieważ angażują dużo ludzi z rodzin oraz równie biednych sąsiadów, a dochody wydają na produkowane lokalnie produkty i usługi przez to wspierając lokalną gospodarkę i zatrudnienie. Drobne gospodarstwa tworzą pewną społeczną siatkę bezpieczeństwa umożliwiającą egzystencję biednym na wsi – nawet gdy nie wytwarzają produktów na rynek [Lipton 2005, Poulton i in. 2005, Hazel i in. 2007]. Mimo presji wywieranej przez mechanizmy ekonomiczne ma miejsce dominacja gospodarstw rodzinnych w rolnictwie i to nie tylko w Polsce, lecz w całym świecie, w tym także w krajach wysoko rozwiniętych w Europie i w Stanach Zjednoczonych AP [Schmitt 1991, Steffen 2004, Ménard, Klein 2004], aczkolwiek przepaść dzieli także małe gospodarstwa krajów rozwijających się i rozwiniętych. W tych pierwszych dominują drobne gospodarstwa samozapoatrzeniowe, a w tych drugich gospodarstwa komercyjne – zorientowane na rynek i zysk. Także rokowania na przyszłość dla tej formy rolnictwa są najzagorsze, pomimo ogromnej presji rynku na nieustanną koncentrację. Interesującą alternatywą może okazać się europejski model rolnictwa, jeśli uzyska mocniejsze wsparcie polityczne. Rolnictwo według tego modelu ma być kompetytynne, zdolne do konkurencji na rynku światowym, chroniące standard życia i dochody rolników, przyjazne dla środowiska i zapewniające produkty wysokiej jakości oraz służąc społecznościom wiejskim, zapewniając zachowanie tradycji, krajobrazu i środowiska. Za formą ustrojową rolnictwa rodzinnego przemawiają zarówno uwarunkowania społeczne, jak i przyrodnicze (ekologiczne). Rolnictwo rodzinne lepiej niż jakakolwiek inna formacja ustrojowa kojarzy relatywnie małą skalę produkcji z różnorodnością przyrodniczą, nowoczesne technologie z równowagą ekologiczną i jakością środowiska, skalę produkcji z wysoką jakością wytwarzanych produktów przystosowanych do gustów wyodrębnionych grup konsumentów oraz gospodarstwo domowe z żywotnością wsi [Woś, Zegar 2002]. Sprawia to, że gospodarstwa rodzinnie wpisują się znakomicie w koncepcję rolnictwa zrównoważonego oraz w wielofunkcyjny rozwój rolnictwa. Rodzinne gospodarstwo rolne to nie tylko fabryka żywności, ale także dom, rodzina, element krajobrazu, nieodzowny element życia wsi. Ponadto, co nie jest bez znaczenia, ten typ ustrojowy gospodarstwa jest głęboko zakorzeniony w historii i tradycji narodowej. Takie rolnictwo wytwarza produkty bezpieczne dla zdrowia, sprzyja zachowaniu ekosystemów, wykorzystuje zasoby produkcyjne, które nie mogłyby być wykorzystane w warunkach modelu industrialnego, a jednocześnie sprzyja zapewnieniu pracy i dochodów dla znacznego odsetka ludności rolniczej, co w warunkach ograniczeń popytowych (na siłę roboczą) oraz ograniczeń środowiskowych i społecznych nie jest bez znaczenia. Okazuje się także, iż tzw. korzyści skali wynikające z postępu technicznego (innowacji) wcale nie są tak jednoznaczne. Oczywiście optymalna skala produkcji może nie być osiągnięta w gospodarstwach rodzinnych z uwagi na rozmiary gospodarstwa rolnego czy niedoskonałość rynku pracy, co powoduje niższą wydajność pracy w rolnictwie i dysparitet dochodów (⇒ samoeksplotacja gospodarstw rodzinnych [Czajanow 1924]). To stanowi istotne zagrożenie dla gospodarstw rodzinnych. **PRZESŁANKI KONCENTRACJI W ROLNICTWIE** Historycznie rzecz biorąc, głównych korzyści z poprawy struktury agrarnej upatrywano w: (1) przesunięciu zasobów pracy (sily roboczej) z rolnictwa do sektorów o wyższej wydajności, co powodowało przyspieszenie ogólnego wzrostu gospodarczego *ergo* dobrobytu, (2) wzroście wydajności pracy w rolnictwie, a tym samym i dochodów oraz – co nie bez znaczenia – wytworzony wolumen dochodu przypadał na mniejszą liczbę osób pracujących w rolnictwie, (3) silnej stymulacji do wdrażania postępu technicznego (mechanizacji, chemizacji, specjalizacji). Uwolnienie rolnictwa z nadwyżek słabo lub w ogóle niewykorzystanych zasobów pracy jest z oczywistych powodów korzystne\(^2\), podobnie jak poprawa relacji „ziemia:praca”. Zmiany obszarowe prowadzące do zwiększenia wartości relacji „praca:ziemia” są korzystne dopóty, dopóki przesunięcie siły roboczej poza rolnictwo powoduje zwiększanie wydajności pracy zarówno w rolnictwie, jak i poza nim. Natomiast często podnoszony czynnik trzeci na rzecz koncentracji ziemi, który można sprowadzić do skłonności do absorpcji postępu (innowacji), w swoim czasie jednoznacznie korzystny, obecnie już jakby mniej. Wprawdzie, jak wskazują na to doświadczenia rolnictwa amerykańskiego i zachodnioeuropejskiego, rolnicy z gospodarstw większych wykazują większą skłonność do innowacji, dysponując przy tym większymi sposobnościami ekonomicznymi i na ogół kwalifikacjami, to jednak są i inne doświadczenia z krajów Dalekiego Wschodu, z których wynika, że jest możliwa absorpcja postępu bez istotnych zmian struktury agrarnej [Harclow 1984, Hayami, Ruttan 1985]. Nawet liberalny tygodnik The Economist [1996] przyznał, że duże zmechanizowane farmy niekoniecznie są bardziej efektywne niż drobne farmy rodzinne, jeśli stosowane są prawidłowe instrumenty polityczne. Spoglądając wprzód trudno jest jednoznacznie ocenić zmiany we wzajemnym związku postępu i struktury obszarowej ze względu na uwarunkowania ekologiczne oraz osiągnięcia inżynierii genetycznej. W dobie biotechnologii struktura obszarowa może zejść na drugi plan, jednakże jeśli innowacje w tym zakresie zostaną skomercjalizowane przez wielkie koncerny, to będą one bardziej dostępne dla dużych gospodarstw rolnych [Rifkin 2003]. Istota problemu struktury agrarnej polega na tym, że gospodarstwa małe, pomimo nawet wysokiej efektywności, nie generują dostatecznego dochodu dla rolnika i jego rodziny, która orientowana jest na utrzymanie się z gospodarstwa rolnego. To sprawia, iż rozdrobnione rolnictwo jest biedne, nawet gdy jest efektywne\(^3\). Z ekonomicznego punktu widzenia koncentracja ziemi w rolnictwie rodzinnym jest niezbędna dla: (1) zwiększenia wydajności pracy, (2) efektywnego wykorzystania techniki (problem przeinwestowania drobnych gospodarstw), (3) zmniejszenia nacisku na obniżenie kosztów jednostkowych, co ma istotne znaczenie dla konkurencyjności ekonomicznej, (4) stworzenia przesłanek do wzrostu dochodów ludności rolniczej. **PRZEMIANY STRUKTURY AGRARNEJ** Struktura agrarna polskiego rolnictwa podlega przeobrażeniom, które od kilku dziesięcioleci polegają na dwóch tendencjach, a mianowicie: spadku absolutnej liczby gospo- --- \(^2\) Za klasyczny w tym zakresie uznaje się model dualny Lewisa, który opierał się na założeniu, że: (1) w rolnictwie występują nadwyżki siły roboczej o zerowej wydajności, (2) zatrudnienie tej siły roboczej w przemyśle daje wyższą opłatę pracy niż w rolnictwie, (3) przesunięcie siły roboczej z rolnictwa do przemysłu nie powoduje obniżenia wydajności produkcji w rolnictwie. Korzyści dla rolnictwa wynikały z arytmetycznego rachunku, iż w rolnictwie pozostawało mniej osób do utrzymania, jak też, że migranci nierazko zasilają pieniędzmi pozostałych w rolnictwie (ale i gospodarstwo zasila produktami migrantów). Klasyczne w tym zakresie prace: [Lewis 1954, 1955, Ranis, Fei 1961, Schultz 1964, Johnston, Mellor 1961]. W literaturze polskojęzycznej najważniejszą pozycję w tym zakresie stanowi praca zbiorowa [Müller, Woś (red.)1996], w której zamieszczono m.in. wyżej przywołane prace Ranisa i Fei oraz Johnstona i Mellora, a także prace autorów polskich. \(^3\) Dowodził tego na przykładzie krajów rozwijających się Schultz [1964]. Tabela 1. Gospodarstwa indywidualne* według powierzchni użytków rolnych w wybranych latach | Lata | Wielkości w grupie gospodarstw o powierzchni [ha] | |------|--------------------------------------------------| | | ogółem | 1-2 | 2-5 | 5-10 | 10-15 | > 15 | | | tys. | % | tys. | % | tys. | % | tys. | % | tys. | % | | 1980 | 2390 | 100 | 448 | 18,7 | 884 | 37,0 | 716 | 30,0 | 240 | 10,0 | 102 | 4,3 | | 1987 | 2235 | 100 | 418 | 18,7 | 778 | 34,8 | 657 | 29,3 | 249 | 11,2 | 133 | 6,0 | | 1990 | 2138 | 100 | 377 | 17,7 | 731 | 34,7 | 637 | 29,8 | 242 | 11,3 | 130 | 6,1 | | 1996 | 2041 | 100 | 462 | 22,7 | 668 | 32,7 | 521 | 25,5 | 217 | 10,6 | 174 | 8,5 | | 2002 | 1952 | 100 | 517 | 26,5 | 630 | 32,3 | 427 | 21,9 | 183 | 9,4 | 196 | 10,1 | | 2005 | 1782 | 100 | 447 | 25,1 | 585 | 32,8 | 388 | 21,8 | 168 | 9,4 | 195 | 10,9 | | 2007 | 1804 | 100 | 423 | 23,4 | 614 | 34,0 | 400 | 22,2 | 166 | 9,2 | 201 | 11,2 | * prowadzące i nieprowadzące działalność rolniczą Źródło: dane GUS. darstw⁴ oraz polaryzacji struktury obszarowej. Zilustrujemy to zjawisko biorąc pod uwagę zbiorowość gospodarstw indywidualnych o powierzchni co najmniej 1 ha użytków rolnych (UR) w okresie od 1980 r. oraz wyróżniając pięć grup obszarowych. Podział ten w odniesieniu do największej grupy został podyktowany dostępnością danych statystycznych (tab. 1). Zasadnicze wnioski na podstawie tabeli 1 to spadek ogólnej liczby gospodarstw o 1/4 od 1980 r. oraz podwojenie liczby gospodarstw w grupie 15 i więcej ha, przy spadku liczby gospodarstw w środkowych grupach obszarowych (w tym prawie dwukrotnym spadku liczby gospodarstw w grupie środkowej, zawierającej średnią statystyczną: 5-10 ha) oraz w istocie braku jednoznacznych zmian w grupie gospodarstw 1-2 ha. W ujęciu względnym (strukturalnym) ilustruje to rysunek 1. Rysunek 1 wskazuje na spląszczenie rozkładu liczeb- Rysunek 1. Struktura gospodarstw indywidualnych (prowadzące i nieprowadzące działalność rolniczą) według grup obszarowych w wybranych latach Źródło: opracowano na podstawie danych GUS. ⁴ „Przelamanie” wzrostowej tendencji liczby gospodarstw rolnych nastąpiło w połowie lat 60., kiedy to liczba gospodarstw indywidualnych, łącznie z działkami, wyniosła około 3,6 mln [Zegar 2000]. Tabela 2. Powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwach indywidualnych\(^a\) w wybranych latach | Lata | Wielkości w grupie obszarowej gospodarstw | |------|------------------------------------------| | | ogółem | 1-2 | 2-5 | 5-10 | 10-15 | >15 | | | tys. | % | tys. | % | tys. | % | tys. | % | tys. | % | tys. | % | | 1980 | 13654 | 100 | 683 | 5,0 | 2962 | 21,7 | 5125 | 37,6 | 2896 | 21,2 | 1988 | 14,5 | | 1987 | 13614 | 100 | 616 | 4,5 | 2598 | 19,1 | 4691 | 34,5 | 3010 | 22,1 | 2699 | 19,8 | | 1990 | 13430 | 100 | 561 | 4,2 | 2536 | 18,9 | 3991 | 34,2 | 2996 | 22,4 | 2713 | 20,2 | | 1996 | 14260 | 100 | 651 | 4,6 | 2199 | 15,4 | 3713 | 26,0 | 2632 | 18,5 | 5065 | 35,5 | | 2002 | 14462 | 100 | 725 | 5,0 | 2038 | 14,1 | 3029 | 20,9 | 2214 | 15,3 | 6456 | 44,6 | | 2005 | 13627 | 100 | 638 | 4,7 | 1895 | 13,9 | 2760 | 20,3 | 2034 | 14,9 | 6300 | 46,2 | | 2007 | 14087 | 100 | 613 | 4,4 | 1990 | 14,1 | 2836 | 20,1 | 2020 | 14,3 | 6628 | 47,1 | \(^a\) prowadzące i nieprowadzące działalność rolniczą Źródło: dane GUS. ności gospodarstw według grup obszarowych przez zwiększenie udziału gospodarstw obszarowo najmniejszych i największych. W pierwszym przypadku ma miejsce upodabnianie się gospodarstw do działek rolnych, w drugim przypadku natomiast mamy do czynienia z umacnianiem się grupy gospodarstw zdolnych do zapewnienia rodzinie źródła utrzymania. Zmianom w liczbie i strukturze gospodarstw towarzyszą analogiczne zmiany w odniesieniu do powierzchni użytków rolnych (tab. 2). Liczby w tabeli 2 są nadzwyczaj interesujące w kontekście oceny pożądanych zmian struktury obszarowej. Tylko w najwyższej grupie obszarowej (15 i więcej ha) zwiększały się powierzchnia użytków rolnych i to 3,3-krotnie od 1980 r. W tej grupie jest prawie połowa powierzchni użytków rolnych. Ten skok w kategoriach statystycznych jest znaczący i może napawać umiarkowanym optymizmem. Niemniej stan koncentracji ziemi w najwyższej grupie obszarowej odbiega nadal od stanu, jaki jest niezbędny dla pożądanej sprawności ekonomicznej. Ale to jest już 200 tys. gospodarstw o przeciętnym areale 33 ha UR. W 1980 r. było to 102 tys. gospodarstw przy średnim obszarze 20 ha, a 10 lat później (1990 r.) 130 tys. gospodarstw i 21 ha. Statystyka potwierdza zatem znaczące przemiany w okresie transformacji ustrojowej. Należy tu jednak podkreślić, iż znaczący Rysunek 2. Udział powierzchni użytków rolnych w gospodarstwach indywidualnych\(^a\) według grup obszarowych w wybranych latach Źródło: opracowano na podstawie danych GUS. Tabela 3. Gospodarstwa indywidualne* o powierzchni użytków rolnych 15 i więcej ha w wybranych latach | Lata | Liczba gospodarstw [szt.] | Użytki rolne [ha] | |------|--------------------------|-------------------| | | razem | 15-30 | 30-50 | ≥ 50 | razem | 15-30 | 30-50 | ≥ 50 | | | [tys.] | | | | [tys.] | | | | | 1996 | 173,6 | 145,1 | 19,6 | 8,9 | 5 065,0 | 2 852,7 | 719,3 | 1 493,0 | | 2002 | 196,4 | 147,9 | 31,4 | 17,1 | 7 129,0 | 2 794,4 | 1 171,8 | 3 162,8 | | 2005 | 194,7 | 141,4 | 34,5 | 18,8 | 6 300,1 | 2 873,9 | 1 294,3 | 2 131,9 | | 2007 | 201,3 | 142,7 | 37,1 | 21,5 | 6 628,1 | 2 901,2 | 1 387,5 | 2 339,4 | * prowadzące i nieprowadzące działalność rolniczą Źródło: opracowano na podstawie danych GUS. Rysunek 3. Struktura gospodarstw indywidualnych prowadzących działalność rolniczą według powierzchni użytków rolnych w wybranych latach (ogółem = 100,0) Źródło: opracowano na podstawie danych GUS. udział w tych przemianach miało wykorzystanie gruntów byłego sektora uspokoczonego do tworzenia nowych i powiększania istniejących gospodarstw indywidualnych. Przytoczone dane dowodzą także drugiej tendencji, tj. polaryzacji struktury agrarnej. Z jednej strony mamy do czynienia ze zwiększaniem udziału gospodarstw małych (do 5 ha) – przeciętnie rzecz biorąc ekonomicznie nieżywotnych – z drugiej zaś ze zwiększającym się udziałem gospodarstw o areale pozwalającym na osiągnięcie żywotności ekonomicznej, tj. 30 ha i powyżej (rys. 3). W gospodarstwach, które jeszcze do niedawna uchodziły za potencjalnie zdolne do zapewnienia egzystencji rodzinie (≥15 ha UR) zachodzą także znaczące zmiany. Tych gospodarstw jest nieco ponad 200 tys. (z lekką tendencją wzrostową), a używają one 47% gruntów rolnych. Ale interesujące jest to, że liczba gospodarstw 15-30 ha w zasadzie jest stabilna, natomiast zwiększa się liczba gospodarstw grupy obszarowej 30-50 i 50 i więcej ha. Natomiast zmiany w powierzchni użytków rolnych w tych grupach polegają na zwiększeniu areału (tab. 3). WIELKOŚĆ OBSZAROWA GOSPODARSTW RODZINNYCH Obszar gospodarstw rodzinnych, w całej zbiorowości wyrażany przez strukturę agrarną, jest produktem historycznego rozwoju. Decydowały o tym zasoby pracy rodziny rolniczej. Na przykład w okresie wczesnofeudalnym, gdy wolnej ziemi było jeszcze pod dostatkiem, przeciętna rodzina wolnego chłopa mogła przy pomocy 1 radla uprawić około 11 ha, czyli gospodarstwo w systemie dwupolowym mogło mieć 22 ha [Ochmański 1959]. Zasoby pracy rodziny były niekiedy wspomagane przez pracowników najemnych (parobków, zagrodników, komorników itp.), lecz zaczął pojawiać się niedostatek ziemi, spowodowany zwiększaniem gestości zaludnienia oraz tworzeniem folwarków. Następnie, coraz bardziej na znanieniu nabierały czynniki ekonomiczne oraz postęp techniczny. Te pierwsze obejmowały przynus konkurencyjności wywoływany przez stosunki rynkowe oraz potrzeby ekonomiczne gospodarstwa rolnego i rodziny. Te drugie wymogi technologiczne wynikające z przyczyn ekonomicznych, zwłaszcza kosztów produkcji. W okresie międzywojennym podkreślano potrzeby egzystencjalne rodziny. Zagadnienie sprowadzało się do obszaru gospodarstwa mogącego utrzymać rodzinę. Na ten temat w Polsce toczyła się ożywiona dyskusja, podczas której podawano różne liczby co do wielkości gospodarstwa chłopskiego: 5-10 ha (Bujak), 5-15 ha (Grabski), minimum 6-7 ha trzeciej klasy (Staniewicz), 6 ha (Poniatowski), 4-13 ha (wg opinii rolników podano za: Turowskim). W latach 70. XX wieku było to około 8-10 ha, a obecnie taki obszar mieści się w przedziale 20-30 ha w zależności od tego czy pod uwagę bierze się dochód faktyczny rodzin utrzymujących się głównie z rolnictwa czy tzw. dochód parytetowy. Odnosi się to oczywiście do przeciętnych statystycznych wielkości. Określenie wielkości obszarowej gospodarstwa rolnego wykracza poza dochód. W tej sprawie profesor Zygmunt Wojtaszek pisał: „Z punktu widzenia technologii produkcji minimalny obszar gospodarstwa wynosić może około 10 ha. Opiera się on na tym, że powierzchnia działki uprawnej, powyżej której koszty eksploatacji (użyćcia) najczęściej stosowanych maszyn rolniczych tylko niewznanie zmniejszają się, wynosi około 2 ha, oraz że pięciopłowe zmiannowanie roślin dobrze spełnia wymagania produkcyjne i chroni glebę. W gospodarstwie 10 hektarowym dochód rolniczy w ostatnich latach pokrywał około 70-80% funduszu spożycia rodziny rolnika(…). Górna granica obszaru gospodarstwa rolnego jest trudniejsza do ustalenia aniżeli granica dolna. Rodzi też więcej kontrowersji. Kryteria czysto ekonomiczne schodzą tu bowiem na dalszy plan. Wchodzą natomiast czynniki społeczne i polityczne, a zwłaszcza zdolność środowiska wiejskiego do akceptowania: najemnej stałej siły roboczej w produkcji rolniczej, warunków i źródeł zdobywania środków na nabycie ziemi, tolerowania „kominów” dochodowych na wsi, konkurencyjności w korzystaniu ze świadczeń państwa na rzecz ochrony środowiska przyrodniczego i krajowej gospodarki żywnościowej itp. Biorąc pod uwagę te względy można sądzić, że określany obecnie za maksymalny obszar 100 ha dla gospodarstwa rolniczego ma uzasadnienie. Zdobywa też społeczne uznanie” [Wojtaszek 1997]5. I tego trzeba się trzymać. --- 5 Nadmienimy, iż polskie ustawodawstwo za gospodarstwo rodzinne uznało gospodarstwo rolne prowadzone przez rolnika indywidualnego o obszarze 1-300 ha użytków rolnych (ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego). UWAGI KOŃCOWE Koncentracja ziemi w rolnictwie indywidualnym postępuje i nie powinno się mówić o zastoju w tym zakresie. Zmiany struktury agrarnej przebiegają według schematu polaryzacji. Kontynuowanie zmian w tym zakresie jest pożądane i można oczekiwać pewnego ich przyspieszenia, zwłaszcza w odniesieniu do gospodarstw dostarczających podstawowego źródła utrzymania rodzinie. Wydaje się jednak, iż można oczekiwać szybszej eliminacji mniej sprawnych gospodarstw spośród gospodarstw produkujących obecnie na rynek. To przyspieszenie może mieć miejsce, niezależnie od spowalniającego działania instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej UE. Decydujące znaczenie w tym względzie mają jednak uwarunkowania makroekonomiczne. Niemniej jednak, pojawiają się uwarunkowania ekologiczne i społeczne wskazujące na powstrzymywanie się od nadmiernej koncentracji ziemi i powrotu do latyfundiów. LITERATURA Birner R., Resnick D. 2005: Policy and Politics for Smallholder Agriculture. [W:] The Future of Small Farms. Proceedings of a Research Workshop. Wyd. UK, June 26-29. s. 283-311. Cholaj H. 1963: Procent jako kategoria ekonomiczna w gospodarce chłopskiej. PWE, Warszawa. Cholaj H. 1975: Marks i Engels o kształtowaniu socjalistycznego ustroju agrarnego. *Ekonomista*, nr 6, s. 117-1-198. Czajanow A.W. 1924: Oczierki po ekonomikie trudowego sielskiego chozjaistwa. Izd. „Nowaja Dieriewnia”, Moskwa. Gałąz D. 1973: Chłopi i społeczność chłopska. *Wieś Współczesna*, nr 10, s. 69-83. Gałęski B. 1963: Chłopi i zawód rolnika. Studia z socjologii wsi. PWN, Warszawa. Harclow H.G. 1984: Agricultural Policy Analysis. Mc Grow-Hill Book Co. Hayami Y., Ruttan V.W. 1985: Agricultural Development: An Internationale Perspective. The John Hopkins University Press, Baltimore and London. Hazel P., Poulton C., Wiggins S., Dorward A. 2007: The Future of Small Farms for Poverty Reduction Growth. 2020 Discussion Paper 42. IFPRI, Washington DC, May. Johnston B.F., Mellor J. 1961: The Role of Agriculture in Economic Development. American Economic Review, vol. 51, no 4, s. 566-593. Kautsky K. 1958: Kwestia rolna. KiW, Warszawa, s. 402. Lewis W.A. 1954: Economic development with unlimited supplies of labour. Manchester School of Economic and Social Studies, nr 22, s. 139-191. Lewis W.A. 1955: The Theory of Economic Growth. JL. Richard D. Irwin, Homewood. Lipton M. 2005: Can Small Farms Survive Prosper, or be the Key Channel to Cut Mass Poverty? Presentation to FAO Symposium on Agricultural Commercialization and the Small Farmer. Rome 4-5, May. Marks K. 1959: Kapital, t. III, cz. 2. KiW, Warszawa. Ménard C., Klein P.G. 2004: Organizational Issues in the Agrifood Sector: Toward a Comparative Approach. *American Journal of Agricultural Economics*, vol. 86, no 3, s. 750-755. Müller A., Woś A. (red.) 1966: Rolnictwo a wzrost gospodarczy. Praca zbior. PWRiŁ, Warszawa. Ochmański W. 1959: Gospodarowanie na roli na ziemiach polskich w rozwoju dziedzowym. LSW, Warszawa. Poulton C., Dorward A., Kydd J. 2005: The Future of Small Farms: New Directions for Services, Institutions and Intermediation. [W:] The Future of Small Farms. Proceedings of a Research Workshop. Wye, UK, June 26-29, s. 223-251. Ranis G., Fei J.C.H. 1961: A theory of economic development. *The American Economic Review*, nr 51, s. 533-565. Ritkin J. 2003: Wiek dostępu. Nowa kultura hiperkapitalizmu, w której płaci się za każdą chwilę życia. Wyd. Dolnośląskie, Wrocław. Schmitt G. 1991: Why is the agriculture of advanced Western economies still organized by family farms? Will this continue to be so in the future? European Review of Agricultural Economics, vol. 18, no. 3-4. Schultz T.W. 1964: Transforming Traditional Agriculture. Yale Univ. Press, Haven, s. 37-38. Steffen G. 2004: Przedsiębiorstwa rolnicze w Europie Zachodniej. Postępy Nauk Rolniczych, nr 3, s. 97-110. Strużek B. 1970: Lenin o kwestii rolnej i chłopskiej a współczesne problemy wsi polskiej. LSW, Warszawa. The Economist, 1996: Small farms, big portions. The Economist, no. 7993, November 23rd. Turowski G., Warunki i drogi rozwoju gospodarczego wsi polskiej. Wyd. drugie. Nakładem „Gospodarki narodowej” Spółdzielni z o.o. Warszawa (bez daty). Wojtaszek Z. 1997: Problemy optymalizacji struktury obszarowej gospodarstw rolniczych. W: Gospodarstwo rolnicze wobec wymogów współczesnego rynku i Unii Europejskiej. SGGW, Warszawa, s. 136-148. Woś A., Zegar J. 2002: Rolnictwo społecznie zrównoważone. IERiGŻ, Warszawa. Zegar J.S. 2000: Dochody ludności chłopskiej. IERiGŻ, Warszawa. --- **Józef S. Zegar** THE CONCENTRATION OF LAND IN THE POLISH PRIVATE AGRICULTURE **Summary** The paper aims to present two dimensions of the concentration process in agriculture, namely: the relation of agricultural holdings and family farms, as well the agrarian structure of individual farming. The first dimension, history don’t provide explicit information, because there were same kind of land ownerships relocation. In relation to agrarian structure, there was observed the tendency of land concentration in small number of family agricultural farms, although in many developing countries this trend has the opposite direction. The Constitution of the Republic of Poland highlights the mining of family agricultural farms. The agrarian structure of private agriculture is fragmented and it is popularly considered as being in stagnation. This general opinion inaccurately illustrates facts, although acceleration of concentration within limits is desirable. Adres do korespondencji prof. dr hab. Józef S. Zegar Instytut Ekonomiki, Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy ul. Świętokrzyska 20 00-002 Warszawa tel. (0 22) 505 45 49, 826 14 28 e-mail: firstname.lastname@example.org MIARY WIELKOŚCI GOSPODARSTW I PRZEDSIĘBIORSTW ROLNICZYCH Wojciech Ziętara Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Kierownik: prof. dr hab. Henryk Runowski Słowa kluczowe: gospodarstwo, przedsiębiorstwo rolnicze, potencjał produkcyjny, wielkość ekonomiczna Key words: farm, agricultural enterprise, production potential, economic size unit Synopsis: W artykule omówiono różne sposoby pomiaru wielkości gospodarstw i przedsiębiorstw rolniczych. Rozróżniono pojęcie gospodarstwa i przedsiębiorstwa rolniczego i je odpowiednio zdefiniowano. Omówiono tradycyjne miary wielkości tych podmiotów oparte na potencjale produkcyjnym. Zaprezentowano jednocześnie ekonomiczne miary wielkości gospodarstw i przedsiębiorstw oparte na ich sile ekonomicznej wyrażonej w ESU i w wielkości produkcji. Mianem przedsiębiorstw rolniczych objęto te jednostki, które prowadzą produkcję towarową. Z ogólnej liczby gospodarstw indywidualnych w 2007 roku wynoszącej 2579,1 tys. działalność rolniczą prowadziło 2387,2 tys., to jest 92,7%, natomiast liczba gospodarstw towarowych, które należy uznać za przedsiębiorstwa wynosiła w tym roku 753,2 tys., to jest zaledwie 31,5% liczby gospodarstw prowadzących działalność rolniczą. WProwadzenie Jednym z podstawowych problemów ekonomiki rolnictwa, a w szczególności ekonomiki i organizacji gospodarstw rolniczych, był i jest sposób pomiaru wielkości jednostek produkcyjnych w rolnictwie zwanych gospodarstwami rolniczymi. Pojęcie gospodarstwa rolniczego jest wieloznaczne i nieprecyzyjne. Jest różnie definiowane. Występuje również pojęcie przedsiębiorstwa rolniczego. Tradycyjną miarą wielkości gospodarstw rolniczych była i dotychczas jest stosowana powierzchnia użytków rolnych. Miara ta jest mało precyzyjna i zachodzi potrzeba stosowania innych bardziej adekwatnych miar. W artykule omówiono miary wielkości gospodarstw i przedsiębiorstw oparte na potencjale produkcyjnym i na ich sile ekonomicznej. Gospodarstwo a przedsiębiorstwo Pojęcie gospodarstwa rolniczego można rozpatrywać z różnych punktów widzenia: potocznego, prawnego i merytorycznego. W znaczeniu potocznym gospodarstwo rolnicze rozumiane może być bardzo różnie. Odnosi się do gospodarstwa tzw. rodzinnego, państwowego gospodarstwa rolnego, spółdzielczego gospodarstwa, gospodarstwa przyzagrodowego, przykładowego, doświadczalnego itp. [Encyklopedia … 1984]. W tym znaczeniu pojemność tego pojęcia jest bardzo szeroka. Jednoznacznie pojęcie gospodarstwa rolniczego jest zdefiniowane na gruncie prawnym. Główny Urząd Statystyczny dla celów statystycznych gospodarstwo definiuje w sposób następujący: „Za gospodarstwo rolnne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego”. W ramach gospodarstw rolnych GUS wyróżnia gospodarstwo indywidualne, za które „… uważa się gospodarstwo rolnne o powierzchni użytków rolnych od 0,1 ha, będące własnością lub znajdujące się w użytkowaniu osoby fizycznej lub grupy osób oraz gospodarstwo rolnie osoby nieposiadającej użytków rolnych lub posiadającej użytki o powierzchni mniejszej niż 0,1 ha, która ma co najmniej: 1 sztukę bydła lub(i) 5 sztuk trzody chlewnej albo 1 łocha lub(i) 3 sztuki owiec lub (i) kóz lub(i) 1 konia lub(i) 30 sztuk drobiu lub(i) 1 strusia lub(i) 5 sztuk samic królików lub(i) 5 sztuk samic pozostałych zwierząt futerkowych lub(i) 3 sztuki pozostałych zwierząt utrzymywanych na rzeź lub (i) 1 pień pszczeli”. Tak zdefiniowane pojęcie gospodarstwa stosowane jest dla celów statystycznych [Charakterystyka …2006, 2008]. Z merytorycznego punktu widzenia w literaturze przedmiotu, szczególnie w ekonomice i organizacji gospodarstw rolnych, wyróżnia się pojęcie gospodarstwa i przedsiębiorstwa. Rychlik i Kosieradzki [1978] gospodarstwo definiują, jako „celowo zorganizowany, mający własne kierownictwo, zespół ludzi, ziemi i pozostałych niezbędnych do procesu produkcyjnego środków produkcji, który zajmuje się produkcją roślinną, roślinną i zwierzęcą, a niekiedy roślinną, zwierzęcą i przetwórstwem rolnym”. Podobnie pojęcie gospodarstwa definiuje Manteuffel [1984], który „określa gospodarstwo jako taka jednostkę produkcyjną, która posiada oddzielne kierownictwo, rozporządza przydzielonymi na stałe i (lub) własnymi środkami produkcji i siłą roboczą, przy czym jej podstawowym działem produkcyjnym jest produkcja roślinna”. Występuje zgodność co do tego, że pojęcie gospodarstwa wiąże się z samym procesem produkcji, a więc z przetwarzaniem nakładów w produkcję rolniczą, decydujące znaczenie mają tu procesy zachodzące „in natura” [Rychlik, Kosieradzki 1978]. W literaturze niemieckiej pojęcie gospodarstwa rolniczego podobnie definiuje się, jak w literaturze polskiej [Begriffs … 1973, Reisch, Zeddies 1995, Steffen, Born 1978]. Uogólniając przytoczone poglądy Autor proponuje następującą definicję gospodarstwa: „gospodarstwo rolnicze jest to jednostka techniczno-produkcyjna wyodrębniona pod względem organizacyjnym stanowiąca zespół trzech czynników produkcji: ziemi, pracy i kapitału, nastawiona na wytwarzanie produktów rolniczych” [Ziętara 1998]. Mówiąc o gospodarstwie nie wnikamy jakie będzie rozdysponowanie wytworzonych produktów, czy zostaną one zużyte w gospodarstwie rolniczym czy też przeznaczone na potrzeby rolnika i jego rodziny (spójście w gospodarstwie domowym) lub na sprzedaż. Wyodrębnienie organizacyjne oznacza, że gospodarstwo posiada wydzieloną ziemię, środki produkcji i prace. Stanowi więc jednostkę techniczno-organizacyjną ukierunkowaną na wytwarzanie produktów rolniczych. Interesuje nas, jakimi środkami (budynkami, maszynami, środkami obrotowymi itp.) dysponuje gospodarstwo. Nie wnikamy natomiast czy są to środki własne czy też zostały wynajęte lub nabyte na kredyt. Zgodnie z tymi stwierdzeniami głównymi dziedzinami, którymi zajmuje się gospodarstwo są: zaopatrzenie w środki produkcji, produkcja, składowanie produktów i ich zbyt, a także utrzymanie w sprawności składników majatkowych. W związku z tym efekty gospodarstwa należy oceniać przy pomocy następujących kategorii produkcji: globalnej, końcowej brutto i netto oraz czystej brutto i netto. Przy pomocy tych kategorii oceniamy rolnika jako producenta [Ziętara 2008]. W przeciwieństwie do gospodarstwa przedsiębiorstwo rolnicze stanowi jednostkę gospodarczą wyodrębnioną pod względem organizacyjnym, ekonomicznym i prawnym nastawioną na wytwarzanie produktów i usług rolniczych w celu ich sprzedaży. Wyodrębnienie ekonomiczne oznacza, że przedsiębiorstwo dysponuje wydzielonym majątkiem i pokrywa swoje wydatki przychodami z działalności gospodarczej. Są to jednostki samofinansujące się. Odrębność ekonomiczna przedsiębiorstwa prywatnego, np. rodzinnego, wynika z istoty własności prywatnej, oznacza gospodarowanie na własny rachunek. Odrębność prawna oznacza, że przedsiębiorstwo stanowi jednostkę prawną z określonymi prawami i obowiązkami. Zapisane jest w odpowiednim rejestrze. Przyjmując ten punkt widzenia należy stwierdzić, że gospodarstwa zwane indywidualnymi produkującymi na sprzedaż (towarowe) mają charakter przedsiębiorstw. Są one wyodrębnione pod względem organizacyjnym, prawnym i ekonomicznym. Funkcjonują jako samodzielne podmioty gospodarcze. Są one wpisane do gminnych rejestrów gospodarstw. Funkcjonują w formie prawnej przedsiębiorstwa osoby fizycznej, mimo że ustawa o działalności gospodarczej nie uwzględnia działalności rolniczej [Ustawa … 2008]. Natomiast pozostałe jednostki, które prowadzą produkcję rolniczą na własne potrzeby są gospodarstwami z merytorycznego punktu widzenia. Na rozróżnienie pojęć gospodarstwa i przedsiębiorstwa zwracają także uwagę Steffen i Born [1987] rozpatrując przedsiębiorstwo w ujęciu systemowym, gdzie w ramach socjotechnicznego systemu przedsiębiorstwa wyróżniają funkcje gospodarstwa i funkcje przedsiębiorstwa. **TRADYCYJNE MIARY WIELKOŚCI GOSPODARSTW I PRZEDSIĘBIORSTW** Do tradycyjnych miar wielkości gospodarstw, które wykształciły się historycznie, należy zaliczyć miary oparte na pomiarze czynników produkcji: ziemi, pracy i kapitału. Ziemia jako podstawowy czynnik produkcji była i jest przyjmowana jako podstawowa miara wielkości gospodarstwa. Ten fakt podkreśla wielu autorów. Szczególnie silnie ten fakt podkreślają Brandes i Woermann [1971]. Pod uwagę brano powierzchnię ogólnej gospodarstwa, częściej jednak powierzchnię użytków rolnych. Zdawano sobie sprawę ze słabości tej miany, które wynikają z różnic w strukturze użytków rolnych, jakości gleb, ukształtowania powierzchni i agroklimatu. Nieuwzględnianie struktury użytków rolnych, jakości gleb i agroklimatu prowadzi do deformacji tej miany. Część gospodarstw nie prowadzi w ogóle działalności rolniczej. W tabeli 1 podano liczby charakteryzujące udział gospodarstw prowadzących działalność rolniczą w latach 2002-2007. W 2002 roku udział gospodarstw prowadzących działalność rolniczą w ogólnej liczbie gospodarstw wynosił 74%. W latach 2005-2007 nastąpił wzrost udziału odpowiednio do 91 i 93%. Ten fakt należy łączyć z akcjami Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku i wprowadzeniem dopłat bezpośrednich do użytków rolnych. Z liczb podanych w tabeli 1 wynika także, że występuje związek między wzrostem udziału gospodarstw prowadzących działalność rolniczą z ich powierzchnią. Najmniejsza aktywność w działalności rolniczej występuje w gospodarstwach najmniejszych do 1 ha użytków rolnych. W 2002 roku w gospodarstwach do 1 ha tylko 57% prowadziło działalność rolniczą. W latach 2005-2007 wskaźnik ten wzrósł do 84%. W pozostałych grupach gospodarstw wskaźnik ten wynosił ponad 90%, a w gospodarstwach powyżej 5 ha dochodził do 100%. Tabela 1. Udział gospodarstw prowadzących działalność rolniczą w ogólnej liczbie gospodarstw w latach 2002-2007 | Lata | Liczba gospodarstw ogółem [tys.] | Udział prowadzących działalność rolniczą [%] | W tym udział grupy obszarowej [%] | |------|----------------------------------|---------------------------------------------|-----------------------------------| | | | <1 ha | 1–5 ha | 5–15 ha | 15–20 ha | 20–50 ha | >50 ha | | 2002 | 2 928,6 | 74,2 | 56,9 | 75,0 | 93,2 | 97,1 | 97,3 | 94,7 | | 2005 | 2 729,0 | 90,6 | 81,2 | 93,1 | 98,8 | 99,5 | 99,7 | 99,5 | | 2007 | 2 575,1 | 92,7 | 83,7 | 94,5 | 99,1 | 99,7 | 99,9 | 99,5 | Źródło: [Systematyka … 2002, Charakterystyka … 2006, 2008]. Tabela 2. Skala wielkości gospodarstw [ha użytków rolnych] | Skala | Według FADN | Według autora | |----------------|-------------|---------------| | Bardzo małe | <5 | do 5 ha | | Małe | 5–10 ha | 5–10 ha | | Średniomale | 10–20 ha | 10–20 ha | | Średnie | – | 20–50 ha | | Średnioduże | 20–30 ha | – | | Duże | 30–50 ha | 50–100 ha | | Bardzo duże | > 50 ha | – | | Wielkoobszarowe| – | >100 ha | Źródło: opracowanie własne. W celu oceny wielkości gospodarstw według powierzchni stosuje się różne skale. Na uwagę zasługuje skala wielkości stosowana przez IERGŻ w Polskim FADN [Polski FADN 2008]. Autor na podstawie dotychczasowych doświadczeń proponuje skalę wielkości gospodarstw indywidualnych podaną w tabeli 2. Występujące różnice między podanymi skalami wynikają z przyjętych założeń. Autor uznał potrzebę wydzielenia gospodarstw wielkoobszarowych, a w grupie gospodarstw indywidualnych brał pod uwagę społeczne postrzeganie wielkości gospodarstwa. W tabeli 3 podano strukturę gospodarstw indywidualnych w latach 2002–2007 zgodnie z podaną przez autora skalą. Z liczb podanych w tabeli 3 wynika, że dominujący w strukturze gospodarstw był udział gospodarstw bardzo małych i małych. W 2002 roku wynosił odpowiednio 72,5 i 14,6%. Podobny udział wystąpił w 2005 roku. W 2007 roku udział tych dwóch grup gospodarstw w stosunku do 2002 roku zmniejszył się o 1,34%. Nastąpił natomiast wzrost udziału gospodarstw średnich i pozostałych także o 1,34%. Oceniając strukturę gospodarstw w Polsce według powierzchni należy stwierdzić, że jest ona bardzo niekorzystna. Tabela 3. Liczba i struktura gospodarstw indywidualnych w latach 2002–2007 | Grupy obszarowe | Wielkości w roku | |-----------------|------------------| | | 2002 | 2005 | 2007 | | | liczba gospodarstw [tys.] | udział [%] | liczba gospodarstw [tys.] | udział [%] | liczba gospodarstw [tys.] | udział [%] | | <5 ha | 2123,2 | 72,50 | 1978,5 | 72,50 | 1807,6 | 70,19 | | 5–10 ha | 426,5 | 14,56 | 388,3 | 14,23 | 399,9 | 15,53 | | 10–20 ha | 266,3 | 9,09 | 244,7 | 8,97 | 243,9 | 9,47 | | 20–50 ha | 95,5 | 3,26 | 98,7 | 3,62 | 102,3 | 3,97 | | 50–100 ha | 12,0 | 0,42 | 13,5 | 0,49 | 15,6 | 0,61 | | >100 ha | 5,1 | 0,17 | 5,3 | 0,19 | 5,8 | 0,23 | | Razem | 2928,6 | 100,00 | 2729,0 | 100,00 | 2575,1 | 100,00 | Źródło: [Systematyka … 2002, Charakterystyka … 2006, 2008]. Miary powierzchniowe, jak zaznaczano wcześniej, są bardzo proste w użyciu jednak mają wiele słabości. Różnice w jakości gleb odgrywają istotną rolę. Z tego powodu podejmowano próby uwzględnienia jakości gleb w pomiarze wielkości gospodarstw. W tym celu wprowadzono kategorie hektarów przeliczeniowych polegającą na wyrażeniu powierzchni gospodarstwa w hektarach klasy IV. Dzięki temu wielkość gospodarstwa można wyrażać w hektarach przeliczeniowych. Na ten sposób określania wielkości gospodarstw rolniczych uwagę zwrócił Wojtaszek [1970]. Na tej podstawie w naszym kraju określany jest podatek rolny. Istnieje także teoretyczna możliwość uwzględniania innych czynników mających wpływ na potencjał produkcyjny gospodarstw, takich jak: agroklimat, stosunki hydrologiczne i pionowe ukształtowanie powierzchni. Czynniki te ujęte są w metodzie Waloryzacji Rolniczej Przestrzeni Produkcyjnej (WRPP) [Witek, Górski 1977]. Dzięki temu możliwe jest wyrażenie wielkości gospodarstwa ogólną liczbą punktów waloryzacyjnych. Proponuję się następującą skalę: | Kategoria | Punktacja | |-----------------|-----------| | bardzo małe | do 325 pkt| | male | 325-650 pkt| | średnie | 650-1300 pkt| | duże | 1300-3250 pkt| | bardzo duże | 3250-6500 pkt| | wielkoobszarowe | 6500 i więcej pkt| Drugim czynnikiem produkcji, który może być wykorzystany jako miara wielkości gospodarstwa jest liczba pracujących ogółem lub w przeliczeniu na osoby pełnozatrudnione (AWU). Miara ta, jak podkreślają Brandes i Woermann [1971], często jest stosowana do określania wielkości przedsiębiorstw przemysłowych lub usługowych. Do określenia wielkości gospodarstw rolniczych jest mniej przydatna. Pewne zastosowanie może mieć przy określaniu wielkości gospodarstw opartych na najmniej siłę roboczej, w której występuje większa zmienność tego czynnika. Mniej jest przydatna do określenia wielkości gospodarstw rodzinnych, które charakteryzują się małą zmiennością tego czynnika produkcji. Ta mała zmienność wynika z liczności rodziny rolniczej. W tabeli 4 podano liczby pracujących i pełnozatrudnionych w gospodarstwach o różnej powierzchni. Z podanych liczb wynika, że liczba pracujących w gospodarstwach do 100 ha w przeliczeniu na jedno gospodarstwo wykazuje małą zmienność i zawarta jest w przedziale 1,72-2,72 osób. Jeszcze mniejsza zmienność występuje w zasobach rodzinnej siły roboczej. Zdecydowanie niższa, zwłaszcza w gospodarstwach do 20 ha jest liczba osób pełnozatrudnionych na jedno gospodarstwo. W grupach poniżej 5 i 5-10 ha wynosi odpowiednio 0,55 i 1,39 AWU. W celu oceny wielkości gospodarstw indywidualnych według tego czynnika można zaproponować następującą skalę biorąc pod uwagę liczbę pełnozatrudnionych (AWU) w przeliczeniu na 1 gospodarstwo: | Kategoria | Punktacja | |-----------------|-----------| | bardzo małe | do 1 | | male | 1-2 | | średnie | 2-3 | | duże | 3-4 | | bardzo duże | 4 i więcej| Z liczb podanych w tabeli 4 wynika, że według kryterium zatrudnienia 70,2% stanowią gospodarstwa bardzo małe. Udział gospodarstw małych, w których występują 1-2 osoby pełnozatrudnione wynosił 29%, a udział gospodarstw dużych zaledwie 0,8%. Według skali stosowanej przy klasyfikacji małych i średnich przedsiębiorstw wyróżnia się: Tabela 4. Pracujący i pełnozatrudnieni w gospodarstwach indywidualnych w 2007 roku | Grupy obszarowe | Liczba gospodarstw | Pracujący [tys.osób] | Pełnozatrudnieni [tys. AWU] | Pracujący [osób/gosp.] | AWU/gospodarstwo | |-----------------|--------------------|----------------------|-----------------------------|------------------------|------------------| | | | ogółem | w tym rodzina | ogółem | w tym rodzina | | <5 ha | 1807,6 | 3107,3 | 3101,6 | 995,0 | 1,72 | 0,55 | | 5-10 ha | 399,9 | 944,1 | 941,3 | 556,9 | 2,36 | 1,39 | | 10-20 ha | 243,9 | 605,6 | 603,4 | 426,2 | 2,48 | 1,75 | | 20-50 ha | 102,3 | 268,0 | 264,9 | 209,3 | 2,62 | 2,05 | | 50-100 ha | 15,6 | 42,5 | 40,1 | 36,7 | 2,72 | 2,35 | | >100 ha | 5,8 | 22,3 | 13,3 | 21,9 | 3,84 | 3,78 | | Ogółem | 2575,1 | 4989,8 | 4964,6 | 2246,0 | 1,94 | 0,87 | Źródło: [Charakterystyka … 2008]. – mikroprzedsiębiorstwa – (zatrudniające < 10 osób), – małe przedsiębiorstwa – (zatrudniające 10-50 osób), – średnie przedsiębiorstwa – (zatrudniające 50-250 osób) [Definicja … 2004]. Według tej klasyfikacji wszystkie gospodarstwa indywidualne mające charakter przedsiębiorstw (towarowe) i większość gospodarstw wielkoobzarowych mieści się w kategorii mikroprzedsiębiorstw, w których zatrudnienie nie przekracza 10 osób. Z tego względu wprowadzanie ograniczeń administracyjnych w powierzchni gospodarstw rodzinnych nie ma uzasadnienia merytorycznego [Ustawa … 2003]. Innym sposobem wyrażenia wielkości gospodarstw nastawionych na produkcję zwierzęcą może być podział gospodarstw według liczby utrzymywanych zwierząt, np. wielkość gospodarstw mlecznych można wyrazić liczbą utrzymywanych krów. W tabeli 5 podano strukturę gospodarstw i pogłowia krów w gospodarstwach ogółem w latach 2005-2007, gdzie wyodrębniono 5 klas wielkości gospodarstw indywidualnych i 2 klasy w ramach gospodarstw wielkotowarowych. Z liczb podanych w tabeli 5 wynika, że dominujący jest udział gospodarstw bardzo małych i małych, który w tych latach wynosił odpowiednio 90,2 i 188,5%. W tych gospodarstwach znajdowało się odpowiednio 52,6 i 46,2% pogłowia krów. Znaczący był udział pogłowia krów w gospodarstwach średnich, który wynosił odpowiednio 36,3 i 39,4%. Oceniając strukturę gospodarstw mlecznych należy stwierdzić, że jest ona Tabela 5. Struktura gospodarstw mlecznych i pogłowie krów w latach 2005-2007 | Skala wielkości stada bydła | Grupy wielkości gospodarstw rolnych | Pogłowie krów | Grupy wielkości gospodarstw rolnych | Pogłowie krów | |-----------------------------|-------------------------------------|---------------|-------------------------------------|---------------| | | 2005 | 2007 | | | | Bardzo małe | 1-4 szt. | 80,2 | 35,1 | 78,9 | 30,7 | | Małe | 5-9 szt. | 10,0 | 17,5 | 9,6 | 15,5 | | Średnie | 10-29 szt. | 8,8 | 36,3 | 10,3 | 39,4 | | Duże | 30-49 szt. | 0,8 | 7,2 | 1,0 | 8,9 | | Bardzo duże | 50-99 szt. | 0,2 | 2,7 | 0,2 | 3,7 | | Wielkotowarowe mniejsze | 100-199 szt. | 0,0 | 0,7 | 0,0 | 1,1 | | Wielkotowarowe większe | 200 i więcej szt. | 0,0 | 0,5 | 0,0 | 0,7 | | Razem | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 | Źródło: [Charakterystyka … 2006, 2008]. bardzo niekorzystna. Pozytywnym zjawiskiem jest jej poprawa przejawiająca się wzrostem udziału gospodarstw średnich i większych, a także wielkotowarowych. W tych gospodarstwach następuje również wzrost koncentracji pogłowie. W chowie trzody chlewnej wielkość gospodarstw trzadowych może być określana liczbą utrzymywanych loch. W grupie tradycyjnych metod pomiaru wielkości gospodarstwa opartych na potencja- le produkcyjnym można klasyfikować gospodarstwa według wartości aktywów ogółem lub według wartości środków trwałych. Steinhauser, Langbehn i Peters [1989] wskazują także na przydatność do określania wielkości gospodarstw wartości tzw. majątku aktywnego, którego odpowiadnikiem jest wartość środków obrotowych. Te miary mają częściowo charakter ekonomiczny. Tradycyjne miary wielkości gospodarstw są proste w użyciu, jednak mało precyzyjne. Nie zawierają informacji o rzeczywistej wielkości gospodarstw wynikającej z ich siły ekonomicznej. EKONOMICZNE MIARY GOSPODARSTW W celu wyeliminowania słabości tradycyjnych miar wielkości gospodarstw opartych głównie na powierzchni użytków rolnych poszukiwano innych miar lepiej oddających siłę ekonomiczną gospodarstw. Obecnie najczęściej stosowaną miarą ekonomiczną jest ESU (European Size Unit) – europejska jednostka miary. Jej postawa jest Standardowa Nad-wyżka Bezpośrednia (SNB) o równowartości 1200 euro. Wielkość gospodarstwa wyrażoną liczbą ESU ustala się dzieląc wartość SNB z całego gospodarstwa przez 1200 euro lub jej równowartość w PLN. W tabeli 6 podano skalę wielkości gospodarstw i ich strukturę w latach 2002–2007. Według tej skali gospodarstwa zostały podzielona na 6 klas. Gospodarstwa bardzo małe poniżej 4 ESU, a bardzo duże powyżej 100 ESU. Udział gospodarstw bardzo małych w analizowanych latach wynosił około 80%, natomiast małych (4–8 ESU) i średnio małych (8–16 ESU) razem odpowiednio: 17,9, 15,2 i 15,4%. Gospodarstwa tych trzech grup nie osiągały dochodu z gospodarstwa na poziomie parytetowym. Z badań Jóźwiaka i Mirkowskiej [2008] wynika, że dopiero gospodarstwa o wielkości powyżej 16 ESU uzyskiwały dodatnie wartości wskaźników rentowności kapitału własnego i dochód parytetowy. Gospodarstwa te określić można jako zdolne do rozwoju. Ich udział w ogólnej liczbie gospodarstw zawarty był w przedziale 3,5%–4,2%, natomiast ich liczba w 2007 roku wynosiła 99,1 tys. Ta miara ekonomiczna wskazuje dobitnie na niekorzystną strukturę gospodarstw w Polsce. Tabela 6. Liczba i struktura gospodarstw według siły ekonomicznej (ESU) w latach 2002–2007 | Skala wielkości | Klasa wg ESU | 2002 | 2005 | 2007 | |-----------------|--------------|---------------|---------------|---------------| | | | liczba gospodarstw [tys.] | struktura [%] | liczba gospodarstw [tys.] | struktura [%] | liczba gospodarstw [tys.] | struktura [%] | | Bardzo małe | <4 | 1707,6 | 78,6 | 2010,6 | 81,2 | 1924,0 | 80,4 | | Małe | 4–8 | 239,6 | 11 | 228,6 | 9,2 | 221,6 | 9,3 | | Średnio małe | 8–16 | 149,1 | 6,9 | 147,8 | 6,0 | 146,3 | 6,1 | | Średnio duże | 16–40 | 62,9 | 2,9 | 72,9 | 2,9 | 80,3 | 3,4 | | Duże | 40–100 | 9,6 | 0,4 | 12,8 | 0,5 | 14,6 | 0,6 | | Bardzo duże | >100 | 3,4 | 0,2 | 3,8 | 0,2 | 4,2 | 0,2 | | Razem | X | 2172,2 | 100,0 | 2476,5 | 100,0 | 2391,0 | 100,0 | Źródło: [Systematyka … 2002, Charakterystyka … 2006, 2008]. Miarą ekonomiczna jaką jest ESU mimo swoich niewątpliwych zalet jest mało przydatna w mikroekonomicznej ocenie gospodarstw. Ma ona w pewnym sensie charakter umowny. SNB stanowi różnicę między wartością produkcji z danej działalności a kosztami bezpośrednimi. Zarówno wartość produkcji, jak i koszty bezpośrednie nie są ustalane na podstawie danych z konkretnego gospodarstwa, lecz stanowią średnie ustalane dla danego regionu z trzech ostatnich lat. Z gospodarstwa pochodzą dane dotyczące struktury zasiewów i obsady zwierząt. Z tego względu miara ta nie oddaje rzeczywistej siły ekonomicznej gospodarstwa. Za bardziej poprawną miarę należałoby przyjąć wartość produkcji z gospodarstwa. Najczęściej zalecanymi kategoriami produkcji i przydatnymi w pomiarze wielkości gospodarstwa są: globalna, końcowa i towarowa. Przydatność tych miar podkreślają Steinhauser, Langbehn i Peters [1989], a z polskich autorów Manteuffel [1984] i Wojtaszek [1970]. Wartość wymienionych kategorii produkcji z całego gospodarstwa może być wyrażana w cenach bieżących, natomiast wielkość może być wyrażona w cenach stałych lub jednostkach zbożowych. Spośród wymienionych kategorii produkcji szczególnie należy podkreślić kategorie produkcji towarowej, która jednoznacznie charakteryzowałaby gospodarstwa jako przedsiębiorstwa. Z dostępnych danych wynika, że liczba gospodarstw towarowych o wartości sprzedaży powyżej 15 tys. zł w 2002 roku wynosiła 408,4 tys. [Systematyka … 2003]. Na tyle należałoby szacować liczbę przedsiębiorstw rolnych. Wymieniona kategoria produkcji towarowej, mimo że doskonale charakteryzuje wielkość przedsiębiorstwa rolniczego, nie w pełni odzwierciedla jego siłę ekonomiczną. O sile ekonomicznej przedsiębiorstwa rolniczego decyduje jego zdolność do wzrostu i rozwoju. Ta zdolność może być najlepiej charakteryzowana za pomocą kategorii wynikowych o różnym stopniu „oczyszczenia”. Można przyjąć, że kategoria najpełniej spełniająca te wymagania jest kategoria „dochodu z gospodarstwa”. Ze względu na to, że nie wszystkie gospodarstwa są objęte systemem rachunkowości rolnej, za miarę wielkości gospodarstwa rolniczego należałoby przyjąć „standardowy dochód z gospodarstwa”. Obliczany byłby, jako różnica między wielkością standardowej nadwyżki bezpośredniej z gospodarstwa a kosztami pośrednimi, ustalonymi szacunkowo dla określonych typów gospodarstw rolniczych. Biorąc po uwagę poziom „dochodu z gospodarstwa” na podstawie danych rachunkowości gospodarstw objętych systemem FADN w 2007 r. można zaproponować następującą skalę wielkości gospodarstw: | Skala wielkości | Poziom dochodu z gospodarstwa [tys. PLN] | |-----------------------|------------------------------------------| | bardzo małe | do 15 | | małe | 15-25 | | średnio małe | 25-50 | | średnio-duże | 50-100 | | duże | 100-300 | | bardzo duże | 300 i większe | **WNIOSKI** Na podstawie przeprowadzonej analizy można sformułować następujące wnioski: 1. Wskazanym jest rozróżnienie pojęcia: gospodarstwa i przedsiębiorstwa rolniczego. Jednostki produkcyjne w rolnictwie (gospodarstwa) prowadzące działalność rolniczą o charakterze towarowym powinny być określane mianem przedsiębiorstw rolniczych. Dotyczy to w szczególności tzw. gospodarstw rodzinnych. Rolnicy prowadzący gospodarstwa towarowe są przedsiębiorcami z merytorycznego punktu widzenia. 2. Tradycyjne miary wielkości przedsiębiorstw rolniczych oparte na powierzchni użytków rolnych i pozostałych czynnikach produkcji są nieprecyzyjne i powinny być za-stąpione miarami ekonomicznymi. 3. Z miar ekonomicznych należy brać pod uwagę miary oparte na standardowej nadwyżce bezpośredniej wyrażone w ESU. 4. Za najbardziej dokładną miarę wielkości i siły ekonomicznej przedsiębiorstwa rolniczego należałoby przyjąć poziom faktycznego lub standardowego dochodu z gospodarstwa. LITERATURA Begriffs – Systematik für die Landwirtschaftliche und gartenbauliche Betriebslehre. Schriftenreihe des HLBS, 1973: Heft 14. 5.Auflage. Verlag „Pflug und Feder“- GmbH – Bonn. Brandes W., Woermann E. 1971: Landwirtschaftliche Betriebslehre. Band 2. Spezieller Teil. Organisation und Führung landwirtschaftlicher Betriebe. Verlag Paul Parey, Hamburg. Charakterystka gospodarstw rolnych w 2005; 2006. Główny Urząd Statystyczny, Warszawa. Charakterystka gospodarstw rolnych w 2007-2008. Główny Urząd Statystyczny, Warszawa. Definicja małych i średnich przedsiębiorstw 2004: Dz.Urz. WE L63 z 28.04.2004. Encyklopedia ekonomiczno-rolnicza 1984: PWRiL, Warszawa. Jóźwiak W., Mirkowska Z. 2008: Polskie gospodarstwa rolne w pierwszych latach członkostwa. ZER 2. Manteuffel R. 1984: Ekonomika i organizacja gospodarstwa rolniczego. PWRiL, Warszawa. Polski FADN 2008: Wyniki standardowe uzyskane przez gospodarstwa uczestniczące w Polskim FADN w 2007 r. [www.Polski FADN.pl]. Reisch E., Zeddic J. 1995: Wprowadzenie do ekonomiki i organizacji gospodarstw rolnych. Wydawnictwa AR w Poznaniu. Rychlik T., Kosieradzki M. 1978: Podstawowe pojęcia w ekonomice rolnictwa. PWRiL, Warszawa. Steffen G., Born D. 1978: Betriebs -und Unternehmensführung in der Landwirtschaft. Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart. Steinhauser H., Langbehn C., Peters S. 1989: Einführung in die landwirtschaftliche Betriebslehre. Allgemeiner Teil. Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart. Systematyka i charakterystyka gospodarstw rolnych 2002, 2003: Powszechny Spis Rolny 2002. Główny Urząd Statystyczny, Warszawa. Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego. 2003: Dz.U. 64. Ustawa o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i o zmianie niektórych ustaw. 2009: Dz.U. 18. Witek T., Górski T. 1977: Przyrodnicza bonitacja rolniczej przestrzeni produkcyjnej w Polsce. IUNG, Puławy. Wojtaszek Z. 1970: Zagadnienia wielkości gospodarstwa indywidualnego w Polsce. Zeszyty Problematwe Postępy Nauk Rolniczych, zeszyt 10. Ziętara W. 1998: Ekonomika i organizacja przedsiębiorstwa rolniczego. Centrum Informacji Menedżera, Warszawa. Ziętara W. 2008: Od gospodarstwa do przedsiębiorstwa. Roczniki Naukowe SERIA, Tom 10, Zeszyt 3. Wojciech Ziętara MEASURES OF THE SIZE OF AGRICULTURAL FARMS AND AGRICULTURAL ENTERPRISES Summary The paper describes different approaches towards measuring size of farms. The individual farm and farm business have been defined. Traditional measures based on production potential. In the paper the measures based on economical strength expressed in ESU or production volume have been discussed. Farm businesses have been defined as units with commercial production. In the year 2007 as much as 92,6% (2387,2 thousands) of the total population of 2579,1 thousands farms pursued agricultural activities. However only 31,5% (753,2 thousands) of farms pursuing agricultural activities could be recognized as commercial farms falling into category of farm businesses. Adres do korespondencji: prof. dr hab. Wojciech Ziętara Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie ul. Nowoursynowska 166 02-787 Warszawa e-mail: email@example.com Wpływ systemu chowu na pracochłonność i optymalną skalę produkcji mleka w gospodarstwach rolniczych Józef Żuk, Robert Orzechowski Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Kierownik: prof. dr hab. Henryk Runowski Słowa kluczowe: technologia produkcji, skala chowu krów, nakłady robocizny, pracochłonność, optimum technologiczne stada krów Key words: technology of production, scale of the cows breeding, labour input, labour-consumption, optimum technological herd of cows Synopsis. Przeprowadzono analizę poziomu nakładów robocizny na obsługę krów mlecznych na podstawie danych faktograficznych uzyskanych przy pomocy studium pracy w oborach w 156 gospodarstwach z różną liczbą krów, odmiennej technika i technologią produkcji oraz zróżnicowaną sprawnością pracowników obsługujących krowy. Uwzględniając funkcje czasu pracy ustalono wielkości normatywne dla poszczególnych czynności i grup czynności przy obsłudze krów mlecznych. Ponadto, dane analityczne posłużyły do ustalenia optimum technologicznego i produkcyjnego dla różnych technologii i skali produkcji w nowoczesnym chowie krów mlecznych. Zagregowane wielkości pozwalają opracować poprawną organizacyjnie i ekonomicznie skalę chowu krów mlecznych w nowoczesnych gospodarstwach rodzinnych w Polsce. WSTĘP Nowoczesna produkcja mleka wiąże się z wysokimi kosztami inwestycyjnymi, które przez wiele lat ograniczają zmianę profilu produkcji i generują określone koszty produkcji. Dlatego też podjęcie decyzji inwestycyjnej w produkcji zwierzęcej powinno być poprzedzone szczegółową analizą przyjętej skali i technologii produkcji z uwzględnieniem konkretnych warunków makro- i mikroekonomicznych gospodarstwa. Praca przy obsłudze bydła mlecznego należy do najbardziej czasochłonnych i uciążliwych prac w rolnictwie, szczególnie dotyczy to chowu krów mlecznych w niewielkich stadach (do 15–40 krów) [Żuk 1973, 1976a,b]. Duża pracochłonność, konieczność codziennej 1 Mgr inż. Robert Orzechowski – absolwent Wydziału Inżynierii Produkcji i MSGP SGGW w Warszawie. obecności w miejscu pracy w godzinach porannych i wieczorowych powoduje duże obciążenie fizyczne i psychiczne pracowników obsługujących krowy. Ponadto, obsługujący krowy mleczne musi się charakteryzować wysokimi kwalifikacjami, dużą sumiennością i zaradnością. Te przyimioty gwarantują pożądane wyniki w tej gałęzi produkcji. W polskim rolnictwie przeważają gospodarstwa z chowem krów mlecznych na niewielką skalę. Małe stada zwierząt, przestarzałe technologie produkcji w przeważającej liczbie gospodarstw z produkcją zwierzęcą powodują, że wydajność pracy i oplacalność produkcji jest bardzo niska. Dodatkowo gospodarstwa te nie spełniają wymogów ochrony środowiska i nie będą w stanie dokonać wymaganych przepisami unijnymi zmian w utrzymaniu odpowiedniej jakości produkcji oraz zapewnić właściwego gospodarowania odchodami zwierzęcymi. Wdrażane w Polsce rygory wspólnej polityki rolnej (WPR) zawarte w cross-compliance powodują i w dalszym ciągu będą powodować szybkie wypadanie gospodarstw z małą obsadą zwierząt inwentarskich\(^2\). Wśród podstawowych przesłanek skłaniających do zwiększania skali chowu krów jest konieczność zmniejszenia kosztów produkcji w przeliczeniu na krowę i na jednostkę produkcji mleka. Dotyczy to przede wszystkim kosztów eksploatacji obory i urządzeń technicznych (amortyzacja, remonty), przygotowania pasz objętościowych i ich transportu. Wzrost liczebności stada zwierząt przynosi wymierne korzyści jedynie do momentu osiągnięcia tzw. optimum organizacyjnego i technologicznego. Spadek nakładów produkcyjnych i kosztów następuje do granicy pełnego wykorzystania niepodzielnych jednostek nakładów i zasobów środków produkcji. Rolnicy dostarczający na rynek większą ilość mleka o wysokiej jakości mają szansę uzyskania wyższej niż przeciętna ceny za mleko oraz dzięki zaopatrywaniu się w większą masę środków produkcji mogą obniżyć jednostkowe ceny przemysłowych środków produkcji. Od określonej skali produkcji uzasadnione jest wprowadzanie nowoczesnych, lecz bardzo kosztownych technik zarządzania i sterowania procesami produkcyjnymi. Nowoczesne technologie produkcji i wdrażane elektroniczne systemy zarządzania produkcją ograniczają bezpośredni wpływ człowieka na przebieg procesów produkcyjnych, a tym samym zmniejszają możliwość pomylek i niedociągnięć, a także umożliwiają zachowanie prawidłowego, ścisłe założonego reżimu technologicznego [Runowski, Maniecki 1997]. Wzrost skali chowu bydła mlecznego powoduje określone pozytywne efekty organizacyjne i ekonomiczne, lecz tylko do pewnej granicy [Żuk 1973, 1976a,b, Runowski 2009]. Przekroczenie tej granicy powoduje ujemne następstwa związane z wyższymi kosztami bezpośrednimi (wzrost kosztów produkcji pasz objętościowych, wyższe koszty weterynaryjne itp.). Odchylenie od optimum, a więc prowadzenie produkcji poza obszarem najwyższej efektywności ekonomicznej (za mała lub za duża skala produkcji) powoduje skokowy wzrost kosztów produkcji. Oznacza to, że zbyt mała i za duża koncentracja zwierząt w gospodarstwie są nieefektywne ekonomicznie. Istnieje zatem pilna potrzeba ustalenia optymalnych rozwiązań organizacyjnych, technologicznych i produkcyjnych w gospodarstwie, aby osią- --- \(^2\) W nowych państwach członkowskich, w tym w Polsce wymogi wzajemnej zgodności wdrażane są stopniowo. W Polsce od 1 stycznia 2009 roku obowiązują wymogi z obszaru A, wymogi z obszaru B będą obowiązywały od 2011 r., natomiast wymogi z obszaru C zostaną wdrożone w 2013 r. Lista wymogów obowiązujących rolnika w zakresie wzajemnej zgodności w obszarze A została ogłoszona w drodze obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie wykazu wymogów określonych w przepisach Unii Europejskiej z uwzględnieniem przepisów krajowych wdrażających te przepisy [M. P. Nr 17, poz. 224]. gnąć zarówno optimum produkcyjno-organizacyjne (wysoka produktywność i wydajność pracy), jak i optimum ekonomiczne (niskie koszty produkcji, a tym samym wysoka opłacalność i konkurencyjność gospodarstw z chowem krów mlecznych). Dopiero równoczesny wzrost skali chowu krów i zmiana stosowanych technik oraz dostosowana do skali produkcji technologia przynosi bardziej zauważalne i oczekiwane efekty ekonomiczne. Wzrost skali produkcji wiąże się z procesami specjalizacji produkcji i pracy w gospodarstwie rolniczym. Potwierdzają to doświadczenia naszego rolnictwa i krajów zachodnioeuropejskich, w których nastąpiła w minionych dziesięcioleciach radykalna zmiana technik i technologii produkcji mleka [Wojtaszek 1960, 1971, 1980]. Szybkie zmiany w strukturze i skali produkcji w polskim rolnictwie zmuszają do nakreślenia optymalnego kierunku i skali produkcji oraz poziomu intensywności i produktywności w zależności od warunków przyrodniczych i zasobów produkcyjnych gospodarstw w różnych rejonach, a także przewidywanych zmian w technologii produkcji (uwzględnienie postępu biologicznego, technicznego i organizacyjnego, zarówno w produkcji jak i w przetwórstwie). Bez modelowego rozwiązania, określającego pożądane kierunki zmian strukturalnych, agrotechnicznych, organizacyjnych i społeczno-ekonomicznych, nie można prowadzić racjonalnej i efektywnej polityki przemian i efektywnej ekonomicznie alokacji publicznych środków finansowych z budżetu państwa oraz środków pomocowych w ramach WPR [Żuk 2006]. **METODOLOGIA BADAŃ** Podstawową metodą badawczą zastosowaną przy ocenie dobroci poszczególnych obór krów mlecznych jako miejsca produkcji i pracy, było studium pracy obejmujące studium czasu, metod i uciążliwości pracy [Żuk 1973, 1986]. W prowadzonych przez wiele lat badaniach stosowano jednolitą metodę pomiarów pracochłonności i uciążliwości pracy opracowaną przez autora. Studium czasu pracy prowadzone było równolegle ze studium uciążliwości pracy. Badania organizacyjno-fizjologiczne prowadzono przy pełnych cyklach roboczych, ujmując wszystkie czynności i grupy czynności występujące we wszystkich oborach przy obsłudze krów. Na nakłady robocizny oraz poziom uciążliwości pracy przy obsłudze bydła ma wpływ wiele czynników [Żuk 1973, 1976a,b, Runowski, Maniecki 1997, Runowski 2009]. Do najważniejszych należą m.in.: - funkcjonalne rozwiązania budynków inwentarskich, - rodzaj i poziom technicznego wyposażenia, - skala produkcji – wielkość stada, - system chowu zwierząt, - poziom intensywności żywienia, - wydajność jednostkowa zwierząt, - sprawność motoryczną i psychofizjologiczna obsługi, - organizacja dnia pracy, - przestrzenny układ budynków magazynowo-składowych w powiązaniu z budynkami dla zwierząt, - grupa użytkowa zwierząt. Kompleksowe badania wpływu funkcjonalnego rozwiązania i technicznego wyposażenia obór oraz organizacji dnia pracy i sposobu wykonywania poszczególnych czynności na pracochłonność i uciążliwość obsługi krów obejmowały: - szczegółową ocenę organizacyjną procesu pracy, - analityczną ocenę wydatku energetycznego i obciążeń psychofizjologicznych w czasie pracy, - pełną ocenę ergonomiczną poszczególnych miejsc pracy w oborach trzech różnych typów. Metodą stosowaną podczas pomiarów nakładów czasu pracy było studium czasu pracy. W zakres studium czasu pracy wchodziły następujące grupy czynności [Żuk 1986]: - szczegółowy opis wykonywanych czynności przy obsłudze każdej krowy, - fotografie dnia pracy wszystkich pracowników obsługujących krowy w badanej oborze, - chronometraże dla wybranych pracowników, objętych pomiarami wydatku energetycznego. Wielkość nateżenia przemiany materii badano metodą kalorymetryczną pośrednią. Wielkość wentylacji płuc i wymiany gazowej badanego pracownika mierzono przy każdej czynności za pomocą gazomierza suchego Millera i Michaelisa. Wentylację płuc przy wykonywaniu poszczególnych czynności mierzono w sposób ciągły. Wraz z pomiarem wentylacji płuc badanych pracowników prowadzono szczegółowe pomiary oraz opisy rodzaju i rozmiaru wykonywanej pracy, czasu trwania elementów składowych wykonywanej czynności oraz struktury czasu pracy [Żuk 1973, 1976a,b]. Na podstawie przeciętnego czasu trwania poszczególnych czynności oraz średniego wydatku energetycznego w przeliczeniu na minutę dla danej czynności obliczano zużycie energii w ciągu dnia roboczego oraz wydatek energetyczny na wykonanie danej czynności lub grupy czynności, a także ustalano godzinowy wydatek energetyczny w ujęciu chronologicznym. Analiza poszczególnych zależności pomiędzy wydajnością pracy a poziomem wydatku energetycznego obejmowała wydatek energetyczny w czasie rzeczywistego pomiaru wentylacji i ilości wykonanej w tym czasie pracy. Badania przeprowadzono w oborach, w których stosowano trzy sposoby doju: dój do baniek, dój do rurociągu mlecznego i dój w dojarniach typu „rybia osł”. Obiekty różniły się także przestrzenną zabudową wnętrza, stopniem zmechanizowania poszczególnych czynności i grup czynności przy obsłudze krów, organizacją dnia pracy, stosowanym sprzętem podczas prac, tempem pracy oraz liczebnością stada krów. Pomiarły nakładów i uciążliwości pracy przeprowadzono w 156 oborach. Do końcowej analizy pracochłonności obsługi krów w prezentowanej pracy wykorzystano jedynie wyniki z 86 danych studium czasu pracy z badanej zbiorowości. W analizie przyjęto układ roboczych czasów cząstkowych w postaci funkcji $t = f(x_1, x_2, x_3, x_4, \ldots, x_n)$ zaprezentowanych w tabelach analitycznych. Do syntezy czasów modelowych ujęto wszystkie $T$ – funkcji, dokonując agregacji cząstkowych czasów roboczych. Za podstawę końcowych ustaleń wielkości optymalnych przyjęto czasy średnie dla badanych czynności lub makroruchów roboczych. W niniejszym artykule przeprowadzono jedynie szczegółowe analizy w zakresie czasochłonności i pracochłonności poszczególnych czasów cząstkowych i dokonano agregacji czasów syntetycznych występujących przy obsłudze krów mlecznych w badanych oborach w celu ustalenia optimum organizacyjnego i technologicznego produkcji mleka. WYNIKI BADAŃ W pracy przedstawiono w formie tabelarycznej jedynie wyniki studium czasu pracy. Dane z badań wskazują na istotny wpływ skali produkcji oraz przyjętego systemu chowu i technologii na poziom nakładów pracy i pracochłonności obsługi krów. W tabeli 1 przedstawiono informacje o badanej zbiorowości, charakteryzujące zakres i rozmiar prowadzonych badań. Wyniki badań przedstawiono dla poszczególnych grup czynności, ze szczególnym uwzględnieniem najbardziej pracochłonnej i utrążliwej czynności, jaką jest dojenie krów. Tabela 1. Ogólne dane o badanej zbiorowości obór (liczba obiektów – 86) | Opis warunków i organizacji pracy | Min | Max | Ogółem w badanej zbiorowości | |-----------------------------------|-----|-----|-------------------------------| | Liczba krów w badanych gospodarstwach [szt.] | 12 | 800 | 10 665 | | w tym: dojonych | 6 | 617 | 4 947 | | Liczba obsługiwanych krów przez badanych pracowników w oborze | 12 | 800 | 5 788 | | Ilość udolonego mleka w czasie obserwacji [l] | 46 | 8 600 | 68 253 | | Liczba obserwowanych pracowników w oborze | 1 | 8 | 198 | Źródło: obliczenia własne na podstawie fotografii dnia pracy wykonanych w Katedrze Ekonomiki i Organizacji Gospodarstw Rolniczych (KEiOGR SGGW). GRUPA CZYNNOŚCI „DOJENIE” W tabeli 2 przedstawiono wskaźniki charakteryzujące liczebność oraz strukturę obór objętych badaniami. W tabeli 3 i 4 przedstawiono wyniki pomiarów nakładów czasu pracy pracowników obsługujących krowy w poszczególnych typach obór. Analiza nakładów pracy w porównywanych trzech typach technologii wykazała, że pomimo zmechanizowania doju jest on czynnością bardzo pracochłonną. Nakłady pracy na grupę czynności „dojenie” w ogólnych nakładach pracy największe są w oborach z dojem do baniek i stanowią 43,47% całkowitych nakładów pracy. W oborach z dojem do rurociągu wynoszą 41,20%, a najmniejsze w oborach z halą udolową typu „rybia osł” i wynoszą 34,65% całkowitych nakładów pracy. Zasadniczy wpływ na nakłady pracy w grupie czynności „dojenie” mają urządzenia do doju, wyposażenie zmywalni i zlewni mleka, kwalifikacje i sprawność obsługi oraz genotyp krów (mleczność i szybkość oddawania mleka). Analiza nakładów pracy na tę grupę czynności wykazała, że nakłady czasu na dojenie zależą od: - liczby czynności, które muszą być wykonane podczas dojenia, np. przygotowanie krowy do doju, zakładanie i zdejmowanie kubków udolowych, - czasu wydajania, który zależy od ilości udolonego mleka i szybkości oddawania mleka przez krowę, Tabela 2. Liczba i struktura badanych obór w zależności od typu urządzeń do doju | Technologia | Typ urządzenia | Liczba urządzeń | Udział [%] | |---------------|----------------------------------|-----------------|------------| | Dojenie | | 86 | 100 | | Dój do baniek | dojarka 2-bankowa | 36 | 41,0 | | Dój do rurociągu | dojarka relizowa (10 aparatów) | 45 | 52,3 | | Dój w dojarni | rybia osł (2 x5; 2x6; 2x8 aparatów) | 5 | 5,8 | Źródło: obliczenia własne na podstawie fotografii dnia pracy wykonanych w Katedrze Ekonomiki i Organizacji Gospodarstw Rolniczych (KEiOGR SGGW). – sposobu doju i jego zmechanizowania, tj. dój do baniek, do rurociągu mlecznego i w dojarni. Podgrupa czynności „przygotowanie do doju” w oborach z dojem do baniek i do rurociągu zajmuje zbliżoną ilość czasu, bowiem w oborach pierwszego typu stanowi 4,96%, a w oborach z dojem do rurociągu – 4,43% całkowitego czasu przeznaczonego na dojenie. Te niewielkie różnice wynikają z tego, że wykonywane czynności przygotowawcze zarówno przy doju do baniek, jak i rurociągu są do siebie podobne. Różnią się jedynie transportem mleka z obory do zlewni. Różnica występuje w istocie samego doju. W doju do baniek po zmontowaniu aparatury (aparatów udojowych i konwi) transportuje się ją do krów, a w doju do rurociągu przenoszone są jedynie aparaty udojowe między kolejnymi krowami. W hali udojowej ta grupa czynności stanowi znacznie niższy udział – tylko 2,94% całkowitych nakładów pracy na dojenie. Na uzyskane wyniki istotny wpływ ma konstrukcja dojarni. Dojarz cały czas przebywa w kanale. Zmieniają się jedynie krowy, które są dopędzane. W tym przypadku praca dojarza polega jedynie na włączeniu urządzeń do doju. Tabela 3. Dzenny czas pracy pracowników obsługi krów w badanych oborach | Grupa czynności | Czas pracy w min/pracownika/dzień | |-----------------|-----------------------------------| | | liczba obserwacji | średnia | min | max | odchylenie standardowe | odchylenie średnie | | Dojenie – dojarka baniikowa | 36 | 215,6 | 91 | 370,5 | 74,6 | 60,5 | | w tym: przygotowanie do doju | 36 | 26,8 | 1 | 110 | 23,6 | 17,3 | | dój właściwy | 36 | 146,7 | 57 | 288 | 53,3 | 42,8 | | prace po doju | 36 | 42,0 | 11 | 121 | 27,7 | 20,0 | | Dojenie – rurociąg | 45 | 198,6 | 45,0 | 337 | 56,1 | 43,5 | | w tym: przygotowanie do doju | 45 | 21,5 | 3,0 | 113 | 21,4 | 12,9 | | dój właściwy | 45 | 148,9 | 35,6 | 277 | 53,3 | 41,2 | | prace po doju | 45 | 28,2 | 5,0 | 79 | 19,5 | 15,9 | | Dojenie – dojarnie | 5 | 202,2 | 120,0 | 369,0 | 100,8 | 73,6 | | w tym: przygotowanie do doju | 5 | 16,1 | 8,0 | 32,5 | 9,9 | 6,9 | | dój właściwy | 5 | 160,2 | 74,0 | 336,0 | 104,8 | 76,0 | | prace po doju | 5 | 25,9 | 12,0 | 36,5 | 9,22 | 6,5 | Źródło: obliczenia własne na podstawie fotografii dnia pracy wykonanych w Katedrze Ekonomiki i Organizacji Gospodarstw Rolniczych (KEdOGR SGGW). Na wielkość nakładów na podgrupę czynności „dój właściwy” ma wpływ nie tylko sposób dojenia, lecz także wydajność mleczna krów oraz ich zdolność do oddawania mleka podczas udoju. Najwyższe nakłady pracy występują w oborach z dojem do baniek (30,19%) i do rurociągu (31,00%), dlatego, że dojarz podczas wykonywania pracy musi pokonać drogę od krowy do krowy i przenosić aparaty udojowe, co zabiera mu dużo czasu. W dojarni z rurociągiem czynności te zostały wyeliminowane. W dojarniach następuje wymiana krów, dojarz cały czas przebywa w kanale udojowym, a jego praca polega na dojściu do krowy i wykonaniu czynności związanych z dojem właściwym (27,46%). Nie musi też przenosić aparatów udojowych. W tabeli 4 przedstawiono wyniki badań charakteryzujące nakłady roboczy na grupę czynności „dojenie” w oborach alkierzowych i wolnostanowiskowych. Pracochłonność dojenia określono w rbmin/szt./dzień podając wielkości średnie, minimalne i maksymalne Tabela 4. Pracochłonność obsługi krów w badanych oborach | Grupa czynności | Nakłady robocizny na obsługę krów [min/szt./dzień] | |----------------------------------|---------------------------------------------------| | | liczba | średnia | min | max | odchylenie standardowe | odchylenie średnie | | | obserwacji| | | | | | | Dojenie – dój do baniek | 36 | 8,1 | 4,2 | 13,4 | 2,7 | 2,2 | | w tym: przygotowanie do doju | 36 | 1,0 | 0,1 | 3,6 | 0,9 | 0,7 | | dój właściwy | 36 | 5,4 | 2,5 | 9,4 | 1,6 | 1,4 | | prace po doju | 36 | 1,6 | 0,4 | 5,9 | 1,16 | 0,9 | | Dojenie – rurociąg | 45 | 7,1 | 2,0 | 11,3 | 1,8 | 1,4 | | w tym: przygotowanie do doju | 45 | 0,8 | 0,2 | 4,4 | 0,8 | 0,5 | | dój właściwy | 45 | 5,5 | 1,5 | 9,3 | 1,8 | 1,4 | | prace po doju | 45 | 1,1 | 0,2 | 2,9 | 0,7 | 0,6 | | Dojenie – dojarnie | 5 | 3,8 | 2,45 | 5,5 | 1,2 | 0,9 | | w tym: przygotowanie do doju | 5 | 0,3 | 0,12 | 0,7 | 0,2 | 0,2 | | dój właściwy | 5 | 3,0 | 1,51 | 5,0 | 1,4 | 1,1 | | prace po doju | 5 | 0,5 | 0,3 | 0,8 | 0,2 | 0,2 | Źródło: obliczenia własne na podstawie fotografii dnia pracy wykonanych w Katedrze Ekonomiki i Organizacji Gospodarstw Rolniczych (KEiOGR SGGW). oraz odchylenia średnie i standardowe. Obliczone wskaźniki charakteryzują pracochłonność dojenia w zależności od stosowanych urządzeń do doju w rozbiciu na czynności przygotowania do doju, dój właściwy i prace po doju. Dane te obejmują dwukrotny udój w ciągu dnia. Zawarte w tabeli 4 wskaźniki wskazują na istotne zróżnicowanie pracochłonności dojenia krów w zależności od stosowanej technologii oraz sprawności dojarzy, a także genotypu krów. W tabelach 5-6 przedstawiono ustalone podczas badań cząstkowe czasy standardowe nakładów robocizny na czynności podeczas dojenia krów za pomocą różnych urządzeń. Tabela 5. Cząstkowe czasy standardowe robocizny na poszczególne czynności podeczas dojenia krów za pomocą różnych urządzeń do doju [min] | Rodzaj czynności podeczas udaju | Typ dojarki | |---------------------------------|------------------------------| | | dojarka bankowa | | | dojarka rurociągowa | | | dojarka rurociągowa z duovac | | | 2 aparaty na dojarza | | | 3 aparaty na dojarza | | | 5 aparatów na dojarza | | Przygotowanie krowy do dojenia: | | | mycie wymienia | 1,05 | | kontrola wymienia | 0,45 | | masaż przedudowy | 0,25 | | Zakładanie kubków udojowych | 0,35 | | Kontrola wydalania | 0,55 | | Dodajanie mechaniczne | 0,3 | | Zdejmowanie kubków udojowych | 0,55 | | Dezynfekcja strzyków | 0 | | Czynności różne | 1,85 | | Razem czas pracy: | | | rbmin/szt./udój | 4,6 | | rbmin/szt./dzień | 9,2 | | Średnia liczba krów dojonych na godzinę przez dojarza | 13 | | | 3,05 | | | 6,1 | | | 20 | | | 2 | | | 4 | | | 30 | Źródło: badania własne na podstawie chronometrażu. urządzeń do doju. Wskaźniki czasu trwania poszczególnych czynności określono dla trzech typów urządzeń do doju, a mianowicie dój na stanowiskach w oborze za pomocą dojarki bankowej i dojarki rurociągowej oraz dój w dojarniach typu tandem oraz rybia ość z różną liczbą stanowisk udowowych. W tabeli 7 do celów porównawczych oraz planistycznych przyjęto wielkości ustalone według metodyki KTBL – Niemcy [KTBL 2001]. Dane te dotyczą czasochłonności obsługi krów podczas doju w dojarniach karuzelowych z liczbą od 20 do 40 stanowisk udowowych. Tabela 6. Czasy standardowe robocizny na poszczególne czynności podczas dojenia krów za pomocą różnych urządzeń do doju | Rodzaj czynności podczas udou | Typ dojarni | |-------------------------------|-------------| | | dojarnia "tandem" 1x4 stanowisk | dojarnia "rybia ość" 2(2x5) | dojarnia "rybia ość" 2(2x6) | dojarnia "rybia ość" 2(2x5) z duovac, półautomat | dojarnia "rybia ość" (2x8) z duovac i półautomatem | | Liczba aparatów na dojarza | 4 | 5 | 6 | 10 | 16 | | Przygotowanie krowy do dojenia: | 0,65 | 0,55 | 0,45 | 0,35 | 0,35 | | mycie wymienia | 0,3 | 0,25 | 0,2 | 0,15 | 0,15 | | kontrola wymienia | 0,25 | 0,2 | 0,15 | 0,15 | 0,15 | | masa przedudowyj | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,05 | 0,05 | | Zakładanie kubków udowowych | 0,45 | 0,35 | 0,35 | 0,25 | 0,25 | | Kontrola wydania | 0,2 | 0,1 | 0,1 | 0 | 0 | | Dodajanie mechaniczne | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | Zdejmowanie kubków udowowych | 0,15 | 0,15 | 0,15 | 0,15 | 0,15 | | Dezyndekcja strzyków | 0,1 | 0,1 | 0,05 | 0,05 | 0,05 | | Czynności różne | 0,85 | 0,75 | 0,65 | 0,55 | 0,45 | | Razem czas pracy | | | | | | | rbin/szt./udój | 2,4 | 2 | 1,75 | 1,35 | 1,25 | | rbin/szt./dzień | 4,8 | 4 | 3,5 | 2,7 | 2,5 | | Średnia liczba krów dojonych na godzinę przez dojarza | 25 | 30 | 34 | 44 | 48 | Źródło: badania własne na podstawie chronometrażu. Tabela 7. Czasy standardowe robocizny na poszczególne czynności podczas dojenia krów za pomocą dojarni karuzelowej z duovac i półautomatem | Rodzaj czynności podczas udou | Czas robocizny przy liczbie aparatów na dojarza [min] | |-------------------------------|------------------------------------------------------| | | 20 | 30 | 40 | | Liczba aparatów na dojarza | | | | | Przygotowanie krowy do dojenia: | 0,35 | 0,35 | 0,35 | | mycie wymienia | 0,15 | 0,15 | 0,15 | | kontrola wymienia | 0,15 | 0,15 | 0,15 | | masa przedudowyj | 0,05 | 0,05 | 0,05 | | Zakładanie kubków udowowych | 0,25 | 0,25 | 0,25 | | Kontrola wydania | 0 | 0 | 0 | | Dodajanie mechaniczne | 0 | 0 | 0 | | Zdejmowanie kubków udowowych | 0 | 0 | 0 | | Dezyndekcja strzyków | 0,05 | 0,05 | 0,05 | | Czynności różne | 0,2 | 0,1 | 0,05 | | Razem czas pracy: | | | | | rbin/szt./udój | 0,85 | 1,5 | 0,7 | | rbin/szt./dzień (2 udoje) | 1,7 | 80 | 86 | | Średnia liczba krów dojonych na godzinę przez dojarza | 71 | Źródło: KTBL-DS. Betriebsplanung 2001/2002. Podane czasy dla poszczególnych czynności podczas doju ustalono jako średnie z prowadzonych pomiarów metodą chronometrażową z dokładnością do setnej części minuty. Poda- ne w tabelach 5–7 czasy cząstkowe są podstawą do oceny czasochłonności każdej czynności podczas udaju i pozwalają na określenie nakładów roboczych w przeliczeniu na udaj jednej krowy oraz ustalenie standardowych czasów do projektowania optimum technologicznego. **MODELOWE WIELKOŚCI OPTIMUM TECHNOLOGICZNEGO CHOWU KRÓW MLECZNYCH** Tabela 8 zawiera informacje dotyczące poziomu ponoszonych nakładów roboczych na wszystkie grupy czynności, wykonywane przy obsłudze krów w oboarach wolnostanowiskowych. W tabeli 8 zestawiono jedynie standardowe nakłady roboczy na obsługę bezpośrednia krów w zależności od wielkości stada i technologii stosowanych do zadawania pasz i usuwania odpadów, poniesionych w poszczególnych stadach krów w przeliczeniu | Technologia | Liczba krów w stadzie | |--------------------------------------------------|-----------------------| | | 100 | 200 | 300 | 400 | | Dojenie (dojarnia „rybia ość” 2x5 stanowisk) | 4,4 | 3,6 | 3,5 | 3,5 | | Zadawanie pasz (wóz paszowy) | 0,9 | 0,6 | 0,6 | 0,6 | | Usuwanie odpadów (samospływ ciągły) | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 0,5 | | Prace różne | 0,6 | 0,6 | 0,6 | 0,6 | | Razem rbn/szt./dzień | 6,4 | 5,3 | 5,2 | 5,2 | | rbl/szt./rok | 38,9 | 32,2 | 31,6 | 31,6 | | Liczba krów/dojarnia | 70 | 85 | 87 | 87 | | Dojenie (dojarnia „rybia ość” 2x6 stanowisk) | 4,2 | 3,3 | 3,2 | 3,2 | | Zadawanie pasz (wóz paszowy) | 0,9 | 0,6 | 0,6 | 0,6 | | Usuwanie odpadów – samospływ | 0,5 | 0,5 | 0,5 | 0,5 | | Prace różne | 0,6 | 0,6 | 0,6 | 0,6 | | Razem rbn/szt./dzień | 6,2 | 5,0 | 4,9 | 4,9 | | rbl/szt./rok | 37,7 | 30,4 | 29,8 | 29,8 | | Liczba krów/dojarnia | 73 | 90 | 92 | 92 | | Dojenie (dojarnia „rybia ość” 2x6 stan.) | 4,2 | 3,6 | 3,5 | 3,5 | | Zadawanie pasz (przenośniki) | 0,9 | 0,6 | 0,6 | 0,6 | | Usuwanie odpadów – spychacz | 0,8 | 0,7 | 0,6 | 0,6 | | Prace różne | 0,6 | 0,6 | 0,6 | 0,6 | | Razem rbn/szt./dzień | 6,5 | 5,5 | 5,2 | 5,2 | | rbl/szt./rok | 39,6 | 33,5 | 31,7 | 31,7 | | Liczba krów/dojarnia | 69 | 82 | 87 | 87 | | Dojenie (dojarnia „rybia ość” 2x6 stan.) | 4,2 | 3,3 | 3,2 | 3,2 | | Zadawanie pasz (przenośniki) | 0,9 | 0,6 | 0,6 | 0,6 | | Usuwanie odpadów – spychacz | 0,8 | 0,7 | 0,6 | 0,6 | | Prace różne | 0,6 | 0,6 | 0,6 | 0,6 | | Razem rbn/szt./dzień | 6,3 | 5,2 | 4,9 | 4,9 | | rbl/szt./rok | 3,8 | 31,6 | 29,8 | 29,8 | | Liczba krów/dojarnia | 71 | 87 | 92 | 92 | Źródło: badanie własne – wyniki z fotografii dnia pracy oraz chronometrażu. na standardowe wielkości odpowiednio dla stad 100, 200, 300 i 400 krów. Przedstawione średnie czasy były podstawą do ustalenia optymalnej wielkości stada krów w gospodarstwie w zależności od typu obory, rodzaju stanowisk, sposobu zadawania pasz i usuwania odchodów zwierzęcych oraz pozostałych czynności wykonywanych przy obsłudze krów. Na podstawie zagregowanych wielkości, z uwzględnieniem funkcji czasu (7), ustalono optimum technologiczne wielkości stada krów w gospodarstwie, biorąc za podstawę grupę czynności „dojenie” [Żuk 1986]. Czynność ta ze względów fizjologicznych i etiologicznych ogranicza zarówno czas jej trwania, jak i występowanie w ciągu doby. Oznacza to, że udój na stanowiskach nie może trwać dłużej niż 1,5–2 godz., a w dojarni do 4 godzin. To ograniczenie czasowe w dojarni wynika ze względów organizacyjnych. Końcowe wyniki obliczeń określających optimum technologiczne z uwzględnieniem ograniczającej wielkość stada krów grupy czynności „dojenie”, przedstawiono w tabeli 9. Natomiast w tabeli 10 podano uzyskane standardowe wielkości stada krów w oborze w zależności od stosowanej technologii chowu i systemu produkcji mleka. Podana w tabeli 10 minimalna i maksymalna liczba krów w stadzie jest „optimum technologicznym” uwzględniającym dopuszczalne rozpiętości (wielkości ekstremalne) w skali chowu krów mlecznych, wynikające z warunków konkretnego gospodarstwa, a przede wszystkim ze względu na sprawność obsługi [Żuk 1973, 1976, Zochowska 1978]. Podana rozpiętość liczby krów w stadzie mieści się w obszarze najwyższej efektywności produkcji mleka w gospodarstwach rodzinnych, bez najemnej siły roboczej, w każdej analizowanej technologii produkcji i systemie chowu krów mlecznych. Tabela 9. Wpływ urządzenia do doju na organizację i wydajność pracy oraz optymalną wielkość stada krów w gospodarstwie | Typ urządzenia do dojenia | Liczba aparatów udojowych w urządzeniu do doju | Liczba dojarzy na dojarza | Liczba wydojonych krów /godz./ dojara | Liczba krów dojonych w stadzie w czasie [godz.] | |---------------------------|-----------------------------------------------|--------------------------|--------------------------------------|-----------------------------------------------| | | | | | 1 | 2 | 3 | 4 | | Dojarka bańkowa | 2 | 1 | 2 | 13 (2) | 11-15 | 22 - 30 | x | x | | Dojarka rurociągowa | 9 | 3 | 3 | 20 (5) | 45 - 75 | 135-225 | x | x | | Dojarka rurociągowa półautomatem | 10 | 2 | 5 | 35 (5) | 60-80 | 120 -160 | x | x | Dój na stanowiskach w oborze Dojarnia „rybia osć” | | | | | 1 | 2 | 3 | 4 | |---------------------------|-----------------------------------------------|--------------------------|--------------------------------------|-------|-------|-------|-------| | 2 x 3 stanowiska udojowe | 6 | 1 | 6 | 30 (5) | 25-35 | 50-70 | 75-105 | 100-140 | | 2 x 5 stanowisk udojowych | 10 | 2 | 5 | 35 (5) | 60-80 | 120-160 | 180-240 | 240-320 | Dojarnia „rybia osć” z duovac | | | | | 1 | 2 | 3 | 4 | |---------------------------|-----------------------------------------------|--------------------------|--------------------------------------|-------|-------|-------|-------| | 2 x 5 stanowisk udojowych | 10 | 1 | 10 | 45 (5) | 40-50 | 80-100 | 120-150 | 160-200 | | 2 x 6 stanowisk udojowych | 12 | 1 | 12 | 50 (5) | 45-55 | 90-110 | 135-175 | 180-220 | | 2 x 8 stanowisk udojowych | 16 | 2 | 8 | 40 (5) | 70-90 | 160-180 | 240-270 | 320-360 | Dojarnia karuzelowa z duovac i półautomatem | | | | | 1 | 2 | 3 | 4 | |---------------------------|-----------------------------------------------|--------------------------|--------------------------------------|-------|-------|-------|-------| | 20 stanowisk udojowych | 20 | 1 | 20 | 70 (5) | 65-75 | 130-150 | 210-240 | 280-320 | | 30 stanowisk udojowych | 30 | 1 | 30 | 80 (5) | 75-85 | 150-170 | 225-255 | 300-340 | | 40 stanowisk udojowych | 40 | 1 | 40 | 85 (5) | 80-90 | 160-180 | 450-510 | 600-680 | Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań własnych oraz KTBL. Tabela 10. Optimum technologiczne stada krów mlecznych w gospodarstwie | Technologia produkcji | Liczba aparatów w urządzeniu do doju | Liczba dojarzy do obsługi krów | Liczba krów/dojazra | Liczba krów w stadzie | |--------------------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------|-------------------------------|---------------------|-----------------------| | **Obory alkierowe** | | | | | | Dojarka barkówka, stanowiska krótkie, zadawanie pasz wózkiem | 2 | 1 | 15 | 25 | | Dojarka rurociągowa, stanowiska rusztowe, wóz paszowy | 9 | 3 | 28 | 33 | | Dojarka rurociągowa z półautomatem, stanowiska rusztowe, wóz paszowy | 10 | 2 | 60 | 80 | | **Obory kojcowe wolnostanowiskowe** | | | | | | Dojarnia „rybia oś” 2 x 3, podłoga szczelnowa – samospływ gnojowicy, wóz paszowy | 6 | 1 | 50 | 100 | | Dojarnia „rybia oś” 2 x 5 z duovac, podłoga szczelnowa – samospływ gnojowicy, wóz paszowy | 10 | 1 | 80 | 200 | | Dojarnia „rybia oś” 2 x 8 z duovac i półautomat, podłoga szczelnowa – samospływy gnojowicy, wóz paszowy | 16 | 1 | 160 | 240 | | Dojarnia karuzelowa 20 stanowisk, podłoga szczelnowa – samospływy gnojowicy, wóz paszowy | 20 | 1 | 130 | 320 | | Dojarnia karuzelowa 30 stanowisk, podłoga szczelnowa – samospływy gnojowicy, wóz paszowy | 30 | 1 | 150 | 340 | | Dojarnia karuzelowa 40 stanowisk, podłoga szczelnowa – samospływy gnojowicy, wóz paszowy | 40 | 1 | 160 | 680 | Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań własnych oraz KTBL. **WNIOSKI KOŃCOWE I PODSUMOWANIE** Na podstawie analitycznych wyników badań ustalono parametry do skonstruowania modelowych wielkości stada krów, które pozwalają na zestawienie danych umożliwiających ustalenie optimum organizacyjno-produkcyjnego chowu bydła mlecznego w gospodarstwach w zależności od skali produkcji. Dla każdej analizowanej technologii produkcji istnieje określona optymalna skala produkcji gwarantująca pełne wykorzystanie niepodzielnych czynników produkcji (siły roboczej, nowoczesnych urządzeń, itp.). Występuje bardzo duże zróżnicowanie w nakładach roboczych na obsługę krów w zależności od stosowanej technologii produkcji, co potwierdzają wskaźniki świadczące o istotnych różnicach w poziomie pracochłonności i czasochłonności obsługi całościowej krów dla różnych wariantów skali chowu. O końcowej efektywności chowu krów mlecznych decydują nie tylko ograniczenia technologiczne, lecz również umiejętność gospodarującego w poprawnym zsynchronizowaniu produkcji zwierzęcej z produkcją roślinną oraz warunkami makroekonomicznymi. Kompleksowe ujęcie całego zespołu czynników warunkujących produkcję mleka w gospodarstwach rodzinnych wpłynie na przyjęcie poprawnych rozwiązań oraz uzyskanie wysokiej efektywności gospodarowania w wielu gospodarstwach indywidualnych. Przyjęcie zaproponowanych wielkości stada krów mlecznych o odpowiedniej wydajności jednostkowej i chowu wolnostanowiskowego w oborach z odpowiednim wyposażeniem technologicznym pozwoli na tworzenie takich podmiotów gospodarczych, które będą: - gwarantować konkurencyjność nie tylko na rynku krajowym, - posiadać możliwości dalszego rozwoju w perspektywie co najmniej kilkunastu lat, - gwarantować pełne zatrudnienie dyspozycyjnej siły roboczej oraz generować dochody na poziomie godziwym w kolejnych okresach rozwijowych. Im poprawniej zostaną przyjęte założenia wyiściowe i właściwie uwzględnione komplementarne, suplementarne i konkurencyjne związki oraz zależności w całym łańcuchu produkcji mleka i jego przetwórstwa, a także dystrybucji, tym niższe będą koszty społeczne produkcji, wyższy stopień sprawności zaspakajania potrzeb ludności kraju i większe możliwości konkurencyjnej sprzedaży nadwyżek produktów mleczarskich w handlu zagranicznym. Również mniejsze będzie prawdopodobieństwo „nietrafionych kredytów” oraz efektywniejsze wykorzystanie środków publicznych (krajowych i unijnych) kierowanych do rolnictwa oraz jego otoczenia za pośrednictwem właściwych agend i innych instytucji finansowych. Wynika to z faktu, iż głównym zadaniem w ramach przygotowania i realizacji programów modernizacyjnych i restrukturyzacyjnych w polskim rolnictwie jest kompleksowe (calościowe) równoczesne wprowadzanie szeroko pojętego postępu biologicznego, produkcyjnego, technicznego, organizacyjnego i społecznego do gospodarstw-przedsiębiorstw, a także działań zmierzających do: - pełnego wykorzystania zasobów naturalnych (przede wszystkim ziemi oraz budynków i budowli i coraz droższych urządzeń technicznych substytuujących pracę żywą), - pełnego wykorzystania dyspozycyjnych zasobów siły roboczej, - ochrony środowiska naturalnego produkcji rolniczej i walorów ekologicznych, - obniżenia kosztów produkcji mleka, - produkowania najwyższej jakości surowca do przetwórstwa mleczarskiego, uwzględniających calościowo wymagania związane z ochroną środowiska oraz produkcowania żywności o najwyższej jakości. LITERATURA Betriebsplanung Landwirtschaft 2001/2002. KTBL, 17 Auflage 2001, Darmstadt. Obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie wykazu wymogów określonych w przepisach Unii Europejskiej z uwzględnieniem przepisów krajowych wdrażających te przepisy [M. P. Nr 17, poz. 224]. Runowski H. 2009: Ekonomiczne aspekty ekologicznej produkcji mleka. Roczn. Nauk Roln., seria G. Ekonomika Rolnictwa T. 96, z. 1. Runowski H., Maniecki F. 1997: Zmiany w technologiach chowu bydła mlecznego (na przykładzie krajów zachodnioeuropejskich). [W:] Postęp techniczny a organizacja gospodarstw rolniczych. Wydawnictwo SGGW. Warszawa. Wojtaszek Z. 1960: Specjalizacja czy wielostronny rozwój gospodarstw. Wieś Współczesna., nr 12, s. 10-17. Wojtaszek Z., Manteuffel R., Jóźwiak W., Maniecki F. 1970: Specjalizacja produkcji zwierzęcej ze szczególnym uwzględnieniem gospodarstw indywidualnych. Materiały XXXVII Zjazdu P.T.Z. w Szczecinie. Wojtaszek Z. (autor wstępu i rozdz. trzeciego). 1980: Kierunki specjalizacji gospodarstw indywidualnych. Praca zbiorowa pod red. Z. Wojtaszka. PWRiL, Warszawa. Ziętara W. 2002: Organizacyjne i ekonomiczne aspekty produkcji mleka w przedsiębiorstwach rolniczych. *Przegl. Mlecz.*, s. 277-283. Ziętara W. 2009: Tendencje zmian w produkcji mleka w Polsce. *Rocz. Nauk Roln.*, seria G, Ekonomika Rolnictwa, T. 96, z. 1. Zochowska H. 1980: Analiza nakładów pracy na dojenie krów w oborach alkierzowych. Praca magisterska. SGGW-A., Warszawa. Zochowska K. 1978: Ergonomiczna ocena stanowiska pracy w fermach krów mlecznych ze szczególnym uwzględnieniem różnych sposobów doju. Praca magisterska SGGW. Warszawa. Żuk J. 1973: Wpływ organizacji pracy oraz funkcjonalnego rozwiązania i technicznego wyposażenia budynku inwentarskiego na nakłady i uciążliwość pracy w produkcji zwierzęcej. Praca doktorska. SGGW. Warszawa. Żuk J. 1976a: Ergonomiczna ocena budynków inwentarskich. *RNR*, seria D, T. 159 Warszawa. Żuk J. 1976b: Technologia produkcji zwierzęcej w gospodarstwach indywidualnych. PWRiL, Warszawa. Żuk J. 1986: Zadania z organizacji pracy w gospodarstwie rolniczym. PWRiL, Warszawa. Żuk J. 2006: Perspektywy rozwoju rolnictwa i gospodarki żywnościowej w Polsce po przystąpieniu do UE. Problemy rolnictwa światowego. Tom XV, s.104. Wyd. SGGW. **Józef Żuk, Robert Orzechowski** **THE INFLUENCE OF SYSTEM OF BREEDING ON LABOR-CONSUMPTION AND THE OPTIMUM SCALE OF PRODUCTION OF MILK IN AGRICULTURAL FARMS** **Summary** The article analyzes the level of labor input to operate the dairy farm. The basis for the analysis were factual data obtained from 156 farms, using work study sheds in cowsheds with a different number of cows, a different technique and technology of production and efficiency of employees serving a diverse cows. Based on the analysis carried out taking into account the function of time, set the size specifications for the various activities and group activities operated in dairy cows. Analytical data used to determine the optimum technological and production for different technologies and production scale rearing in modern dairy cows. Contained in the tables aggregationed scales allow to develop the correct organizational and economic scale breeding of dairy cows in modern family farms in Poland. **Adres do korespondencji:** dr Józef Żuk, mgr inż. Robert Orzechowski Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw ul. Nowoursynowska 166 02-787 Warszawa tel (0 22) 593 42 22 e-mail: firstname.lastname@example.org
63c910ad-43d8-4900-ba2b-fee83c5f25df
finepdfs
1.84082
CC-MAIN-2021-39
https://sj.wne.sggw.pl/pdf/RNR_2009_n4.pdf
2021-09-17T19:38:43+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780055775.1/warc/CC-MAIN-20210917181500-20210917211500-00412.warc.gz
590,467,233
0.96702
0.999049
0.999049
[ "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn",...
pol_Latn
{}
true
[ 72, 98, 167, 258, 1040, 1055, 3948, 5925, 8434, 11763, 14991, 18749, 21654, 24799, 27866, 31712, 35815, 40114, 44205, 48148, 52065, 54271, 57198, 60934, 64645, 68449, 72217, 74035, 76641, 79383, 83257, 87212, 90629, 94546, 98232, 102126, 105580...
2
0
Poznań, dnia ......................................... WOJEWODA WIELKOPOLSKI SO-Pi.431.5.2014.3 Pan Janusz Piechocki Burmistrz Miasta i Gminy Margonin W załączeniu przesyłam wystąpienie pokontrolne z kontroli przeprowadzonej 21.11.2014r. w Urzędzie Miasta i Gminy Margonin przez pracowników Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu. Przedmiotem kontroli była ocena sposobu realizacji zadań zleconych z zakresu ewidencji ludności i dowodów osobistych, zdarzeń stanu cywilnego, zmiany imienia i nazwiska oraz powszechnego obowiązku obrony w obszarze przeprowadzania rejestracji osób na potrzeby kwalifikacji wojskowej oraz założenia ewidencji wojskowej. Zał.1 WOJEWODA WIELKOPOLSKI Piotr Murek WOJEWODA WIELKOPOLSKI SO.Pi.431.5.2014.3 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej (Dz.U. Nr 185, poz.1092) w związku z art. 50 ust.2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz.993 z późn. zm.), art.8 ust.3 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz.1264 z późn.zm.), art.14 ust.2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. Nr 220, poz.1414) oraz art.37 ust.3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r., poz. 461 z późn.zm.) w dniu 21 listopada 2014 r. przeprowadzono w Urzędzie Miasta i Gminy Margonin, w dalszej części zwanym „jednostką kontrolowaną”, kontrolę w zakresie ewidencji ludności, dowodów osobistych, rejestracji zdarzeń stanu cywilnego, zmiany imion i nazwisk oraz prowadzenia rejestracji osób na potrzeby kwalifikacji wojskowej oraz założenia ewidencji wojskowej. W okresie objętym kontrolą kierownikiem „jednostki kontrolowanej” był Pan Janusz Piechocki – Burmistrz Miasta i Gminy Margonin. Czynności kontrolne zostały przeprowadzone na podstawie upoważnienia Wojewody Wielkopolskiego nr KN-II.0030.712.2014.1 z 12 listopada 2014 r. przez Panią Teresę Nawrocką – starszego inspektora wojewódzkiego zatrudnionego na Stanowisku do Spraw Obywatelskich Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu - Delegatura w Pile, jako przewodniczącego zespołu kontrolerów oraz Panią Kamilię Ziemichód i Panią Katarzynę Rybarczyk – starszych inspektorów zatrudnionych na Stanowisku do Spraw Obywatelskich Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu – Delegatura w Pile, jako członków zespołu kontrolnego. Kontrolą objęto okres od 1 stycznia 2013 r. – do dnia kontroli. Przed rozpoczęciem czynności kontrolnych Pani Teresa Nawrocka zawiadomiła kierownika „jednostki kontrolowanej” o przedmiocie kontroli, okazała imienne upoważnienie wystawione przez zarządzającego kontrolę i odnotowała fakt przeprowadzenia kontroli w Książce kontroli Urzędu Miasta i Gminy Margonin pod numerem 9/2014. „Jednostka kontrolowana” została poinformowana o przedmiotowej kontroli pismem Wojewody Wielkopolskiego nr SO-Pi.431.5.2014.3 z 12 listopada 2014r. Przedmiotem kontroli była ocena prawidłowości realizacji zadań zleconych w zakresie ewidencji ludności, dowodów osobistych, zdarzeń stanu cywilnego, zmiany imion i nazwisk oraz powszechnego obowiązku obrony, w części dotyczącej prowadzenia rejestracji na potrzeby kwalifikacji wojskowej oraz założenia ewidencji wojskowej. W toku kontroli wyjaśnień udzielał Pan Piotr Żurawski pełniący funkcję Naczelnika Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta i Gminy Margonin a zarazem Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Margoninie. W Wydziale Spraw Obywatelskich zatrudnione są dwie osoby – Pani Katarzyna Wojtecka- referent do spraw USC i ewidencji ludności oraz Pani Izabela Chruścińska – referent do spraw wojskowych. Poprzednia kontrola przeprowadzona została w 2009r. – bez zaleceń pokontrolnych. Szczegółowy zakres kontroli. 1. Ewidencja ludności i dowody osobiste: - przyjmowanie zgłoszeń meldunkowych, - prowadzenie rejestrów stałych mieszkańców i aktualizacja danych osobowych w systemie informatycznym, - prowadzenie kartoteki przejściowej oraz dokumentacji pobytów czasowych, - prowadzenie postępowania i wydawanie decyzji administracyjnych, - udostępnianie danych ze zbiorów meldunkowych oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych i pobieranie opłat z tego tytułu, - terminowość przekazywania zmian danych osobowych, informacji adresowych do Wojewódzkiego Zbioru Meldunkowego i zbioru PESEL, - przyjmowanie dokumentacji stanowiącej podstawę do wydania dokumentu stwierdzającego tożsamość, - wypełnianie wniosków i formularzy o wydanie dokumentów stwierdzających tożsamość, - przechowywanie dokumentacji wydanych dowodów osobistych. 2. Zdarzenia stanu cywilnego oraz zmiana imienia i nazwiska: - sporządzanie aktów stanu cywilnego, - prowadzenie ksiąg stanu cywilnego, - przechowywanie i zabezpieczenie ksiąg stanu cywilnego, - wydawanie decyzji administracyjnych zgodnie z procedurami i terminami określonymi w Kpa i przepisach szczegółowych, - ocena akt zbiorowych, w tym przedkładanych dokumentów w zakresie zawierania małżeństw przez obywateli polskich z cudzoziemcami, - przekazywanie przez kierownika USC informacji o zmianach stanu cywilnego właściwym organom ewidencji ludności, - wydawanie zaświadczeń stwierdzających brak okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa oraz zaświadczeń o zdolności prawnej do zawarcia małżeństwa za granicą, - wydawanie zaświadczeń i sporządzanie aktów małżeństwa w wypadkach ślubów zawieranych przed duchownym, - prowadzenie dokumentacji związanej ze zmianą imienia i nazwiska, - pobieranie opłat skarbowych 3. **Powszechny obowiązek obrony**: - terminowość sporządzania wykazów dotyczących rejestracji i kwalifikacji wojskowej, - rzetelność sporządzania dokumentacji stawiających się do kwalifikacji wojskowej (uwzględnienie wykazu osób o nieuregulowanym stosunku do służby wojskowej), - realizacja powiadomienia urzędów gmin o zarejestrowaniu przybyłych z innych gmin, - terminowość wezwąń, - realizacja postanowień ustawy dotycząca zwrotu kosztów podróży oraz kosztów dotyczących utraconych zarobków dla osób przystępujących do kwalifikacji wojskowej, - prowadzenie postępowań i wydawanie decyzji w zakresie orzekania o konieczności sprawowania przez osobę podlegającą obowiązkowi zasadniczej służby wojskowej bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny. **Ustalenia kontroli.** 1. **Ewidencja ludności i dowody osobiste** W okresie objętym kontrolą przyjęto ogółem 250 zgłoszeń meldunkowych, z czego 117 w 2013r. i 133 w 2014r. Przeprowadzona w tym zakresie kontrola wykazała, że zgłoszenie i przyjmowanie danych do zameldowania i wymeldowania odbywało się zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z 19 grudnia 2012r. *w sprawie zgłaszania i przyjmowania danych niezbędnych do zameldowania i wymeldowania oraz prowadzenia ewidencji ludności i ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych* (Dz.U. z 2012r., poz.1475). Kontroli poddano 30 zgłoszeń meldunkowych.. Analiza formularzy meldunkowych nie wykazała uchybień. Wszystkie rubryki formularza były wypełnione, opatrzone datą i podpisem, w miejscu przeznaczonym na potwierdzenie pobytu osoby w lokalu znajdowały się podpis osoby posiadającej tytuł prawny do lokalu. Osoby zgłaszające pobyt lub wymeldowanie otrzymywały zaświadczenie potwierdzające dopełnienie tej czynności. Zdarzenia te oraz zdarzenia stanu cywilnego - przekazane przez urząd stanu cywilnego - stanowiły podstawę do aktualizacji gminnego zbioru meldunkowego, wojewódzkiego zbioru meldunkowego oraz PESEL. Rejestr mieszkańców prowadzony jest w systemie informatycznym PUMA – Zetor Olsztyn. W systemie tym prowadzony jest również rejestr pobytów czasowych, pobytów cudzoziemców oraz kartoteka przejściowa. W trakcie kontroli sprawdzono 20 zgłoszeń meldunkowych i stwierdzono, że do systemu informatycznego dane o zameldowaniu lub wymeldowaniu dokonywane są w dniu zdarzenia. Na terenie Miasta i Gminy Margonin zamieszkuje 6.276 mieszkańców zameldowanych na pobyt stały i 178 na pobyt czasowy oraz 7 cudzoziemców. Działania kontrolne wykazały, że dwóch cudzoziemców – obywateli Holandii, tj. Jeroen Jozef Karolus Maria Bronnenberg i Johannes Paulus van den Hurk zostali zameldowani na pobyt stały, a zgodnie z wydanym przez Wojewodę Wielkopolskiego „zaświadczeniem o zarejestrowaniu pobytu obywatela Unii Europejskiej” powinno być zameldowanie czasowe. W trakcie kontroli sprawdzono terminowość przepływu danych pomiędzy gminnym a wojewódzkim zbiorem meldunkowym. Ustalono, że aktualizacje do wojewódzkiego zbioru meldunkowego przekazywane są w terminach nie dłuższych niż dwa dni od dnia otrzymania informacji o zmianie danych. Taki tryb postępowania jest zgodny z przepisami określonymi w § 2 ust.1 i § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 19 grudnia 2012 r. w sprawie trybu przekazywania danych pomiędzy organami prowadzącymi ewidencję ludności oraz powiadamiania o nadaniu numeru PESEL (Dz.U. z 2012 r., poz.1480). W okresie kontrolowanym wszczęto ogółem 14 postępowań administracyjnych w sprawie wymeldowania z pobytu stałego (6 w 2013 r. i 7 w 2014 r.). Skontrolowano wszystkie wydane decyzje. Przeprowadzona kontrola wykazała, że decyzje w tych sprawach zostały właściwie przygotowane. W podstawie prawnej powołano aktualne przepisy prawne, uzasadnienia faktyczne natomiast jasno i precyzyjnie odzwierciedla stan faktyczny sprawy. Rozstrzygnięcia w sprawach poprzedzone zostały postępowaniem wyjaśniającym; przeprowadzeniem wizji lokalowej, przesłuchaniem świadków, itp. Do każdej sprawy dołączona jest cała dokumentacja dowodowa. Strony prowadzonego postępowania w odpowiednim terminie powiadamiane są o czynnościach organu. Wydane decyzje zawierają pouczenie o środkach odwoławczych, są oznakowane – zawierają datę wydania aktu oraz podpis uprawnionej osoby i stosowne pieczęcie. Strony otrzymują decyzje za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Wszystkie decyzje wydane zostały w terminach określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267, ze zm.). W jednej sprawie przedłużono termin do załatwienia sprawy, o czym zawiadomiono strony. Do wydanych decyzji z 2014r. dołączone są metryki sprawy, co jest zgodne z rozporządzeniem Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 9 marca 2012r. w sprawie wzoru i sposobu prowadzenia metryki sprawy (Dz.U. z 2012r., poz.250). Za wydane decyzje została pobrana właściwa opłata skarbowa w wysokości 10 zł, co jest zgodne z zapisami ustawy o opłacie skarbowej.. Od wydanych decyzji do Wojewody Wielkopolskiego wpłynęło 1. odwołanie, którego Wojewoda nie uwzględnił. W okresie kontrolowanym udzielono ogółem 236 informacji adresowych, w trybie przepisu art. 44h. ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.). Kontroli poddano 15 spraw. Stwierdzono, że informacje te udzielane są prawidłowo, tj. na umotywowany wniosek. Jeden wniosek o udostępnienie danych złożyła osoba fizyczna (sprawy spadkowe), od której pobrano opłatę skarbową w wysokości 31 zł, pozostałe wnioski złożyły instytucje zwolnione z opłaty skarbowej: ZUS, Policja, sądy, komornicy, ośrodki pomocy społecznej. W powyższym zakresie, w latach 2013-2014, nie wydano żadnej decyzji administracyjnej. Nie stwierdzono również uchybień w zakresie przyjmowania dokumentacji stanowiącej podstawę do wydawania dokumentu stwierdzającego tożsamość. W latach 2013-2014 wydano ogółem 1.004 dowody osobiste. Rejestr dowodów osobistych prowadzony jest w systemie informatycznym SOO. Skontrolowano ok. 50 kopert dowodowych. W wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono, że koperty te zawierają wszystkie wymagane dokumenty: wniosek o wydanie dowodu osobistego, akt stanu cywilnego, w przypadku gdy jego złożenie jest wymagane, zdjęcia oraz odcinek B formularza dowodowego. Odcinek A formularza opatrzony jest pieczęcią urzędową oraz pieczątką i podpisem pracownika przyjmującego wniosek. Wnioski wypełniane są prawidłowo; na odcinku B formularza widnieje data odbioru dokumentu tożsamości, jego numer i podpis odbiorcy. Zgodność danych zawartych we wniosku weryfikowana jest z danymi zawartymi w dostępnych dokumentach, rejestrach i ewidencjach gromadzonych dla danej osoby. Okres oczekiwania na wydanie dowodu tożsamości wynosi około 1 miesiąca, a w przypadku zmiany nazwiska około 1,5 miesiąca. Dane osobowe zawarte w części A formularza są niezwłocznie przekazywane w drodze teletransmisji, w formie dokumentu elektronicznego do ministra właściwego do spraw wewnętrznych w celu wytworzenia dowodu osobistego. Dane te przekazywane są w terminach określonych w § 11 ust.1 (niezwłocznie) lub § 12 ust.1 (w ciągu dwóch dni roboczych od dnia wpływu wniosku) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 lutego 2009 r. w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich unieważnienia, wymiany, zwrotu lub utraty (Dz.U. Nr 47, poz.384, z późn. zm.). Dokumentacja dotycząca dowodów stwierdzających tożsamość przechowywane jest w biurze Kierownika USC usytuowanym na parterze budynku urzędu, w szafach zamykanych zamkami patentowymi. Dokumentacja ta jest dobrze zabezpieczona i nie mają do niej dostępu osoby nieupoważnione. Wszystkie skontrolowane sprawy z zakresu ewidencji ludności i dowodów osobistych oznakowane są właściwą sygnaturą JRWA określoną w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z 18 stycznia 2011 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej, jednolitych rzeczowych wykazów akt oraz instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych (Dz.U. Nr 14, poz.67, ze zm.). 2. Zdarzenia stanu cywilnego oraz zmiana imienia i nazwiska Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Margoninie jest Pan Piotr Żurawski legitymujący się wykształceniem wyższym o kierunku administracyjnym i spełniają kryteria ustawowe (art.6a Prawa o asc) dotyczące wymagań odnośnie wykształcenia osób zatrudnionych na stanowiskach kierowników i zastępców kierowników USC. W okresie objętym kontrolą Kierownik USC sporządził ogółem 123 akty stanu cywilnego: 54 aktów małżeństw, 16 aktów urodzeń (transkrypcje) oraz 53 aktów zgonu. Kontroli poddano 20 aktów. Akty urodzeń, małżeństw i zgonów sporządzone są zgodnie z przepisami, oddzielnie dla każdego rodzaju aktu. Zachowana jest właściwość miejscowa organu. Akty te zawierają właściwe oznakowanie, numer, datę pieczęć i podpis kierownika USC. Dane zawarte w aktach urodzenia są prawidłowe (art. 40 Prawo o asc), zgodne z dokumentami źródłowymi, stanowiącymi podstawę ich sporządzenia. W jednym z kontrolowanych aktów w rubryce „Uwagi” wpisano stosowną adnotację o sporządzeniu aktu urodzenia w oparciu o decyzję Kierownika USC w Kaczorach (akt nr 3/2013r.). Wolne miejsca we wszystkich aktach wykreślone są linią ciągłą, co jest zgodne z § 7 ust.2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz.U. Nr 136, poz.884ze, zm.). Urząd Stanu Cywilnego w Margoninie prowadzi księgi urodzeń, małżeństw i zgonów. Akty sporządzane są w księgach stanu cywilnego, z zachowaniem szczególnej dbałości i staranności. Rejestracja dokonywana jest równolegle przy użyciu programu komputerowego. Księgi stanu cywilnego wykorzystywane są nie dłużej niż 5 lat. Numeracja aktów rozpoczyna się na początku roku kalendarzowego od nr 1 i kończy numerem nadanym ostatniemu aktowi w danym roku. Księga stanu cywilnego z 2013r. została zamknięta poprzez wpisanie stosownej adnotacji, zgodnie z § 12 ust. 1 ww. rozporządzenia. Do księgi stanu cywilnego założone są akta zbiorowe, które oznaczone są numerami nadanymi poszczególnym aktom stanu cywilnego. Akta zbiorowe dla aktów urodzeń, małżeństw i zgonów prowadzone są w odrębnych teczkach rzeczowych. W zakresie tym prowadzone są również skorowidze alfabetyczne, gdzie wpisywane są nazwiska i imiona osób, których akty dotyczą. W aktach zbiorowych kontrolowanych aktów znajdują się wymagane dokumenty przedłożone do sporządzenia aktu. Nie stwierdzono pomylek przy sporządzaniu poszczególnych rodzajów aktów. W aktach tych zastosowano właściwą pisownię dat, imion i nazwisk a także nazw miejscowości. Sprawdzone akty porównano z danymi znajdującymi się w dokumentach stanowiących podstawę do ich sporządzenia i nie stwierdzono błędów i rozbieżności w tym zakresie. Informacje o zdarzeniach USC są niezwłocznie przekazywane do komórki ewidencji ludności i dowodów osobistych, co jest zgodne z wcześniej przytoczoną ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Archiwum USC zostało zlokalizowane w budynku USC przy ul. Poznańskiej 8 w Margoninie (poza budynkiem UMiG Margonin.). Pomieszczenie to wyposażono w urządzenia kontrolujące temperaturę i wilgotność powietrza oraz w gaśnicę przeciwpożarową, tym samym spełniono wymogi określone w § 22 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. Budynek urzędu jest monitorowany. Poczynione ustalenia w tym zakresie pozwalają stwierdzić, że dokumentacja jest dobrze zabezpieczona przed zniszczeniem i przed dostępem osób trzecich. W okresie objętym kontrolą Kierownik USC w Margoninie wydał ogółem 48 decyzji administracyjnych dotyczących uzupełnienia aktu stanu cywilnego, wpisania aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą do polskich ksiąg lub sprostowania błędu pisarskiego. Kontroli poddano 5 decyzji. Przeprowadzona kontrola w tym zakresie wykazała, że podjęte decyzje spełniają wymogi decyzji administracyjnej określone w art. 107 Kpa. Wszystkie decyzje posiadają sygnaturę – zgodną z JRWA, datę wydania, pieczęć organu oraz podpis i pieczęć osoby uprawnionej do wydania decyzji. Decyzje te zawierają podstawę prawną, uzasadnienie faktyczne i pouczenie o środkach odwoławczych. Decyzje te wydane zostały na wniosek osób zainteresowanych, w trybie art. 36 lub 73 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2011r., Nr 212, poz.1264, ze zm.) Od wydanych decyzji pobrano opłatę skarbową w wysokości 39 zł - za uzupełnienie aktu i 50zł za wpisanie aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą do polskich ksiąg, co jest zgodne z ustawą o opłacie skarbowej (Dz.U. z 2012r., poz.1282, ze zm.). Do decyzji dołączono metryki sprawy. W okresie kontrolowanym wydano ogółem 40 zaświadczeń stwierdzających brak okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa. Skontrolowano 6 zaświadczeń. Kontrola wykazała, że wszystkie zaświadczenia zawierają prawidłowe oznakowanie zgodne z JRWA – 5361 i zostały podpisane przez osobę do tego uprawnioną, tj. Kierownika USC. Zaświadczenia te przygotowane są na odpowiednich drukach, czytelnie, bez pomyłek. W latach 2013-2014 nie odnotowano ślubów obywateli polskich z cudzoziemcami. W okresie poddanym kontroli odnotowano 24 śluby wyznaniowe. Zaświadczenia potwierdzające zawarcie związku małżeńskiego, podpisane przez uprawnionego duchownego wpłynęły do USC w Margoninie w 5-dniowym terminie, co czyni zadość przepisom art.8 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012r., poz.788 ze zm.). Akty małżeństw sporządzone zostały w terminie określonym w art. 61 a ust.2 Prawo o asc. W latach 2013 -2014 Kierownik USC w Margoninie wydał 3 decyzje administracyjne w sprawie zmiany nazwiska i imienia, wszystkie w 2014r. Przeprowadzona kontrola w tym zakresie wykazała, że decyzje te są oznakowane zgodnie z JRWA – 5355, spełniają wymogi decyzji administracyjnej określonej w art. 107 Kpa oraz podpisane zostały przez właściwy organ, tj. Kierownika USC. We wszystkich decyzjach odstąpiono od uzasadnienia decyzji, gdyż uwzględniała w całości żądanie strony (art. 107 § 4 Kpa). Sprawy rozpatrzone zostały w terminie określonym w art. 35 Kpa. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie wzoru i sposobu prowadzenia metryki sprawy (Dz.U. z 2012r., poz.250) do wydanych decyzji dołączone są metryki sprawy. Informacje o zmianie nazwiska lub imienia były niezwłocznie przekazywane organom i instytucjom wskazanym w ustawie z dnia 17 października 2008r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. Nr 220, poz. 1414) oraz wcześniej cytowanej ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Od wydanych decyzji pobrano prawidłowo opłatę skarbową w wysokości 37zł, zgodnie z ustawą z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2012r., poz.1282, ze zm.). Przeprowadzona kontrola w tym obszarze nie wykazała nieprawidłowości. Wszystkie sprawy prowadzone są rzetelnie i terminowo. 3. Powszechny obowiązek obrony. Dokumentacja dotycząca rejestracji osób na potrzeby prowadzenia kwalifikacji wojskowej i założenia ewidencji wojskowej prowadzona jest prawidłowo. Rejestry osób urodzonych w latach 1994 i 1995 zostały sporządzone odpowiednio w 2012r. i w 2013 r. na podstawie gminnego zbioru meldunkowego (osobno dla mężczyzn i kobiet), wg wzoru określonego w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 listopada 2009r. w sprawie rejestracji osób na potrzeby prowadzenia kwalifikacji wojskowej oraz założenia ewidencji wojskowej (Dz.U. Nr 202, poz.1565, ze zm z 2012r , poz. 1499.). Rejestry te, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia winny być sporządzone najpóźniej do dnia 5 stycznia i niezwłocznie przekazane właściwemu wojskowemu komendantowi uzupełnień (§ 3 ust.3). Przeprowadzona kontrola w tym zakresie wykazała, że rejestry te sporządzone zostały 2 stycznia (odpowiednio w roku 2013 i 2014) a 3 stycznia przesłano je Wojskowemu Komendantowi Uzupełnień w Pile. W latach 2013-2014 prowadzona była korespondencja z urzędami właściwymi, ze względu na miejsce pobytu stałego osób, które przebywają czasowo (ponad 3 miesiące) na terenie Miasta i Gminy Margonin. Działania kontrolne wykazały, że urzędy te – o wpisie osoby do rejestru – zostały powiadomione niezwłocznie. Rejestracja, zgodnie z przepisami, przeprowadzona została bez udziału osób podlegających temu obowiązkowi. Dokumentacja związana z realizacją kwalifikacji wojskowej prowadzona jest prawidłowo. Wszystkie dane niezbędne do opracowania wojewódzkich planów kwalifikacji wojskowej oraz obwieszczeń Wojewody Wielkopolskiego o przeprowadzeniu kwalifikacji wojskowej na terenie województwa wielkopolskiego w 2013 i 2014r. zostały przekazane Wojewodzie terminowo, za pośrednictwem Starostwa Powiatowego w Chodzieży. Listy osób przystępujących do kwalifikacji wojskowej zostały sporządzone zgodnie z wymogami § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 listopada 2009 r. w sprawie kwalifikacji wojskowej (Dz. U. z 2009r. Nr 202, poz. 1566 ze zm.), na podstawie rejestru osób objętych rejestracją, wykazu osób o nieuregulowanym stosunku do powszechnego obowiązku obrony oraz imiennego zestawienia osób, otrzymanego od wojskowego komendanta uzupełnień. W 2013r. wezwano do kwalifikacji wojskowej 45 osób, w 2014r. – 47. Do kwalifikacji nie zgłosiło się dwóch wezwanych. W wyniku kontroli stwierdzono, że o terminie i miejscu stawiennictwa do kwalifikacji wojskowej osoby informowane były za pomocą obwieszczeń Wojewody Wielkopolskiego oraz wezwań imiennych, które zostały rozesłane prawie z dwutygodniowym wyprzedzeniem. Na stanowisku do spraw wojskowych prowadzony jest Wykaz osób o nieuregulowanym stosunku do powszechnego obowiązku obrony. Wykaz ten obecnie zawiera dwa wpisy i dotyczy osób, które przebywają poza granicami Polski, bez zezwolenia wojskowego komendanta uzupełnień. W okresie kontrolowanym nie realizowano uregulowań ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie zwrotu kosztów podróży oraz kosztów utraconych zarobków dla osób wezwanych do kwalifikacji wojskowe, ze względu na brak wniosków zainteresowanych osób. Całość dokumentacji związana z rejestracją osób oraz realizacją kwalifikacji wojskowej, jest właściwie przechowywana i zabezpieczona przed dostępem do niej osób nieupoważnionych. Wszystkie pisma są zarejestrowane i posiadają sygnatury JRWA zgodne z wcześniej powołanym rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2011r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej…. W tym zakresie nie stwierdzono uchybień i nieprawidłowości. W latach 2013-2014 nie wydano żadnej decyzji w zakresie orzekania o konieczności sprawowania przez osobę podlegającą obowiązkowi zasadniczej służby wojskowej bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny. Wojewoda Wielkopolski ocenia pozytywnie z nieprawidłowościami działalność jednostki kontrolowanej w zakresie objętym kontrolą. Sformułowana ocena została oparta o ustalenia kontroli w wyniku, której stwierdzono, iż wykazane nieprawidłowości nie rodzą negatywnych skutków dla wykonania zadania. Zakres, przyczyny i skutki stwierdzonych nieprawidłowości. W trakcie przeprowadzonej kontroli stwierdzono co następuje. Dwóch obywateli Holandii, tj. Jeroen Jozef Karolus Maria Bronnenberg i Johannes Paulus van den Hurk zostali zameldowani na pobyt stały, a zgodnie z wydanym przez Wojewodę Wielkopolskiego „Zaświadczeniem o zarejestrowaniu pobytu obywatela Unii Europejskiej” winni być zameldowani na pobyt czasowy. W myśl art. 26 ust.2 wcześniej przywołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, obywatel państwa członkowskiego Unii Europejskiej dokonujący zameldowania na pobyt stały przedstawia m.in. ważny dokument potwierdzający prawo stałego pobytu, co w tym przypadku nie miało miejsca. Mając na uwadze powyższe zobowiązuję Pana Burmistrza do podjęcia działań mających na celu wyeliminowanie istniejących nieprawidłowości poprzez meldowanie obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej zgodnie z zapisami art.43 ust.2 - obowiązującej od 1 marca 2015r. - ustawy z 24 września 2010r. o ewidencji ludności (t.j. z Dz. U. z 2015r., poz.388.). Proszę o poinformowanie mnie o sposobie wykonania zaleceń, podjętych działaniach lub przyczynach ich niepodjęcia w terminie 30 dni od daty doręczenia niniejszego wystąpienia pokontrolnego. Jednocześnie informuję, że na podstawie art. 48 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej (Dz.U. z 2011 r. Nr 185 poz.1092) od wystąpienia pokontrolnego nie przysługują środki odwoławcze. Wystąpienie pokontrolne wykonano w trzech jednobrzmiących egzemplarzach, z których jeden przekazano „jednostce kontrolowanej”. WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKI Piotr Borek
827e0226-007d-4a7c-b395-1d2cd2707703
finepdfs
1.569336
CC-MAIN-2024-10
http://archiwum.bip.margonin.pl/PDF/WYSTAPIENIE_POKONTROLNE___20_04.PDF
2024-03-04T21:08:06+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947476532.70/warc/CC-MAIN-20240304200958-20240304230958-00559.warc.gz
1,931,351
0.999965
0.999973
0.999973
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
true
[ 706, 2898, 4934, 7067, 9700, 12057, 14270, 17070, 19725, 22138, 24580, 26510 ]
1
0
Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój Działanie 2.12, Sektorowe Rady ds. Kompetencji Odpowiedzi na pytania zadane w okresie od 01.04.2016 do 15.04.2016 r. Pytanie 9: Poproszę o doprecyzowanie: czy uczelnia wyższa (niepubliczna) może być traktowana jako "Podmioty działające na rzecz zatrudnienia, rozwoju zasobów ludzkich lub potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw", które mogą być beneficjentem w konkursie. Czyli po prostu - czy jako wyższa uczelnia niepubliczna możemy aplikować w tym konkursie. Zgodnie z zapisami regulaminu konkursu (Podrozdział 5.1) o dofinansowanie mogą ubiegać się: 1. Przedsiębiorcy; 2. Podmioty działające na rzecz rozwoju gospodarczego; 3. Podmioty działające na rzecz zatrudnienia, rozwoju zasobów ludzkich lub potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw; 4. Partnerzy społeczni i gospodarczy w rozumieniu ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2014 r. poz. 1649, z późn. zm.[1]); 5. Reprezentatywne organizacje związkowe i pracodawcy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego; 6. Organizacje pracodawców w rozumieniu ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców; 7. Organizacje samorządu gospodarczego w rozumieniu ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle; 8. Organizacje związkowe w rozumieniu ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Jeżeli niepubliczna uczelnia wyższa posiada w swoich dokumentach statutowych zapisy potwierdzające, że działa na rzecz zatrudnienia, rozwoju zasobów ludzkich lub potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw lub że wpisuje się w inną z powyższych kategorii, może ona ubiegać się o dofinansowanie w ramach Działania 2.12 PO WER, pod warunkiem spełniania wymaganych kryteriów dostępu określonych w załączniku 11 do Regulaminu. Pytanie 10: Pytanie 11: - Regulamin konkursu w punkcie 5.1 określa kto może ubiegać się o dofinansowanie projektu. Są to m.in. przedsiębiorcy. Natomiast w załączniku 11 jednym z kryteriów dostępu (nr 10)ocenianym na etapie oceny merytorycznej jest: „Wnioskodawca i partnerzy (o ile dotyczy) łącznie zrzesza /ją co najmniej 30 przedstawicieli sektora (osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą lub osoby prawne), na rzecz którego składany jest Projekt". Czy w takim razie przedsiębiorca może ubiegać się samodzielnie lub w partnerstwie z inną firmą o dofinansowanie projektu? Czy też musi mieć partnera – organizacje np. zrzeszającą pracodawców? - Wniosek o dofinansowanie projektu na powołanie rady może złożyć np. przedsiębiorca, ale w kryteriach dostępu weryfikowanych na etapie oceny merytorycznej w kryterium nr 10 zapisane zostało: Wnioskodawca i partnerzy (o ile dotyczy) łącznie zrzesza /ją co najmniej 30 przedstawicieli sektora (osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą lub osoby prawne), na rzecz którego składany jest Projekt. W takim razie czy przedsiębiorca, uczelnia itd. Może samodzielnie składać wniosek czy musi w partnerstwie z organizacją np. pracodawców. Zgodnie z zapisami Regulaminu konkursu (podrozdział 5.5, pkt. 1) każdy projekt złożony w ramach konkursu musi spełniać wszystkie kryteria dostępu zatwierdzone przez KM PO WER, które są określone w Załączniku nr 11 do Regulaminu. Jedno z kryteriów dostępu, o którym mowa w pytaniu, brzmi: „Wnioskodawca i partnerzy (o ile dotyczy) łącznie zrzesza /ją, co najmniej 30 przedstawicieli sektora (osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą lub osoby prawne), na rzecz, którego składany jest Projekt". W przypadku projektu złożonego przez jeden podmiot (jako Wnioskodawca), który nie zrzesza przedstawicieli sektora, kryterium to nie będzie spełnione. W ramach niniejszego konkursu dopuszcza się składanie projektów partnerskich, przy czym liczba podmiotów składających projekt partnerski nie może przekraczać 5 podmiotów (Wnioskodawca + 4 partnerów). - W kryteriach strategicznych (nr 5 i kolejne) Liczba przedstawionych przez Wnioskodawcę i partnerów (jeśli dotyczy) listów intencyjnych od instytucji edukacji formalnej bądź pozaformalnej (oraz instytucje wymienione w kolejnych kryteriach). Czy przez listy intencyjne rozumieć należy deklaracje współpracy (zgodnie z załącznikiem 15) czy też są to odrębne kategorie? (czyli powiązanie z kryterium dostępu nr 12 ocenianym na etapie oceny merytorycznej) - Kryteria dostępu weryfikowane na etapie oceny merytorycznej kryterium 12 mówi o deklaracjach współpracy (według wzoru z załącznika 15); w kryteriach strategicznych, w kryterium nr 5 mowa jest o listach intencyjnych. Czy jest to to samo, czy należy to traktować rozłącznie? Pytanie 12: Listy intencyjne, o których mowa w kryteriach strategicznych są czym innym niż deklaracje współpracy, o których mowa w kryterium dostępu. - Deklaracje współpracy, o których mowa w kryterium dostępu, zgodnie ze wzorem deklaracji (stanowiącym zał. nr 15 do Regulaminu) stanowią oświadczenie podmiotu, który deklaruje gotowość i chęć współpracy na rzecz Sektora, jako członek Sektorowej Rady ds. Kompetencji, w przypadku, gdy projekt składany przez Wnioskodawcę i Partnerów (jeśli dotyczy) otrzyma dofinansowanie. - W przypadku listów intencyjnych, o których mowa w kryteriach strategicznych PARP nie opracowała wzoru takiego dokumentu. Szczegółowe informacje dotyczące listów intencyjnych ocenianych na etapie oceny strategicznej zawarte są w Załączniku nr 11 do Regulaminu, gdzie m.in. określono zakres listu intencyjnego, który musi zawierać: o dane instytucji wystawiającej list intencyjny; o wskazanie, że dotyczy wnioskodawcy i/lub partnerów zgłaszających projekt do konkursu na utworzenie Rady Sektorowej ds. Kompetencji; o wyrażenie opinii instytucji nt. wnioskodawcy i/lub partnerów w kontekście jakości i zasad dotychczasowej współpracy, zakresu współpracy, oceny zdolności wnioskodawcy i/lub partnerów do reprezentowania interesów sektora w obszarze potrzeb kompetencyjnych; o datę; o podpis osoby upoważnionej do wystawienia listu intencyjnego z podaniem jej imienia i nazwiska i stanowiska w instytucji. Listy intencyjne stanowią pewien rodzaj referencji dla Wnioskodawcy i Partnerów (jeśli dotyczy), które potwierdzają współpracę z instytucjami edukacyjnymi, rynku pracy i administracji publicznej, o których mowa w kryteriach strategicznych. Podsumowując, deklaracje współpracy odnoszą się do „przyszłych działań Wnioskodawcy i Partnerów (jeśli dotyczy) " natomiast listy intencyjne odnoszą się do „przeszłych działań Wnioskodawcy i/lub Partnerów ". Czy Izba Gospodarcza może być Wnioskodawcą? W dokumentacji nie odwołano się do ustawy o izbach. Pytanie 13: Zgodnie z zapisami regulaminu konkursu (Podrozdział 5.1) o dofinansowanie mogą ubiegać się: 1. Przedsiębiorcy; 2. Podmioty działające na rzecz rozwoju gospodarczego; 3. Podmioty działające na rzecz zatrudnienia, rozwoju zasobów ludzkich lub potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw; 4. Partnerzy społeczni i gospodarczy w rozumieniu ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2014 r. poz. 1649, z późn. zm. [1] ); 5. Reprezentatywne organizacje związkowe i pracodawcy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego; 6. Organizacje pracodawców w rozumieniu ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców; 7. Organizacje samorządu gospodarczego w rozumieniu ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle; 8. Organizacje związkowe w rozumieniu ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Jeżeli Izba Gospodarcza wpisuje się w co najmniej jedną z ww. kategorii to może być Wnioskodawcą w projekcie w ramach przedmiotowego konkursu, pod warunkiem spełniania wymaganych kryteriów dostępu określonych w załączniku 11 do Regulaminu. Czy alokacja 7 mln przy założeniu że projekt będzie trwał do 2023 r. może być alokacją (kwotą wnioskowaną) na jeden projekt z 5 możliwych do dofinansowania? Czy, co za tym idzie jeden wnioskodawca może objąć projektem kilka sektorów? Zgodnie z zapisami regulaminu konkursu (Podrozdział 5.4) – Wartość dofinansowania projektu nie może przekroczyć wartości alokacji przeznaczonej na dofinansowanie projektu dla danego sektora gospodarki, określonej w Załączniku nr 1 do Regulaminu, zatem nie ma możliwości aby 7 mln stanowiło alokację jednego projektu. Biorąc pod uwagę zapisy kryterium dostępu nr 3 (Załącznik 11 do regulaminu konkursu) jeden Wnioskodawca może objąć projektem tylko jeden reprezentowany przez siebie sektor. [1] Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2015 r. poz. 349, 1240, 1358 i 1890. Pytanie 14: Czy projekt musi obejmować/uwzględniać wszystkie wymienione działania czy tylko jedno/kilka z nich?: „Każdy projekt składany w ramach konkursu musi uwzględniać co najmniej następujące działania: * rekomendowanie rozwiązań/zmian legislacyjnych w obszarze edukacji i jej dostosowania do potrzeb rynku pracy w danym sektorze, w tym mogących wpłynąć na poprawę sytuacji pracowników w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy ( m.in. pracownicy powyżej 50 roku życia, pracownicy o niskich kwalifikacjach), * współpraca w zakresie porozumień edukacyjnych działających w zakresie zintegrowania edukacji i pracodawców, * określanie obszarów badawczych odnoszących się do kompetencji w danym sektorze, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji pracowników znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy, w tym powyżej 50 roku życia lub o niskich kwalifikacjach oraz zlecanie ww. badań, * identyfikacja potrzeb tworzenia sektorowych ram kwalifikacji oraz kwalifikacji, * przekazywanie informacji nt. zapotrzebowania na kompetencje do instytucji edukacyjnych, instytucji rynku pracy, w tym agencji zatrudnienia oraz powiatowych urzędów pracy, co w efekcie powinno wpłynąć na wzrost skuteczności działań z zakresu pośrednictwa pracy i poradnictwa zawodowego, * przekazywanie informacji nt. specyficznych potrzeb danego sektora w obszarze kompetencji do partnerów społecznych dokonujących identyfikacji potrzeb rozwojowych przedsiębiorstw w danym sektorze." Zgodnie z zapisami regulaminu konkursu (Podrozdział 4.1) określone powyżej działania stanowią minimalny katalog zadań jakie musi realizować każda Sektorowa Rada ds. Kompetencji.
<urn:uuid:273d5eb8-10c0-40f4-ad48-d3888abf57a5>
finepdfs
1.757813
CC-MAIN-2019-22
https://archiwum.parp.gov.pl/storage/grants/documents/65/Pytania-i-odpowiedzi-dziaanie-2.12-POWER-Sektorowe-Rady-ds.-Kompetencji---2-cz-18.04.2016.pdf
2019-05-25T09:04:26Z
crawl-data/CC-MAIN-2019-22/segments/1558232257939.82/warc/CC-MAIN-20190525084658-20190525110658-00017.warc.gz
386,667,625
0.999992
0.999994
0.999994
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1848, 4625, 6601, 8619, 10266 ]
1
8
BIULETYN KOŁA MIŁOŚNIKÓW DZIEJÓW GRUDZIĄDZA KLUB „CENTRUM" SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ Rok XVIII: 2020 Grudziądz, dnia 01.10.2020 r. Nr 43 (657) Marek Szajerka 1204. spotkanie Budziki w stylu modernizmu z 1 poł. XX w. Pokłosie retrospektywnej światowej wystawy budzików i zegarów mechanicznych w Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu. (13.03.-1.09.2019) emat zegarów mechanicznych, w tym i budzików posiada ogromną bibliografię, tak w tradycyjnej formie drukowanej, jak i elektronicznej, dostępnej w Internecie. T Mimo to, każda nowa publikacja wprowadza do obiegu jakąś kolejną cząstkę wiedzy. Kolekcjonerzy, badacze, w tym etnografowie i historycy sztuki podejmują różne zagadnienia. Najbardziej popularne są opracowania wg firm, regionów specjalizujących w produkcji zegarów w szerokim tego pojęcia znaczeniu. Zapewne pionierem badań historycznych nad budzikami mechanicznymi w Polsce jest Henryk Gołka 1 . W Polsce takim gremium badawczym jest niewątpliwie Klub Miłośników Zegarów i Zegarków, posiadający swoją stronę internetową 2 . W zasadzie w tym temacie każdy kolekcjoner jest jednocześnie badaczem, gdyż docieka cech identyfikacyjnych eksponatu, który posiada w kolekcji. Niejednokrotnie na forum pokazuje swoje zabiegi konserwatorskie. Kwerenda bibliograficzna, aktualizowana przez użytkowników Forum jest dostępna w dziale Wiadomości 3 . 1 H. Gołka, „Zegary do czarnej roboty", Wrocław 2002, ss. 108. W 2012 r. w wersji elektronicznej Autor ten opublikował artykuł Rozwój i zmierzch budzika mechanicznego. Zob. http://gazeta-kolekcjonera.myvimu.com/rozwoj-i-zmierzch-mechanicznego-budzika/ 3 https://zegarkiclub.pl/forum/forum/64-wiadomo%C5%9Bci/ Najnowszy przykład z tej strony: Łukasz Biały, Fenomen firmy Gustaw Becker. Posty z recenzjami użytkowników, od 25.09.2020. https://zegarkiclub.pl/forum/topic/29423-ksi%C4%85%C5%BCki-o-zegarach/page/5/ 2 Klub Miłośników Zegarów i Zegarków posiada swoją stronę internetową pod adresem: https://zegarkiclub.pl/forum/ W dziedzinie kolekcjonowania zegarów odrębną kwestią są kwestie techniczne budowy danego zegara i jego ewentualnej naprawy. Tu często trzeba korzystać z pomocy profesjonalnych zegarmistrzów. Ten zawód, z powszechnego dawniej, stał się obecnie elitarny. Coraz więcej jest postów na forum, dotyczących poszukiwań zakładów zegarmistrzowskich po Polsce, nawet w promieniu kilkuset kilometrów od miejsca zamieszkania danego kolekcjonera. Swoją rolę założyciele KMZ i Z określają następująco: Kim jesteśmy? Klub Miłośników Zegarów i zegarków jest największą i najbardziej znana polską organizacją, której ideą jest szerzenie ogólnej wiedzy, w tym historii polskiego oraz światowego zegarmistrzostwa. Nasza działalność stara się objąć wszystkie aspekty świata czasomierzy: zegarki, firmy, które je produkują oraz społeczeństwo miłośników zegarków, które je projektuje, produkuje, nosi i docenia. Staramy się skupić wokół siebie nie tylko wąskie grono specjalistów, lecz również entuzjastów i osoby rozpoczynające swoja przygodę z tym artystycznym rzemiosłem. Klub Miłośników Zegarów i Zegarków tak w momencie powstania jak i dziś, jest jedyną niekomercyjną organizacją w Polsce, skupiającą miłośników zegarów i zegarków. Jego powstanie w roku 2004, zupełnie nowym i dopiero tworzącym się po zmianach politycznych społeczeństwie i w innych – po zmianach ekonomicznych warunkach, można na pewno uznać za ewenement. Porównując z innymi krajami Klub jest organizacją wyjątkowa i unikatową a wartości wynikającej z jego istnienia i aktywności nie można przecenić 4 . Zalogowanymi użytkownikami Forum są również osoby z innych państw, np. Finlandii, Litwy, Wielkiej Brytanii. Aktywność użytkowników Forum jest ogromna. Przykładowo temat Nasze budziki, założony w 2012 r. wg stanu z 2 października 2020 r. ma 3473 odpowiedzi i 347 992 wyświetlenia. Użytkownik z Wilna np. w sposób perfekcyjny pokazuje historię radzieckich budzików Slava. Można nawet napisać, że w ten sposób stworzył katalog tych budzików. Tych budzików wyprodukowano kilkadziesiąt milionów a ich wzornictwo przemysłowo jest bardzo bogate. Właśnie to wzornictwo przemysłowe wciąga kolekcjonerów, gdyż same mechanizmy, często bez większych modyfikacji, jak była udana konstrukcja, były produkowane przez dziesięciolecia przez daną firmę. Przykładem jest mechanizm budzika podróżnego Europa, który w różnych krajach był produkowany przez ok. 100 lat. Gdyby patrzeć na mechanizm, to wystarczyłoby kilka – kilkanaście egzemplarzy danej firmy. Mechanizm budzika Slava, również z niewielkimi modyfikacjami, w zasadzie najczęściej czytelnymi dla zegarmistrzów, produkowano przez ok. 50 lat. 4 https://kmziz.pl/o-nas Z tych powodów zdecydowałem się oprzeć ten popularyzatorski artykuł na bazie Forum Klubu Miłośników Zegarów i Zegarków. Tym bardziej, że ten artykuł nie pretenduje do miana jakichś specjalistycznych przyczynków badawczych w temacie zegarów, w tym budzików. W założeniu działalności publicystycznej Koła Miłośników Dziejów Grudziądza nawiązuje on do artykułów o secesji w Grudziądzu, opublikowanych w Biuletynach Koła Miłośników Dziejów Grudziądza. W przypisie przykładowe pozycje 5 . W artykule o Alim Sladku, Janusz Hinz dużą wagę przywiązał do jego zainteresowania, jako społecznego opiekuna zabytków, zniszczonego ok. 1974 r. grobowca Sawitzkiego, z 1910 r., z czarnego granitu szwedzkiego, z marmurową rzeźbą Pandory. Autorem projektu grobowca i wykonawcą był malarz i rzeźbiarz, impresjonista Joseph Tibor (1877-1922). To nie wchodzi w zakres tematyczny artykułu o sztuce użytkowej w przypadku budzików, ale niejako na marginesie, grobowiec Sawitzkiego był w stylu Art deco, z artykulacją kanciastych brył geometrycznych, szkoły architektonicznej Bauhaus. W Grudziądzu reprezentatywnym przykładem jest gmach Zespołu Szkół Technicznych im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich. W 2019 r., z punktu widzenia promocji kolekcjonowania zegarów, szczególnie budzików ważna była wystawa w Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu. Nie jest obiektywne pisanie o czymś, czego jest się współtwórcą. Jednak wyłącznie pozytywne opinie o tej wystawie, wyrażone na Forum Klubu Miłośników Zegarów i Zegarków usprawiedliwiają takie podejście do zagadnienia 6 . O wystawie tej był następujący anons ze strony Muzeum, zredagowany przez Martę Bolek-Maszewską 15.02.2019 r. Wystawa „Świat budzików i zegarów mechanicznych z kolekcji Marka Szajerki". Na wystawie Świat budzików i zegarów mechanicznych z kolekcji Marka Szajerki zaprezentowanych będzie ponad 400 budzików i zegarów mechanicznych. Właścicielem kolekcji jest grudziądzki historyk, emerytowany nauczyciel – Marek Szajerka. Zakres chronologiczny prezentowanych na wystawie obiektów jest bardzo szeroki, począwszy od 2 połowy XIX wieku aż do początku XXI wieku. 5 Zob. A. Sobolewski, Kamienica przy ul. Długiej 1 w Grudziądzu, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Rok XVII: 2019, nr 33 (610), ss. 8. Artykuł o Alim Sladku (1933-2002), propagatorze historii architektury, w tym secesji: T. Rauchfleisz, Ali Sladek, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Rok X: 2012, nr 35 (340), ss. 3; J. Hinz, Ali Sladek i jego zainteresowania artystyczne oraz spuścizna w postaci artykułów w prasie codziennej Grudziądza, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Rok XVIII: 2020, nr 41 (655), ss. 24. 6 W trakcie pisania tekstu artykułu, wg stanu z dn. 2.10.2020 r. nie odnotowałem żadnej negatywnej uwagi odnośnie wystawy. Są natomiast dyskusje na temat konkretnych egzemplarzy, które rozwijają horyzont wiedzy na dany temat. Jak to w dyskusjach, czasami trzeba oddać rację innym osobom, posiadającym większa wiedzę w danym temacie. Kolekcja nie ogranicza się jedynie do budzików i zegarów produkcji polskiej. Na wystawie będzie można znaleźć eksponaty z całego świata, między innymi z Chin, Korei Południowej, Niemiec, dawnego Związku Radzieckiego, Francji, wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Elementami ekspozycji będą także eksponaty dotyczące grudziądzkiego cechu zegarmistrzowskiego z okresu zaboru pruskiego i II RP. Kolekcja będzie poszerzona o pojedyncze egzemplarze ze zbiorów prywatnych a także ze zbiorów Muzeum w Grudziądzu. Wernisaż: 13 marca 2019 r., godz. 17., Gmach Główny Muzeum. Wystawa będzie prezentowana do 1 września 2019 r. 7 W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że z konsekwencji tej wystawy wówczas zdawał sobie sprawę wyłącznie jej komisarz Dawid Schoenwald, kierownik Działu Historii w grudziądzkim Muzeum. Wystawa ta pokazała obszary mało spenetrowane przez kolekcjonerów, pisząc językiem podróżniczym, dziewicze. Ta wystawa żyje nadal w strefie wirtualnej. Dotyczy to polskich budzików, wyprodukowanych po 1945 r. przez łódzka firmę Poltik, radzieckie budziki Jantar, Sewani, Witiaz, budziki chińskie, budziki czechosłowackie Prim. Kolekcjonerzy, w tym np. budzików radzieckich spostrzegli, że bogactwo wzornictwa przemysłowego to nie tylko wielomilionowa produkcja gabinetowej Slavy. Podobnie z budzikiem popularnym Poltik. Były one w świetle definicji popularnymi w XX w. Teraz są przedmiotami kolekcjonerskimi. W tym miejscu warto zacytować klasyfikację budzików z podręcznika szkolnego dla zegarmistrzów: […] W zależności od przeznaczenia, wielkości i kształtu obudów oraz jakości wykonania rozróżnia się budziki: - Stołowe, gabinetowe, Noszone: portfelowe, czyli podróżne, kieszonkowe, naręczne. Najbardziej rozpowszechnione są budziki popularne. Są to tanie zegary średnich rozmiarów w różnych obudowach, przeważnie blaszanych, okrągłych, z dzwonkiem na wierzchu, wewnątrz lub z tyłu. Średnica takiego mechanizmu wynosi powyżej 70 mm. Budziki gabinetowe wyróżniają się przede wszystkim pięknymi obudowami o różnych kształtach oraz trwałymi i dobrze wykonanymi mechanizmami. Są one zwykle mniejsze od budzików popularnych. Budziki gabinetowe produkcji radzieckiej MIR lub SLAVA maja proste 7 Za: http://muzeum.grudziadz.pl/wydarzenie-476-wystawa_swiat_budzikow_i_zegarow- szczegoly-2389.html Na wystawę swoje eksponaty użyczyli również kolekcjonerzy: Grzegorz Miedzianowski, Leszek Misiaszek, Wojciech Rudnicki, Marek Szczepkowski oraz zegarmistrz Janusz Bałdyga. Za udzieloną pomoc serdecznie dziękuję. Słowa podziękowania i uznania należą się także dla Dyrektor Muzeum Wioletty Pacuszka oraz Kierownikowi Działu Historii Dawida Schoenwalda. obudowy, ale bardzo dobre mechanizmy, których balans i wychwyt szwajcarski mechanizmu chodu pracują na 11 kamieniach. Budziki portfelowe, czyli podróżne, mają mechanizmy podobne do małych budzików gabinetowych. Są jednak zwykle cieńsze i umieszczone przeważnie w skórzanych futerałach portfelowych. Budziki kieszonkowe, zwłaszcza naręczne […] 8. W świetle tej klasyfikacji budzików, sformułowanej prawie pół wieku temu nabiera kontrastu grudziądzka wystawa budzików z 2019 r. Była to w dużej mierze światowa wystawa budzików popularnych. Trzeba też pamiętać, że rozdział produkcji budzików mechanicznych, trwający ok. 120-130 lat, został na przełomie XX/XXI w. zamknięty. Osoby pragnące mieć taki gadżet, penetrują aukcje internetowe, bazary itp. Przypuszczam, że była to pierwsza światowa wystawa retrospektywna budzików Polsce, chronologią obejmująca cały okres produkcji na taką skalę, biorąc pod uwagę też ilość wystawionych eksponatów z całego świata. Z wyjątkiem budzików kieszonkowych, pokazane zostały wszystkie typy wg definicji W. Al. Podwapińskiego, najwybitniejszego znawcy zegarów w okresie Polski Ludowej. Po tej nieproporcjonalnie obszernej części ogólnej, uzasadniającej podjęcie tematu modernizmu, występującego w masowej produkcji przemysłowej zegarów przejdę do definicji modernizmu. Skorzystam tu z artykułu internetowego historyk sztuki z Uniwersytetu Jagiellońskiego Ewy Małgorzaty Tatar: Modernizm [łac. Modernus – nowoczesny, ang. modernism – nowoczesność]. Modernizm to najogólniej określenie prądów w kulturze, które są nowatorskie w stosunku do poprzedniej epoki. W znaczeniu historycznym obejmował zespół zjawisk w kulturze umysłowej od lat 80. XIX wieku do ok. 1910 roku. Czasem mianem tym określa się również secesję. […]. Modernizm w architekturze pojawia się zasadniczo w dwóch znaczeniach: jako określenie funkcjonalizmu międzywojennego oraz na określenie ogółu zjawisk w architekturze od końca XIX wieku po postmodernizm, charakteryzujących się odchodzeniem od historyzmu w kierunku prostoty i funkcjonalności, czyli tzw. stylu międzynarodowego 9 . [Ewa Małgorzata Tatar] W szeroko pojętej chronologicznie wykładni definicji modernizmu były różne kierunki stylistyczne, np. Art deco, Deutscher Werkbund w architekturze. „Celem Werkbundu było podniesienie wartości pracy rzemieślniczej we współdziałaniu artystów, przemysłu i rękodzieła. Miało być punktem zbornym dla wszystkich, którzy 8 W. Al. Podwapiński, B. St. Bartnik, Technologia mechanizmów zegarowych. Mechanizmy, Warszawa 1976, wyd. I, s. 256-257. 9Za:https://ninateka.pl/kolekcja/sztuka-wspolczesna/alfabet-artykul/ksw-modernizm są uzdolnieni i zamierzają wykonywać pracę wysokiej jakości. Był to statut oparty na ideach Williama Morrisa (1834-1896) 10 , artysty, pisarza, filozofa 11 . Ze stylem architektonicznym musiało i musi harmonizować wyposażenie wnętrz. Zegary są nieodłącznym elementem takiego wyposażenia. W dalszej części artykułu, w formie aneksu albumowego, pokażę na kilku przykładach jak modernizm, łącznie z secesją, zaliczaną przez historyków sztuki do tego nurtu był realizowany. Pokażę budziki oraz chodziki 12 z Francji, Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, Niemiec, w zbliżonych przedziałach czasowych. Aneks fotograficzny z komentarzami [Wszystkie pokazane budziki i chodziki pochodzą z kolekcji autora artykułu.] 1. Budzik francuskiej firmy Lille w obudowie z czarnego granitu szwedzkiego. Lata ok. 1890-1914. W koronie motyw roślinny. 2. Obudowa z zielonego marmuru indyjskiego. Lata 90. XIX w. Wtórnie włożony mechanizm chodzika z l. ok. 1918-1939. W koronie głowy baranów, symbolizujące zapewne złote runo. Aplikacje nie są kompletne. 3. Chodzik w obudowie marmurowej niemieckiej firmy Kienzle z ok. 1923 r. 4. Chodzik w obudowie marmurowej, anonimowej firmy. 1933 r. 10 Zob. W. Koch, Style w architekturze. Arcydzieła budownictwa europejskiego od antyku po czasy współczesne, Warszawa 1996, hasło Architektura współczesna; Deutchner Werkbund, s. 382. Tamże obszerny wstęp do hasła Secesja i architektura współczesna, s. 274 - 277. https://www.domolubni.pl/ikony-designu-william-morris-mistrz-roslinnych-wzorow/ 11 Zob. [Ikony designu] William Morris – mistrz roślinnych wzorów! 12 Chodzik to wersja zegara bez funkcji dzwonienia, czy też wybijania godzin. 5. Budzik Made in France. Lata 30. XX w. 6. Chodzik w stylu Art deco, firmy niemieckiej Georg W rthner z lat 30. XX wieku. 7. Chodzik figuralny wykonany ze stopu metali. Koń przy drzewie. Firma nieznana. Wtórnie wstawiony chodzik niemieckiej firmy Junghans. 1 poł. XX w. 8. Ariadna na panterze. Miniatura dzieła Johanna Heinricha von Danneckera (1758-1841). Chodzik niemieckiej firmy Kienzle z lat 20. XX w. 9. Budzik gabinetowy francuskiej firmy Jacard w stylu Art deco, lata 30. XX wieku. 10. Chodzik gabinetowy w stylu Art deco. 11. Budziki, tzw. kapliczkowe, z lat ok. 1900-1930. Eksponaty po częściowej rekonstrukcji aplikacji i w całości koron. Budziki niemieckich firm Kienzle i Junghans. 12. Budzik, tzw. kareciak, firmy Junghans, z lat 20. XX w., wyprodukowany w Chinach. 13. Budzik popularny. Junghans z 1911 r. 14. Budziki warszawskiej firmy GF, z lat 1891-1914. 15. Budzik drewniany, tzw. kapelusz Napoleona, z lat 20. XX w. 17. Budzik podróżny niemieckiej firmy Rense z 1912 r. 18. Budzik podróżny szwajcarskiej firmy Eterna, model opatentowany w 1908 roku. 19. Budzik oficerski, tzw. kostka, lata 30. XX w. Pokazany album pokazuje, jak bogate było wzornictwo budzików, małych chodzików w stylu szeroko pojętego modernizmu. Jak już wcześniej zaznaczyłem, nie jest to jakaś specjalistyczny artykuł a bardziej materiał zachęcający do kolekcjonowania zegarów, zegarków, w tym również tych dawniej określanych, jako popularne. Wiele z nich przestało być już dawno popularnymi na rynku kolekcjonerskim. Warto pamiętać, jakich spustoszeń dokonała np. II wojna światowa. Przykładowo Grudziądz, miasto liczące ok. 70 tys. mieszkańców zostało zniszczone w ok. 60-70 %. Ile sprzętu domowego uległo wtedy zniszczeniu, w tym budzików? Było to miasto bardzo bogate i nowoczesne w tamtym okresie. Przed wybuchem I wojny światowej większe od Torunia. W nawiązaniu do wystawy budzików w grudziądzkim Muzeum warto przytoczyć fragment przedmowy z książki historyk sztuki Ireny Huml, napisanej prawie pół wieku temu, a odnoszących się do przedmiotów codziennego użytku, które z biegiem lat stają się dziełami sztuki użytkowej: […] Dzięki wizji plastycznej, każde dzieło rąk artysty jest przedmiotem artystycznym, niezależnie od swoich funkcji. Próba wprowadzenia terminu sztuka użytkowa przedmiotu jest tym bardziej uzasadniona, że dzieła tego typu powstają coraz liczniej, wzbogacając z każdym rokiem dorobek współczesnej plastyki. „Sztuka bez złotych ram", o jakiej marzył Stanisław Wyspiański, to sztuka dnia codziennego, która kształtuje powszechne upodobania, stanowiąc równocześnie ich wykładnik i odwzorowanie. Twórcy kilku generacji nasycali ją odmiennymi treściami, nadawali wieloraki kształt plastyczny, czyniąc ją często narzędziem międzyludzkiego porozumienia. Długo nie doceniana, z uwagi na utylitarny najczęściej charakter przedmiotów w jakich się wyrażała, w czasach najnowszych została nobilitowana. Z jednej bowiem strony wartościowym stał się na przykład niemal każdy przedmiot z minionego okresu, bez względu na to, czy jest to wyrób ręcznego rzemiosła czy produkt wykonany fabrycznie, z drugiej strony przyczyniły się do tego przemiany zachodzące we współczesnej plastyce. Sztuką przedmiotu zajmuje się wielu twórców różnych specjalności, zwłaszcza malarzy, sięgających z upodobaniem i znakomitymi rezultatami po tworzywa właściwe dawniej rzemiosłu. Nie bez wpływu na zmianę statusu tej dziedziny plastyki pozostało też podniesienie do rangi artystycznej wytwórców sztuki ludowej, mieszczącej się dawniej w innych kategoriach ocen. Wreszcie wzornictwo przemysłowe, rozwijające się wraz z ogólną mechanizacją produkcji i nowymi technologiami, stało się także polem doświadczeń, zwłaszcza w dziedzinie multyplikacji 13 form sztuki odciążało sztukę przedmiotu od supremacji użytkowości. […] Do zilustrowania książki posłużyły głównie reprodukcje zawarte w czasopismach. Tylko bowiem nieznaczna część opisanych obiektów, zwłaszcza z 1. połowy XX wieku, dotrwała do naszych czasów. Stało się tak zapewne dlatego, że muzea w dość ograniczonym zakresie gromadziły obiekty sztuki stosowanej. Pozostające w prywatnym posiadaniu eksponaty lub ich zespoły szybko ginęły z pola widzenia, nie katalogowane przez nikogo, uległy rozproszeniu lub zniszczeniu 14 . Podobnie w środowisku lokalnym, kulturowe znaczenie przedmiotów użytkowych dostrzegał wspomniany już artysta plastyk Ali Sladek. Obecnie w Biuletynach Koła Miłośników Dziejów Grudziądza Redakcja postanowiła przypomnieć 13 W dawniejszej polszczyźnie słowo multyplikacja oznaczało mnożenie, pomnażanie. [Przyp. M. Sz.]. 14 I. Huml, Polska sztuka stosowana XX wieku, Warszawa 1978, s. 7-8. Od Autorki Warszawa 1974. Irena Huml, (1928-2015), historyk sztuki, profesor nauk humanistycznych. Prowadziła badania w zakresie wzornictwa przemysłowego. Była autorytetem w tej dziedzinie. w kilku cyklach dorobek autorski, tego trochę już zapomnianego grudziądzkiego społecznika, działacza kultury i opiekuna zabytków 15 . W 2020 r., po ćwierćwieczu od publikacji artykułu Jego apel brzmi jak ponadczasowe przesłanie dla następnych pokoleń. Ali Sladek zachwycał się architekturą secesyjna w Grudziądzu, której sporo się zachowało, mimo, że miasto było w 1945 r. potwornie zniszczone. To, czego nie dokonała wojna, to w dużej mierze kontynuowali architekci ze szkoły socrealizmu. Ostatecznie ofiarą socrealizmu padła np. nadająca się do odbudowy południowa pierzeja al. 23 Stycznia. Aczkolwiek ten kierunek jest też kontynuacją modernizmu 16 . Popularne są w codziennym użyciu klamki drzwi i okien oraz okucia drzwi wejściowych dla listów. Kolekcjonerom polecam trud poszukiwań za pięknymi naparstkami, igelnikami, szczypczykami „bocianimi", ramkami do fotografii, nie mówiąc o pięknych srebrach stołowych, z których unikalne są ścienne koziołki pod sztućce i pierścienie na serwety. Bogatszym polecam srebrne tacki z cukiernicą i dzbanuszkiem do śmietanki z obowiązkowymi szczypczykami do cukru w kostkach. Istnieje jeszcze wielka różnorodność zestawów na biurka dla pań i panów, teczki na grafiki, obrusy, serwetki, bibularze. Może zachowały się portiery i lambrekiny, kapy na łóżka czy lampy oliwne. Były w modzie kiedyś wymyślne parawanki i ekrany stawiane przed lampą. Można wymienić wiele cacek z tego okresu. Życzę świeżego spojrzenia i odkrycia cennych zabytków 17 . W świetle fragmentu tekstów I. Huml oraz A. Sladka pisanie o ogromnym znaczeniu naukowo-popularyzatorskim grudziądzkiej wystawy budzików nie jest przesadą 18 . Kilka zdjęć z wystawy budzików w Grudziądzu. 20. Zdjęcie folderu z wystawy. 15 A. Sladek, Kamienica i kamienicznik, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Rok XVIII: 2020, nr 42 (656), ss. 4. 17 A. Sladek, op. cit. s. 3-4. 16 Np. do Gminnego Rejestru Zabytków został wpisany Dworzec PKP z poł. l. 60. XX w. 18 Z materiałów po wystawie Muzeum w Grudziądzu dysponuje w formie elektronicznej retrospektywnym katalogiem budzików, zawierającym ok. 400 pozycji, w tym chyba najbardziej cennym, katalogiem budzików łódzkiej firmy Łódzka Fabryka Zegarów/Poltik/Mera-Poltki. Materiały te mogą się kiedyś przydać do jakichś badań. 21. Gablota z budzikami podróżnymi w etui. Można zadać pytanie, jakie były czynniki sprawcze, że wzornictwo przemysłowe zegarów, w tym budzików było tak bogate? Przyczyny są złożone. Zapewne u podstaw była wysoka jakość produktów przed I wojną światową i wielomilionowa produkcja. Przed 1914 r. założeniem wyjściowym była żywotność zegarów, obliczona na ok. 90 lat. Były to praktycznie produkty niezniszczalne. I wojna światowa zmusiła do używania materiałów gorszej jakości. Tym samym zaczęto przechodzić od przedmiotów trwałych do jednorazowego użytku, gdyż czasami nie opłacało się ich naprawiać z braku np. części zamiennych, dostępnych w danym zakładzie zegarmistrzowskim. Bardziej opłacało się kupić nowy produkt. Czynnik drugi walki o klienta, to wzornictwo i angażowanie do jego tworzenia artystów. Ponadto dostosowywanie tego wyrobu do mody wyposażania wnętrz. Niewątpliwie jedną z takich awangardowych firm jest francuski Jazz. Wzornictwo przemysłowe Jaz jest bardzo bogate. Ta awangardowa firma została założona w 1919 r. i istnieje nadal. Jej wyroby są bardzo cenione przez kolekcjonerów a dla okresu międzywojennego kojarzą się ze sztuka Art deco. 22-23. Budziki firmy Jaz z okresu międzywojennego. Okienko. Zdjęcie z ekspozycji budzików w grudziądzkim Muzeum. Fotografia ze zbiorów Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu. Notatki Notatki Notatki (L.B.S.)
<urn:uuid:aefa63b5-da34-4555-b2da-c16eae688d09>
finepdfs
2.179688
CC-MAIN-2021-49
https://kpbc.uci.umk.pl/Content/253702/Biuletyn%20KMDG%202020%2043(657),%20Szajerka%20M.,%20Budziki%20w%20stylu%20modernizmu.pdf
2021-11-26T22:52:25+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964358074.14/warc/CC-MAIN-20211126224056-20211127014056-00365.warc.gz
410,638,079
0.998445
0.999837
0.999837
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2000, 4678, 7671, 10332, 12969, 14639, 15175, 15581, 16388, 19503, 21787, 22814, 23140, 23149, 23158, 23177 ]
2
1
Agenda wydarzenia branży IT - r@bbIT (relacje akademicko-branżowe IT) 9 kwietnia 2014 roku na Wydziale Informatyki ZUT w Szczecinie przy ulicy Żołnierskiej 52 | Godzina | Wydarzenie | |---------|------------| | 10.00 | Otwarcie wydarzenia branży IT - r@bbIT_2014 Dziekan Wydziału Informatyki ZUT prof. dr hab. inż. Antoni Wiliński aula 126 WI2 (1 piętro) | | 10.15-15.00 | Prelekcje i pokazy firm z branży IT (załącznik 1) – aula 126 WI2 (1 piętro) – aula 227 WI2 (2 piętro) | | 10.00-16.00 | Targi Pracy IT – sala 10 WI2 (parter): Heuthes, IAI, Red Sky, Quad/Graphics Europe, .rayNET – sala 11 WI2 (parter): Squiz Poland, Tieto Poland, Technopark Pomerania, Klaster IT, Uniquesoft, Unizeto Technologies – sala 25 WI2 (parter): Autocomp Management, Consileon Polska, DGS Poland, BLStream, Geomar, home.pl – sala 17 WI2 (parter): Prezentacje działalności firm IT oraz poszukiwanych kompetencji wśród przyszłych pracowników. | | 10.00-16.00 | Prezentacja potencjału badawczego i laboratoriów Wydziału Informatyki ZUT – główny hol WI2 (parter) i sala 121 WI2 (1 piętro) – zwiedzanie 8 wybranych laboratoriów Wydziału Informatyki. Grupy do 20 osób. Zbiórka w szatni (piwnica) o godz. 11.15, 12.15 i 13.15. | | 11.00-11.50 12.00-12.50 13.00-13.50 | Warsztaty z agencją doradztwa zawodowego LSJ Tematy warsztatów: Wizerunek w sieci oraz Autoprezentacja sala 100 WI2 (1 piętro) Wymagana wcześniejsza rejestracja uczestników. | Podczas wydarzenia zostanie wręczona studentowi WI ZUT nagroda za udział w badaniu umiejętności rozwiązywania problemów natury programistycznej przez Fundację Rozwoju Branży Internetowej „Netcamp” (14.00, aula 227 WI2). Kontakt: Agnieszka Olejnik-Krugły - 609 971 555, email@example.com, www.rabbit.zut.edu.pl | AULA 126 WI2 (1 piętro) | AULA 227 WI2 (2 piętro) | |------------------------|------------------------| | **10.00-10.15** | **10.15-10.45** | | Otwarcie wydarzenia r@bbIT_2014 Dziekan Wydziału Informatyki ZUT prof. dr hab. inż. Antoni Wiliński | Testy automatyczne - it isn’t hard! Michał Chmielowski, Sebastian Mańkowski home.pl | | **10.15-10.45** | **11.00-11.50** | | Przyszłość informatyki Renata Kuśmider, Joanna Zdrzalka-Zalewska IBM | Tieto Gear for Test Automation - pokaz Adam Marciszewski Tieto Poland | | **11.00-11.30** | **11.00-11.50** | | Specjalista od Storage Renata Kuśmider, Joanna Zdrzalka-Zalewska IBM | Tieto Gear for Test Automation - pokaz Adam Marciszewski Tieto Poland | | **11.45-12.30** | **12.00-12.20** | | Nowa wizja IT w chmurze Artur Kamiński Hewlett-Packard/IT Serwis | Wiem kim jesteś - ataki socjotechniczne w odwrocie? - pokaz Michał Wojdlewicz, Marcin Szulga Unizeto Technologies | | **12.45-13.30** | **12.30-12.50** | | Nowoczesne środowisko użytkownika końcowego Krzysztof Tęcza VMware/IT Serwis | Mistycyzm bezpiecznego kodu ujawniony - pokaz Paweł Żal, Unizeto Technologies | | **13.45-14.15** | **13.00-13.20** | | Lokalizacja oprogramowania w kontekście rynku IT Agenor Hofmann-Delbor Localize.pl | Jak oszczędzić dwie godziny czasu i 20 złotych przy pomocy telefonu? - pokaz Patrycja Wiktorczyk, Unizeto Technologies | | **14.15-14.45** | **13.30-14.00** | | Coach dla IT - bullshit? Sylwia Ewangelista, RedSky (interaktywna forma spotkania z konkursami) | Przedsiębiorczość technologiczna. Gdzie w Szczecinie szukać wsparcia? Marzena Zasińska-Igla, Agata Turek Technopark Pomerania, Klaster IT | | **14.00** | **14.00-15.00** | | Wręczenie nagrody za udział w badaniu umiejętności rozwiązywania problemów natury programistycznej. Fundacja Rozwoju Branży Internetowej „Netcamp” | IT po godzinach, czyli jak pozyskać doświadczenie zawodowe NetCamp, AIESEC, Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości, Geek Girls Carrots, IAESTE, Java User Group, Joomla User Group, SzLUUG |
<urn:uuid:74790abb-2c86-4929-8501-ad815dca60b9>
finepdfs
1.098633
CC-MAIN-2018-43
http://rabbit.zut.edu.pl/wp-content/uploads/2017/10/Program_rabbit2014-1.pdf
2018-10-15T14:55:34Z
crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583509326.21/warc/CC-MAIN-20181015142752-20181015164252-00391.warc.gz
299,456,759
0.996358
0.99744
0.99744
[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1765, 3961 ]
1
1
Załącznik nr 1 do SIWZ OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA dot. postępowania o udzielenie zamówienia publicznego DOSTAWA DOPOSAŻENIA PRACOWNI W CENTRUM KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I USTAWICZNEGO NR 1 W RACIBORZU E. PRACOWNIA MURARSKO - TYNKARSKA CZĘŚĆ 16 – MEBLE 1. Biurko nauczyciela – 1 sztuka Dostawa obejmuje 1 sztukę fabrycznie nowego biurka dla nauczyciela Opis biurka do dostarczenia: * Wykonana z płyty laminowanej w kolorze grafitowym, * Biurko powinno posiadać min. 3 szuflady * Wymiary: szerokość (1340mm), głębokość (650mm), wysokość (850mm) (dokładność: +-50mm) Dostawa, montaż 2. Krzesło nauczyciela – 1 sztuka Dostawa obejmuje 1 sztukę fabrycznie nowego krzesła obrotowego, tapicerowanych Opis krzesła do dostarczenia: * Siedzisko i oparcie wykonane z eko-skóry (kolor czarny), * Podłokietniki, * Regulacja wysokości fotela - amortyzator gazowy, * Podstawa z kółkami gumowanymi. Dostawa CZĘŚĆ 17 – MEBLE ZE STALI NIERDZEWNEJ 1. Szafka pod zlew – 2 sztuki Dostawa obejmuje 2 sztuki fabrycznie nowych szafek Opis szafki do dostarczenia: * Wykonana ze stali nierdzewnej, * Wymiary: szerokość 80cm, głębokość 60 cm, wysokość 85cm (+-1cm) * Szafka wyposażona w wewnętrzną półkę * Drzwi przesuwne * W zestawie blat kuchenny laminowany HLP: - grubość min. 38mm, - kolor: grafit * Regulacja nóżek Dostawa 2. Szafka dolna - 2 sztuki Dostawa obejmuje 2 sztuki fabrycznie nowych szafek. Opis szafki do dostarczenia: * Wykonana ze stali nierdzewnej, * Wymiary: szerokość min. 43cm (+-3cm), głębokość 60 cm, wysokość 85cm * Szafka posiada 3 szuflady, * Regulacja nóżek. Dostawa 3. Szafka pod umywalkę – 2 sztuki Dostawa obejmuje 2 sztuki fabrycznie nowej szafki Opis szafki pod umywalkę do dostarczenia: * Wykonana ze stali nierdzewnej, * Wymiary: szerokość 130cm, głębokość 60 cm, wysokość 85cm * W zestawie blat kuchenny laminowany HPL: - grubość: min. 38mm - kolor: grafit * Regulacja nóżek Dostawa 4. Stół warsztatowy – 6 sztuk Dostawa obejmuje 6 sztuk fabrycznie nowych stołów warsztatowych Opis stołu do dostarczenia: * Podstawa stołu wykonana ze stali nierdzewnej, * Stół posiada dolną półkę, * Blat: - pokryty wykładziną PCV, - grubość: min. 38mm, - kolor: grafit lub zbliżony * Wymiary: szerokość 200cm, głębokość 60 cm, wysokość 85cm * Regulacja nóżek Dostawa, montaż CZĘŚĆ 18 – URZĄDZENIA POMIAROWE I NARZĘDZIA 1. Dalmierz laserowy - 2 sztuki Dostawa obejmuje 2 sztuki fabrycznie nowego dalmierza laserowego Opis dalmierza do dostarczenia: * Zasięg pomiarowy: 0,05 – 40 metrów * Dokładność pomiarowa +/- 1,5mm * Czas pomiaru +/- 0,5 sekundy * Transmisja bluetooth * W zestawie baterie Dostawa 2. Laserowy przyrząd traserski – 1 sztuka Dostawa obejmuje 1 sztukę fabrycznie nowego laserowego przyrządu traserskiego Opis przyrządu do dostarczenia: - przeznaczony do wewnętrznych prac wykończeniowych, - manualny tryb poziomowania, - przenoszenie punktów z podłogi na ściany i sufit, - śruby niwelacyjne, głowica obrotowa - 180°, - zasięg pracy: min. 10m, - dokładność: pion górny: min. (6 mm x 2,5 m), - dioda laserowa, - zasilanie bateryjne, W zestawie baterie Dostawa 3. Betoniarka wolnospadowa – 1 sztuka Dostawa obejmuje 1 sztukę fabrycznie nowej betoniarki wolnospadowej Opis betoniarki do dostarczenia - napięcie 230V, - moc silnika: min. 900 W, - pojemność całkowita bębna mieszającego min. 120 dm 3 , - obroty bębna: min. 20 obrotów na minutę, - przechył bębna: za pomocą korby. Dostawa 4. Wiertarka – 1 sztuka Dostawa obejmuje 1 sztukę fabrycznie nowej wiertarki Opis betoniarki do dostarczenia - moc min. 800 W (+- 10%), - zasilanie: 400V lub 230 V, - wyposażona w co najmniej 2-biegi, - możliwa płynna regulacja obrotów, - średnica wiercenia w stali: min. 13 mm - średnica wiercenia w drewnie: min. 40 mm - zakres mocowania uchwytu wiertarskiego: 1,5 – 13 mm - Skok: 90 mm, - możliwy montaż w blacie roboczym. Dostawa CZĘŚĆ 19 – URZĄDZENIA ELEKTRONICZNE 1. Komputer przenośny – 1 kpl. Dostawa obejmuje 1 kpl. fabrycznie nowego komputera – laptopa z oprogramowaniem, Opis komputera przenośnego, laptopa do dostarczenia: Ekran: matryca IPS matowa, Full HD (1920x1080), min. 17,3 cala, Procesor: kompatybilny z pozostałymi podzespołami komputera, min. czterordzeniowy, częstotliwość min. 3GHz Pamięć operacyjna: min. 8 GB RAM Karta graficzna o wyższych parametrach Komunikacja: - Karta sieciowa RJ45 LAN 10/100/1000 Mbs, - Karta sieciowa bezprzewodowa Wi-Fi a/b/g/n/Ac - Bluetooth; Wbudowane wyposażenie: - wyjście HDMI, - USB 2.0, - USB 3.0, Zainstalowany system operacyjny: licencjonowany, 64 bitowy, w języku polskim. Wszystkie w/w funkcjonalności systemu nie mogą być realizowane z zastosowaniem emulacji i wirtualizacji. Zasilacz: zewnętrzny producenta komputera, kabel zasilający; Inne: sterowniki do płyty głównej i osprzętu, Oprogramowanie: oprogramowanie biurowe zawierające arkusz kalkulacyjny, edytor tekstu, program do tworzenia prezentacji, tworzenia bazy danych (oprogramowanie powinno być licencjonowane). Uwaga: Komputer przenośny ma być dostarczony z zainstalowanym systemem operacyjnym i sterownikami. Dostawa, instalacja 2. Projektor – 1 sztuka Dostawa obejmuje 1 sztukę fabrycznie nowego projektora multimedialnego Opis projektora do dostarczenia: Projektor multimedialny: Rozdzielczość min. 1920 x 1080 Full HD Technologia obrazu 3LCD, HDTV: 1080p, Kontrast min. 35000:1 , Jasność Ansi: min. 2200 ANSI lumenów MOŻLIWOŚCI PODŁĄCZANIA: Komputer (analogowe) HDMI Wejście: min. 1 x HDMI; Sygnał video Audio USB min.1 PARAMETRY ELEKTRYCZNE Zasilanie sieciowe: 230 V AC; 50 Hz INNE WYPOSAŻENIE: Kabel sygnałowy; kabel zasilający; instrukcja obsługi; pilot; podręcznik użytkownika; zestaw do montażu na suficie. Dostawa 3. Wizualizer - 1 sztuka Dostawa obejmuje 1 sztukę fabrycznie nowego wizualizera. Opis wizualizera do dostarczenia: * Rozdzielczość: 3840 x 2160 pikseli * Technologia LED * We/wy: USB * Możliwość zapisu obrazu w formatach: foto i video Dostawa
<urn:uuid:4e50ef2f-3a86-4027-aa65-cd561a8abc4e>
finepdfs
1.063477
CC-MAIN-2020-50
https://bip.powiatraciborski.pl/download/10618.pdf
2020-12-04T18:02:23+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2020-50/segments/1606141740670.93/warc/CC-MAIN-20201204162500-20201204192500-00218.warc.gz
207,460,098
0.999533
0.999699
0.999699
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 903, 2302, 3884, 5429, 5994 ]
1
0
Ogłoszenie o zmianie ogłoszenia Dostawa materiałów eksploatacyjnych do urządzeń drukujących SEKCJA I - ZAMAWIAJĄCY 1.1.) Nazwa zamawiającego: Transportowy Dozór Techniczny 1.3.) Krajowy Numer Identyfikacyjny: REGON 017231686 1.4.) Adres zamawiającego: 1.4.1.) Ulica: Puławska 125 1.4.2.) Miejscowość: Warszawa 1.4.3.) Kod pocztowy: 02-707 1.4.4.) Województwo: mazowieckie 1.4.5.) Kraj: Polska 1.4.6.) Lokalizacja NUTS 3: PL911 - Miasto Warszawa 1.4.7.) Numer telefonu: 22 490 29 02 1.4.9.) Adres poczty elektronicznej: firstname.lastname@example.org 1.4.10.) Adres strony internetowej zamawiającego: www.tdt.gov.pl 1.5.) Rodzaj zamawiającego: Zamawiający publiczny - inny zamawiający Państwowa osoba prawna 1.6.) Przedmiot działalności zamawiającego: Inna działalność Dozór techniczny w zakresie transportu SEKCJA II – INFORMACJE PODSTAWOWE 2.1.) Numer ogłoszenia: 2022/BZP 00036061 2.2.) Data ogłoszenia: 2022-01-26 SEKCJA III ZMIANA OGŁOSZENIA 3.1.) Nazwa zmienianego ogłoszenia: Ogłoszenie o zamówieniu, 3.2.) Numer zmienianego ogłoszenia w BZP: 2022/BZP 00033034/01 3.3.) Identyfikator ostatniej wersji zmienianego ogłoszenia: 01 3.4.) Identyfikator sekcji zmienianego ogłoszenia: SEKCJA V - KWALIFIKACJA WYKONAWCÓW 3.4.1.) Opis zmiany, w tym tekst, który należy dodać lub zmienić: 5.8. Wykaz przedmiotowych środków dowodowych Przed zmianą: 2022-01-26 Biuletyn Zamówień Publicznych Ogłoszenie o zmianie ogłoszenia - - ą W celu potwierdzenia zgodności oferowanych materiałów eksploatacyjnych równoważnych z wymaganiami, cechami i kryteriami określonymi w OPZ i w kryteriach oceny ofert oraz wymaganiami związanymi z realizacją zamówienia określonymi przez Zamawiającego Wykonawca zobowiązany jest złożyć wraz z ofertą (wyłącznie w przypadku zaoferowania materiałów eksploatacyjnych równoważnych (w odniesieniu do każdego oferowanego materiału równoważnego) następujące środki dowodowe: a) raporty z testów wydajności wystawione przez podmioty posiadające akredytację udzieloną przez Polskie Centrum Akredytacji lub przez inne równoważne jednostki oceniające zgodność, informujące o wydajności produktów przetestowanych zgodnie z normą: - dla tonerów monochromatycznych – ISO/IEC 19752 lub równoważną - dla tonerów kolorowych – ISO/IEC 19798 lub równoważną - dla wkładów atramentowych – ISO/ IEC 24711/24712 lub równoważną b) certyfikat, wystawiony przez niezależny od producenta materiałów równoważnych podmiot, uprawniony do kontroli jakości, poświadczający zgodność zaoferowanych produktów z normami ISO/IEC 19752, ISO/IEC 19798, ISO/IEC 24711. Zamawiający wymaga, aby certyfikat wystawiony był przez niezależną jednostkę uprawnioną do kontroli jakości, posiadającą certyfikat akredytacji wydany przez Polskie Centrum Akredytacji aktualny na dzień składania ofert, potwierdzający, że podmiot uprawniony do kontroli jakości posiada laboratorium badawcze akredytowane w oparciu o normę PN-EN ISO/IEC 17025. c) Certyfikat ISO 14001 lub równoważny na proces produkcji równoważnych materiałów eksploatacyjnych, pozwalający zweryfikować czy producent spełnia przepisy związane z ochroną środowiska oraz potwierdzający, że materiały są produkowane w sposób bezpieczny i niewpływający negatywnie na środowisko nadany przez jednostkę certyfikującą systemy zarządzania środowiskowego akredytowaną w Polskim Centrum Akredytacji – PCA lub przez inne równoważne certyfikowane jednostki (zgodnie z art. 105 ust. 3 ustawy Pzp), d) Certyfikat ISO 9001 lub równoważny potwierdzający, że proces produkcji równoważnych materiałów eksploatacyjnych przebiega zgodnie z przywołaną normą nadany przez jednostkę certyfikującą systemy zarządzania akredytowaną w Polskim Centrum Akredytacji – PCA lub przez inne równoważne certyfikowane jednostki (zgodnie z art. 105 ust. 3 ustawy Pzp), e) pisemne oświadczenie producenta urządzeń drukujących, że ich używanie nie spowoduje utraty praw gwarancyjnych urządzeń drukujących lub nie wpłynie na zwiększone zużycie, f) pisemne oświadczenie producenta materiałów równoważnych, że są one dopuszczone do obrotu na terytorium Polski, g) pisemne oświadczenie producenta materiałów równoważnych, że są one wyprodukowane w zgodzie z prawami patentowymi (nie naruszają praw patentowych stron trzecich) oraz, że nie toczą się żadne postępowania sądowe dotyczące materiałów równoważnych oraz, że materiały równoważne nie łamią żadnych praw z patentów oraz praw własności przemysłowej, h) kartę charakterystyki produktu niebezpiecznego (tzw. Material Safety Data Sheet) –zgodną Rozporządzeniem 1907/2006 w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) i utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE ze zmianami, i) deklarację producenta materiału równoważnego - IT – Eco Declaration zgodnie ze standardem ECMA-370 zawierająca potwierdzenie spełniania norm środowiskowych i jakościowych przy produkcji wyrobów równoważnych – w odniesieniu do produktów równoważnych stosowanych w urządzeniach, których producenci posiadają IT Eco Declaration; Po zmianie: W celu potwierdzenia zgodności oferowanych materiałów eksploatacyjnych równoważnych z wymaganiami, cechami i kryteriami określonymi w OPZ i w kryteriach oceny ofert oraz wymaganiami związanymi z realizacją zamówienia określonymi przez Zamawiającego 2022-01-26 Biuletyn Zamówień Publicznych Ogłoszenie o zmianie ogłoszenia - - Wykonawca zobowiązany jest złożyć wraz z ofertą (wyłącznie w przypadku zaoferowania materiałów eksploatacyjnych równoważnych (w odniesieniu do każdego oferowanego materiału równoważnego) następujące środki dowodowe: a) raporty z testów wydajności wystawione przez podmioty posiadające akredytację udzieloną przez Polskie Centrum Akredytacji lub przez inne równoważne jednostki oceniające zgodność, informujące o wydajności produktów przetestowanych zgodnie z normą: - dla tonerów monochromatycznych – ISO/IEC 19752 lub równoważną - dla tonerów kolorowych – ISO/IEC 19798 lub równoważną - dla wkładów atramentowych – ISO/ IEC 24711/24712 lub równoważną b) certyfikat, wystawiony przez niezależny od producenta materiałów równoważnych podmiot, uprawniony do kontroli jakości, poświadczający zgodność zaoferowanych produktów z normami ISO/IEC 19752, ISO/IEC 19798, ISO/IEC 24711. Zamawiający wymaga, aby certyfikat wystawiony był przez niezależną jednostkę uprawnioną do kontroli jakości, posiadającą certyfikat akredytacji wydany przez Polskie Centrum Akredytacji aktualny na dzień składania ofert, potwierdzający, że podmiot uprawniony do kontroli jakości posiada laboratorium badawcze akredytowane w oparciu o normę PN-EN ISO/IEC 17025. c) Certyfikat ISO 14001 lub równoważny na proces produkcji równoważnych materiałów eksploatacyjnych, pozwalający zweryfikować czy producent spełnia przepisy związane z ochroną środowiska oraz potwierdzający, że materiały są produkowane w sposób bezpieczny i niewpływający negatywnie na środowisko nadany przez jednostkę certyfikującą systemy zarządzania środowiskowego akredytowaną w Polskim Centrum Akredytacji – PCA lub przez inne równoważne certyfikowane jednostki (zgodnie z art. 105 ust. 3 ustawy Pzp), d) Certyfikat ISO 9001 lub równoważny potwierdzający, że proces produkcji równoważnych materiałów eksploatacyjnych przebiega zgodnie z przywołaną normą nadany przez jednostkę certyfikującą systemy zarządzania akredytowaną w Polskim Centrum Akredytacji – PCA lub przez inne równoważne certyfikowane jednostki (zgodnie z art. 105 ust. 3 ustawy Pzp), e) pisemne oświadczenie producenta materiałów równoważnych, że ich używanie nie spowoduje utraty praw gwarancyjnych urządzeń drukujących lub nie wpłynie na zwiększone zużycie, f) pisemne oświadczenie producenta materiałów równoważnych, że są one dopuszczone do obrotu na terytorium Polski, g) pisemne oświadczenie producenta materiałów równoważnych, że są one wyprodukowane w zgodzie z prawami patentowymi (nie naruszają praw patentowych stron trzecich) oraz, że nie toczą się żadne postępowania sądowe dotyczące materiałów równoważnych oraz, że materiały równoważne nie łamią żadnych praw z patentów oraz praw własności przemysłowej, h) kartę charakterystyki produktu niebezpiecznego (tzw. Material Safety Data Sheet) –zgodną Rozporządzeniem 1907/2006 w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) i utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE ze zmianami, i) deklarację producenta materiału równoważnego - IT – Eco Declaration zgodnie ze standardem ECMA-370 zawierająca potwierdzenie spełniania norm środowiskowych i jakościowych przy produkcji wyrobów równoważnych – w odniesieniu do produktów równoważnych stosowanych w urządzeniach, których producenci posiadają IT Eco Declaration; 2022-01-26 Biuletyn Zamówień Publicznych Ogłoszenie o zmianie ogłoszenia - -
<urn:uuid:11d7908d-4a1e-4b62-9024-29a4747ca3cc>
finepdfs
1.066406
CC-MAIN-2024-18
https://bip.tdt.gov.pl/wp-content/uploads/2022/01/Ogloszenie-o-zmianie-ogloszenia-26.01.2022.pdf
2024-04-16T03:49:12+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296817043.36/warc/CC-MAIN-20240416031446-20240416061446-00101.warc.gz
114,307,476
0.999986
0.999999
0.999999
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1449, 5617, 9271 ]
1
0
Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach ISSN 2083-8611 Nr 232 · 2015 Celina M. Olszak Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach Wydział Ekonomii Katedra Informatyki Ekonomicznej email@example.com STRATEGIA CYFROWA WSPÓŁCZESNEJ ORGANIZACJI Streszczenie: Głównym celem artykułu jest zaprezentowanie najważniejszych założeń, leżących u podstaw strategii cyfrowej współczesnych organizacji. Struktura opracowania oraz zastosowane metody badawcze zostały podporządkowane wyznaczonemu celowi, a zatem w pierwszej kolejności dokonano przeglądu literatury przedmiotu na temat strategii informacyjnej. Następnie opisano nową, wyłaniającą się strategię cyfrową biznesu. W dalszej kolejności dokonano eksploracji czterech wymiarów strategii cyfrowej, które odróżniają ją od wcześniejszych strategii informacyjnych organizacji i które dotyczą: zakresu strategii, jej skali, szybkości oraz źródeł tworzenia wartości. Zilustrowano, jak różne firmy, np. Google, Facebook, Sony, Twitter oraz Microsoft budują swoją pozycję rynkową, opierając się na zasobach cyfrowych i nowych modelach biznesu. Ostatecznie zidentyfikowano kluczowe zagadnienia wymagające prowadzenia dalszych badań i analiz w zakresie rozwoju strategii cyfrowej w organizacjach. Słowa kluczowe: strategia informacyjna, strategia cyfrowa biznesu, strategia biznesu. Wprowadzenie Przez wiele lat panował pogląd, że strategia technologii informacyjnej jest jedną z wielu strategii funkcjonalnych organizacji i jest ona ściśle jej podporządkowana. W tym podporządkowaniu strategia biznesowa pełniła rolę nadrzędną i kształtowała (reżyserowała) strategię IT [Henderson i Venkatraman, 1993; Hirscheim i Sabherwal, 2001; Bharadwaj i in., 2013]. W ostatnim czasie infrastruktura biznesowa firm przyjmuje wymiar cyfrowy i jest ściśle powiązana z różnymi procesami, produktami i usługami. W wielu organizacjach z pomocą technologii cyfrowych (traktowanych jako kombinacja informacji, przetwarzania, komunikacji i technologii) zaczęto dokonywać fundamentalnych transformacji w modelach biznesu, procesach biznesowych, produktach i usługach oraz relacjach z klientami i innymi interesariuszami. Taka sytuacja skłania do zastanowienia się i przemyślenia niejako na nowo roli strategii IT w organizacji. Już na pierwszy rzut oka widać, że przestaje ona pełnić rolę strategii funkcjonalnej i być podporządkowana strategii biznesowej. Staje się strategią, która odzwierciedla fuzję strategii IT i strategii biznesowej. Taka fuzja określana jest mianem strategii cyfrowej biznesu. Celem artykułu jest przedstawienie istoty wyłaniającej się nowej kategorii strategii biznesowej, tj. strategii cyfrowej. Zagadnienie to zidentyfikowano i przeanalizowano z perspektywy czterech wymiarów: zakresu strategii cyfrowej, jej skali, szybkości oraz źródeł tworzenia wartości. Ostatecznie w ramach każdego wymiaru strategii cyfrowej zidentyfikowano kluczowe elementy (pytania), na które organizacja powinna dać odpowiedź, planując wejście na ścieżkę strategii cyfrowej. Do realizacji tak postawionego celu wykorzystano głównie metodę analizy literatury przedmiotu. Rezultaty badań mogą być pomocne dla menedżerów, decydentów, specjalistów IT zainteresowanych wdrażaniem strategii cyfrowej w swoich organizacjach. 1. Strategia informacyjna organizacji Rola informacji i ICT w podejmowaniu decyzji, poprawie procesów biznesowych, lepszym zrozumieniu potrzeb klientów jest niekwestionowana. Obecnie nabiera ona jednak coraz większego, czy wręcz szczególnego znaczenia. Twierdzi się, że wiele firm osiąga przewagę konkurencyjną dzięki umiejętności kolekcjonowania, analizowania, interpretacji i dystrybucji informacji. Procesy te coraz częściej odbywają się z udziałem ICT. Umiejętność zarządzania informacją i wiedzą uznaje się za główny czynnik organizacyjnego sukcesu [Drucker, 2002; Olszak, 2007; Howson, 2008; Kisielnicki, 2008; Davenport, Harris i Morison, 2010; Manyika i in., 2011; Knox 2014]. To z kolei skłania organizacje do formułowania strategii informacyjnej. Termin strategia informacyjna nie jest nowy i został spopularyzowany w latach 90. XX wieku. Niekwestionowany wkład w zagadnienie strategii informacyjnej wnieśli J. Luftman i T. Brier [1999], B.H. Reich i I. Benbasat [2000], R. Hirscheim i R. Sabherwal [2001], R. Sabherwal i Y. Chan [2001], H. Hussin, M. King i P. Cragg [2002], P. Beynon-Davies [2009] oraz D. Chaffey i G. White [2011]. Pomimo że tematykę tę rozwijało wielu autorów, do dnia dzisiejszego nie udało się osiągnąć konsensusu, czym jest strategia informacyjna, co składa się na strategię informacyjną i jak należy tworzyć i wdrażać strategię informacyjną w organizacjach [Bharadwaj i in., 2013; Knox, 2014]. Często jest ona utożsamiana z ciągłym procesem (społecznym, organizacyjnym) mającym na celu dostarczanie na czas aktualnych i adekwatnych informacji, a także z planami, dynamiczną zdolnością organizacji do wykorzystania pojawiających się szans na rynku czy umiejętnością dopasowania się do zmiennego i turbulentnego otoczenia [Neyland i Surridge, 2002]. Wielu badaczy zajmujących się zagadnieniem strategii informacyjnej podkreślało, że strategia informacyjna jest jednym z elementów strategii systemów informacyjnych [Allen i Wilson, 2003]. Przedmiotem szczególnego zainteresowania były zagadnienia projektowania systemów informacyjnych oraz doboru odpowiednich narzędzi i technik ich realizacji. Alternatywne stanowisko, reprezentowane m.in. przez A. Bharadwaj i współautorów [2013], głosi, że strategia informacyjna jest strategią nadrzędną (wiodącą) w organizacji i wykorzystuje ona różne ICT do wspierania strategii organizacji. Podkreśla sie, że głównym celem strategii informacyjnej jest stworzenie jednego „źródła prawdy" oraz wspólnego, centralnego repozytorium z aktualnymi i wiarygodnymi danymi [Knox, 2014]. Badania prowadzone m.in. przez H. Hall [1994] w przemyśle tekstylnym pokazały, że w firmach nie ma większego zainteresowania informacją i zarządzaniem informacją. Firmy upatrują korzyści w wykorzystywaniu konkretnych ICT, które umożliwiają im m.in. kolekcjonowanie, analizowanie informacji, dzielenie się informacją oraz prowadzenie efektywnej komunikacji. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że strategia informacyjna nierozerwalnie związana jest z innymi różnymi strategiami, czy wręcz jest z nimi utożsamiana. Wskazuje się tutaj na strategię technologii informacyjnych, strategię systemów informacyjnych, zarządzanie informacją, strategię informatyczną. Takie stanowisko widoczne jest w badaniach dotyczących przeprojektowywania procesów biznesowych, reinżynieringu i outsourcingu w IT [Luftman i Brier, 1999; Reich i Benbasat, 2000; Hirscheim i Sabherwal, 2001; Hussin, King i Cragg, 2002; Slediaganowski, Luftman i Reilly, 2006]. Oryginalne podejście do opisu istoty strategii informacyjnej zaprezentował M. Earl [2000], konstatując, że strategia informacyjna jest układem czterech elementów: strategii systemów informacyjnych, strategii technologii informacyjnej, strategii zasobów informacyjnych oraz strategii zarządzania informacją. Strategia systemów informacyjnych powinna dać odpowiedź, co należy robić z systemami informacyjnymi, aby osiągnąć cel biznesowy, strategia technologii informacyjnej – jak wykorzystywać ICT, strategia zasobów informacyjnych – gdzie znajdują się aktualne i potencjalne źródła informacji istotne z punktu widzenia realizacji celów i zadań organizacji. Natomiast strategia zarządzania informacją daje odpowiedź na pytanie, kto zarządza informacją oraz kto jest jej beneficjentem (rys. 1). Rys. 1. Strategia informacyjna jako układ czterech powiązanych ze sobą strategii Źródło: Earl [2000]. Strategia systemów informacyjnych Strategia zarządzania informacją Strategia informacyjna Strategia zasobów informacyjnych Strategia technologii informacyjnej Co? Kto? Dlaczego? Gdzie? Jak? W badaniach nad strategią informacyjną znane jest stanowisko T.H. Davenport, R.G. Eccles i L. Prusak [1992] oraz D. Boddy, A. Boonstra i G. Kennedy [2005]. Autorzy uważali, że strategia informacyjna posiada charakter funkcjonalny oraz że jest bezwzględnie podporządkowana strategii biznesowej (rys. 2). Zagadnienie strategii informacyjnej oraz technologii informacyjnej poruszane było także wielokrotnie na kanwie projektowania systemów informatycznych. Analitycy i projektanci systemów informatycznych podkreślali potrzebę wzajemnego dopasowania strategii technologii informacyjnej ze strategią biznesową, a infrastruktury systemów informatycznych z potrzebami organizacji [Hevner i in., 2004]. Zwracano uwagę, że w tym dopasowaniu ogromną rolę odgrywają ludzie (ich kompetencje), struktury organizacyjne, procesy, technologie oraz kultura organizacji. Rys. 2. Funkcjonalny charakter strategii informacyjnej Źródło: Boddy, Boonstra i Kennedy [2005]. Strategia korporacyjna Strategia produkcji Strategia finansowa Strategia informacyjna Strategia marketingowa Strategia HRM Kończąc ten wątek rozważań na temat strategii informacyjnej, należy stwierdzić, że pomimo wielu lat badań nad tym zagadnieniem nie udało się osiągnąć konsensusu terminologicznego [Mocker i Teubner, 2005], ani też ustalić, jak strategia informacyjna ma przenikać w głąb organizacji i przyczyniać się do poprawy jej konkurencyjności. 2. Wyłanianie się cyfrowej strategii biznesu Jak zaznaczono już wcześniej, na przestrzeni wielu lat panował pogląd, że strategia informacyjna jest jedną z wielu funkcjonalnych strategii firmy i jest ona ściśle jej podporządkowana. W tym „związku" strategia biznesowa wyznaczała (reżyserowała) strategię IT. W ostatnich latach znaczący postęp, jaki dokonał się w przetwarzaniu informacji, w komunikacji oraz technologiach sieciowych, stworzył nowe możliwości i funkcjonalności aplikacji informatycznych. Technologie cyfrowe w zasadniczy sposób przekształcają funkcjonowanie organizacji. Z udziałem ICT włączone są one w modułową, rozproszoną, cross-funkcjonalną, globalną infrastrukturę, która umożliwia im pracę niezależnie od czasu, odległości, a także ułatwia dopasowanie do zmiennego otoczenia. Technologie cyfrowe przenikają w społeczne relacje i włączają je w zakres konsumenckiej oraz korporacyjnej przestrzeni. Wiele wytwarzanych produktów i usług realizowanych jest w „chmurze" (cloud computing) i coraz trudniej jest rozdzielić je od infrastruktury IT [Subramaniam i Venkatraman, 2001; Straub i Watson, 2001; Bharadawaj i Grover, 2003; Banker i in., 2006; Ettlie i Pavlou, 2006; Kohli i Grover, 2008; Rai i in., 2012]. Wydaje się, że nadszedł czas, aby przemyśleć na nowo rolę strategii IT. Przestaje ona pełnić rolę strategii funkcjonalnej, podporządkowanej strategii biznesowej, a staje się fuzją strategii IT i strategii biznesowej. Taką fuzję określa się mianem strategii cyfrowej biznesu. Strategia cyfrowa oznacza, że organizacja swoją strategię formułuje i realizuje w oparciu o zasoby cyfrowe, które przynoszą jej wartość dodaną, pozwalają konkurować na rynku i wyznaczać nowe standardy oraz modele biznesowe. Taka sytuacja oznacza m.in.: (1) wyjście poza tradycyjne myślenie o strategii IT, (2) wyjście poza systemy i technologie (rozumiane w wąskim znaczeniu) i oparcie całego działania firmy na podejściu zasobowym (Resource-Based View) i zasobach niematerialnych (informacji, wiedzy, wiedzy cichej, kapitale intelektualnym), (3) powiązanie strategii cyfrowej z tworzeniem wartości dla biznesu i efektywnością działania. 3. Elementy strategii cyfrowej biznesu Poniżej zidentyfikowano i przeanalizowano cztery kluczowe elementy, które ukierunkowują myślenie na strategię cyfrową i są pomocne w prezentacji zarysu nowej generacji strategii biznesowej. Dotyczą one: zakresu strategii cyfrowej biznesu, jej skali, szybkości oraz źródeł tworzenia wartości (rys. 3). Rys. 3. Kluczowe elementy kształtujące strategię cyfrowa organizacji Źródło: Bharadwaj i in. [2013]. Wszechobecna łączność Urządzenia mobilne Bogate zasoby informacyjne Globalne łańcuchy dostaw Wzrost wydajności IT Cloud computing Big data Kluczowe trendy w cyfryzacji Ograniczenia tradycyjnych modeli biznesowych Transfunkcjonalna rola IT Wzrost znajomości IT przez użytkowników Zmiany w organizacji Zakres strategii cyfrowej Skala strategii cyfrowej Szybkość podejmowania decyzji Źródła tworzenia wartości Wydajność Efektywność 3.1. Zakres strategii cyfrowej Jedno z fundamentalnych zagadnień podejmowanych w strategicznym zarządzaniu dotyczy zakresu korporacyjnego, który obejmuje, zarówno portfolio produktów, biznesu, jak i aktywności, które są realizowane i kontrolowane przez firmę. Zakres korporacyjnego działania w powiązaniu ze strategią dywersyfikacji przynosi efekty, zaznaczające się w poprawie efektywności działania. Badania nad strategią organizacji wskazują dodatkowo na rolę kluczowych kompetencji oraz kluczowych aktywów i zasobów, które umożliwiają im rozszerzenie oferty rynkowej i wzmocnienie pozycji na rynku. W zrozumieniu zakresu strategii cyfrowej pomocne jest uświadomienie sobie jej relacji z firmami, przemysłem oraz całym otoczeniem. Analizując zakres strategii cyfrowej, trudno nie dostrzec, że strategia cyfrowa: − wychodzi poza tradycyjne funkcje i procesy biznesowe, − obejmuje digitalizację produktów i usług oraz wszelkich informacji związanych z nimi, − rozszerza zakres działania organizacji i dotychczasowe jej funkcje, przenika poza jej granice oraz przekształca łańcuch dostaw w dynamiczny ekosystem. Strategia cyfrowa różni się od tradycyjnej strategii IT w tym sensie, że ma charakter bardziej cross-funkcjonalny i wykracza poza tradycyjne obszary funkcjonalne (takie jak: marketing, zamówienia, logistyka) oraz podstawowe procesy biznesowe. Można stwierdzić, że strategia cyfrowa jest strategią transfunkcjonalną. Wszystkie funkcje i procesy biznesowe łączy wspólna strategia cyfrowa z zasobami cyfrowymi. Strategia te opiera się na intensywnej wymianie informacji poprzez platformy cyfrowe, które powodują, że procesy są ze sobą bardziej wewnętrznie powiązane [Rai i in., 2012]. Strategia cyfrowa jest szersza, bardziej przenikająca niż inne strategie funkcjonalne organizacji. Zatem, o ile strategia IT może być wypozycjonowana jaka strategia funkcjonalna (w stosunku do strategii biznesowej), o tyle strategia cyfrowa może być potraktowana jako strategia biznesowa w erze cyfrowej. Formułowanie strategii cyfrowej obejmuje projektowanie produktów, usług i ich interoperacyjności z innymi komplementarnymi platformami oraz uzyskiwanie przewagi konkurencyjnej dzięki zasobom cyfrowym. Coraz więcej firm dostrzega siłę zasobów cyfrowych w tworzeniu nowych zdolności i umiejętności. Przykładem jest tutaj Amazon Web Server, który rozszerza strategię on-line dla dostawców poprzez dostarczanie usług w „chmurze" jako kluczowych zasobów cyfrowych. Taka logika myślenia i działania występuje również w innych korporacjach np. Google, Netflix, Microsoft, które przewagę konkurencyjna budują na zaawansowanym sprzęcie, specjalistycznym oprogramowaniu i aplikacjach oraz komunikacji internetowej. Innym przykładem wykorzystania w nowoczesny sposób zasobów cyfrowych jest firma Sony, która dostarcza cyfrową architekturę produktów dla gier konsolowych i telewizyjnych, lub też firma Honeywell i Nest z nową generacją termostatów i urządzeń medycznych firmy GE, które pozwalają na ciągły monitoring pacjentów, czy wreszcie produkty firmy Nike, tworzone z wykorzystaniem oprogramowania Apple i OS. Zatem trudno nie zgodzić się ze stwierdzeniem, że zasoby cyfrowe powinny być widziane relatywnie szeroko. Wynika to z faktu, że są one czymś więcej niż tylko bitami i bajtami. Infrastruktura cyfrowa składa się z instytucji, praktyk, protokołów, które powiązane razem ze sobą wnoszą wartość dla biznesu i całego społeczeństwa. Obejmują one nie tylko tradycyjne dane i informacje, ale także zasoby informacyjne, które pochodzą z mediów społecznościowych, telefonii komórkowej oraz urządzeń mobilnych. Kolejny wątek, jaki warto poruszyć przy omawianiu zagadnienia wyłaniania się nowej generacji strategii, to fakt, że strategia cyfrowa rozszerza granice firm i przekształca tradycyjny łańcuch dostaw w dynamiczny ekosystem. W świecie cyfrowym firmy działają w biznesowych ekosystemach, które są ze sobą ściśle powiązane. Zatem strategia cyfrowa nie może być rozpatrywana niezależnie od różnych aliansów, związków partnerstwa oraz konkurencji. Stosowanie platform cyfrowych umożliwia organizacjom przełamanie tradycyjnych barier sektorowych i działanie w nowej przestrzeni i niszach rynkowych [D'Adderio, 2001]. Przykładem jest firma Apple, która zredefiniowała swój dotychczasowy mobilny ekosystem rozrywki lub firma Amazon, która na nowo przekształciła cały system sprzedaży książek. W tych obu przypadkach nie ma różnicy pomiędzy strategią biznesową a strategią IT. Niewątpliwie takie rozszerzenie zakresu strategii cyfrowej poza dotychczasowy łańcuch dostaw (z partnerami z tradycyjnych sektorów), do luźno powiązanych dynamicznych ekosystemów, które dopiero co wyłaniają się, jest złożonym zagadnieniem. Wymaga to na nowo przemyślenia m.in., jak standaryzować infrastrukturę i procesy biznesowe w organizacjach. Wymaga to także dużej zwinności cyfrowej od organizacji, tak aby móc szybko reagować na zmieniające się warunki panujące w takich ekosystemach. To wiąże się z umiejętnością orkiestracji zasobów cyfrowych, które są wielowymiarowe, dynamiczne oraz bogate w dane. To, co być może zaskakuje, to fakt, że cyfrowa rzeczywistość wymaga, w pewnym sensie, dzielenia się cyfrową strategią z innymi graczami rynkowymi w ekosystemie. 3.2. Skala strategii cyfrowej Skala działania organizacji była podstawowym czynnikiem jej zyskowności (dochodowości) w erze przemysłowej. Większa skala produkcji związana była z niższymi kosztami i umożliwiała wzrost zyskowności. Kiedy infrastruktura przybiera charakter cyfrowy, myślenie o skali tylko w terminach fizycznych czynników produkcji, klasycznych łańcuchów dostaw oraz fizycznej przestrzeni geograficznej jest niewystarczające. Należy rozpatrywać skalę strategii organizacji, zarówno w perspektywie fizycznej, jak i cyfrowej. Poniżej opisano cztery sposoby (drogi), które prowadzą do efektu zwiększenia skali. Są one charakterystyczne dla świata cyfrowego i obejmują: (1) zdolność do dynamicznej, elastycznej zmiany skali, (2) efekty sieciowe z wykorzystania wielostronnych platform cyfrowych, (3) wykorzystywanie różnorodnych, rozproszonych, pochodzących z różnych źródeł informacji, (4) uczestnictwo w aliansach i programach partnerskich. W świecie cyfrowym istnieje zapotrzebowanie na zdolność do dynamicznej, elastycznej zmiany skali. Dzisiaj, aby korzystać z zawansowanej infrastruktury IT i opierając się na niej wprowadzać nowe produkty i usługi, nie jest konieczne posiadanie na własność profesjonalnego i drogiego sprzętu oraz oprogramowania. Idea przetwarzania w „chmurze" umożliwia dostęp na żądanie (on-demand) do różnorodnych wirtualnych zasobów. Zdolność do szybkiego przeskalowywania się staje się strategiczną dynamiczną zdolnością firmy i ułatwia jej adaptację do szybko zmieniających się potrzeb otoczenia. Efekty sieciowe z wykorzystywania wielostronnych platform tworzą potencjał do powiększania skali działania. Efekt sieciowy powstaje wtedy, kiedy z danego dobra lub usługi korzysta jak najwięcej konsumentów (np. poprzez e-maile, media społecznościowe) lub coraz więcej parterów dostaw pomnaża swoje usługi. Im więcej produktów i usług cyfrowych jest powiązanych ze sobą, tym bardziej efekty sieciowe stają się kluczowym wyróżnikiem i siłą tworzenia wartości. Przykładem takich działań jest strategia firmy Microsoft (w zakresie oprogramowania) czy Sony i Xbox w zakresie gier wideo. Wzrost skali związany jest z ogromną ilością (obfitością) informacji. Współczesny świat to nie tylko wszechobecne platformy cyfrowe z cloud computing i urządzeniami mobilnymi, ale także bazy danych, bazy wiedzy oraz całe repozytoria z ogromnymi ilościami danych. Funkcjonowanie w otoczeniu takich ogromnych ilości informacji wymaga zrozumienia, jak rozwijać organizacyjne zdolności, aby w pełni wykorzystać takie ilości różnorodnych danych. Strategia cyfrowa uzmysławia, że efekt skali można powiększyć poprzez alianse i partnerstwo oraz dzielenie się zasobami cyfrowymi z innymi firmami w biznesowych ekosystemach. Takie działanie widoczne jest w sektorze biur podróży, w służbie zdrowia, które dzielą wspólne systemy rezerwacji, stosują programy lojalnościowe oraz sprzedaż łączoną (cross-selling). Firmy, oceniając swoje unikalne kompetencje, zasoby oraz możliwości, powinny poszukiwać parterów, z którymi mogłyby lepiej wypozycjonować się na rynkach. 3.3. Szybkość strategii cyfrowej W literaturze przedmiotu czas został uznany za ważny czynnik w tworzeniu przewagi konkurencyjnej firm. W świecie cyfrowym jego rola staje się jeszcze istotniejsza. Wydaje się, że czas w strategii cyfrowej może być rozpatrywany w czterech wymiarach, tj. szybkości wprowadzania produktów, szybkości podejmowania decyzji, szybkości orkiestracji łańcucha dostaw oraz szybkości formułowania sieci relacji i jej adaptacji [Bharadwaj i in., 2013]. Odnosząc się do kwestii szybkości wprowadzania produktów, warto podkreślić, że takie firmy jak Facebook, Google, Amazon doceniły ważność szybkiego rozwoju i wprowadzania produktów na rynek. Zdolność organizacji do rozpoznania potrzeb rynku i natychmiastowej odpowiedzi na to zapotrzebowanie jest podstawą sukcesu oraz utrzymania się na globalnym rynku. Kontekst cyfrowy wnosi dodatkowy wymiar związany z koordynacją działań firm partycypujących we wprowadzaniu produktów do sieci. W tradycyjnym biznesie za wprowadzanie produktów była w głównej mierze odpowiedzialna pojedyncza firma. W świecie cyfrowym wprowadzanie nowym produktów wymaga koordynacji i współpracy w sieciach z różnymi partnerami oferującymi komplementarne usługi i zdolności. Rozpatrując zagadnienie szybkości podejmowania decyzji, warto nadmienić, że od dawna panuje konsensus, iż IT umożliwia firmom poprawę jakości i szybkości podejmowania decyzji. Szybkość podejmowania decyzji staje się jednak dzisiaj ważna zwłaszcza w kontekście zapytań o potrzeby klientów (poprzez Facebook, Twitter oraz inne media społecznościowe). Idea big data jest wyzwaniem i okazją, aby zwiększyć dostępność do danych umieszczanych na blogach, portalach społecznościowych oraz efektywniej je przetwarzać i analizować. Z kolei szybkość orkiestracji łańcucha dostaw ściśle wiąże się z rozwojem systemów ERP (Enterprise Resource Planning). Takie firmy jak np. SAP czy Oracle poprzez swoje systemy klasy ERP pozwoliły organizacjom działać bardziej efektywnie i optymalizować łańcuchy dostaw w sieciach extranetowych. Orkiestracja łańcucha dostaw jest czymś więcej niż outsourcingiem, oznacza bowiem pracę w skoordynowanym, całościowym łańcuchu, począwszy od projektowania produktów, a skończywszy na ich recyklingu. Orkiestracja to nie tylko zarządzanie portfolio produktów, ale także ich innowacyjnością, która wymaga dynamicznego wzajemnego dopasowywania się parterów i dostawców. Ostatni wątek związany z szybkością strategii cyfrowej odnosi się do szybkości formułowania sieci relacji i jej adaptacji. W ostatnim czasie tempo formułowania sieci zostało znacznie przyspieszone. Organizacje dostrzegają, że w świecie cyfrowym jednym z kluczowych wymagań jest umiejętność projektowania, tworzenia i zarządzania siecią relacji, która dostarcza komplementarnych zdolności, niezbędnych w realizacji złożonych oraz specjalistycznych zadań. 3.4. Źródła tworzenia wartości Tworzenie wartości w tradycyjnych modelach biznesu jest raczej zrozumiałe i zagadnienie to zostało szeroko opisane w ramach różnych teorii strategicznego zarządzania. W strategii cyfrowej zwraca się uwagę na dodatkowe wymiary, które zmieniają naturę i sposób tworzenia wartości. Należą do nich [Bharadwaj i in., 2013]: (1) wykorzystywanie różnorodnych informacji, (2) stosowanie wielostronnych modeli biznesowych, (3) koordynacja modeli w sieciach oraz (4) kontrola architektury sieciowej. Wzrost wartości może następować poprzez sam fakt nieograniczonego dostępu do różnych zasobów informacji. Kontekst biznesu cyfrowego wnosi nowe możliwości do tworzenia wartości z informacji. Google, Facebook, eBay są przykładami firm, które tworzą wartość z informacji, wchodząc w obszary niszowe, takie jak np. usługi finansowe, które wymagają wiarygodnych i aktualnych informacji. Coraz więcej firm personalizuje swoją ofertę, opierając się na informacjach zebranych np. na Facebooku. Strategia cyfrowa stwarza możliwość demokratyzacji informacji, dzielenia się oraz redystrybucji informacji. To powoduje, że kanały rynkowe burzą dotychczasowe źródła zysków, tworząc nowe źródła wartości dla firm i ich klientów. Okazuje się, że tworzenie wartości może dokonywać się poprzez wielostronne modele biznesowe. Liderzy w tym zakresie – Google, Facebook, Twitter itp. – dostarczają określone produkty w powiązaniu z innymi firmami, np. operatorami telekomunikacyjnymi. Logicznym rozszerzeniem wielostronnych modeli biznesu jest złożona, dynamiczna koordynacja w ramach wielu firm. Przykładowo w przypadku gier wideo producenci konsol, twórcy gier oraz wydawnictwa muszą ściśle ze sobą współpracować, współtworząc wspólną wartość w sieciach i dzieląc się tą wartością. Wzrost wartości poprzez kontrolę cyfrowej architektury można wyjaśnić na przykładzie firmy Apple. Firma ta ma stosunkowo mały udział w rynku, ale osiąga duże profity w przemyśle mobilnym. Okazuje się, że zarabia nie tylko na swoich produktach (iPhone, iOS), ale otrzymuje część dochodów od firm telekomunikacyjnych. Ten przykład pokazuje, że w świecie cyfrowym istnieje potrzeba myślenia o roli technologii cyfrowej i jej wpływie nie tylko na pojedynczą firmę, ale całą branżę i źródła tworzenia wartości. Podsumowanie Zagadnienie strategii cyfrowej jest tematem nowym, słabo zbadanym w literaturze polskiej, a także zagranicznej. W niniejszym artykule zaprezentowano najważniejsze założenia leżące u podstaw strategii cyfrowej biznesu. Zilustrowano, jak różne firmy, np. Google, Facebook, Sony, Twitter, Microsoft budują swoją pozycję rynkową, opierając się na zasobach cyfrowych i nowych modelach biznesu. Dalsze badania, jakie planuje się prowadzić w tym zakresie, będą obejmować poszukiwanie odpowiedzi na różne pytania [Bharadwaj i in., 2013]. W wymiarze zakresu strategii będzie to: (1) jaki jest zakres fuzji strategii IT i strategii biznesowej?, (2) co obejmuje strategia cyfrowa i jak przekształca ona tradycyjne funkcjonalności i procesy biznesowe?, (3) jak strategia cyfrowa wykorzystuje cyfrowe produkty i usługi oraz zasoby informacyjne?, (4) w jaki sposób strategia cyfrowa wykorzystuje ekosystemy? Wymiar skali strategii wymaga uszczegółowienia badań, które mogą sprowadzać się do udzielenia odpowiedzi na następujące pytania: (1) jak szybko i efektywnie może być zmieniana skala infrastruktury IT i czy jest ona dynamiczną zdolnością organizacji?, (2) jak strategia cyfrowa przyczynia się do uzyskania efektu przewagi sieciowej i wykorzystania wielostronnych platform?, (3) na ile strategia cyfrowa przyczynia się do uzyskiwania przewagi konkurencyjnej poprzez wykorzystywanie danych, informacji i wiedzy?, (4) jak efektywna jest strategia cyfrowa w skalowaniu wartości poprzez alianse i partnerstwo? Z kolei zagadnienie szybkości strategii cyfrowej wymaga wyjaśnienia: (1) jak efektywna jest strategia cyfrowa we wprowadzaniu nowych produktów na rynki?, (2) jak efektywna jest strategia cyfrowa w poprawie podejmowania decyzji strategicznych i operacyjnych?, (3) jak strategia cyfrowa wspiera szybkość orkiestracji łańcucha dostaw?, (4) jak szybko strategia cyfrowa umożliwia formułowanie nowych sieci biznesowych i dostarczanie komplementarnych zdolności?, (5) jak strategia cyfrowa przyczynia się do przyspieszenia tworzenia produktów i badania zapotrzebowania na nie? Zagadnienie źródeł tworzenia wartości z udziałem strategii cyfrowej wiąże się z poszukiwaniem odpowiedzi na pytania, na ile strategia cyfrowa jest efektywna w tworzeniu wartości z: (1) informacji?, (2) wielostronnych modeli biznesowych?, (3) koordynowanych modeli w sieciach?, (4) kontroli architektury cyfrowej? Jak widać, temat strategii cyfrowej jest niezwykle złożony i wieloaspektowy, wymagający prowadzenia pogłębionych badań teoretycznych, metodologicznych i ich weryfikacji praktycznej. Literatura Allen D.K., Wilson T.D. (2003), Vertical Trust/mistrust Turing Information Strategy Formation, „International Journal of Information Management", No. 23. Banker R.D., Bardhan I.R., Chang H., Lin S. (2006), Plant Information Systems. Manufacturing Capabilities, and Plant Performance, „MIS Quarterly", No. 30(2). Beynon-Davies P. (2009), Business Information Systems, Palgrave MacMillan, Basingstoke. Bharadawaj V.A., Grover V. (2003), Shaping Agility Through Digital Options: Reconceptualizing the Role of Information Technology in Contemporary Firms, „MIS Quarterly", No. 27(2). Bharadwaj A., El Sawy O.A., Pavlou P.A., Venkatraman N. (2013), Digital Business Strategy: Toward a Next Generation of Insights, „MIS Quarterly", No. 37(2), Special Issue: Digital Business Strategy. Boddy D., Boonstra A., Kennedy G. (2005), Managing Information Systems. An Organizational Perspective, John Wiley & Sons, Hoboken, NJ. Chaffey D., White G. (2011), Business Information Management, Pearson Education, Harlow, England. D'Adderio L. (2001), Crafting the Virtual Prototype: How Firms Integrate Knowledge and Capabilities cross Organizational Boundaries, „Research Policy", No. 30(9). Davenport T.H., Eccles R.G., Prusak L. (1992), Information Politics, „Sloan Management Review Fall", No. 34(1). Davenport T.H., Harris J.G., Morison R. (2010), Analytics at Work: Smarter Decisions, Better Results, Harvard Business Press, Cambridge. Drucker P.F. (2002), Managing in the Next Society, Butterworth-Heinemann, Oxford. Earl M.J. (2000), Every Business is an Information Business [w:] D.A. Marchand, T.H. Davenport, T. Dickson (eds.), Mastering Information Management, Prentice Hall, London. Ettlie J., Pavlou P. (2006), Technology-Based New Product Development Partnerships, „Decision Science", No. 37(2). Hall H. (1994), Information Strategy and Manufacturing Industry – Case Study in the Scottish Textile Industry, „International Journal of Information Management", No. 14. Henderson J.C., Venkatraman N. (1993), Strategic Alignment: Leveraging Information Technology for Transforming Organizations, „IBM Systems Journal", No. 32(1). Hevner A.R., March S.T., Park J., Ram S. (2004), Design Science in Information Systems Research, „MIS Quarterly", No. 28(1). Hirscheim R., Sabherwal R. (2001), Detours in the Path Toward Strategic Information Systems Alignment, „California Management Review", No. 44(1). Howson C. (2008), Successful Business Intelligence: Secrets to Making BI a Killer Application, McGraw-Hill, New York. Hussin H., King M., Cragg P. (2002), IT Alignment in Small Firms, „European Journal of Information Systems", No. 11(2). Kisielnicki J. (2008), MIS. Systemy informatyczne zarządzania, Placet, Warszawa. Knox K.T. (2014), The Ambiguity that Surrounds Information Strategy, „International Journal of an Emerging Transdiscipline", No. 17. Kohli R., Grover V. (2008), Business Value of IT: An Essay on Expanding Research Directions to Keep up with the Times, „Journal of Association for Information Systems", No. 9(1). Luftman J., Brier T. (1999), Achieving and Sustaining Business-IT Alignment, „California Management Review", No. 42(1). Manyika J., Chui M., Brown B., Bughin J., Dobbs R., Roxburgh C., Byers A.H. (2011), Big Data: The Next Frontier for Innovation, Competition, and Productivity, McKinsey Global Institute. Mocker M., Teubner A. (2005), Towards a Comprehensive Model of Information Strategy, 13th European Conference on Information Systems, Information Systems in Rapidly Changing Economy, ECIS, Rohensburg, Germany. Neyland D., Surridge C. (2002), The Contest for Information Strategy: Utilising an Alternative Approach to Produce Good Management Practice, http://www.strategyworld congress.org/neyland.htm (dostęp: 15.06.2014). Olszak C.M. (2007), Tworzenie i wykorzystywanie systemów Business Intelligence na potrzeby współczesnej organizacji, AE, Katowice. Rai A., Pavlou P.A., Im G., Du S. (2012), Interfirm IT Capability Profiles and Communications for Cocreating Relational Value: Evidence from the Logistics Industry, „MIS Quarterly", No. 36(1). Reich B.H., Benbasat I. (2000), Factors that Influence the Social Dimensions of Alignment Between Business and Information Technology Objectives, „MIS Quarterly", No. 24(1). Sabherwal R., Chan Y. (2001), Alignment Between Business Strategy and IS strategy: a Study of Prospectors, Analyzers, and Defenders, „Information Systems Research", No. 12(1). Slediaganowski D., Luftman J., Reilly R.R. (2006), Development and Validation of an Instrument to Measure of IT Business Strategic Alignment Mechanisms, „Information Resources Management", No. 19(3). Straub D., Watson R. (2001), Transformational Issues in Researching IS and NetEnabled Organizations, „Information Systems Research", No. 12(4). Subramaniam M., Venkatraman N. (2001), Determinants of Transnational New Products Development Capability: Testing the Influence of Transferring and Deploying Tacit Overseas Knowledge, „Strategic Management Journal", No. 22(4). DIGITAL BUSINESS STRATEGY Summary: The basic goal of this paper is to present the main assumptions underlying the idea of digital business strategy and to identify its most important factors (dimensions) that include: scope of digital business strategy, scale of business strategy, speed of digital business strategy, and sources of value creation and capture. In order to reach such research goal, the structure of this paper was organized as follows. Firstly, an overview of subject literature on information strategy has been conducted. Then, the idea of new generation of digital business strategy has been described. Next, the four themes: scope, scale, speed and sources of value have been explored. Finally, key questions on digital business strategy themes have been identified. Keywords: information strategy, digital business strategy, organization management.
<urn:uuid:7c73441d-2a43-4e38-bfee-86c9819ee72a>
finepdfs
4.007813
CC-MAIN-2022-33
https://www.ue.katowice.pl/fileadmin/_migrated/content_uploads/14_15.pdf
2022-08-09T19:38:37+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882571086.77/warc/CC-MAIN-20220809185452-20220809215452-00205.warc.gz
906,894,489
0.85865
0.999773
0.999773
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn", "eng_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2097, 4768, 7595, 9300, 11786, 13898, 16842, 19686, 22388, 24994, 27544, 30078, 32829, 34275 ]
1
0
Uchwała Nr XXII/202/2020 Rady Dzielnicy XVIII Nowa Huta z dnia 29 czerwca 2020 w sprawie korekty rozdysponowania środków wydzielonych do dyspozycji Dzielnicy XVIII Nowa Huta na rok 2020. Na podstawie § 3 pkt 1 oraz § 63 ust. 3 uchwały nr XCIX/1512/14 Rady Miasta Krakowa z dnia 12 marca 2014 r. w sprawie organizacji i zakresu działania Dzielnicy XVIII Nowa Huta w Krakowie (t.j. Dz. U. Woj. Mał. z 2019 r. poz. 5480) Rada Dzielnicy XVIII Nowa Huta uchwala, co następuje: § 1 Zmienia się zakres rzeczowy zadania przyjętego uchwałą nr XXI/199/2020 z dnia 19 maja 2020 w sprawie rozdysponowania środków wydzielonych do dyspozycji Dzielnicy XVIII Nowa Huta na rok 2020 w następujący sposób: z na | Nr | Nazwa zadania | | | Jednostka | |---|---|---|---|---| | | | | | realizująca | | E) | | LOKALNE WYDARZENIA: OŚWIATOWE, KULTURALNE, | | | | | | SPORTOWE I REKREACYJNE | | | | 16. | Dofinansowanie działalności, zakupów, oraz remontów w OK Kraków- Nowa Huta – klub Jędruś (os. Centrum A) | | OK Kraków- Nowa Huta | | | Nr | Nazwa zadania | | Jednostka | Kwota | |---|---|---|---|---| | | | | realizująca | | | I) | | DZIELNICOWY PROGRAM WSPIERANIA DZIAŁALNOŚCI | | | | | | MIEJSKICH SZKÓŁ I PLACÓWEK OŚWIATOWYCH, KULTURY, | | | | | | SPORTU, POMOCY SPOŁECZNEJ I ZDROWIA | | | | 20. | | Dofinansowanie działalności, zakupów, oraz remontów w OK Kraków- | OK Kraków- | 15 000,00 | | | | Nowa Huta – klub Jedność (os. Wolica) | Nowa Huta | | § 2 Zmienia się zakres rzeczowy zadania przyjętego uchwałą nr XII/128/2019 z dnia 8 lipca 2019 w sprawie rozdysponowania środków wydzielonych do dyspozycji Dzielnicy XVIII Nowa Huta na rok 2020 w następujący sposób: z na | Nr | Nazwa zadania | | | Jednostka | |---|---|---|---|---| | | | | | realizująca | | A) | | ROBOTY BUDOWLANE PRZY ISTNIEJĄCYCH ŻŁOBKACH, | | | | | | PRZEDSZKOLACH I SZKOŁACH, KTÓRYCH PROWADZENIE | | | | | | STANOWI ZADANIE WŁASNE GMINY | | | | 5. | | Przedszkole Nr 88 os. Wandy - remont elewacji - projekt i wykonanie, inne | MCOO/P 88 | | | | | prace remontowe | | | | Nr | Nazwa zadania | Jednostka | |---|---|---| | | | realizująca | | A) | ROBOTY BUDOWLANE PRZY ISTNIEJĄCYCH ŻŁOBKACH, | | |---|---|---| | | PRZEDSZKOLACH I SZKOŁACH, KTÓRYCH PROWADZENIE | | | | STANOWI ZADANIE WŁASNE GMINY | | | 5. | Przedszkole Nr 88 os. Wandy – remont parkietów w salach i malowanie | MCOO/P 88 | | | holu, inne prace remontowe | | § 3 Zmienia się zakres rzeczowy zadania przyjętego uchwałą nr XII/128/2019 z dnia 8 lipca 2019 w następujący sposób: z na | Nr | Nazwa zadania | | | Jednostka | |---|---|---|---|---| | | | | | realizująca | | D) | | ROBOTY BUDOWLANE ZWIĄZANE Z LOKALNĄ | | | | | | INFRASTRUKTURĄ SPORTOWĄ I REKREACYJNĄ | | | | 1. | | Dofinansowanie prac remontowych i utrzymania obiektów sportowych – | ZIS | | | | | Nowy Hutnik 2010 | | | | Nr | Nazwa zadania | | | Jednostka | Kwota | |---|---|---|---|---|---| | | | | | realizująca | | | D) | | ROBOTY BUDOWLANE ZWIĄZANE Z LOKALNĄ | | | | | | | INFRASTRUKTURĄ SPORTOWĄ I REKREACYJNĄ | | | | | 1. | | Wykonanie instalacji fotowoltaicznej na obiekcie Hali Widowiskowo | ZIS | | 50 000,00 | | | | Sportowej Suche Stawy przy ul. Ptaszyckiego 4 | | | | § 4 Przenosi się środki z zadania przyjętego uchwałą nr XII/128/2019 z dnia 8 lipca 2019 w następujący sposób: z | Nr | Nazwa zadania | | | Jednostka | |---|---|---|---|---| | | | | | realizująca | | I) | | DZIELNICOWY PROGRAM WSPIERANIA DZIAŁALNOŚCI | | | | | | MIEJSKICH SZKÓŁ I PLACÓWEK OŚWIATOWYCH, KULTURY, | | | | | | SPORTU, POMOCY SPOŁECZNEJ I ZDROWIA | | | | 54. | | Dofinansowanie wakacyjnego wypoczynku na kolonii wakacyjnej dla | MOPS | | | | | dzieci z najuboższych rodzin Dzielnicy XVIII - MOPS filia nr 4 | | | | Nr | Nazwa zadania | | | Jednostka | Kwota | |---|---|---|---|---|---| | | | | | realizująca | | | G) | | DZIELNICOWY PROGRAM WSPIERANIA OSÓB | | | | | | | NIEPEŁNOSPRAWNYCH | | | | | 15. | | Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr 4 Filia nr 1 os. Zielone 28 – | SOSW nr 4 | | 10 000,00 | | | | zakup materiałów i pomocy dydaktycznych potrzebnych do pracy z dziećmi | | | | | | | niepełnosprawnymi | | | | | 16. | | OK Kraków-Nowa Huta – dostosowanie strony internetowej do potrzeb | | OK Kraków- | 5 000,00 | | | | osób niepełnosprawnych | | Nowa Huta | | na § 5 Przenosi się środki z zadania przyjętego uchwałą nr XII/128/2019 z dnia 8 lipca 2019 w następujący sposób: z na | Nr | Nazwa zadania | | | Jednostka | Kwota | |---|---|---|---|---|---| | | | | | realizująca | | | I) | | DZIELNICOWY PROGRAM WSPIERANIA DZIAŁALNOŚCI | | | | | | | MIEJSKICH SZKÓŁ I PLACÓWEK OŚWIATOWYCH, KULTURY, | | | | | | | SPORTU, POMOCY SPOŁECZNEJ I ZDROWIA | | | | | 54. | | Dofinansowanie wakacyjnego wypoczynku na kolonii wakacyjnej dla | MOPS | | 10 000,00 | | | | dzieci z najuboższych rodzin Dzielnicy XVIII - MOPS filia nr 4 | | | | | Nr | Nazwa zadania | | | Jednostka | Kwota | |---|---|---|---|---|---| | | | | | realizująca | | | A) | | PRACE BUDOWLANE PRZY ISTNIEJĄCYCH ŻŁOBKACH, | | | | | | | PRZEDSZKOLACH SZKOŁACH, KTÓRYCH PROWADZENIE | | | | | | | STANOWI ZADANIA WŁASNE GMINY | | | | | 29. | | Szkoła Podstawowa Nr 37 os. Stalowe – remont harcówki, inne prace | MCOO/ SP 37 | | 2 500,00 | | | | remontowe | | | | | 30. | | Szkoła Podstawowa Nr 91 os. Handlowe – remont harcówki, inne prace | MCOO/ SP 91 | | 2 500,00 | | | | remontowe | | | | | 31. | | Szkoła Podstawowa Nr 103 os. Kolorowe – remont harcówki, inne prace | | MCOO/ SP | 2 500,00 | | | | remontowe | | 103 | | | 32. | | Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi Nr 105 os. Słoneczne – | | MCOO/ SP | 2 500,00 | | | | remont harcówki, inne prace remontowe | | 105 | | § 6 Przenosi się środki z zadania przyjętego uchwałą nr XII/128/2019 z dnia 8 lipca 2019 w następujący sposób: z | I) | | DZIELNICOWY PROGRAM WSPIERANIA DZIAŁALNOŚCI | | |---|---|---|---| | | | MIEJSKICH SZKÓŁ I PLACÓWEK OŚWIATOWYCH, | | | | | KULTURY, SPORTU, POMOCY SPOŁECZNEJ I ZDROWIA | | | 54. | Dofinansowanie wakacyjnego wypoczynku na kolonii wakacyjnej dla dzieci z najuboższych rodzin Dzielnicy XVIII - MOPS filia nr 4 | | MOPS | | I) | | DZIELNICOWY PROGRAM WSPIERANIA DZIAŁALNOŚCI | | |---|---|---|---| | | | MIEJSKICH SZKÓŁ I PLACÓWEK OŚWIATOWYCH, | | | | | KULTURY, SPORTU, POMOCY SPOŁECZNEJ I ZDROWIA | | | 62. | XI Liceum Ogólnokształcące – remont harcówki | | XI LO | | 63. | Dofinansowanie działań realizowanych we współpracy z Hufcem Kraków Nowa Huta | | MCOO/SP 80 | | 64. | Szkoła Podstawowa Nr 37 os. Stalowe – rozgrywki sportowe, organizacja i zakup nagród | | MCOO/SP 37 | na § 7 Przenosi się środki z zadania przyjętego uchwałą nr XII/128/2019 z dnia 8 lipca 2019 w następujący sposób: z | A) | | PRACE BUDOWLANE PRZY ISTNIEJĄCYCH ŻŁOBKACH, | | |---|---|---|---| | | | PRZEDSZKOLACH SZKOŁACH, KTÓRYCH PROWADZENIE | | | | | STANOWI ZADANIA WŁASNE GMINY | | | 22. | Szkoła Podstawowa nr 80 os. Na Skarpie – wykonanie wentylacji mechanicznej na sali gimnastycznej | | MCOO/SP 80 | na | A) | | PRACE BUDOWLANE PRZY ISTNIEJĄCYCH ŻŁOBKACH, | | |---|---|---|---| | | | PRZEDSZKOLACH SZKOŁACH, KTÓRYCH PROWADZENIE | | | | | STANOWI ZADANIA WŁASNE GMINY | | | 22. | Szkoła Podstawowa nr 80 os. Na Skarpie – wykonanie okien | | MCOO/SP 80 | § 8 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Przewodniczący Rady i Zarządu Dzielnicy XVIII Nowa Huta Stanisław Moryc Uzasadnienie: Podjęcie uchwały ma na celu wprowadzenie do Budżetu Miasta Krakowa zadań wskazanych przez Dzielnicę XVIII Nowa Huta do realizacji w roku 2020. Projekt uchwały spełnia wymogi, o których mowa w § 65 Statutu Dzielnicy XVIII Nowa Huta.
<urn:uuid:7b16df0d-2120-469c-8e38-05b05d44acc2>
finepdfs
1.195313
CC-MAIN-2021-43
https://dzielnica18.krakow.pl/pdf/Nr%20XXII.202.20_.pdf
2021-10-27T15:34:47+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323588216.48/warc/CC-MAIN-20211027150823-20211027180823-00173.warc.gz
321,290,222
0.99991
0.99991
0.99991
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2170, 4562, 7246, 7880 ]
1
0
Tabela wyników oceny polowej wg odmian (OPMS03GI) Kryteria wyszukiwania: Okres od: Okres do: Gatunek: Grupa/Podgrupa roślin: 2009 Rok oceny: Kod NUTS: Jednostka organizacyjna OT: Jednostka organizacyjna WI: Stopniowanie statusów wniosków Odmiana: 0 0 0 0 0 0 15.3 55.52 0 66.15 0 0 0 1.11 0 0 0 0 0 0 0 4.2 6.65 6.63 0 6.47 0 37.48 2.81 0 2.18 Odmiana 3.99 0.32 0 1.21 0.64 3.77 17.57 17.57 0 0 22.22 0 11.11 0 0 2.17 17.86 0 6.79 9.09 0 0 4.58 0 5.27 0 5.63 5.15 0 0 5.38 14.33 1.97 0.27 5.09 8.21 0 7.91 0 0 0.91 0 0 0 3.05 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 50 0 12.53 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Odmiana 0 0 0 31.82 0 0 0 0 0 0 58.33 0 58.33 0 1.92 1.53 1.53 0 0 0 0 2.84 0 0 0 0 0 0 0 100 0 0 10.68 0 11.6 0 0 2011-08-16 Data wykonania: Oceniono ogółem Zakwalifikowano Zdyskwalifikowano Odmiana 0 0 0 0 0 0 11.2 0 0 0 0 29.39 0 1.75 0 0 1.99 0 0 1.85 2.02 0 0 0 1.83 0 7.14 0 15 3.81 0 0 0 0 3.48 11.19 0 0.98 1.13 Odmiana 4.07 0 0 0 2.71 2.58 2.69 0 0 6.33 5.93 11.06 8.47 0 0 6.16 3.85 0 0 36.15 27.07 5.51 0 6.03 0 0 0 5.42 31.71 0 0 16.04 6.33 0 12.35 60 1.58 0 3.55 Odmiana 0 5.24 0 0 100 33.33 0 6.22 0 0 19.57 0 0 18.34 5.91 0 0 0 100 24.05 0 8.05 10.25 12.05 16.18 0 0 0 7.29 40.41 0 11.67 18.04 26.12 1.42 27.62 12.63 21.05 Odmiana 0 0 0 17.21 0 9.75 3.13 3.13 46.51 46.51 40.11 40.11 0 0 0 9.23 27.9 0 0 34.15 0 0 11.43 0 13.21 0 0 3.77 68.75 11.35 2.63 1.91 0 0 2 Odmiana 0 0 7.21 0 0 0 21.94 6.13 0 0 0 0 8.89 0.21 0 9.5 0 2.47 0 4.13 10.1 22.71 3.54 6.22 0 0 0 5 39.07 100 12.36 8.47 0 2.49 0 0.95 1.05 0 0 5.51 5.21 9.81 87.54 2.45 100 33.33 49.42 0 0 0 0 48.68 0 0 3.9 0 0 0 3.15 0 0 41.18 0 0 0 0 0 0 0 1.88 6.17 0 0 0 0 0 0 0.34 8.97 0 0 0 2.71 0 0.24 0 0 0 0.68 0 0 2.42 5.19 0 1.17 0 40.54 0 0 0 0 0 0.55 0 0 6.07 0 4.49 0 3.89 9.47 0 0 4.01 0 2.56 0 0 2.73 23.47 0 33.39 0 0 0 80.63 0 0 0 0 13.01 3.23 9.82 0 0 7.31 8.01 22.26 7.31 0 0 0 0 0 0 3.8 1.23 100 40 10.46 1.11 0 0 13.66 0 3.53 0 3 0 0 Odmiana 0 0 0 4.92 0 0 0 0 0 2.08 0 0 0 0 0 0 0 4.03 0 0.51 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Krezus 76 781.06 73 734.06 Oceniono ogółem Zakwalifikowano Zdyskwalifikowano 3 47 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 4.67 6.78 1.83 0 33.17 0 29.75 0 0 0 0 0 0 39.74 3.49 3.13 45.21 4.17 0 4 11.33 0 2.07 0 0 0 7.6 1.9 6.02 Odmiana 0 0 1.42 0 0 0 4.88 6.4 0 0 5.33 0 0 37.54 19.64 0 15.15 4.98 5.32 0 18.27 32 1.36 0 0 0 0 0 0 0 1.38 0 0 0 0 0 31.75 0 0 17.16 0.23 Odmiana 0 17.51 12.66 0 0 8.91 0 7.4 0.48 4.6 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0.27 15.92 10.16 15.9 0 0 0 0.27 0 3.03 0 0 0.94 0 0 0 1.85 0 0 0 Odmiana 0 0 0 0.2 2.67 0 0 0 0 0.79 0 1.31 0 3.16 0 0.42 0 3.51 0 0 0 12.05 2.02 0 13.31 2.93 0 0 0 0 0 1.12 0 0 0 11.3 1.27 0 4.34 0 0 0 0 0 0 0 2.15 0 0 0 0 0 0.12 0 0 0 0.24 5.26 0 0 0 13.52 0 0 0 0 0 1.04 2.32 0 0 3.14 0 0 11.16 13.89 0 0 4.53 0.36 3.53 0 Odmiana 1.37 0 2.75 13.37 0 48.66 0 9.09 5.95 4.32 0 0 0 6.16 4.56 2.84 0 10.73 0.14 7.71 5.12 10.27 0 0.57 0 5 0 0 0 6.13 5.59 2.38 2.38 0 4.96 3.38 2.86 0 1.58 23.02 4.08 9.65 0 4.32 0 0 11.33 0 0 2.81 7.58 0 3.42 0 0 0 0 0 0 3.4 0 2.49 20.97 0 0 13.58 5.3 4.35 0 0 0 0 0 0 0 7.69 0 0 0 0 0 Odmiana 0 7.16 0 3.23 0 3.17 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5 0 0 0 0 10 11.74 0.31 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3.51 0 0 0 0 0 0 0 Odmiana Oceniono ogółem plantacji [ha] Zakwalifikowano plantacji [ha] Zdyskwalifikowano plantacji [ha] % 0 0 0 0 20 0 33.08 1.52 0 0 0 2.01 0 0 0 20 1.24 0 0 7.78 0 0 0 0 0 0 0.84 7.09 0 0 7.72 0 0.98 0 0 0 0 0 0 0 0 6.35 14.47 Odmiana Oceniono ogółem plantacji [ha] Zakwalifikowano plantacji [ha] Zdyskwalifikowano plantacji [ha] % 0 0 0 0 0 0 0 0 0 9.23 1.6 0 0 0 0 5.75 0 0 1.07 9.34 0 100 0 70.61 0 0 0 0 0 9.01 0 0 0 7.76 7.1 0 0 0 3.82 0 0 3.01 KORZENIOWE Oceniono ogółem Zakwalifikowano Zdyskwalifikowano 0 0 0 0 0 0 0 0 0 6.98 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3.13 3.13 4.94 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Fasola zwykła karłowa Oceniono ogółem Zakwalifikowano Zdyskwalifikowano 0 0 0 0 0 0 28.57 0 22.22 50 50 12.79 0 0 0 0 0 6.92 6.92 0 0 0 6.17 0 0 0 100 100 Razem: 2011-08-16 Data wykonania: 16,939 111,182.82 16,093 105,690.93 846 5,491.89 0 100 0 25 0 0 0 100 0 0 0 0 0 0 0 17.96 0 0 0 0 0 0 12.2 3.88 10.71 7 4.94 Wiesława Kowalczyk Raport wykonał(a):
<urn:uuid:983c3fde-3459-4bfd-9533-bdd6bc45c126>
finepdfs
2.134766
CC-MAIN-2021-04
http://piorin.gov.pl/download/gfx/piorin/pl/defaultstronaopisowa/345/2/4/ocena_polowa_2009.pdf
2021-01-15T17:35:31+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703495936.3/warc/CC-MAIN-20210115164417-20210115194417-00680.warc.gz
88,868,175
0.945436
0.489536
0.489536
[ "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", ...
pol_Latn
{}
false
[ 386, 554, 694, 847, 1096, 1292, 1493, 1671, 1862, 2015, 2193, 2373, 2520, 2783, 2966, 3142, 3323, 3485, 3700, 3860, 4015, 4294, 4567, 4746, 4933, 5168 ]
1
3
KONKURS PLASTYCZNO- TECHNICZNY, MIĘDZYPRZEDSZKOLNY DLA DZIECI Z PRZEDSZKOLI MIEJSKICH W PRUSZKOWIE PT. "CO LUBIĘ W MOIM MIEŚCIE" realizowanego w ramach projektu z zakresu edukacji regionalnej "Pruszków poznasz – polubisz" w roku szkolnym 2020/ 2021 REGULAMIN KONKURSU PLASTYCZNO- TECHNICZNEGO PT. "CO LUBIĘ W MOIM MIEŚCIE" REALIZOWANEGO W RAMACH PROJEKTU Z ZAKRESU EDUKACJI REGIONALNEJ "PRUSZKÓW POZNASZ – POLUBISZ" Postanowienia ogólne 1. Organizatorem konkursu jest Przedszkole Miejskie Nr 13 w Pruszkowie. 2. Warunkiem udziału dziecka w konkursie jest wykonanie pracy przestrzennej wspólnie z rodzicem w dowolnej technice . 3. Jedna placówka może zgłosić do konkursu maksymalnie 1 pracę . Cele konkursu 1. Rozwój umiejętności plastyczno- technicznych oraz kreatywności dzieci. 2. Rozbudzanie wrażliwości estetycznej dzieci 3. Rozwijanie zainteresowań dotyczących miejsca zamieszkania 4. Rozwijanie patriotyzmu lokalnego 5. Zaciśnianie więzi rodzinnych poprzez wspólne działania 6. Zabawa i radość z aktu tworzenia pracy konkursowej Zasady udziału w konkursie 1. Temat konkursu: „Co lubię w moim mieście" 2. Konkurs polega na stworzeniu przestrzennej pracy plastyczno – technicznej dowolną technikąą 3. Praca nie może przekraczać wymiarów 50cm/ 50cm/50cm 4. Praca powinna być opisana według wzoru (metryczka): * tytuł pracy * imię i nazwisko autora * wiek autora * nazwa placówki Kryteria oceny pracy plastyczno- technicznej 1. Zgodność z tematem 2. Estetyka wykonanej pracy 3. Dobór i różnorodność materiałów 4. Wkład pracy własnej 5. Inwencja twórcza 6. Kreatywność Etapy konkursu Konkurs przeprowadzony będzie w dwóch etapach: 1. Pierwszy etap to wewnątrzprzedszkolny konkurs, podczas którego zostanie wyłoniona praca plastyczno- techniczna wybrana przez powołaną w tym celu Komisję Konkursową Wewnętrzną (powołaną przez dyrektora placówki). 2. W drugim etapie praca wyróżniona w każdej placówce będzie brała udział w zorganizowanym pod patronatem Prezydenta Miasta Pruszkowa międzyprzedszkolnym konkursie z udziałem Komisji Konkursowej Zewnętrznej z udziałem Władz Miasta Pruszkowa. Wyniki po obradach Komisji ogłoszone zostaną przez organizatora konkursu w dniu 27.05.21. w mediach: strony internetowe i profile fb. Przedszkola Miejskiego Nr 13 oraz Miasta Pruszków. Komisja konkursowa i nagrody 1. Do przeprowadzenia drugiego etapu konkursu organizator powołuje Komisję Konkursową Zewnętrzną "Co lubię w moim mieście". 2. Komisja Konkursowa Zewnętrzna dokonuje oceny prac konkursowych a następnie wyłania laureatów I, II i III miejsca oraz wyróżnienia. 3. Po zakończeniu pracy komisja sporządza protokół. 4. Wszyscy uczestnicy, którzy przejdą do drugiego etapu otrzymują dyplomy. Terminy 1. Konkurs trwa od 26.04.21. do 14.05.21. 2. Wyłonione w eliminacjach wewnątrzprzedszkolnych prace należy przekazać do Przedszkola Miejskiego Nr 13 do 20. 05.21. 3. Wyniki konkursu zostaną ogłoszone 27.05.21. Do pracy konkursowej należy dołączyć: 1) formularz zgłoszeniowy (załącznik nr 1do regulaminu) 2) zgodę rodziców/ opiekunów na prezentowanie i rozpowszechnianie pracy oraz przetwarzanie danych osobowych, zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 119 z 2016 r.) w obrębie organizowanego konkursu plastyczno- technicznego „Co lubię w moim mieście" w ramach projektu z zakresu edukacji regionalnej „Pruszków poznasz – polubisz" w roku szkolnym 2020/2021 (załącznik nr 2 do regulaminu) 3) oświadczenie rodzica/ opiekuna o zapoznaniu się z klauzulą informacyjną (załącznik nr 3 do regulaminu) 4) metryczkę na odwrocie pracy Zał. Nr 1. Załącznik Nr 1 do Regulaminu konkursu plastyczno- technicznego pt. " Co lubię w moim mieście" w ramach projektu z zakresu edukacji regionalnej "Pruszków poznasz- polubisz" w roku szkolnym 2020/ 2021. ZGŁOSZENIE DO KONKURSU PLASTYCZNO- TECHNICZNEGO PT. „CO LUBIĘ W MOIM MIEŚCIE" Tytuł pracy………………………………………………………… Imię i nazwisko autora pracy……………………………………………… Wiek autora pracy……………………………………………………………………… Nazwa przedszkola………………………………………………………………………… Zgoda rodzica/opiekuna na bezpłatne wykorzystanie pracy w druku, publikacji internetowej, wyeksponowania w innych miejscach przestrzeni publicznej w celu prezentacji wyników konkursu. Podpis rodzica/opiekuna…………………………………………………………. Zał. Nr 2. Załącznik Nr 2 dla Rodzica do Regulaminu konkursu plastyczno- technicznego pt. „Co lubię w moim mieście" dla dzieci przedszkolnych w ramach projektu z zakresu edukacji regionalnej„Pruszków poznasz - polubisz" w roku szkolnym 2020/2021 Ja, niżej podpisany/a *.................................................................................... (imię i nazwisko rodzica) 1. Oświadczam, że zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 119 z 2016 r.) wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych mojego dziecka ............................................................................................... ....(imię i nazwisko dziecka) do celów związanych z jego udziałem w konkursie plastyczno- technicznym „Co lubię w moim mieście” dla dzieci przedszkolnych ramach projektu z zakresu edukacji regionalnej „Pruszków poznasz - polubisz” w roku szkolnym 2020/2021. ...................................................... (podpis rodzica/ opiekuna) 2. Oświadczam, że zapoznałem/ zapoznałam się z Regulaminem konkursu i akceptuję jego postanowienia. .....................................................( podpis rodzica/ opiekuna) Zał. Nr 3. Załącznik Nr 3 do Regulaminu konkursu plastyczno- technicznego pt." Co lubię w moim miescie" dla dzieci przedszkolnych w ramach projektu z zakresu edukacji regionalnej "Pruszków poznasz- polubisz" w roku szkolnym 2020/ 2021. Oświadczenie rodzica/ opiekuna o zapoznaniu sie z klauzulą informacyjnąą Ja niżej podpisany/a ....................................................................................................................................... (imię i nazwisko) Oświadczam, że zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 119 z 2016r.) zapoznałem/ zapoznałam się z treścią klauzuli informacyjnej, w tym z przysługującym prawem do sprostowania moich danych/ danych mojego syna/ danych mojej córki*, prawem do ograniczenia przetwarzania, do przenoszenia danych, prawie do sprzeciwu przetwarzania danych opartym wyłącznie na zautomatyzowanymprzetwarzaniu w tym profilowania, oraz prawie wycofania zgody na przetwarzanie w każdym czasie, jak również, że podanie tych danych było dobrowolne .............................................................................................................................. ( data, miejsce i podpis osoby składającej oświadczenie) *niepotrzebne skreślić Zał. Nr 4. Metryczka Tytuł pracy Imię i nazwisko dziecka Wiek dziecka Nazwa placówki
<urn:uuid:55795d0b-8c62-4c33-8126-ed73b09ddd8c>
finepdfs
1.103516
CC-MAIN-2024-18
http://www.pm16pruszkow.pl/wp-content/uploads/2021/04/Konkurs-plastyczno-techniczny-CO-LUBIE-W-MOIM-MIESCIE.pdf
2024-04-14T05:29:54+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296816864.66/warc/CC-MAIN-20240414033458-20240414063458-00809.warc.gz
59,644,518
0.99993
0.999953
0.999953
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 249, 1390, 2926, 3777, 4480, 5878, 7348, 7439 ]
1
0
WARUNKI ŚWIADCZENIA USŁUG Niniejszy dokument obejmuje ogólne warunki świadczenia usług przez Estelligence Sp. z o.o. i/lub Estelligence Services sp. z o.o. sp.k. (dalej „Estelligence") dla Klientów prowadzących obrót towarami handlowymi za pośrednictwem platformy sprzedażowej Amazon i/lub innych platform elektronicznych e-commerce i stanowi załącznik do pełnomocnictw udzielanych Estelligence i/lub pracownikom Estelligence w związku ze świadczeniem usług księgowych, a w szczególności w związku z prowadzeniem ewidencji VAT oraz składaniem deklaracji VAT, zgodnie z przepisami powszechnie obowiązującego prawa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. A. Dokumentacja przekazywana Estelligence 1. Estelligence prowadzi rozliczenia Klienta na podstawie danych przekazanych przez uprawnionego operatora platformy Amazon lub inne podmioty ściśle z nim współpracujące i posiadające dostęp do dokumentów i danych automatycznie generowanych przez system platformy Amazon na podstawie zidentyfikowanych transakcji handlowych zrealizowanych przez Klienta. 2. Dane lub dokumenty, o których mowa powyżej obejmują: a. dane dotyczące wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów na rzecz podatników z innych krajów UE, b. dane dotyczące sprzedaży krajowej, dokonywanej w ramach tzw. sprzedaży wysyłkowej z terytorium kraju na rzecz osób fizycznych z innych krajów UE (VAT Report), c. dane dotyczące wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów własnych, w ramach przesunięć międzymagazynowych, d. dane dotyczące wewnątrzwspólnotowych nabyć towarów własnych, w ramach przesunięć międzymagazynowych. 3. Każdorazowo, za treść dokumentów przekazywanych Estelligence odpowiada Klient. Oznacza to, że przekazanie dokumentów Estelligence jest równoznaczne z oświadczeniem Klienta, że dane objęte ww. raportami odzwierciedlają rzeczywiste zdarzenia gospodarcze i są zgodne ze stanem faktycznym, w tym w szczególności w zakresie wskazanym poniżej w pkt I.4 – I.7. 4. Klient zapewnia i potwierdza, że data transakcji odpowiada dacie dokonania dostawy w rozumieniu art. 14 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej. 5. Klient zapewnia i potwierdza, że numer katalogowy produktu (SKU) faktycznie odpowiada towarowi podlegającemu dostawie opisanemu w pozycji „Product Description" lub podobnej o takim znaczeniu oraz numerowi zamówienia. 6. Klient zapewnia i potwierdza, że miasto i kraj rozpoczęcia wysyłki lub transportu towarów oraz miasto i kraj zakończenia wysyłki lub transportu towarów odzwierciedlają rzeczywiste przemieszczenie towarów i są zgodne ze stanem faktycznym. 7. Klient zapewnia i potwierdza, że wskazany numer identyfikacji podatkowej (NIP) kontrahenta będącego TERMS OF SERVICE This document covers the general terms and conditions of providing services by Estelligence Sp. z o.o. and/or Estelligence Services sp. z o.o. sp.k. (hereinafter: "Estelligence") for Clients trading in commercial goods via the Amazon sales platform and/or other e-commerce platforms, and constitutes an attachment to the powers of attorney granted to Estelligence and/or its employees in connection with the provision of accounting services, in particular in connection with keeping VAT records and filing VAT returns in accordance with provisions of generally applicable law in the Republic of Poland. A. Documentation provided to Estelligence 1. Estelligence settles the Client's accounts on the basis of data provided by an authorized operator of the Amazon platform or other entities closely cooperating with it and having access to documents and data automatically generated by the Amazon platform system on the basis of identified commercial transactions conducted by the Client. 2. The data or documents referred to above include: a. data related to intra-community supplies of goods to taxpayers from other EU countries, b. data related to domestic sales carried out within socalled mail order sales from the territory of Poland to individuals from other EU countries (VAT Report), c. data related to intra-community supplies of own goods within the framework of inter-warehouse transfers, d. data related to intra-community acquisitions of own goods within the framework of inter-warehouse transfers. 3. In each case, the party responsible for the content of documents submitted to Estelligence shall be the Client. This means that the provision of documents to Estelligence is tantamount to the Client's declaration that data included in the aforementioned reports reflect the actual economic events and are consistent with the factual circumstances, including in particular within the scope stated below in points I.4 - I.7. 4. The Client warrants and represents that the transaction date is the supply date within the meaning of Article 14 clause 1 of Council Directive 2006/112/EC of 28 November 2006 on the common system of value added tax. 5. The Client warrants and represents that the product catalogue number (SKU) actually corresponds to the supplied goods as described under "Product Description" or a similar clause and the order number. 6. The Client warrants and represents that the locality and country of origin and the locality and country of destination of the shipment or transport of goods reflect the actual movement of goods and are consistent with the factual circumstances. 7. The Client warrants and represents that the indicated tax identification number (NIP) of its contracting party podatnikiem podatku VAT lub podatku od wartości dodanej jest prawidłowy, ważny i został zweryfikowany w VIES. B. Dokumentacja będąca w posiadaniu Klienta dotycząca transakcji B2B 1. Klient oświadcza, iż ma świadomość, że skorzystanie ze stawki obniżonej (0%) dla wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów uzależnione jest od posiadania przez nabywcę właściwego i ważnego numeru identyfikacji podatkowej (NIP) nadanego na potrzeby transakcji wewnątrzwspólnotowych. Przy tym, Klient ma świadomość, że brak takiego numeru w treści przekazywanej Estelligence dokumentacji skutkować będzie zastosowaniem stawki podstawowej (23%). 2. Klient oświadcza, iż ma świadomość, że skorzystanie ze stawki obniżonej (0%) dla wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów uzależnione jest także od posiadania wymaganej dokumentacji, stanowiącej dowód tego, że towary będące przedmiotem wewnątrzwspólnotowej dostawy zostały wywiezione z terytorium kraju i dostarczone do nabywcy. Przy tym Klient oświadcza, że w terminie 30 dni od dnia transakcji posiada w swojej dokumentacji takie dowody, co najmniej: dokumenty przewozowe oraz specyfikację poszczególnych sztuk ładunku i w przypadku wezwania właściwego organu administracji skarbowej będzie gotowy do ich niezwłocznego przekazania. C. Dokumentacja będąca w posiadaniu Klienta dotycząca transakcji B2C 1. Klient oświadcza, iż ma świadomość, że sprzedaż towarów na rzecz konsumentów, które są wysyłane lub transportowane z terytorium Polski na terytorium innego kraju członkowskiego może być uznana za dokonaną na terytorium Polski, wyłącznie w przypadku braku przekroczenia określonych limitów sprzedaży ustalonych przez dane państwo członkowskie. Przy tym, Klient oświadcza, że wskazanie stawki krajowej w treści przekazywanej Estelligence dokumentacji dotyczącej tego rodzaju transakcji stanowi o braku przekroczenia tych progów w krajach, do których wysyłany lub transportowany jest towar oraz braku dobrowolnego opodatkowania transakcji w kraju przeznaczenia towarów. 2. Klient oświadcza, iż ma świadomość, że sprzedaż towarów na rzecz (konsumentów), które są wysyłane lub transportowane z terytorium innego kraju członkowskiego na terytorium Polski może być uznana za dokonaną na terytorium Polski, jeśli całkowita wartość tych towarów, pomniejszona o kwotę podatku od wartości dodanej, przekroczyła w roku podatkowym równowartość kwoty 160.000,00 PLN. Przy tym, Klient oświadcza, że wskazanie stawki krajowej w treści przekazywanej Estelligence dokumentacji dotyczącej tego rodzaju transakcji stanowi o przekroczeniu powołanego progu 160.000,00 PLN. D. Dokumentacja będąca w posiadaniu Klienta dotycząca przesunięć międzymagazynowych 1. Klient oświadcza, iż ma świadomość, że skorzystanie ze stawki obniżonej (0%) dla wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów własnych uzależnione jest od posiadania przez nabywcę właściwego i ważnego numeru identyfikacji podatkowej (NIP) nadanego na potrzeby transakcji being a VAT or value added tax payer is correct, valid and has been verified in VIES. B. Documentation held by the Client concerning B2B transactions 1. The Client represents and warrants that it is aware of the fact that eligibility to apply the reduced (0%) rate to intra-community supplies of goods is conditioned upon the buyer having been assigned the appropriate and valid tax identification number (NIP) for the purposes of intra-community transactions. At the same time, the Client is aware that failure to state such number in the documentation provided to Estelligence will result in application of the basic rate of 23%. 2. The Client represents and warrants that it is aware of the fact that eligibility to apply the reduced (0%) rate to intra-community supplies of goods is also conditioned upon the holding of required documentation evidencing the export of goods covered by the intra-community supply from the territory of Poland and their delivered to the buyer. At the same time the Client declares that within 30 days of the transaction date, it holds at least the following evidence: transport documents and specification of individual pieces of cargo, and will be prepared to hand over such documents immediately if requested by a competent tax administration body. C. Documentation held by the Client concerning B2C transactions 1. The Client represents and warrants that it is aware of the fact that the sale of goods to consumers, where the goods are shipped or transported from the territory of Poland to the territory of another Member State, classifies as having been made in the territory of Poland only if certain sales limits set by the Member State concerned are not exceeded. At the same time, the Client declares that application of the domestic rate in the documentation of such transactions provided to Estelligence indicates that such thresholds have not been exceeded in countries to which the goods are shipped or transported and that the transaction is not subject to voluntary taxation in the country of destination. 2. The Client represents and warrants that it is aware of the fact that the sale of goods to (consumers) where the goods are shipped or transported from the territory of another Member State to the territory of Poland only classifies as made in the territory of Poland if the total value of such goods, reduced by the amount of value added tax, exceeded the equivalent of PLN 160,000.00 in the tax year concerned. At the same time, the Client declares that application of the domestic rate in the documentation of such transactions provided to Estelligence indicates that the aforementioned threshold of PLN 160,000.00 has been exceeded. D. Documentation held by the Client concerning interwarehouse transfers 1. The Client represents and warrants that it is aware of the fact that eligibility to apply the reduced (0%) rate to intra-community supplies of own goods is conditioned wewnątrzwspólnotowych w innym kraju członkowskim, do którego następuje przemieszczenie towarów. Przy tym, Klient ma świadomość, że brak takiego numeru w treści przekazywanej Estelligence dokumentacji skutkować będzie zastosowaniem stawki podstawowej (23%). Klient ma więc świadomość ryzyka opodatkowana transakcji w Polsce. 2. Klient oświadcza, iż ma świadomość, że rozpoznanie wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów własnych uzależnione jest posiadania statusu podatnika podatku od wartości dodanej, tj. od zarejestrowania się na potrzeby VAT w Polsce. Przy tym, Klient ma świadomość, że do czasu rejestracji transakcja nie zostanie rozliczona. E. Rejestracja Klienta na potrzeby podatku VAT 1. Klient oświadcza, iż ma świadomość obowiązku dokonania rejestracji na potrzeby podatku VAT oraz transakcji wewnątrzwspólnotowych w Polsce przed dniem dokonania pierwszej czynności opodatkowanej. Klient zapewnia przy tym Estelligence , że Estelligence uzyska informacje niezbędne do dokonania przedmiotowej rejestracji, w tym informację o dacie dokonania pierwszej czynności opodatkowanej, którą Estelligence będzie mógł uwzględnić w dokumentacji rejestrowej celem prawidłowego rozliczenia transakcji. Klient ma świadomość, że przekazanie odpowiednich informacji Estelligence z opóźnieniem, tj. po dokonaniu pierwszej czynności opodatkowanej lub przekazanie nieprawdziwych informacji może skutkować brakiem rozliczenia. 2. Przez dzień dokonania pierwszej czynności opodatkowanej, o której mowa powyżej rozumieć należy w szczególności datę dokonania pierwszej dostawy towarów „z" lub „na" terytorium Polski, na rzecz konsumenta (B2C), przedsiębiorcy mającego siedzibę, zarząd lub stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium Polski lub innego kraju członkowskiego (B2B), a także datę dokonania pierwszego przemieszczenia towarów własnych. F. Pozostałe zapewnienia i gwarancje Klienta 1. Klient zapewnia Estelligence, że faktycznie prowadzi działalność gospodarczą, dokonuje rzeczywistych transakcji handlowych oraz, że jego działania nie mają na celu działania na szkodę podatku VAT, nie służą wyłudzeniu podatku, ani nie są podejmowane dla pozoru lub obejścia prawa. 2. Klient odpowiada za terminowe wpłacanie należności publicznoprawnych, w tym w szczególności podatku VAT, należności odsetkowych i grzywien na rachunek właściwych organów i zapewnia, że jest tego świadomy. 3. Niezależnie od zakresu przekazywanej Estelligence dokumentacji, o której mowa powyżej, Klient odpowiada także za prowadzenie listy towarów, w tym ustalenie i przekazanie Estelligence odpowiedniej klasyfikacji Nomenklatury Scalonej (kodów CN) towarów, których sprzedaż prowadzi. Przekazanie informacji o kodach CN lub ich aktualizacja powinna nastąpić dobrowolnie lub na każde wezwanie Estelligence Przy tym, Klient oświadcza, że został poinformowany przez Estelligence o grupach towarów, których obrót podlega szczególnym zasadom rozliczania i ewidencjonowania na potrzeby podatku VAT w Polsce. Klient oświadcza dodatkowo, że brak przekazania Estelligence wymaganej informacji o kodach CN jest równoznaczny z upon the buyer having been assigned the appropriate and valid tax identification number (NIP) for the purposes of intra-community transactions in the other Member State to which the goods are transferred. At the same time, the Client is aware that failure to state such number in the documentation provided to Estelligence will result in application of the basic rate of 23%. Therefore, the Client is aware of the risk of taxation of its transactions in Poland. 2. The Client represents and warrants that it is aware of the fact that recognition of intra-community acquisition of own goods is conditioned upon its status of value added tax payer, i.e. upon registration for VAT purposes in Poland. At the same time, the Client is aware of the fact that the transaction will not be settled until registration. E. Client registration for VAT purposes 1. The Client represents and warrants that it is aware of the obligation to register for VAT and intra-community transactions in Poland before the date of the first taxable transaction. At the same time, the Client warrants that Estelligence will obtain information required for the registration in question, including information about the date of the first taxable transaction, for inclusion in the registration documentation in order to properly settle the transaction. The Client is aware of the fact that delayed provision of the relevant information to Estelligence, i.e. its provision after the first taxable transaction, or provision of false information, may result in a nonsettlement. 2. The date of the first taxable transaction referred to above should be understood in particular as the date of the first supply of goods "from" or "to" the territory of Poland, to a consumer (B2C) or to a business having its registered office, management or permanent place of business in the territory of Poland or another Member State (B2B), as well as the date of the first transfer of own goods. F. Other representations and warranties of the Client 1. The Client represents and warrants to Estelligence that it actually pursues business activity and carries out actual business transactions, and that its actions are not intended to compromise the VAT system; do not serve a VAT fraud; and are not undertaken for the sake of appearances or to circumvent the law. 2. The Client is responsible for timely payment of its public law liabilities, including specifically VAT, interest and fines to the relevant authorities, and the Client represents and warrants that it is aware of this responsibility. 3. Irrespective of the aforementioned scope of documentation to be provided to Estelligence, the Client is also responsible for keeping a list of goods, which includes determination and provision to Estelligence of the appropriate Combined Nomenclature (CN) codes of the goods the Client sells. The CN codes or their updates should be provided voluntarily or whenever requested oświadczeniem wobec Estelligence sp. z o.o., że sprzedawane przez niego towary nie są objęte szczególnym zasadom rozliczania i ewidencjonowania na potrzeby podatku VAT w Polsce. 4. Niezależnie od zakresu przekazywanej Estelligence dokumentacji, o której mowa powyżej, Klient odpowiada także za prowadzenie listy za ustalenie i przekazanie Estelligence listy podmiotów powiązanych, w szczególności pod względem finansowym, ekonomicznym lub organizacyjnym. Przekazanie informacji o podmiotach powiązanych lub ich aktualizacja powinna nastąpić dobrowolnie lub na każde wezwanie Estelligence Przy tym, Klient oświadcza, że znane jest mu pojęcie podmiotu powiązanego i został poinformowany przez Estelligence o tym, iż transakcje z podmiotami powiązanymi podlegają szczególnym zasadom rozliczania i ewidencjonowania na potrzeby podatku VAT w Polsce. Klient oświadcza dodatkowo, że brak przekazania Estelligence wymaganej informacji o podmiotach powiązanych jest równoznaczny z oświadczeniem wobec Estelligence, że Klient nie dokonywał transakcji z jakimkolwiek podmiotem powiązanym. 5. Klient odpowiada za przekazywanie Estelligence na każde wezwanie Estelligence wszystkich dokumentów, informacji lub wyjaśnień niezbędnych dla prawidłowego świadczenia usług i zapewnia, że jest tego świadomy. G. Postanowienia końcowe 1. Estelligence nie ponosi odpowiedzialności za prawidłowość rozliczeń lub ewentualne szkody Klienta w każdym przypadku, w którym Klient nie wywiąże się z ciążących na nim obowiązków, złoży oświadczenia niezgodne z prawdą lub pomimo wezwania do przedstawienia odpowiednich dokumentów, informacji lub wyjaśnień, Klient ich nie przekaże, przekaże je w niepełnym zakresie lub przekaże dokumenty, informacje lub wyjaśnienia, których treść jest niezgodna z prawdą lub nie odzwierciedla rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. 2. Estelligence świadczy usługi na podstawie udzielonego pełnomocnictwa, w sposób ciągły, bezterminowo. 3. Estelligence ma prawo do natychmiastowego rozwiązania zawartego stosunku prawnego i wypowiedzenia udzielonych pełnomocnictw w każdym przypadku, w szczególności gdy istnieją uzasadnione wątpliwości co do kompletności i rzetelności danych o których mowa w pkt I.1 powyżej lub też w przypadku, prawdziwości złożonych zapewnień i oświadczeń o których mowa w niniejszym dokumencie a także, gdy Estelligence pozyska informacje o zaprzestaniu działalności handlowej Klienta lub informacje o wygaśnięciu jakiegokolwiek stosunku prawnego pomiędzy Klientem a podmiotem o którym mowa w pkt I.1 powyżej. 4. W celu umożliwienia Estelligence skorzystania z uprawnienia, o którym mowa w pkt 3 powyżej, Klient podpisze i pozostawi do dyspozycji Estelligence dokumenty wypowiadające udzielone pełnomocnictwa, stanowiące załącznik do niniejszego dokumentu. Przy tym, Estelligence zobowiązuje do skorzystania z dokumentów wypowiadających udzielone pełnomocnictwa jedynie w przypadku zaistnienia okoliczności przewidzianych w pkt 3 powyżej, lub – wyjątkowo – w każdym innym przypadku by Estelligence. At the same time, the Client declares that it has been informed by Estelligence about the groups of goods the trade in which is subject to special rules of settlement and recording for VAT purposes in Poland. The Client additionally declares that its failure to provide Estelligence with the required CN codes shall be tantamount to a declaration, made to Estelligence sp. z o.o., that goods sold by the Client are not covered by the special rules of settlement and recording for VAT purposes in Poland. 4. Irrespective of the aforementioned scope of documentation to be provided to Estelligence, the Client is also responsible for keeping and provision to Estelligence of a list of its related entities, specifically of those related in terms of finance, business or organization. The related entity information or its updates should be provided voluntarily or whenever requested by Estelligence. At the same time, the Client represents and warrants that it is familiar with the concept of related entity and has been informed by Estelligence that transactions with related entities are subject to special rules of settlement and recording for VAT purposes in Poland The Client additionally represents and warrants that its failure to provide Estelligence with the required related entity information shall be tantamount to a declaration, made to Estelligence sp. z o.o., that the Client has not carried out transactions with any related entities. 5. The Client is responsible for providing to Estelligence, whenever requested, all documents, information or explanations necessary for the proper provision of services, and the Client represents and warrants that it is aware of this responsibility. G. Concluding clauses 1. Estelligence shall not be liable for the correctness of settlements or for possible damages to the Client in any case where the Client fails to meet its obligations, makes false declarations, fails to provide any requested documents, information or explanations, or provides incomplete documents, information or explanations that are incomplete, untrue or fail to reflect the actual economic events. 2. Estelligence provides its services under a power of attorney, continuously and for an indefinite period. 3. Estelligence shall be entitled to immediately terminate the contractual legal relationship together with any powers of attorney granted, specifically in the case of reasonable doubts as to completeness and reliability of the data referred to in point I.1 above or as to truthfulness of the warranties and representations referred to herein, and also when Estelligence obtains information about cessation of the Client's business activity or about expiration of any legal relationship between the Client and an entity referred to in point I.1 above. 4. To enable Estelligence to exercise the powers referred to in point 3 above, the Client shall sign and leave at Estelligence's disposal the documents terminating rażącego niedbalstwa Klienta lub podmiotu, o którym mowa w pkt I.1. powyżej, w wykonywaniu swych zobowiązań a nieprzewidzianych na moment udzielenia pełnomocnictwa i złożenie oświadczeń przewidzianych w niniejszym dokumencie. 5. Jeżeli w związku ze świadczeniem usług na rzecz Klienta, Estelligence lub pracownicy Estelligence odpowiedzialni za rozliczenia Klienta, którym udzielono stosownego pełnomocnictwa, poniosą jakąkolwiek szkodę majątkową z winy Klienta (bez względu na przyczynę niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania Klienta), Estelligence lub pracownikom Estelligence przysługuje prawo do żądania odszkodowania przenoszącego wartość zastrzeżonej kary umownej. Estelligence zastrzega prawo na nałożenia na Klienta kary umownej w wysokości 10 000 EUR w każdym przypadku, gdy szkoda jest wynikiem złożenia przez Klienta oświadczeń (zapewnień i gwarancji) niezgodnych z prawdą oraz, gdy jest wynikiem przekazania Estelligence dokumentów, informacji lub wyjaśnień, których treść jest niezgodna z prawdą lub nie odzwierciedla rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. 6. W sprawach nieuregulowanych niniejszym dokumentem stosuje się odpowiednie przepisy powszechnie obowiązującego prawa na terytorium Rzeczpospolitej Polski. 7. W przypadku przedstawienia Klientowi kilku wersji językowych niniejszego dokumentu, w tym w szczególności w przypadku zaistnienia rozbieżności w rozumieniu określonych pojęć lub sformułowań, decydujące znaczenie nadawać należy polskiej wersji językowej. Każde tłumaczenie polskiej wersji językowej niniejszego dokumentu sporządzane będzie przez tłumacza przysięgłego. powers of attorney granted. At the same time, Estelligence undertakes to use the documents terminating powers of attorney granted only in the case of occurrence of the circumstances referred to in point 3 above, or - exceptionally - in any other case of gross negligence of the Client or the entity referred to in point I.1 above in performing their obligations, not anticipated at the moment of granting the power of attorney and making the declarations provided for in this document. 5. If, in connection with the provision of services to the Client, Estelligence or its employees responsible for the Client's settlements and granted a relevant power of attorney suffer any property damage by fault of the Client (regardless of the reason of the Client's nonperformance or improper performance of its obligation), Estelligence or its employees shall be entitled to demand damages in excess of the agreed contractual penalty. Estelligence reserves the right to impose a contractual penalty of EUR 10,000 on the Client in each case when the damage results from submission by the Client of false representations (declarations and warranties), and when such damage results from provision to Estelligence of documents, information or explanations that are false or fail to reflect the actual economic events. 6. In matters not governed by this document, the relevant provisions of generally applicable law of the Republic of Poland shall apply. 7. If the Client receives several language versions of this document, and specifically in the case of discrepancies in the interpretation of specific terms or expressions, the Polish language version shall prevail. Each translation of the Polish language version of this document shall be made by a certified translator.
<urn:uuid:7367b864-d218-4569-a077-e8b4dc31bcf9>
finepdfs
1.113281
CC-MAIN-2021-04
https://estelligence.com/wp-content/uploads/2020/10/estelligence_ecommerce-terms-of-service.pdf
2021-01-19T11:10:24+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703518240.40/warc/CC-MAIN-20210119103923-20210119133923-00333.warc.gz
339,476,462
0.995719
0.996042
0.996042
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 5463, 11340, 17379, 23353, 26728 ]
1
1
Badania procesu fryturowania cebuli Wprowadzenie W pracy przedstawiono wstępne badania procesu fryturowania (deep frying), polegającego na silnym ogrzewaniu surowca, np.: warzyw lub niektórych owoców pod zwykłym ciśnieniem, w cieklem ośrodku pośredniczącym, zwykle w gorącym tłuszczu, niekiedy w syropie z sacharozy lub w mieszaninie sacharozy z syropem skrobiozym. Ośrodek, w którym odbywa się proces (zazwyczaj tłuszcz) osiąga temperaturę znacznie wyższą niż 100°C, zwykle ponad 150°C, co w następstwie wywołuje poważne, na ogół cenione zmiany w produkcje np. powstawanie zarumienionej, często kruchej skórki (w wyniku powierzchniowego odwodnienia, dekstrynizacji skrobi, koagulacji białek, tworzenia się brunatnych wtórnych produktów kondensacji wolnych grup aminowych z grupami karbonylowymi cukrów i ewentualnej karmelizacji) [1–4]. Cel pracy Celem pracy było wstępne zbadanie jakości produktu fryturowania cebuli. Badaniom poddano kilka odmian cebuli i analizowano ich przydatność do otrzymywania stosunkowo dobrej jakości produktu. Ważne było również zbadanie wpływu czasu i temperatury procesu na zawartość wody i tłuszczu w produkcie. Opis badań Proces głębokiego smażenia cebuli przeprowadzano we frytkownicy firmy OBH (Rys.1), wyposażonej w zewnętrzny układ regulujący temperaturę. Rys. 1. Schemat aparatu firmy OBH Wykorzystany w procesie fryturowania tłuszcz był produktem Zakładów Tłuszczowych „Kruszwica” S.A. o nazwie handlowej Tytan. Badaniom poddawano następujące odmiany cebuli: Sochaczewska, Oporto (Royal Sluis), Czerniakowska, Wolska i Supra. Cebula używana w badaniach była wstępnie pokrojona w plastry o grubości ok. 3 mm i poddawana fryturowaniu w porcjach 100 g w ścisłe określonej temperaturze tłuszczu i czasie smażenia. Przedział czasu fryturowania określano dla każdej temperatury tłuszczu organoleptycznie przed właściwymi doświadczeniami. W surowcu poddawanym badaniom analizowano zawartość cukrów redukujących metodą Lane-Eynona [5], zawartość wilgoci (metodą wagową w 105°C), a w gotowym produkcie dodatkowo analizowano zawartość tłuszczu metodą ekstrakcyjną w aparacie Soxleta. Duże znaczenie dla wysokiej jakości cebuli fryturowanej ma właściwy dobór jej odmiany. Wykorzystując cechy organoleptyczne fryturowanej cebuli, m.in. barwę, smak, zapach itp., zauważa się, iż bezpośredni wpływ na jakość produktu ma zawartość cukru w surowcu. Cebula powinna zawierać jak najmniejszą ilość cukrów inwertowanych, gdyż w wyższych temperaturach oleju przy zbyt dużej zawartości cukru zachodzi szybko proces karmelizacji powodujący jej brunatnienie (przypalanie) przy jednoczesnym jej niedosmażeniu. Z badanych odmian cebuli najniższą zawartością cukru charakteryzowała się cebula Oporto i ta odmiana stosowano do dalszych badań. Omówienie wyników Zależność czasu smażenia dla badanych temperatur i wilgotności bezwzględnej otrzymywanego produktu przedstawiono na rys. 2. Analizując wpływ temperatury tłuszczu i czasu obróbki na wilgotność otrzymywanego produktu można omawianą zależność opisać równaniem: \[ Y = \frac{X}{9732.59} = \exp(-0.01115\tau) \] (1) którego postać graficzną przedstawiono na rys. 3. ![Graph showing the relationship between Y and time for different temperatures](image) **Rys. 3. Zależność wyrażenia \( Y \) w równaniu (1) w funkcji czasu procesu** Wpływ czasu procesu i temperatury fryturowania na zawartość tłuszczu w poszczególnych próbach przedstawiono na rys. 4. ![Graph showing the relationship between fat content in the product and time for different temperatures](image) **Rys. 4. Zależność zawartości tłuszczu w produkcie w funkcji czasu dla badanych temperatur procesu** Dla każdej z badanych temperatur procesu otrzymano w przybliżeniu zależność prostoliniową: \[ C_c = C_o + b_1 \tau \quad \text{dla} \quad T = const \tag{2} \] w której współczynnik \( b_1 \) jest funkcją temperatury frytury: \[ b_1 = b_0 \exp(b_3 T) \tag{3} \] Po uwzględnieniu wzoru (3) w równaniu (2) otrzymujemy równanie (4) opisujące stężenie tłuszczu w cebuli frytowanej w funkcji czasu procesu i temperatury frytury: \[ C_c = C_o + b_1 \tau \exp(b_3 T) \tag{4} \] Na rys. 5 przedstawiono zgodność danych doświadczalnych z wynikami zawartości tłuszczu obliczonymi z równania (4). ![Graph showing the relationship between fat content in the product and temperature](image) **Rys. 5. Zgodność wyników zawartości tłuszczu w cebuli smażonej obliczonych z równania (4) z wynikami doświadczalnymi** **Wnioski** Reasumując wpływ badanych parametrów procesu na jakość otrzymywanej cebuli frytowanej należy stwierdzić przy pewnym uproszczeniu, że wzrost temperatury tłuszczu i czasu procesu prowadzi do obniżania wilgotności smażonej cebuli przy jednoczesnym wzroście w niej zawartości tłuszczu. Porównując jakość otrzymywanych próbek produktu z produktem handlowym np. firmy Bähncke (zaw. wilgoci – 4,11%, zaw. tłuszczu – 63,45%, zaw. cukrów – 0,512%) można zauważyć, że szczególnie zawartość wilgoci w otrzymywanym produkcie (20 i więcej %) jest zdecydowanie za wysoka. Nie wydaje się możliwe, by wilgotność rzędu 4% można było uzyskać bez stosowania dodatkowego procesu, np. podsuszenia surowca przed frytowaniem. **LITERATURA** 1. E. Pijanowski, M. Dłużewski, A. Dłużewska, A. Jarczyk: Ogólna technologia żywności. WNT, Warszawa 1997. 2. M. Daniewski i wsp.: Żywienie Człowieka i Metabolizm, nr 4, 411, (1987). 3. M. Daniewski i wsp.: Żywienie Człowieka i Metabolizm, nr 2, 133, (1988). 4. Praca zbiorowa pod redakcją Świderskiego F.: Żywność wygodna i żywność funkcjonalna. WNT, Warszawa 1999. 5. M. Krełowska-Kulas: Badanie jakości produktów spożywczych, PWE, Warszawa 1993.
<urn:uuid:f34ca7d7-7b6d-413c-be58-337785326d0b>
finepdfs
3.308594
CC-MAIN-2020-40
http://inzynieria-aparatura-chemiczna.pl/pdf/2009/2009-2/InzApChem_2009_2_068-069.pdf
2020-09-26T12:03:33+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400241093.64/warc/CC-MAIN-20200926102645-20200926132645-00532.warc.gz
64,361,385
0.99986
0.999908
0.999908
[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 3100, 5645 ]
1
0
Program 33. Ogólnopolskiej Konferencji Studenckich Kół Naukowych „Człowiek i jego środowisko" pod patronatem JM Rektora UJK prof. dr. hab. Stanisława Głuszka Termin konferencji: 18-19.04.2024 r. (czwartek-piątek) Miejsce konferencji: Wydział Nauk Ścisłych i Przyrodniczych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, ul. Uniwersytecka 7, budynek G Komitet Honorowy dr hab. inż. Barbara Gawdzik, prof. UJK, Prorektor ds. Kształcenia dr Marek Stachurski Komitet Naukowy Przewodniczący: dr hab. Paulina Forma, prof. UJK, dr hab. Stanisław Cygan, prof. UJK Wiceprzewodniczący: dr hab. Artur Zieliński, prof. UJK Sekretarz: dr Marcin Szplit Członek: mgr Marcin Walczak Komitet Organizacyjny Przewodniczący: dr Tomasz Łączek, dr Janusz Krywult Wiceprzewodniczący: dr Joanna Rogalska, dr Aneta Węgierek-Ciuk Sekretarz: mgr Marzena Sochacka, dr Wojciech Trybus Członek: Mateusz Pawlusiński, Paweł Kwiecień 1 18.04.2024 r. (czwartek) 8 30 – 9 15 Rejestracja uczestników konferencji – hol główny budynku G (parter) 9 15 – 9 45 Otwarcie konferencji – budynek G, sala nr B-5 (parter) 9 45 – 12 45 Obrady w sekcjach: Sekcja I(nauki humanistyczne, nauki społeczne) – sala nr B-5 (parter) Sekcja II (nauki ścisłe i przyrodnicze, nauki medyczne i nauki o zdrowiu, nauki rolnicze, nauki inżynieryjno-techniczne) – sala nr C-10 (parter) 12 45 – 13 30 Przerwa kawowa, lunch – hol główny budynku G (parter) 13 30 – 15 00 Obrady w Sekcji I - sala nr B-5 (parter) 19.04.2024 r. (piątek) 8 30 – 9 00 Rejestracja uczestników konferencji – hol główny budynku G (parter) 9 00 – 12 00 Obrady w sekcjach: Sekcja I (nauki humanistyczne, nauki społeczne) – sala nr B-5 Sekcja II (nauki ścisłe i przyrodnicze, nauki medyczne i nauki o zdrowiu, nauki rolnicze, nauki inżynieryjno-techniczne) – sala nr C-10 12 00 – 12 45 Przerwa kawowa, lunch – hol główny budynku G (parter) 12 45 – 14 15 Obrady w Sekcji I (nauki humanistyczne, nauki społeczne) – sala nr B-5 (parter) 12 45 – 13 30 Obrady w Sekcji II (nauki ścisłe i przyrodnicze, nauki medyczne i nauki o zdrowiu, nauki rolnicze, nauki inżynieryjno-techniczne) – sala nr C-10 (parter) 14 15 – 15 15 Sekcja Posterowa – hol główny budynku G (parter) 15 30 – 16 00 Ogłoszenie wyników Konkursu, wręczenie nagród, podsumowanie i zakończenie Konferencji – sala nr B-5 16 00 Uroczysta obiad – hol główny budynku G (parter) Sekcja I 18.04. 2024 (czwartek) Skład Komisji Konkursowej: * dr hab. prof. UJK Stanisław Cygan * dr Tomasz Łączek * dr hab. prof. UJK Paulina Forma * dr Marcin Szplit * mgr Marcin Walczak 9 45 – 10 00 Władysław Gorodetski, I rok językoznawstwa, Szkoła Doktorska Kinga Gorodetska, III rok filologii polskiej, studia I stopnia Koło Naukowe Studentów i Doktorantów „Tekst" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr hab. prof. UJK Oleg Leszczak Etyka śmierci w literaturze dziecięcej na materiale książki „Ostatni dżem babci" 10 00 – 10 15 Ernest Nowak, II rok filologii polskiej, studia II stopnia Studenckie i Doktoranckie Koło Naukowe Teatr C112 Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Monika Bator Pogawędka z Arcymagiem. Analiza językowo-kulturowa nazw gildii i organizacji w TES V: Skyrim 10 15 – 10 30 Dmytro Klymenko, III rok językoznawstwa, Szkoła Doktorska Koło Naukowe Studentów i Doktorantów „Tekst" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr hab. prof. UJK Oleg Leszczak Szamańska konceptualizacja ptaka w komunikacji folklorystycznej (na materiale „12 lat w kraju Jakutów” W. Sieroszewskiego 10 30 – 10 45 Agnieszka Kondrak, II rok lingwistyki stosowanej, studia II stopnia Koło Naukowe „Forum Młodych Humanistów" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Katarzyna Ostrowska Potencjał dydaktyczny mitologii słowiańskiej 10 45 – 11 00 Natalia Jasik, I rok lingwistyki stosowanej, studia I stopnia Koło Naukowe Studentów i Doktorantów „Tekst" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr hab. prof. UJK Oleg Leszczak Informacja implikowana w powieści „Buszujący w zbożu" („The Catcher in the Rye") J.D.Salingera 11 00 – 11 15 Paulina Woźniak, I rok pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, studia jednolite magisterskie Aneta Niedziela, I rok pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, studia jednolite magisterskie Koło Inspiracji Pedagogicznych Akademia Humanitas w Sosnowcu Opiekun naukowy referatu: dr Małgorzata Świerk Zawody, praca zawodowa według dzieci w wieku przedszkolnym 11 15 – 11 30 Jakub Kostecki, I rok, lingwistyki stosowanej, studia I stopnia Koło Naukowe Studentów i Doktorantów „Tekst" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr hab. prof. UJK Oleg Leszczak Analiza substytucyjna semantyki homonimów angielskich (na przykładzie formy „crazy") 11 30 – 11 45 Zuzanna Bogucka, I rok językoznawstwa, studia doktoranckie Koło Naukowe Studentów i Doktorantów „Tekst" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr hab. prof. UJK Oleg Leszczak Podobieństwa lingwistyczne copy pasty i stand-upu 11 45 – 12 00 Iwona Bujarska, I rok pracy socjalnej, studia II stopnia Julia Siepietowska, I rok pracy socjalnej, studia II stopnia Studenckie Koło Naukowe „Socjalia" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Karolina Klimczyk-Miśtal Ośrodki Interwencji Kryzysowej jako forma pomocy i wsparcia społecznego osób i rodzin w kryzysie 12 00 – 12 15 Kateryna Brovchenko, II rok pedagogiki, studia II stopnia Studenckie i Dyskusyjne Koło Naukowe „Strefa Twórczych Dyskusji" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Zofia Okraj Smartfon czy książka? Preferencje, wybory i ich konsekwencje w opiniach studentów pedagogiki UJK 12 10 – 12 30 Paulina Odias, II rok psychologii, studia jednolite magisterskie Studenckie Koło Naukowe Psychologii Pozytywnej Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: mgr Paweł Kosowski Czynniki motywacyjne w procesie odchudzania w świetle polskich i zagranicznych badań 12 30 – 12 45 Aleksandra Paszkowska, II rok psychologii, studia jednolite magisterskie Studenckie Koło Naukowe Psychologii Pozytywnej Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: mgr Piotr Janeczek Psychologiczne aspekty motywacji do zachowań suicydalnych oraz psychometryczne metody ich pomiaru Przerwa 13 30 – 13 45 Anna Lizis, II rok pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, studia jednolite magisterskie Studenckie Koło Naukowe „Elementarni" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr hab. prof. UJK Zuzanna Zbróg Nieformalne interakcje nauczyciel-dziecko w codzienności przedszkolnej 13 45 – 14 00 Martyna Dowgiert, III rok pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, studia jednolite magisterskie Amelia Suchocka, III rok pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, studia jednolite magisterskie Koło Naukowe Mentoringu i Wolontariatu Uniwersytet w Białymstoku Opiekun naukowy referatu: dr Agata Butarewicz-Głowacka Wolontariat jako forma aktywności zawodowej i społecznej studentów Wydziału Nauk o Edukacji Uniwersytetu w Białymstoku 14 00 – 14 15 Maciej Borkowski, I rok prawa, studia jednolite magisterskie Studenckie Koło Naukowe „Wydziałówka" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Radosław Kubicki Europejski Zielony Ład- omówienie zagadnienia i jego aspektów prawnych 14 15 – 14 30 Aniela Darmofał, II rok pedagogiki specjalnej, studia jednolite magisterskie Amelia Dłużniewska, II rok pedagogiki resocjalizacyjnej, studia I stopnia Koło Naukowe Pedagogów Społecznie Zaangażowanych Uniwersytet w Białymstoku Opiekun naukowy referatu: mgr Tomasz Śliwowski Motywacje studentów do podejmowania działań prospołecznych 14 30 – 14 45 Julia Kakareko, II rok pedagogiki specjalnej, studia jednolite magisterskie Koło Naukowe Pedagogów Społecznie Zaangażowanych Uniwersytet w Białymstoku Opiekun naukowy referatu: mgr Tomasz Śliwowski Wpływ działań prospołecznych studentów na ich środowisko 14 45 – 15 00 Maksymilian Jankowski, II rok pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej, studia I stopnia Małgorzata Śmiarowska, III rok pedagogiki resocjalizacyjnej, studia I stopnia Koło Naukowe Pedagogów Społecznie Zaangażowanych Uniwersytet w Białymstoku Opiekun naukowy referatu: mgr Tomasz Śliwowski Działania studentów na rzecz środowiska Sekcja I 19.04. 2024 (piątek) 9 00 – 9 15 Nicola Tokarczyk, I rok prawa, studia jednolite magisterskie Studenckie Koło Naukowe „Egida Securitas" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Rafał Miernik Wpływ środowiska społecznego na przestępczość nieletnich 9 15 – 9 30 Róża Wanat, I rok prawa, studia jednolite magisterskie Studenckie Koło Naukowe „Egida Securitas" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Rafał Miernik Skalpel - przyjaciel czy wróg młodego pokolenia? 9 30 – 9 45 Katarzyna Radek, III rok bezpieczeństwa narodowego, studia I stopnia Jakub Tomczyk, III rok bezpieczeństwa narodowego, studia I stopnia Studenckie Koło Naukowe „Egida Securitas" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Rafał Miernik Wpływ wybranych mediów na bezpieczeństwo człowieka 9 45 – 10 00 Mikołaj Kabała, II rok bezpieczeństwa narodowego, studia II stopnia Studenckie Koło Naukowe „Egida Securitas" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Rafał Miernik Analiza inklinacji systemów sztucznej inteligencji na ataki adwersyjne w logistyce humanitarnej 10 00 – 10 15 Alicja Kowalska, II rok wychowania fizycznego i zdrowotnego, studia I stopnia Kamil Morawski, II rok wychowania fizycznego i zdrowotnego, studia I stopnia Studenckie Koło Naukowe „Fizycznie Kulturalni" Uniwersytet Łódzki Opiekun naukowy referatu: dr hab. prof. UŁ Jolanta E. Kowalska Formy aktywności fizycznej najczęściej podejmowane przez studentów Uniwersytetu Łódzkiego 10 15 – 10 30 Mateusz Łęgocki, II rok wychowania fizycznego i zdrowotnego, studia I stopnia Studenckie Koło Naukowe „Fizycznie Kulturalni" Uniwersytet Łódzki Opiekun naukowy referatu: dr hab. prof. UŁ Jolanta E. Kowalska Znajomość sekcji sportowych i możliwości podejmowania aktywności fizycznej przez studentów na uczelni w deklaracjach studentów Uniwersytetu Łódzkiego 10 30 – 10 45 Szymon Biskupski, II rok wychowania fizycznego i zdrowotnego, studia I stopnia Anastazja Podborska, II rok wychowania fizycznego i zdrowotnego, studia I stopnia Studenckie Koło Naukowe „Fizycznie Kulturalni" Uniwersytet Łódzki Opiekun naukowy referatu: dr hab. prof. UŁ Jolanta E. Kowalska Bariery ograniczające podejmowanie aktywności fizycznej w opinii studentów Uniwersytetu Łódzkiego 10 45 – 11 00 Angelika Prajzner, IV rok pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, studia jednolite magisterskie Aleksandra Sienkowska, IV rok pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, studia jednolite magisterskie Studenckie Koło Naukowe Twórczych Pedagogów Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie Opiekun naukowy referatu: dr Małgorzata Wójcik Rozmowy o monarchii jako punkt wyjścia do konstruowania pojęcia demokracja przez uczennicę wczesnej edukacji. Fragment edukacyjnych badań w działaniu 11 00 – 11 15 Urszula Jakubowska, I rok filologii germańskiej, studia II stopnia Koło Naukowe Germanistów Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Opiekun naukowy referatu: : dr Magdalena Łomzik Treści nieodpowiednie dla dzieci w polskiej, niemieckiej i angielskiej wersji filmu animowanego „Shrek" 11 15 – 11 30 Wiktoria Sypek, I rok studiów niemcoznawczych i środkowoeuropejskich, studia II stopnia Paweł Buda, II rok filologii germańskiej, studia II stopnia Koło Naukowe Germanistów Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Opiekun naukowy referatu: dr Magdalena Łomzik Przypadek Gypsy Rose Blanchard jako punkt wyjścia do dyskusji nad systemem ochrony dzieci przed przemocą w USA i oceną sytuacji przemocy w Niemczech 11 30 – 11 45 Aleksandra Leśniowska, IV rok pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, studia jednolite magisterskie Sandra Walkowiak, II rok pedagogiki, studia II stopnia Koło Naukowe Profilaktyki Nowotworowej i Readaptacji Chorych „rak-OFF" Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Opiekun naukowy referatu: dr Izabela Cytlak Onkologiczny sharenting – wizerunki dzieci chorych na nowotwory w internetowych zbiórkach społecznościowych 11 45 – 12 00 Rafał Drypa, II rok filologii angielskiej, studia I stopnia Koło Naukowe Anglistów Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach, filia w Sandomierzu Opiekun naukowy referatu: dr Anna Gilarek Transformation of the knightly class in Geoffrey Chaucer's reconceptualizing the chivalric ideal Przerwa 12 45 – 13 00 Weronika Ryciuk, IV rok pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, studia jednolite magisterskie Koło Naukowe Studentów Pedagogiki Wczesnej Edukacji Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Opiekun naukowy referatu: dr Ewelina Rzońca (Na)uczenie uczenia się – analiza treści podręczników dla klasy 2 szkoły podstawowej The Canterbury Tales: 13 15 – 13 30 Paulina Białobrzewska , IV rok pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, studia jednolite magisterskie Koło Naukowe Studentów Pedagogiki Wczesnej Edukacji Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Opiekun naukowy referatu: dr Ewelina Rzońca Obraz niepełnosprawności w oczach dzieci w wieku przedszkolnym 13 30 – 13 45 Sebastian Gaweł, I rok stosunków międzynarodowych, studia II stopnia Studenckie Koło Naukowe „Diverso" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr hab. prof. UJK Rafał Dudała Realizacja prawa do żywności w jednostkach penitencjarnych 13 45 – 14 00 Adrianna Jachacy, V rok pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, studia jednolite magisterskie Koło Naukowe Studentów Pedagogiki Wczesnej Edukacji Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Opiekun naukowy referatu: dr Ewelina Rzońca Matematyka nas otacza z każdej strony – umiejętność klasyfikacji dzieci 5-letnich 14 00 – 14 15 Magdalena Niedziela, I rok pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, studia jednolite magisterskie Koło Naukowe Studentów Pedagogiki Wczesnej Edukacji Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Opiekun naukowy referatu: dr Ewelina Rzońca Wywar do lepszego świata – antropocenowe zbiórki harcerskie Skład Komisji Konkursowej: * dr Janusz Krywult * dr Aneta Węgierek-Ciuk * dr Joanna Rogalska * dr Wojciech Trybus * dr hab. prof. UJK Artur Zieliński 9 45 – 10 00 Krzysztof Kowalewski, IV rok kierunku lekarskiego, studia jednolite magisterskie Studenckie Towarzystwo Naukowe Collegium Medicum Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr n. med. Zbigniew Kopyciński Leczenie epizodów ciężkiej depresji eksetaminą – analiza efektów długotrwałych 10 00 – 10 15 Krzysztof Kyzioł, I rok fizyki, studia II stopnia Studenckie Koło Naukowe Astronomów „Kwazar" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Janusz Krywult Prawo rozpadu promieniotwórczego dla długich czasów 10 15 – 10 30 Aleksandra Omelaniuk, I rok nauk biologicznych, Szkoła Doktorska Studenckie Koło Naukowe Biotechnologów „Mikroby" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Dawid Gmiter System PhoPQ jako czynnik regulujący odpowiedź na stres komórkowy Proteus Mirabilis 10 30 – 10 45 Wanesa Sasal, I rok nauk biologicznych, Szkoła Doktorska Studenckie Koło Naukowe Biotechnologów „Mikroby" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Dawid Gmiter W poszukiwania szlaków dekoracji endotoksyny Proteus Mirabilis HI4320 przez 4-amino-4deoxy-L-arabinozę 10 45 – 11 00 Agata Kądziela, II rok biotechnologii, studia I stopnia Studenckie Koło Naukowe Radiobiologów „Curie" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: mgr Wiktoria Krakowiak Wpływ naturalnego alkaloidu protoberberynowego-palmatyny na proliferację komórek nowotworowych piersi – MDA-MB-231 11 00 – 11 15 Daniela Zielińska, II rok biotechnologii, studia I stopnia Studenckie Koło Naukowe Radiobiologów „Curie" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: mgr Wiktoria Krakowiak Wpływ naturalnego alkaloidu protoberberynowego-palmatyny na apoptozę komórek nowotworowych piersi – MDA-MB-231 Sekcja II 18.04. 2024 (czwartek) 11 15 – 11 30 Wiktoria Krakowiak, IV rok nauk biologicznych, Szkoła Doktorska Studenckie Koło Naukowe Radiobiologów „Curie" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Aneta Węgierek-Ciuk Promieniouwrażliwiający wpływ Mumio Shilajit na komórki nowotworowe 11 30 – 11 45 Kinga Pasińska, I rok biotechnologii. studia II stopnia Studenckie Koło Naukowe Radiobiologów „Curie" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: mgr Wiktoria Krakowiak Działanie alkaloidu protoberberynowego-palmatyny na przeżywalność oraz poziom uszkodzeń DNA komórek nowotworowych 11 45 – 12 00 Klaudia Kubicka, II rok chemii, studia I stopnia Studenckie Koło Naukowe „Kalcyt" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Karina Krzciuk Zawartość glinu w mokrych karmach dla psów i kotów 12 00 – 12 15 Natalia Wojtaś, II rok systemów diagnostycznych w medycynie, studia I stopnia Studenckie Koło Naukowe „Neutrino" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr hab. prof. UJK Aldona Kubala-Kukuś Zastosowanie rentgenowskiej analizy fluorescencyjnej z całkowitym odbiciem wiązki padającej w analizie składu pierwiastkowego surowicy ludzkiej 12 15 – 12 30 Klaudia Gaca, II rok systemów diagnostycznych w medycynie, studia I stopnia Natalia Jagieło, II rok systemów diagnostycznych w medycynie, studia I stopnia Studenckie Koło Naukowe „Neutrino" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr hab. prof. UJK Aldona Kubala-Kukuś Biomonitorowanie człowieka 12 30 – 12 45 Grzegorz Wesołowski, II rok nauk fizycznych, Szkoła Doktorska Studenckie Koło Naukowe „Neutrino" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr hab. prof. UJK Aldona Kubala-Kukuś Wykorzystanie spektroskopii fotoelektronów w zakresie promieniowania X w aplikacjach biologicznych i medycznych Sekcja II 19.04. 2024 (piątek) 9 00 – 9 15 Jakub Wilamowski, III rok ekonomii, studia I stopnia Koło Młodych Ekonomistów Akademia Nauk Stosowanych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach Opiekun naukowy referatu: dr Robert Kowal Automatyzacja metody Hellwiga za pomocą programu Microsoft Excel 9 15 – 9 30 Martyna Żarnoch, I rok behawiorystyki zwierząt, studia II stopnia Martyna Nolewajka, I rok behawiorystyki, studia II stopnia Studenckie Koło Naukowe Behawioru Zwierząt Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Opiekun naukowy referatu: dr inż. Wanda Krupa Psia moda – komfort czy fanaberia? 9 30 – 9 45 Zofia Maria Wójcik, I rok behawiorystyki zwierząt, studia II stopnia Studenckie Koło Naukowe Behawioru Zwierząt Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Opiekun naukowy referatu: dr inż. Damian Zieliński Opieka rodzicielska u gadów na przykładzie jaszczurki długoogonowej (Takydromus dorsalis) 9 45 – 10 00 Sylwia Parszewska, I rok behawiorystyki zwierząt, studia II stopnia Karolina Pustuła, I rok behawiorystyki, studia II stopnia Studenckie Koło Naukowe Behawioru Zwierząt Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Opiekun naukowy referatu: dr lek. wet. Aleksandra Garbiec Karmienie interaktywne jako forma redukcji stresu podczas zabiegów pielęgnacyjnych u psów 10 00 – 10 15 Joanna Tomasik, II rok matematyki, studia I studia Michał Wrotniak, II rok matematyki, studia I studia Koło Naukowe Inżynierii Polimerów CARBON Politechnika Lubelska Opiekun naukowy referatu: dr inż. Aneta Tor-Świątek Wytrzymałość mechaniczna biokompozytu na bazie PLA w podwyższonej temperaturze 10 15 – 10 30 Julia Rurik, III rok mikrobiologii, studia I stopnia Karolina Dudek, III rok mikrobiologii, studia I stopnia Koło Naukowe Mikrobiologów Molekularnych „Coccus" Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Opiekun naukowy referatu: prof. dr hab. inż. Monika Harnisz Lekooporność i czynniki wirulencji Staphylococcus aureus wyizolowanych z nosogardzieli 10 30 – 10 45 Monika Komorowska, II rok biotechnologii, studia magisterskie Joanna Agnieszka Dąbrowska, II rok biotechnologii, studia magisterskie Koło Naukowe Diagnostyki i Fitopatologii Molekularnej" Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Opiekun naukowy referatu: dr hab. inż. prof. UWM Adam Okorski, Skutki braku przepływu powietrza na obecność i rozprzestrzenianie się grzybów 10 45 – 11 00 Olga Łojewska, VI rok weterynarii, studia jednolite magisterskie Koło Naukowe Zwierząt Doświadczalnych i Laboratoryjnych Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Opiekun naukowy referatu: dr Beata Grzegrzółka Wykorzystanie linii komórkowej AmE-711 w badaniu zdrowia pszczół 11 00 – 11 15 Agata Gaworek, I rok technologii żywności i żywienia człowieka, studia II stopnia Koło Naukowe Logistyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Opiekun naukowy referatu: dr inż. Monika Roman Wykorzystanie sztucznej inteligencji do tworzenia deepfake'ów oraz grafik 11 15 – 11 30 Weronika Jabłońska, I rok biotechnologii, studia II stopnia Karolina Węglińska, II rok bioinżynierii zwierząt , studia I stopnia Koło Naukowe Zwierząt Doświadczalnych i Laboratoryjnych Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Opiekun naukowy referatu: dr Beata Grzegrzółka Zmysły zwierząt w służbie medycyny. Nowe perspektywy w diagnozowaniu chorób 11 30 – 11 45 Jagoda Zagrodzka, I rok zootechniki, studia II stopnia Koło Naukowe Zwierząt Doświadczalnych i Laboratoryjnych Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Opiekun naukowy referatu: dr Beata Grzegrzółka Wpływ pestycydów na gospodarkę hormonalną człowieka 11 45 – 12 00 Damian Zieliński, III rok leśnictwa, studia I stopnia Jakub Wolski, III rok leśnictwa, studia I stopnia Studenckie Koło Fotografii Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Opiekun naukowy referatu: mgr inż. Grzegorz Zawadzki Modele 3D, jako innowacyjny środek dydaktyczny w edukacji przyrodniczej Przerwa 12 45 – 13 00 Jakub Kubich, II rok leśnictwa, studia II stopnia Kacper Lewandowski, II rok leśnictwa, studia II stopnia Koło Naukowe Leśników Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Opiekun naukowy referatu: dr Karolina Jasińska Wpływ antropopresji na aktywność ssaków na Kampusie Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 13 00 – 13 15 Natalia Lorek, I rok biotechnologii, studia I stopnia Koło Naukowe Leśników Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Opiekun naukowy referatu: dr inż. Rafał Wojtan, dr inż. Robert Tomusiak „Jak dobrze mieć sąsiada…" czyli wpływ odsłonięcia drzew na przyrosty radialne jodły pospolitej (Abies alba Mill.) 13 15 – 13 30 Julia Pawlicka, I rok technologii przemysłu 4.0, studia I stopnia Studenckie Koło Naukowe „Era Inżyniera" Akademia Górniczo-Hutnicza im. St. Staszica w Krakowie Opiekun naukowy referatu: dr inż. Edyta Rożniata Charakterystyka mikrostrukturalna żeliwa sferoidalnego stosowanego na kotwy kolejowe Sekcja Posterowa 19. 04. 2024 (piątek) 14 30 –14 35 Agnieszka Wrona, I rok edytorstwa i krytyki literackiej, studia II stopnia Koło Naukowe Edytorów Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Opiekun naukowy posteru: prof. dr hab. Maciej Urbanowski Badania biograficzne na podstawie XIX-wiecznej korespondencji. Przypadek Marii Szeligi-Loevy 14 35 –14 40 Julia Kuc, V rok farmacji, studia jednolite magisterskie Studenckie Koło Naukowe Misce Fiat Uniwersytet Opolski Opiekun naukowy posteru: dr. n. farmaceutycznych Radosław Balwierz Wpływ sposobu prowadzenia syntezy nanocząstek złota na rozmiar produktu końcowego i efektywność leków 14 40 –14 45 Przemysław Kędziora , II rok ochrony środowiska, studia II stopnia Marta Partyka, II rok ochrony środowiska,, studia II stopnia Studenckie Koło Naukowe Botaników „Gatun" Uniwersytet Wrocławski Opiekun naukowy posteru: dr Zygmunt Dajdok Zagrożenia cennych przyrodniczo obszarów sąsiadujących z aglomeracjami miejskimi na przykładzie Lasu Strachocińskiego we Wrocławiu 14 45 –14 50 Nadia Kowalska, II rok psychologii, studia jednolite magisterskie Studenckie Koło Naukowe „Fizycznie Kulturalni" Uniwersytet Łódzki Opiekun naukowy posteru: dr hab. prof. UŁ Jolanta E. Kowalska The Uniqueness of the Humanity in the Stanisłąw Lem's view in the "Inquest" in the Context of Robotics History 14 50 –14 55 Anastazja Kowalska, III rok psychologii, studia jednolite magisterskie Studenckie Koło Naukowe „Fizycznie Kulturalni" Uniwersytet Łódzki Opiekun naukowy posteru: dr hab. Jolanta E. Kowalska Książki obrazkowe jako narzędzie wspomagające edukację dzieci o emocjach 14 55 –15 00 Gierak Natalia , III rok geografii, studia I stopnia Patrycja Jankowska, III rok geomonitoringu, studia I stopnia Studenckie Koło Naukowe Geomonitoringu Uniwersytet Łódzki Opiekun naukowy posteru: dr Mariusz Siedlecki Wpływ frontów atmosferycznych na zmiany temperatury w 2023 r. na przykładzie sytuacji synoptycznej w dniach 8-11 sierpnia 15 00 –15 05 Natalia Iwanicka, III rok pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, studia jednolite magisterskie Koło Naukowe Studentów Wczesnej Edukacji Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Opiekun naukowy posteru: dr Ewelina Rzońca Gry dydaktyczne, a rozwój społeczny dzieci 15 05 –15 10 Bartłomiej Kukuś, II rok zarządzania i inżynierii produkcji, studia II stopnia Studenckie Koło Naukowe Modelowania Komputerowego „Grafen" Politechnika Świętokrzyska Opiekun naukowy posteru: dr hab. inż. Paweł Zmarzły Analiza kluczowych wskaźników efektywności i procesu produkcyjnego na przykładzie przedsiębiorstwa branży AGD 15 10 –15 15 Joanna Chmiel, II rok inżynierii i monitoringu środowiska, studia I stopnia Katarzyna Król, II rok inżynierii i monitoringu środowiska, studia I stopnia Studenckie Koło Naukowe Ochrony Środowiska Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Opiekun naukowy posteru: dr Katarzyna Sroka Porównanie wybranych grup zbiorników wodnych miasta Krakowa 15 15 –15 20 Mikołaj Supieta, I rok logistyki, studia I stopnia Jakub Siek, I rok logistyki, studia I stopnia Koło Naukowe Logistyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Opiekun naukowy posteru: dr inż. Monika Roman „Zdrowy" transport kolejowy – szansa dla środowiska czy nierealna do zrealizowania wizja 15 20 –15 25 Adam Gołębiewski, I rok rolnictwa, studia II stopnia Koło Naukowe Rolników Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Opiekun naukowy posteru: dr Beata Michalska-Klimczak Preparaty mikrobiologiczne szansą ograniczenia stosowania azotu mineralnego w uprawie buraka cukrowego 15 25 –15 30 Paulina Szyszka, I rok rolnictwa, studia II stopnia Koło Naukowe Rolników Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Opiekun naukowy posteru: dr inż. Agnieszka Ciesielska Wykorzystanie przenośnego spektrofotometru do optymalizacji nawożenia azotem 15 30 –15 35 Sandra Kasperek, II rok systemów diagnostycznych w medycynie, studia I stopnia Studenckie Koło Naukowe "Neutrino" Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Opiekun naukowy posteru: dr hab. prof. UJK Aldona Kubala-Kukuś Zawartość ołowiu w próbkach ludzkiego materiału biologicznego
<urn:uuid:d6d2c55b-f07a-4f3e-9a1b-128b2a86c89d>
finepdfs
1.118164
CC-MAIN-2024-22
https://www.ujk.edu.pl/webujk/resources/2024/kwiecien/KSKN-2024-Program.pdf
2024-05-30T04:12:16+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971059418.31/warc/CC-MAIN-20240530021529-20240530051529-00261.warc.gz
924,576,884
0.995899
0.996191
0.996191
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 917, 2369, 4557, 6803, 8520, 10908, 13308, 14612, 16660, 18582, 20955, 23550, 25846, 27775 ]
1
0
Giganci Nauki https://gigancinauki.pl/gn/biogramy/84695,Narutowicz-Gabriel-Jozef.html 2021-11-28, 09:36 Narutowicz Gabriel Józef NARUTOWICZ Gabriel Józef (29 III 1865, Telsze, Żmudź – 16 XII 1922, Warszawa), inżynier hydrotechnik, pionier elektrowni wodnych. Syn Jana, właściciela ziemskiego i powstańca styczniowego, oraz Wiktorii ze Szczepkowskich (zazwyczaj podaje się datę urodzenia N. wg starego stylu: 17 III). Dzieciństwo spędził w rodzinnej wsi Brewiki. Ukończył niemieckojęzyczne gimnazjum klasyczne w Libawie (1883). W 1884 wstąpił na wydział fizyczno-matematyczny uniwersytetu w Petersburgu. Podczas studiów zachorował na gruźlicę i wiosną 1886 wyjechał na kurację do Szwajcarii. Powróciwszy do zdrowia, od jesieni tegoż roku kontynuował studia na wydziale inżynieryjno-budowlanym Eidgenössische Technische Hochschule w Zurychu; ukończył je w III 1891. W trakcie studiów udzielił pomocy działaczowi I Proletariatu A. Dębskiemu, narażając się władzom rosyjskim. Nie mógł więc wrócić do kraju. Zaczął od projektowania linii kolejowych. W 1892–95 pracował w biurze budowy wodociągów i kanalizacji miasta Sankt Gallen, zajmując się regulacją rzeki Steinach. W 1895 w dolinie Renu kierował budową odcinka kanału spławnego służącego do odwadniania obszarów położonych powyżej Jeziora Bodeńskiego. W tymże roku uzyskał obywatelstwo szwajcarskie i związał się z biurem inżyniera K.L.H. Kürsteinera w Sankt Gallen. Początkowo jako inżynier, potem jako kierownik biura, a wreszcie współpracownik Kürsteinera brał udział we wszystkich ważniejszych przedsięwzięciach budowlanych tej firmy, związanych głównie z budownictwem wodnym, a zwłaszcza z wyzyskiwaniem energii wodnej. Szwajcaria, pozbawiona zasobów naturalnych paliw, wcześnie stała się krajem przodującym w dziedzinie budowy elektrowni wodnych i eksporterem energii elektrycznej. Niemały był w tym udział N. Pierwszym przedsięwzięciem, dokonanym przy wybitnym jego udziale, była budowa elektrowni Kubel k. Sankt Gallen w 1898–1900. Wykorzystywała ona energię wodną rzeki Urnäsch. Wodę roboczą w ilości 3,5 m³/s odprowadzano z głównego koryta do położonej ok. 80 m ponad doliną główną bocznej dolinki, którą zamieniono na zbiornik o pojemności ok. 1,5 mln m³. Stąd rurociąg doprowadzał ją do turbin o łącznej mocy 3000 KM. Na owe czasy była to bardzo duża elektrownia, a po zasileniu jej dodatkową wodą z rzeki Sitter stała się jedną z najważniejszych siłowni wodnych Szwajcarii. W 1905–08 N. kierował budową elektrowni Andelsbuch w paśmie górskim Las Bregencki w zach. Austrii. Z rzeki Bregenzer Ach odprowadzano wodę tunelem o długości ponad 1,5 km (obliczonym na przepływ 12 m³/s) do zbiornika o pojemności ok. 1,8 mln m³, skąd płynęła rurociągami do 4 turbin Francisa o łącznej mocy 10 000 KM. N. był też współtwórcą zbudowanej w 1906–08 elektrowni Refrain na granicy szwajcarsko-francuskiej. Wykorzystano tam wody rzeki Doubs, stosując jedno z pierwszych ujęć wodnych bez przelewu. Moc tej elektrowni wynosiła 9000 KM. N. uczestniczył również w projektowaniu elektrowni Monthey w szwajcarskim kantonie Valais, zbudowanej w 1908–10. Zakład ten, o mocy 10 000 KM, wykorzystujący energię rzeki Vièze, był przeznaczony głównie do zasilania miejscowego przemysłu chemicznego. N. był przede wszystkim praktykiem. Mawiał, że „inżynier doznaje tej przyjemności, jaką ma Bóg". Toteż nie bez oporów dał się nakłonić do pracy dydaktycznej na Eidgenössische Technische Hochschule w Zurychu. Dał się przekonać, że na tym stanowisku będzie najbardziej przydatny społeczeństwu. Podobna sytuacja powtórzyła się parokrotnie w jego życiu. W 1907 przyjął N. docenturę i objął Katedrę Budownictwa Wodnego. W 1908 mianowano go profesorem. Na stanowisku tym pozostał do 1919. W 1913–20 był dziekanem wydziału inżynierii. Wykładał w sposób jasny i zwięzły, ograniczając się do przekazywania studentom tylko najważniejszych, najpotrzebniejszych wiadomości. Uzasadniał to w taki sposób: „Moim jedynym pragnieniem jest wskazanie głównych rysów i związków [...] drobiazgi mogą prowadzić na manowce, a przy ślepym naśladownictwie mieć fatalne następstwa [...] Ludzie winni kształcić się sami i stopniowo przyzwyczajać się pracom swym nadawać piętno swojej osobowości. Zadaniem szkoły jest dać techniczne podstawy – to znaczy zaopatrzyć w dobre narzędzie [...] Profesor powinien przedmiotem swoim umieć zainteresować, tak porwać słuchaczy, ażeby ci samorzutnie, z własnej woli oddali się ćwiczeniom". Był popularny wśród studentów, którzy nazywali go „Naruti". Osiadłszy w Zurychu, w 1908 otworzył tam własne biuro inżynierskie prowadzące wstępne studia, opracowujące projekty oraz fachowo nadzorujące ich realizację. Ponadto N. dokonywał ekspertyz i udzielał konsultacji. Wkrótce zyskał europejski rozgłos, a jego firma objęła swą działalnością, obok Szwajcarii, wszystkie graniczące z nią kraje i cały Półwysep Iberyjski. N. był bardzo wymagającym szefem, nie dopuszczał do najmniejszych uchybień ani niedokładności. Pracował bez umiaru, w lecie od godziny szóstej, w zimie od siódmej rano, do późnego wieczora. W biurze N. narodziło się wiele znakomitych i nowoczesnych w owym okresie projektów elektrowni wodnych. Należy do nich zaliczyć elektrownię Montjovet na rzece Dora Baltea we Włoszech, zbudowaną w 1912–14 i zasilającą energią elektryczną znaczną część Piemontu. Jej moc wynosiła 10 000 KM. N. zaprojektował też elektrownię Buitreras o mocy 6500 KM na rzece Guadiaro w Hiszpanii, zbudowaną w 1917–19, dostarczającą energii okręgowi przemysłowemu wokół Sewilli. Głównym dziełem N. była elektrownia Mühleberg na rzece Aar w pobliżu Berna, podówczas jedna z największych i najnowocześniejszych w Europie. Pierwotny projekt tego zakładu powstał już w 1912–13. Na przeł. 1916 i 1917 N. radykalnie go udoskonalił. Kierował następnie budową w 1917–20, pokonując przeszkody związane z wojną i sytuacją po jej zakończeniu, m.in. z gwałtowną epidemią grypy. N. zamknął dolinę Aaru poniżej Berna, szeroką w tym miejscu na ok. 200 m, stałym jazem betonowym wyposażonym w urządzenia do automatycznej regulacji przepływu wody, tworząc sztuczne jezioro o powierzchni nieco ponad 3 km2 i pojemności wynoszącej ok. 10 mln m3. Do pokrycia szczytów dziennych wystarczyło obniżenie poziomu wody w jeziorze o ok. 3 m. Spadająca z wysokości 17–20 m woda napędzała 6 turbin Francisa o wałach pionowych, mających łączną moc 48 600 KM. Po osiągnięciu pełnej mocy produkcyjnej (64 800 KM) w 1923 elektrownia wytworzyła 98 mln kWh energii elektrycznej. Do dokonań N. trzeba też zaliczyć projekt siłowni wodnej w Oberhasli opracowany w 1918–20, przebudowę elektrowni Corchado w Hiszpanii, projekty i ekspertyzy dla Finlandii, Turcji i Portugalii, badania terenowe na Sycylii i w rejonie Stambułu. N. był w 1914–20 członkiem międzynarodowej komisji ds. regulacji górnego Renu, a w 1915 i 1919 jej przewodniczącym. Lansował wykorzystywanie energii zakumulowanej wody topniejących lodowców alpejskich, co urzeczywistniono dopiero w 2. poł. XX w. W 1911 N. objechał automobilem Galicję, badając możliwości wykorzystania energii wodnej rzek Podkarpacia, a zwłaszcza Dunajca. W rezultacie tej podróży biuro N. bezpłatnie opracowało projekt elektrowni wodnej Szczawnica-Jazowsko o przewidywanej rocznej produkcji energii elektrycznej ok. 100 mln kWh. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości kilkakrotnie odwiedzał ją jako ekspert. Powrót N. do kraju opóźniła śmiertelna choroba żony oraz prowadzone prace i podjęte zobowiązania. W IV 1919 nakłaniał go do tego I. Mościcki. W VI 1920 rząd RP powierzył N. tekę ministra robót publicznych. Objąwszy stanowisko, zredukował personel resortu z 3500 osób do 746 w 1922. W 1921 odbudowano 270 tys. budynków (w tym 2547 szkół), ponad 300 mostów, naprawiono większość dróg i zbudowano ok. 200 km nowych szos. N. osobiście kierował projektowaniem zbiornika powodziowego i elektrowni wodnej na Sole w Porąbce; budowę rozpoczęto w 1921. Czuwał też nad ukończeniem siłowni wodnej w Gródku na Wdzie (Czarnej Wodzie). Snuł w tej dziedzinie wiele pomysłów, niemożliwych do realizacji z braku pieniędzy (mawiał, że łatwiej mu było w Szwajcarii o miliony niż w Polsce o tysiące). O pieniądze dla swego resortu musiał zaciekle walczyć – na jednym z posiedzeń rządu postawił wniosek o zlikwidowanie Ministerstwa Robót Publicznych, gdyż środki z budżetu z trudem wystarczały na zapewnienie utrzymania urzędnikom, bez możliwości prowadzenia jakichkolwiek robót. Wszedłszy do gabinetu w charakterze eksperta inżyniera, dał się poznać wielokrotnie jako człowiek trzeźwego sądu i szerokich horyzontów. Był jedynym członkiem rządu zasiadającym we wszystkich kolejnych gabinetach – często krótkotrwałych, był to bowiem okres nieustannych przesileń rządowych. W IV 1922 wydelegowano N., obok ówczesnego ministra spraw zagranicznych K. Skirmunta, na ważną konferencję międzynarodową w Genui. Przyczynił się tam do sukcesu polskiej delegacji, uwiarygodniając ją jako osoba dobrze znana na Zachodzie. Powierzono mu więc w VI 1922 tekę ministra spraw zagranicznych. Zgodził się na to, gdyż go przekonano, że będzie na tym stanowisku najbardziej przydatny Polsce. Podobnie skłoniono N. do kandydowania na prezydenta RP w XII 1922. Zginął z rąk fanatycznego zamachowca podczas pierwszego publicznego wystąpienia na otwarciu wystawy w gmachu Zachęty. PSB (J. Kubiatowski, Z. Landau); SBTP (J. Grochulski): SPPT (B. Orłowski). Gabrjel Narutowicz – pierwszy prezydent Rzeczypospolitej. Księga pamiątkowa, Warszawa 1925; J. Grochulski: Profesor Gabriel Narutowicz, „Gospodarka Wodna" 1974, nr 5; I. Mościcki: Autobiografia, „Niepodległość", Nowy Jork–Londyn 1979–81; B. Orłowski: Droga do Belwederu, „Przegląd Techniczny" 1978, nr 1; J. Pajewski, W. Łazuga: Gabriel Narutowicz: pierwszy prezydent Rzeczypospolitej, Warszawa 1993; A. Rähn: Errinerungen an prof. Gabriel Narutowicz, erster Präsident der Polnischen Republik , Warszawa 1938; S. Wojciechowski: Wybory Prezydenta RP. Wspomnienia , „Kultura" (Paryż) 1976, nr 16. Bolesław Orłowski Poprzedni Następny
<urn:uuid:2acfb24e-7ade-4ce1-bd69-ba48b2a93f83>
finepdfs
3.800781
CC-MAIN-2021-49
https://gigancinauki.pl/gn/biogramy/84695,Narutowicz-Gabriel-Jozef.pdf
2021-11-28T08:36:16+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964358480.10/warc/CC-MAIN-20211128073830-20211128103830-00064.warc.gz
354,764,982
0.999747
0.999881
0.999881
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1869, 4502, 6481, 8415, 9964, 10003 ]
1
0
Oresteja AJSCHYLOS AJSCHYLOS Oresteja TŁUM. JAN KASPROWICZ AGAMEMNON OSOBY DRAMATU: • Agamemnon • Klitajmestra • Aigistos • Kasandra • Poseł • Stróż • Chór mężów rady argiwskiej • Świta Agamemnona, Klitajmestry i Aigistosa Ściana tylna sceny przedstawia zamek Atrydów w Argos\textsuperscript{1}. Przed zamkiem szereg ołtarzy i posągów bóstw. Na dachu przechylony ku przodowi Stróż. STRÓŻ Ach, skończcie raz już, proszę, bogowie, tę nędzę! Przez cały rok na dachu Atrydowym\textsuperscript{2} pędzę Psie życie, strażający — istny kundel dziki. Aż nadtem ci już poznal nocne gwiazd sejmiki, Wyliczyć mogę wszystkie te jasne wielmoże, Władnące w tym powietrznym nade mną przestworze; Wiem, które dają ciepło, które zimę rodzą I w jakiej wschodzą chwili, a w jakiej zachodzą. I teraz pilnie baczę z tej strażnicy mojej, Czy wieści mi nie przyjdą o zburzonej Troi, Ogniste, szybkie wieści. Bo tak mi królowa Kazała — nadoprawdy\textsuperscript{3}, mądra, męska głowa! Więc leżę, ni\textsuperscript{4} ten tułacz, przesiąknięty rosą, Wczasuję się, lecz wczasy nocne nie przyniosą Spoczynku moim kościołom: w ciągłej jestem trwodze, Ażeby sen zbyteczny nie skłeli niebodze Tych powiek utrudzonych. A jeśli się kiedy Świstaniem albo śpiewem chcę pozbyć tej biedy I snu natarczywego odpędzać katusze, Nad łosem tego domu zalewać się muszę Gorzkimi iście łzami — bo gdzież się podziały Te dawne, dobre czasy i cnuty, i chwały? Bodajby już nareszcie błysnął ogień boski, Co zwolni mnie, nędzarza, od tej ciągłej troski! chwilą milczenia; nagle spostrzega ogień na górach A, witaję mi, światło, ty słoria zwiastunie! Zatarczy lud argiwicki\textsuperscript{5} w twojej szczęsniej\textsuperscript{6} lunie, Dziękując za tę laskę. Oj dana! Oj dana! \textsuperscript{1}Argos — miasto w Grecji, w płn.–wsch. części Plw. Peloponeskiego; jeden z najważniejszych ośrodków Argolidy, krainy hist. w czasach wojny trojańskiej rządzonej przez Agamemnona, naczelnego wodza wyprawy przeciw Troi. [przypis edytorski] \textsuperscript{2}Atrydzi (mit. gr.) — Menelaos i Agamemnon jako synowie Atreusa. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{3}nadoprawdy (daw. gw.) — doprawdy, naprawdę. [przypis edytorski] \textsuperscript{4}ni (daw.) — tu: niby, jakby, jak. [przypis edytorski] \textsuperscript{5}lud argiwicki — mieszkańcy Argos. Ponieważ Argowie byli najważniejszą grupą wojowników walczących w wojsku greckim przeciw Troi, ich nazwa w odniesieniu do tych czasów często oznaczała ogół Greków. [przypis edytorski] \textsuperscript{6}szczęsnym (daw.) — szczęśliwy, obdarzony szczęściem. [przypis edytorski] Co tchu ja zawiadomić żonę mego pana, By, z loża się zerwawszy, wszystek dom zbudziła, Okrzykiem przeradosnym witając co siła Ten blogi żar pochodni. Padł gród Ilijonu⁷ — Tak wieści straż płomienna tam, u nieboskłonu! Ja⁸ sam wyskočę pierwszy, bo straż moja czujna Sprawiła, że mi padła dzis szóstka potrójna⁹ W szczęśliwej grze mých państwa zapłata dostatnia, Gdy rękę mego króla uścisкам jak bratnią. O reszcie wołę milczeć.. Tak jest, mówię szczerze: Mam pypeć¹⁰ na języku... Wcale mnie nie bierze Ochota pisnąć słówko! Hej, świat by się zdumiał, Co by ten dom powiedział, gdyby mówić umiał! Cóż gadać o tym ludziom niewiódowym rzeczy? Kto wie, temu milczenie moje nie zaprzeczy. Z boku wchodzi na scenę Cbór, z piętnastu złożony starców, w świątecznych szatach, z wieńcami na głowie, z długimi laskami w ręku, z mieczami u łędźwi. W czasie gdy się ustawiają, mówi Przodownik chórů. PRZODOWNIK CHÓRU Dziesięć upływa lat, Gdy dwaj wrogowie Priama¹¹, Których zrodziła ta sama Boska Atrydów krew, Król Menelaos i brat, Król Agamemnon, na czele Tysięcznych argiwijskich okrętów Jeli przecinać topiele Morskich odmętów — Zemsty poganiał ich gniew. Z bojowym ruszyli okrzykiem — Każyd krwiożerczy jak ptak, Jak oszałaly ten sokół, Co skrzydeł wiosłami naokół Z gniazda odartych, skalnych ścian Powietrza prującą szlak, Krakaniem napelnia dzikiem Przestworza: Zaginał jego płód, Przepadły piskłęta, Długiego wylegu trud. Aleč¹² Apollon¹³, czy Zeus¹⁴, czy Pan¹⁵, Władcy¹⁶ stromych gór, Sokoli usłyszą wrzask: ⁷Ilijon — Troja. [przypis edytorski] ⁸ja — zaimek osobowy „ja” w połączeniu z partykulą wzmacniającą „si” skróconą do „-c”. [przypis edytorski] ⁹szóstka potrójna — obraz walety ze starożytnnej gry w kości. [przypis redakcyjny] ¹⁰pypeć (pot.) — krosta na języku. [przypis edytorski] ¹¹Priam (mit. gr.) — król Troi podczas wojny trojańskiej. [przypis edytorski] ¹²aleč (daw.) — spojnik „ale”, wzmocniony partykulą „-c”. [przypis edytorski] ¹³Apolló (mit. gr.) — bóg słońca, sztuki, wrożbiarstwa i gwałtownej śmierci, przewodnik dziewięciu muz. [przypis edytorski] ¹⁴Zeus (mit. gr.) — najważniejszy z bogów, władca Olimpu, brat Posejdona i Hadesa, syn Kronosa, patro- nujący zjawiskom na niebie, zwłaszcza piorunom. [przypis edytorski] ¹⁵Pan (mit. gr.) — gorskie bóstwo trzóz. [przypis redakcyjny] ¹⁶władcy (daw.) — władcą, pan. [przypis edytorski] Moc boża O powierzonych swej trosce pamięta! Pomsta żyje — Choć nierychliwe, Lecz sprawiedliwe Jawią się Erynije\textsuperscript{17}. Tak gościnności możny stróż\textsuperscript{18}, Zeus, rozdawca opiekunczych łask, Atreuszowym kazal synom iść Na Aleksandra\textsuperscript{19}, odbić z jego rąk Najpłochszą z ziemskich cór. Długo bitewny unosił się kurz; Pod tarcz brzemieniem tłum rycerzy klął. Kolana zadrażyły ni liść, Oszczepów kruszył się wal. Proch krew trojańską ssal I naszą, Danaów\textsuperscript{20} krew. Lecz jakikolwiek będzie tego kres, Tak będzie, jak każe los: Boży gniew, Boży cios Nic sobie nie robi z lez, Uderza, niepowstrzymany. Mimo ofiary wyłanej; Łamie, niezwyciężony, Pomimo żertwy\textsuperscript{21} spalonej. Lecz myśmy tu pozostali Precz\textsuperscript{22} od wojennej chwały, Precz od chwałębnej wojny; Ni\textsuperscript{23} chłopaczkowie mali, Tarczy nie żdźwigniem zbrojnej: Kij nam do ręki daje wiek zgrzybiały. Bo jeśli w wątłej postaci chłopięcej Potężny Ares\textsuperscript{24} nie zamieszka, Tym więcej Stronić on musi od starości znojnej. Odartą ze świeżych liści, Żywotać ją wiedzie ścieżka, Słabą i chwieijną, W dal beznadzieijną. Po życia wlecze się drogach; Trzęsąca się, o trzech nogach\textsuperscript{25}; W dzień biały Ni senna snuje się żawa, Niepewnym krokiem stawa\textsuperscript{26}, \textsuperscript{17}\textit{Erynie (mit. gr.)} — boginie zemsty, pilnujące moralnego porządku świata. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{18}\textit{gościnność możny stróż} — tak zwany Zeus Herkejos, pilnujący praw domu i nakazujący gospodarzowi uczcić gościa, gościovi ustanawiać gospodarza. Jego to obraził Parys, król ewicz trojański, porywając i uwożąc ze sobą do Troi Helenę, żonę Menelausa, swego gościnnego gospodarza. Atrydzi wyruszają więc na Troję w imię znieważonych praw Zesua. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{19}\textit{Aleksander (mit. gr.)} — Parys, król ewicz trojański. [przypis edytorcki] \textsuperscript{20}\textit{Danaowie} — dawna epicka nazwa Greków. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{21}\textit{żertwa (daw.)} — ofiara, zwykle przez spalenie. [przypis edytorcki] \textsuperscript{22}\textit{precz} — tu: daleko. [przypis edytorcki] \textsuperscript{23}\textit{ni} (daw.) — tu: niby, jakby, jak. [przypis edytorcki] \textsuperscript{24}\textit{Ares (mit. gr.)} — bog wojny. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{25}\textit{o trzech nogach} — tj. na starość podpierając się kijem. [przypis edytorcki] \textsuperscript{26}\textit{stawa} (daw.) — dzis popr.: staże. [przypis edytorcki] Nikiego widma wzór. Klitajmestra wyszła tymczasem z pałacu, otoczona służebnicami, i zajmuje się podczas twierszy następczych składaniem ofiar na ołtarzach. Córko Tyndareowa²⁷, Cóż się to, powiedz, dziecię? Jakież nadeszły wieści, Jakież to cudo się ści¹⁸, Jakież radosne przyniesiono słowa K’nam²⁹, Iżę³⁰ ofiara kolejną Bogom nie skapisz części? Niechże nam powie królowa. Niech Klitajmestra nam powie, Czemu obiata³¹ się leje. Dlaczego żertwa się pali Dla władców niżn i gór, Dla bóstw, co chronią nasz gród, Co rynków strzegą i bram? W kosztownym płoną żarze Wszytkie po mieście ołtarze; Olejów, jakie znam, Najprzedziwniejszy dym Swe kłęby ku niebu splótł; Wonności skarbiec bogaty Z królewskiej wynosisz komnaty — Jakiz to stal się cud? O dobrym wypadku czy złym, Jeżeli słusność ci każe. Opowiedz, troskę tę zrzuć, Pod którą krok się nasz chwieje, Pod którą duch nasz zamiera. Ogni tych blask Wielkie w nas budzi nadzieje, Otwiera Nowe koleje Niespodziewanych lask. Ból nam wypędza ze serca, Co tak nam w lono się wwierca, Co tak nas cały pożera. Klitajmestra milczy, zajęta ofiarami. CHÓR Zaspiewać chcę wasm dzisiaj o tym, jaki znak Walecznych powiódł mężów w ten chwałenny szlak. Dźwięcznej mi pieśni nie odmówił bóg — Jak stało się, że władca napowietrznych dróg, Możny, królewski ptak³², --- ²⁷Córka Tyndareowa — Klitajmestra, córka Tyndareusa i Ledy, małżonka Agamemnona, siostra Heleny. [przypis redakcyjny] ³⁰ścić się (daw.) — ziuszać się, spełniać się. [przypis edytorski] ³¹k’nam a. ku nam (daw.) — do nas, w naszym kierunku. [przypis edytorski] ³⁰iż (daw.) — że, iz. [przypis edytorski] ³¹obiata — ofiara, słubowanie, obietnica (w słowie tym występuje ten sam pierwiastek, co w słowie: „obiecać”). [przypis redakcyjny] ³²możny, królewski ptak — orzeł; starożytni wróżyli z lotu ptaków drapieżnych. [przypis redakcyjny] Dwuberlej\textsuperscript{33} kazal mocy Achajów\textsuperscript{34}, by młódź, Zbrojną w oszczepy i łuk, Zebrawszy, Teukrów\textsuperscript{35} ukróciła chuć. Wódzom okrętów zabłysli u góry Orłowie dwaj, ten biały, a ten czarnopióry, Po stronie oszczepu\textsuperscript{36} siedli Na wierchu, zajęczycy rozszarpanej jedli Niedonoszony płód\textsuperscript{37} O, biada! Niech jęczy lud, Niech skargi rozebrzmia ponure — Lecz dobro niech weźmie górę! Dwoista myśl Atrydów widząc, mądry wróż\textsuperscript{38} W zabójcach zajęczycy ujrzał widmo burz I takieć wieszczce wnet im słowa rzekł: „Nadejdzie czas, gdy zniszczon\textsuperscript{39} gród Priama legl, Gdy go pokryje kurz, A Mojrý\textsuperscript{40} wam oddadzą zdobycz, którą dom Dlugi gromadził wiek. Bodąby tylko pomsty bożej grom Nie straskał bicza, co smagać ma Troję; Niechętna jest Artemis\textsuperscript{41} — i o to się boję — Krwiózerczym ptakom, co siadły I, trwożną zajęczyć rozszarpawszy, jadły Niedonoszony płód”. O, biada! Niech jęczy lud, Niech skargi rozebrzmia ponure — Lecz dobro niech weźmie górę! „Nadobna pani nasza\textsuperscript{42}, Która o leśnej zwierzynie pamięta, Ma w swej opiece i przypierśne lwiąta, Przeże mnie powiedzieć rada, Co z wieszczby onej wypada — Weseli mnie ta wróżba, ale i przestrasa. Błagać więc będę Pajana\textsuperscript{43}, By naw\textsuperscript{44} danajskich wiatr nie wstrzymał wrogi, Ażeby, zagniewana, Wyrodnej nie żądała ofary, co w progi Domowe nieprzepartą nienawiść by wniosła.\textsuperscript{45} \textsuperscript{33}dwuberlej — dwuberlej, gdyż przywodzili im dwaj królowie: Agamemnon i Menelaos. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{34}Achajowie — dawna epicka nazwa Greków. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{35}Teukrowie (mit. gr.) — Trojańczycy; Teukros był według podania pierwszym królem Troi. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{36}po stronie oszczepu — tj. po prawej stronie, gdyż oszczep noszono w prawej ręce. [przypis edytorski] \textsuperscript{37}Po stronie oszczepu siedli na wierchu, zajęczycy rozszarpanej jedli niedonoszony płód — zjawienie się orłów było znakiem wieszczym; zjawienie się ich po prawej stronie było znakiem dobrym, rozszarpanie zaś zajęczycy mającej płód niedonoszony — złym. Pojawienie się obu znaków budzi więc wątpliwości Atrydów. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{38}mądry wróż — Kalchas, wróżbota grecki towarzyszający wyprawie na Troję. [przypis edytorski] \textsuperscript{39}zniszczon — krótka forma przynimotnika r.m., daść; zniszczony. [przypis edytorski] \textsuperscript{40}Mojrý (mit. gr.) — boginie przeznaczenia. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{41}Artemis a. Artemida (mit. gr.) — dziewica bogini-luczniczka, opiekunka zwierzyny łownej, bliźniaczca siostra Apollina; jej sztazon przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{42}nadbowna pani nasza — Artemis. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{43}Pajan (mit. gr.) — pierwotnie bóg leczenia, z czasem jego imię stało się przydomkiem bogów związanych z leczeniem: Apollina, a następnie Asklepiosa. [przypis edytorski] \textsuperscript{44}naw (daw.) — statek. [przypis edytorski] \textsuperscript{45}ażeby, zagniewana, wyrodnej nie żądała ofary, co w progi domowe nieprzepartą nienawiść by wniosła. — bogini Artemida za pomocą przeciwnych wichrów zatrzymała w Aulidzie, w Beocji, wojska greckie ruszające pod Troję. Czeka już bowiem zemsta, z krwi wyrosła — Mord dziecka krew zapłaci, haniebnie wylana!” Tak krółom wróżył Kalchas, dzień blasku i chwały Z tych praków przepowiadał, co jadły nieżrzały⁴⁷ Ów zajęczycy płód. Więc niechaj jęczy lud, Niech skargi rozebrzmiają ponure — Lecz dobro niech weźmie górę! Zeusie! Ty ku nam się skłoń! Nie wiem, jak wzywać go mam, Jak mam przemawiać doń. To jedno tylko wiem, Że on mi ucieczkę w złem. Że on w swej mocy boskiej zbawi mnie wszelkiej troski. On mi ją zrzuci sam! Ten, co tak długi czas Wszechwładzy rozkosz pil⁴⁸, W ludzkiej pamięci zgasił. Ale i wtóry bóg⁴⁹ Zaginał — Zeus go zmóg!! W rozumie poszedł najdalej, kto dziś Zeusa chwali, Kto czci go z wszystkich sił. Przezeń nauczon jest czek, Że mądrość li⁵⁰ zdobył świat, Gdy wie, co znaczy ból. Zaledwieś do snu, uspokojon, legl, Już on na serce wspomnieniem ci padł — Wbrew woli nauk masz! Lecz łaska boża ma nad nami straż, Acz srogı jest wieków król. I starszy floty wódz Achajskiej zgiął się wnet Przed siłą wieszczych słów, Poddal się losom, co chciały go zmóc, Gdy wiatr przeciwny od Chalcydyc⁵¹ szedł. Z okręty on w Aulis⁵² stal, Bacząc cierpliwie, aże⁵³ morski wal Przyjazny mu będzie znów. --- Kalchas, wróżbita achajski, oświadczył, że bogini żąda, aby Agamemnon złożył jej w ofierze własną córkę Ifigenię. Po długim wahaniu Agamemnon zgodził się; czynem tym obudził nienawiść żony swej, Klitajmestry. [przypis redakcyjny] ⁴⁷ „czeka już bowiem zemsta, z krwi wyrosła” — w pojęciu starożytnych każda krew wylana wola o pomstę. [przypis redakcyjny] ⁴⁸ „nieżrzały (daw., gw.) — niedojrzały. [przypis edytorski] ⁴⁹ „Ten, co tak długi czas wszechwładzy rozkosz pil” — pierwszym władcą świata był Uranos, stracony przez syna swego, Kronosa. [przypis redakcyjny] ⁵⁰ „wtóry bóg — Kronos, ojciec Zeusa, przez syna pozbawiony władzy. [przypis redakcyjny] ⁵¹ „li (daw.) — tylko. [przypis edytorski] ⁵² „Chalcydy, właśc. Chalkida, hist. Chalkis — miasto na wyspie Eubei. [przypis edytorski] ⁵³ „Aulis (gr. Aulis) — wojska greckie wyruszyły na wyprawę trojańską z Aulidy, miasta w Beocji. [przypis edytorski] ⁵⁴ „aze (daw.) — aż. [przypis edytorski] Wiche szalał od Strymonu\textsuperscript{54}, Za nim szła zwłoka i głód. Wróg zwycięskiego plonu, Tak rozpiętałszy się nagle, W tak dziki wydawczy się prąd, Łamał maszty, szarpał żagle, Walili w okrętu przód; Krzepki Argiwów lud Bezzynnie wiądl. Wówczas natchniony wieszcz, Bożego słowa stróż, Poddal pod wodzów sad Lekarstwo sroższe od burz: „Gniew Artemidy z was szydzi — To wiem! Trzeba mu zadać kres!” Straszny ich przejął dreszcz, Berla rzucili Atrydzi O ziemi\textsuperscript{55}. Zalani strugą leż. Z starszego księcia wargi Spłynął naonczas\textsuperscript{56} ten głos: „Ż boginią pójdę w zatargi, Gdy jej podepę rozkazy! Lecz zbrodnia to będzie i ból, Straszcze piętno krwawej zmazy, Jeśli, jak chce tego los, Ojcowskiej ręki cios Na kwiat mých pol, Na córkę sprowadzi skon. I tu jest zło, i tam”. Tak rzeczy ten zbożny król — „Lecz czyż was rzuści mam? Być zdrają bojowych przymierzy? Niech krew Ukoi burzę fa! Niech ten dziewicz plon Srogiego gniewu uśmierzy Dziś gniew! Tak, dobrze — i plony\textsuperscript{57} żal!” Przed koniecznością gdy tak zegnie kark, W duszy się jego występek zapłodni — Złowróźbny go owiał dech! Zieżący żądza zbrodni, Z sumieniem nie wchodzi już w targ, Bo kogo raz już opanował grzech, W tym ci zuchwałość ponadmiar wyrasta. Wojnę poczęła niewiasta, A dla tej wojny I by zwycięstwo dać swej flocie, \textsuperscript{54}\textit{Strymon} — rzeka w Macedonii; wicher wiał od Strymonu, tj. od północy, uniemożliwiając w ten sposób wojskom greckim wyruszenie właśnie na północ, tj. na Troję. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{55}\textit{o ziemi} (daw., gw.) — o ziemię. [przypis edytorski] \textsuperscript{56}\textit{naonczas} — wówczas, wtedy. [przypis edytorski] \textsuperscript{57}\textit{plony} (daw.) — żałowy, darennny; dzis: płomy. [przypis edytorski] W spokojnej, Ponurej Ochocie Stał się mordercą swej córy. Ten płacz i żal jej — na cóż się on zdał? Ku rodziciowi zanoszone prośby; Ni czar dziewiczych lat Od tej strasliwej kośby\textsuperscript{58} Nie powstrzymały żądź bitewnych chwał. Poczęli modły, krwawy rozkaz padł — Ku milosierdziu ojciec się nie nagnie: Gdy ją kładziono, by\textsuperscript{59} jagnię, W ofiarnym płótnie Wśród śmiertelnego ołtarza, Na wargi Okrutnie Sam zważa, By klątw nie rzuciły, ni skargi!\textsuperscript{60} Oniemiona, Gdy jej z lona Precz szafrowe pozdzierano szaty, Spojrzeń strzały, Wzrok omiały Na swoje rzući katy. Jak posąg, tak nadobna, przemówić by rada\textsuperscript{61} Onać\textsuperscript{62} skazanka błała, Onać śpiewaczka mila, Co ongi\textsuperscript{63} tak zbożnie nuciła O szczęściu ojcowskim i chwale, Gdy wspaniałe Liczych gości W jego włosci Huczna ściagała biesiada. Jakie drogi Los ten srogı Wybrał ci potem, nie wiem\textsuperscript{64}, nie mam słowa — Ale godna, Niezawodna Jest wiedza Kalchasowa. Cierpieniem Sprawiedliwość nas, śmiertelnych, ćwiczı; Przyszłości tajemniczej Więśćć me usta nieskore: Zjawi się w samą porę — Niech tylko ręka jej szczera \textsuperscript{58}kośba — koszenie trawy lub zbóż; tu przenośnie: mord. [przypis edytorski] \textsuperscript{59}by — tu: niby, jakby; jak. [przypis edytorski] \textsuperscript{60}by (wargi) klątw nie rzuciły, ni skargi! — słowo przekleństwa rzucone podczas obraźliku religijnego narusza i uniacstwia jego znaczenie: obraźdkek religijny może się odbywać tylko w zbóźnej ciszy. Oprócz tego słowo przekleństwa jest szczególnie groźne w ustach umierającego, bo wywołuje Erynie. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{61}przemówić by rada — Ilignii zaknablowano usta, by nie wymówić przekleństwa w chwili śmierci. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{62}Onać — zaimek „ona” z partycykulą wzmacniającą „-ci”, skróconą do „-ć”. [przypis edytorski] \textsuperscript{63}ongi (daw.) — kiedyś, dawniej. [przypis edytorski] \textsuperscript{64}„jakie drogi los ten srogı wybral ci potem, nie wiem — według podania Ilignia nie została zabita, lecz w ostatniej chwili Artemida podstawiła zamiat niej łank, a Ilignię uniosła do dalekiej Taurydy (por. Ilignia w Tauris Eurypidesa). [przypis redakcyjny] Dobro wspiera, A bez straty Przedsię dla tej, Na którą Apia tak liczy. Klitajmestra, skończysz ofiary, zwraca się ku Chórowi. PRZODOWNIK CHÓRU Z godziwym, Klitajmestro, szacunkiem przychodzę, Bo jeśli tron królewski opuścili wodze, Małżonkom ich królewski hold się przynależy. Czy nowin masz nadzieję, czy po wieści świeżej Ofiary te dziś składasz? Pytać się nie lenię — Ze czcią odpowiedź przyjmę, ze czcia i milczenie. KLITAJMESTRA Jak głosi nam przypowieść, nowinę radosną Noc-matka śle nam z jutranią — i tobie wyrosną Uciechy nad nadzieję, gdyć mój język powie, Że gród Priama wzięli nasi Argiwowie. PRZODOWNIK CHÓRU Co?! Możem nie dosłyszał? Powtórz, pani moja! KLITAJMESTRA Powtarzam ci wyraźnie: w naszych rękach Troja. PRZODOWNIK CHÓRU Ma radość tak jest wielka, że do lez mię wzrusza. KLITAJMESTRA Toć łzami się tłumaczy wszelka szczera dusza. PRZODOWNIK CHÓRU Prawdziwa to wiadomość? Gdzież pewności znamię? KLITAJMESTRA Nie może być inaczej, jeśli bóg nie kłamie. PRZODOWNIK CHÓRU Czy może snów pochlebczych twoja miłość słucha? KLITAJMESTRA Nie ufam nigdy marom uśpionego ducha. PRZODOWNIK CHÓRU Lub może lekkoskrzydła tak cię wieść porwała? KLITAJMESTRA Przyganiasz mi — nie jestem ja dziewczyna mała. PRZODOWNIK CHÓRU A kiedyż to — mów! — padły mury tego miasta? --- 65 przedsię (daw.) — przecież, jednak. [przypis edytoraski] 66 Apia — daw. nazwa Peloponezu, używana zanim półwysep ten został podbity przez mitycznego króla Pelopsa. [przypis edytoraski] 67 mię — daw. forma (analogiczna do: cię, się) zaimka w pozycji nieakcentowanej w zdaniu; dzisiaj: mnie. [przypis edytoraski] 68 prawdziwać — konstrukcja z partykulą „-ci”, skróconą do „c”. [przypis edytoraski] KLITAJMESTRA Tej nocy, z której dzień nam dzisiejszy wyrasta. PRZODOWNIK CHÓRU A gdzież tej wieści posel tak rączy, tak chyży? KLITAJMESTRA Hefaistos⁶⁹, co swe ognie rozpadł na wyży Idańskiej; od ogniska spieszył do ogniska Plomienny jego goniec. Ida⁷⁰ blask swój ciska Na Lemnos, na Hermesa opoke⁷¹, a dalej Już Arhos⁷², schron Zeusa najmilszy, się pali, Ognisty znak dostawszý. Potem coraz płodniej Rozrastał się po drogach sosnowej pochodni Ogromny żar; świecący, jak promienie słońca, Po morza rożgranych falach mknął bez końca, Az dobiegł do Makiszt⁷³ wierchowej strażnicy; I tego sen nie zmorzył: plomienistolicy, W te tropy ze swej czujnej zerwawszy się warty, Wysłańca w dalszą drogę pchnął; ten, nieprzeparty, Z swą żagwią do Eurypu⁷⁴ dobieglszy wybrzeże. Dal znak Messapiosa⁷⁵ opoczystej⁷⁶ wieży. Ten w zamian odpowiedział: suche wrzosu pęki Zar dały niesłabnący. Łagodny i miękkı, Ni światło księżycowe, szedł ten blask wysoki Równiami Asoposa⁷⁷, aż hen, pod opokı. Pod szczyty Cyteronu⁷⁸, nowe budząc straże. A onęć, rozplonawszy w możniejszym pożarze Niz rozkaz, wnet przeniosły przez wody Gorgony⁷⁹ Na szczyty Aigiplanktru⁸⁰ znak swój rozploniony I tutaj, popędzwszy nieleniwe stroże, Niebawem takie światło roznicily duże, Iż mocą niebosiężną wzbili się ogromy. Tej miotły plomienistej w górę, ponad stromy. Skalisty brzeg Zatoki Saronskiej⁸¹; a potem, Tych ognı niezagasym opleciona złotem, Szła wić ta ku Arachny⁸² wysokim chocholom. O szczyt tu uderzwszy ostatni, z wesołą Nowiną w gród Atrydów przybiegło to plomię⁸³, Idajskich ognı wnuczę. Tak ci się widomic⁸⁴ Sprawili moi gońce, tak ci po sto razy Podawał ten tamtemu królewskie rozkazy — ⁶⁹Hefaistos (mit. gr.) — bóg ognia i kowalstwa, opiekun rękodzielników; kulawy syn Zeusa i Hery. [przypis edytorski] ⁷⁰Ida — pasmo górskie w pobliżu Troi. [przypis edytorski] ⁷¹na Lemnos, na Hermesa opoke — Lemnos, wyspa naprzeciwko wybrzeża trojańskiego, była ulubioną siedzibą Hermesa. [przypis redakcyjny] ⁷²Arhos — szczyt górski w pla.-wsch. Grecji, na Phw. Chalcydyckim. [przypis edytorski] ⁷³Makiszt — góra na wyspie Eubei. [przypis redakcyjny] ⁷⁴Euripus — cieśnina morska pomiędzy wyspą Eubeją a ładem. [przypis redakcyjny] ⁷⁵Messapio — góra w Beocji. [przypis redakcyjny] ⁷⁶opoczysty — skalisty, por. opoka: skała. [przypis edytorski] ⁷⁷Asopos — rzeka w Beocji. [przypis redakcyjny] ⁷⁸Cyteron — góra na pograniczu Beocji i Atryki. [przypis redakcyjny] ⁷⁹wody Gorgony — Gorgopis, jezioro, które miało znajdować się w okolicach Koryntu. [przypis edytorski] ⁸⁰Aigiplankti — góra w Megarydzie. [przypis redakcyjny] ⁸¹Zatoka Saroniska — zatoka pomiędzy Atryką a Argolidą. [przypis redakcyjny] ⁸²Arachna — góra w Argolidzie. [przypis redakcyjny] ⁸³plomię (daw.) — dziś r.n.: płomień. [przypis edytorski] ⁸⁴widomic (daw.) — widocznie; w widoczny sposób. [przypis edytorski] Zwyciężca jest w tym biegu pierwszy i ostatni. Ten znak ci moich wieści prawdę uwydatni, Przysłanych mi przez męża dziś spod murów Troi. PRZODOWNIK CHÓRU Nie mogę jeszcze bogom dziękować w tej mojej Radości; pełna dziwu, słuchać jest gotowa Bez końca moja dusza, pani, twego słowa. KLITAJMESTRA Do Troi dziś wkroczyli zwycięzcy Achaje. Dwojakie słyszę krzaki — tak mi się wydaje — W tym mieście zwyciężonym. Wlej do jednej kruży⁸³ I ocet, i oliwę: juścić⁸⁴ im nie sluży Ta spółka, zawsze będą wrogami — tak losy Nierówne wprowadzają rozdźwięk między głosy Zdobyców i pobitych. Patraj: ci, pobledli, Przy zwłokach swych najbliższych w wielkim smutku siedli — Przy mężu tutaj żona, tam przy starcu dziecię. Najmłodsza swego rodu latorośl. Na świecie Większego nie ma bólu nad ten, gdy tak z wargi Tych dziś już niewolników krwawe płyną skargi Na dolę swych najdroższych. Tamci zaś, strudzeni Zamętem i rozgwarem walk wśród nocnych cieni, Rozbiegli się po mieście, aby znaleźć jadło. Nikt znaku się nie trzyma, idzie, jak wypadło. Jak ślepy traf przydarzył; pomny swojej nędzy, W trojańskich się palacach rozgaszczco co przedżej: Już szron mu nie dokuca, nie ziebi go rosa, Na wartęjść nie trzeba pod gołe niebiosa, Wygodnie nockę przespi, ciepło i bez trwogi. Jeżeli tylko uczczą opiekuniczze bogi Tej twierdzy⁸⁵, poszanują w tej zdobytej ziemi Przybytych bóstw — to myślę, że się już ze swemi Zwycięstwy⁸⁶ nie rozminają. Ale tak się zdarza, Iż wojsko w chęci zysków niejedno znieważa, Co uczyć się należy. Aby wrócić potem Do domu z tej wyprawy, powtórnym zawrotem Potrzeba łaski niebios. A nuż wojsko wróci, Zgrzeszywszy, i bogowie w swojej gniewnej chuci Ponowną zbudzą zemstę z krwi umarłych? Boże! Ot, tyle wam niewiasta dziś powiedzieć może. By dobro było górą, to jedno życzenie Ze wszystkich swoich skarbów przenajwyżej cenię. PRZODOWNIK CHÓRU Niewiasto, mądreś rzekła, od mężów niegorzej. A teraz, gdy mam dowód i pewność, niech złoży Dziękczyznna się modlitwa dla bóstw, którzy krwawą Niedołę taką dzisiaj ozłocieli sławę. ⁸³krużę (poet.) — dżban lub czara. [przypis edytorski] ⁸⁴juścić — konstrukcja z partykulą wzmianczającą „e”, skróconą do „-e”; znaczenie: a jakże, pewnie. [przypis edytorski] ⁸⁵Jeżeli tylko uczczą giełkuszcze bogi tej twierdzy — głębokie religijne uczucie Greków nakazywało cześć i dla bogów pokonanych wrogów. Słowa te są zarazem przepowiednią: Grecy tych bogów należycie nie uszanolowali i przez to poniosą niezłeczne klęski w powrotnej drodze. [przypis redakcyjny] ⁸⁶zwycięstwy — dziś popr. forma N. im. zwycięstwami. [przypis edytorski] Klitajmestra odbodził do pałacu. PRZODOWNIK CHÓRU Zeusie królewski! O Nocy ty mila, Ty światów wszechmożna pani! Na Troi⁸⁸ warownię mgłę gęstą rzuciła, Że starce i dzieci Z zabójczej tej sieci, Że niewoli okrutnej obieży⁸⁹ Nie uszli w twych mroków otchłani. Wargi me skore Wielbią Zeusa, stróża gości, Co łuk w prawicy swej dzierży; Dawno go trzymał napięty Przeciwko złości Aleksandrowej, Bacząc, by pocisk gotowy Nie padł w powietrzne odmęty Nie w porę… CHÓR Zeusa grom Szczodrze już poznał ich dom — Któź by mógł Między nieprawdy policzyć mój głos? Spórkał ich los, Jakiego chciał dla nich bóg. Świat ci znam, Mówiący, że boskim oczom Uchodzą ludzie, jeśli kroczą Środkiem występnych, krzywych dróg. Ale to grzech i kłam⁹¹! Na cały ród Przegubna spadnie pokuta, Jeżeli żądza, z bożej czci wyzuta, Ża zbytnim łupem goni, Jeżeli w domu zbytni blask gromadzi. Więc skromnym losom bądźmy radzi, Albowiem z nieszczęścia toni Żaden ci skarb nie wyprowadzi Tego, kto prawo był zgniótł, Sprawiedliwości ołtarze W zuchwałstwa zdeptał nadmiarze. Juścić on Nie wie, gdzie znaleźć ma schron: Gładka dłoni Chytrej pokusy uwodzi go wciąż. Występny mąż Grzechem znaczoną ma skroń, Zbrodni swej Przed nikim już nie ukryje — Onać swym własnym blaskiem żyje! ⁸⁸Na Troi warownię mgłę gęstą rzuciła — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: Na Troi warownię mgłę gęstą rzuciła. [przypis edytorski] ⁸⁹obieży (daw.) — pułapka, matniła (dosł.: sieć myśliwska). [przypis edytorski] ⁹¹kłam (daw.) — klarnistwo, fałsz. [przypis edytorski] Falszywy kruszuć, płoń się⁸², płoń, Polyski złota miej — Nadejdzie czas: Szczernieje jaśń twa zdradziecka! A on podobny jest do tego dziecka, Co ściga ptaszę skrzydlate: Kleść od swojego nie odwróci miasta — Łaska mu boża nie wyrasta! Tak ci na swoją zatrąć Zła przywabiła go niewiasta — Parys nawiedził nas: Łamie goscinę, jak złodziej, Cudzą małżonkę uwodzi. Włóczni tłum, Zagli szum, Zbroi szczęć, Ludu jęk Zostawiła ziomkom swym. Zamiast wiana, Z domu pana Gdy lekkimi uszlą kroki, Klatwę wniosła, sercem lekka, Gruz i dym W Ilijonu smutny gród. I zajękli wieszče domu Nad czelnością tego sromu⁹³. Ach, to loże! Ach, ten lud! Ach, ten wstyd głęboki, Którym miasto, którym czleka Okryła ta zdrađa!... A on, tak podle żnańbiony, Z milczącej umiera tęsknoty — Snac⁹⁴ w domu widmo jej włada⁹⁵ Spoza dalekich mórz. Hej, jakiż po stracie żony Zajmie go jeszcze obraz złoty? Minęło wszystko już! Wzrok ci ma odtąd zakryty Na wszelki wdzięk Afrodity⁹⁶. Żywot marł, Tylko czar Budził sen — Nikły len, Króty prządł mu gorzki żal; Wiotkie, lotne, Bezpowrotne, Mglawe mary i widziadła, ⁸²płońić się (daw.) — czerwienić się; zwracać uwagę swoją czerwoną barwą. [przypis edytorski] ⁹³srom (daw.) — wstyd, harba. [przypis edytorski] ⁹⁴snac a. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski] ⁹⁵w domu widmo jej włada — wg jednej z wersji opowieści za sprawą bogini Afrodity w pałacu Menelaosa w Spardzie przebywało widmo Heleny, aby ucieczka prawdziwej Heleny z Parysem pozostała nieodkryta do chwili, gdy kochankowie szczęśliwie dotrą do Troi. [przypis edytorski] ⁹⁶Afrodita (mit. gr.) — bogini miłości. [przypis edytorski] Co na wiewnych skrzydłach wioną W pustą dal. Darmo je tęskny ściąga wzrok! Taka w wszystkich domach klęska, Nieodparta, przewyżcijęska, Trosk wodząca rojny tłok, Przy ogniskach siadła! Na tę ziemię nawiedzoną Gorzka przyszła dola: Wszak nie ma w Helladzie siola, Skąd by orszaki zbrojne W bitewne nie posły pola. Cierpliwość czyha u bram; Ale i żal głosno woła: Ilum ślą w tę krwawą wojnę, Wiem ci to dobrze sam, A oko dziś wita moje Popioły tylko i zbroje! Ares, mieniacz ludzkich trupów! Za garść złota, on, co waży Na oszczepie życie czleka, Hen, z daleka, Spod Ilionu Zamiast łupów Śle najdroższym ku bolesći Proch rycerzy, proch żeglarzy W kosztownej, zamkniętej urnie! Przedsię górnie Chwałę skonu Pieśni głoszą: Ten z rozkoszą Dla żołnierskiej zginął części, Tamten dla cudzej żony Padł, włócznią ugodzony! Zaś na Atrydów ponury, Tajemny, bólem sycony, Podstępny czyha gniew, W pierś ich waleczną mierzy. A Troi upadle mury Zmarli obiegli bohaterzy; Wylana mężnie krew Na obcej, dalekiej ziemi Sławę ich krzewi i plemi\textsuperscript{97}. Przepotężny jest głos ludu, Klątwę ściąga za śmierć braci; A ja czekam, az złowroga Przyjdzie trwoga, Córka Nocy, Z jarzeniem trudu, Gdyż bogowie nie przebaczą Sprawcom rzezi. Już postaci Czarnych Erynij zjawisko Widzę blisko, \textsuperscript{97} \textit{plemić} (daw.) — wydawać plony, rodać, płodzić, rozmnażać; \textit{plemić się}: plenić się, mnożyć się. [przypis edytorski] Pelne mocy! W życia boju Kto bez znoju Zdobył szczęście, ten w rozpaczy Ujrzy, jak rychlo zginię, Co przyszło w złej godzinie. Grozny jest honor wszystek, Gdy wzrósł na krwawej winie: Zeusowy pada grom — Haniebny koniec z weselem! Więc bogactw razi mnie zbytek, Nie chce być grodów burzycielem, Cichy przenoszę dom I wielce mnie serce boli W cudzej umierać niewoli. Ognie świecą, Wieści lecą Po ulicach miasta! Króż odgadnie, Zali⁹⁸ zdradnie Klamny¹⁰⁰ nie zwodzi nas bóg? Chłopieca tylko dusza Taką się zludą wrusza: Jak to, nadzieja wyrasta W tym naszym lonie, Że gdzieś tam wśród górskich dróg Jakowyś ogień płonie, Aby gdy zgaśnie ten żar, Jeszcze nas większy smutek sparł? Niech łatwowierna niewiasta Przed czasem dzięki składa! Słowa jej gror Chżyć ma lot, Lecz chyżo również pada Wieść urodzona Z płochych białogłów lona. PRZODOWNIK CHÓRU Dowiemy się niebawem, czy prawdy jest bliska Płomienna wieść, przez żarne podana ogniska, Czy może owo światło jest, ni obraz we śnie, Co przyszedł, pełen czaru, i zginął przedwcześnie. Bo oto widzę posła, jak k'nam od wybrzeża, Uwieńczon gałązkami oliwnymi¹⁰¹, zmierza. A suchy, dźdżu spragniony kurz, co pod dostarkiem Obsypał go, brat bliźni blota, jest mi świadkiem, Że niemym posłem nie jest i że nie przez blaski I dymy watr¹⁰² wierchowych udzieli nam łaski Radosnej, albo... O tym ani wspomnąć nie chcę, Albowiem gdy go widzę, nadzieja mnie leche, Że z dobrem tym niebawem dobro się połączy! ⁹⁸przenosić (daw.) — bardziej cenić. [przypis edytorski] ⁹⁹zali (daw.) — czy. [przypis edytorski] ¹⁰⁰klamny (daw.) — kłamliwy. [przypis edytorski] ¹⁰¹uwieńczon gałązkami oliwnymi — posel niósący dobrą nowinę wieńczył głowę. [przypis redakcyjny] ¹⁰²watra (reg.) — ognisko. [przypis edytorski] A kto naszemu miastu życzyć byłby rączy Odmienne, ten niech — mówię, a to prawda szczera — Swojego zaślepienia sam owoce zbiera! Zjawia się Posel. POSEL Rodzinna ziemia Argos, witaj mil! Nareszcie Po latach aż dziesięciu jestem w moim mieście. Ta jedna mi się z wszystkich nadziei spełniła! A jużem prawie zwałpił, czy ta ziemia miła Dla kości mých swe wnetrze najdroższe otworzy. Witając, moje lany! Witaj, blasku boży Słoneczny i ty, Zeusie, stróżu tej krainie, I ty, pytyjski władca, święty Apollinie! Pociski twoje na nas już się nie powałą, A byłeś nam niechętny nad Skamandru falą. Bądź odtąd naszym zbawcą, podrzymuj nam zdrowie! I was pozdrawiam wszystkich, o walki bogowie! A przedsię ciebie, posłe, posłów czci i chwalo, Hermesie!... Spod oszczepów powracamy cało, Więc radzi nas przyjmijcie, bohaterzy zmarli, Wy, coście nas do tego bojowania parli! Witając mi, przysionki królewskie, ty, drogi Mój zamku, wy, ołtarze, wy, promienne bogi! Jeżeli kiedykolwiek, to już dzisiaj właśnie Niech oko waszej łaski dla niego nie gaśnie, Albowiem Agamemnon, książę władczej mocy, Przynosi wam i wszystkim światłość pośród nocy. Przyjmijcie go jak męża, co trojańskie niwy Przerwał onym pługiem, który Zeus mściwy Powierzył jego ręce; już tam ni ołtarzy, Ni żadnych świątnic bogów wzrok nie zauważy. Do szczętu wyniszczo no nasienie tej ziemi! Dziś wraca ten, co dłońmi narzuci siłnemi Na Troję ciężkie jarzmo, wraca pierworodny Szczęśliwy syn Atreja, czci największej godny U ludzi... Przedsię Parys razem z miastem swojem Nie może się pochłubić czynem, by go znojem Nie spalić słusznnej kary: winien był kradzieży, Rabunku, i dziś za to sam poharibion leży, Ojczysty dom i kraj swój podeptany widzi — Podwójnie za grzech jego cierpią Priamdzi. PRZODOWNIK CHÓRU Wysłanie wojsk achajskich, witaj u tych progów! --- 101 Pytyjski władca — główna świątynią Apollina była pytyjska wyrocznia w Delfach (pytia: kapłanka udzielająca proroctwych odpowiedzi). Przed pałacem Agamemnona stoi posąg Apollina i do niego zwraca się posel z powitaniem. [przypis redakcyjny] 102 Byłeś nam niechętny nad Skamandru falą — tj. pod Troją. W Iliadzie Apollo jest po stronie Trojańczyków, Skamander: rzeka pod Troją. [przypis redakcyjny] 103 Połowy czci i chwalo, Hermesie! — bystronogi bóg Hermes był przedstawiany zazwyczaj jako posel bogów. [przypis redakcyjny] 104 Więc radzi nas przyjmijcie, bohaterzy zmarli — Grecy czcili zmarłych bohaterów; sądzili, że pomagają oni w walce swym żołnierzom. Powracając z obyczymi do kraju, należało się więc zmarłym przedkom uroczyste powitanie na równi z bogami. [przypis redakcyjny] 105 Przynić — konstrukcja z przykłądą wzmacniającą „e”; znaczenie: tym właśnie. [przypis edytorski] 106 Priamdzi — synowie i córki Priama. [przypis redakcyjny] POSEŁ O szczęście! Nawet śmierć dziś przyjmę z ręki bogów! PRZODOWNIK CHÓRU Co — powiedz! — tak tęsknileś do ojczystych włości? POSEŁ Że lży mam dzisiaj w oczach z nadmiernej radości. PRZODOWNIK CHÓRU I wyście tego bólu\textsuperscript{109} poznali rozkosze? POSEŁ Co znaczy to? Ja nie wiem, wytłumacz mi, proszę! PRZODOWNIK CHÓRU Za waszą w trop bolescią i nasz ból się miota. POSEŁ Tęsknotę twą budziła naszych wojsk tęsknota? PRZODOWNIK CHÓRU Że nieraż jęki głuche rozdzierały duszę. POSEŁ A skądże takie w domu nadmierne katusze? PRZODOWNIK CHÓRU Milczenie już od dawna najlepszy mój lekarz. POSEŁ Któź gnębił cię w czas wojny? Na kogo narzekasz? PRZODOWNIK CHÓRU Z rozkoszą i ja dzisiaj byłbym umrzeć gotów. POSEŁ Zadowoleni bądźmy z szczęśliwych obrotów — Choć, prawda, czas tak długi zło i dobro płodzi. A o kim, oprócz bogów, powiedzieć się godzi, Że nigdy trosk nie zaznał? My zaś jakieś chwile Miewali dolegliwe! Ileż trudów, ile! Ciasnota na okręcie, niewygodne leże, Co moment jakieś skargi, jakieś żale świeże. Na ładzie jeszcze gorzej. Rozbiliśmy płotna Tuż obok murów wroga: wilgoć łąk okrutna I rosa, spadająca z pochmurnych niebiosów, Moczyły nam odzień; w czochry\textsuperscript{110} naszych włosów Dostalo się robactwo. A któż nie pamięta Tych strasznych zim, gdy z mrozu ginęły ptaszęta, Tych śniegów, które Ida sypała bez miary? A one letnie spiękie, południowe żary, Gdy morze, bez powiewu, bez najmniejszej fali W sen cichy się układa?... Dziś nikt się nie żali, Minęły wszystkie trudy — dla tych, którzy w grobie Dziś legli i zapewne już nie życzą sobie \textsuperscript{109}bólu — dziś: bólu. [przypis edytorski] \textsuperscript{110}czochry — wyraz utworzony od słowa czochać = kudłać, a więc tyle, co kudły. [przypis redakcyjny] Zmartwychwstać. Ale po cóż tych, co padli w boju, Wymieniać? A zaś żywi po cóż by o znoju Pamiętać mieli dzisiaj? Żegnajcie nam, troski! Nad bólemi zapanował wszakże promień boski Zwycięstwa! Onoż dzisiaj przemożną zdobyczą Dla szczątków wojsk argiwickich. Błaski słońca krzyczą, Radosne niosąc wieści przez lądy i wody: Argiwicki oto naród wziął trojańskie grody I mnogie swoje łupy w wieczną część Helladzie Na bogów swych ołtarzach z kornym sercem kładzie! Ktokolwiek to usłyszy, winien głośni sławę I wojsk, i wodzów naszych, przedśie dzięki prawe Zeusowi trzeba złożyć: on to był w tym całem Zwycięstwie najmoźniejszy. Tyle rzec wam miałem. PRZODOWNIK CHÓRU Przekonan twymi słowy, chętnie się ukorzę — I starość jeszcze czegoś nauczyć się może. Ten dom i Klitajmestra juscic do radości Największy mają powód, lecz i we mnie gości Nie mniejsze dzisiaj szczęście, uciecha najszczersza. KLITAJMESTRA która podczas słów powyższych wyszła z pałacu, otoczona świtą Okrzyki przeradosne wznosilam ja pierwsza, Gdy gończy plomień ognia dotarł dzisiaj do mojej Komnaty z nowinami o upadku Troi. Niejeden z was podrwiwał: „Jakże wierzyć można Pozorom? Myśl niewieścia zbyt jest nieostrożna, Zbyt lekka, jeśli sądzi po blasku pochodni O zgubie Ilionu!”. Tak ci najniegodniej Przepłochał mnie nazwano. Lecz ja, na te słowa Nie bacząc, wbrew przyganie byłam ci gotowa Obiarty złożyć bogom od razu. Po mieście Okrzyki się podniosły — zwyczajnie niewieście, Pochopne weselości — a pośród ołtarzy Ofiarny, wonny ogień kadzidel się jarzy. Lecz po cóż słów mi twoich? Za chwilę sam książę O wszystkim mi opowie. A teraz podążę, Ażeby jak najlepsze zgotować przyjęcie Mężowi, który idzie. Bo, powiadam świecie, Coż może być milszego dla oddanej żony Ponad to, gdy z wyprawy wraca ocalony Małżonek w bramny domu? Idź, powiedz królowi, By śpieszył się! Grod cały hucznie go pozdrowi, A w domu wierna żona nicierpliwie czeka Tak, jako ją zostawił. Wszelakiej daleka Zdrożności względem niego, tylko złemu wroga, Ni pies, u domowego warowała proga. Tak! W niczym niezmieniona, precz od myśli zdradnej, Choć długie przeszły lata, pieczęci mu żądnej Nie naruszyła. Owszem, miłosne rozkosze Z kim innym tak jej obce — powiedzieć mu proszę! — Jak obcą i nieznaną jest sztuka barwienia Żelaza — i w tym, myślę, zbyt się nie przecenia Kobieta, jeśli prawda w jej słowie się mieści. Odbodzi. PRZODOWNIK CHÓRU Słyszales, co ci rzekla. Nad ten mózg niewieści Zapewne nikt ci sprawy jaśniej nie wyloży. A teraz powiedz, pośle, czy zdrowy i hoży Powraca tutaj ku nam wraz z wojskami swemi Menela, luby władca tej ojczyznej ziemi? POŚL Nie umiem kłamstwa mieszać z radością, jeżeli Nie wolno z niej obdzierać drogich przyjacieli\textsuperscript{111}. PRZODOWNIK CHÓRU Więc w słowie twym, co mile, z prawdą się nie zgadza? By rozdźwięk taki ukryć, gdzie znajdzie się władza? POŚL Znikł mąż ten spośród wojów achajskich szeregu, Znikł razem z swym okrętem. Mówię bez wybiegu. PRZODOWNIK CHÓRU Czy w waszych oczach ruszył spod murów Ilionu? Czy burza go odcięła, ta zwiastunka skonu? POŚL Ni luźnik wielce sprawny trafiasz w samo sedno: Odkryło ogrom klęski twoje słowo jedno. PRZODOWNIK CHÓRU A jakież o tym zdanie wśród innych żeglarzy? Czy uszedł zdrów? Czy uległ burz potędze wrażej?\textsuperscript{112} POŚL Nikt pewnych nie ma wieści, prócz jednego Słońca — Żywiciel ziemi, Helios, świadomy jest końca\textsuperscript{113}. PRZODOWNIK CHÓRU Jak było z tym orkanem, co wasze okręty Nawiedził, w gniewie bożym tak srodze poczęty? POŚL Czyż godzi się zakłócać dnia słoneczne blaski Złowróżną wiadomością, trać rozkosz laski Niebiańskiej? Jeśli posel ze smutkiem na skroni Do grodu rodzinnego z nowiną przygoni. O kleść wojsk, gdy powie, jaka wspólna rana Została jego miastu biednemu zadana Na skutek ran przemnogich, które mężom, w pole Z domostwa wywołanym na wojenne bole, Ciał Ares obosiecznym, ulubionym biczem, Podwójnych nieszczęść sprawa\textsuperscript{114} — jeżeli z obliczem Posepnym tak posel do swoich przybłęzy, \textsuperscript{111}przyjacieli — diai popr. forma D.Im: przyjaciół. [przypis edytorski] \textsuperscript{112}Czy uległ burz potędze wrażej? — Menelaosa zaniosła burza do egipskich wybrzeży. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{113}Helios, świadomy jest końca — Helios, bóg słońca, wie wszystko, co się dzieje na ziemi, gdyż promienie jego całej ziemię obchodzą. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{114}podwójnych nieszczęść sprawa — tj. nieszczęść zarówno dla zwyciężonych, jak i dla zwycięzców, albowiem drogą ceną krwi najlepszych bohaterów okupują om zwycięstwo. [przypis redakcyjny] Zła wieścią obładowan, czyż go nie należy Powiatać straszną pieśnią Erynij\textsuperscript{115} Lecz jeśli, Przybywszy, swoim ziomkom ucieszonym skreśli Szczęśliwy obrót walki, jakżeż ma on wtedy Rzecz dobrą łączyć razem z grozą krwawej biedy, Zmuszony przypominać, jaka burza sroga Spłynęła na Achajów nie bez gniewu boga\textsuperscript{116}? Tak, ogień razem z wodą, dwa żywiły sprzeczne, Kłócace się wzajemnie, tym razem w bezpieczne Przymierze weszły z sobą, aby wspólną mocą Nieszczęsne zgnieść Argiwy. Zguba przyszła nocą. Od Tracji zadał wicher\textsuperscript{117} i pocał okręty Rozbijać o okręty. Orkan niepojęty. Smagając rozhukane fale biczem gradu I deszczu, porwał statek i zgubił bez ślądu W pomrokach. Lecz gdy słońce zabłyso w przestworze, Egejskie myśmy wówczas zobaczyli morze, Osiane kwiatem trupów i floty szczątkami. My tylko usłzi calo. Jakis bóg nad nami Złutował się, nie człowiek, po odmęcie wody Na tramie\textsuperscript{118} ocalałym uniósł nas bez szkody — Wyżebral nas czy wykradł. Szczęście nam przy sterze Usiadło, że ni fała nasze kotwie\textsuperscript{119} bierze, Ni rzuca nas ze statkiem na wybrzeżne skały. Lecz choć usłyszmy z życiem, przecież dzień nas biały Radością nie napełniał, owszem, troski nowe O wojsko rozpierzchnięte obiegły nam głowę. Ktokołowiek z nich żyw jeszcze, o tym tylko baczy, Że myśmy potraceni. Możę być inaczej? I my tak samo o nich myślmy tej chwili. Bodajby jak najlepiej bogowie zrządżili To wszystko! Ale wierzaj, że z tej gorzkiej nędzy Pierwszego Menelaja powitasz co przedzej, Jeżeli go gdziekolwiek widzi promień słońca Przy życiu i przy wzroku: rodu jego końca Nie pragnie jeszcze Zeus, jest jeszcze otucha, Że wróci… To słyszący prawdy duch twój słucha. CHÓR Któź pierwszy to imię, któż W cichy, spokojny, Zła nieświadomy puścił świat? Zgodne z posiewem burz, Snać niewidzialny wynalazł je duch, Przeczuwwszy los, Króty na ziemię tę padł. Miasta walący cios, Rozbijający w puch Rycerzy zastęp zbrojny I drugoczący okręty — \textsuperscript{115}straszną pieśnią Erynij — tj. żądaniem zemsty za poległych bohaterów. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{116}burza sroga spłynęła na Achajów nie bez gniewu boga — burzę tę rozpetał bóg morza Posejdon na prośbę Ateny, wcześniej sprzyjając Achajom, lecz znieważonej świętokradztwem: kiedy podczas upadku Troi wieszczka Kasandra schroniła się w świątyni Ateny i obejmując jej posąg, błagała o ochronę, została od niego brutalnie oderwana i zgwałcona. [przypis edytorski] \textsuperscript{117}Od Tracji zadał wicher — z północy. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{118}tram — belka. [przypis edytorski] \textsuperscript{119}kotew — kotwica. [przypis edytorski] Oto, co znaczy To imię, pełne rozpaczy! Gdy wstala z miękkiego loża Helena, sprawczyni wojny, Gdy, na zachodzie wszechęty, Poniósł ją wicher przez morza Odmetę, Pospieszył za nią wśląd Nad Simoidu\textsuperscript{120} brzeg. Na bujny puszcza manowiec Wszelaki odważny łowiec, Wszelaki krwi żądny człek. Ale zlowróżbny ten ślub, Urodzon z winy, Co praw gościnnych klóci mir\textsuperscript{121}, Miał wnet wykopać grób. Aby weń strącić Ilionu gród. Zeusa gniew Przytłumił dźwięki lir. Zdusił radosny śpiew, Którym niebaczny lud Witał te zaślubiny: Jakkolwiek nierychliwy, Groźnie przybieży I zgasi hymny dziewierzy\textsuperscript{122}. O miasto ty Priamowe, Smutnej dożyłoś godziny! Ogrodzie ty sędziwy, Na twoją starą głowę Od niwy, Gdzie krwi się rozpienił wir, Klatwenny się wali strach! Parys — tak naród lka blady — Winien jest naszej zagłady. On wiarolomca i gach! Wychował ci pewien człek Lwie szczęnię, Z pustynnnych zabrane leż\textsuperscript{123}. Od pierści matki odjęty. Nierzaz ten młody zwierz, Jak dziecko zgola, Na łonie jego legł. Pomiędzy pachołęty I między starszymi wesola, Przekrotochwilna\textsuperscript{124} zabawa: Na łapkach przed nimi stawa, Do stóp się żenie\textsuperscript{125}, Liże mu ręce, \textsuperscript{120}Simois — rzeka pod Troją. [przypis edytorski] \textsuperscript{121}mir — pokój, ład; poważanie, szacunek. [przypis edytorski] \textsuperscript{122}dziewięre (daw.) — brat męża, szwagier. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{123}Wychował ci pewien człek late szczęnię, z pustynných zabrane leż — według przepowiedni Parys miał stać się przyczyną zagłady Troi, dlatego po narodzeniu nakazano porzucić go na śmierć na pustkowiu, w górach, skąd zabrał go i wychowywał ze swoimi dzielnymi miejscowy pasterz. [przypis edytorski] \textsuperscript{124}krzotobułny (daw.) — zabsawy, żartobliwy. [przypis edytorski] \textsuperscript{125}żenie się (daw., gw.) — rzuca się. [przypis edytorski] Gdy głodny, oczy niemowlęce Pokornie k'niemu podnosi, O strawę prosi. Ale dorósłszy, w ten czas Objawił Swoich rodziców krew. Płacąc tak za opiekę, Wpadł rozjuszony lew Pomiędzy trzode, Mięsem się jagniąt pasł, Posoki wylał rzekę. Przestrach napełnił zagrodę, Rozpierzchły się domowniki, A zwierz wciąż szalał dziki, We krwi się pławił. Tak z woli boga Dla wszystkich straszną wstała trwoga, Gdy nieszczęść groźny wróżbita W progi zawita. Weszła ci w gród Ilionu Nadobna, hoża, Spokojna, by cichy błękit morza... Klejnot najdroższy pomiędzy klejnoty\textsuperscript{126}, Oczu promienny pocisk złoty, Miłości czarowny kwiat. Lecz urok szybko zbladł — Kara żyje! Ślub zapowiedzią stał się skonu Cnej Priamidów chwały. Zeus, pomstą rozgorzały Za praw gościnnych srom, Sam ci wprowadził ją w dom, Ni krwawą Erynję! Stare powiada przysłowie: „Bogactw dostatek Bez dziedziczących nie mrze dziatek, A między kwiaty szczęścia wszak się plemi Zielsko niedoli”. Jać się z temi Słowy nie godzę, lecz wciąż Twierdzę, że grzeszny mąż Plodzi grzechy I że w pokolen się osnowie Przebija ojców wina\textsuperscript{127}, Ze zbożna zaś rodzina Zbożny wydaje plon: Dla świata ci będzie on Krynicą cnej pociechy. Pycha, z nieszczęściem ludzi Wciąż igrająca, pychy wielkiej \textsuperscript{126} klejnot najdroższy pomiędzy klejnoty — daw.: klejnot najdroższy pomiędzy klejnotami. [przypis edytorski] \textsuperscript{127} że w pokolen się osnowie przebija ojców wina — dla Greków starożytnych całośćą nie był poszczególny człowiek, lecz dopiero ród. Syn, ojciec, dziad, są to ogniwa jednego łańcucha, rodu. Dlatego też syn odpowiada za czyny ojca, wnuk za czyny dziada. [przypis redakcyjny] Nowy, we winy bogaty Obraz na światło budzi — Aż przyjdzie chwila, gdy z zbrodni Świeży się płód\textsuperscript{128} zapłodni: Rodu zatraty Sprawca posępny, Niezwyciężony, niedostępny Powstanie demon, syn Aty\textsuperscript{129} Z obliczem swej rodzicielki. Lecz Sprawiedliwość, co rada Jasnymi blaski opromienia Char zadmione ściany, Gdy zbożne życie w nich władza, Odwraca od domu oblicze, Gdzie ręce kryje zbrodnice Płaszcz, złotem tkany; Bogactw potęga Nigdy do serca jej nie sięga. Ona li cnotę na lany Sloneczne wywodzi z cienia. W płaszczu królewskim zjawia się na rydwanie Agamennon; za nim Kasandra\textsuperscript{130} z oznaniami prorokini: w przepaskach wełnianych we włosach i z łaską uawrzynową w ręku. PRZODOWNIK CHÓRU Witaj nam, królu, Możny zdobywco Troi, Potomku Arreuszowy! Jakimi cię słowy Dziś uczcić mam? Dusza się boi Przesadnej dziękczynień miary, Lecz wielki to byłby klam, Gdyby uszczuplić chciała, Czego wymaga twa chwała. Łudzki to nałóg stary, Że się kochamy w pozorze, Przekraczający granice Słuszności. Niejednokrotnie dla boli Współbolejące mamy lice, Ale nie zawsze wnika nam do duszy Kolec ich krwawych katuszy; A gdy weselnych przyjmujemy gości, W nieszczery się uśmiech stroi Nasza obłudna twarz. Przedsię dobrego pasterza, Gdy pilną ma straż Nad swego ludu trzodą, Błyski wodnistej przyjaźni, Którymi fałszywe lśnią oczy, Nigdy nie zwiodą — Tý lud swój znasz! \textsuperscript{128}\textit{plód} (daw.) — potomek. [przypis edytorski] \textsuperscript{129}\textit{Atē} (mit. gr.) — córka Zeusa lub bogini niezgody Eris, uosobienie zaślepienia prowadzącego do zbrodni lub upadku. [przypis edytorski] \textsuperscript{130}\textit{Kasandra} — córka Fhra, wieszczka Apollina, branka Agamemnona. [przypis redakcyjny] Przyznaję najwyraźniej: Rozumnyś mi nie był wódz, Króry roztrojnie ku swym celom zmierza, Gdyś, nazbyt ochoczy, W sprawie Heleny Przygotowywał bój. Życie najbliższych było ci bez ceny, Ofarą ich chciałsź zmóc Niechętniego żołnierza, Wiodąc na straszną go znój, Na skon! Lecz dziś wśród naszych łon, Gdy trudne dzieło dobiegło już końca, Życzliwość znajdziesz radosną. A wzrok badawczy twój Rozpozna niebawem, Kto się tu rządził prawem, Kto jego był obrońcą, Kto zaś w tym mieście twem Parał się z złem, Przez kogo grzechy tu rosną. AGAMEMNON Nasamprződ¹³¹ memu Argos i ojczystym bogom Godziwe pozdrowienie! Przez nich widzę drogą Mą ziemię, przez nich karę słuszną Priamowy Otrzymał gród. Zaiste! Nie pustymi słowy Głoszono tu wyroki na twierdę Ilionu: Do urny śmiercionośnej, rozstrzygając skonu Rozlicznych mężów sprawę, rzucił bogowie Śwę galik, zaś do drugiej, przynoszącej zdrowie, Nadzieja przystąpiła z próżnymi rękoma. Dotychczas jeszcze miasta pożoga widoma, Tła jeszcze się ofary nieszczęścia. Niedługo I ty się w nic rozwijesz, ciemna dymu smugó Wijąca się nad bogactw popałonych zgłiszca. Niech za to wierna dzięka bogom się uiszczą: Z ich łaski nieprzyjaciel wpadł w nasze obieże, Trojański gród argiwskie stratowało zwierzę, Gdy zbrojne, z wnętrzra konia urodzone plemię¹³² Rzuciło się o Plejad zachodzie¹³³ na ziemię, By, ni to lew niesłyty, napić się posoki Królewskiej! Ten ci bogom nasamprződ głęboki Złożywszy hold, ku tobie zwracam się tej pory. To wszystko, co mi rzekłeś, zawszeć jestem skory Pamiętać, gdyż z twoimi zgadam się słowami. Niewielu przedsię znajdziesz takich między nami, Co patrzą bez zawści na szczęśliwą dolę Swych bliźnich, chociaż zazdrość podwaja nam bole, Albowiem gdy do serca wsączy swą truciznę, Rozkrwawia jeszcze bardziej naszą krwawą bliznę: ¹³¹ nasamprződ (daw.) — najpierw. [przypis edytorski] ¹³² zbrojne, z wnętrza konia urodzone plemię — Agamemnon mówi tu o koniu drewnianym, do którego wnętrza schowali się najdzielniejsi bohaterzy achańscy i w ten sposób ukryci doszli się podstępem do Troi, gdzie urządzili strasliwą rzeź, niespodzianie wypadły z konia. [przypis redakcyjny] ¹³³ o Plejad zachodzie — wschód konstelacji Plejad wypada na wiosnę, zaś zachód późną jesienią. [przypis redakcyjny] Nie dosyć, że nas brzemię troski własnej trudzi, Lecz jeszcze nas przygniąta szczęście innych ludzi. Wiem o tym z doświadczenia. Zawszem najwyraźniej Ułućę tylko widział w zwierciadle przyjaźni, Na miejscu życzliwości pustem chwytat mary. Odyssej\textsuperscript{134} tylko jeden dotrzymał mi wiary, On jeden, choć niechętnie poszedł z mą wyprawą\textsuperscript{135}, Rad dzielił ciężkie jarzmo, niedole mą krwawa. Dziś nie wiem, czy on żywie\textsuperscript{136}, czy spoczął już w grobie. Wszelakie inne sprawy rozważymy sobie Na wspólnej naszej radzie, pilne sprawy miasta I bogów... Niech, co dobre, mnoży się i wzrasta — To naszą będzie troska! A gdzie jest wskazane Lekarstwo, aby wyciąć czy wypalić ranę, Roztropnie tam usunieć wrzodu powód srogi. A teraz w dom swój wejdę, przywitam swe bogi, Co precz mnie stąd wysławszy, znów mnie powrócili. Niech przedsię mi zwycięstwo sprzyja każdej chwili! Podczas ostatnich wyrazów wyszła z bramy pałacu Klitajmestra i podąża ku rydwanowi. Staje pomiędzy Agamennonem a Chórem. Towarzyszące jej służebnice z walkami tkanin w ręku zatrzymują się w bramie. Klitajmestra zwrócona do Chóru Sędziwa rado Argu, cni obywatele! Nie wstydzę ja się wyznąć przed wami, jak wiele Miłości mam dla męża: i niesmiałość bowiem Opuszczca nas z latami. Przeto wam opowiem, Nie cudzą nauczoną dolą, tylko swoją, Jak wiele wycierpiałam, gdy on był pod Troją. Już w tym jest ból niemaly, jeśli opuszczona Przez męża, dom samotny zamieszkuje żona, A jakżeż te katusze bez ustanku rosy, Gdy wieści coraz zroścze przynosiły posły. Bo jeśli te wszystkie był otrzymał rany Mój mąż, o których goniec za gonicem wysłany Obwieszczał, juźcie skórę miałł jako siatka Dżurawą, a jeśli, jak nam wieść nierządka Glosila, miał był poleć, byliby ni trójciady Geryjon\textsuperscript{137} i, zabity, zajalby wspaniały, Potrójny kawal ziemi każdą z swych postaci. Zdawało mi się nierzaz, że życiem opłaci Mój umysł te rozpaczne, nieustanne wieści. Toć nierzaz miałam stryczek z tej wielkiej bolesić Na szyi, tylko ludzie zdjęli go przemoćą. zwrócona ku rydwanowi Dlatego mnie tu widzisz samotną, sierocą, Bez syna, Orestesa. Lecz niech się nie boi, \textsuperscript{134}Odyssej (gr.) — król Italii, mąż Penelopy, najprzebiegniejszy z królów biorących udział w wojnie trojańskiej; autor podstępna, dzięki któremu Grecy wygrali wojnę (tj. pomysł użycia sławnego konia trojańskiego); bohater Odyssej, która opisuje jego dziesięcioletnią podróź powrotną spod Troi. [przypis edytorski] \textsuperscript{135}On jeden (Odys), choć niechętnie poszedł z mą wyprawą — w chwili rozpoczęcia wyprawy trojańskiej Odys był od niedawna żonaty; żona wtedy właśnie powała mu dziecko, nie spieszyło mu się zatem do wojny. Udał więc chorego umysłowo. Lecz Palamedes, inny wódz achajski, dowiódł, że Odys jest przy zdrowych zmysłach i zmusił go do wzięcia udziału w wyprawie. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{136}żywie (daw.) — dać życie. [przypis edytorski] \textsuperscript{137}Geryon (mit. gr.) — potwór o trzech zrośniętych razem ciałach, zabity przez Heraklesa. [przypis redakcyjny] Nie dziwi się twe serce! Ten miłości mojej I twojej luby zakład dobrą ma dziś piecze: Fokijczyk\textsuperscript{138} Strofios wziął go. On mi bowiem rzecze — Tak było — o tej grozie, która czeka ciebie U murów Ilijonu, i w jakiej potrzebie Nasz ród się znaleźć może, jeśli rada miasta Ulegnie buntom tłumu, bo gdzie brak jest władca\textsuperscript{139}, Tam ludzkim jest zwyczajem deptać jeszcze bardziej Upadłych. Takim słowem chyba nikt nie wzgardzi: Nie chował się w nim podstęp. Co do mnie, to już\textsuperscript{140} Lecz tyle wyplakalam, że w wnętrza czeluści Już wszystkie wyschły zdroje, a zaś od czuwania Błask oczu moich przygasł, mrok mi go zasłania. Zbyt długom cię czekala — czekalam daremnie, Czy ogniem twoich wieści nie rozploną ciemnie. Najlżejszy trzepot skrzydeł nikelę, watłę muszki Ze snu mnie, widzisz, budził, a w sen twojej służki Spływały większą falą bole twe i smutki, Niż mógłby ją pomieścić w swej chwili tak krótkiej. To wszystko dziś przebywszy, w duszy swojej ważą. Jak witać cię, jak nazwać! Psa, owczarni strażę, Pozdrawiam dzisiaj w tobie, zbawczą linę statku, Potężny filar domu, zaporc upadku, Jedyne dziecko ojca, ład, co wbrew nadziei Żeglarzom się ukazał, po strasznzej zawiei Przecudny dzień słoneczny, źródło wśród manowców, Rzeźwiące święć wodą strudzonych wędrowców! Rozkoszą jest wyjść cało z niebezpieczeństw burzy, Więc takie niech ci dzisiaj pozdrowienie służy, A wszelka niechaj zawiść ucieka! Zbyt wielu Katuszy doznałismy. Drogi przyjacielu, Zejdz teraz z tego wozu! Tylko stopy swemi Nie wolno ci dotykać brudnych pylów ziemi, Pogromco Ilijonu! A czemuż, służebne, Zwlekacie? Gdzież te sukna, pod nogi potrzebne? Pokrowiec purpurowo drogę mu wymości Do domu, gdzie go dzisiaj dłon Sprawiedliwości Wprowadza niespodzianie. Zaś reszę, co trzeba, Skrzętność moja, snu wroga, zrządzi z wolą nieba. \textit{Służebnice rozkładają sukna.} \textbf{AGAMEMNON} Straźniczko mego domu, luba córko Ledy! Stosownie do tej długiej rozłączenia biedy Długimi witasz słowy. Przednią rozkosz wzbudza Pochwała, gdy ją warga podaje nam cudza. Białogłów obyczajem nie wypada tobie Rozpieszczać swego męża, ani też w sposobie Pozdrawiać barbarzyńskim, włocąc się po ziemi. Daj spokój tej purpurze!\textsuperscript{141} Z bóstwy potężnemi \textsuperscript{138}\textit{Fokijczyk} (hist.) — mieszkańiec Fokidy (Focidy), krainy w środkowej Grecji nad Zat. Koryncką, znanej z sanktuarium Apollina w Delfach, u podnóża Parnasu. [przypis edytorski] \textsuperscript{139}\textit{władca} (daw., gw.) — władca. [przypis edytorski] \textsuperscript{140}\textit{jużci} (daw., gw.) — oczywiście, pewnie. [przypis edytorski] \textsuperscript{141}\textit{Daj spokój tej purpurze!} — Kiltajmestra podstępnie namawia męża, by po purpurze wszedł do pałacu, gdyż wie, że w ten sposób ściśle Agamemnon na siebie gniew bogów: dla Greków purpura była emblematem boskim, nosili ją bogowie i tylko wyjątkowo w ich zastępstwie królowie. Zdepinanie purpury nogami jest więc świetokradztwem. [przypis redakcyjny] Nie myślę iść w zawody: takiej czci i bogi Są godne. Człek śmiertelny, kroczyć ja bez trwogi Nie umiem po kobiercach. Czcij mnie jak człowieka, A nie zaź jako boga! Sława ma nie czeka Barwnego podsicieliska, ni wzorzystej szaty, A w łaskę bóstw niebiańskich ten tylko bogaty, Kto umiał zbyć się puchy. Szczęśliwym zwać można Li tego, kto szczęśliwie skończył żywot. Zbożna Uciecha spłynie na mnie, gdy będę gotowy Tak czynić, jako tymi wypowiadam słowy. KLITAJMESTRA Oporu niech nie budzi w tobie me życzenie! AGAMEMNON Nie! Ja życzenia swego — wiedz o tym! — nie zmienię. KLITAJMESTRA Czyś z strachu przed bogami takie złożył śluby? AGAMEMNON Wiem lepiej, jak rozumne są moje rachuby. KLITAJMESTRA A Priam gdyby takie spełnił czyny duże? AGAMEMNON Zapewne, że w zwycięskiej chodziłby purpurze. KLITAJMESTRA Niech ludzkiej się przygany serce twe nie boi! AGAMEMNON Głos ludu moc i wagę posiadał w duszy mojej. KLITAJMESTRA Niegodzien jest zazdrości, komu nie zazdroszczą. AGAMEMNON Niedobrze, gdy kobiety swarzą się i zloszczą. KLITAJMESTRA Przystoi szczęśliwemu ulec choć na chwilę. AGAMEMNON Zwycięstwo swe czyż tyle sobie ważysz, tyle? KLITAJMESTRA Zwyciężać tyś, lecz proszę, ustąp, jakoś mówię! AGAMEMNON Jeżeli tego pragniesz... Hej, zdjąć mi obuwie, jedna z służebnic odwiązuje mu sandały Strzegąc mojej stopy! Nie chcę, aby z góry Padł na mnie gniewny pocisk bóstw, co tej purpury Zawiśćć łatwo mogą. Jać z pokora w sercu Chęć kroczyć po tym srebrem dzierganym kobiercu. Dość o tym! wskazując na Kasandrę Ty życzliwie przyjmij w nasze progi Tę obcą: na łagodnych władców wielkie bogi Przychylnym patrą okiem — nikt też rad nie zgina Pod jarzmo swojej szyi. Ta piękna dziewczyna, Ten skarb, ten z wszystkich ozdób kwiat najnadobniejszy, Podarék wojsk, w czas ze mną przybyła dzisiejszy. A teraz niechaj zadość twoj woli się stanie: Do domu swego wkroczę po krasnym\(^{142}\) dywanie. **KLITAJMESTRA** Jest morze — a ktoś morze to wyczerpie do dna? W purpury sok przemnogi głębia jego płodna, W kosztowny płyn, stworzony, by barwił nam szaty. Dziękować bogu, dom nasz, w dobytek bogaty, Nie zaznai, królů, nigdy, co znaczy ubóstwo — Nie jedną, ale tkane\(^{143}\) zdeptałabym mnóstwo Za cenę twego życia, gdyby mi tak wróże Uczynić rozkażali. Drzew liściwa duże Z zdrowego wyrastają korzenia i tonią Swych mroków dom od spieki Syriuszowej bronią\(^{144}\). Po zimie ty nam wiosnę przynosisz, w ogniska Naszego stając progach. Gdy Zeus wyciska Sok winny z cierpkich jagód, słoneczne upały Milemu ustępują chłodowi — wspaniałe, Zwycięscy bohaterze, tysi dla nas tym chłodem! *Agamemnon przekracza progi pałacu, za nim Klitajmestra, mówiąca* **KLITAJMESTRA** Zeusie, o Zeusie, nie daj się z zawodem Mym chcićom spotkać dzisiaj! Coś zamiernył, boże, Niech dzisiaj się wypełni w tym królewskim dworze! *Wychodzi.* **Scena się opróżnia:** pozostaje tylko Kasandra stojąca na rydwanie i Chór starców. **CHÓR** Czemu precz się już nie ruszy Ten widziałel straszny tłok, Co lękliwej mojej duszy Niepokoi wzrok? Nieproszone słowa wieszcze Czemu ciągle jeszcze Nie przestają brzmieć? Są ni ta wiewna sieć Snów—majaków, co dokola Oblegają nas — Czemu, czemu w żadnej mierze Serce rozwiąć ich nie zdola? Długi miał czas, Gdy okrętów zbrojnych las, Na Ilion wiozących rycerze, Piaszczyste opuścił wybrzeże. --- \(^{142}\)krasnym a. krasny (daw.) — piękny; jaskrawy; czerwony. [przypis edytorski] \(^{143}\)tkanka (daw.) — tkanina. [przypis edytorski] \(^{144}\)od spieki Syriuszowej bronią — Syriusz (łac. *Sirius*, z gr. Σείριος; pałaczy, gorący), najjaśniejsza gwiazda nieba północnego, w lipcu i sierpniu wschodzi na niebo przed wschodem Słońcem i jest znakiem największych upałów letnich. [przypis edytorski] Teraz wszyscy już wrócili, Świadkiem tego jestem sam — Moim oczom ktoś tej chwili Zadać może kłam? Przecież coraz smutniej Drży w mej piersi, acz bez lutni, Śpiew Erynji! Ach! Bezlitośny strach Wygnal mi nadzieję z łona! Serce, pełne trwóg, Wielką klęskę dziś nam wieści. Dusza moja zrozpaczona Błaga, iżby bóg Wbrew przeczuciom zło to zmógł, Ażeby zapowiedź bolesić Zamienił w dzień chwały i cześć! Kornu zbyt bujne kwitnie zdrowie, Ten w samą porę się dowie, Jak rychle są zdrowia ostatki: Ręka choroby—sąsiadki Pod jego wkopuje się wal! Pomyślność zbyt prosto płynąca Latwo swe czolno roztraća O skryte krawędzie skal. A kto się odwąży z swej lodzi Zbyteczny bogactw ładunek Wyrzucić, Ten może dom swój zasmucić, Ale frasunek Statkowi jego nie szkodzi, Owszem, wybawić go może — Resztę dobytku ocala. Gdzie plenne wyrosło zboże Z Zeusa łaski przechojnej, Tam lud ma żywot spokojny Od chorób głodowych z dala. Ale z mrącego gdy czleka Krwi czarnej popłynie rzeka, Gdy ziemia się krwi tej napije, Czyje zaklęcia, czyje Znów go wywiodą na świat? Ów jeden jedyny, co życie W mogilne znów wnosił ukrycie, Z ręki Zeusa padł. Ach, gdyby nie bogów tych wola, Króta mi dzisiaj me wargi Zamyka, Czyżbym poskapił języka Na ból i skargi? Taką już moja dziś dola: Serce w swych ciemniach kolacze. 145 cześć (daw.) — D. lp od wyrazu: cześć (zn. szacunek, poważanie, dobre imię); dzis: cxi. [przypis edytorski] 146 Ów jeden jedyny, co życie w mogilne znów wnosił ukrycie — Asklepios, geniusz lekarz mityczny, który według podania przywrócił do życia zmarłego i za to został straszany płorunem Zeusa. Potem był czczony jako bóg-lekarz. [przypis redakcyjny] Ni w ogniach, dusza ma pala. Strasne ją szarpią rozpacze, Czy przyjdzie zbawienia chwila — Tak się daremnie wysiła, Tak miora, tak rzuca się cała! Z pałacu wychodzi Klitajmestra. KLITAJMESTRA I ty, Kasandro, wnijdźże, wnijdź w te nasze progi! Użyczył Zeus ci łaski, że ci wolno w mnogiej Służebnic moich święcie stanąć u ołtarzy I patrzeć, jak się ogień ofiarńicy jarzy. Zejdź z wozu! Nie bądź durna! Toć, jak wieści niosą, Sam nawet syn Alkmeny, ulegając losom, Niewoli dźwigał jarzmo\(^{167}\). Kto swobodę straci, Niech będzie rad, jeżeli z pradziadów bogaci Zajęli się nim państwo, gdyż dorobkiewicze, Wiadomo, srogie mają dla służby oblicze: Zda im się, że w ten sposób pańskość swą podnoszą. Wiesz teraz, co cię czeka — wnijdźże, gdy cię proszą. Kasandra milczy. PRZODOWNIK CHÓRU do Kasandry Ku tobie wszak się zwraca z wyraźnymi słowy; Jeżeli cię już wieżą nieszczęsne okowy, Więc słuchaj... albo... Słuchać nie masz li\(^{148}\) ochoty? Kasandra milczy. KLITAJMESTRA Zna język nieco inny niżeli świergotty Jaskółcze barbarzyńców; jeśli jej do ucha Wniknęły moje prośby, pewnieć ich posłucha. PRZODOWNIK CHÓRU Posłuchaj, z tego wozu zejdź, jej bowiem rada Dzisiejszej twojej doli słusznie odpowiada. KLITAJMESTRA Nie myślę tu się dłużej klaniać byle komu, Czas tracić pode drzwiami; tam, we wnętrzu domu Czekają u ołtarza ofiarne jagnięta, Albowiem niespodzianie onać chwila święta W me progi zawitała... Jeżelis gotowa Posłuchać, o, nie zwlekaj! A jeśli me słowa Twym uszom nieprzystępne, daj mi znak swą dłonią! Kasandra milczy. PRZODOWNIK CHÓRU Podobna do zwierzyny, ściganej pogonią — Snać bardzo dokładnego trzeba jej tłumacza. KLITAJMESTRA Szalon! Z drogi puchy bynajmniej nie zbacz, Nie myśli zgiąć pod jarzmo karku swojej buty, \(^{167}\)syn Alkmeny (…) niwowi dźwigał jarzmo — Herakles, syn Alkmeny, pełnił służbę niewolniczą u królowej lidyjskiej Omfale jako odkupiciel za zabójstwo. [przypis redakcyjny] \(^{148}\)li — tu: partykula pytajna (czy). [przypis edytorski] Choć właśnie opuściła gród niewola skuty; Aż krwią się cały spieni, tak się wnet przelamie Jej upór nieprzeparty! Ale ja w tej bramie Nie będę stała dłużej na szyderstwo ludzi! Wychodzi. PRZODOWNIK CHÓRU Nie gniew, tylko współczucie ta nieszczęsna budzi. Żejdz z wozu, uświeć los swój niewolny, sierocy, Te ciężkie przyjmij pęta, uległa przemocy! KASANDRA Ratunku! Świat w oczach mi ginie! Apollinie! Apollinie! CHÓR Dlaczego do pomocy wzywasz Loksijasza\textsuperscript{149}? A wszak ci nie dociera doń ta boleść nasza. KASANDRA Ratunku! Świat w oczach mi ginie! Apollinie! Apollinie! CHÓR I znówu nadaremnie wzywa tutaj boga, Krótemu obojętna wszelka ludzka trwoga! KASANDRA Apollinie! Apollinie! Ty, polowaczu pośród śmierci pól, Polujesz na mój ból! Twój pocisk raz mnie wtóry tak ugodził ninie\textsuperscript{150}! CHÓR Zapewne treścią wróźb jej własna będzie dola, Bożego bowiem ducha nie zniszczy niewola. KASANDRA Apollinie! Apollinie! Ty, polowaczu pośród śmierci pól, Polujesz na mój ból! Ach, w jakież ty mnie progi zapędziles ninie?! CHÓR W Atrydów dom! Gdy nie wiesz, mój ci język powie! Przekonasz się, że fałszu nie ma w moim słowie. KASANDRA Od bogów przeklęty dom! Ha! Wiem ci! Krwawa rzeźnia, hańba, grzech i srom! Zabójców nikczemne hordy, Stryczki, topory, mordy! \textsuperscript{149}\textit{Loksijasz} (mit. gr.) — przydomek Apolla jako boga wyroczni, wiązany z zawilęścią i niejednoznacznością jego przepowiedni (\textit{λοξός}: niejasny), ale pochodzący od \textit{lέγειν} (mówić). [przypis redakcyjny] \textsuperscript{150}\textit{nине} (daw.) — teraz. [przypis edytorski] CHÓR Gończego węch ma ostry ta obca niewiasta, Wywęszy, czego szuka: mord spod stóp wyrasta. KASANDRA Ha! Widzę świadków! Znam! Ubite pachołeta gotują! On sam, On, rodzie, ich mięso zjada!151 Straszna, ohydna biesiada! CHÓR Twej wieszczej myśmi sławy wszyscy tu świadomi, Lecz dziś nas twe proroctwo wcale nie złąkomi. KASANDRA Jakiż to ona w tej chwili Krwawy gotuje los? O, biada! Biada! Ten potwór czleczy Na zbrodnie się nowe sili. Nowy cios Gdy ranę dzisiaj zada, Żadna jej moc nie wyleczy. CHÓR Co znaczy to proroctwo, rozum mój nie zgadnie... O tamtym mówią wszyscy, znam ci je dokładnie. KASANDRA Co czynisz, nieszczęsna żono? Twój ci to mąż i pan! O, biada! Biada! Wyrzec nie mogę! Ku laźni go zaproszono152 — Koniec znasz? Ręce do mordu składa — Mord szybką wybrał drogę. CHÓR Nic dotąd nie rozumiem z tego, co nam wieści: Nie zdolam zagadkowej wy tłumaczyć treści. KASANDRA Ojej! Ojej! Cóż to me widzą oczy? Piekiel to godna sieć! Przędza, wspólniczka zbrodni, Patrzajcie, krwią już broczy! Radosne hymny piej, Wielkie wesele wznieć, 151 On sam, on, rodzie, ich mięso zjada! — ojciec Agamemnona, Atreus, poroział się z bratem swym Tyestesem i zemścił się na nim okrutnie: pod pozorem pojednania zaprosił go na uczeć, zabił jego własne dzieci i dal nieszczęsnemu do zjedzenia ich mięso. Według podania słonce odwróciło swe oblicze od tej ohydnej uczty. Jedyny syn Tyestesa, Aljgistos, który przyszedł na świat po tej zbrodni, ma teraz obowiązek zemsty za zabitych braci na Agamemmonie, który wedle polec starożytnych odpowiada za czyn ojca. [przypis redakcyjny] 152 Ku laźni go zaproszono — Kiltajmestra zabła męża w laźni, narzuciwszy nań długi płaszcz, w który się zapiął. [przypis redakcyjny] Ty, domu straszny demonie!¹⁵³ Nowa ofiara ci plonie! CHÓR Jakąż to wzywasz Erynie? Jacyż duchowie, krwi głodni, Mają radością napełnić ten dom? Nie cieszę mnie język twój: Trwoźnie mi serce bije. Dreszcz mnie przenika srogi, Ni grom, Krwi mi się ścina zdrój. Jestem ni czlełk, Co od oszczepu legł — Nieszczęście szybkie ma nogi. KASANDRA Ojej! Ojej! Coż to me widzą oczy? Niech sobie pojądzie byk!¹⁵⁴ Trzymać go z dala od krowy!¹⁵⁵ Płaszcz go faldami otoczy — Miejże baczenie, miej, Na róg cię wdzieje!... Krzyk Zali słyszcze? Przyjaźnie Krwawą gotuje mu laźnię. CHÓR Chelpić się znawstwem jej wróżby Wcale nie jestem gotowy, Przecież to widzę, że tych wieszczeń treść Nowy oznacza trud. Celem prorocznej służby, Coż być innego może, Jak nieść Same nieszczęścia w lud? Słów wieszczych moc, A w każdym groźna noc, Lęk w każdym ma swoje loże. KASANDRA Ojej! Ojej! Jakiz to straszny wiódł mnie los! Nędzę ci moją opowiadam w głos! Do tych zbójeckich kniej Po cóż mnie przygnal on? Chyba na wspólny skon, Bo na cóż by innego? CHÓR Prorocki porywa cię szal — O swojej własnej doli ¹⁵³ Wiedzie wezle uznić: Ty, domu straszny demonie! — mowa o Alastorze, duchu zgubnym, prowadzącym winny ród do zagłady. [przypis redakcyjny] ¹⁵⁴ Niech sobie pojądzie byk! — Agamemnon. Dla starożytnych obraz byka nie miał w sobie nic przykrego, był to symbol poęgi. [przypis redakcyjny] ¹⁵⁵ Trzymać go z dala od krowy! — Klitajmestry. Również w obrazie krowy nie było nic negatywnego. [przypis redakcyjny] Nieśpiewny nucisz śpiew! Ach! Jak on boli! Jak boli! Tak szary słowik wśród drzew „Itysie! Itysie!” wciąż wola.\textsuperscript{156} Smutniejszy on żywot miał — Rozkoszy chwila wesoła Odbiega nieszczęsnego... \textbf{KASANDRA} Ojej! Ojej! Gdzież ze slowiczym równać mój Nieporównany, niezmożony znój? O losie spokojnym piej, W pierze cię stroi bóg — Mnie, biedną, oszczeż zmógl, Miecz obosieczny siecze. \textbf{CHÓR} Ach, skądże cię naszedł ten lęk? Skądże te dary wieszczce, Co takie w sercu mem Rozpaczne budzą dreszcze? Nadludzkim porwana tchem, Szaloną szalejesz pieśnią! Skąd ten złowróźny jęk, Te sny, co ludziom się nie śnią, Natchnienie to nieczleczce? \textbf{KASANDRA} Ojej! Ojej! Parysie, twe śluby, twe śluby Stały się źródłem zguby Najdroższej braci twej! Ojej! Skamandrze, ma rzeko, Tam, nad twym brzegiem, daleko Młodość ci moja wyrosła! A teraz we mnie masz nieszczęścia posła, Teraz w cierpieniu niesystem Wieszczyć już będę nad Kocytem, Nad Acherontu wodami\textsuperscript{157}. \textbf{CHÓR} Tak już wyraźnie przemawiasz tu do mnie, Że każde dziecko zrozumie twe słowa. Straszną w nich rozpacz się chowa! Jakby ukąsił mnie wąż, Tak ci mnie boli ogromnie, Tak ci mnie szarpie wciąż Twój bół! Żałosć swą tul, O, miejże litość nad nami! \textsuperscript{156} Tak szary słowik wśród drzew „Itysie! Itysie!” wciąż wola — według podania greckiego Prokne, żona króla trackiego Tereusa, z nienawiści do męża, który podstępnie zbezczesił jej siostrę Filomekę i uciął jej język, by nie wyjawia prawdy, zabłał własnego synka; została potem przemieniona w słowika, oplakującego wiecznie to dziecko, wiecznie woliącego je po imieniu: „Itys, Ityś!”. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{157} nad Kocytem, nad Acheronu wodami — Kocyt i Acheron to rzeki w krainie zmarłych. [przypis redakcyjny] KASANDRA Ojej! Ojej! O grodzie zburzony, zburzony! Daremny trud obrony! Czyż mi nie będzie lżej? Ojej! Daremne ofiary, Na które ojciec mój stary Poświęcał hojnie swe stada, Lżby na miasto nie przyszła zagłada, Która się nad nim dziś sroży; I mnie wnet pocisk boży Na wieki o ziemi powali. CHÓR Zgadza się słowo twoje z poprzednimi, Lecz cóż za demon dziś opętał ciebie, Że w tak rozpacznem się grzebie. Słów rozpasaniu twój duch? Nie szedł ci nigdy po ziemi Równie straszliwy słuch! Twój czas Snać ci już zgasł! Ach! Cóż się stanie dalej? KASANDRA Nie będzie me proroctwo jak oblubienica, Co w ślubne otuliła zasłony swe lica — Zaszumi ni poranny wiatr na morskiej toni I, kłęby mgiel rozwiawszy, by fałc wyłoni Nieszczęście, stokroć większe, niż wszystkie na ziemi Nieszczęścia! Tak! Nie będę już zagadkowemi Więsiciela wam słowami! A was tu na świadki Przysyjam, iże węch mój niezwykły, węch rządki Wyśledział krwawe drogi najdawniejszych zbrodni. Nie wyjdzie z tej siedziby chór, co jak najzgodniej Niezgodne nuci hymny, pieśni klątw i kary — Przeciwnie: krwią upojon, wylaną bez miary, Szaleje tłum Erynij, nie myślący wcale Opuszczać tego domu. W swym zlowróżbnym szale O pierwszej śpiewa winie straszny śpiew, klątwami Rzucając i na zdrajęc, co małężńska plami Łoźnicę swego brata\textsuperscript{158}. Strzały mojej siła Czyż chybja — czy też dobrzem w środkę wyceliła? Szachrajsiąż ze mnie wróźka, żebrząca po mieście? Przysięgnij, że poswiadczyisz, jako mnie, niewście, Stojącej tu przed tobą tej gorzkiej godziny, Nietajne są pradawne rodù tego winy! PRZODOWNIK CHÓRU I cóż, choćbym ci złożyl przysięgę—rękomię? Lecz tego moja dusza zdumiona nie pojmie, Że, wzrosła gdzieś za morzem, prawisz o tej rzeczy Jak człek, co się źrenicą własną ubezpieczy. KASANDRA Za łaską Apollina duch ten we mnie gości. \textsuperscript{158} \textit{małężską plami łoźnicę swego brata} — Tyestes uwiodł żonę swego brata, Atreusa. [przypis redakcyjny] CHÓR Użyczył ci jej wiedzion pragnieniem miłości? KASANDRA Tak — dawniej wstyd mnie było wyznać to przed światem. CHÓR Wszak prawda: zakochany zbyt czułym jest kwiatem. KASANDRA O względy me walczyło jego serce boże. CHÓR Odpowiedź: podzieliłaś z nim małżeńskie łóże? KASANDRA Przyrzekłam, ale potem zwiodłam Loksjasza. CHÓR Już wówczas moc wieszczenia miała wróżka nasza? KASANDRA Z ust moich o swej doli słyszały me ziomki. CHÓR A jakżeż? Gniew Fojbosa\(^{159}\) nie ścigał cię gromki? KASANDRA Od chwili tej nikt nie chciał wierzyć słów mych treści. CHÓR Ja mniemam, że się prawda w twoich wróżbach mieści. KASANDRA Ojej! Ojej! I znowu mnie opętał groźny duch! W swe służby Porywa mnie szal wieszczeń. O, nieszczęsne wróżby! Patrzajcie! W bramie domu, ni senne widziałdla, Gromadka niewiniątek zabitych usiadła — Przez własnych swoich krewnych zarżane dzieci! W ich rękach — patrzcie, patrzcie! — kawał mięsa świeci — To nerki ich i trzewia! Ojciec ich rodzony Spożywał karm tę straszną. Gdzież szukać obrony? Tchórz w skórze lwiąej, zajawwszy legowisko cudze, Na moim mści się panu\(^{160}\) — przystoi mnie, słudze, Zwać panem tego wodza, co zburzywszy Troję, Powrócił i nie przeczul na nieszczęście swoje Języka zdradnej suki! Ni podstępna Ate, Tak hasi się, tak słowa w pochlebstwa bogate Do nóg mu, skomląc, rzuca, a zgubę mu kruje! Niewiasta morderczynią! Poszła między zbój! Jak nazwać ją? Z czym stwora tego zrównać można? \(^{159}\)Fojbos (mit. gr.) — przydomek Apolla, boga słońca, sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci, przewodnika dziewięciu muż; bardziej znany w zlatynizowanej formie „Fds”. [przypis edytoraski] \(^{160}\)Tchórz w skórze lwiąej, zajawwszy legowisko cudze, na moim mści się panu — Ajgistos, syn Tyestesa. Jest on w tragedii zawsze przedstawiany jako tchórz (por. Sofoklesa *Elektra*), gdyż mści się za pomocą niewiasty, Kli-tajmestry. [przypis redakcyjny] Gadzina pełzająca, nie, Scylla\textsuperscript{161} bezbożna, Co z statków przez porywy niebacznych żeglarzy! Szalona matka Hady\textsuperscript{162}, spór nieciągła wraży Pomiędzy najbliższymi! O, jakże radośnie Krzyczała ni to w bitwie, gdy zwycięstwo rośnie, Szczerśliwa, że ocalon powraca do domu, Ty wierz mi albo nie wierz! Nie chcęć ja nikomu Narzucać swojej prawdy — ale przyszłość bliska, Że z płaczem nie odmówisz mi wieszczki nazwiska. CHÓR Pojmuję Tyestesa okrutną biesiadę Z rodzonych jego dzieci i trwogi mnie blade Nachodzą na tę prawdę, szczęśią, bez pozoru — Lecz to, co teraz słyszę, wytrąca mnie z toru. KASANDRA Powiadam ci, że ujrzysz mord Agamemnona. CHÓR Niech słowo to nieszczęsne na ustczech\textsuperscript{163} twych skona! KASANDRA Nieszczęsne będzie każde me słowo w tej porze. CHÓR Gdy spełni się — lecz nigdy spełnić się nie może! KASANDRA Tak pragniesz, a tam mord się gotuje niegodnie. CHÓR A jakiż to mąż chciałby wykonać tę zbrodnię? KASANDRA Nie dajesz sobie rady z treścią wróżby mojej. CHÓR Kto mord ten ma wykonać, na tym sprawa stoi. KASANDRA Językiem wszak hellerińskim mówi duch przeze mnie. CHÓR I pytia po helleńsku obwieszczca swe ciemnie. KASANDRA O rety! O rety! O, jakiejż znów płomiennej doznaję podnietę! Licejski Apollinie\textsuperscript{164}! Biada mi, o biada! O, widzę, jaką śmierć mnie, nieszczęśliwej, zada Dwunożna owa lwica, co się z wilkiem sprzęga Od czasu, kiedy lwa jej szlachetna potęga Odbiegnąć ją musiała! Truciznę dlań warzy \textsuperscript{161}Scylla (mit. gr.) — potwór morski w postaci psa o sześciu pyskach i dwunastu przednich łapach, mieszczący pod skalą w morzu i ścigający żeglarzy ze statków. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{162}matka Hady — Persefona, żona władcy podziemi; Hades: kraina zmarłych. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{163}na ustczech (starop.) — na ustach. [przypis edytorski] \textsuperscript{164}licejski Apollo — Apollin czczono także i w Licji (Azja Mniejsza). [przypis redakcyjny] I jeszcze się przechwała, że w ten napój wraży Domieszca i dopłatać za mnie; sztyfel ostrzy Na męża i powiada, że to jest najprostszy Podarek dla człowieka, co mnie widół tu z sobą. Lecz po cóż ja to noszę? Precz! Precz z tą ozdobą, Z tym wieńcem wokół skroni, z tym wieszczym kosturem! Roztrzaskam cię, nim sama w tym moim ponurem Utong przeznaczeniu. Precz z wami! To wasza Nagroda! Niech w tym stroju inna świat przestrasza Wróżbinka! Sam Apollo płaszcz ten ze mnie zdzierą, Boć widział, jak niejeden szydrczy przechera Wydriwiał mnie, ubraną w te kaplańskie szaty. Czy druh, czy nieprzyjaciel — wszyscy mnie za kary\textsuperscript{165} Błaźnicą przyewali. Byłam ni włóczęga, Żebraczka, tłuk uliczny, co po płacz sięga Za wróbzy. Jam to zniosła! Teraz wieszcz ten święty, Co wieszczką mnie uczynił, w takie mnie odmęty Strasznego przeznaczenia bezlitośnie wträca! Nie ołtarz ci ojcowski ja zobaczę: wrząca Krew moja pień czerwoną zieje dzisiaj struga! A jednak nie pomrzemy bez cześći! Niedługa Jest chwila, gdy powstanie mściciel\textsuperscript{166}, co ukarze Śwą matkę, za śmierć ojca śmierć jej niosąc w darze. Przybędzie z obcej ziemi, wygnaniec tulaczy\textsuperscript{167}, I zbrodni swego rodu dopełni: rozpaczy Ojcowskiej jęk go przyzwie, bo taką bogowie Zwiążali się przysięgą! Lecz po cóż w nym słowie Ten żal, ta gorzka boleść? Czyliim nie widziała, Jak w gruzy Ilijonu rozpadła się chwała, Jak władców mego grodu karal wyrok nieba? To wszystko jeśliim zniosła, czyliż mi się trzeba Obawiać własnej śmierci? Tak! Pójde i zginę! Hadesuć to są wrótne\textsuperscript{168} ta brama! Jedynie Mam tylko dziś życzenie: niech od razu we mnie Uderzy cios morderczy, niech śmiertelne ciemnie Ogarną mi źrenięc z pierwszym krwi potokiem, Bez kurczów niechaj zasnę ze spokojnym okiem! CHÓR O wielce nieszczęśliwa, lecz i wielce mądra Niewiasto, tak świadoma swoich losów jądra, Precz\textsuperscript{169} spieszysz do ołtarza, ni ofiarne zwierzę Pędzone ręką boga? Jakiż szal cię bierze? KAŚANDRA Ratunku nie ma dla mnie, drodzy przyjaciele! CHÓR I jedna chwila zwłoki daje szczęścia wiele. \textsuperscript{165}za kary (daw.) — do licha (lagodne przekleństwo). [przypis edytorski] \textsuperscript{166}Niedługa jest chwila, gdy powstanie mściciel — Orestes, syn Agamemnona. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{167}wygnaniec tulaczy — Orestes wychowywał się z dala od kraju ojczystego, w Focydzie u Strofiosa. Odesłała go tam sama Kltajnjestra, aby go utrzyć przed możliwą zemstą Algidosa, który właściwie powinien wytępić całe męskie pokolenie rodu Atreusa. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{168}wrótne (daw., gwc.) — wrota; obszerne drzwi a. brama. [przypis edytorski] \textsuperscript{169}precz (starop.) — dlaczego, czemu. [przypis edytorski] KASANDRA Nadeszła już ma chwila, nic tu nie poradzę. CHÓR Że zguba czyha na cię, przypisz swej odwadze! KASANDRA Odważna śmierć największą człowieka rozkoszą. CHÓR Szczęśliwi ludzie myśli takiej nie wygłoszą. KASANDRA O biada! Biadać, ojcie, razem z dziećmi twymi! CHÓR Coż dzieje się? Przecz usty wolasz tak trwożnymi? KASANDRA O biada! CHÓR Coż biadasz? Skąd twym sercem taki lęk ovlada? KASANDRA Ach, dom ten cuchnie mordem, krwią wylaną zionie! CHÓR Coż może być? Ofiara na oltarzu płonie. KASANDRA Mogilny czuję zaduch! O, lęki! O, strachy! CHÓR Tak, juścić to nie słodkie syryjskie zapachy. KASANDRA O drodzy! Odejdę! Nie utrzymam tam, w domu na wodzy Swych leż nad moim losem i Agamemnona. Nie płacz bez powodu, jak w krzewach strwożona Ptaszyna. Skoro umrę, wy mi poświadczycie, Jak życiem ta niewiasta zapłaci za życie Niewiasty, jak za męża padnie mąż. Odchodzę... W gościnę śmierci idę w tej ostatniej drodze. CHÓR Ach, żał mi! Los ten sama wywróżyła sobie. KASANDRA Raz jeszcze się odezwę — czyż to przy mzym grobie Żałobną ma być pieśnią? Nie! Nie! Na ten słońca Ostatni blask zaklinam, ażeby obronna Ojcowskiej czci, gdy mścić go na mordercach będzie, I moją, niewolnicy, cześć miał też na względzie! O, dziwne życie ludzkie! Lada cień je zmoże, Jeżeli jest szczęśliwe, a jeśli, nieboże, Nieszczęsne, tak je gąbka, jak litery, zmaże\textsuperscript{170} — I na to ja się więcej niż na los swój skarzę. \textit{Wchodzi do pałacu.} \textbf{CHÓR} Nikt ze śmiertelnych nie ma szczęścia dość: Gdy nowe szczęście zapuka do bram, Gdzie władnie dobytek sam, Zasób bogactwa przemnogi, Złoto przydane złotu, Nikt mu palcami nie pokaże drogi Powrotu, Nikt mu nie powie: „Niepotrzebnyś gość!”. Patrzcie! Zburzywszy Priamowy gród, Boży ściągnawszy nań gniew, Niebiańskiej chwały zagarnawszy plon, Wrócił pomiędzy swój lud — I oto teraz dawnych przodków krew Krwią własną płaci, Swym własnym skonem płaci innych skon. Słyszący o tym, ktoś by z naszych braci Chelpić się mógł, Ze mściwy nie siegnie go bóg? \textbf{GŁOS AGAMEMNONA} \textit{z wewnętrz} O biada! Cios śmiertelny godzi we mnie! Biada! \textbf{PIERWSZY Z CHÓRU} Cyt! Ciosem ktoś uderzon śmiertelnym upada. \textbf{GŁOS AGAMEMNONA} \textit{jak wyżej} O biada! Po raz wtóry ugodzono we mnie! \textbf{DRUGI Z CHÓRU} To króla jęk! Nie wątpić! Zabity nikczemnie! \textbf{TRZECI Z CHÓRU} Potrzeba się naradzić, towarzysze mili, Co czynić nam się godzi w tej rozpacznej chwili. \textbf{CZWARTY Z CHÓRU} Ja powiem wam, co myślę: co tchu iść należy Do miasta, niechaj zaraz wszystek lud przybieży! \textbf{PIĄTY Z CHÓRU} Ja mniemam, że źle będzie, jeśli sprawę zwleczem: Wszystkiego my z dobytym wywiedzmy się mieczem! \textbf{SZÓSTY Z CHÓRU} I ja tego samego, mówię, jestem zdania: Niech nikt z nas się nie waha, działać się nie wzbrania! \textsuperscript{170}\textit{tak je gąbka, jak litery, zmaże} — zwoje papirusowe były dość drogie, dlatego czasem używano ich wielokrotnie, poprzedni tekst zmnywając gąbką. [przypis edytorski] SIÓDMY Z CHÓRU Wiadoma rzecz: przygrywka to, co w mury miasta Wprowadzi nam tyranię; przewrót z niej wyrasta. ÓSMY Z CHÓRU Tracimy czas, a przecież zabójczą jest zwłoka Dla tych, co swej przyszłości nie chcą spuścić z oka. DZIEWIĄTY Z CHÓRU Bezradny tutaj stoję, lecz to wam wyłożę: Kto działać chce, ten łatwo na radę się zmoże. DZIESIĄTY Z CHÓRU I ja tak samo myślę, boć nie ma sposobu, By kto pustymi słowy wskrzesił zmarłych z grobu. JEDENASTY Z CHÓRU Więc cóż? Za cenę życia ma li nasze serce Uznawać hańbiciela domu, czcić mordercę? DWUNASTY Z CHÓRU Nie! Tego mi zanadto! Raczej umrzeć radzę! Najgorszy los znieść łatwiej niż tyranii władzę. TRZYNASTY Z CHÓRU Słuchajcie! Gdzież jest dowód? Czy te z wnętrza jęki To znak już całkiem pewny, że zginął z ich ręki? CZTERNASTY Z CHÓRU Przedwczesnie naszych gniewów płomienie rozbłysły. Boć inna sprawa pewność, a inna domysły. PIĘTNASTY Z CHÓRU Tak wszystkim ta się rada wielce słuszną wyda: Wpierw trzeba się dowiedzieć, czy zginął Atryda. Rozsuwa się ściana tylna sceny: widać laźnię, w której zamordowano Agamemnona. Zwłoki jego, wielką okryte tkaniną, spoczywają w wannie; obok nich leży trup Kasandry; Klitajmestra z siekierą w ręku zastępuje drogę mężom rady, pragnącym wkroczyć do wnętrza. KLITAJMESTRA z czołem obryzganym krwią Wbrew wszystkim dawnym słowom, które tak, jak pora Żądała, wygłosiłam, jestem oto skora Przemawiać wręcz przeciwnie i tego się zgola Nie wstydzę, Bo gdzież człowiek, co inak¹⁷¹ wydola Na wrogów, udających przyjaciół, tak śmiało Zarzucać swoje sieci, by się nie udało Wyksoczyć z nich i umknąć? Z dawnej ja zawiści To wszystko obmyślałam, dzisiaj się plan mój iśći, Czas nadszedł ostateczny. Po skończonym dziele Widzicie mnie przed sobą, drodzy przyjaciele! Spleniłam i otwarcie wyznać to wam mogę, Iż wszystką do ucieczki zamknęłam mu drogę: Ogromna ci to przędza, niby sieć rybacka, Tkaná zguby przeolbrzymia, łowiąca znienacka. ¹⁷¹inak (daw.) — inaczej. [przypis edytorski] Dwukrotnym cios zadała, dwukrotne westchnienie Dobylało mu się z piersi, gdy o ziemi go żenie\textsuperscript{172} Mój topór. Potem jeszcze, gdy już legł zabity, Raz trzeci uderzyłam — w cześć Zeusa, wśród świty Umarłych władcągo w podziemnej krainie\textsuperscript{173}. Padając, tak wyżniął swego ducha ninie! A strumień krwi, trysnąwszy aż po moje włosy, Obryżgał mi to czoło kropłą czarnej rosy, Radując mnie, jak pola cieszy deszcz wiosenne, Gdy padłszy z nieba, kielki z ziarn dobywa plenne. Tak rzecz się ma, widzicie! Cieszcie się, panowie Argiwsocy, jeśli wolę macie po mym słowie Radować się, jak ja się raduję! A gdyby Przy zmarłym można czaszę wnieść bez żadnej chyby\textsuperscript{174}. Godziłoby się tutaj, tak jak rzecz jest godna, Że on swój kielich zbrodni wypił dzisiaj do dna. PRZODOWNIK CHÓRU Truchleję na twój język! Niewiasto bezożna! Przy zwłokach swego męża czyż tak mówić można? KLITAJMESTRA Pragniecie wmówić we mnie szal i obląkanie! Odważam biologłowal! Niech, co chce, się stanie, Wy garńcie mnie lub chwalcie — mówię bez obsłonek — To dla mnie obojętne. Oto mój małonek, Patrzajcie! Agamemnon! Serce się nie boi: Śmierć jego to mistrzowskie dzieło ręki mojej! CHÓR O, jakich trujących ziół Wyrośłych z ziemi Iona Najadłaś się dzisiaj, szalona Niewiasto? Z głębín mórz Jakiegoś się jadu napila, Że taka w tobie wre zbrodniczą sila? Klątw nie okielzać ci już: Pogardy czeka cię dól, Za bramy wyświęci cię miasto. KLITAJMESTRA Skazujesz mnie tej chwili na sromne wygnanie. Pogarda ludu grozisz! Niewczesne lajanie! Bo powiedz, czemuś wówczas nie obwiniał męża, Gdy powiąź myśl haniębną, że miłość zwycięża Ojcowską, i, ni jagnięć z swojej licznej trzody, Poświęcił własną córkę, mego Iona młody, Uroczy kwiat, by trackie uspokoić burzę? Dlaczegoście go wówczas, srodzy prawa stróże, Za zbrodni tych ohydę, nędznego mordercę, Z tej ziemi nie wygnali, gdy tak moje serce Skwapliwie dziś karzęcie? Ale to — słyszycie? — \textsuperscript{172}żenie (daw., gw.) — rzuca. [przypis edytorski] \textsuperscript{173}Zeus, wśród świty umarłych władcągo w podziemnej krainie — Zeusa Katachtoniosa (Zeusa Podziemnego), czyli Hades. [przypis edytorski] \textsuperscript{174}chyba (daw.) — błąd, uchybienie. [przypis edytorski] Powiadam wam: deptajcie do woli me życie. Jak ja podepęć wasze, gdy chwila zagości, Że bóg was nieco innej nauczy mądrości. CHÓR Wyniosły jest umysł twój, Aleć się chelpić nie radzę: Duszy opętał ci władzę Siew zbrodni; Mordu ślad Jeszczeć na twojej skroni Krwią niezatarta dorychczas się ploni — Ale opuści cię świat, Znojem zaplacisz za znój, Zemstę twa wina zapłodni. KLITAJMESTRA Nie będzie mi, powiadam, żadna trwoga bliska, Dopóki maż, Ajgistos, strzeże mi ogniska, Oddany, jako dorąd. On ci jest nam zbroją, On tarczą, co osłoni tę odwagę moją. Przysięgam — ty posłuchaj tej świętej przysięgi! Na Arę i Erynis, na owe potęgi, Mścicielki mojej córki, klnę się — tak, na Dikę¹⁷⁶, Co z rąk mých tę ofiarę przyjęła! Podwikę¹⁷⁷ Niejedną miał tam w Troi, podeptawszy prawa Swej żony. Jak wesoła kwitła tam zabawa Z dziewczkami chryejskimi¹⁷⁸! A ona, kochanka, Co razem z nim przybyła tutaj do nas — branka. Wróżbitka, prorokini, na statku pomoście Rozkosze z nim dzieląc! Drodyż, słodecy goście Statecznie ukarani... Miecie to na względzie: On zginął, jakom rzekła, a ona, łabędźcic Swe treny wyśpiewawszy, uśmiercona leży Przy boku miłościnika! W progi moich dźwierzy Wspólniczkę zdradzonego loża wwiódł niebaczny, Na stypie tej pogrzebnej kąsek wielece smaczny. CHÓR O Mojro! Ześlij mi skon — W sen wieczny, w sen nieprzespany Bez długiej konania męki Oczy mi stul! Albowiem on, Króry miał pieczę nad naszymi lany, Mój stróż, mój król, Co dla niewiasty taki poniósł ból, Z niewiasty zginął ręki! Ojej! Ojej! Heleno, niewiasto szalona, ¹⁷⁵deptajcie — dziś popr.: depticie. [przypis edytorski] ¹⁷⁶Dike (mit. gr.) — uosobienie sprawiedliwości. [przypis redakcyjny] ¹⁷⁷podwikę (daw.) — dziewczyna; kobieta. [przypis edytorski] ¹⁷⁸z dziewczkami chryejskimi — Chryza: miasto w pobliżu Troi, w którym znajdowała się świątynia Apolla, skład pochodzał Cbryzela, córka Chryzesa, kapłana Apoll, branka i kochanka Agamemnona do czasu, kiedy rozgniewany bóg zesłał na wojska Achajów zarazę, zmuszając ich do uwolnienia dziewczyny i odesłania do ojca. [przypis edytorski] Coś tyle, ach, tyle dusz Na śmierć skazała pod Troją! Na wieki wieków już Nie skona Wspomnienie winy twojej, Skapane w świeciej posoce! Klątwy strasliwe moce, W swych ręku mające wciąż Ten dom, Nowy na głowę moją Ściągły grom: Przez nie dziś zginął ten mąż! KLITAJMESTRA W przystępie tego bólu Nie tęsknij do mogły, Ani nie zlorzecz Helenie, Że ręce jej pobily Tysiączne Danaów siły, Że je na krwawym polu Podaly na zniszczenie, Że przez nią na naszej ziemi Taki się smutek plemi! CHÓR Demonie, którego dłoń Wciąż rzuca i rzuca kleśki Na obu potomków Tantala\textsuperscript{179}, Strasny tyś bóg! Piekielną broń Daleś niewieście, że hymn dziś zwycięski Kracze, jak kruk: Przy zwłokach męża, wstrętny jego wróg, Swą zbrodnią się przechwała. Ojej! Ojej! Heleno, niewiasto szalona, Coś tyle, ach, tyle dusz Na śmierć skazała pod Troją! Na wieki wieków już Nie skona Wspomnienie winy twojej, Skapane w świeciej posoce! Klątwy strasliwe moce, W swych ręku mające wciąż Ten dom, Nowy na głowę moją Ściągły grom: Przez nie dziś zginął ten mąż! KLITAJMESTRA Prostujesz swoje słowa, Mówiący o demonie, Zabójcy naszego rodu, Co żądzą pomsty płonie! \textsuperscript{179}na obu potomków Tantala — ród Atrydów wywodzi się od Tantala. [przypis redakcyjny] Już w macierzystym Ionie Zaród się klątwy chowa! Starego ci jeszcze wrzodu Nie zasklepiła się rana, A świeża już przezeń zadana! CHÓR Groźnego wspominasz ducha, Waszego domu niszczyciela. Króry — ojej, ojej, Przegorzkie to wspomnienie! — Ciągłymi ofiary zaściela Krwawy ślad dróg Niesytnej pomsty swej. Ale on boga li słucha, Bo wszystkim kieruje bóg! Bez niego nic się nie dzieje, On na dni naszych koleje I dzisiaj smutek ten żenie! Ojej! Ojej! O królu mój, królu! Jak oplakiwać cię mam? Jak żegnać w godzinie tej, Gdy dusza ma pełna jest bólu, Gdy się w rozpaczy błaka? Podstępny cię zabił kłam. Bezbożny grzech! Uwikłan w sieci pająka, Ostatni wydałeś dech! O biada! O biada! Powiązanego zabiła cię zdrada! Daremny opór: Ciąż obosieczny cię topór. KLITAJMESTRA Mym zwiesz to dzieło? Mary! To nie Agamemnona Małżonkę masz przed sobą! Upioremć jest ta żona, Ku zemście wyznaczona, Odwiecznym duchem kary, Co dom ten okrywa żałobą. Co chlonie obiątą nową Ża uczęte Atreuszową. CHÓR Króż świadkiem ci tu będzie, Że mord nie spełnion jest przez ciebie, Ach, króż! Ojej! Ojej! Duch, mścićiel winy twojej, On, co w nieszczęściach grzebie Z dawna wasz ród, Tylko podżęgnął cię k’niej! Posepny Ares, w rozpędzie Szalonym kroczący w bród Krwi bratniej, coraz to więcej Wylewa posoki dziecięcej — W swej drodze on nie ustoi! Ojej! Ojej! O królu mój, królu, Jak oplakiwać cię mam? Jak żegnać w godzinie tej. Gdy dusza ma pełną jest bólu, Gdy się w rozpaczy błaka? Podstępny cię zabił kłam, Bezbożny grzech! Uwikłan w sieci pajaka, Ostatni wydałeś dech! O biada! O biada! Powiązanego zabiła cię zdrada! Darernmy opór: Ciąż obosieczny cię topór. KLITAJMESTRA Niegodnyż jego był ten skon? Azali¹⁸⁰ zdrady i sromu Do swego nie wniosł domu? Nic nie uczynił on? Nie! Tylko córkę, Ifigenię, Nieopłakane moje mienie, Pozbawił życia, ach! Jeżeli zabić miał prawo, To cierpieć jego jest prawem! W Hadesie, tonący w łzach, Niech w rozjaśnieniu się krwawem Nie skarży, że zginął krwawo! On, sprawca wszystkich zdrad, Od miecza zdradnego padł. CHÓR Zhawiona¹⁸¹ zmysłów, nie wie Dusza, co począć już, Gdzie zwrócić na tor się najprostszy! Patrzący na domu ruine, Snąć na wiek wieków ginę Bez rady! Widzę, zbliżają się grady, Nie w kroplach deszczu, lecz w krwawej ulwie Nadciąga ciężar burz! Na nowym brusie¹⁸² Sprawiedliwość ostrzy Do nowej pomsty swój nóż. Ojej! Ojej! O ziemia, ziemia najświętsza, Czemuś do swego nie wzięła mnie wnętrzza? Czemuś mi patrzeć kazała, Jak padła jego chwała ¹⁸⁰azali (daw.) — czy, czyż. [przypis edytorski] ¹⁸¹zhawiony (tu daw.) — pozbawiony. [przypis edytorski] ¹⁸²brus — kamień szlifierski używany do ostrzenia narzędzi metalowych. [przypis edytorski] W srebrzystej wannie tej? Króż mu wykopie grób? Króż po nim płakać będzie? Czy ty, zwalwysz go do swoich stóp, W dół go zepchnawszy ciemny, Zechcesz żałobne ogłaszać orędzie? Lej lży obłudne, lej! Czelnie\textsuperscript{183} nad zmarłym tym biadaj, Hold jego duszy składaj Nikczemny! W bożego męża cześć Króż hymn żałosny może wznieść? Na jego grobie Któz w szczerej zapłacze żałobie? KLITAJMESTRA Nie tobie składać taki dług! Z mej ręki padła ta głowa, Moja go ręka pochowa — Nie trzeba żadnych slug! Córce przystoi czcić rodzica: Ifigenia bładolica Wyjdzie nad rzeki brzeg\textsuperscript{184}. Ku ciężkiej wyjdzie toni, Jękiem nabrzmiącej i skargą Po nieskończony wiek, Ust jego dotknie się warga, Czułe się k'niemu nakloni, W uścisk go zamknie swój, Nad śmierci powiedzie zdrój. CHÓR Zarzut ściągają zarzuty — Króż by rozstrzygać śmiiał? Od miecza ten zginal, kto mieczem Wojuje; kto zbroił, od doli Smutnej się nie wyzwoli! Odwieczne Takie jest prawo bezsprzeczne I póki w niebie bóg, ten zakon luty\textsuperscript{185} Na zawsze będzie trwał. Chcieć gałąż odciąć, z przekleństwem człowieczem Zrosłą, daremny to szal! Ojej! Ojej! O ziemia, ziemia najświętsza, Czemuś do swego nie wzięła mnie wnętrzza? Czemuś mi patrzeć kazala, Jak padła jego chwała W srebrzystej wannie tej? Króż mu wykopie grób? Króż po nim płakać będzie? Czy ty, zwalwysz go do swoich stóp, \textsuperscript{183}czelnie (daw.) — bezczelnie, zachwale. [przypis edytorski] \textsuperscript{184}Ifigenia bładolica wyjdzie nad rzeki brzeg — na brzeg rzeki w krainie zmarłych. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{185}luty (daw.) — surowy, srogli. [przypis edytorski] W dól go zepchnawszy ciemny, Zechcesz żałobne ogłaszać orędzie? Lej lży obłudne, lej! Czelnie nad zmarłym tym białaj, Hold jego duszy składaj Nikczemny! W bożego męża część Któź hymn żałosny może wznieść? Na jego grobie Któź w szczerej zapłacze żalobie? KLITAJMESTRA Prawdę wyrzekły twe słowa. Jam ci też przysiąc gotowa Plejestenidów\textsuperscript{186} demonowi, Że zniość już sama ten srom, Jeżeli tylko opuścisz nasz dom, Jeżeli inny zlowi Ród, W któryby wwiódł Ten grozy ciężar wszytek\textsuperscript{187}! Najmniejszy mi starczy dobytek, Jeżeli mściwyh pozbędziem się hord, Wzajemny mord Nasze opuścisz progi. \textit{Na scenę z prawej strony uchodzi Ajgístos w płaszczu królewskim, zbrojną otoczony świta.} AJGISOTOS O dniu sprawiedliwości, dniu jasny i blogi! Dziś wierzę, iż na ludzkie spoglądają drogi Bogowie i że karzą wszystkie grzechy ziemi. Rozkoszy! Oto w płaszczu Erynij mściwemi Rękami uprzedzonym leży tej godziny Przede mną człek płacący stare ojców winy! Boć — aby wam przypomnieć bieg wypadków krwawy — Morderstwo Atreusz, ojciec tego, władca tej dzierżawy, Tyesta, mego ojca, a swojego brata, O władzę spór z nim wiodąc, wypędził na lata I z domu, i z ojczyzny. Po niejakim czasie Tyestes, powróciwszy, ufający, zda się Na laskę i nielaskę u jegoogniska I tyle uzyskuje, że posoka słiska — Przynajmniej jego własna — nie pocieknie strugą Po ziemi rodzielskiej. Za chwilę niedługo Atreusz, tego ojciec bezbożny, z nie lada Zapałem dla rodzica mojego układa Przyjęcie przyjacielskie: na uczęę go prosi I ciała jego dzieci upieczone wnosi. Nikczemnie swe zamary ukrywając lisie, Pochował pod pieczyste w tej obydnej misie Od rąk i nóg odcięte ich palce. Nieświadom Mój ojciec — który był takim obecný biesiadom? — Spożywa karm zdradziecką; jakie stąd wypadło \textsuperscript{186} \textit{Plejestenidzi} — według Hezjoda, a wbrew tradycji Plejestenes był synem Atreusa, ojcem Agamennona i Menelaosa. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{187} \textit{wszytek} (daw.) — wszystek; cały; każdy. [przypis edytorski] Nieszczęście, wszak widzicie! Rozpoznawysz jadło, Zajęczal, wypłuł mięso i runął na ziemię, Rozpaczenie przeklinając Pelopidów plemię — Na wieki aby zginął ród Plejstenesowy, Tak w bólu swoim życzył zdławionymi słowy — I oto wskutek czego ten tu ubit leży. Jani sprawcą jest zabójstwa! Niech każdy uwierzy W postępku sprawiedliwość! Dziecko byłem trzecie, I tamten mnie wypędzał wraz z ojcem, mnie, dziecię Zaledwie w powijakach, niemowlę. Lecz potem, Gdym wyrósł, tak mnie Pomsta przywiodła z powrotem W te strony. Nie przestałem knować do ostatka Przeciwko moim wrogom; przeze mnie ta siatka Dla tego tu sprzedzona! Teraz, gdy on w mojej Legł matni, i me serce umrzeć się nie boi. PRZODOWNIK CHÓRU Niegodnie jest się chępić zbrodnią, Ajgistosie! Powiadasz, żeś o jego wyrokował losie Sam jeden, że przez ciebie mord ten był uknuty — Bądź pewien, wyrok ludu nie minie cię luty: Ukamienować zbójęę, utluc cię gotowi. AJGISTOS Z ostatniej śmiesz uragać burty sternikowi, Co dzierży na okręcie niepodzielną władzę? O, jużś ja starości twojej nie poradzę, By była rozumniejszą, lecz rzec się odważę, Iż głód i kaźń najlepsi ponoć są lekarze, Co z puchy nawet starców wyleczyć umieją! Nie widzisz tego okiem widzącym? Nadzieją Pocieszam się, że wierząć nie zechcesz, mój luby, Przeciwko osiśniowiowi, gdyż nie ujdzieś zguby! PRZODOWNIK CHÓRU Więc śmiałeś, niewieńciuchu, na wzgardę rycerzy, Co właśnie powrócili z tej wyprawy świeżej — Tak, śmiałeś, poharbiwszy wprzód małżeńskie loże, Wodzowi i mężowi uknuci śmierć? O boże! AJGISTOS I to ci łzy przyniesie! Twa warga zuchwała Odwrotnie niżli język Orfeusza¹⁸⁹ działa: On słodkim swoim śpiewem wszystkie więził twory, Ty zasię gniew obudzasz; szczek twój nazbyt skory Do kaźni cię zawiedzie, tam ci zamkną usta! PRZODOWNIK CHÓRU Ty królem chcesz być w Argos? O nadziejo pusta! Umiałeś uknuci spisek, ale podnieść dłoni Na niego, mord wykonać — tchórzstwo ci broni! ¹⁸⁸ Pelopidów plemię — Pelops był ojcem Atreusza, pierwszym grzesznikiem w rodzie Pelopidów. [przypis redakcyjny] ¹⁸⁹ Orfeusz (mit. gr.) — śpiewak, który śpiewem swym poruszał nawet skały i dęby i zmiękczał serce Hadesa oraz Persefony. [przypis redakcyjny] AJGISTOS Kobiety rzeczą podstęp, ja zaś podejrzenie Budziłem, wróg dziedziczny — przyznać się nie lenię. Lecz dzisiaj, gdym już posiadał te jego bogactwa, Spróbuję silnie ściągać cugle mego władztwa! Okietam ja przekornych! Owszem nie przepaszę Rumaka, by miał wierzgać, krnabrne stadko wasze I głodem, i ciemniąc zacnie oblaskawić — W zaprzęgu chodzić będzie spokojnie i prawie. PRZODOWNIK CHÓRU Z tchórzostwa go nie zglądał — ona go zabiła, Obyda naszej ziemi i bogów, przemila Małżonka jego własna! Lecz na obcej niwie Orestes jeszcze patrzy w blask słońca! Szczęśliwie Powróci kiedyś do nas i z boską pomocą Wszak pomści na obojgu swą dolę sierocą. AJGISTOS Ża te słowa, ża te czyny Już twa czelność płacę wzięła. Drodzy moi kopijnicy, Čni żołnierze, hej, do dziela! PRZODOWNIK CHÓRU Hej, wyciągnąć miecze z pochew! Już gotowe szranki moje! AJGISTOS I ja jestem również gotów, I umierać się nie boję! PRZODOWNIK CHÓRU Mówisz, śmierci się nie lękasz? Więc spróbujmy jak najgodniej! KLITAJMESTRA O, przenigdy, mężu drogi! Nie spełniajmy nowej zbrodni! Cośmy dotąd już sprzątnęli, Żlym synpło dla nas ziarinem. Dość już cierpień, dość przelewu Krwi na polu tym ofarnem! Wrócicie do dom, zaci starce, Nim doznacie męki świeżej, Lub spełnicie czyn niegodny: Co się stało, znieść należy. Oby tylko padać na nas Nie zechciły nowe klęski! Wszak nas ciężką przygniotł stopą Demon pomsty przewyścięski. Posłuchajcie dobrej rady, Choć przemawia li niewiasta! AJGISTOS Co? Mam słuchać, jak ich język W coraz większą czelność wzrasta? Mam im dzisiaj puścić plazem, Że liczący na poparcie Ducha pomsty, tak nikczemnie Lżą mnie, pana, tak zażarcie? PRZODOWNIK CHÓRU U Argiwów juźić laski Człek nie znajdzie łada jaki. AJGISTOS Oho! Przyjdzie jeszcze chwila, Kiedy dam ci się we znaki! PRZODOWNIK CHÓRU Tak, Orestes gdy powróci — A powróci w swoim czasie! AJGISTOS Wiem, że rad się nadziejęmi Wszelki człek wygnany pasie. PRZODOWNIK CHÓRU Łąj, używaj, deptaj prawa — Wszak to godne twego ducha! AJGISTOS Jeszcze ja ci to zapłacę, Jeszcze szal twój mnie posłucha! PRZODOWNIK CHÓRU Tak się sierdzi, tak się puszy, Ni to kogut przy kokoszy. KLITAJMESTRA Ty się nie trwoź! My tu pany! Nikt nas stąd już nie wypłoszy! Klitajmestra i Ajgistos giną we wnętrzu pałacu. Drzwi zamykają się za nimi. Z jednej strony rozbodzi się Chór, z drugiej święta Ajgistosa. OFIARNICE OSOBY DRAMATU: • Klitajmestra • Aigistos • Elektra • Orestes • Pylades • Cylissa, niańka Orestesa • Odźwierny domu Atrydów • Śluga domu Atrydów • Chór służebnic. Lud. Świta Klitajmestry. W głębi królewski pałac Atrydów w Argos. Na okrągłym placu przed pałacem znajduje się w pobliżu jednego z dwóch wejść mogiła Agamemnona. Orestes, młodzieniec osiemnastoletni, w ubraniu podróżnym, z mieczem u boku, stoi na grobie; obok niego Pylades, młodzieniec cokolwiek starszy, w stroju podobnym, z dwoma oszczepami w ręku. ORESTES Hermesie, panie włości podziemnych, rodzica Mojego dzisiaj króla, zwróć ku mnie swe lica. Pomocnym bądź mi zbawca! Przybyłem z daleka! Do ziemi swej rodzinnej, lecz nikt mnie nie czeka — Nie witan przez nikogo syn Agamemnona, Orestes! Dusza jego bólem przepelniona, Gdyż ojca krwawy podstęp zabrał mu i przeczy Puścizny jego dziadów! W Strofijosa pieczy Nad brzegiem cudzoziemskim parmańskiego zdroja Chowała się i rosla biedna młodość moja; A ty, dni mých najpierwszych towarzyszu mily, Pylądzie, tyś sam jeden podpierał me siły Na drodze, którą muszę — Apollo mi świadkiem, Bo on to mnie powołał — spieszyć tak ukradkiem... Lecz dziś, gdy ojciec zasnął, ty sam jeden z bogów Przebiegasz ciemne mroki śmiertelnych rozlogów, Hermesie! Korne modły zasyłam ku tobie: Twój głos, wysłaniec niebios, niech zabrzmii na grobie Ojcowskim, niech mu wnętrze przeniknie aż do dna, By prośba moja była wysłuchania godna, Przyjęcia ma ofiara! Znad mej skroni młodej Uciałem pierwszy pukiel, gdy Inacha wody Oblała moje stopy z ojczystym szelestem. 190 Ofiarnice — tytuł tłumaczenia stanowiącego podstawę niniejszej publikacji brzmi: Ofiary, przyjęto jednak tytuł tradycyjny, odpowiadający greckiemu Choephoroi (Choefory), tj. kobiety niosącej na głowie dzbanę, zawierającą ofiarę na grób. [przypis edytorski] 191 Hermesie, panie włości podziemnych — Hermes Psychopompos, czyli Hermes Wiodący Dusze, prowadzi dusze zmarłych do świata podziemia (por. Odysja XXIV, 1–14). [przypis edytorski] 192 Przybyłem z daleka — Orestes wychowywał się z dala od Argos, w odległości ok. 200 km Fokidzie. [przypis edytorski] 193 Parnas — masyw górski w Fokidzie niedaleko Delf, w mit. gr. mitologii greckiej siedziba Apolla i jego orszaku muz. [przypis edytorski] 194 Inachos — rzeka w Argolidzie; również imię hoga tej rzeki i pierwszego mitycznego króla Argos. [przypis edytorski] 195 Znad mej skroni młodej uciałem pierwszy pukiel, gdy Inacha wody oblała moje stopy — młodziezie greccy poświęcali swe włosy bóstwu rodzimej rzeki. [przypis redakcyjny] Niech przyjmie go praojciec, wdzięczny bowiem jestem, Ze władać życiodajny tak mi rósć szczęśliwie Pozwolił i rozkwitnąć choć na obcej niwie. Ten drugi tobie składam w pogrzebnej ofierze\textsuperscript{196}, Ty, ojciec mój wspamiąd! Gdy ostatnie leże Twym zwłokom gotowano, nie mogłem ci, panie, Ni słowa na synowskie szepnąć pożegnanie, Nie mogłem w holdzie podnieść tej ręki. Przepłony\textsuperscript{197} Wygnanica dar, lecz jeśli mocą twojej obrony Królewskie zyszcze\textsuperscript{198} berło, synowskiej obiaty Na grób twój spłynie, ojçe, strumień przebogaty: Wśród cieniów kroczyć będziesz we czci i honorze, Jakiego żaden z zmarłych dostąpić nie może. Schodząc z mogły, spostrzega orszak, który, zakryty jeszcze przed okiem widzów, zbliża się z przeciwnego wejścia ku scenie. Co widać? Orszak kobiet, odzianych w głębokiej Załoby czarne płaszcze, kieruje swe kroki W tę stronę. Cóż się dzieje? Cóż ten pochod znaczy? Czy może dom nasz w świecie pograżon rozpacz? Czy może z ofarami na grób ojca spieszą, By jego gniew przeblagać? Tak jest! Między rzeszą Tych niewiast i Elektrę widzę. Na jej skroni Zbyt wielki cień załości, bym nie poznał po niej Mej siostry! Zeusie, blagam, niech mnie dłoń twa wspiera! Śmierć ojca pragnę pomścić, ojca-bohatera. Chowają się w jednym z dwóch wejść. Z drugiego wychodzi Elektra, dziewica starsza od Orestesa, z obciętymi krótko włosami\textsuperscript{199}, w czarnej sukni żałobnej, bez najmniejszej odznaki, która by ją odróżniała od towarzyszących jej dworek. Piętnaście tych kobiet, stanowiących Chór, wyступuje w roli płaczek\textsuperscript{200}. Jedne z nich mają dzbanki ofiarne, inne, stosownie do ceremonialu, biją się w piersi itd. CHÓR Ofaryć ją niosę na grób — Wysłał mnie dom. Rączymi — patrz! — pięściami Biję się w piers. Krew mi lica plami — Paznokci to mych Dotkliwy łup. Niehamowany żal Pospiesza w krok za nami. Co tylko chcesz. To czyţi, to rób, A nie wypędzisz — nie! — Rozpacz z Iona! Zdarta na szmat, Na łachman postrzępiona, Opada nam suknia do stóp. \textsuperscript{196}Ten drugi tobie składam w pogrzebnej ofierze — pukle włosów odcinano i składano w ofierze zmarłym. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{197}plony (daw.) — jalowy. [przypis edytorski] \textsuperscript{198}zyszcze (daw.) — zyskam, pozyskam. [przypis edytorski] \textsuperscript{199}z obciętymi krótka włosami — obcięte włosy były oznałą żałoby. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{200}Piętnaście tych kobiet (...) występuje w roli płaczek — płacz nad zmarłym nie był dla starożytnych jedynie wyłkiem uczucia; duch zmarłego słyszy ten płacz, a słysząc go, doznaje ulgi w swym żalu za życiem. Plakać więc nad grobem mogą i płaczki, bo chodzi o głośny wyraz żalu, nie zas o szczerość uczucia. [przypis redakcyjny] Komnatę dziś naszą, ach, Rozbudził krzyk. Zerwały się na nogi Groza i lęk. Bładych widziadeł trwogi Przepełny był dom. Śmiertelny strach Dziko najeżył włos, Gdy wieścił sen złowrogi, Co naszedł dziś Królewski gmach. Wróżbitów orzekł głos, Że w zmarłych grobie Drży żądza krwi\textsuperscript{201}: Zemsty nie stłumią w sobie — Że mord się objawił w tych snach. I tu mnie ona śle\textsuperscript{202}, Bogów przeklęta nać: Pochlebstwem pragnie dziś Przebłagać zabitych gniew Ta najpodlejsza z żon... Słów mi się własnych bać! Bo gdzież ta wielka moc, By zmyć wylaną krew? Pohanibion dziś Królewski gród, Zamieszkał w nim Ponury ból, W głęboki mrok, Nieznany wprzód, Pograżył się jasny dom Z chwilą, gdy umarł król. Tak, ongi, za dawnych lat — Gdzież jest ten blogi czas? Z miłością słuchał tłum Tego, co władca mu rzekł. Inak czynimy dziś: Strach li popędza nas. Korzyść to ludzi bóg, Za nią podąża czek, Lecz pomsty dzień Rozbłysnął już, Przyspieszył swój Niechybny krok, A kto by chciał Do skonu zórz Godźnie sądu zwlec, Tego pochlonie mrok. \textsuperscript{201} Wróżbitów orzekł głos, że w zmarłych grobie drży żądza krwi — starożytni sądzili, że dusza zabitego tak długo nie jest zupełnie oddzielaona od świata żyjących, dopóki nie zostanie pomorszczena. Dusza zachowuje pamięć, pamięta swą krzywdę, żąda zemsty i nie zazna ukorzenia, dopóki krew zabójcy nie zwilży ziemi. Tymczasem wysyła straszone sny, marzy senne, które drężą zabójcę zapowiedzą zemsty. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{202} I tu mnie ona śle — ona, tj. Kiltajmestra, która sądzi, że darami przebłaga zaginawaną duszę Agamemnona. [przypis redakcyjny] Krwi rodzicielska–ziemia Napila się do syta I mord o pomstę woła Z przesiąkłej krwią głębiny.\textsuperscript{203} Niedługo czeka odwet, Wnet krzywdą będzie zmyta — Krzywdziciel dopełnił swej winy. Gdy pękl już pas dziewiczy, Przerwanyć on na wieki! Chociażby wszystkie zdroje Splynęły jedną drogą — Daremnie! Rak mordercy Wody tej wielkiej rzeki Oczyścić już nigdy nie mogą. Ale, o biada, ciężkie brzemień slug Gniecie nam barki — Narzucił je bóg. Ni się poskarżyć, ni pożalić komu! W niewolniczego posłuszeństwie sromu\textsuperscript{204} Trzeba nam wszystko znieść, Harńbę uważać za cześć, Sercu zadawać gwałt I tylko po kryjomu Wylewać gorzkie łzy Nad losem tego domu! ELEKTRA O dziewczki, służebnice w naszych progach skrętne, I wiernie towarzyszki w tej drodze, pamiętne Bolesći mojej krwawej! Niech mnie wasza rada Wsposomoże: co powiedzieć ma córka, gdy składa Ofiarę na grób ojca? Ma li rzec: te datki Powierzam twej mogile, przysłana od matki — Wiernemu małżonkowi niesie wierna żona? Nie mogę! Na mych uściech słowo takie skona, Gdy stanę z obiatami przy ojca mogile! Daremnie się na wyraz powitania sile... Czy może go zawewzać przyjętym zwyczajem, Ażeby za podarek odpłacił się wzajem Podarkiem, krzywdę krzywdą nagrodził? Czy godniej Umilknąć? Padł mój rodziec od haniębnej zbrodni — Na znak więc strasnej harńby płyn ofiarny z blotem Pomieszam, wzrok odwróćę i odejdę potem Ze wzrokiem odwróconym! Tak ci domu ściany Obmywszy, wylewamy kal niepożądany! Poradźcie przez te wspólną nienawiść do wroga, Nie tajcie nic! Niech wnętrza nie szarpie wam trwoga: My dzieci jednej Doli, słudy czy panowie, Niech zatem serce wasze, co myśl, wypowie! \textsuperscript{203}I mord o pomstę woła z przesiąkłej krwią głębiny — krew niewinnie wywołuje boginię–mścicielki, Erynie, mieszkające w głębi ziemi, w Hadesie. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{204}srom (daw.) — wstyd, harńba. [przypis edytorski] PRZODOWNICA CHÓRU W nie mniejnej czci mam ojca grób niżli oltarze — Wyjawię ci, posłuszną, co mi serce każe. ELEKTRA Tak, jak ci cześć dla grobu mego ojca radzi. PRZODOWNICA CHÓRU O szczęście módl się dzisiaj dla wiernej czeladzi! ELEKTRA Gdzież ona? Gdzież ta dusza, tak wiernie służbista? PRZODOWNICA CHÓRU Ty pierwsza i nienawiść kto ma dla Ajgista. ELEKTRA Więc za was i za siebie wznoszę dzisiaj modły. PRZODOWNICA CHÓRU Powinnaś wiedzieć sama, kto cny, a kto podły. ELEKTRA Króź jeszcze poza nami tutaj się ostoi? PRZODOWNICA CHÓRU Orestes na obczyźnie wart modlitwy twojej. ELEKTRA Tak, prawda. Twa nauka w dobrej przyszła chwili. PRZODOWNICA CHÓRU I o tych nie zapomnij, którzy mord spełnili! ELEKTRA Cóż na to rzec? Me serce twej porady czeka. PRZODOWNICA CHÓRU By przeciw nim obudzić boga lub człowieka. ELEKTRA Jak myśleć mam, odpowiedz: mściciela czy sędzieć? PRZODOWNICA CHÓRU Kto śmiercią ich ukarze, ten pożądan będzie. ELEKTRA Nie grzech to? Czyż się na to godzą wielkie nieba? PRZODOWNICA CHÓRU Jakożby nie? Krzywdzącym płacić krzywdą trzeba! ELEKTRA Skargami żyć nam dzisiaj, a nie zemstą srogą. PRZODOWNICA CHÓRU Zaufajże podziemnym, litościwym bogom! ELEKTRA Głos ludzki nie dociera do głębiny ziemi. PRZODOWNICA CHÓRU Lecz Hermes ci przychylny, dotrze z prośby twemi.205 ELEKTRA Posłucham. Gdy się modlić u grobu przestanę, Podacie mi obiaty, drużki me kochane! PRZODOWNICA CHÓRU Tak, módl się, jak się modlić płód206 królewski może! My czekać będziem znaku w milczącej pokorze.207 ELEKTRA Wszechmocny nieb wysłańcze i umarłych świata, Ku tobie dziś, Hermesie, prośba moja wzlata: O, spraw, by pomni mordu podziemni bogowie Raczyli mnie wysłuchać! A przedsię w tym słowie O łaskę Ziemi proszę208, tej wielkiej macierzy, Do której wszystko wraca, by na żywot świeży Wypuścić nowe kielki... Skrapiając mogiłę Rodzica, tak się modlę: Ojcie! Świątło mile Oresta niechaj w naszym zająśnieję domu, Bo straszní my nędzarze, żywiący się sromu Potrawą, przez wygani przez matkę dla męża, Aigista, współwinnego tuej śmierci!... Zwycięża Naokół ręka zbrodni. Jam dziewczą, a w cudzej Dziedźnie brat, ci zasię, głodnych chuci słudy, Na trudów twych dobytku bez miary się pasą. Z młodzieńczą Orestesa pozwól zejść się krasą209 W ojczyźnie — o to dzisiaj do ciebie się modlę! Mnie dłoni zachowaj czystą, iżbym nie tak podle Czynila jako matka! Rozum daj i serce Poczciwie!... Tyle za nas... A twoje morderce Niech ściga krwawy mściciel! Ci, co cię zabili, Niech padną, luby ojče, zabici! Ni chwili Nie waham się tej klątwy ścigać na twe wrogi, Zas na nas aby spłynął strumień łaski blogi Z dostojnych rąk mieszkańców podziemnej krainy, Z rąk bóstw, a zwłaszcza Ziemi i karzącej winy Sprawiedliwośći... Ojcie, to zeklszky, ofiary Poświęćam tuej mogile... A wy, jak wam stary Obyczaj nakazuje, w czi ci mający groby, Uczcijcie umarłego pieniami210 żałoby. CHÓR śpiewa; podczas tego Elektra zajęta ofiarami na grobie ojca --- 205 Lecz Hermes ci przychylny, dotrze z prośby twemi — Hermes Psychopompos jest pośrednikiem pomiędzy światem żyjących i światem zmarłych. [przypis redakcyjny] 206 płód (daw.) — potomstwo. [przypis edytorski] 207 My czekać będziem znaku w milczącej pokorze — u starożytnych każdy obrządek religijny, każda modlitwa musiała się odbywać w pobożnej ciszy; obecni zachowywali korzeń milczenie, gdyż nie w porę powiedziane słowo mogło mieć znaczenie złowróżbne. [przypis redakcyjny] 208 o łaskę Ziemi proszę — Matka Ziemia, wielka bogini, rodzićielka wszystkiego, co żyje. [przypis redakcyjny] 209 krasa (daw.) — piękno. [przypis edytorski] 210 pieńe (daw.) — plesń, śpiew. [przypis edytorski] Niech spłynie na ziemię Łez tych hojny zdrój, Na grób, gdzie on drzemie, Pan i władca mój!211 Przynosim obiaty, Racz wysłuchać nas: Wybaw od zatraty, Daj spokojny czas! O biada! Biada! Biada! Gdzież ten oszczep w dłoni. Gdzie scytyjski łuk, Co od kłęsk obroni Nasz rodzinny próg? Gdzie te męża siły, Gdzie ten miecza grom, Co by wyzwoliły Od klątwy nasz dom? Zbyt krwawo ona wład... ELEKTRA schodzi z mogiły, trzymając pukiel ulosów w ręku Ofiarę ojciec przyjął wyłaną, lecz nowa Na serce spada troska — chcę waszego słowa. PRZODOWNICA CHÓRU Mów! Pełne my, czekając, bojaźni i lęku. ELEKTRA Na grobie był ten pukiel, który trzymam w ręku. PRZODOWNICA CHÓRU Mężczyzny to czy dziewczki ten pęk włosów gladki? ELEKTRA Nie trudność chyba będzie pojąć treść zagadki. PRZODOWNICA CHÓRU Ja stara, niechaj młodość pouczyć mnie raczy! ELEKTRA Któz inny mógł to złożyć, prócz mnie? Nie inaczej! PRZODOWNICA CHÓRU Od wroga juście dar ten nie wyszedł żałobny. ELEKTRA A przecież — patrzcie tylko! — jak on jest podobny. PRZODOWNICA CHÓRU Do czých, mówisz, włosów? Chcę to wiedzieć właśnie. ELEKTRA Przy włosach z mojej głowy pukiel ten nie gaśnie. --- 211 Na grób, gdzie on drzemie, pan i władca mój! — duch zmarłego tylko drzemie w mogile i słyszy prośby i modlitwy, jako bliski bogom podziemnym jest potężny i może być sprzymierzeńcem w dziele zemsty. [przypis redakcyjny] PRZODOWNICA CHÓRU Tajemnaż to ofiara Orestesa? Boże! ELEKTRA Zapewne; niczyj inny zwój ten być nie może. PRZODOWNICA CHÓRU Czyż śmiałby on powrócić w rodzicielskie strony? ELEKTRA Nie... Przysłał ojcu w darze pukiel poświęcony. PRZODOWNICA CHÓRU Twe słowa żal mi świeży rozbudzają w łonie, Że stopą na ojczystym nie spoczął zagonie. ELEKTRA I mnie się serce kraje z tak strasznej bolesći, Jak gdyby nóż kto wraził! Snać już nie pomieści Powieka leż nadmiaru, w których kapać muszę Tę dreszczem zimniej trwogi przepelniąą duszę, Patrząc na ten pukiel... Bo czyż mi się godzi Spodziewać, że kto inny na grób tu przychodzi, Właściciel tego włosa?... Toć nie moja matka, Ohydna morderczyni, w której do ostarka Nie zgasła k'własnym dzieciom nienawiść bezbożna! A jednak zbyt na pewno powiedzieć nie można, Iż skarb to najdroższego dla mnie spośród ludzi Oresta!... Przecież w wnętrzu nadzieja się budzi! Ach! O, gdybys ty miał język i wyznal mi, zwoju, Czyż jesteś, by me serce wyrwać z niepokoju, Wiedziałabym ja dobrze, gdzie cię rzucić, jeśli Wrogowie cię tu, z głowy uciąwszy, przyniesli! Lecz słysząc, żeś mi krewny, tobym razem z tobą Zawodzić rozpoczęła zawodną żałobą W cześć ojca!... Ale bogom wiadoma jest burza, Co lichą naszą łódkę wśród odmętów nurza — Lecz jeśli nam ratunek przeznaczą litośnie, Wnet z ziarnka najmniejszego wielki pień wyrośnie. kladąc z powrotem pukiel na grobie, spostrzega ślady stóp Tu oto nowe ślady: jakichś stóp odbicie; Podobne są do moich — patrzcie! — całkowicie Zgadzają się z moimi; tak, każda z osobna I razem — jedna w drugą do moich podobna! Ta stopa — o, zmierzyłam, patrzcie! — i ta pięta... Tak, miara jest ta sama, jakby z mojej wzęta! Ten obrys, ta odległość — serce mi się ściska! Utraty wszystkich zmysłów snać jestem już bliska. ORESTES zjawia się z Pyladesem O, módl się, by tak zawsze spełniły ci nieba, Jak dzisiaj, szczęsnym trafem, to, czego ci trzeba! 212 szczęsny (daw.) — szczęśliwy, obdarzony szczęściem. [przypis edytorski] ELEKTRA A w czymże dotąd prośbie sfolgowaly\textsuperscript{213} mojej? ORESTES Człek dawno upragniony dziś przed tobą stoi. ELEKTRA Jakiegoż to — odpowied! — pragnę ja człowieka? ORESTES Na losy Orestesa warga twa narzeka. ELEKTRA Dlaczegóż się więc dzisiaj modły me spełnily? ORESTES Oresta masz przed sobą: jam ci brat twój mily. ELEKTRA A jeśli, cudzoziemcze, zwodzi mnie twa zdrada? ORESTES Na siebie bym samego kręcił bicz nie lada. ELEKTRA Podrwiwasz zbyt skwapliwie z mej ciężkiej niedoli. ORESTES Niemniej me serce krwawi to, co ciebie boli. ELEKTRA Witająż Orestesa me siostrzane słowa? ORESTES Widząca na swe oczy, poznać niegotowa! A jakąż ci tęsknotą splonęła źrenica, Gdy pukiel ten znalazła na grobie rodzica, Gdy mierząc stóp mych ślady wyciśnieć w ziemi, Ujrzałaś, że się godzą z stopami twojemi! Ten pukiel — czyż mi czoło inny włos opłata? A płaszcz ten? Czyżże ręce tkaly go dla brata? Nie twojąż to dziergane igłą te zwierzęta? Elektra rzuca mu się na szyję. Powściągnij zbytnią radość! Niech się opamięta! Najbliżsi wszak na naszą uwzięli się zgubę. ELEKTRA Najbliżzym ty mi jesteś; twoje oczy lubę Słozami\textsuperscript{214} trwogi płaczą, ale i rozkoszy, Iż moc twa krzywdzicieli z ojcowskiej wypłoszy Dziedziny, dom odzyszcze\textsuperscript{215}! O lica słodkości, Poczwróna dzisiaj miłość w moim sercu gości! Jak ojca witam ciebie; wszystko przywiązanie Do matki na cię spada — jej niech pozostanie \textsuperscript{213}sfolgować (daw.) — ulżyć. [przypis edytorski] \textsuperscript{214}słozy (daw.) — łzy. [przypis edytorski] \textsuperscript{215}odzyszcze (daw.) — odzyska. [przypis edytorski] Nienawiść zasłużona! Srogo poświęcili Mą siostre\textsuperscript{216}; tyś mi został, ty, jeden w tej chwili, O wierny, drogi bracie! Tylko niech nas szczera I moc, i sprawiedliwość w naszych troskach wspiera, I Zeus, najpotężniejszy w bóstw potężnych kole! ORESTES O Zeusie, Zeusie, spojrzij na tę naszą dolę, Na orła spojrzij dziatwę, bezdomną, sierocą — Tak, orła, który zginął, opłatały mocą Pierścieniców zdradnej żmii. Głód nas w swoje kleszcze Pochwycił i zabija, bo dotąd my jeszcze Zbyt wątli, byśmy mogli zgromadzić w pieleszy\textsuperscript{217} Zdobycze, które złowił nasz rodziec. Pociesz Twa łaska nas, o Zeusie?! Spojrzyj, oto stój Przed tobą — ja z Elektrę, bez ojca oboje, Sromotnie wypędzeni poza domu wrótne! Gdy zniszczysz plemię władcy, co cię tak rozrzuśnie Zbożnymi czcił obiaty, gdzieś dłoń się pokaże, By z równą mu hojnością darzyć twe ołtarze? Gdy z orłem zginie płodem głosiciel twej chwały Wśród ludzi, szczep królewski, powiędły, zniszczały, W dni twoje uroczyte żadnej ci nie złoży Ofary! Przeto bądź nam litościw, ty, boży Monarcho! Dom nasz podnieś, silnymi wiązadły\textsuperscript{218} Tak ongi umocowan, a dzis w gruz rozpadł! PRZODOWNICA CHÓRU O dzieci, ojczyźnego ogniska podpory I zbawcy, umiłnikniej! Jakiś język skory Zbyt łatwo ponieść może dzisiejsze nowiny Do uszu naszych panów... Czekam tej godziny, Gdy trupy ich płomienny żar rozgryzać pocznie. ORESTES Potężne Loksjasza\textsuperscript{219} nie zdradzą wyrocnie: Toż on mnie na tę drogę pchnął swymi rozkazy, Krew w żyłach mi ścinając, gdy po kilka razy Pogroził groźbą zemsty, jeśli nie usmierzę Zabójców rodziciela, bo — mord na morderce! „Two dusza — tak powiedział — szczęźnie, zginie marnie; Jak wolu ryczącego, będą cię męczarnie Na drogach twych ściągły!” Oto jego słowa, Wieszczące, jaki gniew się w łonie zmarłych chowa I jakie spustoszenia rozsiewa ponure: Ze straszna mnie choroba polamie, że skórę Ostrymi będzie szarpać zębami na sztuki, Spoczwarzy dawne kształty. Nie koniec nauki: Opadną mnie — tak wróżył — widma, Erynije, Z wylanej krwi ojcowskiej wrzący płód ożyje I sen mi wszelki wydrze, albowiem me oczy Zobaczą błysk ich paszczek w najgęstszej pomroczy; \textsuperscript{216}srogo poświęcili mą siostrę — Ifigenię, którą własny ojciec, Agamemnon, złożył w ofierze Artemidzie. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{217}pielesz (daw.) — legowisko zwierzęcia; przen.: dom rodzinny, ognisko domowe; dzis tylko w lm: pielesze. [przypis edytorski] \textsuperscript{218}wiązadły (...) umocowan — dzis: wiązadlani umocowany. [przypis edytorski] \textsuperscript{219}Loksjasz (mit. gr.) — przydomek Apolla jako boga wyroczni. [przypis edytorski] Wyprawia je spod ziemi niepomoczony bliski, Ażeby nas skrytymi ścigały pociiski, By szczuły nas majków rozpiętaną sforą, Do szalu przywodziły mózg nasz trwoga chorą; Ze z miasta mnie głos ludu na nędzę wywoła! A takim wywołaniom\textsuperscript{220} nie wolno jest zgola Kielicha tknąć — w ofarnym gdyzech obrządzie Wziąć udział, teżże chwili odepchnięty będzie: Gniew ojca niewidzialny odtrąca zbrodniarza! Przytułku nikt mu nie da; dola jego wraża, Samotna, bez przyjaciół, wszelkiej czci daleka, I śmierć go pełna hańby i samotna czeka, Acz umarł, będąc żywym... Oto wyrok nieba! Tym wróżbom Loksýjasza uwierzyć mi trzeba, A choćbym i nie wierzył, dzieło spełnić muszę. Zbyt dużo dzisiaj przyczyn nagli moją duszę: Od boga dany rozkaz i ten srom ojcowski, Ohydny, i to jarzmo nieuchronnej troski. Dopuścić wszak nie mogę, by ziomkowie moi, Ci sława przepojeni rycerze spod Troi, Służyli dwom niewiastom — że i on niewieście Jest rówien, w krótkim czasie pokaże się wreszcie. **PRZODOWNICA CHÓRU** O wielkie Mojry\textsuperscript{221}, błagamy, niech bóg W swej mocy obróżnej Zwycięstwem prawa tę walkę zakończy! „Jeśli cię język nienawistny zmógli, Niech twój go język nienawistny zmoże!” — Takie jest dawne przykazanie boże. A zaś: „Od mordu niechaj ginie wróg, Który mordował!” — taka od stuleci Niezaprzeczona ludziom prawda świeci. **ORESTES** Ojzcze, nieszczęsny ty mój! Jakimiż cię dzisiaj ofiary, Jakimiż cię modły, ach, wyzwolić z więzów mogiły? Świątości nie znosi mrok. Lecz nam — Atreusza my stary Ród, który zginać już ma — hymn żalu, o, jakże jest miły! **CHÓR** Synu! Plomieni żrących ostry żąb\textsuperscript{222} Nie niszczy duszy człowieka: Gniew zmarłych żyje wciąż! Oto mogilna wzducha głęb I wraz powstaje mściciel — mąż. Zabity twój ojciec czeka, Czy zemsta już niedaleka: Ku zemście, o synu mój, dąż! **ELEKTRA** Ojzcze, wysłuchaj i mnie! Skargę ci niosę żałosną: Oboje my, dzieci, twój grób łzami zlewamy gorzkimi. Biedny, tulaczy nasz los! Cierpienia po drodze nam rosną. \textsuperscript{220}\textit{wywołanie} (daw.) — wygnaniec, banita. [przypis edytorski] \textsuperscript{221}\textit{Mojry} (nit. gr.) — boginie przeznaczenia. [przypis edytorski] \textsuperscript{222}\textit{Plomieni żrących ostry żąb} — plomienie stosu, na którym się pali ciało zmarłego. [przypis redakcyjny] Co zle jest, co dobre, kto wie? Czy klątwa nie zniknie nam z ziemi? **PRZODOWNICA CHÓRU** A jednak jeszcze sprawić może bóg, Że pieśń tryumfu spłynie z waszych warg. Dziś przy tym grobie pełno leż i skarg, Jutro weselnie zamku tego próg Powita męża, co złu zdeptał kark. **ORESTES** Czemuś, ojce mój, Nie padł chvaleśnie pod Troją, Licyjskim\(^{223}\) powałon oszczepem? Sławy promienny byłby spłynął zdrój Na głowy twych dzieci, co w hańbie tu stoją. Nad morzem, pod niebios tych sklepem\(^{224}\) Przegodny miałbyś kurhan, cnym sypany wojom. **CHÓR** Druh swoim druhom, wśród podziemnych pól W monarszej panuje chwale; Z książęty mrocnych niw Zasiada razem władny król\(^{225}\), Tak, jako wówczas, kiedy żyw Złociste berło wspaniale Nad łady dzierżył i fale, Dla świata poszana\(^{226}\) i dziw. **ELEKTRA** Nie ojcu było tam lec, Na polach Troi, w żołnierzyc Walczących rozlicznym szeregu! Morderca jego precz od naszych miedź Powinien był zginać u krwawych rubieży, U Skamandrowego\(^{227}\) tam brzegu! Na życiu twym, nie śmierci, ojce, nam zależy. **PRZODOWNICA CHÓRU** Droższe nad złoto wypowiadasz słowa, O dziecie moje, słodsze niżli błonie Hyperborejskie\(^{228}\)! Lecz gdy strasny bicz Smaga, coć powiem: ziemia dawno chowa Tych, których ręka była nam gotowa Pomóc, a we krwi pomazane dłonie Władców dzisiejszych. Nienawiść w nich płonie Większa ku dzieciom niż ojcu! Tak licz! **ORESTES** Jak pocisk, tak mi serce Przenika treść twych słów. --- \(^{223}\)licyjski — pochodzący z Licji, krainy w pld.-zach. części Azji Mniejszej. [przypis edytorski] \(^{224}\)sklep (daw.) — sklepienie. [przypis edytorski] \(^{225}\)wsród podziemnych pól (...) zasiada razem władny król — wśród zmarłych każdy zajmuje się tym, czym zajmował się za życia. [przypis redakcyjny] \(^{226}\)poszana (daw.) — poszanowanie. [przypis edytorski] \(^{227}\)Skamander — rzeka pod Troją. [przypis redakcyjny] \(^{228}\)Hyperboria (mit. gr.) — kraina na północy, położona za siedzibą Boreasza, boga wiatru północnego; jej mieszkańcy, Hiperborejczycy, mieli prowadzić beztroskie i szczęśliwe życie, wolne od cierpień i chorób. [przypis edytorski] O Zeusie! Ty na morderce Mściwy spod ziemi wywiedź huł\textsuperscript{229}; Gdy padną spokoju odzierce\textsuperscript{230}, Umarli spokój swój odzysczą znów.\textsuperscript{231} CHÓR Obym radosny mogła nucić śpiew, Radosnym patrzącą okiem, Jak się z niewiasty leje krew, Jak zdradny pada mąż! O tak, w głębokiem Wnętrzu mej duszy rozszalał się gniew! Nienawiść mnie straszną prze, dzikim się zrywa potokiem. ELEKTRA Karzącą jeszcze rękę Wznosi wszechmocny bóg. Tak! Tak! Krwi godną podziękę Otrzyma jeszcze rychło krwawy wróg. O Ziemió! O Piekło! Wy mękę Pomścijcie naszą, splaccie zbrodni dług! PRZODOWNICA CHÓRU Takie jest prawo: męka wstaje z mąc, Krew z krwi się rodzi. Nieuchronny los — Mściwy po świecie brzmi Erynij głos, Jako z morderczych, strasznych padnie rąk, Kto śmiał morderczy, straszny zadać cios. ELEKTRA O biada! Biada! O wszechwładne moce Dzierżaw podziemnych, o kłatywy, w głębinie Mogił ukryte, patrzcie na sieroce Plemię Attrydów, jak ninie Bez czci, bez domu, bez pomocy ginie! CHÓR O, jaki serce me ogarnia strach, Gdy słyszcz te skargi twoje! Jak mi się wałą me nadzieje! Ach! Ale choć w wnętrzu mym wrą niepokoje, Jeszcze mi radość przebłyskuje w łach: Patrzącą na jasną twą moc, chmur żądnych już się nic boję. ELEKTRA Od czego zacząć? Wyliczać katusze, Któreśmy zniosły od matki? Czyż ziści Przez to się żądza ukojeni? Mą duszę Szarpie zły wilk nienawiści, Gniew ją rozpala nad ogień ogniściej. \textsuperscript{229}na morderce mściwy spod ziemi wywiedź buł — hufiec mściwych Erynii. [przypis edytorcki] \textsuperscript{230}odzierca (daw.) — grabcieczka; ten, który odzierca, grabi czyjąś własność. [przypis edytorski] \textsuperscript{231}Gdy padną spokoju odzierce, umarli spokój swój odzysczą znów — zabity wtedy otrzymuje ukojenie, gdy zostaje zabity jego morderca. [przypis redakcyjny] CHÓR A my, jak płaczek kissjańskich\textsuperscript{232} tłum, Ze żarem skarg wśród lona, Dźwiękiem żałobnych folgujący dum, Podnosiliśmy dłon, bijąc się w pierś i skroń. Za razem pada raz — tak ból opętał nas, Że oddech snać już wszystek we wnętrzu naszym skona. ELEKTRA O bieda! Cóżś zrobila, Nieszczęsna matko? Jakiż pogrzeb miał Ten książę, ten wódz, godzien chwał? Samotna go w mrok swój mogila Bez jęcku ludu, bez pieśni spowila! CHÓR Okaleczyli — słyszysz? — jego ciało, Bezecnie potem schowali pod ziemię… A tobie cóż zostało? Bólu i leż niemało, Hańby ojcowskiej niepomszczone brzemię! ELEKTRA O losie ojca słyszę z twoich warg, A ja, trapiona znojem, W ohydnym jarzmie uginalam kark. Skuta jak wściekły pies, wśród bezwocnych leż Trawilam dnię za dniem! Śmiać się w więzieniu tem? Nie! Raczej wyć mi bez miary! Zapisz to w sercu swojem! CHÓR Niech ci do wnętrza przez uszy Wniknie to wszystko, co na uścięch mam! Jak było, słyszałeś. Wiesz sam, Co czynić ci trzeba. Niech duszy Żadna ci litość w tym boju nie wzruszy! ORESTES O, jaka hańba kryje się w twym słowie! Za hańbę ojca ona w tej godzinie Straszliwie mi odpowie! Tak, tego chcą bogowie. Tak chcą me ręce. Cóż, chociaż i zginę? PRZODOWNICA CHÓRU O wy, pomsty ukryte potęgi, Przeradosną zbierzcie się gromadą Na ten wielki, na ten święty czas! Ojcie, syna wysłuchaj przysięgi! Już się mroki zwyciężone kładą. Idzie wolność wśród słonecznych kras. ORESTES Więc, ojče mój, Niechaj będzie zlemu kres! \textsuperscript{232}kissjańscy — \textit{Kysja} (gr. \textit{Karaia}); bardzo żywy rejon nad rzeką Choaspes (ob. Karche) w Suzjanie, w Persji; kissjański: perskie. [przypis edytorski] ELEKTRA I córka twa Wzywa ciebie pośród lez. CHÓR O, wszyscy my Towarzyszym prośbom tym! ORESTES, ELEKTRA, CHÓR Przeciwko wrogom zbudź się złym, Na światłość wyjdź z mogiły! ORESTES Tak, krew za krew! Tak, morderstwo pomści mord! ELEKTRA Wszechmocny bóg Niech ma w pieczy swej nasz kord233! CHÓR Chwytaj mnie lęk Na tych krwawych przysiąg głos. ORESTES, ELEKTRA, CHÓR Długie już lata czeka Los, Oby się wypełnili! Podczas wierszy następnych Orestes i Elektra wstępują na grób ojca. CHÓR Dziedziczny grzechu nasz!234 Klątwa — to twoja straż! O ty, najkrwawsza z ran, Komu wytchnienie dasz, Króż twego bólu pan? Tylko Atrydów płód Rożetnie dawny wrzód: Dziedzicu, dom swój lecz! Bógów ci wzywam wprzód, By twój nie chybił miecz! PRZODOWNICA CHÓRU O mieszkańcy tych podziemnych stref! Jeśli dotarł do was przysiąg zew, Dajcie dzieciom pomścić ojca krew! ORESTES kłęczący na grobie, uderza ręką o ziemię235 233kord — rodzaj krótkiego miecza bądź ogólne: broń biała sieczna. [przypis edytorski] 234Dziedziczny grzechu nasz! — klątwa ciążąca na rodzie Atrydów zaczęła się od Pelopsa, syna Tantala. Jako dziecko został zabity przez ojca i podany na uczcie bogów, a następnie, na polecenie Zeusa, wskrzeszony przez Hermesza. Pelops zakochał się w Hippodami, córce króla Oinomaosa, który wymagał od ubiegających się o rękę dziewczyny, by wygrał z nim w wyścigu rydwanów, zas w razie przegranej obrał im głowy. Uczciwa wygrana była niemożliwa, gdyby rydwan Oinomaosa ciągnęły nadzwyczajne rumaki podarowane mu przez Aresa. Pelops przekupił królewskiego woźnicę Myrtilosa obietnicą odstąpienia mu nocy poślubnej. Wygrawszy jednak wyścig i zdobywszy Hippodaminę, zeptał na Myrtilosa do morza, by nie dać mu przybliżanej nagrody. Tuż przed śmiercią Myrtilos przeklínął cały rod Pelopsa. [przypis edytorski] 235kłęczący na grobie, uderza ręką o ziemię — przy modlitwie do podziemnych bogów uderzano ręką o ziemię, aby zwrócić ich uwagę i przywołać bogi podziemne i duchy zmarłych. [przypis redakcyjny] Mój ojco, któryś skonał niekrólewskim skonem, Ramieniem pozwól zdobyć tron niezwyciężonem! ELEKTRA I ja mam, ojco, prośbę: niech twa moc zwycięża — Przemógłszy Aigistosa, daj mi dom i męża! ORESTES Przechojne ci obiaty wówczas lud mój złoży. Lecz jeśli nie wysłuchasz, w dzień umarłych boży Darami naszej ziemi nie będziesz uczczony! ELEKTRA I ja ci z ojczyznej domu zniość plony Bogate w dzień zaślubin i we czci najszczerszej Ze wszystkich grobów rodu twój przystroję pierwszy. ORESTES O Ziemia! Wróć nam ojca! Niech na bój nasz patrzy! ELEKTRA Daj moc, o Persefasso, w tej walce najrzadszej! ORESTES O, pomnij, ojco, krwawej, morderczej kąpieli! ELEKTRA Bacz sieci, w którą chytrze spowić cię umieli! ORESTES W żelazne ni kajdany tak cię podle skuli. ELEKTRA O zdradnej, drogi ojco, pamiętaj koszuli! ORESTES Ta hańba czyż cię z głębi grobu nie wywola? ELEKTRA Ku dzieciom swym najdroższym nie podniesiesz czoła? ORESTES Na pomoc sprawiedliwość zeslij swej rodzinie Lub niech od równej broni wróg twój dzisiaj zginie, Jeżeli chcesz zwycięsko wyjść z tej sromnej matni! ELEKTRA Wyśłuchaj, luby ojco, mej prośby ostatniej! Przy grobie twym stoiśmy — schron ci to jedyna: Nad córką swą się zmiłuż, ulituj się syna. Od nieszczęść ostatecznych ratuj swoje plemię, Byś żył, chociaż tve ciało zagrzebano w ziemiie! --- 236 *dzień umarłych boży* — w Attycie i Jonii odwiedzano groby zmarłych i składano im ofary podczas wiosennego święta Antesteriów. [przypis edytorski] 237 *Persefassa* (init. gr.) — Persefona, żona Hadesa, bogini świata zmarłych. [przypis edytorski] 238 *schron* (daw.) — schronienie. [przypis edytorski] ORESTES Wysłuchaj, wszak ci głos nasz wznosi się dla ciebie! Te prośby nasze spełnisz ku własnej potrzebie, Albowiem czleki umarły żyją w dzieciach dalej: Są one ni to korek, co płynąc po falii, Na sieć wskazuje w morskiej zanurzoną toni. PRZODOWNICA CHÓRU Dość skarg już, choć wam żalu serce me nie broni! Cześć godną oddaliście zhańbionej mogile, Lecz jeśliś postanowił pofolgować sile I działać, to idź, próbuj, co ci zdarzą bogi! ORESTES Już idę... Tylko jedno jeszcze słowo — z drogi Nie zwiedzie nas pytanie — po cóż te obiaty? Czyż śle je, by zmyć winę przebolesnej straty, Co nigdy zmyć się nie da? Czyż oddać zamierza Spóźniony hold pamięci zmarłego rycerza? Nie! Okup to zbyt mały — nie zmaże jej zbrodni. Daremne wszelkie trudy: za krew, najniegodniej Wylaną, choćbys wszystko poświęcił — daremnie!... Odpowiedź, jeśli możesz, zrzuć tę troskę ze mnie! PRZODOWNICA CHÓRU Odpowiem, byłam przy tym... Sennie ją opadły Majaki; przebudzona groźnymi widziadłami, Posyla dziś te dary niewiasta bezbożna. ORESTES A snu tego osnowa? Czyż posłyszeć można? PRZODOWNICA CHÓRU Powiada, iże smok się narodził z jej łona. ORESTES Cóż dalej? Co poczęła matka przerażona? PRZODOWNICA CHÓRU Jak dziecko, tak potwora złożyła w kolebce. ORESTES A czymże gad ten żywie? Czyje mleko chlepcę? PRZODOWNICA CHÓRU Zdawało się jej we śnie, że karmi go sama. ORESTES Na piersi nie został żadowita plama? PRZODOWNICA CHÓRU Wraz z mlekiem wytrysnęły czarne krwi potoki. ORESTES Zaprawdę, sen niezwykły, sen to jest głęboki. PRZODOWNICA CHÓRU Zerwała się ze krzykiem, trwoga siedła na niej; Niejedną zapalono pochodnie dla pani, Od dawna zgasła w mrokach. I oto, nadzieję Żywiąca, iż odwróci nieszczęścia koleje, Zlecila nam te dary położyć na grobie. ORESTES Na ziemię, na grób ojca zapowiadam tobie, Ze strasne twe widzenie sprawdzi się przeze mnie! Odgadłem ci ja sen twój, widne239 mi są ciemnie: Bo jeśli z tego lona, co mnie dalo życie, Narodził się ów potwór, jeżeli okrycie W kolebce mojej znalazł, jeżeli ta żmija To samo mleko z piersi mej matki wypija, Jeżeli razem z mlekiem czarna krew wycieka, Aż matka z wielkim krzykiem zrywa się — daleka Nie może być jej chwila! Ona to zrodziła Potwora, więc i umrze od niego! Mogila Gotowa — ja tym smokiem! Ja mordercą matki! Tak sen mi ten rozkazał. A was tu na świadki Przyzywam, snu krwawego moich współtłumaczy. PRZODOWNICA CHÓRU Niech stanie się! A teraz twój rozum wyznaczy, Co czynić i jak czynić mają przyjaciele. ORESTES To łatwo. Jużem wszystko obliczył w tym dziele. Ty, siostro, wróćisz do dom. Lecz nasze zamysły Okrywaj w tajemnicy, ażeby nie prysły! Podstępem dostojnego usmiercili męża, Więc niechaj sieć podstępu dziać i ich zwyciężą! Tę śmierć im sam Loksyjasz w swej mocy wywróżył, Apollo, wieszcz, co nigdy kłamowi nie służył. Wędrownik, w wędrownika odzieniu się zjawię U bram naszego domu; pomocnym w tej sprawie Pylades, druh mój wierny od pierwszego czasu. Używać będziem obaj mowy spod Parnasu, Języka, jakim mówi lud w krainie Foków. Odźwierni nie otworzy, wstrzyman naszych kroków Odglosem: w domu zbrodni wszak chłorstwo władnie. Będziemy więc czekali, aż nas kto zagadnie: „Ajgistroś drawi zamyka? Jak to? Czy nie słyszy Przytulku żądających, strudzonych przybysz? Czy wyszedł? Czy otworzyć bram już nie ma komu?”. A skoro już przekroczę progi mego domu, Na tronie gdy ojcowskiem zobaczę Ajgista, Gdy przyjdzie zawewany, stanie, oczywista, Przede mną — przed mym okiem gdy, wstydem okryta, Pojawi się ta postać, wierzcie, nim zaprota: „A skądże, mój ty gośćciu?” — położę go trupem! Erynje wraz się zerwą nad mej stali łupem, Niesyte krwi, napiją się krwi po raz trzeci. A zatem, bacz mi, siostro, by tych planów sieci Nie stargal nikt przed czasem! Skrzętną bądź i czujna! 239widny (daw.) — widoczny, dający się widzieć. [przypis edytorski] Wy także swym językom nakażcie podwójną Roztropność: gdzie potrzeba, milczcie, gdzie wypada, Tam mówcie! Co do reszty, niech mieczem mym vlada Ów władcza nieuchronny, który kroki moje Skierował na te pomsty godziwe przeboje! Pylades i Orestes ustępują na bok; Elektra znika w drzwiach ściany tylnej. CHÓR Ludziom wrogie stada mnogie żywi ziemia; W glebi wód straszny płód czujnie, bujnie się rozplemnia; Nieb przestwory Niepokoja meteory, A o burzy, co się chmurzy, Co ci w dom ciska grom, co przebiega niebios szlak, Powiecź zwierz i lotny ptak. Ale męża cóż zwycięża? Cóż tu lamie Jego dłoń, gdy ma w broń hardą, twardą zbrojne ramię, W wołę duszy, Krócej żaden wzgląd nie ruszy? A niewiasta? Cóż wyrasta Ponad chuć? Walkę rzuć! Tam, gdzie żądzy plomień biegł, Padło zwierzę, zginął człek. A kto ducha swego skupil, ten posłucha, Jakiś były dziwy, Ż jakiej zdrady Testiady — o krwawiące czyny! Syn jej padł, bujny kwiat, bohater jedyny! Padł niegodnie przez pochodnię: w narodzin godzinie Żagwie oną rozplonioną dały mu boginię — Matka miła ją zgasiła, zgasi syn nieszczęśliwy! Gdzież się zmieścićyle wstretu, co w powieści O morderczej Skyllii? Tak się darzy: z ręki wrążej bierze lańcuch złoty — Córkę zwiódł śniisty cud kreterijskiej roboty — Pukiel z głowy przez namowy chytrego Mínosa We śnie zdradnie ojcu kradnie. Pozbawiony włosa, Nisos koną — duszę z łona wziął Hermes tej chwili. A gdy sobie tak przypomnę te ogromne Zbrodnie, winy — jakimże dziś prawem Płyną skargi z mojej wargi? Czyż się brzydzę, czyż się wstydzę, stojąca nad krwawem Tego ślubu ziem, co — boże! Rzucił srom na ten dom, nad tą żoną, która śmiała Męża zmoczyć? Zginął wódź! Zgasła ziemi chwała — Ja znoszę to w pokorze. 240 powiecź — konstrukcja z partykułą wzmacniającą „-ci”, skrócona do „-ć”. [przypis edytorski] 241 Testiada (mit. gr.) — Altea, córka Testiosa, matka Dejaniry i Meleagra. Mojry, boginie losu, wskazały jej żagiew, z którą ściśle był związany los życia jej syna: będzie żył dopóty, dopóki nie spali się żagiew. Matka natychmiast zgasiła żagiew i schowała ją. Dziecko wyrosło na bohatera. Podczas słynnego polowania na dzika kaledońskiego Meleager poróżnił się z wujami i zabili ich. Zaginiewana matka wrzuciła żagiew do ognia; żagiew splonęła, a wraz z nią skończyło się życie Meleagra. [przypis redakcyjny] 242 Skylla (mit. gr.) — córka megaryjskiego króla Nisosza, za namową Mínosa, króla kreterijskiego, który obłegał Megarę, podstępnie ścięła ojcu purpurowy pukiel włosów z głowy; pukiel ów był ściśle związany z życiem Nisosza i losem miasta; jego utrata spowodowała śmierć Nisosza i klęskę Megary. [przypis redakcyjny] Teraz język mój opowie, że w przysłowie Wszedł mord straszny popełnion na Lemnie\textsuperscript{243}, I tę zbrodnię nazwać godnie Niesłychanym owym mianem. Nie ściga daremnie Klątwa boża. Ród ten zginie, Hańby on sprzątnie plon! Toż odarty z ludzkiej części, Komu wróg wielki bóg. Nie prawdą się mieści W tym, co rzeklem ninie? Duszę lecz: krwawy ją rani miecz! Prawo zbaw, kto ma poszanę dla praw! Jeśli czleż z drogi zbiegł, którą nakreślił Zeus swą dłonią, Jeśli znieść pragnie cześć dla tych, co bożych ustaw bronią, Przyjdzie wraz cnego wymiaru czas, Ajsa\textsuperscript{244} już ostrzy swój straszny nóż. Idzie czyn! Posiew win w zhanbionym domu wnet ożyje; Zbrodnię płac, głowę kładź, wstały już mściwe Erynije! \textit{Orestes z Pyladesem wchodzią na scenę w ubraniu podróznym; Orestes puka do drzwi pałacu.} \textbf{ORESTES} Chlopaczku, hej, chlopaczku! Czy słyszysz pukanie? Co, nie ma tam nikogo? Czy nikt tam nie wstanie Otworzyć? Hej, chlopaczku! Spełnij swą powinność, Jeżeli dom Ajgista wie, co jest gościnność. \textbf{ODŻWIERNY} otwiera i mówi we drzwiach Dyć\textsuperscript{245} słyszę. Skądże droga? Otworzyć mam? Komu? \textbf{ORESTES} Zapowiedź mnie, chlopaczku, państwu tego domu, Boć do nich z nowinami ważnymi przychodzę. Noc swemu zaprzęgowi rozpuściła wodzę,\textsuperscript{246} Już czas, ażeby w porcie strudzony wędrowiec Zarzucił swą kotwicę! Biegajże i powiedź, za odchodziącym Odżwiernym Ażeby tu się zjawił ktoś świadomy sprawy, Najlepiej pani domu lub sam pan laskawy, Bo juścić nie chcę słów swych owijać w bawelnę Z oględnej przezorności: otwarte i pełne Są tylko z mężczyznami wzajemne rozmowy. \textbf{KLITAJMESTRA} wychodzi przed bramę, otoczona świąt sług i służebnic Witajcie! Na przyjęcie dom nasz jest gotowy, Wnet wszystko, czego trzeba, z radością wam poda. I ciepła czeka kąpiel, i trudów nagroda: \textsuperscript{243}\textit{mord straszny popełnion na Lemnie} — kobietę z wyspy Lemnos zaniedbaly ofary dla Afrodity, za co bogini ukarała je przykrym zapachem, który sprawił, że mężczyźni porzucaili je i wzięli sobie branki porwane z Tracji. W zamisie kobiety w ciągu jednej nocy wymordowały swoich mężów, ojców, braci i synów, zabijając wszystkich rożyczyn na wyspie. [przypis edytorski] \textsuperscript{244}\textit{Ajsa}, gr. \textit{Aia} (mit. gr.) — inne imię bogini Antropos, najstarszej z trzech bogini losu (Mojr), przecinającej nić życia ludzkiego swoimi nożyczami. [przypis edytorski] \textsuperscript{245}\textit{dyć} (daw.) — przeczyć. [przypis edytorski] \textsuperscript{246}\textit{Noc swemu zaprzęgowi rozpuściła wodzę} — Noc, podobnie jak bóg słońca Helios, ma swój zaprzęg. [przypis redakcyjny] Wygodne, miękkie łóżko — gospodarze radzi. Lecz jeśli jaka sprawa ważniejsza prowadzi, Uprzedzę o tym męża — niech się mąż w tym wyzna! ORESTES Z krainy Foków jestem, Daulis\textsuperscript{247} ma ojczyzna. Wybrałem się w te strony, przynaglon własnemi Potrzeby, kiedy w drodze do argiwskiej ziemi Nieznany człek się do mnie przyłączył; w rozmowie Wymienił swe nazwisko: „Jestem Strofios — powie — Fokijczyk” i poznawszy cel mojej podróży, Poleciał mi rzecz taką: „Niechże mi usłuży Twa dobroć — zauważył — i o Orestesie Rodzicom jego w Argos wiadomość poniesie, Że umarł. Dobrze również — tak powiedział dalej — Zapytać, czy by szczątki jego pochowali U siebie, czy też w obcej mają lec moglie Na wieki — o tym wszystkim dasz mi znać; w tą chwilę Popioły nieboszczyka, pogrzebane w części, Miedźiana kryje urna”. Takiem słyszał wieści I takie wam powtarzam. Nie wiem, czyście krewni I jego przynależni — ojciec mnie upewni. KLITAJMESTRA O biada mi! Z rozpaczy serce moje kona! O ty, naszego rodu klątwo niezmożona, Wnikliwą masz źrenicę! Żadna się potęga Przed tobą nie uchroni! Pocisk twój dosięga I wali o ziemi wszystko! Najdroższe istoty Zabierasz nam zniemacka! Tak dzisiaj mój złoty Orestes! Od krwawego w domu tym bagniska Szczęśliwa uszędzi stopą; mniemałam, że bliska Jest chwila wyzwolenia, a oto twa strzała Ostatniej mi nadziei pociechę zabrala!... ORESTES Tak, juście ją bym wolal zawitać tu w gości, Nie smutne, lecz radosne niosąc wiadomości. Gościnną bym ci przyjaźni szczęsnych gospodarzy Uzyskał — a ponad to cóż tu więcej waży Dla gościa? Aleć takie dałem przyrzeczenie: Za serca idąc głosem, wyznać się nie lenię, Najdroższym Orestesa klamać ja nie mogę. KLITAJMESTRA Nie mniej nam jesteś mily. Za daleką drogę Otrzymasz, coś się godzi w naszym domu — przecie Kto inny byłby przyniósł te wieści. Będziecie Spoczynkę mieć po trudach, mile goście moje! Czas wytchnąć wam największy. do sługi Prowadź na pokoję Tych panów! Nie odstępuj, bądź im na usługi! Przygotuj, co potrzeba, iżby po tej długiej Podróży miały członki ich wszelką wygodę. \textsuperscript{247}Daulis — miasto greckie w Fokidzie, ob. Daulia. [przypis edytorski] Za wszystko mi odpowiesz, jeśli się zawiędę Na tobie. do Orestesa Teraz pójdę. Me usta zaniosą Wiadomość panu domu. Przyjacielskim głosom Powierzyć trzeba sprawę — niechaj, jak wypada, Pomocną nam dziś będzie ich przeswiatła rada! Klitajmestra znika ze służebnicami w drugich drzwiach, Sluga z gościmi wychodzi drzwiami głównymi. PRZODOWNICA CHÓRU My, wierne dziewczki, wznieśmy modły, By się zamiary powiodły, By zmógli Orestes ród ten podły! CHÓR Święta ziemia i ty, grobie świętý! Król w twym wnętrzu spoczywa głębokiem, Wódz, co wodził potężne okręty — Słuchaj prósb tych, bądź podporą nam! Niech Pejtó248 swą radą zwycięża, Niechaj Hermes, władający nad mrokiem Państw podziemnych, użyczy oręza, By w tej walce legł morderczy klam! Z pokojów kobiecych wychodzi Cylissa249, staruszka w zwykłym ubraniu nianiek. PRZODOWNICA CHÓRU Niedobrze snąc się sprawił w zamku nasz wędrowiec: Splakaną widzę niankę Orestesa. Powiedz, Cylisso, dokąd biegniesz? Wyszłaś poza wrótne I lza ci towarzyszy. Czemu ci tak smutnie? CYLISSA O boże! Po Aigista śle mnie nasza pani, By mąż od mężów powziął wieści, które dla niej Przyniśni ci dwaj goście. Prawda, wobec służby W posępnymai radość spojrzeniu, bo cóż by Innego miała czynić? Lecz to znać, jak wiele Sprawili jej uciechy przybysze. Wesełe Największe ma z największej tego domu klęski. A on? Jakiż mu uśmiech zaigra zwycięski Na ustach, gdy posłyszyc tę straszną nowinę! O biedna ci ja, biedna! Tyle lat już ginę Z żałoby w tym nieszczęsnym domu Atreusza! Z niejednej krwawej troski marla moja dusza, Lecz dotąd nigdym równej nie zaznała doli. Bez szemrań zniosłam wszystko, co targa i boli — A dzisiaj!... Mój Orestes! Jakem ja go strzegła, Tę rozkosz mego serca! Moja ręka biegła Od chwili, kiedy wyszedł z matczynego lona, Służyła mu cierpliwie, nigdy niezmęczona. Na krzyk najciuchszy w nocy zrywałam się z łóżka, Trud wszelki lekceważąc, wierna jego stróżka... 248 Pejtó (mit. gr.) — bogini namowy i uwodzenia. [przypis edytorowski] 249 Cylissa — cyklejanka, kobieta z Cylicji w Azji Mniejszej. Niewolnicy w Grecji byli zazwyczaj pochodzenia niegreckiego. [przypis redakcyjny] I wszystko to na próżno!... Juścić jest głupiutki, Jak zwierzę, taki dzieciak; trzeba znośić skutki — Nieprawda? — i za niego myśleć o wszelakiej Godzinie. Jeść mu dawać i pić, w powijaki Owijać, zważać na to, czy go czasem trocha Nie boli żołądeczek. Dogładaj pieszczocha, A jednak nie dogłniesz: wówczas do pieluszek Zabieraj się, naprawiaj, co zawiśni bruszek. Tak, praczką juścić byłam i niarką. Podwójne Zajęcie miałam, wiecie, gdy me oko czujne Oresta pilnowało, tej dumy ojcowskiej... I dzisiaj on nie żyje! A ja, pełna troski, Zmuszona jestem wzywać domu przeniewierce I patrzeć, jak się cieszyć będzie jego serce. **PRZODOWNICA CHÓRU** A jakże on ma przybyć w tej gorzkiej potrzebie? **CYLISSA** Co znaczy to? Wy tłumacz! Nie rozumiem ciebie. **PRZODOWNICA CHÓRU** Czy z świtą, czy samemu pojawić się każe? **CYLISSA** Z nim razem mają przybyć kopijników straże. **PRZODOWNICA CHÓRU** O, tego mu nie gadaj! Niech nasz wróg przybędzie Sam jeden na rozmowę — takie masz orędzie. Co tchu mu donieś o tym! I ciesz się! Rzecz posła, Ażeby myśl tajemna w jawny czyn wyrosła. **CYLISSA** Czyś jeszcze jest przy zmysłach? Po tej wiadomości? **PRZODOWNICA CHÓRU** A jeśli Zeus to wszystko zmieni i wyprości? **CYLISSA** Nie może być! Z Orestem zmarły i nadzieje. **PRZODOWNICA CHÓRU** Złym wróżem, kto tak patrzy na losów koleje. **CYLISSA** Co mówisz?! Czyżby inne doszły cię wywiady? **PRZODOWNICA CHÓRU** Nie pytaj się! Idź prędzej! Posłuchaj mej rady! Od boga to zależy. W głębi swego lona Co bóg tam postanowił, tegoć i dokona. **CYLISSA** Już idę. Tak, jak kąszes, język mój wypowie. Niech wszystkim by najlepiej kierują bogowie! *Odbodzi.* CHÓR O Zeusie, królujący na niebioskim łanie, Teraz ty przy nas z swą pomocą stój! Niech po manowcach pan nie błądzi mój, Wszak ci o prawo rozstrzyga się bój — Prawa ty strzeż, o panie! Daj, by przez niego ród zaginął wraży, A on cię u twoich ołtarzy Podwójną i potrójną ofiarą obdarzy. Po raz się pierwszy dziś do wozu ciężkiego zaprzega Ten po rodzicu kochanym sierota. Ty w ręku swych dzierż jego wodzę, Niechaj się w biegu miarkuje potęga, Aby zmęczona nie zgasła ochota W tej twardej, chwałnej drodze! Daj, by przez niego ród zaginął wraży, A on cię u twoich ołtarzy Podwójną i potrójną ofiarą obdarzy! Wy, bogactw królewskich skrzynie Mający w opiece swojej, Domu bogowie przyjaźni, Niech krew się dawna w nowej krwi rozplynie, Niech wasza ręka stary mord rozbroi, Wyzwólcie nas z tej kaźni! A gdy się to stanie, nasz władca, nasz król Na gród swój niech spojrzy z pomroków mogily, Niech widzi, jak zniknął ból, Nad łanem ojczyznych pól Jakie się blaski swobody rozśnily! I ty pomóż, synu Mai290! Największyś ty z wszystkich bogów Śmiałego przyjaciel kroku. Cóż się przed tobą utai? Odsłaniaś skryte plany wrogów, Lecz sam ty wolisz kroczyć wśród nocy rozlogów, Dnia niewidzialny oku. A gdy się to stanie, nasz władca, nasz król, Na gród swój niech spojrzy z pomroków mogily. Niech widzi, jak zniknął ból, Nad łanem ojczyznych pól Jakie się blaski swobody rozśnily! Na miejscu żalów, skarg Pophynie zbawcza wieść Z naszych niewieskich warg, Przy dźwięku lutni przeradosny głos. O cześć ci, grodzie, cześć! Twoich najdroższych szczęsnę spotkał los, 290syn Mai — Hermes, syn Zeusa i nimfy Mai. [przypis redakcyjny] Odparty klątwy cios. A kiedy nadszedł już dzień, Choć rzeknie ci: „Synu, o, stój!” — Łam winę bez lęku i drżen! Niech wtedy przez ciebie ojciec mówi twój! Perseuszową\textsuperscript{251} zbudź Odwałe w sercu swem, Umarłyム slawę wróć, Pomściszy śmieć ich! Twoja zbrojna dłoń Niech się zboryka z złem! Niechaj morderców — litości się chróń! — Równa rozgromi broń! Tak, kiedy nadszedł już dzień, Choć rzeknie ci: „Synu, o, stój!” — Łam winę bez lęku i drżen! Niech wtedy przez ciebie ojciec mówi twój! \textit{Od strony, ku której udała się była Cylissa, zjawia się Ajgistos.} \textbf{AJGISTOS} Przychodzę zawezwany, nie z swej własnej chęci. Podobnoć jacyś obcy, w gościnę przyjęci, Wiadomość mają dla mnie — ach, niepożądaną! — O śmierci Orestesa. Zbyt bolesną raną Dotknęłoby to dom nasz, który do tej pory Nie zdolał jeszcze powstać, tak śmiertelnie chory Z dawnego krwi upływu... Prawdą się w tym mieści? Jak sądzić?... Czy też tylko spłodził lęk niewiesić Majaki niepochwytne? Wiadomo co komu? \textbf{PRZODOWNICA CHÓRU} Tak, myśmy to słyszały. Ale wejdź do domu, Zapytaj się przybyszów! Świadczenie jest niczem, Gdy mąż sam może stanąć przed męża obliczem. \textbf{AJGISTOS} Zobaczyć chęć posłańca. Rzeczą gospodarza Wybadać go, czy widział śmierć tę, czy powtarza Niepewne, błędne słuchy, słyszane od ludzi; Ma dusza widzi jasno: niełatwo ją złudzi. \textit{Ajgistos wychodzi.} \textbf{CHÓR} Jakich zaklęć, Zeusie, użyć mam? W jakim dzisiaj pomodlić się słowie? Wszystko próżny kłam: Wrzenia swego serca nie wypowie. Teraz czyn się ogromny dokona, Teraz miecz się w pierś zdradziecką wparl: Albo zniszczy dom Agamemnona Lub swobody jasny wznieci żar. \textsuperscript{251}\textit{Perseusz} (mit. gr.) — syn Zeusa i Danae, wnuk króla Argos Akrijośa, heros, zabójca straszliwej Meduzy, która spojrzeniem obracała ludzi w kamienie. [przypis edytorski] Złote berło, co waliło miasta, Władnąć będzie, jak za dobrych lat — Orestesa gromka moc wyrasta Przeciw sprawcom pogromu i zdrad. Idzie pan nasz w bitewnym rynsztunku — Niech zwycięstwo da mu wielki bóg! GŁOS Z WEWNĄTRZ Ratunku, ach, ratunku! CHÓR Hej! Czy już go zmógl?! Coż się tam dzieje w pałacu? Słyszycie?!! PRZODOWNICA CHÓRU Wypełnia czyn się krwawy. Ustąpmy w ukrycie, By nikt nas nie posądził o współnictwo w winie. Zapewne już ta walka rozstrzygnęła252 się ninie. Chór znika w jednej z bram; scena pusta; noc. Z drzwi środkowych wybiega jeden z slug i puka do pokoju Klitajmestry. SŁUGA O biada! Pan mój zabit! Zabiła go zdrada! Raz jeszcze wolam: biada! I po trzykroć biada! Już nie ma Ajgistosa!... Otworzy! Hej! Prędzej! Niezbędna wszelka pomoc w tej straszliwej nędzy! Otworzyć i niewścieć pokoje! Lecz, boże, Zmarłemu na co zda się?!... Nic już nie pomoże! Hej! Hej! Pogluchły czy posnęły?... Daremne wolanie... Gdzie jesteś, Klitajmestro?! Czy nikt tam nie wstanie?! Co robić? Ach, nieszczęście będziem mieli nowe! Miec pomsty, zda się, spadnie i na pani głowę! KLITAJMESTRA wychodzi z izby Co znaczą te hałasy?... Co trapisz kobiety? SŁUGA Umarli, mówię, żywych mordują! O rety! KLITAJMESTRA Rozumiem już zagadkę!... Boże!... Łotry! Zbóje! My zdrają mordowali, zdraja nas morduje! Podajcie mi siekierę! Gdzie mordu narzędzie?! Zobaczę, kto tu padnie, kto zwyciężca będzie! Sluga biegnie na pokoje kobiece; Orestes wychodzi z drzwi głównych, za nim Pylades; podczas następnych wierszy drzwi pozostają otwarte; widać przez nie zwłoki Ajgistosa. ORESTES Ha, jesteś! Ciebie szukam! Tamten ma za swoje! KLITAJMESTRA Zabity mój Ajgistos!!.. Jak ja się ukoję? 252rozstrzygnęła — dziś popr.: rozstrzygnęła. [przypis edytorski] ORESTES Milujesz go... I owszem: jedna wam mogiła, Ażebyś go po śmierci podle nie zdradziła. Dobywa miecza. KLITAJMESTRA odslania piersi Powstrzymaj miecz ten, dziecię! Nie sprowadzaj zguby Na pierś tę! Tyleś razy, o mój synku luby, Pił mleko z niej! Sumienia wzbudź w sobie ostatki! ORESTES opuszcza miecz, do Pyladesa Co czynić, Pyladesie? Nie zabijać matki? PYLADES Zapomnieć chcesz przykazań świętych Loksyjasza, Pytyjskich wieszczb253? Przysięga czy cię nie przestrasza Złamana? Czy się druh mój bogom sprzeniewierzy? ORESTES Twe słowo zwyciężyło... Radzisz jak najszerzej. do Klitajmestry Ty — chodź!... Niżli mój ojciec droższym on był tobie Za życia — przy nim zginiesz, w jego legniesz grobie. Kochała go, dla czleka nienawiść mająca, Któremu należała twa miłość gorąca. KLITAJMESTRA Chowalam cię — starości mojej bądź pociechą! ORESTES Co? Z ojca morderczynią żyć pod jedną strzechą? KLITAJMESTRA Współwinna była Dola we wszystkim, me dziecię! ORESTES Więc Dola dziś i ciebie z tego świata zmiecie! KLITAJMESTRA Nie lękasz się, mój synu, klątwy matki? Powiedz! ORESTES Tej, co mnie wypędziła na nędzy manowiec? KLITAJMESTRA W przyjaznym żyłeś domu, wysłany przeze mnie. ORESTES Wolnego ojca dziecko sprzedałaś nikczemnie! KLITAJMESTRA A gdzież jest ta zapłata, co tak myśl ci tłoczy? 253pytyjskie wieszczby — przepowiednie wyroczni Apollina w Delfach, wypowiadane za pośrednictwem kapłanki zwanej Pytą, cieszące się najwyższym poważaniem starożytnych. [przypis edytorski] ORESTES Nie wstydzę się twojej hańby wyjawić ci w oczy. KLITAJMESTRA I ojca rozważ winy — kto co winien komu! ORESTES Na bojach miewał trudy, a ty wczasy w domu. KLITAJMESTRA Niedobrze jest niewieście, kiedy mąż nie wraca. ORESTES Siedzącą przy kominku żywi męża praca. KLITAJMESTRA Coż, synu? Chcesz mordować swoją matkę własną? ORESTES Ty sama się mordujesz! Niech oczy twoe zgasną! KLITAJMESTRA Pamiętaj, sfora matki\(^{254}\) jak cię ścigać może. ORESTES A ujdź, poniechawszy, tej ojcowskiej sforze? KLITAJMESTRA Więc płaczę nadaremnie, żywa, a już w grobie? ORESTES Śmierć ojca — oto wyrok, przeznaczon i tobie. KLITAJMESTRA O, biada mi! O biada! Ta ci jest ma żmija! ORESTES Nie plona snów twych wróżba! Grzech dziś grzech zabija. Prowadzi ją ku bramie głównej. Pylades idzie za nim. Chór zjawia się znów. Podczas gdy się szukuje, mówi Przodownica chórů. PRZODOWNICA CHÓRU Nad śmiercią tych obojga niemal bolejś, Lecz jeśli już Orestes spełnił swe nadzieje Przelewem krwi — ostatnim, módlmy się głęboko, Ażeby nam nie zgłoś domu tego oko. CHÓR Czas nieuchronnych splat Na ród Priama\(^{255}\) padł, Zemsty rozplonal gniew. Krwawy nawiedził srom Agamemnona dom — Dwojaki zbój, Dwojaki lew. \(^{254}\)sfora matki — sfora Erynii, które powstają z przelanej krwi Klitajmestry. [przypis redakcyjny] \(^{255}\)Priam (mit. gr.) — władca Troi, ojciec Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do wybuchu wojny trojańskiej. [przypis edytorski] Ale powrócił zbieg W zharbiony zamek swój. Sam bóg go tu przywiódł, Co go tak czujnie strzegł. Radosny wznieśmy głos: Szczęsny zawitał los! Rycerny, możny pan Dom nasz wyleczył z ran, Hańbę już zmył. Będzie nam żył Plodny dobytku lan! Duch nieuchronnych splat Odział się płaszczem zdrad — Możeł płaszcz inny mieć Ta, którą jedną z cór Zeusa, władczy chmur, Nazywa lud? W podstęp u sieć Odział się pomsty kształt: Gniew ją płomienny wiodł Na wroga, by zginął wśród jej zabójczych fald. Radosny wznieśmy głos: Szczęsny zawitał los! Rycerny, możny pan Dom nasz wyleczył z ran, Hańbę już zmył. Będzie nam żył, Plodny dobytku lan! Oto Loksyjasz, on, Co ma w Parnasie schron, We mgły spowity żleb, Wywróżył pomście, że zdradę ten zmógł, Kto, krew chcąc pomścić, z zadranych nie zszedł dróg; Nie zbrodnia to, gdy pomoc śle nam władcza nieb, Czyn to godziwy, sam go spełnia bóg. Wokrag rozblysły już Złote płomienie zórż. Tyle rozkoszy, tyle — Zwycięstwa słodka dań! Prastary domie, wstań, Ża długo leżales w pyle! Spokoju święty czas Rychło nawiedzi nas, Wkroczy w twych ojców gmach, Boś zmył z swych progów dawnej hańby kał. Oby co przedzej głos tryumfu brzmiał: Wygnany rój złych duchów, które siaty strach, Wyzwalających błasków idzie zwal. 256 rycerny (poet.) — rycerski. [przypis edytorski] 257 Ta, którą jedną z cór Zeusa (...) nazywa lud — Dike, córka Zeusa i Temidy, bogini sprawiedliwości i porządku moralnego w świecie. [przypis edytorski] 258 wokrag (daw.) — wokół. [przypis edytorski] Wokrag rozblysły już Złote płomienie zórz. Tyle rozkoszy, tyle — Żwycięstwa słodka dań! Prastary domie, wstari, Za długo leżałęs w pyle! Ściana tylna się rozsiwa; na marach widać zwłoki Ajgistosa i Klitajmestry, obok nich Orestes. Służba trzyma płaszcz, w którym zamordowano Agamemnona. Przed zamkiem gromadzi się lud. OREŚTES Patrzajcie! Oto dwoje tyranów ojczyzny, Co ojca mi zabili i dom mój, tak żyły W dobytek, okradali! Z jakim dumnym czołem Siedzieli wraz na tronie, a i teraz społem Miłością połączeni! Zaprzysięgli razem Śmierć ojca i pod jednym chcieli spocząć głazem — To wszystko dziś się spełnia. A wy, naszej nędzy Świadkowie tu obecni, przyjrzycie się przedy Zdradliwej, którą ojcu biednemu na nogi I ręce zarzucono. do służby Rozwińcie złowrogi Ten płaszcz i między lud go zebrany ponieście! Niech zdrady to narzędzie zobaczy narzęscie I ojciec — nie mój ojciec, lecz wszechwidne słońce — Niech ujrzy dzielo matki! Pragnę mieć obronić W dzień sądu, iżem mord ten spełnił według prawa, Na matce mord. Ajgistoś — jego dola krwawa Jest słuszną, o nim mówić nie warto. Lecz o tej, Co takiej dokonała na mężu sromoty, Na ojcu swych, tak dzisiaj nienawistnych dziatek — Nosila mnie w swym wnętrzu, miała podostatek Miłości, a dziś wroga ma we mnie — tak, o niej Powiedzcie, co myślicie? Nikt się nie obroni Przed takim, jak ta, gadem. Jadowita żmija Już samym swym dotknięciem na wieki zabija, Nie ukąsiwszy wcale. Takí potwór siedział W jej duszy! służba wraca z płaszczem A jak o tym, iżbym nie powiedział Zbyt srogo, mam się tutaj wyrazić? Na zwierza Dzikiego to samolów Cahunna odzieża Dla zmarłych? Nie! To śidla, które zbój nastawia, Z rabunku li żyjący, z mordu i bezprawia! Ach, jaką czuje rozkosz, jeśli do tej sieci Przechodniów nieopatrnych jak najwięcej wleci. odwraca się znów ku zwłokom matki Mieć taką żonę?! Boże, raczej wypet do cna Me plemię! Niechaj padnę, gałąź bezowocna! 259 wszechwidny (daw.) — wszystko widzący. [przypis edytorski] 260 podostatek (daw.) — dostatek, ofiartość; por. dziś: pod dostatkiem. [przypis edytorski] 261 samolów — pułapka na dzikie zwierzęta. [przypis edytorski] CHÓR Ojej! Ojej! Strach takich czynów, strach! Okropną śmiercią zginął on! Ach, ach! Ale i boleść bujny wyda plon. ORESTES Jest winna czy niewinna? Płaszcz ci ten nie przeczy Jej zbrodni. Oto patrzcie! Ślady krwawej cieczy! Tak, patrzcie! Zblakła plama, co żarła purpurę, Na wskroś jest zgodna z czasem, gdy dzieło ponure Spelniono. Nic cimówczas ja nie wiedział o tem, Wygnany z mego domu. Ale dziś, z powrotem Przyszedłszy, widzę jasno, gorzkie lzy dziś leję, Mający to przed sobą. Rodu mego dzieje, Cierpienia jego wszystkie stają mi przed oczy I serce mi ten straszny jad zwycięstwa tłoczy. CHÓR Króź w życiu tym spokojny miewał dach? Króź się uchronił win i płam? Ach, ach! Dzień każdy nowy ból gotuje nam. ORESTES Jak skończy się to wszystko, czy wiecie? Ja nie wiem. Wyskoczył z toru zaprag mej duszy, zarzewiem Pędzony gdzieś na oślep. Cugle mi wypadły Z rąk. W sercu przerażliwą nuci strach pobładły Melodię, serce w dziki pogania mi taniec. Słuchacie, przyjaciele! Nim jeszcze skazaniec Utraci wszystkie zmysły, powiedzieć wam pragnie, Że mord na matce spełnił według praw — na bagnie, Na bogów — tej ohydne, na ojca przeklętej, Nikczemnej morderczyni! Sam Loksyjasz, święty Wróżbita, pchnął mnie k’temu. Wzywam go na sędzież. W wyroczi rzekł mi swojej, że nikt mnie nie będzie Obwiniał, gdy to spełnię. Lecz jeśliby miała Zawahać się ma ręka, ludzkich myśli strzała, Chociażby najostrzejsza, nie wniknie do sedna Tych kar, które ma znosić moja dusza biedna. A teraz — czy widziecie ten pokutny wieniec I różdżkę tę oliwną? Idę, potpieńcie, O łaskę błagający, tam, do pepka ziemi, Do schronu Loksyjasza, gdzie iskry wiecznemi Wybuchu ogień boży. Od mej krwawej winy Uciekam w jego progi, bo tam mi jedyny Wyznaczył on przytulek! A was, Argiwowie, Upraszał, byście, pomni naszych klęsk, w swym słowie Świadczyli mi, gdy wróci Menelaos. Dola Tulacza z ojczystego wypędza mnie pola, 262 róźdżkę tę oliwną — gałązkę oliwną niesieli błagalnicy. [przypis edytarski] 263 tam, do pepka ziemi — Grecy sądzili, że Delfy są środkiem świata i kamień przechowywany w świątyni delickiej, tzw. omfalos, uważali za pepek ziemi. [przypis redakcyjny] 264 Uciekam w jego progi, bo tam mi jedyny wyznaczył on przytulek! — Apollo ma władzę oczyszczania od zmazy skalanego krwi zabójcy. [przypis redakcyjny] Rodzoną matkę dłoni ma wszak zabiła krwawa\textsuperscript{265}: I w życiu, i po śmierci taka moja sława. **PRZODOWNICA CHÓRU** Nie bluźnij swemu dziełu! Własnymi wargami Nieszczęścia nie sprowadzaj na siebie! Nie plami Twój czyn: wyswobodziłeś gród Argiwów cały, Gdy głowy tych potworów stopy twe zdeptały. **ORESTES** Ha! Ha! Niewiasty straszne widzę... Podobne Gorgonom\textsuperscript{266}, Odzieane w czarne płaszcze, z skronią oplecioną Wężami... Nie! Pozostać dłużej tu nie mogę! **PRZODOWNICA CHÓRU** Ach! Cóż za płone strachy budząc taką trwogę? Ty, z synów najwierniejszy, zwyciężca z tej wojny Wyszedłeś, więc bądź silny, zwycięzco dostojny! **ORESTES** Nie strachy onęć widma, nie majaki chore: Wyraźnie widzę matki rozjuszoną sforę. **PRZODOWNICA CHÓRU** Twa dłoń od krwi przelanej dotychczas nie sucha I stąd to jest ów obłęd, co gasi ci ducha. **ORESTES** Wszechwładny Apollinie! Rój się nowy tłoczy... Kroplami krwi te groźne pobłyskują oczy! **PRZODOWNICA CHÓRU** Potrzebać odkupienia. Niech cię tylko ręka Loksjąasz dotknie świętą, a koniec twym mękom. **ORESTES** Ach, wy ich nie widzicie! Lecz ja patrzę na nie. O, przez stąd, precz... Ma stopa już tu nie zostanie. *Wybiega.* **PRZODOWNICA CHÓRU** Więc żegnaj! Niechaj bóg cię prowadzi i w nędzy Twej strasznej niech pomocyć udzieli co prędzej! **CHÓR** Oto się burzy nad królewskim domem Dziki roszzała bół, Trzykrotnym uderzył weń gromem. Zginął Tlyestes — i to był początek — Z rozpaczy nad śmiercią dzieciątek. Potem zaś władce naszego ubili: W laźni, w zdradzieckiej chwili, Skończył Achajów król. \textsuperscript{265} \textit{Dola tulacza z ojczyzny uwybędza mnie pola, rodzoną matkę dłoni ma wszak zabiła…} — zabójca, dopóki nie zostanie oczyszczony, nie może mieszkać na tej ziemi, na której dokonał zbrodni. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{266} \textit{Gorgony} (mit. gr.) — trzy siostry–potwory: Sieno, Euryale i Meduza, przedstawiane ze skrzydłami, ostrymi klami i szponami oraz wężami zamias w łosów; ich spojrzenie obracało ludzi w kamień. [przypis edytorski] A teraz trzeci. Kto on? Odkupiciel? Czy też mordercą on? Ach! Kiedyż raz już spocznie klątwa-mściciel, Kiedyż powstrzyma swój gon\textsuperscript{267}? \textsuperscript{267}gon (daw.) — gonićwa, pogoń, połowanie. [przypis edytorski] EUMENIDY OSOBY DRAMATU: • Prorokini, kaplanka delficka • Apollo • Orestes • Klitajmestra • Hermes • Chór Erynii (Eumenid) • Lud. Sędziowie. Kaplani. W głębi front świątyni Apollina w Delfach. Drzwi zamknięte, obok nich stara Prorokini w sukni kaplanki, z wielkim kluczem przenieszonym przez ramię; we włosach gałązki oliwne. PROROKINI Ze wszystkich najpierw bogów modlitwa ma idzie Ku Ziemi, ku prawieszcze. Potem cześć Temidzie Oddaję, co, jak głoszą dzieje, na urzędzie Proroczym nastąpiła po matce. Niech będzie Poświęcon trzeci poklon również córce Ziemi, Tytanów latorośli, Fojbie; szla za niemi, Nie się, tylko zgoda w tej świętej ustroni Ostalszy. Zaś dziedzictwo i nazwisko po niej Wziął Fojbos. Od jeziora, co wśród opok leży Delijskich, do Pallady przypłynął wybrzeży, A stamtąd k'nam zawitał, w dżerzawę Parnasu. W pochodzie uroczystym, pośród gestwi lasu Bezpieczne wycinając mu drogi, szli przed nim Synowie Hefajstosa, hymnem niepoślednim Wielbiący swego pana. Tej pamiętnej chwili Mieszkańcy i król Delfów szumnie ugościli Przybysza. Siłę bożą wiał mu Zeus do wnętrza, By objął jako czwarty tron Wieszczów. Najświętsza Potęga Loksyjasza wieści od tej pory 268 Eumenidy — tytuł tłumaczenia stanowiącego podstawę niniejszej publikacji brzmi: Święto pojednania, przyjęto jednak tytuł tradycyjny, odpowiadający greckiemu. [przypis edytorski] 269 Eumenidy (mit. gr.) — Erynie, boginи zemsty. Eumenidy to eufemizm, oznaczający dosł. „Łaskawe”, używany, by nie ściągać na siebie uwagi tych groźnych bóstw. [przypis edytorski] 270 Delfy — starożytne miasto w środkowej Grecji, u podnóży Parnasu; centrum kultu Apollina, ze sławną wyrocnią. [przypis edytorski] 271 modlitwa ma ideę ku Ziemi, ku prawieszcze — pierwotnie tylko Matka–Ziemia umiała przepowiadać przyszłość i do niej też należała wyrocznia delficka. [przypis redakcyjny] 272 Temidzie (mit. gr.) — bogini sprawiedliwości i prawa, córka Gai (Ziemi) i Uranosa (Nieba). [przypis edytorski] 273 Fojbie (gr.: promieni; mit. gr.) — córka Gai (Ziemi) i Uranosa (Nieba), bogini proroctw, matka Leto (Latony), której dzieciemi byli Apollo i Artemida. Znana też pod złatynizowanym imieniem Febe (lac. Phoebe). [przypis edytorski] 274 Fojbos (gr.: promieniowy; mit. gr.) — przydomek Apolla, bardziej znany w złatynizowanej formie „Feb”. [przypis edytorski] 275 Od jeziora, co wśród opok leży delijskich — według podania Apollo urodził się na wyspie Delos, w archipelagu Cyklad na M. Egejskim. [przypis edytorski] 276 do Pallady (...) wybrzeży — do Attyki, której patronką była bogini Atena, określana przydomkiem Pallas. [przypis edytorski] 277 w dżerzawę Parnasu — do Delf, leżących na płd.–zach. stokach Parnasu. [przypis edytorski] 278 Bezpieczne wycinając mu drogi, szli przed nim synowie Hefajstosa — tj. cieśle z siekierami; Hefajstos był patronem rzemiosł. [przypis edytorski] 279 Loksyjasz (mit. gr.) — przydomek Apolla jako boga wyroczni. [przypis edytorski] Rozkazy rodzicowe. Takie to mój skory Czci język władne bóstwa. Obok nich Palladę280, Mędrczynie, w swoich modlach przepokornych kładę I nimfy, w korycyjskich skalach skryte władztwo Mające281, gdzie się gnieżdżą demoni i ptactwo Wszełakie szuka schronu. Bromiosa282 pomnę, Co stał się tego miejsca panem, gdy niezłomne Swe siły zwrócił gniewnie przeciw Pentęejowi283; Bachantki284 swe nań puścił, wiedząc, że go zlowi Ich sfora i zaszczeju na śmierć ni285 zająca. Niech będzie też wspomniana krynica szmerząca Plejstosa286 — wraz z potężną mową Posejdona287, A w końcu Zeusa wzywa warga rozmodlona, Że wszystkich najwyższego. Teraz, wieszczb mistrzyni, Na tronie swym zasiądę. Niech się łaska czyni Nade mną większa dzisiaj niżli w innym czasie. Zebrani Hellenowie mogą wejść, a zasię W porządku, jaki los im wyznaczył288 i droga Zwycząju. Głośni będę świętą wołb boga. Otwiera drzwi świątyni i wchodzi do wnętrza. Po chwili wraca przerażona. Drzwi się za nią zamykają. Strach mówić, strach jest patrzeć! Z domu Loksjasza Precz widok mnie wypędził, co tak mnie przestrasza, Że w głowie mi się maci, biegają me ręce, Lecz stopy się nie rusza: stopy niemowlęce Ma z twogi moja starość! Odbiegł duch mnie wszystek289 W wieńcami obwieszony wstępuje przybytek I oto widać męża, jako głaz ołtarza, O łaskę błagający, haniebnie znieważa290: Dloni jeszcze krwi ocieka na tym miejscu świętym, Miecze nagi trzyma w dłoni wraz z oliwnym prętem, W wehniąną, białą wstęgę owitym291 troskliwie — Spostrzegłam to wyraźnie. A przy nim — o dziwie! 280Pallas (gr.: Panna) a. Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, córki Zeusa, dziewiczej bogini mądrości, sztuki, wojny sprawiedliwości, opiekunki miast i kobiet, szczególnie panien. [przypis edytorcki] 281nimfy, w korycyjskich skalach skryte władztwo mające — grota korycyjska po południowej stronie Parnasu była poświęcona nimfom i bogu Panowi. [przypis edytorcki] 282Bromios (gr. rozgłosny; mit. gr.) — przydomek Dionizosa, boga wina i odradzającej się przyrody, znanego też jako Balchos. [przypis edytorcki] 283Pentea (mit. gr.) — król Teh, który spróczewiał się zaprowadzeniu kultu Dionizosa; rozniewany bóg straszliwie go za to ukarał: matka jego, Agawa, w szalebachichym rozsarpała go, sądząc, że ma przed sobą lwą; los jego jest tematem tragedii Eurypidesa Bachantki. [przypis redakcyjny] 284bachantki i bachanki — nimfy tworzące wraz z satyrami i sylami orszak Dionizosa (Bakchosa), także: czaczielki Dionizosa; ich inna nazwa: menady, oznacza „szalejące”, ponieważ misteria dionizyjskie cechowało nieokiełzanie taniców i pieśni. [przypis edytorcki] 285ni (daw.) — tu: niby, jakby, jak. [przypis edytorcki] 286Plejstos — rzeka wypływająca z Parnasu koło Delf; bóg rzeki Plejstos był ojcem nimf korycyjskich. [przypis redakcyjny] 287Posejdón (mit. gr.) — bóg morza, żeglarzy, trzęsień ziemi, brat Zeusa; przedstawiany z trójzębem. [przypis edytorcki] 288Zebrani Hellenowie mogą wejść (…) w porządku, jaki los im wyznaczył — pielgrzymi przybywający do Delf po wyprawieniu wchodzili do świątyni w porządku, który wskazywało losowanie, gdyż Grecy sądzili, iż bóg kieruje losami i sam wskazuje w ten sposób porządek zapytań. [przypis redakcyjny] 289wszystek (daw.) — wszystek; cały, każdy. [przypis edytorcki] 290„widzę męża, jako głaz ołtarza (…) haniebnie znieważa” — głaz ołtarza tj. omfalos, największa świętość wroczeń delickiej, uważany był za pepek ziemi. [przypis redakcyjny] 291„z oliwnym prętem, w wehniąną, białą wstęgę owitym” — symbol błagania. U Greków istniał obrzędek tzw. biketoi, religijnego błagania: błagalnik, trzymając w ręku gałąź oliwną owitą w wehniąne białe wstęgi, siadał przy ołtarzu lub też dotykał ręką kolana i brody tego, kogo błagał o łaskę. Odnówić takimu błagalnikowi było grzechem, obraz Zeusa Hiketiossa, patrona błagalników. Oresta zjawia się w świątyni Apollina jako biketoi, błagający o oczyszczenie od zmarzy zabójstwa. [przypis redakcyjny] Na krzesłach pełno kobiet uśpionych dokola; Nie kobiet, raczej Gorgon\textsuperscript{292} strasliwe zebranie — Czyż język mój tę grozę opisać wydola? A przecież i nie Gorgon: patrzyłam ci na nie W obrazie, jak ich ciźba wszelka strawe kradła Ze stolu Fineusa\textsuperscript{293}. Te zasięg widziała Bez skrzydeł są, acz równie ohydne i czarne Od stóp do głów na ciele. Wstrętu nie ogarnę Oddechów ich chrapiwych! Z oczu jad im cieče, A strój ich jest ci taki, że ni w progi ccleče Zawitać w nim, ni stanąć przed oblicze boże. Podobnych nie widziałam na całym przestworze, I nie ma ludu w świecie, co by, takie plemię Żywiący, nie żałował: zbyt to ciężkie brzemień! Lecz wszystko' ja to zdjąć na pana świętyni: Wszechmocny niech Loksyjasz, jak zeche, tak czyni! Na wszystko on ma leki w swym świętym rozumie I każdą z cudzych domów winę zmywać umie\textsuperscript{294}. Otwierają się drzwi do świątyni: widać jej wnętrze, w środku pepek ziemi: z gazu wykuty stożek, owinięty wehniianymi paskami. Przy nim na krześle siedzi Orestes z mieczem w jednej, z galążką oliwną, owiniętą wehnianym pasem, w drugiej ręce. Naokoło niego śpia Erynie, straszne, czarniawe postacie niewiście, z ciemnozielonymi, ociekającymi oczami. Przy Orestesie staje Apollo o jasných kędzierach, w długiej, ze wszystkich stron zapiętej, faldzistej szacie. U boku ma kołczan, w ręku łuk. APOLLO Przenigdy nie odmówić ci możnej opieki; Twym strózem zawsze będę, bliski czy daleki, I wrogom przeciw tobie cugli nie popuszczę. O, popatrz na tę straszną, oszałalą tłuscze, W tej chwili snem zmorzona, patrz na te dziewczęta, Na starcze dzieci Nocy\textsuperscript{295}! Czerń ci to przekleta: Ni bóg, ni czek, ni żądne zwierzę się nie sparą\textsuperscript{296} Z tym rodem. Zła to gońce, spłodziła je Kara, A gniazdo mają w mrokach podziemnego Piekła: Niebiosa odracily, ziemia się wyrzęka Tych gadzin. Lecz ty musisz uciekać przed niemi, Bez końca, bez wytchnienia. Po obszarach ziemi Trop w trop cię gonić będą, gdziekolwiek się ruszy Twa stopa; i na morzu nie ujdziesz katuszy, Wśród miast, oblanych fałą. Nie spocznesz, biegunie\textsuperscript{297}, Az zajdziesz w gród Pallady\textsuperscript{298}. Tam do stóp jej runie Twa postać, tam jej posąg obejmą twe dłonie, Tam ja cię wobec sędziów surowych obronię; Przeże mnie już na zawsze odbiegną ci znoje, Bo matkę wszak zabiłeś na rozkazy moje! \textsuperscript{292}\textit{Gorgony} (mit. gr.) — trzy siostry—potwory: Steno, Eurvale i Meduza, przedstawiane ze skrzydłami, ostrymi klami i szponami oraz wężami zamiast włosów. [przypis edytorcki] \textsuperscript{293}\textit{Fineus} (mit. gr.) — ślepy wieszcz traktki, który miał oslepić też swych synów z pierwszego małżeństwa; bogowie zesłały za to na niego doskliwe i brutalne demony, harpie, mające postać drapieżnych ptaków o kobiecych głowach; uniemożliwiały mu pożywienie się: wyrwywały mu pokarm z rąk i zanieczyszczaly jedzenie; Fineusa oswobodził Jazon i Argonautai. [przypis edytorski] \textsuperscript{294}[kazdą z cudzych domów winę zmywać umie] — Apollo ma władzę oczyszczania od wszelkiej zmazy. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{295}starcze dzieci Nocy — Erynie, jak wszystkie duchy piekielne, są córkami Nocy. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{296}\textit{parac} (daw.) — łączyć, kojarzyć ze sobą. [przypis edytorcki] \textsuperscript{297}\textit{biegun} (daw.) — zbieg, uciekinier. [przypis edytorski] \textsuperscript{298}\textit{gród Pallady} — Ateny. [przypis redakcyjny] ORESTES wybodzi z świątyni, różgę oliwną zostawił, miecz schował do pochew O władco Apollinie! Sprawiedliwe słowa Wymawiasz — niech też będzie do czynu gotowa Twa ręką! Obiecales, tak mnie zbaw z tej matni! APOLLO Miej wiare! Zbądź się trwogi! O ty, plodzie bratni Ojcowskiej krwi, Hermesie! Weź go w swoją straż, Boć słusznie zwiesz się stróżem, po świata obszarze Ty czujny wędrowniku! Tobie ja go zleczę: Do ludzi gdy zapuka, oddan twej opiece, Zeus uczy prośby twoje, i otworzą ludzie. Hermes, zjawiwszy się na wezwanie Apollina, odprowadził Orestesa na bok. Apollo znika. Po chwili ustawie spod ziemi cień Klitajmestry. KLITAJMESTRA do Erynii Co, śpicie? Czyż się godzi, gdy ja w takim trudzie? W obliczu wszystkich zmarłych przez was opuszczona, Wstyd znoszę nieustanny, morderczyni-żona! Umarły wstyd mój znał! Samotnieć ja chodzę, Wyklęta z ich szeregu. To wam mówię: srodze Ma wina mnie przygniata. Lecz ja, którym w sposób Tak straszny ucierpiała od najdroższych osób, Nie widzę, by ktoś z bogów bronił mego prawa, By dłonie matkobójcze zmogła pomsta krwawa. O, popatrz na tę ranę! Zobaczysz, boć przednie Są oczy twego ducha, gdy drzemiesz; zaś we dniu Leniwie ścigasz Doli ofiarę. Bogata Niejedną jam was godnie żywiła obiata, Bez wina, czystą, hojną; njejedną wam kładę, Bywało, karm po nocy; sowitą biesiadę Przy moim gotowałam ognisku, na którą Bóstw innych nie prosimy — za wszystko ponurą Niewdzięczność tylko sprzątam, a on, niby sarna, Z rąk waszych się wymyka. Sieć to była marna: Wyskoczył z niej, uciekła, drwi z waszej goniwy. Dla dobra mojej duszy słuchajcie modlitwy, Zerwijcie się, wy groźne podziemi boginie — To widmo Klitajmestry rozbudza was ninie. CHÓR wzdycha KLITAJMESTRA Ty wzdychasz, a on uciekł, wymknął się co przedzej, Bo tylko mnie przychylnych zabrakło w tej nędzy. CHÓR wzdycha --- 291 sluszenie zwiesz się stróżem, po świata obszarze ty czujny wędrowniku — Hermes był posłańcem bogów i opiekunem podróżujących. [przypis edytorski] 300 Samotnieć ja chodzę, wyklęta z ich szeregu — dusza zabitego nie może zaznać ukoienia w Hadesie, dopóki nie jest pomiszczena. [przypis redakcyjny] 301 Niejedną jam was godnie żywiła obiata, bez wina — Erynii czci się obiatami, w skład których nie wchodzi wino. [przypis redakcyjny] 302 karm (rzecz. r.z.; daw.) — pokarm, pożywienie; karma. [przypis edytorski] 303 ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski] KLITAJMESTRA Sen twardy masz, nie czujesz mej bolesci rządkiej: Orestes, matkobójca, uciekł pomście matki! CHÓR jęczy KLITAJMESTRA Co, jęczysz? Jęczysz we śnie? Zerwij się na nogi! Bo ktoś ma, jeśli nie ty, spełnić czyn zlowrogi!! CHÓR jęczy KLITAJMESTRA I sen, i trud, to dwóch jest sprzymierzeńców: siły Potwora straszliwego do głębi wypili. CHÓR wśród zdwojonych jęków i wzdychań Goń! Chwyta! Łapaj zbiega! KLITAJMESTRA Zwierzynę szczajesz we śnie! Sen ci twój dolega! Zdobyczy nie chcesz puścić, jako psy, tak szczekasz — Na darmo! Zbudź się! Zbudź się! Dlaczego tak zwlekasz? Niech trud cię nie zleniwią! Odpędź to zwodnicze Znużenie! Wstań! Wyrzuty niech cię jako bicze Smagają! Na rozumnych bodźcem są wyrzuty. Hej! Huzia! Niech go ściga twój oddech zatruty, Niech za nim wnętrzre twoje krwawym ogniem płonie! Na śmierć go zamęcz, zaszczyj w tym powtórnym gonię! Znika. Przodownica choru budzi się pierwsza, za nią inne, budząc się wzajemnie. Podczas śpiewu Chór ustawia się w szeregu, pozostając jeszcze w świątyni. PRZODOWNICA CHÓRU Wstan! Zbudź się! Budź sasiedkę! Wstan! Ja ciebie budzę! Hej! Rusz się! Co, spisz jeszcze? Nie wiem, czy się ludzę: Jakowyś głos słyszałam. O piecka! O nieba! Otrząsnijże się ze snu! Przekonać się trzeba! CHÓR O, biada, siostry, o! Jakiż to ból mnie zmógł!? PRZODOWNICA CHÓRU I ja ci — niedaremnie! — pełna jestem trwóg! CHÓR Czyż kiedy był na świecie ból straszniejszy znan? Najkrwawsza z krwawych ran: Toć zdobycz nam dziś uszła precz od naszych leż! PRZODOWNICA CHÓRU Sen mnie ogarniał i czmychniał mi zwierz! CHÓR Zeusa synu ty\textsuperscript{304}, złodziejski jesteś ród! \textsuperscript{304}Zeusa synu — Apollinie. [przypis redakcyjny] PRZODOWNICA CHÓRU Nas stare, młody boże, takeś czelnie zwiódł! CHÓR Czciśe zbiegów, niegodnemu dajesz pewny schron: Mordercą matki on! Chcesz bogiem być, a otoś matkobójcę skradl! PRZODOWNICA CHÓRU Zali to słusznym nazwać może świat? CHÓR Straszliwą dzisiaj hańbę zgotował mi sen: Zesmagal gnuśne! — Blizny wszystkie licz, Które mi ciął jego bicz! Groźny zbój, harap svoj Tak ćwiczył na mej skórze męczarń sprawca ten, Że dreszcz mi w kości wlał i krew głęboką. Tak czynią nowe bogi w ten dzisiejszy czas! Na krwawym tronie siedzą, w ciemną noc Spychają prawa moc. Zguba zgub: krew u stóp I we krwi pępek ziemi, cny oltarny glaz Skalan bezbożnie obrzydłą posoką. Stolicę wieszczą swoją obrygzal on sam; Mordercy udzieliszy schronu i opieki, Ustawom wielkich bogów czelny zadał klam, Prastare Mojry pohanib na wieki. I mnieś napełnił wstrzętem, lecz szkoda twych sił: Choć skryłyby się pod ziemię, nie zbawisz go, panie! Skazaniec, jeszcze będzie pod mieczem się wil — Taki sam zbójca przeciw niemu wstanie! Apollo zjawia się znowu, z łukiem naciągniętym, z strzałą na cięciwie. APOLLO Uciekaj! Rozkazuję! Domu mego ściany, Stolicę moją wieszczą rzuć, płodzie skalany! Precz, mówię, bo inaczej na twą czarną tłuszcze Z cięciwy tej złocistej lotną żmiję puszcze, Aż z bólu się poskręcasz, tak cię kasać będzie, Aż wszystką krew wyrzygasz, której w chutnym pędzie Morderczym twój się język nachleptał zdradliwy! Nie twoje tutaj miejsce! Na nieszczęsne niwy, Na place szubiennicze, tam, gdzie we krwi broczy --- 301 zali (daw.) — czy, czy. [przypis edytorski] 302 harap — łucz z krwiąka rękociąsia i długim plesionym rzemieniem. [przypis edytorski] 303 Tak czynią nowe bogi w ten dzisiejszy czas! — Zeus zaczął nowe panowanie bogów, oparte na rozumie. Przed nim panowali tytani, zrodzone z Marek. Zniani żywiolowe potęgi, kierujące się prawami natury. Do nich należą prawdziwe bóstwa, Erynie. [przypis redakcyjny] 304 w ciemną noc spychają prawa moc — prawa dawnego, naturalnego, żywiolowego porządku rzeczy. Do tych praw należy i prawo zemsty, ciągnącej się w nieskończoność; jeżeli bowiem każda przalana krew wola o pomstę, to nie może być końca tej pomsty, każdy bowiem mścićiel znajduje swego mścićela i lańuchów się przerywa li tylko z chwilą wytępienia rodu. Zamiast tego nowi bogowie, Apollo i Atena, ustalają sąd, który przerywa lańuch zemsty. Zamiast więc zemsty występują prawo; zamiast odruchu żywiolowego — rozum, tj. to właśnie, co różni nowych bogów od tytanów i nowy porządek świata od starego. [przypis redakcyjny] 305 czelny (daw.) — bezczelny, zuchwał. [przypis edytorski] 306 Mojry (mit. gr.) — boginie przeznaczenia, pilnujące odwiecznego porządku świata. [przypis redakcyjny] Straceniec, tam, gdzie ludziom wylupiają oczy, Gdzie trzebują niemowlęta, niweczna nasienie, Tam niech cię twoego losu przekleństwo pożenie\textsuperscript{311}! Gdzie jęczą na pal wbici i kamienowani, Gdzie piersi wyrzynają — do takiej przystani Uciekać ci się godz... O, słuchasz z lubością, Nieprawda? Rozkosz wlewa twym ohydnym kościołom, Co bogom dech zapiera! Tak mówi twa postać. W jaskinię lwów krwiózerczych raczej wam się dostać, Nizeli, wstretne ciełska, przebywać w świątyni I kalać moje progi. Prez! Tak pasterz czyni, Swą trzodę wyganiając. Ale tyś jest trzodą Bez stróża, żadni ciebie bogowie nie wiodą. \textit{Wypędza Chór z wnętrza świątyni na scenę.} \textbf{PRZODOWNICA CHÓRU} I nam przemówić pozwól, władny Apollinie! Nie tylko wziąłeś udział w tej naocznej winie, Lecz głównym jesteś sprawcą — tyś stworzył tę dolę. \textbf{APOLLO} Jakożby? Mów! Do tyla\textsuperscript{312} mówić ci pozwolę. \textbf{PRZODOWNICA CHÓRU} Przez ciebie stał się winien matkobójczej zmazy. \textbf{APOLLO} Tak, ojca swego pomścił na moje rozkazy. \textbf{PRZODOWNICA CHÓRU} Opiekisi mu udzielił po tej zbrodni świeżej. \textbf{APOLLO} W swój dom ci go przyjąłem — to mu się należy. \textbf{PRZODOWNICA CHÓRU} A myśmy z nim przybyły — komu żyć nas, komu? \textbf{APOLLO} Nie dla was ci jest miejsce w moim świętym domu. \textbf{PRZODOWNICA CHÓRU} Swój urząd my spełniamy i zawsze, i wszędы. \textbf{APOLLO} Pochwalcie się przede mną: cóż to za urzędy? \textbf{PRZODOWNICA CHÓRU} Wypędzać matkobójców za progi domowe. \textbf{APOLLO} Co mówisz! Mord na męża sprowadziła głowę! \textbf{PRZODOWNICA CHÓRU} Nie mord to, gdy nie spełnion jest na krwi rodzonej.\textsuperscript{313} \textsuperscript{311}pożenie (daw.) — pogoni; forma 3.os.lp od żenąć: gnać, pedźić. [przypis edytorski] \textsuperscript{312}do tyla (daw.) — na tyle, do takiego stopnia. [przypis edytorski] \textsuperscript{313}Nie mord to, gdy nie spełnion jest na krwi rodzonej — wedle najstarszego prawa zemsta ściga tylko tego, kto zabił krewnego, bo tylko taki mord jest zbrodnią. [przypis redakcyjny] APOLLO Więc Zeusu z Herą\textsuperscript{314} związek masz w pogardzie? Żony I męża święte śluby? A więc i Cypryda\textsuperscript{315}, Co ludzi uszczęśliwa, niegodać\textsuperscript{316} się wyda? Ta miłość, która z sobą dwoje istot sprzęga, Mężczyzne i kobiety, droższa niż przysięga! Gdy karąc nie chcesz winnych, którzy w tym sposobie Mordować mieli czelność, zapowiadam tobie, Że ścigać Orestesa nie masz dzisiaj prawa. Odstąpić, widzę, nie chce twoja zemsta krwawa Od niego, a zaś tamtych gonić się nie waży: Niech rzecz się u Pallady rozstrzyga ołtarzy! PRZODOWNICA CHÓRU Przenigdy ja od niego odstąpić nie mogę. APOLLO Więc goń go! Więc przedłużaj swoją twardą drogę! PRZODOWNICA CHÓRU Niech nawet słowo twoje czci mojej nie kala! APOLLO Od czci twojej — nie wiem, jakiej! — trzymałbym się z dala. PRZODOWNICA CHÓRU Tak, moźny pono jesteś przed tronem Zeusa, Lecz matki krew wylana do zemsty mnie zmusza — Jać nigdy nie przestanę ścigać tego czleka. APOLLO A ja go chronić będę. Wierna ma opieka — Gniew bogów na sień ściagnie i ludzi, jeżeli Ktoś swego powierzchnica zdradzić się osmieli. Chór rozpieczętuje się. Apollo znika. Drzwi świątyni zamkują się. Podczas przerwy zmieniają dekorację. ZMIANA W głębi front świątyni Pallady w Atenach. Opadł starożytny posąg Ateny, przy nim ołtarz. ORESTES Wejdź z boku, siada u stóp posagu, obejmuje go rękami Ateno! Wiodł mnie tutaj rozkaz Loksyjasa — O łaskę i opiekę wygnaniec uprasza. Z rękami już czystymi do ciebie przychodzę\textsuperscript{317}: W niejednym ci je domu, na niejednej drodze Obtarłem o dłon ludzi. Toż świata manowiec Nadarzył mi ich sporą, gdym, chyż wędrowiec, Przebiegał jego lany, przez łady i morza, Posłuszný świętej wróżbie, k’tobie, pani boża, \textsuperscript{314}Hera (mit. gr.) — bogini niebios i macierzyństwa, żona i siostra Zeusa. [przypis edytorski] \textsuperscript{315}Cypryda (mit. gr.) — przydomek Afrodity, bogini miłości, która urodziła się z piany morskiej w poblizu Cypru. [przypis edytorski] \textsuperscript{316}niegodać — konstrukcja z partycją wzmacniającą „-ci”, skróconą do „-ć”. [przypis edytorski] \textsuperscript{317}Z rękami już czystymi do ciebie przychodzę — Orestes przychodzi z niezmazanymi rękami, więc nie przynosi bogini zmazy. Grecy sądzili, że zmaza udziela się, i unikali skalanego zbrodnią. Widok jego był przykry i dla bogów: skalany nie ma prawa brać udziału w obrzędach i musi trzymać się z dala od świątyni. [przypis redakcyjny] Pędzący. W twoim domu i przy twym obrazie Niech sądy się rozstrzygną: połóż kres mej zmazie! CHÓR podążaj szeregiem za Orestesem Tu wejdźmy! Tu widoczne kroków jego ślady. Ufajmy oto znakom tej milczącej rady! Ni charta goniącego za ranną zwierzyną, Tak wiodą krwi nas krople i potu: jedyną To dla nas jest wskażówka. A już wytchnąć pora, Bo ledwie oddychamy; nasza pierś jest chora Z znużenia: każdy kącik ziemi przetrzęśnięty, Bezskrzydły bieg nasz lotne przeszigid okręty. Lecz teraz on przykucnął gdzieś tu, pełen strachu: Jać wszęę go po wonnym ludzkiej krwi zapachu. Bacz, pilnuj, waruj, strzeż, By nam nie czymchnął zwierz, Gdyż matkobójca nasz Omylić może straż! Obraz bogini wiecznej on Rękami objął i blaga o schron, O ostateczny sąd. Ale nie ujdzie stąd! Wylana matki krew — Przesiąkl nia ziemski kurz, Czyż ma ją pomścić gniew? O, czas twój nadszedł już: Z żywego ciała czerwony ci płyn Wyssam, pochlonę tę wstrętną posokę I cien twój żywy na sądy zawlokę. Byś odpowiadał za czyn, Za matkobójstwa złość. Tam się przekonasz, że wszelaki człek, Gdy z prawych zeszedł dróg. Niepomny, co jest bóg, Rodzic lub gość, Pokarany będzie po wieczysty wiek. Hadesu318 sprawiedliwej nie ujdziesz potędze: Mają podziemia sędzią, Co winnych karać będzie, Co wszystko w swojej zapisuje ksiądz. ORESTES Niedoła nauczony, poznałem ci drogę Oczyszczeń. Wiem ci również, gdzie przemawiać mogę, Gdzie milczęć. W tej zaś sprawie głos mądrego mistrza Polecil rzec mi słowo. Reka ma już czystsza, Krew na niej wyschła, znikła, matkobójcze piętna Zatarte. W domu Fojba żertwa319 moja skrzętna Zgasila krwią swą świeżą ślady krwi matczynej. Ża długo mi wyliczać, z ilu ja to syny Ludzkimi przestawałem już odrąd. Czystymi Przyzywam więc ustami władczyńę tej ziemi, 318 Hades (mit. hr.) — podziemna kraina umarłych, rządzona przez boga o tym samym imieniu. [przypis edytorcki] 319 żertwa (daw.) — ofiara, zwykle przez spalenie. [przypis edytorcki] Atenę, abym zaznał jej możnej opieki. I mnie, i lud argiński⁴³⁰ zjedna już na wieki Dla siebie, sprzymierzeńców będzie miała ona Przewiernych. Żali teraz nad falą Trytona⁴³¹ W libijskiej swej dziedzinie stają, czy też stoi, Tarcz na bok odłożysz, albo w twardej zbroi Chroniącą swe zastępy, żali wodza okiem Przeglądy wojska czyni na polu szerokim Flegrejskim⁴³², niech się zjawi — głos ci mój i z dala Usłyszy — niech mnie z nieszczęść tych strasznych wyzwala! PRZODOWNICA CHÓRU Ateny moc i siła Apollina na nic: Ścigany będziesz przez nas do ostatnich granic, Nieświadom, gdzie się skronť twa w tej gonitwie skłoni — Krew twoją ssać ci będą niesyci demoni. Co? Nic mi nie odpowiesz? Gardzisz moją mową? Na tobie się wypasę, żertwąś mi gotowa! Nie ja cię, ale ty mnie mordujesz! Mej pieśni Posłuchaj, onać więzy twe jeszcze zacieśni! Dalejże, siostry, w krag, Straszny zanućmy chór, Co naszą powinność obwieści: Zsyłam grozę mąk Na wszelki ludzki twór, Jeżeli dla praw nie ma części. Nie pada nigdy nasz gniew, Gdzie czystą widzimy dłoni, Niewinnym nie azna boleści. Lecz na kim ciążę krew, W te tropy idziem po⁴³³ — Darmo nadzieję się pieśi: Nie zbrońi⁴³⁴ go żaden bóg, Nie zbawi żaden czek, O, żaden go schron nie pomieści! Kogo miecz zbrodni zmogl, Mścić go będziemy po wiek — Tej ci jest pieśń nasza treści! CHÓR okrążywszy Orestesa Matko Nocy! Z twojej mocy Dniom i mrokom Sądy czynić — --- ⁴³⁰lud argiński — mieszkańcy Argos. Ponieważ Argowie byli najważniejszą grupą wojowników walczących w wojsku greckim przeciw Troi, ich nazwa w odniesieniu do tych czasów często oznaczała ogół Greków. [przypis edytorski] ⁴³¹fala Trytona w swej libijskiej dziedzinie — Jeziorem Trytonijskim (gr. Τετραπόδα λίμνη, łac. lacus Tritonis), od imienia morskiego boga Trytona, syna Posejdona i Amfitryty, nazywanego w tekstach starożytnych wielki zbiornik słodkowodny w staroż. Libii, zapewne w ob. północnej Tunezji, obecnie nieistniejący. Jednym z epitetów Ateny było Tritonia a. Tritonis, wiązane z miejscem jej narodzin, którym miały być brzegi tego jeziora. [przypis edytorski] ⁴³²flegrejskie pola (mit. gr.) — pola Flegry, miejsce bitwy, w której Zeus wraz z bogami olimpijskimi pokonał Gigantów, umieszcawiane w Macedonii, na pwb. Chalcydzickim, albo w Italii, w pobliżu Neapolu. [przypis edytorski] ⁴³³poń (daw.) — po niego. [przypis edytorski] ⁴³⁴zbrońić (daw.) — obronić. [przypis edytorski] Słuchaj! Spojrzyj: w Lety synie\textsuperscript{125} Jaka dzisiaj złość uraga Twym wyrokom! Eup nam bierze, Chroni zwierzę, Pokalane matki krwią! Niechaj klątwa moja spadnie Na ofarę: Zbrodni karę Oby czuły jego zmysły, Oby wniwecz się rozprysły! Zdradnie, Skladnie, Choć bez lutni, Coraz chutniej Ten Erynij tryska śpiew, Pęta duszę, ssie mu krew! Na świat cały Mojry daly Te mi prawa, iże muszę Ścigać, dręczyć grzeszną duszę, Jeśli ręce jej pokala Wina krwawa. Ścigam, gonię I po skonie Nie wypuszczę jej z swych pęt! Niechaj klątwa moja spadnie Na ofiarę: Zbrodni karę Oby czuły jego zmysły, Oby wniwecz się rozprysły! Zdradnie, Skladnie, Choć bez lutni, Coraz chutniej Ten Erynij tryska śpiew, Pęta duszę, ssie mu krew! Odkąd mój Życia zdrój Płynąc począł, mam tę władzę. Tylko bogom, Ufna trwogom, Nie poradzę! W gości kole Przy mym stole Któz by siadł? Wina czasza Mnie wystrasza, Uroczystych nie mam szat. Domy niszczą, Zmieniam w zgłiszcze, Gdy morderca pohańbi swój próg! Hej! Huzia! Niech strzeże go bóg, Niech krew mu gorąca \textsuperscript{125}Lety syn — Apollo, syn Leto (Latony) i Zeusa. [przypis edytorski] Rozpala szybkość nóg, Jak burza szumiąca, Jak chyży niech leci wiew — Jać zmrozę jego krew!... Boga skrył Zeus, by żył Niedoścignion naszą karą: Zeus potężny Swój orężny W tłuszczę starą, Krwawą pianą Obryzgana, Zwrócił grot, Ran nie szczędził I wypędził Z swoich niebios ten nasz miot. Domy niszczę, Zmieniam w zgłiszcze, Gdy morderca pohańbi swój próg. Hej! Huzia! Niech strzeże go bóg, Niech krew mu gorąca Rozpala szybkość nóg, Jak burza szumiąca, Jak chyży niech leci wiew — Jać zmrozę jego krew! Choćby czleek Siegał pycha poza stek\textsuperscript{326} Tych obłoków — naszych kroków Gdy posłyszysz straszyń bieg, Wraz się skurczy, wraz się zwinie W tej godzinie, Gdy ku swej rozpaczy Ten czarny płaszcz zobaczys, Gdy mu wrogii Śpiew mój spęta nogi! Przez okraję\textsuperscript{327} Gonię, laję; Pierś ma zadyszana I trzęsą się kolana, Snać padnę już na ziemię — Ciężkie jest zemsty brzemię! Sam ci on Ani wie, że harły gon Już go czepiąa: Tak osłepia Ta moc zła wśród winnych lon! Ale ludzie szepczą, głużą\textsuperscript{328}, Z jaką burzą Nadciągają chmury, Jaki zalegli cień ponury \textsuperscript{326}stek — przestar., dziś tylko we fraz.: nagromadzenie czegoś; zbiegowisko. [przypis edytorski] \textsuperscript{327}okraj (reg.) — skraj, krańiec. [przypis edytorski] \textsuperscript{328}glużyć — gaworzyć; tu: plotkować. [przypis edytorski] Wstydu, sromu\textsuperscript{329} Na tym jego domu! Przez okraje Gonię, laję; Pierś ma zadyszana I trzęsą się kolana, Śnąc padnę już na ziemię — Ciężkie jest zemsty brzemię. On mnie czeka. Ja znam kres Swojej drogi. Win pamiętna, Glucha na prośb ludzkich tętna, Ślepa na potoki leż, Dumna pani, spełniaam godnie Śwą powinność, acz nieczczona, Z nieb stracona W ciemne lona Wieczystego mroku\textsuperscript{330}, Gdzie światła nie płoną pochodnie, I ślepnemu, i bystremu Niewidzialne oku. Gdy popłynie ten mój głos, W kim z śmiertelnych, grzesznych ludzi Lęk i trwoga się nie zbudzi? Nieuchronny wieszcz los, Mojry władzę, prawo boże Po wiek wieków światu głoszę! O rozkosze Czci nie proszę — Czeń mi ta przystoi, Choć mieszkam w posępnym dworze, Wśród podziemnych, Mglistych, ciemnych, Przepastnych podwoi! ATENA wechodzi na scenę Daleko nad Skamandrem\textsuperscript{331} słyszałam wezwanie. Zajęta byłam właśnie na zdobytym łanie: Dziedzictwom odbierała, które mi rycerze Achajscy\textsuperscript{332} i wodzowie na wieczne przymierze Oddali: lup bogaty, synów Tezeusa\textsuperscript{333}. Nagroda. Głos mnie jakiś do powrotu zmusza, Więc chyzo tu me stopy z tamtych dziedzin idą. Nie skrzydłem szleszcząca, lecz szumną egidą\textsuperscript{334}, Przybywam i niezwykłe napotykam goście — Nie strach, lecz dziw mym oczom. Pytam się: a coście Za jedni? Ku wam wszystkim zwracam się i k’tobie, Człowieku, który siedzisz w smutku i żalobie Przy moim tu obrazie, i k’wam, które macie \textsuperscript{329}srom (daw.) — wstyd, harba. [przypis edytorak] \textsuperscript{330}ciemne lona wieczystego mroku — Hades. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{331}Skamander — rzeka pod Troją. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{332}Achajscy — dawna epicka nazwa Greków. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{333}Tezeusz (mit. gr.) — syn Algeusa, najśląmiejszy mityczny król Aten. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{334}egida (mit. gr.) — pancerze z koźlej skóry, ozdobiony głową Meduzy, który Atena nosi na pierśi. [przypis redakcyjny] Przedziwne, niepodobne niczemu postacie, Gdyż ani takich bogini nie widzą ci bóstwa W swym gronie, ni też ludzie wśród swych plemion mnóstwa. Lecz tylko serce, zacnej pozbawione cnoty, Łzyć może swoich bliźnich za ciężar brzydoty. CHÓR Odpowiem, córko Zeusa, słowy ci krótkimi: Strasliwe dzieci Nocy jesteśmy; z podziemi, Z dziedzin naszych, nazwisko klątw myśmy wyniosły. ATENA Więc ród wasz znam i imię. Lecz czegoście posły? PRZODOWNICA CHÓRU Co tchu i godność poznasz. ATENA Poznam, nie inaczej, Jeżeli ktoś mi wszystko jasno wytłumaczy. PRZODOWNICA CHÓRU Precz z domu wypędzamy mężobójców plemię. ATENA A gdzież uciekać mają? Gdzie, na jaką ziemię? PRZODOWNICA CHÓRU Gdzie radość nie przyświeca, morderca ucieka.335 ATENA Ściągacie w ten sam sposób i tego człowieka? PRZODOWNICA CHÓRU Na matce swojej własnej mord popełnił krwawy. ATENA Czy zabił przymuszony? Czy z jakiej obawy? PRZODOWNICA CHÓRU By matkę zamordować, możeż być przyczyna? ATENA Jać słyszę tylko ciebie, lecz nie słyszę syna. PRZODOWNICA CHÓRU Przysięgi nie zażąda, ani jej nie złoży!336 ATENA Chcesz zwać się sprawiedliwą, ale czyn cię trwoży. PRZODOWNICA CHÓRU Jakożby? Racz pouczyć! Mądrość twoja zbawia. --- 335 *Gdzie radość nie przyświeca, morderca ucieka* — do Hadesu. [przypis redakcyjny] 336 *Przysięgi nie zażąda, ani jej nie złoży!* — nie będzie żądał sądu (w sądzie obydwie strony składały przysięgę). Erynie stoją na stanowisku, że skoro ktoś zabił — musi zginąć. Sąd żadnego nie uznają i nie chcą do niego dopuścić. [przypis redakcyjny] ATENA Nie godzi się przysięga uprawniać bezprawia. PRZODOWNICA CHÓRU Wprzód sprawę całą zgłębi, potem sądź ją szczere! ATENA A zatem mnie oddajesz wyroki w tej mierze? PRZODOWNICA CHÓRU Dlaczego nie? Wszak wiary i czci jesteś godna. ATENA Cóż na to, obcy czelku? Rzecz zbadamy do dna. Najpierw rod swój wymień, imię i dziedzinę, A potem tę od siebie odpieraj przewinę, Jeżeli, ufną prawu, przy moim obrazie Opieki szukający, możesz po tej zmazie Oczyszczeń świętych żądać Iksijona⁴³⁷ wzorem. Odpowiedź na to wszystko słowem zwięźłem, skorem! ORESTES Ateno, można pani! Na twój wywód boski Chcę wprzody tej największej pozbawić cię troski: Nie pragnęć ja oczyszczeń, u twoich ołtarzy, Nie z krwawą siedzę dłonią. Niechaj ci zawazy Świadectwo najgłówniejsze, które ci podaję: Zabójca milczeć musi — tak uczą zwyczaje Pradawne — póki dłoni krwią ludzką zmazanej Zwierzęca krew ofiarna nie zmyje. Te łany Tulacze przebiegając, w cudzym ci ja domu I krwią, i wodą święzą pozbyłem się sromu — Z tej troski uwolnioną. Teraz o mym rodzie Słów kilka. Znałaś ojca. Wielki wódz na wodzie, Na morzu, pan okrętów, Agamemnon. Spolem Zburzyłaś z nim Illijon, gród ten z polem golem Zrównawszy. Wrócił do dom i zginął niepięknie. Posepna dusza matki zdrad się nie ulęknie: W śmiertelną sieć go wkła, láźnia mordu świadkiem; Mnie z domu wypędzono. Wróciwszy ukradkiem, Zabiłem rodziecielkę. Nie przeczę. Krew lubą Ojcowską chcialem pomścić własnej matki zgułą. Wspólwniny tu Loksýjasz. On mi groził bowiem Męczarnią, jeśli morder za mord nie odpowiem. Czym słusznie tak postąpił, lub nie, ty, o pani, Rozstrzygaj: twym wyrokom wszyscyśmy poddani. ATENA Zawiła zbyt to sprawa, iżby człowiek o niej Rozstrzygał. A i że mnie sąd się nie wyloni, Czy zemsta może ścigać mord ten, czy posiada Ku temu słusne prawo. Ręka twoja błada, Obmyta z krwi, a jednak, choć oczyszczon wszytek I zmazy nie przynosisz w mój święty przybytek, O łaskę moją blagasz. Przeto miasto moje ⁴³⁷Iksjon (mit. gr.) — król mitycznych Lapitów, pierwszy człowiek, który zabił swojego krewnego (Deioneusa, będącego jednocześnie jego teściem); z tej zmazy został jednak oczyszczony przez Zeusa. [przypis edytorski] Na oścież ci, bez wzgardy, otwiera podwoje. Lecz prawa nikt i onym zaprzeczyć nie może. Jeżeli nie odniosą zwycięstwa w tym sporze, Wnet duch ich obrażony kraj mój zniszczyć umie: W swym jadzie go pograżyć, w przeraźliwej dżumie.\textsuperscript{338} Tak jest z tą naszą sprawą. A że ich żądania Odrzucić ni go przyjąć, gdyż zło się wyłania Z jednego i drugiego, przeto więc, jeżeli Wyrokić już niezbędne, z swych obywateli Wybiorę zaprzysięgłą godnych sędziów radę, I urząd ten po wieki stanowić\textsuperscript{339}, i kładę Podstawy niewruzuszone. Wy zasię dowody I świadki mi przywiedzieć, iżby prawo szkody Nijakiej nie doznalo. Ja pójdę w tej chwili, Ażeby się najlepsi rychło zgromadzili Mężowie, co, złożyszwy przysięgę, przeze mnie Wybrani, wnet rozjaśnią sporu tego ciemnie. \textit{Znika.} \textbf{CHÓR} Baw się, baw! Nowych praw Spadną klęski, Gdy zwycięski Wyjdzie stąd Matkobójstwa srom. Cały świat Spiesz y w zbrodni ślad, Cnozą stal się błąd. Ojców święty dom Gniazdem hańby będzie: Syna dłoń W rodzielską mierzy skroń, Pouczona przez takiego sędzie. Władnie grzech; Winom śmiech Towarzyszy, Bo nie słyszy Taki człek, Iżby za nim w trop Menad\textsuperscript{340} gniew — Pomsty groźny siew — Niewstrzymany biegł. Cudzych cierpień snop Kto roztrząsać pocznie, Ujrzy wraz, Że i jego przyjdzie czas: Nadaremnie będzie łzył wyrocznia. Na swój los Niechaj w głos \textsuperscript{338}W \textit{swym jadzie go pograżyć, w przeraźliwej dżumie} — obrażone Erynie nasylają śmiercionośną epidemię. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{339}urząd ten po wieki stanowić — tak się przedstawia według mitu założenie atejskiego areopagu, sądu w sprawach o zabójstwo. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{340}menady — bachantki. Erynie nazywają siebie bachantkami, a swój posępny szal porównują z radosnym szalem Dionizosa. [przypis redakcyjny] Nie narzeka, niechaj wtedy Nie zawodzi: „Z mojej biedy Ratujcie mnie, Erynia! Ratuj, prawo!”. Tak! Niczyje, Tylko ojców głoszą wargi Takie skargi — Prawo już domu nie żyje! Nieraz strach Trzyma gmach, Jest ci stróżem hardej duszy. Kogo nawet on nie wzruszy, Czy to państwia, czy to człeka, Temu droga już daleka, Iżby żywił cześć dla prawa! W poprzek stawa, Od sądów jego ucieka. Ani wolność, gdy przesadza, Ni tyrańska panów władza Nie ma sił, Tylko środek on jedyny: Moc tę dał mu wielki bóg! Słowa me nie bez przyczyny — Są wskazówką ludzkich dróg! Kto się w zbytnią pyczę wzbil, Kleśki ten sprowadza; Z duszy tylko zdrowej może Wyrósć słodkie szczęście boże! To ci zatem jedno każę: Zawsze prawa czcij ołtarze, Im li służ! Niech ich stopa twa bezbożna Nie potrąca, choćby stąd Plone zyski ciągnąć można: Pokarany będzie błąd, Koniec czeka już! Czczij rodziców, straże Miej nad gościem, gdy w twe progi Gdzieś z dalekiej przyszedł drogi! Kto nieprzymuszon tak Na prawa wstąpił szlak, Ten wie, co szczęście znaczy — Nigdy on zbytniej nie dozna rozpaczy. Ale pyszałek, jeśli wbrew Wszelkiemu prawnu roznieci swój gniew, Kleśkom się nie obroni: Maszt mu się złamie na wzburzonej toni, Zagle mu groźny podrze wiew. Na krzyki minał czas: Ratunek wszelki zgasi! Demon się tylko śmieje, Tej buty ludzkiej śledzący koleje. Za wałem, patrz, uderza wal, AJSCHYLOS Oresteja On darmo walczy, nie okrąży skał! O prawa się opoki Roztrzaskał, szczęście porwał nurt głęboki — Któź po nim łzę w żrenicach miał? Podczas powyższego śpiewu ustawiono na ziemi lawki dla sędziów, oskarżonego i oskarżycieli, uniesiono stół z urnami do głosowania itd. Orestes siadł po jednej, Chór oskarżycieli po drugiej stronie, Atena zjawiła się na czele Sędziów i starców; obok niej Herold. Tłum obywateli. Sędziowie siadają; Atena zajmuje miejsce przewodniczącego. ATENA Heroldzie bacz, czy każdy na swym miejscu siedzi. Daj znak! Niech zagrzmi surma twa z tyrreńskiej⁴³¹ miedzi, Niech głos jej, ludzkiej pierśi nabrzmiły oddechem, Zagłuszy wszelki hałas, odezwie się echem Po mieście i nakaże niepodzielny spokój! Tak zawsze niechaj będzie! W ciszę ty się okuj, Narodzie, gdy sędziowie twoi się zgromadzą, By godnie wyrokować swą sędziowską władzą! Zjawiła się Apollo i zajmuje miejsce obok Orestesa. Wszechmożny Apollinie, panuj, gdzieś wypada — Lecz tutaj po coś przyszedł? Potrzebnaż twa rada? APOLLO Przychodzę jako świadek, albowiem w mym domu Opieki szukał mąż ten. Jam go też ze sromu Oczyścił, zawsze gotów do jego obrony. Zjawiłem się tu również jako oskarżony, Współwinny mordu matki, współwinny tej zbrodni, Ty o tym w swej mądrości rozstrzygaj najgodniej! ATENA do skarżących Wy pierwsze głos zabierzcie! Zagajam zebranie. Od razu oskarżyciel, gdy przed sądem stanie, Najlepiej go pouczy o oskarzeń treści. PRZODOWNICA CHÓRU Nas wiele jest. Lecz krótko język mój obwieści, Co trzeba. Na me słowa odpowiadaj słowy Skorymi: matkęś zabił? Czyś przyznać gotowy? ORESTES Zabiłem. I nie przeczę; nikogom nie zwodził. PRZODOWNICA CHÓRU Trzykrotnym mierzę ciosem — pierwszy już ugodził. ORESTES Jać dotąd niepowalon, za wczesna twa radość. PRZODOWNICA CHÓRU A w jakiś zabił sposób? Mów, uczyń mi zadość! ⁴³¹surma z tyrreńskiej miedzi — trąbkę uważano za wynalazek Tyrrenów, ludu, który wg Herodota mieszkał w Lidii, w Azji Mniejszej, a następnie morzem wywędrował do środkowej Italii (Etruskowie). [przypis edytorski] ORESTES Przerżnąłem gardło mieczem — tą ręką, powiadam. PRZODOWNICA CHÓRU Kto popchnął cię ku temu? Dowiedzieć się radam. ORESTES Ten oto bóg swą wieszczbą. On mi jest za świadka. PRZODOWNICA CHÓRU Za wolą tego wróża zginęła twa matka? ORESTES Tak jest. I jeszcze żalu nie miał do tej pory. PRZODOWNICA CHÓRU Gdy tylko padnie wyrok, nie będziesz tak skory. ORESTES Grób ojca mnie ocali, można jego siła. PRZODOWNICA CHÓRU Na zmarłych liczy ręka, co matkę zabiła? ORESTES Podwójną matka zbrodnię na barki swe bierze. PRZODOWNICA CHÓRU A jakżeż to? Racz sędziów pouczyć w tej mierze! ORESTES I mąż jej, i mój ojciec równie padł z jej ręki. PRZODOWNICA CHÓRU Ty żyjesz, a ją mord twój uwolnił od męki. ORESTES Przecz³⁴² żywej nie dosięgaś swej pomsty orężem? PRZODOWNICA CHÓRU Mordując, wszak nie była jednej krwi z swym mężem. ORESTES A we mnie czyż ta sama krew, co w matce, płynie? PRZODOWNICA CHÓRU Nie miałaz cię pod sercem, ty zabójczy synie? Wyrzekasz się, zbrodniarzu, krwi rodzonej matki? ORESTES A teraz, Apollinie, stawaj ty na świadki! Wyjaśniń, czy mordując, byłem w swoim prawie! Zabiłem — tak, nie przeczę. Lecz dla tych na lawie Sędziowskiej bądź tłumaczem! Niechaj prawa stróże Dowiedzą się, czy słusznie! Ja im to powtórzę. ³⁴²przecz (starop.) — dlaczego, czemu. [przypis edytorski] APOLLO Do sędziów, do Ateny dostojnego koła Przemawiam. Wróź ci jestem i nie kłamę zgoła, Poświęcon tylko prawdzie. Dotąd nigdy jeszcze Nie padły z mego tronu święte słowa wieszcze Do męża czy kobiety albo też do miasta, Jeżelim ich nie słyszał z ust Zeusa, wlasta343 Zastępów olimpijskich. Niech to mocy doda Tym waszym dziś wyrokom, iżby była zgoda Ż rodzica mego wolą większą niż przysięga. PRZODOWNICA CHÓRU Zeusa więc, tak mówisz, kazała potęga Wyjawić Orestowi, ażeby, tak hardzie Mszcząc ojca, miał cześć matki w największej pogardzie? APOLLO A jużyć to nie jedno widzieć, że umiera Mąż, berłem obdarzony, w żyłach bohatera Waleczną krew mający — tak, widzieć, że ginie Z kobiety marnej ręki, nie w obcej krainie, Od łuku Amazonek344, ale — jak niebawem Posłyszę masz, Pallado, i wy, którzy prawem Rządziecie i w tym względzie macie sprawiedliwy Ogłosić dzisiaj wyrok — na ojczyste niwy Wróciwszy z pola bitwy zwycięsko i calo. Szczęśliwie mu się wszystko dotąd udawało, A onać, powitawszy słowami przyjaźni, Zaprosi strudzonego do zdradzieckiej laźni I wraz mu sieć olbrzymią na głowę zaruci, Uwikła go w jej oka i w morderczej chuci Zabije niespodzianie. Oto, jak — słyszycie? — Utracił wódz okrętów przechwalebne życie! Patrzajcie, jaką była! Niechaj gniew zapłonie W tych sędziach, w tym wyroki wydającym gronie! PRZODOWNICA CHÓRU Zeus, mówisz, więc czuwa nad ojcowskim losem? A jakżeś sam postąpił z ojcem swym, Kronosem345 W kajdany skul rodzicu! Powiedz, czy nie przeczy Sam sobie? Was przyzywam na świadków tej rzeczy! APOLLO Zakalo wszystkich bogów, o tłuszco przeklęta! Czyż nie ma dosyć środków, by rozwiązać pętę? Uwolnić można z kajdan rękami własnemi, Lecz jeśli krew człowieka wsiąkła już w proch ziemi, Jeżeli raz kto umarł, czyż jest zmartwychwstanie? Zakłęcia jeszcze ojciec mój nie stworzył na nie, Choć wszystko inne sprawia — buduje i burzy, A oddech jego pierśi jednakowo jest duży. 343 wlast (daw.) — władca. [przypis edytorski] 344 Amazonek (mitt. gr.) — plemię kobiet-wojowniczek; wg różnych opowieści miały zamieszkwać wybrzeża M. Czarnego, Trację lub podnóża Kaukazu. Z Amazonekami walczyli greccy herosi: Bellerofont, Herakles i Tezeusz. Pod koniec wojny trojańskiej przybyły na odsiecz Troi; ich przywódcynią, Penteziela, poległa w walce Achillesem. [przypis edytorski] 345 A jakżeś sam postąpił z ojcem swym, Kronosem? — Zeus objął panowanie nad światem po swoim ojcu, Kronosie, z którym walczył, zwyciężył go i uwiał. [przypis redakcyjny] PRZODOWNICA CHÓRU Więc racz go wyswobodzić — znasz ku temu drogę, Krew własnej matki przeląd, to powiedzieć mogę! Gdzie w Argos będzie mieszkał? U jakich ołtarzy Ofiary będzie składają? Któź mu się poważy Święconą podać wodę? Ma li takich ludzi? APOLLO I na to ci odpowiem. Niechże się potrudzi Twój umysł, a zobaczysz u mnie słuszność wszelką. Nie matka jest ci dziecka swego płodzicielką!¹ Nie! Nie! Ona hoduje li nasienie świeże, A potem co, ni zastaw, w swą opiekę bierze, Oddaje, przyjaciółkę, w ręce przyjaciela, Gdy tego bóg nie zniszczył przed czasem, wesela Domowi żałujący. Przytoczę dowody, Ze ojciec sam, bez matki, spłodził. Oto młodej Bogini stoi postać!² Córka to rodzona Zeusa! Nigdy w mroku matczynego lona Nie była! A czyż kiedy jakie inne bóstwo Zrodziło cud podobny? Wiem ja, że ci mnóstwo Wyświadczać wielkich przysług, Pallado — i tobie, I państwu, i ludowi, co potrzeba, zrobię: I tegom ci tu przywiódł z krainy dalekiej, Ażeby sprzymierzeńcem twym został na wieki, By wierność, która nigdy chwiejnie się nie zmienia, Przekazał swym prawnukom w długie pokolenia. ATENA do oskarżycielek Czy wywód wasz skończony? Czy kto jeszcze powie Cokolwiek? Czy głosować mogą już sędziowie? PRZODOWNICA CHÓRU Zużyłam wszystkie strzały. Sprawę znasz dokładnie. Wysłuchać tylko pragnę, jaki wyrok padnie. ATENA do oskarżonych A wy, czy macie jeszcze jakowe zarzuty? APOLLO Co trzeba, słyszelisię. Na prawdzie osnuty Wydadzie, bracia, wyrok, przysięgi swej pomni! ATENA Narodzie mój attycki! Niech się uprzytomni Twej duszy nowe prawo, które ci nadaję. Po pierwszy raz dziś sądzisz w sprawie krwi. Lecz kraje Ajgeja³ jużci odtąd na zawsze mieć będą ¹Gdzie w Argos będzie mieszkał? — wedle pojęć starożytnych zabójca nie może mieszkać w tym kraju, w którym dopuścił się morderstwa. [przypis redakcyjny] ²Nie matka jest ci dziecka swego płodzicielką! — utarty pogląd starożytnych, któremu holdował np. Eurypides (w tragedii Hipolita). [przypis redakcyjny] ³Przytoczę dowody, że ojciec sam, bez matki, spłodził. Oto młodej bogini stoi postać! — Atena, która narodziła się z głowy Zeusa. [przypis redakcyjny] ⁴Ajgeja a. Egeus (mitt. gr.) — król Aten, ojciec Tezeusza; na widok czarnych żagli na statku syna, który wyprawił się na Krete, by pokonać Minotaura, fałszywie oznajmiających porażkę i śmierć Tezeusza, rzucił się do Dostojny ten trybunal — cześć jego urzędom! Aresa znacie wzgórze350, Amazon tu plemię Rozsiadło się obozem351, gdy naszło tę ziemię, Ściągając Tezeusza. Krwawej grozy posły, Naprzeciw mego grodu własną twierdzą wzniosły, Aresa czci ją święć352 — odtąd ta opoka Aresa zwie się wzgórzem. Tam ci cześć głęboka Dla prawa i pokrewna czci tej wielka trwoga Przed zbrodnią pokazywać będzie, gdzie jest droga Prawości, gdzie występuk, po wsze dni, jeżeli Mych ustaw nie zanací ktoś z obywateli Zbędnymi dodatkami353. Blota wy do zdroju Nasypcie, a czystego zbraknie wam napiój! Mieszkańcom moim radzę, by, prawu ulegli, Zarówno się swobody rozkiełanej strzegli, Jak ręki jarzmicieli. Nie trzeba też z miasta Wyganiać, z czego postrach dla czleka wyrasta: Przed niczym się nie cofnie, kto się już nie lęka Niczego. Więc niech wasza nie powstaje ręka Przeciwko mym ustawom: miejcie je w poszanie, A gród ten i to państwo zbawieniem się stanie Dla wszystkich, boście wszyscy moim prawem kryci! Równego nie zaznają szczęścia ani Scycy354, Ni kraje Pelopsowe355. Niechaj więc ta rada, Bezstronna, nieprzędzalna, milosierdzież władca Zarówno, jak i karą. Nad ziemią drzemiącą Niech czuwa jej żrenica: wzroku jej nie zmąca Nijakie, mówię, względy. Tyle, choć ci może Żbyt długich mých upomnień na przyszłość. W tej porze Czas powstać wam już z miejsca. Kamki te weźcie Do ręki i głosujcie356 — przysiaglszy! Nareszcie Niech spór się ten zakończy! Oto moje słowa. PRZODOWNICA CHÓRU A tylko nie ubliźać mej czci, bom gotowa Niedobrą waszej ziemi odplacić godziną. APOLLO Ja radzę: uważajcie! Niech nas nie ominą I mnie, i Zeusa, wspólnej naszej wróżby żniwi. 350 Aresa wzgórze — skalne wzgórze w Atenach, u którego podnóża znajdowała się świątynia poświęcona Eryniom, będąca azylem dla zabójców. Nazwa tego wzgórza, Αρειος πάγος (Areios pagos), oznaczająca dosł. „skala Aresa”, stała się jednocześnie nazwą obradującej w tym miejscu rady ateńskiej, tzw. areopagu, sędziącej sprawy przelewu krwi (w czasie, gdy powstała sztuka; wcześniej mającej także najwyższą władzę sądową i polityczną). [przypis edytorski] 351 Amazon tu plemię rozsiadło się obozem — Amazoński napadły Ateny, żeby uwolnić swoją królową, wywiezioną i poślubioną przez Tezeusza, zostały jednak pokonane. [przypis edytorski] 352 Aresa czci ją święć — szczególnie kulmem wśród Amazonek cieszył się Ares, bóg wojny, oraz Artemida, dziewica bogini łowów. [przypis edytorski] 353 Jeżdyb mých ustaw nie zanací ktoś z obywateli zbędnymi dodatkami — starożytni starali się utrzymywać dawne prawa bez zmian, sądząc, iż prawa nadane są przez bogów, ludzkie zaś dodatki mogą je tylko zniekształcać. [przypis redakcyjny] 354 Scycy (rad.) a. Sycytae — koczownicze ludy irackie zamieszkujące w starożytności stepy środkowej Europy, od wybrzeży Morza Czarnego po Morze Aralskie, Syr-darię i Amu-darię. [przypis edytorski] 355 kraje Pelopsowe — Peloponez, noszący nazwę od Pelopsa, założyciela dynastii Atrydów, który podbił ten polowysep. [przypis edytorski] 356 Kamki te weźcie do ręki i głosujcie — głosowano zapomocą kamków, które się kładło do dwóch urn: w jednej urne kładli ci, którzy głosowali za potępieniem, w drugą ci, którzy głosowali za uniewinnieniem oskarżonego. [przypis redakcyjny] PRZODOWNICA CHÓRU Bezprawnie się dotykaś tej zbrodni. Klamliwa, Skalana będzie odtąd twoich wieszczeń siła. APOLLO Czyż mądrość mego ojca tak samo chybila Zabójcę, gdy pierwszego zbawił, Iksijona? PRZODOWNICA CHÓRU Tak rzekłeś. Ziemią waszą kleska niezmożona Nawiedzi, jeśli wyrok prawo moje spaczy. APOLLO Zwyciężca ja dziś będę. Cześć twa nic nie znaczy Zarówno starym bogom, jak i bogom nowym. PRZODOWNICA CHÓRU Podobnie postąpiłeś w domu Feresowym: Od śmierci kazal Mojrom wybawiać człowieka.357 APOLLO Nie uczcić, kto nas uczcił, zwłaszcza gdy opieka Potrzebna? Czyż nie takie wiąże wszystkich prawo? PRZODOWNICA CHÓRU Tyś dawno zdeptał prawa, oszukawszy krwawo, Ubieglszy czaszą wina prastare boginie358. APOLLO Gdy wyrok nie wypadnie po myśli twej ninie, Daremnie brygać będziesz jady potępieniec! PRZODOWNICA CHÓRU Nas, stare, przesadzłeś, zuchwały młodzieńcze! Na wyrok czekam jeszcze; serce dotąd nie wie, Czy gród ten ma pograżyć w swoim strasznym gniewie. Skończywszy głosowanie, Sędziowie zajęli znowu miejsca. ATENA A teraz na mnie kolej. Powolana jestem Rozstrzygnąć spór. Ten kamyk rzucać za Orestem. Nie matka mnie zrodziła — matki nie mam żadnej; Małżonek memu sercu obcy, ale władny W mej duszy mąż: rodzićam córka nieodrodną — Więc niczym śmierć niewiasty, co męża, niegodna, Zabiła, pana domu. Orestes tu będzie Zwyciężca, choćby równą ilość dali sędzie Swych głosów. Z urn wysypcie kamyki, wy, którzy Do tego macie prawo — niech nam szczęście sluży! ORESTES Fojbosie Apollinie! Jakież me koleje? 357 Podobnie postąpiłeś w domu Feresowym: od śmierci kazal Mojrom wybawiać człowieka — Apollo, chcąc się odwdzięczyć za pewne przysługą królowi Admetowi, synowi Feresa, postanowił, iż Admet uniknie śmierci, o ile znajdzie się istota ludzka, która, gdy przyjdzie jego pora, umrze zamiast niego. Taka istota znalazła się — była to jego żona Alkestis. [przypis redakcyjny] 358 prastare boginie — tj. Mojry, boginie przeznaczenia. [przypis redakcyjny] PRZODOWNICA CHÓRU O Nocy, mroków matko! Widzisz, co się dzieje? ORESTES Czy pójdę ku światłości, czy pod topór kata? PRZODOWNICA CHÓRU Ta chwila — w cześć czy w hanbę będzie nam bogata? APOLLO Policzcie, przyjaciele, dobrze te kamiki! Uczciwie i godziwie oddzielacie! Krzyki Bolesći dom napełnią, gdy jednego zbraknie, A jeden — dom podźwignie, co tak szczęścia łaknie! Sędziowie podają Atenie deszczułki z kamiłkami. ATENA Uwolnion oskarżony! Równa ilość głosów.359 ORESTES Pallado, ty zbawczyni domu mego losów, Dziedzinie mej ojczyznej wracasz mnie, tulacz! Radosny wśród Hellenów idzie głos, zataca Coraz to szersze kregi: „W ojcowskie dzierzawy Zawital mąż argiwski; od winy go krwawej Loksyasz i Pallada zwolnili, a z nimi Ten trzeci, ten największy pomiędzy wielkimi Zhawcami360, on, co pragnąc uucić śmierć rodzica, Ode mnie laskawego nie odwrócił lica Na przekór mojej matki wspólniczkom!”. A zasięg, Nim jeszcze w dom swój pójdę, w tym radosnym czasie Przysięgam tej krainie i temu ludowi Na wieki, że nikt stamtąd — ni ja, ani nowi Książęta — nie wyruszy z wojennym oszczepeł Przeciwko temu miastu. A choć mnie w swym ślepeł Omroczu361 grób pogrzebie, jeszczeć swej potęgi Użyj przeciw śmiiałkom362, coby na przysięgi Nie zważać mieli czelność. Zastąpię im drogi, Uroki na nich rzucę, trud im ześlę mnogi I niechęć zbudzę w sercu, iż sami, bez rady, Odstąpią, żałujący. Lecz kto gród Pallady We czi cięć będzie wiecznej, oszczepeł sprzymierzeńczy Trzymając w pogotowiu, szczęściem go uwieńczy Ma dusza. Cześć ci! Cześć ci! I twojego miasta Ludowi cześć i chwała! Niechaj mu wyrasta Zwycięstwo nad wrogami! Oby ich zwaliła Oszczepów zapasniczych niezmiożona siła! 359 Uwolnion oskarżony! Równa ilość głosów — w przypadku równej ilości głosów skazujących i uniewinniających arenap wydawał wyrok uwalniający od kary; uważano, że Atena jako opiekunka tego sądu oddaje głos na korzyść oskarżanego (tzw. kamik Ateny). [przypis edytorski] 360 Największy pomiędzy wielkimi zhawcami — Zeus. [przypis redakcyjny] 361 Omroczu a. omrocz (daw.) — mrok, ciemność. [przypis edytorski] 362 A choć mnie w swym ślepeł omroczu grób pogrzebie, jeszczeć swej potęgi użyj przeciw śmiiałkom — dusza zmarłego, szczególnie króla, po śmierci osiąga nową, nadnaturalną potęgę. Z kultu takich zmarłych wyniosła się wiara w herosów. Herosowie albo pomagają w walkach, i wtedy garść bohaterów może zwyciężyć całe wojsko, lub też mogą nałożyć na wojsko strach, złamać jego mistrzo. Dlatego też przed każdą wyprawą starano się przede wszystkim o zjednania laski herosów. Zwycięstwo np. pod Maratonem im przypisywano. Cały ten ustęp mowy Orestesa ma znaczenie polityczne, stwarza podłoż do religijno-mitologiczne dla przyniema Aten z Argos. [przypis redakcyjny] Odbodzi na bok. Apollo znikł podczas jego przemówienia. CHÓR Ha, wy, bogowie młodzi! Prawoście stare wydarli Z mých rąk! O, biada! O, biada! Bez czi ci ma stopa chodzi Po polach, po smugach łąk! Ale już zemsta ma władą, Już wszystko się kurczy i karli! Po ziemi Zabójczy perz się już plemi\textsuperscript{363}, Wszelki już wiednie liść, W wnętrznościach zamiera płód! Ach, gdzież mi, gdzież mi iść!? Jakże mnie przyjmie lud? Zaraza dziś na was i mór\textsuperscript{364}, Zniszczenie wam język mój wieści! Łac leż już nie mam mocy! Biedne my córy Nocy, Najnieszczęśliwsze z cór, Z wszystkiej odarte części! ATENA Nie żalcie się na wyrok! Wszak ci was nie plami: Pobite nie jesteście. Licznymi głosami On zapadł i nie po to, aby wam się dusza Plonia\textsuperscript{365}. Aleć widne\textsuperscript{366} świadectwo Zeusza Mieliśmy. Sam ci świadczył bóg, że Orestowi Wywróżył, jako harby żadnej nie wylowi, Jeżeli czyn ten spełni. Chcecie nasze lany Obryzać wstrętnym jadem? Gniew swój rozkiełzany Śpętajęcie! Pofolgujęte! Nie siejcie tej cieczy Piekielnej, co kasiewów świeże źdźbla niweczy! A ja wam zapowiadam słowy uczciwemi: Siedzię i schron godny znajdziecie w tej ziemi! Ołtarze wam przystroją cni obywatele, Pobożna dłon ofary bogate zaściele. CHÓR Ha, wy, bogowie młodzi! Prawoście stare wydarli Z mých rąk. O, biada! O, biada! Bez czi ci ma stopa chodzi Po polach, po smugach łąk! Ale już zemsta ma władą, Już wszystko się kurczy i karli! Po ziemi Zabójczy perz się już plemi, Wszelki już wiednie liść, W wnętrznościach zamiera płód! \textsuperscript{363} \textit{plemić} (daw.) — wydawać plony, rodać, płodzić, rozmnażać; \textit{plemić się}: plenić się, mnożyć się. [przypis edytorski] \textsuperscript{364} \textit{mór} (daw.) — zaraza, dżuma. [przypis edytorski] \textsuperscript{365} \textit{plonia} (daw.) — czerwić się. [przypis edytorski] \textsuperscript{366} \textit{widny} (daw.) — widoczny, dający się widzieć. [przypis edytorski] Ach, gdzież mi — gdzież mi isić? Jakiż mnie przyjmie lud? Zaraza dziś na was i mór, Zniszczenie wam język mój wieści! Łać leż już nie mam mocy! Biedne my córy Nocy, Najnieszczęśliwsze z cór, Ż wszystkiej odarte części! ATENA Bez cchi wy nie jesteście! Ale to wam ninie Powiadam: grodów ludzkich nie niszczcie, boginie! Zeusowi wielce ufam i w tym was poucze: Ja sama z wszystkich bogów mam od izby klucze, Gdzie schowan leży piorun. Lecz on mi zbyteczny — Posłuszna mojej radzie będziesz, niebezpiecznej Trucizny nie posieżesz, aby nasze niwy Spustoszył straszny zanik. Wstrzymaj gniew złośliwy, Opętaj czarną falę, a we cchi tej samej U mego siądziesz boku. Razem powitamy Ofary, które lud mój hojnje nam roznieci Ża szczęście swe małżeńskie i za dobro dzieci. Używać ich będziemy w nieskończonè lata. Jeżeli z moją radą twe serce się zbruta. CHÓR Ach, biada! Co za bó! Prastarych czasów duch Haniebnie stracon w kraj podziemnych pól! Zieje mój gniew! Rozbij wszystko w puch! Króż serca usmierzy mi strach? Ach, biada! Biada! Ach, Nie zdolam tego znieś! O matko Nocy, zbaw! Przeklęty młodych bogów siew Chytrze mnie okradł z praw, Zabrał mi dawną czeńs! ATENA Przebaczam ci twe gniewy: starsza jesteś bowiem, A pewnież też i mędrsza. Ale to ci powiem, Że Zeus i mnie rozumu nie poskapił wcale. Jeżeli w inne kraje powioda was żale, Wróćcie wnet, stęskniione, gdyż jeszcze świetniejszy Nadchodzi czas dla państwa: nic jej nie umniejszy, Tej sławy mego ludu. Wspaniałym pochodem, Jakiego między innym nie spotkasz narodem, Mężowie i niewiasty uczczą cię367, gdy blisko Siedziby Erechteja368 rozniczisz ognisko. Dlatego w moje pola rzucać nie należy Złowróźnych swych posiewów, co w duszy młodzieży 367Wspaniałym pochodem (…) mężowie i niewiasty uczczą cię — uroczysty pochód w święto Panatenajów, w którym brał udział cały naród, uwieczniony został na fryzie Partenonu, świątyni Ateny na Akropolu ateńskim. [przypis edytorski] 368Siedziba Erechteja — Erechtejon, świątynia na Akropolu ateńskim, miejsce kultu związanego z legendarnymi początkami Aten, poświęconą Atenie, Posejdontowi i Erechtheuszowi, mitycznemu królowi—herosowi. [przypis edytorski] Rozbudzą szal, nie wina, ale krwi płomienie. Niech ręka twa w ich serca żągwi swej nie żenie\textsuperscript{369}, Do walk ich podniecając, ni złośnie koguty, By kraj mój nie był wojną domową zatruty! Niech bój się za granicę przewała, o sławe, O honor niech się toczą wszystkie walki krwawe — Coż znaczy na podwórku własnym spór koguci? Tak, to ci ofaruję. Azaliż\textsuperscript{370} odrzuci Twe serce? Żali nie chcesz, przyjmująca dary I dary rozdającą, mnogimi ofiary Uczczona, zostać z nami w spokoju i zgodzie, Zamieszkować w tym od bogów ukochanym grodzie? CHÓR Ach, biada! Co za ból! Prastarych czasów duch Haniebnie stracon w kraj podziemnych pól! Zieje mój gniew! Rozbiję wszystko w puch! Króż serca usmierzy mi strach? Ach, biada! Biada! Ach, Nie zdolam tego znieść! O matko Nocy, zbaw! Przeklęty młodych bogów siew Chytrze mnie okradł z praw, Zabrał mi dawną część! ATENA Na dobre wam radząca, radźci nie przestanę, Abyście nie mówili, że, starsze, wygnane Jesteście stąd przez młodszą, przeze mnie, że podle, Pradawnej gościnności uragając modle, Wypędził was mój naród. Jeśli dla Pejtony\textsuperscript{371} Masz część, jeśli jej język, tak wyposażony W łagodne, szczere słowa, mówiący przeze mnie, Jest miłyńć, to zostaniesz. Lecz jeśli daremnie Zapraszam i chcesz odejść, czyn niesprawiedliwy Popelnisz, rzucająca gniew na moje niwy, Nieszczęścia złość na lud mój. Wolno ci tu stale Na naszej osiąść ziemi w wiecznej czci i chwale. PRZODOWNICA CHÓRU Ateno! Jakiż schron mi dajesz, pani boska? ATENA Racz przyjąć: tam, gdzie żadna nie gnieździ się troska. PRZODOWNICA CHÓRU Gdy przyjmę, jakiej — powiedz! — dostapię godności? ATENA Bez ciebie w żadnym domu szczęście nie zagości. PRZODOWNICA CHÓRU Więc także mam władzę mieć po wiek daleki? \textsuperscript{369}\textit{żenie} (daw., gw.) — rzuca. [przypis edytorski] \textsuperscript{370}\textit{Azaliż} (daw.) — czyż. [przypis edytorski] \textsuperscript{371}\textit{Pejto} (mit. gr.) — bogini namowy. [przypis redakcyjny] ATENA Kto ciebie czcić nie będzie, niewart mej opieki. PRZODOWNICA CHÓRU Na lata mi wieczyste dajesz tę rękojmię? ATENA Mej woli, gdy przyrzeknę, żadna moc nie dojmie. PRZODOWNICA CHÓRU Zniewalasz mnie, gniew mięknie, już cię nie podrażni. ATENA Zażywać będziesz u nas niezmiennej przyjaźni. PRZODOWNICA CHÓRU A czegoż wam dziś życzyć w mym śpiewie przystalo? ATENA Wszak, czego to zwycięstwo oczekuje śmiało. A zatem: od tych łanów, od wód tego morza, Od wichrów, od niebiosów hojna łaska boża Na kraj nasz niechaj spływa — niech się na tej ziemi Wszelakie rodzi owoc, wszelkie stado plemi, By lud niewyczepany zawsze miał dobytek! I czelcze chróń nasienie, za to wyglądź wszystek Bezbożny chwast, bo dobra, widzisz, ogrodnica Usuwa szkodne ziełsko z sprawiedliwych lica. To wasza jest powinność, o to dbajcie, skore! Wojenne przedśie sprawy na siebie ja biorę: Chcę, iżby bohaterskie na polu zapasy Ludowi memu sławę daly po wsze czasy. CHÓR Otóż już Gościem jest w domu Pallady. Szacowny to wielce gród! Kocha go Ares i Zeus światowładny, Bo on ci bogów stróż: Zbożny go zmienił lud W ozdobę helleniskich ołtarzy! W życzeń dar, W dowód łask Hymn się mój dzisiaj spłótł: Niechaj słoneczny mu blask, Szczęście płodzący żar, Z pomroków ziemi się jarzy! ATENA Dobrzeć mieszkańcom mojej ziemi czynię, Że nieprzystępne i wielkie te duchy W grodzie naszego wprowadzam świątynię. One to mają broń Przeciwko grzechom człowieka! Kto jej nie zaznal, ten nie słyszał, głuchy, 372 wyglądź (daw.) — zgładź, wyeliminować. [przypis edytorski] 373 światowładny (daw.) — światowładny, władający światem. [przypis edytorski] Skąd wszystkich nieszczęść rzeka Strasliwa płynie. Występki dawne oddadzą go w ręce Krwawych mścicielek, co poń Cichymi zbliżają się kroki — I on, co z krzykiem butną wzniósł skroń, Niebawem w głębokiej, Milczącej utonie męce. CHÓR Oby wiew, Twarde wałący drzewa, Ochroniał gesty wam las — Pierwsze życzenie, które hymn mój śpiewa. Oby nie zmarniał nasz siew, Kwiat nie utracił swych kras\textsuperscript{374} W zdradnych płomieniach słońca! Oby był Stadom rad Płodny, wiosenny czas, Bliźnie jagnięcą wam kładl! Pokłady srebrnych żył Oby nie miały końca!\textsuperscript{375} ATENA Czyście słyszeli, miasta mego stróże, Co wam przyrzeka ten chór? U bóstw podziemnych w wielkiej żyje cześci Można Erynis, a zaś ludzki twór Prowadzi mocą potężnej swej dłoni, Przez blaski pogodne, lub burze, Gdzie ostateczny kres. Jednym jej słowo jasnym szczęściem dzwoni, A drugim wieści Żywoć wśród leż, Wśród nieuchronnej boleści. CHÓR Rychły skon, Dżumy plon, Od mężów waszych odwiodę — To wam przyrzekam ninie! Wy siły owocnej, świeżej Nie skapcie bujnej młodzieży, Krzępcie tę siłę, Mojry, boginie, Praw kierownice, Tej samej matki córky! Ku wam się zwraca me lice: Życie wspierajcie młode I błogosławcie rodzinie, Śiejcie zgody, \textsuperscript{374}krasa (daw.) — piękno. [przypis edytorski] \textsuperscript{375}Pokłady srebrnych żył oby nie miały końca! — pokłady srebra w Laurion, pld. Attyce, ok. 50 km od Aten, systematycznie eksploatowane od końca VI w. p.n.e., były jednym z głównych źródeł dochodów państwa aten- skiego; nowo odkryta żyła srebra posłużyła m.in. do finansowania wielkiej flory, która odparła inwazję perską w bitwie pod Salaminą w 480 p.n.e. [przypis edytorski] Od wasńi ponurej Chrońcie wszelaki dom, Gaście srom, O panie, bogom mile! **ATENA** Taka życzliwość ich dla naszej ziemi Szczęścia gotuje mi zdrój, Więc holdy składam żrenicom Pejtony, Iże spojrzały na ten język mój I na me serce w tym chwalebnym sporze Z bóstwy nieugietemi. Zwyciężył Zeus, bóg Słowa pokoju, bo nigdy nie może Paść, zwyciężony, Wśród swoich dróg, Kto dobru nie skapił obrony. **CHÓR** Gród ten wasz Pod swą straż Wzajemna niech miłość bierze, By nie szalały rokosze! A jeśli już krwi się napoi Ta ziemia, tak niechaj nie stoi O pomstę krwawą — Te wam przynoszę Dzisiaj życzenia! W zgodzie się tylko iści\(^{376}\), W zgodzie się szczęście rozplenia! Miłości niech serce strzeże, Bądźcie też, o to was proszę, Łączni szczere I w nienawiści, A wredy ten wasz gród Wroga by zgniótł, Wieczną się okrył sławą. **ATENA** Tak więc umiecie szlachetnymi słowy Na szczęsne\(^{377}\) tory nas wieść. Oto od waszych przeradliwych twarzy Dla mego ludu jasna bije cześć. Jeśli przyjaźni dar dla przyjacieli\(^{378}\) Będziecie miły gotowy, Wówczas od prawa dróg Nigdy już kraj ten mój się nie oddzieli. Tak się nie zdarzy, Ażeby mógł Potędze ulegać wrażej. **CHÓR** Cześć ci, o cześć ci, mój ludu! Bóg strzeże twoego miasta. --- \(^{376}\)isić się (daw.) — ziszczać się, spełniać się. [przypis edytorski] \(^{377}\)szczęsne (daw.) — szczęśliwy, obdarzony szczęściem. [przypis edytorski] \(^{378}\)przyjacieli — dzis popr. forma D.lm: przyjaciół. [przypis edytorski] Poddanym cnej dziewicy\textsuperscript{379} Radości kwiat wyrasta: Kto z sercem się rozumnym Udał pod skrzydła Pallady, Temu i ojciec sprzyja\textsuperscript{380}, Chroni go od zgąłdy. \textbf{ATENA} Wam cześć niech będzie! Szczęsną zwać się mogę, Ze przy tych światłach świątecznych na czele Tego pochodu pokażę wam drogę Do waszych kaplic. Z trződ Przednie poswięćę jagnięta, Ażeby miała ofiarne wesele Wasza potęga świata. Wszelaką trwogę, Więcąc na zawsze wśród swoich podziemi, Zwycięstwem darzicie mój lud! Hej! Stańcie mi tu, Kranaidzi\textsuperscript{381}! Zajmijcie zbożnej tej procesji przód! Niech oko ich widzą, Jaka się cześć dla nich plemi! \textbf{CHÓR} Cześć wam, o cześć raz jeszcze Wam wszystkim, którzy macie Śwe schrony w grodzie Pallady, Bądź ludzie, bądź też bogowie! Nie damy, by wasze życie Plonej uległo zatracie, Jeśli nas, współmieszanki, W zbożnym uczcicie słowie. \textbf{ATENA} Za życzeń waszych laski dank\textsuperscript{382} wam niosę w darze... A teraz przy pochodni plomienistym żarzę Powiodę was w tę waszą świątynię podziemną\textsuperscript{383}. Kaplanki, jak się godzi, pójdą razem ze mną, Posagu mego stroże. Pospieszysz za niemi Wybrany kwiat narodu Tezejowej ziemi\textsuperscript{384}, Białogłów świetny orszak, staruszki, chłopięta — W swych płaszczach purpurowych, jak wam każe świata Ta chwila, przy zlocistych plomieniach pochodni Zdążajcie, aby uczcić dzisiaj jak najgodniej Te nasze przyjaciółki, które bez zawodu Szczęśliwy los gotują mężom tego grodu. \textit{Pochód, poprzedzony pochodbiami, rusza z Ateną i niewiścią jej świtą na czele, za nimi Sędziowie, potem Chór, a w końcu Lud.} \textsuperscript{379}\textit{poddanym cnej dziewicy} — Pallas-Ateny, dziewiczej bogini. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{380}\textit{temu i ojciec sprzyja} — tj. ojciec Ateny, Zeus. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{381}\textit{Kranaidzi} (mit. gr.) — potomkowie Kranosa, mitycznego króla ateryjskiego, następcy założyciela miasta, Kekropsa. [przypis edytorski] \textsuperscript{382}\textit{dank} (daw., z niem.) — podziękowanie; nagroda. [przypis edytorski] \textsuperscript{383}\textit{w tę waszą świątynię podziemną} — Erynie jako boginie podziemne mają podziemne świątynie. [przypis redakcyjny] \textsuperscript{384}\textit{Tezejowa ziemia} — Ateny, których jednym z mitycznych władców był heros Tezeusz. [przypis redakcyjny] ŚPIEW PROCESYJNY gdy pochód już ruszył Ku swym przybytkom w tej święcie wspaniałej Kroczie w tych blasków mocy, Bezdzietne dzieci Nocy — A wy śpiewajcie pieśń chwały! Tam, gdzie podziemnych żlebów sterczą skały, Czeka was dom, bogaty W modlitwy i obiaty — A wy śpiewajcie pieśń chwały! Życzliwe miastu temu, szlakiem drogi, Uczczonej jak najgodniej Ogniami tych pochodni. W swoje świątynne podążajcie progi — Wy nucić pean blogi! Sojusz dziś zawarł lud Pallady mnogi Z przyjaciółkami swemi, Zeus, ojciec naszej ziemi, Razem z Mojrami wybawił nas z trwogi — Wy nucić pean blogi! --- 385 bezdzietne dzieci Nocy — bóstwa podziemne, piekielne moce, uosobienia śmierci, są zawsze bezdzietne. [przypis redakcyjny] 386 pean — hymn, pieśń pochwalna. [przypis edytorski] Ten utwór nie jest objęty majątkowym prawem autorskim i znajduje się w domenie publicznej, co oznacza że możesz go swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać. Jeśli utwór opatrzony jest dodatkowymi materiałami (przypisy, motywy literackie etc.), które podlegają prawu autorskiemu, to te dodatkowe materiały udostępnione są na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa – Na Tych Samych Warunkach 3.0 PL. Źródło: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ajschylos-oresteja/ Tekst opracowany na podstawie: Ajschylos, Oresteja, Instytut Wydawniczy "Biblioteka polska", Warszawa [1925] Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl/). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kopeć, Wojciech Kotwica. Okładka na podstawie: Nicolas Rénac@Flickr, CC BY-SA 2.0 ISBN 978-83-288-3357-3 Wspieraj Wolne Lektury Wolne Lektury to projekt fundacji Nowoczesna Polska – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury. Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie. Jak możesz pomóc? Przekaz 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur: Fundacja Nowoczesna Polska, KRS 0000070056. Pomóż uwolnić konkretną książkę, wspierając zbiorck na stronie wolnelektury.pl. Przekaz darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.
<urn:uuid:7dca70a3-47ec-4dc2-a52c-11e9575fc551>
finepdfs
3.994141
CC-MAIN-2019-04
https://pleomethod.com/dist/pdf/ajschylos-oresteja.pdf
2019-01-21T10:13:33Z
crawl-data/CC-MAIN-2019-04/segments/1547583771929.47/warc/CC-MAIN-20190121090642-20190121112642-00325.warc.gz
619,022,622
0.999126
0.999237
0.999237
[ "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn"...
pol_Latn
{}
false
[ 19, 62, 2594, 4951, 7513, 9355, 12739, 14881, 16689, 18950, 20648, 23488, 26065, 27600, 29217, 30648, 32389, 35164, 36935, 39295, 41539, 44225, 46157, 47836, 49593, 51846, 54939, 57963, 59470, 61699, 63347, 65355, 66968, 68684, 70173, 71981, 73...
1
0
PREFERENCJE TURYSTÓW W POLSKICH KARKONOSZACH JAKO PODSTAWA TWORZENIA PRODUKTU TURYSTYCZNEGO OBSZARU Abstract Tourist preferences in Polish Karkonosze Mts. as a basis of creating tourist product of the region. Background. The Karkonosze Mountains enjoy great popularity as they try to satisfy various preferences of tourists visiting this region. Identification of these preferences is helpful to improve the tourism product. A survey carried out directly on a trail is claimed to be the best way to know tourist preferences. Materials and methods. The aim of this study is to identify tourist preferences in the Karkonosze region. The questionnaire respondents were asked to fill out included questions about their motives and length of the visit, preferred tourist attractions, weaknesses of Karpackz and Szklarska Poreba, transportation within the region, quality of guide service, accommodation and gastronomic facilities. Results. The research gave rise to creation of a perfect tourism product for individual tourism in a summer season. Conclusion. It occurred that comprehensive residence services with Internet access are most preferred. A flexible and wide range of pastimes and transportation within the region also play a significant role. Key words: tourist preferences, Karkonosze Mts., tourist product Słowa kluczowe: preferencje turystów, motywy turystów, produkt turystyczny, Karkonosze WPROWADZENIE Zagadnieniem podejmowanym coraz częściej w badaniach marketingu turystycznego jest analiza zachowań turystów (konsumen- tów usług turystycznych). Celem badań jest poznanie motywacji i oczekiwań turystów (m.in. Niemczyk 2010, Rudnicki 2012). Właściwe rozpoznanie produktu turystycznego (scharakteryzowanego w dalszej części artykułu) umożliwi lepsze dopasowanie oferty oraz stworzenie zdefiniowanego przez Kaczmarka i wsp. (2010) produktu turystycznego. Jest ono więc czynnikiem bardzo ważnym, ponieważ może zdecydować o losach przedsięwzięcia turystycznego (m.in. Berbeka i wsp. 2004). Ważna składową marketingowych badań turystycznych jest poznanie i analiza preferencji turystów odwiedzających określony region. Jest to istotne nie tylko ze względów naukowych, ale także branżowych, wielokrotnie podejmowanych w opracowaniach o charakterze strategicznym w zakresie rozwoju turystyki w poszczególnych regionach (Badania preferencji... 2007, Dziedzic 2010), w tym także w regionie dolnośląskim (Kachniarz 2011, Karkonosze... 2012, Badania ruchu turystycznego na Dolnym Śląsku... 2012). Dzięki temu możliwe jest lepsze dostosowanie istniejącej oferty turystycznej Dolnego Śląska do analizowanych potrzeb osób odwiedzających ten region. Pojęcie preferencji (preferences) wywodzi się z nauk ekonomicznych, z teorii związanej z wyborem konsumenckim. Według Krepsa (1990) preferencje konsumenta odzwierciedlają i formalizują gusty konsumenta i nie zależą w żaden sposób od cen dóbr lub budżetu konsumenta, lecz wyłącznie od zadowolenia, satysfakcji, szczęścia lub użyteczności, jakie mu zapewniają. Preferencje pozwalają konsumentowi dokonać wyboru w obliczu różnorodnych alternatyw, szczególnie w przypadku turystów indywidualni. W tej grupie trudniej jest właściwie uchwycić takie tendencje. Opisane w literaturze przedmiotu badań preferencji obejmują różne grupy społeczne w odniesieniu do określonych destynacji. W opracowaniach o charakterze marketingowym analizowane są zachowania nabywców poszczególnych dóbr i usług, w tym również na rynku turystycznym (m.in. Strzemicki 2006), co jest szczególnie ważne dla ośrodków turystycznych. Celowość takich badań potwierdza Rohrscheidt (2014), którego zdaniem prawidłowe skonstruowanie oferty miasta dla turystów wymaga ustalenia nie tylko ich społecznego profilu oraz zainteresowań, potrzeb i preferencji w zakresie zwiedzania, ale również typowych zachowań w mieście w trakcie pobytu w nim w celach turystycznych. Podobnie jest w przypadku regionu, gdzie preferencje odnoszą się do najważniejszych wyróżników obszaru. Badania preferencji turystów w obszarach cennych przyrodniczo, a w szczególności parkach narodowych, stanowią bogaty zasób wiedzy o odwiedzających zarówno w zakresie ilościowym, jak i jakościowym. Spora część z tych obszarów ulokowana została na terenie Sudetów, tj. w Karkonoszach (m.in. Martin i Třebicky 2000, Wieniawska 2004, Wieniawska-Raj 2007, 2010, Grobelny i wsp. 2010, Hibner 2013) i karkonoskich schroniskach (Zarzycki i wsp., 2010) oraz w Górah Stołowych (m.in. Prószyńska-Bordas 2008, 2009). Przeanalizowano ponadto potencjał Karpacza jako ośrodka atrakcyjnego turystycznie przez cały rok, wskazując jednocześnie na jego mocne i słabe strony (Gonda-Soroczyńska 2010). **CEL BADAŃ** Głównym celem badań jest rozpoznanie preferencji turystów odwiedzających polską część transgranicznego regionu turystycznego Karkonosze w zakresie motywów i charakteru pobytu oraz usług, z których korzystali. Rozpoznanie wielkości i charakteru popytu na określone usługi umożliwi ich porównanie z wielkością i charakterem podaży. Poznanie preferencji turystów odwiedzających Karkonosze jest niezwykle ważne dla włodarzy miast i regionu oraz wielu usługodawców odpowiedzialnych za tworzenie oferty dla turystów, w tym głównie gestorów bazy noclegowej, gastronomicznej, organizatorów turystyki, przewodników, a także zrzeszeń usługodawców, np. Karkonosko-Izerskiego Klastra Turystycznego oraz Lokalnej Grupy Działania „Duch Gór”. **MATERIAŁ I METODY BADAŃ** Poznanie preferencji badanej grupy może odbyć się w trakcie osobistego spotkania i na podstawie sondażu diagnostycznego, który zdaniem Pilcha i Barmana (2001) jest sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamicznych zjawiskach społecznych, opiniach i poglądach wybranych zbiorowości, nasiłaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie niezlokalizowanych. Grupa jest specjalnie dobrana i reprezentuje populację generalną, w której badane zjawisko występuje. Opiniami i poglądami wybranych zbiorowości będą w niniejszym artykule preferencje turystów pozyskane w wyniku badań ankietowych. Informacje te będą wykorzystane do scharakteryzowania oczekiwанego produktu turystycznego. Badania sondażu diagnostycznego przeprowadzono za pomocą kwestionariusza ankietowego składającego się z 13 pytań, w tym 5 otwartych i 8 zamkniętych, w których zastosowano tzw. kafeterię. Kwestionariusz ten został stworzony na podstawie moderowanej przez autora dyskusji ze studentami podczas zajęć kameralnych. Badania zostały przeprowadzone w dniach 9–12 września 2013 r. podczas zajęć terenowych studentów kierunku turystyka i rekreacja w Wyższej Szkole Handlu i Usług w Poznaniu. Zadaniem studentów było pozyskanie opinii od turystów przebywających w rejonie Karpacza i Szklarskiej Poręby w wymienionym terminie stanowiącym końcówkę letniego sezonu turystycznego. Przeprowadzenie takich badań na znacznie większej próbie oraz kilkakrotnie w ciągu całego roku może posłużyć do sprecyzowywania tendencji w zakresie preferencji turystów odwiedzających Karkonosze oraz uchwycenia różnic w tych preferencjach w zależności od pory roku, czasu i miejsca pobytu. W badaniach preferencji respondenci zostali poproszeni o krótkie scharakteryzowanie swojego pobytu w Karkonoszach z wyróżnieniem usług, z których skorzystali. Pytania w ankiecie dotyczyły: - motywów przyjazdu i długości pobytu; - wykorzystanych środków komunikacji w dojeździe w region karkonoski; - wskazania głównych atrakcji turystycznych obszaru oraz mankamentów utrudniających pobyt (słabych stron Karpacza i Szklarskiej Poręby); - źródeł informacji turystycznych o regionie; - rodzaju usług noclegowych i gastronomicznych, z których skorzystali respondenci; - preferencji w zakresie oferty wycieczek zorganizowanych w regionie. Poniższa analiza preferencji respondentów zostanie rozpatrzoną w odniesieniu do oczekiwanego produktu turystycznego, którego składowe są związane z poszczególnymi odpowiedziami. W efekcie możliwe będzie wstępne sprecyzowanie tendencji dotyczących oczekiwanego produktu turystycznego regionu Karkonoszy. Struktura takiego produktu turystycznego według Altkorna i Nowakowskiej (1992) obejmuje 3 elementy: 1. Rdzeń produktu związany z potrzebą, jaką turysta pragnie zaspokoić, kupując produkt, co w przypadku niniejszych badań wiąże się z najważniejszymi walorami regionu determinującymi cel i długość pobytu, gdyż to z nimi powiązane są określone motywacje przyjazdu turystów. 2. Produkt rzeczywisty obejmujący usługi, za które turysta faktycznie płaci, co w przypadku niniejszych badań wiąże się z noclegiem, wyżywieniem i przejazdem wraz ze wskazaniem słabych stron Karpacza i Szklarskiej Poręby dostrzeganych przez turystów podczas korzystania z wymienionych usług. 3. Produkt powiększony obejmujący usługi dodatkowe, z których turysta podczas pobytu może skorzystać, np. usługi gastronomiczne, informacja turystyczna oraz oferty wycieczek po okolicy (ryc. 1). Na potrzeby niniejszych badań analizowany obszar będzie postrzegany jako produkt turystyczny, tj. miejsce którego struktura stanowi – według Kaczmarka i wsp. (2010) – podstawę do stworzenia pytań do formularza ankietowego. Ze względu na położenie obszaru i łatwość przekraczania granic w tym rejonie Karkonosze powinny być postrzegane jako transgraniczny produkt turystyczny. Obszerną charakterystykę takiego ujęcia przedstawiała Gardzieńska (2014), podkreślając przy tym konieczność dwojakiego sposobu rozpatrywania tak rozumianego produktu, tj. ze względu na rodzaj (usługa, obiekt, wydarzenie, rzecz, impreza, szlak) lub funkcję turystyki (np. transgraniczny produkt turystyki aktywnej, przyrodniczej, sentymentalnej, miejskiej i kulturowej, wiejskiej). W przypadku Karkonoszy oba ujęcia mogą mieć rację bytu. Dobór respondentów do badania był celowy i służył wychwyceniu opinii grup turystów o różnych potrzebach, przebywających Ryc. 1. Zagadnienia poruszane w badaniach ankietowych na tle struktury produktu turystycznego, tj. obszaru Źródło: opr. własne na podstawie: Altkorn i Nowakowski (1992), Kaczmarek i wsp. (2010) w rejonie Szklarskiej Poręby (przy dolnej stacji wyciągu krzesełkowego na Szrenicę i w schronisku „Na Szrenicy”) i w Karpaczu (przy wejściu do parku narodowego nieopodal Świątyni Wang i w schronisku „Śląski Dom”). Miejsca te były wybrane ze względu na gromadzenie się osób o różnych preferencjach (poznawczych, wypoczynkowych i kwalifikowanych), uprawiających formy turystyki o różnym stopniu aktywności. W analizie uwzględniono 80 prawidłowo wypełnionych ankiet. Ze względu na to, że badania odbyły się pod koniec letniego sezonu turystycznego można scharakteryzować profil turystów i motywy wyboru miejsca wypoczynku w odniesieniu do turystów indywidualnych odwiedzających Karkonosze właśnie w tym okresie. Uczestnikami badania byli turyści indywidualni (52% mężczyzn i 48% kobiet), głównie w wieku 18–25 lat (43%), a także w wieku 26–50 lat (29%) i 50–67 lat (24%) oraz osoby w wieku > 67. roku życia (4%). Niemal połowa ankietowanych (47%) pochodziła z województwa dolnośląskiego, co trzecia wielkopolskiego, a pozostałe osoby z zachodniopomorskiego, świętokrzyskiego i małopolskiego. Dwie trzecie ankietowanych mieszkały w mieście (35% miasta >100 tys. i 30% miasta >10 tys. mieszkańców), a pozostałe osoby – na wsi. WYNIKI. PREFERENCJE TURYSTÓW REGIONU KARKONOSKIEGO Stopniowo poprawiający się stan dróg był dla niemal połowy respondentów zachętą do przybycia w region Karkonoszy własnym środkiem transportu. Grupa ta podkreślała wygodę takiego sposobu podróżowania, w miarę krótki czas dojazdu oraz duża mobilność na miejscu. W większości grupę tę stanowili mieszkańcy Dolnego Śląska i Wielkopolski. Pozostałe osoby skorzystały z publicznych środków transportu, z czego 37% przyjechało koleją, a 14% autobusem. Wśród tych osób widoczne było przywiązanie do połączeń kolejowych mimo ich niewielkiej ilości i czasochłonności (w przypadku Szklarskiej Poręby) i dobrze rozwiniętej sieci połączeń autobusowych (PKS i inni przewoźnicy). Dojazd w region turystyczny został na ogół dobrze oceniony. Jedynie 7% respondentów zaopiniowało go negatywnie z powodu zbyt długiego czasu trwania podróży i braku połączeń bezpośrednich, co tyczyło się osób korzystających wyłącznie z połączeń kolejowych (ryc. 2). Najczęściej wskazywanym motywem pobytu w Karkonoszach był wypoczynek o różnym stopniu aktywności, co dotyczyło połowy respondentów. Byli to przeważnie mieszkańcy dużych miast z województwa dolnośląskiego. Drugim najczęstszym motywem (29% respondentów) była chęć poznania Karkonoszy i Gór Izerskich, co charakteryzowało osoby młode pochodzące z dużych i średnich miast województw wielkopolskiego i dolnośląskiego. Rzadziej wskazywano cele rozrywkowe (15%) oraz cele zawodowe (6%) (ryc. 3). Respondenci najczęściej deklarowali przyjazmie 3-dniowy pobyt w Karkonoszach, z czego 37% 3–4-dniowy, a kolejnych 30% – dłuższy niż 4-dniowy. Co czwarty ankietowany wskazywał pobyt 2-dniowy, a co dziesiąty 1-dniowy bez noclegu. Na dłuższy pobyt decydowali się głównie mieszkańcy województw zachodniopomorskiego i wielkopolskiego (rys. 4). Najczęściej wymienianymi atrakcjami okolic Karpacza i Szklarskiej Poręby były jednocześnie najpopularniejsze obiekty i miejsca. W przypadku Karpacza 9 na 10 respondentów wskazało Śnieżkę, a 6 na 10 Mały Staw. W przybliżeniu połowa ankietowanych wymieniła również Świątynię Wang oraz wyciąg na Kopę będący elementem zagospodarowania turystycznego. W dalszej kolejności ankietowani wskazywali trasy turystyczne w sztolniach kowarskich i dolinę Łomniczki. Pośród atrakcji miasta znalazł się także Hotel Gołębiowski ze względu na podkreślane przez respondentów: standard i wielkość (ryc. 5). W przypadku Szklarskiej Poręby brakuje wyraźnie dominującej atrakcji. Najwięcej wskazań dotyczyło popularnego i położonego blisko miasta Wodospadu Kamieńczyk (47%). Ponadto 41% respondentów wskazało Szrenicę, co trzeci Wodospad Szklarka, a co czwarty Zakręt Śmierci (tracący swoje walory widokowe w wyniku zarastania). Rzadziej wymieniano Śnieżne Kotły, Muzeum Minerałów w Szklarskiej Porębie Średniej, Chatę Walońską i Hutę Szkła w Piechowicach (ryc. 6). Słabe strony obu miast były wynikiem problemów, na które zwrócili uwagę turyści podczas pobytu. Najczęściej wskazywano słabe połącznie komunikacyjne pomiędzy Karpaczem i Szklarską Porębą, potwierdzając w ten sposób w dalszym ciągu istotną rolę połączeń między głównymi ośrodkami turystycznymi w analizowanym regionie. Kolejną komunikacyjną słabością wymienianą w przypadku Szklarskiej Poręby były korki na trasie dojazdowej i w mieście, a także słaba jakość dróg. Należy jednak zwrócić uwagę na dysproporcję w intensywności ruchu samochodowego w obu ośrodkach turystycznych. Przez centrum Szklarskiej Porebę przebiega międzynarodowa droga tranzytowa E-65 prowadząca do Republiki Czeskiej, natomiast do Karpacza prowadzi wyłącznie droga wojewódzka. Ma to znamienny wpływ na intensywność ruchu samochodowego, który w przypadku Karpacza jest kilka razy mniejszy. Kolejną słabą stroną była zbyt mała liczba zabytków, co podkreślali 30% respondentów. Podobne zdanie w Szklarskiej Porebce miało tylko 9% ankietowanych, co jest dowodem na bogatszą i bardziej zróżnicowaną ofertę turystyczną tego miasta, mimo że potencjał krajobrazu kulturowego obu ośrodków może być porównywalny. W przypadku zagospodarowania respondenci w obu miastach najczęściej wskazywali zbyt małą liczbę miejsc parkingowych – w szczególności w Karpaczu – oraz zbyt wąskie chodniki. W Szklarskiej Porebce kwestia miejsc parkingowych nie stanowiła tak dużego problemu. Natomiast turyści zwrócili uwagę na wyższe ceny w porównaniu z Karpaczem. Kolejną, wielokrotnie podkreślana słabą stroną, była oferta zimowa obu miast. W tym przypadku najczęściej podkreślano zbyt małą liczbę wyciągów i tras narciarskich (ryc. 7, 8). Część z tych słabych stron można wyeliminować bądź zminimalizować przy odpowiednim nakładzie pracy oraz środków finansowych. Potwierdzają to wcześniejsze badania autorstwa Gondy-Sroczyńskiej (2010), w których respondenci najczęściej wskazywali brak deptaku i krytego basenu jako słabe strony miasta. W ostatnim czasie powstał w centrum miasta deptak, a w otwartym już Hotelu Gołębiowski jest basen. Tym samym obie słabe strony miasta zostały wyeliminowane. Zmieniające się na przestrzeni lat sposoby pozyskiwania informacji przez turystów powodują, że najważniejszym źródłem informacji krajoznawczej stał się wprawdzie obecnie Internet (50% wskazań), ale stosunkowo często są nim nadal tradycyjne mapy, przewodniki i foldery turystyczne. Z tych pierwszych korzysta co trzeci turysta, z przewodników co czwarty, a 15% respondentów z folderów turystycznych. W przypadku miejsca noclegowego turyści wskazywali wygodę, wyższą jakość i kompleksowość jako czynniki, które decydowały o jego wyborze. Respondenci najczęściej korzystali z usług pensjonatów oferujących nocleg z całodniennym wyżywieniem. Podobnie było w przypadku kolejnych wskazań ośrodka wypoczynkowego i hotelu. Jedynie co dziesiąty turysta korzystał z kwatery prywatnej, organizując posiłki we własnym zakresie. Ponadto respondenci korzystali z oferty bazy gastronomicznej dostępnej w miastach. Niemalże połowa turystów deklarowała, że korzysta z barów szybkiej obsługi i niewielkich punktów gastronomicznych, nieco mniej z restauracji, a co trzeci dodatkowo z kawiarni. Sytuacja ta pokazuje, że dla turystów możliwość zjedzenia posiłku w restauracji oraz skosztowania typowych dla tego regionu dań i produktów może być swoistą atrakcją (ryc. 9, 10). Turysta przebywający w Karkonoszach jest w dużej mierze na tyle świadomy atrakcyjności obszaru, że samodzielnie organizuje swój czas pobytu. Jedynie 39% respondentów skorzystało z jednodniowych wycieczek oferowanych przez lokalnych touroperatorów. Największym powodzeniem cieszyły się wyjazdy do dużych miast, takich jak Praga (53%) i Drezno (43%) oraz czeskich skalnych miast Adršpašsko-teplické skály (19%) i Czeski Raj (9%). Jedynie 5% korzystających z oferty wybrało prowadzone przez przewodnika wycieczki po Karkonoszach i Górach Izerskich. **DYSKUSJA** **Próba stworzenia oczekiwanego produktu turystycznego** Powyższe wyniki będą stanowiły podstawę produktu turystycznego przeznaczonego dla turystów indywidualnych odwiedzających Karkonosze pod koniec letniego sezonu turystycznego. **Czas pobytu** Badani przyjechali w region Karkonoszy na okres 3–4 dni. Produkt turystyczny powinien być więc na tyle atrakcyjny, aby turyści chcący organizować pobyt na własną rękę decydowali się na zakup pakietu noclegowego obejmującego przynajmniej 3 dni pobytu. **Najważniejsze atrakcje i motywy przyjazdu** Wskazanie najważniejszych atrakcji Karkonoszy może ułatwić wybór rozpoznawalnego i jednoznacznie kojarzonego miejsca do produktu turystycznego obszaru dla turysty indywidualnego. Mimo że wyniki badań nie są zaskoczeniem, to z pewnością są informacją dla osób odpowiedzialnych za promocję regionu o atrakcjach wartych wykorzystania w procesie tworzenia rozpoznawalnej marki. Niemalże wszyscy respondenci w Karpaczu jednomyślnie wskazywali górującą nad miastem Śnieżkę. Nieco inaczej wygląda sytuacja w Szklarskiej Porębie, w której przypadku respondenci wskazali kilka różnych atrakcji. Były to w przewadze atrakcje przyrodnicze, przy czym jednocześnie wskazany został ich największy potencjał w kreowaniu wizerunku obszaru, których uzupełnieniem jest atrakcja kulturowa oraz element infrastruktury turystycznej. Szczyt Śnieżki został historycznie ugruntowany jako wyróżnik regionu, gdyż od początku notowania ruchu turystycznego był istotnym celem turystycznym. Śnieżka stanowi rozpoznawalny symbol kojarzony z naturalnym, historycznym i turystycznym regionem Karkonoszy, istotny nie tylko dla Polaków, ale także dla Czechów i Niemców, co się wiązało z przebiegiem granic wpływów polskich, czeskich, pruskich (niemieckich) i habsburskich (austriackich). Szczyt ten zawsze będzie kojarzony z Karkonoszami i Sudetami i będzie posiadał największy potencjał wizerunkowy w procesie tworzenia produktu turystycznego. Mały Staw jest najpopularniejszym stawem połodowcowym w Karkonoszach o niepowtarzalnych walorach krajobrazowych, które odpowiadają potrzebom turystów pieszych i miłośników górskich krajobrazów o każdej porze roku. W sąsiedztwie stawu przebiega historyczna trasa turystyczna na Śnieżkę oraz istnieje nie mniej popularne schronisko „Samotnia” z niepowtarzalnym genius loci, co jeszcze bardziej przyciąga turystów w to miejsce. Duża popularność Wodospadu Kamieńczyk wynika nie tylko z jego łatwej dostępności i bliskości Szklarskiej Poręby, ale także z jego walorów krajobrazowych. Jest on postrzegany jako obowiązkowy punkt wędrówki dla turystów przebywających w Karkonoszach, a w szczególności w Szklarskiej Porębie. Górujący nad Szklarską Porębą szczyt Szrenica jest całorocznym celem turystycznym i narciarskim, który ma potencjał, aby stać się letnim i zimowym produktem turystycznym. Jego uzupełnieniem w kontekście produktu zimowego jest wyciąg krzesełkowy na Kopę, który oprócz narciarzy zimą wwozi turystów na grzbiet Karkonoszy przez cały rok. W tym wypadku należy zwrócić uwagę, że dzięki właściwie opracowanej i wykonanej modernizacji można byłoby poprawić wizerunek tego obiektu i włączyć go do tworzonego produktu turystycznego. Świątynia Wang jest symbolem zmiennych kolei losu tego obszaru, gdyż wskazuje na istnienie tu niegdyś dużej społeczności niemieckojęzycznej wyznania ewangelickiego, która przeważała pośród ówczesnej ludności miejscowej. Kościół ten posiada duży potencjał dla turystyki kulturowej i miłośników historii, a także niemieckojęzycznych uczestników turystyki sentymentalnej, którzy od dawna stanowią istotną grupę turystów w Karkonoszach. Opisane obiekty i miejsca tworzą grupę najpopularniejszych atrakcji polskiej części Karkonoszy, które powinny zostać zawarte w potencjalnym produkcie turystycznym regionu. Ponadto wykorzystując te walory i elementy zagospodarowania i właściwie realizując strategię, można stworzyć silny wizerunek obszaru. Cel pobytu Wymienione atrakcje wiążą cel pobytu z motywem wypoczynkowym i poznawczym. Nie można wyraźnie rozdzielić tych motywów, gdyż wypoczynek na jakimś obszarze może odbywać się przez poznanie jego walorów turystycznych. Względy kompensacyjne pełnią wówczas dużą rolę w motywie wypoczynkowym i poznawczym, czego przykładem mogą być uczestnicy turystyki aktywnej i poznawczej. Oba motywy należy więc uwzględnić w produkcie turystycznym tego obszaru, gdyż wymaga tego specyfika regionu zaliczonego przez Wyrzykowskiego (1986) do obszarów wypoczynkowych o znaczeniu podstawowym, a jednocześnie do I kategorii obszarów krajoznawczych Polski. Dominująca chęć wypoczynku wśród respondentów mogła być związana z okresem badawczym, który obejmował znacznie spokojniejszy niż miesiące wakacyjne schyłek letniego sezonu turystycznego. Trzecim motywem jest chęć uczestniczenia w rozrywce obejmująca spotkania z rówieśnikami. O tych wszystkich motywach należy pamiętać, tworząc produkt turystyczny dla poszczególnych grup potencjalnych odbiorców. Usługi obiektów noclegowych i gastronomicznych Korzystanie z bazy noclegowej stanowiącej element produktu rzeczywistego determinuje charakter pobytu. Turyści, przyjeżdżając w celach wypoczynkowo-poznawczych, preferują nocleg z wyżywieniem, zaspokajając tym samym wszystkie podstawowe potrzeby bytowe. Pomimo tego turyści chcą mieć możliwość skorzystania z usług obiektów gastronomicznych, które w ujęciu produktowym stanowią element produktu powiększonego. Jest to związane nie tylko z chęcią wspólnego spędzania czasu z rodziną i przyjaciółmi, ale także spróbowania potraw regionalnych. Źródła informacji turystycznej Ponieważ obecnie najważniejszym źródłem informacji jest Internet, należy umożliwić korzystanie z niego nie tylko w specjalnych strefach miasta z bezpłatnym wi-fi, ale także w obiektach noclegowych i gastronomicznych. Nie wolno jednak zapominać o turystach preferujących tradycyjne mapy i przewodniki, dla których takie opracowania stanowią swego rodzaju osobliwe pamiątki z podróży. Słabe strony Karpacza i Szklarskiej Poręby Respondenci, korzystając z usług w regionie karkonoskim, zauważają ich mankamenty. Wskazanie tych słabych punktów umożliwi ich eliminację, a tym samym podniesienie jakości pobytu i komfortu wypoczywania. Na poprawę oferty turystycznej regionu będzie miała wpływ większa liczba bezpośrednich połączeń komunikacji publicznej pomiędzy Karpaczem i Szklarską Porębą, co z pewnością ułatwi, a w niektórych okresach umożliwi, przemieszczanie się między dwoma największymi ośrodkami turystycznymi, pełniącymi funkcję baz wypadowych. Dzięki temu turyści mogliby w odpowiedni dla siebie sposób planować trasy turystyczne, korzystając w szczególności z połączeń w okresie wczesnoporannym i późnowieczornym. Ponadto należy zastanowić się nad diagnozowaniem potrzeby utworzenia takich połączeń z ośrodkami po czeskiej stronie Karkonoszy (Harrachov, Spindlerov Mlyn, Pec pod Snezkou) i umożliwienia w ten sposób planowania tras o charakterze transgranicznym. W przypadku zbyt małej liczby zabytków w Karpaczu należałoby zastanowić się nad przystosowaniem do zwiedzania kolejnych obiektów zabytkowych oraz lepszym wyeksponowaniem już istniejących. Pewnym rozwiązaniem byłoby opracowanie miejskiej trasy turystycznej, która wiodłaby szlakiem XIX-wiecznych stylowych pensjonatów i łączyłaby walory klimatyczne i sportowe tego obszaru (*Krummhübel als Luftkurort und Wintersportplatz*). Wskazane byłoby ponadto uświadomienie turystom, że Karpacz ma do zaoferowania wiele innych atrakcji mogących z powodzeniem zastąpić niewielką liczbę przystosowanych turystycznie obiektów zabytkowych. Są to m.in. zapora na Łomnicy, Dziki Wodospad czy Krucze Skały, które mogą być celem krótkich i łatwych wycieczek w okolicy Karpacza. Uznanie najlepiej zachowanych obiektów przez ich opis w postaci trasy turystycznej z tablicami informacyjnymi ze zdjęciami historycznymi mogłoby stanowić odpowiedź na potrzeby turystów w tym zakresie. Wielokrotnie wskazywanym mankamentem jest niedostateczne przygotowanie terenu do potrzeb narciarzy. Zarówno Karpacz, jak i Szklarska Poręba od wielu lat kreują się na istotne w skali kraju ośrodki narciarskie. Nie ma jednak widocznej poprawy infrastruktury narciarskiej, co w porównaniu z ofertą dla narciarzy przygotowaną po stronie czeskiej niewątpliwie obniża atrakcyjność propozycji obu miast dla grupy turystów uprawiających sporty zimowe. Ważnym elementem produktu powinny być dobrze oznakowane szlaki turystyczne, których więcej jest w rejonie Szklarskiej Poręby. We wszystkich powyższych przypadkach istotny jest też sposób dotarcia do odbiorcy, czyli skuteczna promocja i właściwie przekazywana informacja o oferowanym produkcje turystycznym. Respondenci zwracają również uwagę na konieczność zwiększenia liczby miejsc parkingowych. Dotyczy to z pewnością sąsiedztwa atrakcji turystycznych, ale także ścisłego centrum miasta, w którego obrębie turyści najczęściej przebywają. Oferta wycieczek zorganizowanych Większość turystów nie korzysta z oferty zorganizowanych wycieczek ze Szklarskiej Poręby czy z Karpacza, gdyż preferowany jest w nich pobyt w regionie Karkonoszy. Oferta taka powinna jednak istnieć na lokalnym rynku, gdyż poszerza zakres możliwości spędzania czasu na tym terenie, a tym samym urozmaicenia sobie pobytu. Spośród wielu oferowanych destynacji najbogatsza oferta powinna dotyczyć Pragi i czeskich skalnych miast oraz Drezna. WNIOSKI Warunkiem właściwego przygotowania produktu turystycznego Karkonoszy dla turystów indywidualnych jest uwzględnienie poniższych wniosków w zakresie motywów, charakteru pobytu oraz usług, z których korzystali turyści objęci badaniami ankietowymi. Na tej podstawie można wskazać wyraźne tendencje związane z pobytem turystów w analizowanym obszarze: 1. W Karkonosze przybywają turyści o wyraźnie sprecyzowanych motywach. Pierwszym jest niewątpliwie wypoczynek w obszarze cennym przyrodniczo oraz o cechach stanowiących, według Wyrzykowskiego (1986), minimum warunków do wypoczynku, którymi są: czyste powietrze (wolne od zanieczyszczeń), cisza, niski stopień urbanizacji, walory krajobrazowe i klimatyczne. Drugim motywy jest chęć poznania najważniejszych walorów krajobrazowych odwiedzanego obszaru, tj. Śnieżki, Małego Stawu, Wodospadu Kamińczyk, Szrenicy i Świątyni Wang. Oba motywy powinny stanowić podstawę produktu turystycznego, tj. odnosić się do jego zasadniczego elementu, jakim jest rdzeń. 2. Długość pobytu w Karkonoszach wynosi przynajmniej 3 dni, podczas których turysta realizuje motyw wypoczynkowy i poznawczy. Produkt powinien być skonstruowany w taki sposób, aby turysta miał zawsze możliwość wyboru, którą z tych dwóch potrzeb chciałby w danym momencie zaspokoić: potrzebę wypoczynku czy poznania czegoś nowego. 3. W celu prawidłowego skonstruowania produktu rzeczywistego należy uwzględnić poniżej wskazane usługi: – nocleg z wyżywieniem w pensjonacie, hotelu lub ośrodku wypoczynkowym z dostępem do Internetu; – poznawcze wycieczki piesze po Karkonoszach i autokarowe w sąsiednie regiony, do Pragi oraz Drezna pod opieką licencjonowanych przewodników; – alternatywne w stosunku powyższych, wypoczynkowe wycieczki po najbliższej okolicy Karpacza i Szklarskiej Poręby, z wykorzystaniem szlaków pieszych, edukacyjnych i tras spacerowych; – przejazdy umożliwiające szybkie i sprawne przemieszczanie się między ośrodkami turystycznymi regionu oraz umożliwiające rozpoczęcie i zakończenie podejmowanych wycieczek w dowolnym momencie. Powyższe preferencje obejmują jedną grupę odbiorców, jaką są turyści indywidualni u schyłku letniego sezonu turystycznego. Tym samym wnioski nie odzwierciedlają preferencji wszystkich grup turystów odwiedzających Karkonosze. Dlatego należy tego typu badania kontynuować, obejmując poniżej wskazanych potencjalnych odbiorców: – turyści zorganizowani krajowi i zagraniczni, w tym w szczególności grupy niemieckojęzyczne; – turyści przyjeżdżający w czeską część pasma Karkonoszy; – turyści przyjeżdżający w sezonie jesiennym, zimowym bądź wiosennym; – turyści biznesowi (uczestnicy konferencji, szkoleń i spotkań biznesowych), kuracjusze oraz turyści rowerowi, narciarze, w tym także narciarze biegowi; – odwiedzający jednodniowi. Warunkiem uzyskania całego obrazu preferencji turystów odwiedzających Karkonosze jest uwzględnienie w dalszych badaniach wszystkie wymienionych grup odbiorców. Dzięki kompleksowemu ujęciu zostaną sprecyzowane wskazania dla poszczególnych grup i odpowiadające im produkty. Porównanie uzyskanych w ten sposób wyników z istniejącą ofertą turystyczną pokaże, w jakim stopniu odpowiada ona rzeczywistej potrzebie turystów. Badania preferencji turystów są bardzo istotne nie tylko ze względów teoretycznych i praktycznych. Potwierdzają to pracownicy Centrum Informacji Turystycznej w Szklarskiej Porębie, wskazując, że potrzebują takich informacji w codziennej pracy. Umożliwią one poznanie mocnych i słabych stron regionu, porównanie preferencji z istniejącą ofertą oraz jej modyfikację zgodnie z faktycznym zapotrzebowaniem. W wyniku stworzenia produktów odpowiadających preferencjom określonych grup odbiorców można ugruntować dobrą opinię turystów o transgranicznym regionie turystycznym Karkonoszy. Podziękowania Chciałbym złożyć serdeczne podziękowania studentom kierunku turystyka i rekreacja Wyższej Szkoły Handlu i Usług w Poznaniu, a mianowicie: Annie Bloch, Danucie Bartz, Agacie Dolacie, Łukaszowi Krychowi, Mateuszowi Przybyłowszowi, Lidii Stelmaszyk, Mirosławie Szydlewskiej oraz Annie Wojciechowskiej za ich zaangażowanie w realizację badań ankietowych. BIBLIOGRAFIA Altkorn J., Nowakowska A. (1992) Podstawy marketingu turystycznego, AE, Kraków. Badania preferencji turystów w województwie śląskim (na wybranych przykładach), Śląska Organizacja Turystyczna w Katowicach, Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa im. W. Korfantego w Katowicach-Piotrowicach, Katowice 2007. http://silesia-sot.pl/wp-content/uploads/2010/08/11835424261.pdf [dostęp: 28.12.2014]. Badanie ruchu turystycznego na Dolnym Śląsku w ujęciu powiatowym i subregionalnym wg Aktualizacji Programu Rozwoju Turystyki dla Województwa Dolnośląskiego, Raport końcowy, Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. http://www.prusice.pl/images/badanie_ruchu_turystycznego_-_raport_koncowy.pdf, pdf [dostęp: 28.12.2014]. Berbeka J., Niemczyk A., Makówka M. (2004) Badanie rynkowych zachowań konsumentów, AE, Kraków. Dziedzic E. (2010) Regionalne badania konsumentów usług turystycznych, POT, Warszawa, http://www.pot.gov.pl/component/rubberdoc/doc/doc/2696/raw [dostęp: 28.12.2014]. Gardzieńska A. (2014) Podmioty uczestniczące w procesie kreowania transgranicznego produktu turystycznego, Rozprawy Naukowe AWF we Wrocławiu, 46, 16–26. Gonda-Soroczyńska E. (2010) Potencjał Karpacza jako ośrodka całorocznego, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Ekonomiczne Problemy Usług, 590 (52), 69–82. Grobelny J., Weisner W., Zarzycki P. (2010) Walory turystyczne gór w opinii pieszych turystów sudeckich, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Ekonomiczne Problemy Usług, 590 (52), 321–330. Hibner J. (2013) Struktura ruchu turystycznego w polskich górskich parkach narodowych należących do sieci „Człowiek i Biosfera”. Współczesne problemy i kierunki badawcze w geografii, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, UJ, Kraków, 73–88. Kachniarz M. (red.) (2011) Kierunki rozwoju Karpacza Wschodniego w opinii jego mieszkańców, Raport z badań, UE, Wrocław, Katedra Gospodarki Przestrzennej, Jelenia Góra. Kaczmarek J., Stasiak A., Włodarczyk B. (2010) Produkt turystyczny. Pomysł – organizacja – zarządzanie, PWE, Warszawa. Karkonosze, ankieta (2012) Publicon, public relations & communication. www.starostwo.jgora.pl/plikownia/badania_karkonosze.pdf [dostęp: 28.12.2014]. Kreps D. (1990) A Course in Microeconomic Theory, Princeton University Press, New Jersey. Martin C., Trébicky V. (2000) Monitoring of tourism exploitation and management of the Krkonose national park, Opera Corcontica, 37, 628–638. Niemczyk A. (2010) Zachowania konsumentów na rynku turystycznym, UE, Kraków. Pilch T., Bauman T. (2001) Zasady badań pedagogicznych. Strategie jakościowe i ilościowe, Żak, Warszawa. Prószyńska-Bordas H. (2008) Cechy ruchu turystycznego w Parku Narodowym Gór Stołowych i ich przemiany w okresie dziesięcioletnim w świetle badań ankietowych, Turystyka i Rekreacja, 4, 19–28. Prószyńska-Bordas H. (2009) Źródła informacji o terenie wykorzystywane przez turystów odwiedzających Park Narodowy Gór Stołowych, [w:] M.K. Leniartek (red.), Terra incognita w turystyce, Wyższa Szkoła Zarządzania Edukacja, Wrocław, 353–367. Rohrscheidt A.M. (2014) Zachowania i preferencje turystów zagranicznych korzystających z usług przewodników w Poznaniu w latach 2011–2013, Studia Oeconomia Posnaniensia, 2, 3 (264), 154–178. Rudnicki L. (2012) Zachowania konsumentów na rynku turystycznym, Proksenia, Kraków. Strzembicki L. (2006) Zachowania konsumpcyjne Polaków na krajowym rynku usług turystyczWieniawska B. (2004) Socjologiczna analiza ruchu turystycznego na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego, *Opera Corcontica*, 41, 537–544. Wieniawska-Raj B. (2007) Dynamika ruchu turystycznego w Karkonoskim Parku Narodowym, [w:] Štursa J., Knapík R. (red.), Geokolické problémy Krkonoš. Sborn. Mez. Věd. Konf., říjen, 2006, Svoboda n. Úpou, *Opera Corcontica*, 44, 2, 593–602. Wieniawska-Raj B. (2010) Dynamika ruchu turystycznego w Karkonoskim Parku Narodowym, *Opera Corcontica*, 47 (supl. 1), 269–276. Wyrzykowski J. (1986) Geograficzne uwarunkowania rozwoju urlopowej turystyki wypoczynkowej w Polsce, *Acta Universitatis Wratislaviensis, Studia Geograficzne*, 935, XLIV. Zarzycki P., Grobelny J., Weisner W. (2010) Górskie schroniska a potencjał turystyczny Karkonoszy, *Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Ekonomiczne Problemy Usług*, 590 (52), 295–306. Praca wpłynęła do Redakcji: 15.04.2015 Praca została przyjęta do druku: 15.08.2015 *Adres do korespondencji:* Mateusz Rogowski Katedra Turystyki i Rekreacji Uniwersytet Adama Mickiewicza ul. Dzięgielowa 27 61-680 Poznań e-mail: email@example.com
<urn:uuid:2122710a-8b08-4a85-87da-e7709261a416>
finepdfs
3.269531
CC-MAIN-2019-09
http://rozprawynaukowe.pl/articles/RN_50_152_163.pdf
2019-02-20T09:04:06Z
crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550247494694.1/warc/CC-MAIN-20190220085318-20190220111318-00626.warc.gz
226,088,957
0.997739
0.999861
0.999861
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
true
[ 3376, 7291, 10104, 13041, 14764, 16735, 19332, 23141, 27084, 30791, 35138, 36267 ]
1
0
3. FORMULARZ DO WYKONYWANIA PRAWA GŁOSU PRZEZ PEŁNOMOCNIKA NA ZWYCZJNYM WALNYM ZGROMADZENIU MODERN COMMERCE S.A. Stosowanie niniejszego formularza nie jest obowiązkiem akcjonariusza i nie stanowi warunku oddania głosu przez pełnomocnika. Niniejszy formularz nie zastępuje dokumentu pełnomocnictwa. Dane Mocodawcy: Imię/Nazwisko Adres zamieszkania/Siedziby: Nr dowodu osobistego/innego dokumentu: …………………………… Dane Pełnomocnika: Imię/Nazwisko Adres zamieszkania/ PESEL Nr dowodu osobistego/innego dokumentu: Zamieszczone poniżej tabele umożliwiające zamieszczenie instrukcji dla pełnomocnika odwołują się do projektów uchwał zamieszczonych wraz z opublikowanym ogłoszeniem o zwołaniu Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia. Zarząd Spółki zwraca uwagę, że projekty te mogą różnić się od uchwał poddanych pod głosowanie bezpośrednio na Zwyczajnym Walnym Zgromadzeniu Spółki i zaleca poinstruowanie pełnomocnika o sposobie postępowania w takim przypadku. Mocodawca wydaje instrukcję poprzez wstawienie znaku „X" w odpowiedniej rubryce. W przypadku chęci udzielenia innych lub dalszych instrukcji Mocodawca powinien wypełnić rubrykę „Dalsze/inne instrukcje" określając w niej sposób wykonywania prawa głosu przez pełnomocnika. W przypadku, gdy Mocodawca podejmie decyzję o głosowaniu odmiennie z posiadanych akcji proszony jest o wskazanie w odpowiedniej rubryce liczby akcji, z których pełnomocnik ma głosować „za", „przeciw" lub ma „wstrzymać się od głosu". W braku wskazania liczby akcji uznaje się, że pełnomocnik upoważniony jest do głosowania we wskazany sposób z wszystkich akcji posiadanych przez akcjonariusza. 1. Podjęcie uchwały w sprawie wyboru Przewodniczącego Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia. ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 2. Podjęcie uchwały w sprawie przyjęcia porządku obrad Zgromadzenia. W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… Podjęcie uchwały w sprawie odstąpienia od wyboru Komisji Skrutacyjnej Liczba akcji: ………… ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 4. Podjęcie uchwały w sprawie zatwierdzenia jednostkowego sprawozdania finansowego Spółki za rok 2020 ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 5. Podjęcie uchwały w sprawie zatwierdzenia sprawozdania Zarządu z działalności Spółki w roku 2020 ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 6. Podjęcie uchwały w sprawie zatwierdzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy Kapitałowej Modern Commerce S.A. za rok 2020. ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 7. Podjęcie uchwały w sprawie zatwierdzenie sprawozdania Zarządu z działalności Grupy Kapitałowej Modern Commerce S.A za rok 2020 ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 8. Podjęcie uchwały w sprawie sposobu podziału zysku netto otrzymanego przez Spółkę w roku 2020 ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 9. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia przewodniczącej Rady Nadzorczej absolutorium z wykonania przez nią obowiązków w roku 2020 ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 10. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia członkowi Rady Nadzorczej absolutorium z wykonania przez niego obowiązków w roku 2020 ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 11. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia członkowi Rady Nadzorczej absolutorium z wykonania przez niego obowiązków w roku 2020 15. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia członkowi zarządu absolutorium z wykonania przez niego obowiązków w roku 2020 ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 12. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia członkowi Rady Nadzorczej absolutorium z wykonania przez niego obowiązków w roku 2020 ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 13. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia członkowi Rady Nadzorczej absolutorium z wykonania przez niego obowiązków w roku 2020 ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 14. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia członkowi Rady Nadzorczej absolutorium z wykonania przez niego obowiązków w roku 2020 ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 16. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia członkowi zarządu absolutorium z wykonania przez niego obowiązków w roku 2020 ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 17. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia członkowi zarządu absolutorium z wykonania przez niego obowiązków w roku 2020 W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 18. Podjęcie uchwał w sprawie zmian Statutu Spółki, ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: ………… WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: ………… WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: ………… 19. Podjęcie uchwał w sprawie przyjęcia tekstu jednolitego Statutu Spółki; ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 20. Podjęcie uchwał w sprawie zmian w składzie Rady Nadzorczej Spółki. ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 21. Podjęcie uchwał w sprawie zmian w składzie Rady Nadzorczej Spółki. ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 22. Podjęcie uchwał w sprawie zmian w składzie Rady Nadzorczej Spółki. ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 23. Podjęcie uchwał w sprawie zmian w składzie Rady Nadzorczej Spółki. ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 24. Podjęcie uchwał w sprawie zmian w składzie Rady Nadzorczej Spółki. ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 25. Podjęcie uchwały w sprawie wyboru Przewodniczącego Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia. ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 26. Podjęcie uchwały w sprawie wyboru Przewodniczącego Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia. ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 27. Podjęcie uchwały w sprawie wyboru Przewodniczącego Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia. ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… 28. Podjęcie uchwały w sprawie wyboru Przewodniczącego Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia. ZA PRZECIW WSTRZYMUJĘ SIĘ WG UZNANIA PEŁNOMOCNIKA Liczba akcji: Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… Liczba akcji: ………… W wypadku głosowania przeciw, zgłaszam sprzeciw: ………… Dalsze/inne instrukcje: …………………………… ………………………… Podpis mocodawcy
<urn:uuid:cf0ed286-3f6a-4f9a-961d-55a04b1d842c>
finepdfs
1.131836
CC-MAIN-2022-33
https://relacje-inwestorskie.moliera2.com/wp-content/uploads/2021/05/3.-FORMULARZ.pdf
2022-08-19T13:58:38+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882573699.52/warc/CC-MAIN-20220819131019-20220819161019-00060.warc.gz
438,109,507
0.99999
0.999988
0.999988
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2167, 3389, 4758, 5007, 7327, 8695, 10186, 10381 ]
2
0
Gmina-Miasto Działdowo ul. Zamkowa 12 13-200 Działdowo SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Usługi dalej zwana SIWZ Dotyczy postępowania o udzielenie zamówienia publicznego pn.: „Wykonanie usługi zimowego utrzymania ulic miejskich oraz chodników i przystanków komunikacyjnych w sezonie zimowym 2020/2021 na terenie miasta Działdowo" prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego - zamówienie o wartości poniżej kwoty określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 ustawy z 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych. Znak postępowania nadany przez Zamawiającego: RZE.2220.127.116.110 Zatwierdzam dnia 16.10.2020 r. BURMISTRZ Grzegorz Mrowiński ………........................................................... (podpis Kierownika Zamawiającego) SPIS TREŚCI Niniejsza Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia zawiera: TOM I INSTRUKCJA DLA WYKONAWCÓW (IDW) WRAZ Z FORMULARZAMI Rozdział I Instrukcja dla Wykonawców (IDW) Rozdział II Formularze: Formularz II.1. Formularz oferty Formularz II.2A Oświadczenie o spełnianiu warunków udziału w postępowaniu zgodnie z art. 25a ust. 1 ustawy Pzp Formularz II.2B Oświadczenie o braku podstaw wykluczenia z postępowania zgodnie z art. 25a ust. 1 ustawy Pzp Formularz II.3 Wykaz urządzeń technicznych Formularz II.4 Informacja dotycząca przynależności do grupy kapitałowej (wzór) TOM II WZORY UMÓW TOM III CHARAKTERYSTYKA PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA WYKAZ REJONÓW OPIS STANDARDÓW UTRZYMANIA DRÓG TOM I INSTRUKCJA DLA WYKONAWCÓW (IDW) WRAZ Z FORMULARZAMI Rozdział I Instrukcja dla Wykonawców (IDW) I. NAZWA ORAZ ADRES ZAMAWIAJĄCEGO 1.1 Zamawiającym w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, którego dotyczy niniejsza SIWZ, a zarazem „Zamawiającym" w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych. (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1843 z późn. zm.) jest: Gmina-Miasto Działdowo, NIP: 571-16-02-078, REGON: 130377860 1.2 Adres Zamawiającego: ul. Zamkowa 12, 13-200 Działdowo tel. +48 23 697 04 00 fax +48 23 697 04 02 w sprawach związanych z niniejszym postępowaniem korespondencję należy kierować na adres e-mail: email@example.com strona internetowa: bip.dzialdowo.eu 1.3 Rodzaj Zamawiającego: jednostka samorządu terytorialnego. Główny przedmiot działalności Zamawiającego: KIEROWANIE PODSTAWOWYMI RODZAJAMI DZIAŁALNOŚCI PUBLICZNEJ. II. OZNACZENIE POSTĘPOWANIA 2.1 Zamawiający opatrzył postępowanie znakiem: RZE.218.104.22.1680. Zaleca się, aby Wykonawcy we wszelkich kontaktach z Zamawiającym powoływali się na ten znak. III. TRYB UDZIELENIA ZAMÓWIENIA 3.1 Postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego, którego dotyczy niniejsza SIWZ jest prowadzone w trybie przetargu nieograniczonego na podstawie ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1843 z późn. zm.). IV. ŹRÓDŁA FINANSOWANIA 4.1 Zadanie zostanie zrealizowane ze środków własnych Zamawiającego. V. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA 5.1 Nazwa zamówienia nadana przez Zamawiającego: „Wykonanie usługi zimowego utrzymania ulic miejskich oraz chodników i przystanków komunikacyjnych w sezonie zimowym 2020/2021 na terenie miasta Działdowo" Lokalizacja na terenie miasta Działdowo, województwo warmińsko-mazurskie, Polska. 5.2 Nazwa i kod Wspólnego Słownika Zamówień (CPV): 90620000-9 Usługi odśnieżania, 90630000-2 Usługi usuwania oblodzenia, 90610000-6 Usługi sprzątania i zamiatania ulic. 5.3 Opis przedmiotu zamówienia: Przedmiotem zamówienia jest wykonanie usługi zimowego utrzymania ulic miejskich oraz chodników i przystanków komunikacyjnych w sezonie zimowym 2020/2021 na terenie miasta Działdowo. Zamówienie obejmuje: Zadanie 1 – usługi odśnieżania i usuwania oblodzeń na ulicach miejskich w okresie zimowym: Część I – rejon I, Część II – rejon II, Zadanie 2 – usługi utrzymania chodników i przystanków komunikacyjnych w okresie zimowym: Część III – rejon I, Część IV – rejon II, Część V – rejon III, Część VI – rejon IV. Charakterystyka przedmiotu zamówienia oraz zakres i przedmiar poszczególnych rejonów został określony w TOMIE III SIWZ. Wykonawca w ramach umowy i wynagrodzenia zobowiązuje się do wykonania usługi utrzymania chodników i przystanków komunikacyjnych w okresie zimowym oraz zebranie piasku po zimie w czasie którego należy gruntownie oczyścić całą zanieczyszczoną powierzchnię chodników i przystanków komunikacyjnych (łącznie z zamiataniem) ujętych w załączniku Nr 1 do umowy z wyjątkiem nieutwardzonych traktów pieszych. Usługa ta zostanie zrealizowana w okresie od 15 marca do dnia 30 kwietnia każdego roku, po wcześniejszym uzgodnieniu z Zamawiającym. Za wykonanie usługi zebrania piasku po zimie Zamawiający zapłaci 1/30 kwoty ryczałtu miesięcznego za każdy dzień faktycznego jej świadczenia. 5.4 Wymagania stawiane Wykonawcy: 1) Wykonawca odpowiedzialny będzie za całokształt, w tym za przebieg, jakość oraz terminowe wykonanie zamówienia, 2) Wymagana jest należyta staranność przy realizacji zamówienia, rozumiana jako staranność profesjonalisty w działalności objętej przedmiotem niniejszego zamówienia, 3) Spełnienie innych wymagań określonych we wzorze umowy oraz wynikających z obowiązujących przepisów prawa. 5.5 Wykonawca dla wypełnienia swoich zobowiązań powinien zapewnić doświadczone i wykwalifikowane osoby zdolne do prowadzenia wszelkich powierzonych zadań, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i w zgodzie z postanowieniami odpowiednich decyzji, uzgodnieniami i opiniami, warunkującymi prawidłową realizację zamówienia. 5.6 Zamawiający nie przewiduje udzielenia zamówień, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7 lub art. 134 ust. 6 pkt 3 ustawy Prawo zamówień publicznych 5.7 Zamawiający stosownie do art. 29 ust. 3a ustawy Pzp, wymaga zatrudnienia przez wykonawcę lub podwykonawcę na podstawie umowy o pracę osób wykonujących czynności w zakresie realizacji zamówienia, których wykonanie zawiera cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1* ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. 5.7.1 Sposób zatrudnienia osób realizujących czynności w zakresie realizacji zamówienia i okres wymaganego zatrudnienia. Zamawiający wymaga, aby czynności polegające na faktycznym wykonywaniu usług związanych z wykonaniem całego zamówienia (obsługa sprzętu, urządzeń, maszyn i pojazdów) były wykonywane przez osoby zatrudnione przez Wykonawcę, podwykonawcę na podstawie umowy o pracę. 5.7.2 Rodzaj czynności (niezbędnych do wykonania zamówienia), co do których wykonania zamawiający wymaga zatrudnienia na podstawie umowy o pracę przez wykonawcę lub podwykonawcę osób wykonujących w trakcie realizacji zamówienia: obsługa sprzętu, kierowanie pojazdami, odśnieżanie, zwalczanie śliskości, sprzątanie itp. Wszyscy pracownicy wykonujący czynności obejmujące cały zakres rzeczowy usług tj.: pracownicy fizyczni, kierowcy oraz operatorzy sprzętu specjalistycznego, którzy będą skierowani do realizacji zamówienia. 5.7.3 Sposób dokumentowania zatrudnienia osób. Zamawiający wymaga aby wykonawca przedłożył oświadczenie, iż osoby skierowane do realizacji zamówienia, o których mowa w pkt 5.5.2, są zatrudnione na umowę o pracę. Oświadczenie powinno być złożone najpóźniej w terminie 7 dni od dnia podpisania umowy. 5.8 Uprawnienia zamawiającego w zakresie kontroli spełniania przez wykonawcę wymagań, o których mowa w art. 29 ust. 3a ustawy Pzp, oraz sankcji z tytułu niespełnienia tych wymagań: Nieprzedłożenie przez Wykonawcę schematu oraz oświadczenia określonego w pkt 5.7.3 przez Wykonawcę z pracownikami wykonującymi czynności, o których mowa powyżej w terminie wskazanym przez Zamawiającego, będzie traktowane jako niewypełnienie obowiązku zatrudnienia pracowników na podstawie umowy o pracę oraz skutkować będzie naliczeniem kar umownych w wysokości określonej w załączonym do SIWZ wzorze umowy a także zawiadomieniem Państwowej Inspekcji Pracy o podejrzeniu zastąpienia umowy o pracę z osobami wykonującymi pracę na warunkach określonych w art. 22 § 1 ustawy Kodeks pracy, umową cywilnoprawną. Powyższy wymóg dotyczy również Podwykonawców wykonujących wskazane wyżej prace. VI. TERMIN WYKONANIA ZAMÓWIENIA 6.1 Zamawiający ustala wymagany termin wykonania zamówienia: - do dnia 30 kwietnia 2021 r. VII. PODWYKONAWCY 7.1 Zamawiający żąda wskazania przez Wykonawcę w ofercie, wykonanie, jakiej części zamówienia, zostanie powierzone podwykonawcom. 7.2 Zamawiający żąda wskazania przez Wykonawcę w ofercie części zamówienia, których wykonanie zleci podwykonawcom. Wykonawca poda nazwy (firmy) podwykonawców, na których zasoby wykonawca powołuje się na zasadach określonych w art. 22a ust. 1 Ustawy PZP, w celu wykazania spełniania warunków udziału w postępowaniu, o których mowa w art. 22 ust. 1 Ustawy PZP. VIII. WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU ORAZ OPIS SPOSOBU DOKONYWANIA OCENY TYCH WARUNKÓW 8.1 Warunki udziału w postępowaniu 8.1.1 W postępowaniu o udzielenie zamówienia mogą wziąć udział Wykonawcy, którzy: 1. nie podlegają wykluczeniu, 2. spełniają warunki udziału w postępowaniu dotyczące: 1) kompetencji lub uprawnień do prowadzenia określonej działalności zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów, 2) zdolności technicznej lub zawodowej, 3) sytuacji ekonomicznej lub finansowej. 8.2 Opis sposobu dokonywania oceny spełniania warunków udziału w postępowaniu 8.2.1 Kompetencje lub uprawnienia do prowadzenia określonej działalności zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów. Opis sposobu dokonywania oceny spełniania tego warunku: Zamawiający nie dokonuje w tym zakresie szczegółowego opisu sposobu dokonania oceny spełniania warunków udziału w postępowaniu. 8.2.2 Zdolność techniczna lub zawodowa Opis sposobu dokonywania oceny spełniania tego warunku: Zamawiający za spełnienie tego warunku uzna: − posiadanie co najmniej 4 szt. nośnika z zamontowanym pługiem odśnieżnym i urządzeniem do rozsypywania środków do zwalczania śliskości oraz dodatkowo i niezależnie co najmniej 2 szt. nośnika z zamontowanym pługiem odśnieżnym. Ponadto wymagana jest co najmniej 1 szt. sprzętu do załadunku materiałów uszorstniających. Na potwierdzenie tego warunku należy złożyć wypełniony zał. nr 3 do SIWZ. Warunek ten dotyczy tylko Zadania 1 - usługi odśnieżania i usuwania oblodzeń na ulicach miejskich. − w przypadku składania ofert wyłącznie na Zadanie 1 rejon I - usługi odśnieżania i usuwania oblodzeń na ulicach miejskich w okresie zimowym, Zamawiający za spełnienie tego warunku uzna posiadanie co najmniej 2 szt. nośnika z zamontowanym pługiem odśnieżnym i urządzeniem do rozsypywania środków do zwalczania śliskości oraz dodatkowo i niezależnie co najmniej 1 szt. nośnika z zamontowanym pługiem odśnieżnym. Ponadto wymagana jest co najmniej 1 szt. nośnika sprzętu do załadunku materiałów uszorstniających. Na potwierdzenie tego warunku należy złożyć wypełniony zał. nr 3 do SIWZ. − w przypadku składania ofert wyłącznie na Zadania 1 rejon II - usługi odśnieżania i usuwania oblodzeń na ulicach miejskich w okresie zimowym oraz po zakończeniu uprzątnięcie piasku z dróg utwardzonych, Zamawiający za spełnienie tego warunku uzna posiadanie co najmniej 2 szt. nośnika z zamontowanym pługiem odśnieżnym i urządzeniem do rozsypywania środków do zwalczania śliskości oraz dodatkowo i niezależnie co najmniej 1 szt. nośnika z zamontowanym pługiem odśnieżnym. Ponadto wymagana jest co najmniej 1 szt. sprzętu do załadunku materiałów uszorstniających. Na potwierdzenie tego warunku należy złożyć wypełniony zał. nr 3 do SIWZ. − w przypadku składania ofert na Zadania 2 - usługi utrzymania chodników i przystanków komunikacyjnych w okresie zimowym wraz ze zbieraniem piasku : - rejon I, - rejon II, rejon III, - rejon IV, Zamawiający nie wyznacza szczegółowego warunku w tym zakresie. 8.2.3 Sytuacja ekonomiczna i finansowa Opis sposobu dokonywania oceny spełniania tego warunku Zamawiający nie dokonuje w tym zakresie szczegółowego opisu sposobu dokonania oceny spełniania warunków udziału w postępowaniu. 8.3 Zamawiający może, na każdym etapie postępowania, uznać, że Wykonawca nie posiada wymaganych zdolności, jeżeli zaangażowanie zasobów technicznych lub zawodowych Wykonawcy w inne przedsięwzięcia gospodarcze wykonawcy może mieć negatywny wpływ na realizację zamówienia. IX. PODSTAWY WYKLUCZENIA Z POSTĘPOWANIA 9.1 Z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego Zamawiający wykluczy Wykonawców w okolicznościach o których mowa w art. 24 ust. 1 ustawy. 9.2 Zamawiający przewiduje wykluczenie wykonawcy na podstawie art. 24 ust. 5 ustawy Pzp. Zamawiający przewiduje następujące fakultatywne podstawy wykluczenia: a) podstawa wykluczenia określona w art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy Pzp, w stosunku do którego otwarto likwidację, w zatwierdzonym przez sąd układzie w postępowaniu restrukturyzacyjnym jest przewidziane zaspokojenie wierzycieli przez likwidację jego majątku lub sąd zarządził likwidację jego majątku w trybie art. 332 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2019 r. poz. 243, 326, 912 i 1655) lub którego upadłość ogłoszono, z wyjątkiem wykonawcy, który po ogłoszeniu upadłości zawarł układ zatwierdzony prawomocnym postanowieniem sądu, jeżeli układ nie przewiduje zaspokojenia wierzycieli przez likwidację majątku upadłego, chyba że sąd zarządził likwidację jego majątku w trybie art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, 912, 1495 i 1655). 9.3 Wykonawca, który podlega wykluczeniu na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 13 i 14 oraz pkt 16–20 lub ust. 5 (w przypadku wykluczenia z 24 ust. 5) ustawy Pzp może przedstawić dowody na to, że podjęte przez niego środki są wystarczające do wykazania jego rzetelności, w szczególności udowodnić naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem lub przestępstwem skarbowym, zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę lub naprawienie szkody, wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego oraz współpracę z organami ścigania oraz podjęcie konkretnych środków technicznych, organizacyjnych i kadrowych, które są odpowiednie dla zapobiegania dalszym przestępstwom lub przestępstwom skarbowym lub nieprawidłowemu postępowaniu wykonawcy. Przepisu zdania pierwszego nie stosuje się, jeżeli wobec wykonawcy, będącego podmiotem zbiorowym, orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz ubiegania się o udzielenie zamówienia oraz nie upłynął określony w tym wyroku okres obowiązywania tego zakazu. 9.4 Zamawiający może wykluczyć wykonawcę na każdym etapie postępowania o udzielenie zamówienia. X. WYKAZ OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW, JAKIE MAJĄ DOSTARCZYĆ WYKONAWCY W CELU POTWIERDZENIA SPEŁNIANIA WARUNKÓW UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU 10.1 Do oferty Wykonawca dołączy: 10.1.1 aktualne na dzień składania ofert oświadczenie o spełnianiu warunków udziału w postępowaniu zgodnie z art. 25a ust. 1 ustawy Pzp (sporządzony wg wzoru stanowiącego formularz nr 2A do SIWZ). Jeżeli Wykonawca, wykazując spełnianie warunków, o których mowa w pkt 8.1 SIWZ powołuje się na zasoby innych podmiotów, w celu wykazania spełniania warunków udziału w postępowaniu, w zakresie, w jakim powołuje się na ich zasoby zamieszcza informacje o tych podmiotach w oświadczeniu o którym mowa w pkt 10.1.1 SIWZ. W przypadku wspólnego ubiegania się o zamówienie przez Wykonawców oświadczenie o którym mowa w pkt 10.1.1 SIWZ składa każdy z Wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienie. 10.1.2 aktualne na dzień składania ofert oświadczenie o braku podstaw wykluczenia z postępowania zgodnie z art. 25a ust. 1 ustawy Pzp (sporządzony wg wzoru stanowiącego formularz nr 2B do SIWZ). Wykonawca, który powołuje się na zasoby innych podmiotów, w celu wykazania braku istnienia wobec nich podstaw wykluczenia zamieszcza informacje o tych podmiotach w oświadczeniu, o którym mowa w pkt 10.1.2. SIWZ. W przypadku wspólnego ubiegania się o zamówienie przez Wykonawców oświadczenie, o którym mowa w pkt 10.1.2 SIWZ składa każdy z Wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienie. Zamawiający żąda, aby Wykonawca, który zamierza powierzyć wykonanie części zamówienia podwykonawcom, w celu wykazania braku istnienia wobec nich podstaw wykluczenia z udziału w postępowaniu zamieścił informacje o podwykonawcach w oświadczeniu, o którym mowa w pkt 10.1.2. 10.2 DOKUMENTY SKŁADANE NA WEZWANIE ZAMAWIAJĄCEGO Zgodnie z art. 24aa ust. 1 ustawy prawo zamówień publicznych zamawiający najpierw dokona oceny ofert, a następnie zbada, czy wykonawca, którego oferta została oceniona, jako najkorzystniejsza, nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu. 10.2.1 Zgodnie z art. 25 ust. 2 ustawy Pzp Zamawiający przed udzieleniem zamówienia może wezwać wykonawcę, którego oferta została oceniona najwyżej, do złożenia w wyznaczonym, nie krótszym niż 5 dni, terminie aktualnych na dzień złożenia oświadczeń lub dokumentów, potwierdzających okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1 ustawy Pzp. 10.2.2 Zamawiający na każdym etapie postępowania może wezwać wykonawców do złożenia wszystkich lub niektórych oświadczeń lub dokumentów potwierdzających, że nie podlega wykluczeniu, spełnia warunku udziału w postępowaniu, a jeżeli zachodzi uzasadniona podstawa do uznania, że złożone uprzednio oświadczenia lub dokumenty nie są już aktualne, do złożenia aktualnych oświadczeń lub dokumentów. 10.3 Na wezwanie zamawiającego Wykonawca zobowiązany jest złożyć następujące oświadczenia lub dokumenty: 10.3.1 W zakresie wykazania spełniania przez wykonawcę warunków, o których mowa w art. 22 ust. 1b ustawy, należy przedłożyć: 1) wykaz narzędzi, wyposażenia zakładu lub urządzeń technicznych dostępnych wykonawcy w celu wykonania zamówienia publicznego wraz z informacją o podstawie do dysponowania tymi zasobami. 10.3.2 W zakresie potwierdzenia niepodlegania wykluczeniu na podstawie art. 24 ust. 1 i ust. 5 ustawy, należy przedłożyć: 1) aktualny odpis z właściwego rejestru lub z centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru lub ewidencji, w celu potwierdzenia braku podstaw wykluczenia na podstawie art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy, 10.3.3 Jeżeli w kraju, w którym wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania lub miejsce zamieszkania ma osoba, której dokument dotyczy, nie wydaje się dokumentów, o których mowa w pkt. 10.3.2 SIWZ, zastępuje się je dokumentem zawierającym odpowiednio oświadczenie wykonawcy, ze wskazaniem osoby albo osób uprawnionych do jego reprezentacji, lub oświadczenie osoby, której dokument miał dotyczyć, złożone przed notariuszem lub przed organem sądowym, administracyjnym albo organem samorządu zawodowego lub gospodarczego właściwym ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania wykonawcy lub miejsce zamieszkania tej osoby. Dokumenty te winny być wystawione nie wcześniej niż w terminie określonym w punktach 10.3.2 SIWZ. 10.3.4 Wykonawca, w terminie 3 dni od zamieszczenia na stronie internetowej informacji z otwarcia ofert, o której mowa w art. 86 ust. 5, przekazuje zamawiającemu oświadczenie o przynależności lub braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 23 ustawy Pzp. Wraz ze złożeniem oświadczenia, wykonawca może przedstawić dowody, że powiązania z innym wykonawcą nie prowadzą do zakłócenia konkurencji w postępowaniu o udzielenie zamówienia. 10.4 INFORMACJA DLA WYKONAWCÓW POLEGAJĄCYCH NA ZASOBACH INNYCH PODMIOTÓW, NA ZASADACH OKREŚLONYCH W ART. 22A USTAWY PZP ORAZ ZAMIERZAJĄCYCH POWIERZYĆ WYKONANIE CZĘŚCI ZAMÓWIENIA PODWYKONAWCOM 10.4.1 Wykonawca może w celu potwierdzenia spełniania warunków udziału w postępowaniu w stosownych sytuacjach oraz w odniesieniu do zamówienia, lub jego części, polegać na zdolnościach technicznych lub zawodowych lub sytuacji finansowej lub ekonomicznej innych podmiotów, niezależnie od charakteru prawnego łączących go z nim stosunków prawnych. 10.4.2 Wykonawca, który polega na zdolnościach lub sytuacji innych podmiotów, musi udowodnić zamawiającemu, że realizując zamówienie, będzie dysponował niezbędnymi zasobami tych podmiotów, w szczególności przedstawiając zobowiązanie tych podmiotów do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia. 10.4.3 Zamawiający oceni, czy udostępniane Wykonawcy przez inne podmioty zdolności techniczne lub zawodowe lub ich sytuacja finansowa lub ekonomiczna, pozwalają na wykazanie przez Wykonawcę spełniania warunków udziału w postępowaniu oraz zbada, czy nie zachodzą wobec tego podmiotu podstawy wykluczenia, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 13-22 ustawy Pzp oraz, o których mowa w pkt 9.3 SIWZ. 10.4.4 W odniesieniu do warunków dotyczących wykształcenia, kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia, Wykonawcy mogą polegać na zdolnościach innych podmiotów, jeśli podmioty te zrealizują usługi, do realizacji których te zdolności są wymagane. 10.4.5 Jeżeli zdolności techniczne lub zawodowe podmiotu, na którego zdolnościach polega Wykonawca, nie potwierdzają spełnienia przez Wykonawcę warunków udziału w postępowaniu lub zachodzą wobec tych podmiotów podstawy wykluczenia, Zamawiający zażąda, aby Wykonawca w terminie określonym przez Zamawiającego: a) zastąpił ten podmiot innym podmiotem lub podmiotami lub b) zobowiązał się do osobistego wykonania odpowiedniej części zamówienia, jeżeli wykaże zdolności techniczne lub zawodowe, o których mowa w pkt 8.2.2 SIWZ. 10.4.6 Wykonawca, który powołuje się na zasoby innych podmiotów, w celu wykazania braku istnienia wobec nich podstaw wykluczenia oraz spełniania, w zakresie, w jakim powołuje się na ich zasoby, warunków udziału w postępowaniu zamieszcza informacje o tych podmiotach w oświadczeniu, o którym mowa w pkt 10.1 SIWZ. 10.4.7 Na wezwanie Zamawiającego Wykonawca, który polega na zdolnościach lub sytuacji innych podmiotów na zasadach określonych w art. 22a ustawy Pzp, zobowiązany jest do przedstawienia w odniesieniu do tych podmiotów dokumentów wymienionych w pkt 10.3.2 oraz 10.3.4 SIWZ oraz zgodnie z § 9 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie rodzajów dokumentów, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy w postępowaniu o udzielenie zamówienia, Wykonawca będzie zobowiązany przedłożyć następujące dokumenty: 1) odpis z właściwego rejestru lub z centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru lub ewidencji, w celu potwierdzenia braku podstaw wykluczenia na podstawie art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy, 10.4.8 W celu oceny, czy Wykonawca polegając na zdolnościach lub sytuacji innych podmiotów na zasadach określonych w art. 22a ustawy Pzp, będzie dysponował niezbędnymi zasobami w stopniu umożliwiającym należyte wykonanie zamówienia publicznego oraz oceny, czy stosunek łączący Wykonawcę z tymi podmiotami gwarantuje rzeczywisty dostęp do ich zasobów, Zamawiający może żądać dokumentów, które określają w szczególności: 1) zakres dostępnych Wykonawcy zasobów innego podmiotu; 2) sposób wykorzystania zasobów innego podmiotu, przez Wykonawcę, przy wykonywaniu zamówienia publicznego; 3) zakres i okres udziału innego podmiotu przy wykonywaniu zamówienia publicznego; 4) czy podmiot, na zdolnościach którego Wykonawca polega w odniesieniu do warunków udziału w postępowaniu dotyczących wykształcenia, kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia, zrealizuje roboty budowlane lub usługi, których wskazane zdolności dotyczą. 10.4.9 Wykonawca, który zamierza powierzyć wykonanie części zamówienia podwykonawcom, na etapie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego jest zobowiązany wskazać w ofercie części zamówienia (udział procentowy lub kwotowy), których wykonanie zamierza powierzyć podwykonawcom oraz o ile jest to wiadome, podać firmy podwykonawców. UWAGA Podmiot, który zobowiązał się do udostępnienia zasobów zgodnie z art. 22a ustawy Pzp, odpowiada solidarnie z wykonawcą za szkodę zamawiającego powstałą wskutek nieudostępnienia tych zasobów, chyba że za nieudostępnienie zasobów nie ponosi winy. 10.5 Pozostałe dokumenty do złożenia wraz z ofertą: 1) Pełnomocnictwo ustanowione do reprezentowania Wykonawcy/ów ubiegającego/cych się o udzielenie zamówienia publicznego. Pełnomocnictwo należy dołączyć w oryginale bądź kopii, potwierdzonej za zgodność z oryginałem notarialnie. W przypadku podmiotów wspólnie ubiegających się o zamówienie, pełnomocnictwo takie może wynikać z dołączonej do oferty umowy konsorcjum lub umowy spółki cywilnej, 2) Wykonawca, który polegać będzie na wiedzy i doświadczeniu, potencjale technicznym, osobach zdolnych do wykonania zamówienia, zdolnościach finansowych lub ekonomicznych innych podmiotów, niezależnie od charakteru prawnego łączących go z nimi stosunków, zobowiązany jest udowodnić Zamawiającemu, iż będzie dysponował zasobami niezbędnymi do realizacji zamówienia, w szczególności przedstawiając w tym celu pisemne zobowiązanie tych podmiotów do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na okres korzystania z nich przy wykonywaniu zamówienia (oryginał). XI. OPIS SPOSOBU PRZYGOTOWYWANIA OFERT 11.1 Wykonawca może złożyć tylko jedną ofertę. 11.2 Zamawiający dopuszcza składania ofert częściowych. Każdy Wykonawca może złożyć ofertę na dowolną ilość części. 11.3 Zamawiający nie dopuszcza składania ofert wariantowych. 11.4 Wykonawcy zobowiązani są przygotować ofertę zgodnie z wymaganiami określonymi w niniejszej SIWZ. Oferta musi być sporządzona w 1 egzemplarzu i mieć formę pisemną i format nie większy niż A4. 11.5 W skład oferty winny wchodzić, co najmniej oświadczenia wymagane postanowieniami pkt 10.1 niniejszej SIWZ. Integralną częścią SIWZ jest także Projekt umowy. 11.6 Dokumenty załączone do oferty oraz przesłane na wezwanie zamawiającego mogą być przedstawione w formie oryginału lub kserokopii poświadczonej za zgodność z oryginałem przez Wykonawcę (osobę lub osoby uprawnione do reprezentowania Wykonawcy). Przy czym dokument pełnomocnictwa może być przedłożony jedynie w formie oryginału lub kopii poświadczonej notarialnie. Dokumenty sporządzone w języku obcym należy złożyć wraz z ich tłumaczeniem na język polski. 11.7 Zamawiający zażąda przedstawienia oryginału lub notarialnie potwierdzonej kopii dokumentu wyłącznie wtedy, gdy przedstawiona przez Wykonawcę kserokopia dokumentu będzie nieczytelna lub będzie budzić wątpliwości, co do jej prawdziwości. 11.8 Oferta musi być sporządzona w języku polskim. 11.9 Oferta winna być wypisana na maszynie do pisania lub ręcznie długopisem albo nieścieralnym atramentem - oferta może mieć także postać wydruku komputerowego. 11.10 Oferta oraz oświadczenia składane przez Wykonawcę, a także sporządzone (wypełnione) przez niego dokumenty, winny zostać podpisane i parafowane na każdej stronie przez osobę lub osoby uprawnione do reprezentowania Wykonawcy. Kopie dokumentów przesłane na wezwanie zamawiającego winny zostać poświadczone za zgodność z oryginałem przez osobę lub osoby uprawnione do reprezentowania Wykonawcy. Poświadczenia za zgodność z oryginałem dokonuje odpowiednio wykonawca, podmiot, na którego zdolnościach lub sytuacji polega wykonawca, wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia publicznego albo podwykonawca, w zakresie dokumentów, które każdego z nich dotyczą. 11.11 Oświadczenia, dotyczące wykonawcy i innych podmiotów, na których zdolnościach lub sytuacji polega wykonawca na zasadach określonych w art. 22a ustawy oraz dotyczące podwykonawców, składane są w oryginale. 11.12 Pełnomocnictwo obejmujące swoim zakresem umocowanie do podpisania oferty winno być dołączone do oferty, o ile umocowanie do podpisania oferty nie wynika z innych dokumentów załączonych do oferty (np. z odpisu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej) 11.13 Wszystkie miejsca, w których Wykonawca naniósł zmiany winny być parafowane przez osobę/y podpisującą ofertę wraz z datą naniesienia zmiany. W przeciwnym razie zmiany nie będą uwzględnione. 11.14 Wszystkie formularze zawarte w niniejszej SIWZ, a w szczególności formularz ofertowy Wykonawca winien wypełnić ściśle według wskazówek zawartych w SIWZ. 11.15 Wielkość załączonych, do SIWZ wzorów formularzy może zostać przez Wykonawcę zmieniona, jednak układ graficzny i opis poszczególnych kolumn i wierszy musi pozostać nie zmieniony. 11.16 Wykonawca umieści ofertę w dwóch kopercie/paczce, która będzie zaadresowana do Zamawiającego oraz będą posiadać następujące oznaczenie: Gmina–Miasto Działdowo, ul. Zamkowa 12, 13-200 Działdowo OFERTA W PRZETARGU NIEOGRANICZONYM NA „Wykonanie usługi zimowego utrzymania ulic miejskich oraz chodników i przystanków komunikacyjnych w sezonie zimowym 2020/2021 na terenie miasta Działdowo" Nie otwierać przed dniem 27.10.2020 r. godz. 12.15 Poza oznaczeniami podanymi powyżej koperta/paczka musi zawierać nazwę oraz adres Wykonawcy. Skutki związane z nieoznaczeniem oferty w sposób podany w SIWZ ponosi Wykonawca. Niewłaściwe oznakowanie koperty/paczki, skutkujące jej otwarciem przed terminem otwarcia wszystkich ofert spowoduje odrzucenie oferty na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy Pzp. 11.17 Koperta/paczka powinna być nieprzejrzysta oraz szczelnie zamknięta w sposób uniemożliwiający zapoznanie się z jej treścią. 11.18 Wykonawca może wprowadzić zmiany lub wycofać złożoną ofertę przed upływem terminu do składania ofert. W przypadku wycofania oferty Zamawiający niezwłocznie zwróci wadium (o ile było wymagane) w sposób wskazany we wniosku. 11.19 W celu dokonania zmiany lub wycofania oferty, Wykonawca złoży Zamawiającemu kolejną zamkniętą kopertę/paczkę, oznaczoną jak w pkt. 10.15, z dodaniem słowa: "Zmiana" lub "Wycofanie". Oferty oznakowane dopiskiem „Zmiana" lub „Wycofanie" zostaną otwarte przed otwarciem kopert (paczek) zawierających oferty. 11.20 Wykonawca nie może wycofać oferty ani wprowadzić jakichkolwiek zmian w treści oferty po upływie terminu składania ofert. 11.21 Oferta, której treść nie będzie odpowiadać treści SIWZ, z zastrzeżeniem art. 87 ust. 2 pkt 3 ustawy PZP zostanie odrzucona (art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy PZP). Wszelkie niejasności i obiekcje dotyczące treści zapisów w SIWZ należy zatem wyjaśnić z Zamawiającym przed terminem składania ofert w trybie przewidzianym w rozdziale VII niniejszej SIWZ. Przepisy ustawy PZP nie przewidują negocjacji warunków udzielenia zamówienia, w tym zapisów projektu umowy, po terminie otwarcia ofert. 11.22 Zamawiający informuje, iż zgodnie z art. 8 w zw. z art. 96 ust. 3 ustawy PZP oferty składane w postępowaniu o zamówienie publiczne są jawne i podlegają udostępnieniu od chwili ich otwarcia, z wyjątkiem informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, jeśli Wykonawca w terminie składania ofert zastrzegł, że nie mogą one być udostępniane i jednocześnie wykazał, iż zastrzeżone informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa. 11.23 Zamawiający zaleca, aby informacje zastrzeżone, jako tajemnica przedsiębiorstwa były przez Wykonawcę złożone w oddzielnej wewnętrznej kopercie z oznakowaniem „tajemnica przedsiębiorstwa", lub spięte (zszyte) oddzielnie od pozostałych, jawnych elementów oferty. Brak jednoznacznego wskazania, które informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa oznaczać będzie, że wszelkie oświadczenia i zaświadczenia składane w trakcie niniejszego postępowania są jawne bez zastrzeżeń. 11.24 Zastrzeżenie informacji, które nie stanowią tajemnicy przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji będzie traktowane, jako bezskuteczne i skutkować będzie zgodnie z uchwałą SN z 20 października 2005 (sygn. III CZP 74/05) ich odtajnieniem. 11.25 Zamawiający informuje, że w przypadku kiedy wykonawca otrzyma od niego wezwanie w trybie art. 90 ustawy PZP, a złożone przez niego wyjaśnienia i/lub dowody stanowić będą tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Wykonawcy będzie przysługiwało prawo zastrzeżenia ich jako tajemnica przedsiębiorstwa. Przedmiotowe zastrzeżenie zamawiający uzna za skuteczne wyłącznie w sytuacji kiedy Wykonawca oprócz samego zastrzeżenia, jednocześnie wykaże, iż dane informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa. 11.26 Oferta złożona po terminie wskazanym w rozdz. XV niniejszej SIWZ zostanie niezwłocznie zwrócona na podstawie art. 84 ust. 2 ustawy PZP. XII. WYKONAWCY WSPÓLNIE UBIEGAJĄCY SIĘ O UDZIELENIE ZAMÓWIENIA (SPÓŁKI CYWILNE/KONSORCJA) 12.1 Wykonawcy mogą wspólnie ubiegać się o udzielenie zamówienia publicznego, którego dotyczy niniejsza SIWZ. 12.2 Wykonawcy występujący wspólnie winni spełniać łącznie warunki udziału w postępowaniu, lecz żaden z nich nie może podlegać wykluczeniu z postępowania. 12.3 Spółka cywilna (wspólnicy spółki cywilnej) będzie uważana za wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia. Przez spółkę cywilną należy rozumieć spółkę, o której mowa w art. 860-875 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. 12.4 Wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia publicznego, którego dotyczy niniejsza SIWZ, są obowiązani ustanowić pełnomocnika do reprezentowania ich w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego albo reprezentowania w postępowaniu i zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego (stosownie do art. 23 ust. 2 ustawy Prawo zamówień publicznych). 12.5 W przypadku wspólnego ubiegania się o zamówienie przez Wykonawców, oświadczenie, o którym mowa w pkt 10.1 SIWZ składa każdy z Wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienie. Dokumenty te potwierdzają spełnianie warunków udziału w postępowaniu oraz brak podstaw wykluczenia w zakresie, w którym każdy z Wykonawców wykazuje spełnianie warunków udziału w postępowaniu oraz brak podstaw wykluczenia. 12.6 W przypadku wspólnego ubiegania się o zamówienie przez Wykonawców oświadczenie o przynależności braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej, o którym mowa w pkt. 9.3. IDW składa każdy z Wykonawców. 12.7 W przypadku wspólnego ubiegania się o zamówienie przez Wykonawców są oni zobowiązani na wezwanie Zamawiającego złożyć dokumenty i oświadczenia o których mowa w pkt 10.3 przy czym: 1) dokumenty i oświadczenia o których mowa w pkt 10.3.1 składa odpowiednio Wykonawca, który wykazuje spełnianie warunku, w zakresie i na zasadach opisanych w pkt 8.1 SIWZ. 2) dokumenty i oświadczenia o których mowa w pkt 10.3.2 składa każdy z nich. 12.8 Postanowienia niniejszej SIWZ dotyczące „Wykonawcy" stosuje się odpowiednio do wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia publicznego. 12.9 Zamawiający zamierza skorzystać z prawa żądania przed zawarciem umowy w sprawie zamówienia publicznego, umowy regulującej współpracę wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, jeżeli oferta złożona przez takich wykonawców zostanie wybrana jako najkorzystniejsza. 12.10 Zaleca się, aby w przypadku, gdy wykonawcy występujący wspólnie wnoszą zabezpieczenie należytego wykonania umowy w formie innej niż pieniądz, w treści gwarancji lub poręczenia w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, zostały wskazane, jako wykonawcy zamówienia publicznego, wszystkie podmioty występujące wspólnie. XIII. OPIS SPOSOBU OBLICZENIA CENY OFERTY. 13.1 Cena oferty za realizację części 1 i 2 zamówienia jest ceną za roboczogodzinę natomiast w przypadku części 3, 4, 5 i 6 jest ceną ryczałtową za pełny miesiąc świadczenia usługi. Cenę oferty należy ustalić na podstawie opisu przedmiotu zamówienia – dokumentacji projektowych, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót, przedmiarów robót stanowiących załączniki do SIWZ. 13.2 Cena oferty musi określać wynagrodzenie ryczałtowe za realizację całości zamówienia, uwzględniać wszystkie wymagania wykonania zamówienia oraz obejmować wszelkie koszty, jakie poniesie Wykonawca z tytułu realizacji zamówienia. 13.3 Cena oferty musi zawierać wszelkie koszty niezbędne do zrealizowania zamówienia. Niedoszacowanie, pominięcie oraz brak rozpoznania zakresu przedmiotu zamówienia nie może być podstawą do żądania zmiany wynagrodzenia ryczałtowego określonego w ofercie. 13.4 Wykonawca musi przewidzieć wszystkie okoliczności, które mogą wpłynąć na cenę zamówienia. 13.5 1) Wykonawca nie może podać ceny rażąco niskiej w stosunku do przedmiotu zamówienia, pod rygorem odrzucenia oferty. Cena przedstawiona przez Wykonawcę w ofercie, po zastosowaniu ewentualnych upustów nie może być niższa niż koszty własne Wykonawcy, wynikające z kalkulacji ceny. Całkowite wynagrodzenie za wykonanie przedmiotu zamówienia musi obejmować wszystkie obowiązki Wykonawcy, w tym prace, czynności, opracowania i uzgodnienia niezbędne dla kompleksowego wykonania przedmiotu zamówienia oraz nie podlega negocjacjom i jest ostateczne w okresie trwania umowy. 2) Jeżeli cena oferty wydaje się rażąco niska w stosunku do przedmiotu zamówienia i budzi wątpliwości zamawiającego co do możliwości wykonania przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami określonymi przez Zamawiającego lub wynikającymi z odrębnych przepisów, w szczególności jest niższa o 30 % od: - wartości zamówienia powiększonej o należny podatek od towarów i usług, ustalonej przed wszczęciem postępowania zgodnie z art. 35 ust. 1 i 2 lub średniej arytmetycznej cen wszystkich złożonych ofert, zamawiający zwraca się o udzielenie wyjaśnień, o których mowa w ust. 1, chyba że rozbieżność wynika z okoliczności oczywistych, które nie wymagają wyjaśnienia; - wartości zamówienia powiększonej o należny podatek od towarów i usług, zaktualizowanej z uwzględnieniem okoliczności, które nastąpiły po wszczęciu postępowania, w szczególności istotnej zmiany cen rynkowych, zamawiający może zwrócić się o udzielenie wyjaśnień, o których mowa w ust. 1, Zamawiający zwraca się o udzielenie wyjaśnień, w tym złożenie dowodów, dotyczących elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny w szczególności w zakresie określonym w art. 90 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy PZP. Obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny spoczywa na wykonawcy. 3) Zamawiający odrzuca ofertę Wykonawcy, który nie złożył wyjaśnień lub jeżeli dokonana ocena wyjaśnień potwierdza, że oferta zawiera rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu zamówienia. 13.6 W formularzu oferty należy podać cenę (brutto) wykonania zamówienia, cenę bez VAT wykonania zamówienia oraz stawkę i kwotę VAT. 13.7 Ceną w rozumieniu przepisów art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług jest wartość wyrażona w jednostkach pieniężnych, którą Zamawiający jest obowiązany zapłacić przedsiębiorcy za towar lub usługę. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ww. ustawy w cenie uwzględnia się podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów sprzedaż towaru (usługi) podlega obciążeniu podatkiem od towarów i usług oraz podatkiem akcyzowym. 13.8 Prawidłowe ustalenie stawki i kwoty podatku VAT należy do obowiązków Wykonawcy zgodnie z przepisami ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Zamawiający nie uzna za oczywistą omyłkę i nie będzie poprawiał błędnie ustalonej stawki podatku VAT. 13.9 W celu oceny oferty, której wybór prowadziłby do powstania obowiązku podatkowego Zamawiającego zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług w zakresie dotyczącym wewnątrz wspólnotowego nabycia towarów, Zamawiający doliczy do ceny przedstawionej w ofercie podatek od towarów i usług, który miałby obowiązek wpłacić zgodnie z obowiązującymi przepisami. 13.10 Zamawiający poprawi omyłki zgodnie z art. 87 ust. 2 ustawy Pzp. 13.11 Cena nie podlega waloryzacji. XIV. WYMAGANIA DOTYCZĄCE WADIUM 14.1 Zamawiający nie wymaga wniesienia wadium. ,XV. MIEJSCE I TERMIN SKŁADANIA I OTWARCIA OFERT 15.1 Oferty należy składać w siedzibie Zamawiającego: Urząd Miasta Działdowo ul. Zamkowa 12, 13-200 Działdowo, pokój nr 1 parter. 15.2 Termin składania ofert upływa dnia: 27.10.2020 r. o godz. 12.00. 15.3 Decydujące znaczenie dla oceny zachowania terminu ma data i godzina wpływu oferty do Zamawiającego, a nie data jej wysłania. 15.4 Publiczne otwarcie ofert nastąpi w dniu27.10.2020 r. o godz. 12.15 w siedzibie Gminy-Miasto Działdowo, przy ul. Zamkowej 12, 13-200 Działdowo. 15.5 Podczas otwarcia ofert Zamawiający odczyta informacje, o których mowa w art. 86 ust. 4 ustawy PZP. 15.6 Niezwłocznie po otwarciu ofert zamawiający zamieści na stronie http://bip.dzialdowo.eu informacje dotyczące: a) kwoty, jaką zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, b) firm oraz adresów wykonawców, którzy złożyli oferty w terminie, c) ceny, terminu wykonania zamówienia, okresu gwarancji i warunków płatności zawartych w ofertach. XVI. TERMIN ZWIĄZANIA OFERTĄ 16.1 Składający ofertę pozostaje nią związany przez okres 30 dni. 16.2 Bieg terminu związania ofertą rozpoczyna się wraz z upływem terminu składania ofert, zgodnie z art. 85 ust. 5 ustawy Prawo zamówień publicznych (w tej samej chwili), co powoduje, że nie znajdzie w tej sytuacji zastosowania art. 111 § 2 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym, jeżeli początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu dnia, w którym to zdarzenie nastąpiło. 16.3 Wykonawca samodzielnie lub na wniosek Zamawiającego może przedłużyć termin związania ofertą, z tym, że zamawiający może tylko raz, co najmniej na 3 dni przed upływem terminu związania ofertą, zwrócić się do wykonawców o wyrażenie zgody na przedłużenie tego terminu o oznaczony okres, nie dłuższy niż o 60 dni. 16.4 Przedłużenie terminu związania ofertą jest dopuszczalne tylko z jednoczesnym przedłużeniem terminu ważności wadium albo, jeżeli nie jest to możliwe, z wniesieniem nowego wadium na przedłużony okres związania ofertą. Jeżeli przedłużenie terminu związania ofertą dokonywane jest po wyborze oferty najkorzystniejszej, obowiązek wniesienia nowego wadium lub jego przedłużenia dotyczy jedynie wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza. 16.5 W przypadku wniesienia odwołania po upływie terminu składania ofert bieg terminu związania ofertą ulega zawieszeniu do czasu ogłoszenia orzeczenia przez Krajową Izbę Odwoławczą. XVII. OPIS KRYTERIÓW, KTÓRYMI ZAMAWIAJĄCY BĘDZIE KIEROWAŁ SIĘ PRZY WYBORZE OFERTY, WRAZ Z PODANIEM ZNACZENIA TYCH KRYTERIÓW I SPOSOBU OCENY OFERT 17.1 Zamawiający porówna i oceni na podstawie kryteriów merytorycznych, o których mowa w niniejszym rozdziale, jedynie oferty nie odrzucone. 17.2 Oferty zostaną ocenione przez zamawiającego w oparciu o poniższe kryteria: | l.p. | | Kryterium | | Znaczenie | | Maksymalna ilość punktów | |---|---|---|---|---|---|---| | | | | | procentowe | | jakie może otrzymać oferta za | | | | | | kryterium | | dane kryterium | | | 1. | Cena (C) | 60 % | | 60 punktów | | | 2. | 2. | | | | | | 17.3 W przypadku kryterium „Cena" oferta otrzyma zaokrągloną do dwóch miejsc po przecinku liczbę punktów (maksymalnie – 60) wynikają ze wzoru: gdzie: 17.4 W przypadku kryterium Czas reakcji od momentu otrzymania zlecenia P(Cr), Zamawiający będzie przyznawał punkty według poniższych zasad dla wszystkich części zamówienia: 1) 40 pkt otrzyma oferta ,której wykonawca zadeklaruje przystąpienie do realizacji w czasie nie dłuższym niż 1 godzina, 2) 30 pkt otrzyma oferta ,której wykonawca zadeklaruje przystąpienie do realizacji w czasie nie dłuższym niż 1,5 godziny, 3) 20 pkt otrzyma oferta ,której wykonawca zadeklaruje przystąpienie do realizacji w czasie nie dłuższym niż 2 godziny, 4) 10 pkt otrzyma oferta ,której wykonawca zadeklaruje przystąpienie do realizacji w czasie nie dłuższym niż 2,5 godziny, 5) 0 pkt otrzyma oferta ,której wykonawca zadeklaruje przystąpienie do realizacji w czasie dłuższym niż 2,5 godziny. Uwaga: Gdy Wykonawca w Formularzu Ofertowym czyli nie określi terminu przystąpienia do odśnieżania otrzyma w tym kryterium 0 punktów. 17.5 Za ofertę najkorzystniejszą uznana zostanie oferta, która w sumie uzyska największą ilość punktów zgodnie ze wzorem: 17.6 Niezwłocznie po wyborze najkorzystniejszej oferty Zamawiający zawiadomi jednocześnie wykonawców, którzy złożyli oferty o: a) wyborze najkorzystniejszej oferty, podając nazwę (firmę) albo imię i nazwisko, siedzibę albo adres zamieszkania i adres wykonawcy, którego ofertę wybrano oraz uzasadnienie jej wyboru, a także nazwy (firmy) albo imiona i nazwiska, siedziby albo miejsca zamieszkania i adresy wykonawców, którzy złożyli oferty, a także punktację przyznaną ofertom w każdym kryterium oceny ofert oraz łączną punktację. b) wykonawcach, których oferty zostały odrzucone, podając uzasadnienie faktyczne i prawne, c) wykonawcach, którzy zostali wykluczeni z postępowania o udzielenie zamówienia, podając uzasadnienie faktyczne i prawne, d) terminie, po upływie którego umowa w sprawie zamówienia publicznego może być zawarta, e) unieważnieniu postępowania. 17.7 Niezwłocznie po wyborze najkorzystniejszej oferty, Zamawiający zamieści również informacje, o których mowa w art. 92 Ustawy Pzp, na stronie internetowej. XVIII. INFORMACJE O FORMALNOŚCIACH, JAKIE POWINNY ZOSTAĆ DOPEŁNIONE PO WYBORZE OFERTY W CELU ZAWARCIA UMOWY W SPRAWIE ZAMÓWIENIA PUBLICZNEGO 18.1 Zamawiający powiadomi wykonawcę, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza, o terminie i miejscu zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego. 18.2 O ile zostanie wybrana oferta złożona przez Wykonawców występujących wspólnie, umowa regulująca ich współpracę winna być złożona w terminie wyznaczonym przez Zamawiającego. 18.3 Dokładny termin zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego zostanie wyznaczony przez Zamawiającego z zachowaniem przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych. 18.4 Osoba bądź osoby reprezentujące wykonawcę przy podpisaniu umowy powinny posiadać i przedstawić dokumenty potwierdzające ich umocowanie do podpisania umowy, o ile umocowanie to nie będzie wynikać z pełnomocnictwa załączonego do oferty czy do wniosku o dopuszczenie do udziału w przetargu lub z dokumentów załączonych do oferty czy wniosku o dopuszczenie do udziału w przetargu. 18.5 Jeżeli Wykonawca, którego oferta została ,,oceniona jako najkorzystniejsza w postępowaniu", uchyla się od zawarcia umowy lub nie wnosi wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania umowy, zamawiający może zbadać, czy nie podlega wykluczeniu oraz czy spełnia warunki udziału w postepowaniu wykonawca, który złożył ofertę najwyżej ocenianą spośród pozostałych ofert. 18.6 Zawarcie umowy z podwykonawcą na zakres podany w Ofercie Wykonawcy lub jego część wymaga pisemnej zgody Zamawiającego. Stosowny wniosek o zgodę na zawarcie umowy z podwykonawcą wymaga przedstawienia Zamawiającemu przez Wykonawcę umowy z podwykonawcą lub projektu umowy (zawierającego określenie kwoty należnej podwykonawcy, warunków odbioru i płatności oraz terminu zakończenia robót). Jeżeli Zamawiający w terminie 14 dni od przedstawienia mu przez Wykonawcę pisemnej umowy lub projektu umowy z podwykonawcą lub dalszym podwykonawcą, nie wyrazi na piśmie zastrzeżeń lub sprzeciwu, uważa się, że wyraził zgodę na zawarcie umowy. XIX. WYMAGANIA DOTYCZĄCE ZABEZPIECZENIA NALEŻYTEGO WYKONANIA UMOWY 19.1 Zamawiający nie wymaga wniesienia zabezpieczenia należytego wykonania umowy. XX. MOŻLIWOŚĆ ZMIANY UMOWY 20.1 Przewiduje się zmiany umowy w sprawie zamówienia publicznego w następującym zakresie: 1) wydłużenia terminu obowiązywania umowy, pod warunkiem, że wystąpią warunki atmosferyczne (oblodzenia, opady śniegu) powodujące konieczność kontynuowania umowy. Termin umowny zostanie wydłużony o sumę dni w których występowały w/w warunki atmosferyczne. Wynagrodzenie zostanie naliczone za faktycznie wykonane usługi zgodnie z zawartą umową oraz złożona ofertą. 2) wysokości wynagrodzenia Wykonawcy, w przypadku zmiany: a) stawki podatku od towarów i usług, b) wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie art. 2 ust. 3– 5 ustawy z dnia 10 października 2002r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, c) zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym lub ubezpieczeniu zdrowotnemu lub wysokości stawki składki na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne 3) jeżeli zmiany określone w pkt 2 będą miały wpływ na koszty wykonania zamówienia przez Wykonawcę, wówczas każda ze stron umowy może zwrócić się do drugiej strony o przeprowadzenie negocjacji w sprawie odpowiedniej zmiany wynagrodzenia na n/w warunkach: a) zmiana umowy na podstawie ustaleń negocjacyjnych może nastąpić po wejściu w życie przepisów będących przyczyną waloryzacji, b) w razie zmiany, o której mowa w pkt 2 lit. b, przez pojęcie „odpowiedniej zmiany wynagrodzenia" należy rozumieć sumę wzrostu kosztów Wykonawcy zamówienia publicznego wynikających z podwyższenia wynagrodzeń poszczególnych pracowników biorących udział w realizacji zamówienia, do wysokości wynagrodzenia minimalnego obowiązującej po zmianie przepisów lub jej odpowiedniej części, w przypadku osób zatrudnionych w wymiarze niższym niż pełen etat, c) w razie zmiany wskazanej w pkt 2 lit. c, przez pojęcie „odpowiedniej zmiany wynagrodzenia" należy rozumieć sumę wzrostu kosztów Wykonawcy zamówienia publicznego oraz drugiej strony umowy o pracę lub innej umowy cywilnoprawnej łączącej Wykonawcę zamówienia publicznego z osobą fizyczną nie prowadzącą działalności gospodarczej, wynikających z konieczności odprowadzenia dodatkowych składek od wynagrodzeń osób zatrudnionych na umowę o pracę lub na podstawie innej umowy cywilnoprawnej zawartej przez wykonawcę z osobą fizyczną nie prowadzącą działalności gospodarczej, a biorących udział w realizacji zamówienia przy założeniu braku zmiany wynagrodzenia netto tych osób. 4) Zmiana wysokości kwoty wynagrodzenia dla Wykonawcy obowiązywać będzie od dnia zawarcia aneksu, nie wcześniej jednak niż po wejściu w życie zmienionych przepisów oraz otrzymaniu przez Zamawiającego dokumentów, o których mowa poniżej. 5) W przypadku zmiany, o której mowa w pkt 2 lit. a powyżej, wartość netto wynagrodzenia Wykonawcy nie zmieni się, a określona w aneksie wartość brutto zostanie wyliczona na podstawie nowych przepisów. 6) Za wyjątkiem zmian przepisów, o których mowa w pkt 2 lit. a, wprowadzenie zmian wysokości wynagrodzenia wymaga złożenia pisemnego wniosku zawierającego: a) w przypadku zmiany, o której mowa w pkt 2 lit. b wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne oraz dokładne wyliczenie kwoty wynagrodzenia należnej Wykonawcy po zmianie umowy, w tym wskazanie związku pomiędzy wnioskowaną kwotą podwyższenia wynagrodzenia, a wpływem zmiany, o której mowa w pkt 2 lit. b na kalkulację wynagrodzenia. Wniosek powinien obejmować jedynie dodatkowe koszty realizacji umowy, które Wykonawca obowiązkowo poniesie w związku z podwyższeniem płacy minimalnej lub minimalnej stawki godzinowej. Zamawiający oświadcza, że nie będzie akceptował kosztów wynikających z podwyższenia wynagrodzeń pracownikom Wykonawcy, które nie są konieczne w celu ich dostosowania do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, w szczególności koszty podwyższenia wynagrodzenia w kwocie przewyższającej wysokość płacy minimalnej, b) w przypadku zmiany, o której mowa w pkt 2 lit. c wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne oraz dokładne wyliczenie kwoty wynagrodzenia po zmianie umowy, w tym wykazanie związku pomiędzy wnioskowaną kwotą podwyższenia wynagrodzenia a wpływem zmian zasad, o których mowa w lit. c na kalkulację zatwierdzonego wynagrodzenia Wykonawcy. Wniosek może obejmować jedynie dodatkowe koszty realizacji umowy, które Wykonawca obowiązkowo ponosi w związku ze zmianą zasad, o których mowa w pkt 2 lit. c. c) Zamawiającemu przysługuje w terminie 28 dni od dnia otrzymania wniosku Wykonawcy, żądanie udostępnienia do wglądu lub przedłożenia odpisów wszelkich dokumentów źródłowych, w zakresie niezbędnym do oceny zasadności wprowadzenia zmiany, pod rygorem odmowy wprowadzenia zmiany. d) Zmiana umowy w zakresie zmiany wynagrodzenia z przyczyn określonych w pkt 2 lit. a, b, c obejmować będzie wyłącznie płatności za prace, których w dniu zmiany odpowiednio stawki podatku VAT, wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę i stawki na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, jeszcze nie wykonano. Zmiana postanowień umowy wymaga zgody obu stron wyrażonej na piśmie w formie aneksu do umowy pod rygorem nieważności. XXI. POUCZENIE O ŚRODKACH OCHRONY PRAWNEJ PRZYSŁUGUJĄCYCH WYKONAWCY W TOKU POSTĘPOWANIA O UDZIELENIE ZAMÓWIENIA 21.1 Każdemu Wykonawcy, a także innemu podmiotowi, jeżeli ma lub miał interes w uzyskaniu danego zamówienia oraz poniósł lub może ponieść szkodę w wyniku naruszenia przez Zamawiającego przepisów ustawy PZP przysługują środki ochrony prawnej przewidziane w dziale VI ustawy PZP jak dla postępowań poniżej kwoty określonej w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 ustawy PZP. 21.2 Środki ochrony prawnej wobec ogłoszenia o zamówieniu oraz SIWZ przysługują również organizacjom wpisanym na listę, o której mowa w art. 154 pkt 5 ustawy PZP. 21.3 Dokładne informacje na temat terminów składania odwołania: 1. Odwołanie przysługuje wyłącznie wobec czynności: 1) wyboru trybu negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki lub zapytania o cenę, 2) określenia warunków udziału w postępowaniu, 3) wykluczenia odwołującego z postępowania o udzielenie zamówienia, 4) odrzucenia oferty odwołującego, 5) opisu przedmiotu zamówienia, 6) wyboru najkorzystniejszej oferty. 2. Odwołanie powinno wskazywać czynność lub zaniechanie czynności zamawiającego, której zarzuca się niezgodność z przepisami ustawy, zawierać zwięzłe przedstawienie zarzutów, określać żądanie oraz wskazywać okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające wniesienie odwołania. 3. Odwołanie wnosi się do Prezesa Izby w formie pisemnej w postaci papierowej albo w postaci elektronicznej, opatrzone odpowiednio własnoręcznym podpisem albo kwalifikowanym podpisem elektronicznym. 4. Odwołujący przesyła kopię odwołania zamawiającemu przed upływem terminu do wniesienia odwołania w taki sposób, aby mógł on zapoznać się z jego treścią przed upływem tego terminu. Domniemywa się, iż zamawiający mógł zapoznać się z treścią odwołania przed upływem terminu do jego wniesienia, jeżeli przesłanie jego kopii nastąpiło przed upływem terminu do jego wniesienia przy użyciu środków komunikacji elektronicznej. 5. Odwołanie wnosi się w terminie w terminie 5 dni od dnia przesłania informacji o czynności zamawiającego stanowiącej podstawę jego wniesienia - jeżeli zostały przesłane w sposób określony w art. 180 ust. 5 zdanie drugie albo w terminie 10 dni - jeżeli zostały przesłane w inny sposób - w przypadku gdy wartość zamówienia jest mniejsza niż kwoty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8. 6. Odwołanie wobec treści ogłoszenia o zamówieniu, a jeżeli postępowanie jest prowadzone w trybie przetargu nieograniczonego, także wobec postanowień Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia, 5 dni od dnia zamieszczenia ogłoszenia w Biuletynie Zamówień Publicznych lub specyfikacji istotnych warunków zamówienia na stronie internetowej jeżeli wartość zamówienia jest mniejsza niż kwoty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8. 7. Odwołanie wobec czynności innych niż określone w ust.1 i 2, wnosi się w przypadku zamówień, których wartość jest mniejsza niż kwoty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 - w terminie 5 dni od dnia, w którym powzięto lub przy zachowaniu należytej staranności można było powziąć wiadomość o okolicznościach stanowiących podstawę jego wniesienia. 8. Jeżeli zamawiający nie opublikował ogłoszenia o zamiarze zawarcia umowy lub mimo takiego obowiązku nie przesłał wykonawcy zawiadomienia o wyborze oferty najkorzystniejszej lub nie zaprosił wykonawcy do złożenia oferty w ramach dynamicznego systemu zakupów lub umowy ramowej, odwołanie wnosi się nie później niż w terminie: 1) 15 dni od dnia zamieszczenia w Biuletynie Zamówień Publicznych albo 30 dni od dnia publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej ogłoszenia o udzieleniu zamówienia, a w przypadku udzielenia zamówienia w trybie negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki albo zapytania o cenę - ogłoszenia o udzieleniu zamówienia z uzasadnieniem; 2) 1 miesiąca od dnia zawarcia umowy, jeżeli zamawiający: nie zamieścił w Biuletynie Zamówień Publicznych ogłoszenia o udzieleniu zamówienia; albo zamieścił w Biuletynie Zamówień Publicznych ogłoszenie o udzieleniu zamówienia, które nie zawiera uzasadnienia udzielenia zamówienia w trybie negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki albo zapytania o cenę. XXII. INFORMACJE O SPOSOBIE POROZUMIEWANIA SIĘ ZAMAWIAJĄCEGO Z WYKONAWCAMI, ORAZ PRZEKAZYWANIA OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW A TAKŻE WSKAZANIE OSÓB UPRAWNIONYCH DO POROZUMIEWANIA SIĘ Z ZAMAWIAJĄCYM 22.1 Oświadczenia, dokumenty wnioski, zawiadomienia oraz informacje Zamawiający i Wykonawcy przekazują sobie pisemnie lub za pomocą poczty elektronicznej, w szczególności: a) wszelkie oświadczenia, wnioski, zawiadomienia oraz informacje składane przez Zamawiającego i Wykonawców wymagają formy pisemnej – złożenia oryginału pisma lub dokumentów w formie określonej w pkt. 11.6 SIWZ; b) dla zachowania terminów określonych w postępowaniu Zamawiający dopuszcza możliwość przekazania dokumentów, o których mowa w pkt 10.7 SIWZ za pomocą poczty elektronicznej (e-mail), pod warunkiem niezwłocznego ich potwierdzenia w formie, o której mowa w pkt 11.6 SIWZ; c) w przypadku niepotwierdzenia faktu otrzymania dokumentów za pomocą poczty elektronicznej (e-mail) Zamawiający uzna, iż dokumenty dotarły czytelne do Wykonawcy w dniu i godzinie ich nadania. d) pytania do treści SIWZ przekazane za pomocą poczty elektronicznej (e-mail) uważa się za złożone w terminie, jeżeli ich treść dotarła do Zamawiającego przed upływem terminu, o którym mowa w punkcie 22.5 SIWZ; e) w przypadku błędnie podanego nr telefonu, adresu poczty elektronicznej (e-mail) lub braku komunikacji z Wykonawcą, Zamawiający nie ponosi odpowiedzialności z tytułu nie otrzymania informacji związanych z postępowaniem; f) Zamawiający nie dopuszcza porozumiewania się z Wykonawcami telefonicznie. 22.2 W przypadku przesyłania oświadczeń, wniosków, zawiadomień oraz informacji pocztą elektroniczną (e-mail), odpowiednio - Zamawiający lub Wykonawca potwierdza na żądanie fakt ich otrzymania. 22.3 Zamawiający przewiduje porozumiewanie się z Wykonawcami pisemnie oraz pocztą elektroniczną na adres e-mail: firstname.lastname@example.org. 22.4 Do udzielenia szczegółowych informacji w sprawie niniejszego postępowania upoważnieni są: W sprawach proceduralnych: Krystian Chyliński –inspektor w Referacie Zamówień Publicznych i Projektów Europejskich. W sprawach merytorycznych: Krystian Chyliński – Naczelnik Wydziału Gospodarki Komunalnej, Mieszkaniowej i Nadzoru Właścicielskiego. 22.5 Wykonawca może zwrócić się do Zamawiającego o wyjaśnienie treści SIWZ. Zamawiający jest obowiązany udzielić odpowiedzi zgodnie z art. 38 ustawy Pzp. 22.6 W przypadku rozbieżności pomiędzy treścią SIWZ, a treścią wyjaśnienia, za obowiązującą należy przyjąć treść wyjaśnienia. 22.7 W uzasadnionych przypadkach Zamawiający może, przed upływem terminu składania ofert zmienić treść SIWZ. Dokonaną zmianę SIWZ Zamawiający przekaże niezwłocznie wszystkim Wykonawcom, którym przekazano niniejszą SIWZ. Jeżeli w wyniku zmiany treści SIWZ nie prowadzącej do zmiany treści ogłoszenia o zamówieniu jest niezbędny dodatkowy czas na wprowadzenie zmian w ofertach, Zamawiający przedłuży termin składania ofert i poinformuje o tym Wykonawców, którym przekazano SIWZ oraz zamieści odpowiednią informację na stronie internetowej. XXIII. INNE INFORMACJE 23.1 Rozliczenia pomiędzy Zamawiającym, a Wykonawcą prowadzone będą wyłącznie w walucie polskiej (PLN). 23.2 Koszty udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, którego dotyczy niniejsza SIWZ ponoszą w pełnej wysokości Wykonawcy. Zamawiający nie przewiduje zwrotu kosztów udziału w postępowaniu. 23.3 Zamawiający nie przewiduje aukcji elektronicznej. 23.4 Zamawiający nie przewiduje udzielania zaliczek na poczet wykonania zamówienia. 23.5 Zamawiający nie wymaga i nie dopuszcza złożenia ofert w postaci katalogów elektronicznych lub dołączenia do ofert katalogów elektronicznych. 23.7 Zamawiający nie zamierza ustanawiać dynamicznego systemu zakupów. Zamawiający nie przewiduje zastosowania prawa opcji. XXIV. PROJEKT UMOWY, JEŻELI ZAMAWIAJĄCY WYMAGA OD WYKONAWCY, ABY ZAWARŁ Z NIM UMOWĘ W SPRAWIE ZAMÓWIENIA PUBLICZNEGO NA TAKICH WARUNKACH Zamawiający przekazuje wzory umów, które będą zawarte w sprawie zamówienia publicznego, stanowiący TOM II do Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia. XXV. KLAUZULA INFORMACYJNA O PRZETWARZANIU DANYCH OSOBOWYCH. W związku z realizacją wymogów Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych „RODO"), informujemy o zasadach przetwarzania Pani/Pana danych osobowych oraz o przysługujących Pani/Panu prawach z tym związanych. 1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych przetwarzanych w Urzędzie Miasta Działdowo jest: Burmistrz Miasta Działdowo, ul. Zamkowa 12, 13-200 Działdowo. 2. Jeśli ma Pani/Pan pytania dotyczące sposobu i zakresu przetwarzania Pani/Pana danych osobowych w zakresie działania Urzędu Miasta Działdowo, a także przysługujących Pani/Panu uprawnień, może się Pani/Pan skontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych w Urzędzie Miasta Działdowo – Panią Izabelą Kraśniewską za pomocą adresu e-mail: email@example.com, adres do korespondencji: Urząd Miasta Działdowo, ul. Zamkowa 12, 13 200 Działdowo. 3. Administrator danych osobowych – Burmistrz Miasta Działdowo - przetwarza Pani/Pana dane osobowe na podstawie złożonej oferty oraz ewentualnie zawartej umowy. 4. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są w celu realizacji zawartej umowy, wskazanej w pkt 3. 5. W związku z przetwarzaniem danych w celu, o którym mowa w pkt 4, odbiorcami Pani/Pana danych osobowych mogą być: a) organy władzy publicznej oraz podmioty wykonujące zadania publiczne lub działające na zlecenie organów władzy publicznej, w zakresie i w celach, które wynikają z przepisów powszechnie obowiązującego prawa; b) inne podmioty, które na podstawie stosownych umów podpisanych z Gminą-Miasto Działdowo przetwarzają dane osobowe dla których Administratorem jest Burmistrz Miasta Działdowo; c) każda osoba oraz podmiot zainteresowany przebiegiem postępowania o udzielenie zamówienia publicznego; d) osoby lub podmioty, którym udostępniona zostanie dokumentacja postępowania w oparciu o art. 8 oraz art. 96 ust. 3 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych, dalej „ustawa Pzp"; e) obowiązek podania przez Panią/Pana danych osobowych bezpośrednio Pani/Pana dotyczących jest wymogiem ustawowym określonym w przepisach ustawy Pzp, związanym z udziałem w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego; konsekwencje niepodania określonych danych wynikają z ustawy Pzp; f) w odniesieniu do Pani/Pana danych osobowych decyzje nie będą podejmowane w sposób zautomatyzowany, stosowanie do art. 22 RODO; 6. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres wymagany przepisami prawa oraz okres niezbędny do realizacji celu/celów określonych w pkt 4, a po tym czasie przez okres oraz w zakresie wymaganym przez przepisy powszechnie obowiązującego prawa, w szczególności ze względu na cele archiwalne w interesie publicznym, cele badań naukowych lub historycznych lub cele statystyczne. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane, zgodnie z art. 97 ust. 1 ustawy Pzp, przez okres 4 lat od dnia zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia, a jeżeli czas trwania umowy przekracza 4 lata, okres przechowywania obejmuje cały czas trwania umowy; 7. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przysługują Pani/Panu następujące uprawnienia: a) prawo dostępu do danych osobowych, w tym prawo do uzyskania kopii tych danych; b) prawo do żądania sprostowania (poprawiania) danych osobowych – w przypadku, gdy dane są nieprawidłowe lub niekompletne; c) prawo do żądania usunięcia danych osobowych (tzw. prawo do bycia zapomnianym), w przypadku, gdy zachodzi jedna z poniższych przesłanek: - dane nie są już niezbędne do celów, dla których były zebrane lub w inny sposób przetwarzane, - dane osobowe przetwarzane są niezgodnie z prawem, - dane osobowe muszą być usunięte w celu wywiązania się z obowiązku wynikającego z przepisów prawa; d) prawo do żądania ograniczenia przetwarzania danych osobowych – w przypadku, gdy: - osoba, której dane dotyczą kwestionuje prawidłowość danych osobowych, - przetwarzanie danych jest niezgodne z prawem, a osoba, której dane dotyczą, sprzeciwia się usunięciu danych, żądając w zamian ich ograniczenia, - Administrator nie potrzebuje już danych dla swoich celów, ale osoba, której dane dotyczą, potrzebuje ich do ustalenia, obrony lub dochodzenia roszczeń, - osoba, której dane dotyczą, wniosła sprzeciw wobec przetwarzania danych, do czasu ustalenia czy prawnie uzasadnione podstawy po stronie Administratora są nadrzędne wobec podstawy sprzeciwu; 8. Nie przysługuje Pani/Panu: a) w związku z art. 17 ust. 3 lit. b, d lub e RODO prawo do usunięcia danych osobowych; b) prawo do przenoszenia danych osobowych, o którym mowa w art. 20 RODO; c) na podstawie art. 21 RODO prawo sprzeciwu, wobec przetwarzania danych osobowych, gdyż podstawą prawną przetwarzania Pani/Pana danych osobowych jest art. 6 ust. 1 lit. c RODO. 9. W przypadku powzięcia informacji o niezgodnym z prawem przetwarzaniu w Urzędzie Miasta Działdowo Pani/Pana danych osobowych, przysługuje Pani/Panu prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego właściwego w sprawach ochrony danych osobowych. 10. Podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest obowiązkowe, gdyż przesłankę przetwarzania danych osobowych stanowi złożona oferta. 11. Wykonawca oświadcza, że wypełnił i/lub wypełni wszelkie obowiązki informacyjne przewidziane w art. 13 lub art. 14 RODO1) wobec osób fizycznych, od których dane osobowe bezpośrednio lub pośrednio pozyskał w celu ubiegania się o udzielenie zamówienia publicznego w niniejszym postępowaniu lub pozyska w celu jego realizacji. Rozdział II Formularze Formularz oferty II.1 GMINA-MIASTO DZIAŁDOWO UL. ZAMKOWA 12 13-200 DZIAŁDOWO W odpowiedzi na ogłoszenie o zamówieniu dotyczące postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na: „Wykonanie usługi zimowego utrzymania ulic miejskich oraz chodników i przystanków komunikacyjnych w sezonie zimowym 2020/2021 na terenie miasta Działdowo" Znak postępowania: RZE.222.214.171.1240 MY NIŻEJ PODPISANI/JA NIŻEJ PODPISANY* …………………………………………………………………………………………………… działając w imieniu i na rzecz …………………………………………………………………………………………………… (nazwa (firma) dokładny adres Wykonawcy/Wykonawców) (w przypadku składania oferty przez podmioty występujące wspólnie podać nazwy(firmy) i dokładne adresy wszystkich Wykonawców) SKŁADAM/SKŁADAMY OFERTĘ na wykonanie przedmiotu zamówienia w zakresie określonym w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia. OŚWIADCZAM/OŚWIADCZAMY, że zapoznaliśmy się ze Specyfikacją Istotnych Warunków Zamówienia (SIWZ) oraz wyjaśnieniami i zmianami SIWZ przekazanymi przez Zamawiającego i uznajemy się za związanych określonymi w nich postanowieniami i zasadami postępowania. OFERUJĘ/OFERUJEMY wykonanie przedmiotu zamówienia za kwotę: 1) Część I - Zadanie nr 1 (Drogi - rejon I): A. Oferowana cena za 1 godz. świadczenia usługi zwalczania śliskości na drogach (nośnik z zamontowanym pługiem odśnieżnym i urządzeniem do rozsypywania środków do zwalczania śliskości + sprzęt do załadunku materiałów uszorstniających): cena netto...........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) podatek VAT.....................................................................................................zł cena brutto.........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) B. Oferowana cena za 1 godz. świadczenia usługi odśnieżania dróg (nośnik z zamontowanym pługiem odśnieżnym): cena netto...........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) podatek VAT......................................................................................................zł cena brutto..........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) C. Oferowana cena za 1 godz. świadczenia usługi odśnieżania i zwalczania śliskości dróg (nośnik z zamontowanym pługiem odśnieżnym): cena netto...........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) podatek VAT......................................................................................................zł cena brutto..........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) Średnia arytmetyczna wszystkich cen brutto: (A+B+C)/3 cena brutto..........................................................................................................zł (słownie: ...............................................................................................................) D. Czas reakcji od momentu otrzymania zlecenia: ...… (słownie: ....….) godzina/godziny. 2) Część II – zadanie nr 1 (Drogi - rejon II): A. Oferowana cena za 1 godz. świadczenia usługi zwalczania śliskości na drogach (nośnik z zamontowanym pługiem odśnieżnym i urządzeniem do rozsypywania środków do zwalczania śliskości + sprzęt do załadunku materiałów uszorstniających): cena netto...........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) podatek VAT......................................................................................................zł cena brutto..........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) B. Oferowana cena za 1 godz. świadczenia usługi odśnieżania dróg (nośnik z zamontowanym pługiem odśnieżnym): cena netto...........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) podatek VAT......................................................................................................zł cena brutto..........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) C. Oferowana cena za 1 godz. świadczenia usługi odśnieżania i zwalczania śliskości dróg (nośnik z zamontowanym pługiem odśnieżnym): cena netto...........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) podatek VAT......................................................................................................zł cena brutto..........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) Średnia arytmetyczna wszystkich cen brutto: (A+B+C)/3 Średnia cena brutto..........................................................................................................zł (słownie: ...............................................................................................................) D. Czas reakcji od momentu otrzymania zlecenia: ...… (słownie: ....….) godzina/godziny. 3) Część III – zadanie nr 2 (Chodniki - rejon I) (Cena ryczałtowa za pełen miesiąc świadczenia usługi): A.Cena cena netto...........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) podatek VAT......................................................................................................zł cena brutto..........................................................................................................zł (słownie: ...............................................................................................................) B. Czas reakcji od momentu otrzymania zlecenia: ...… (słownie: ....….) godzina/godziny. 4) Część IV – zadanie nr 2 (Chodniki - rejon II) (Cena ryczałtowa za pełen miesiąc świadczenia usługi) A. Cena cena netto...........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) podatek VAT......................................................................................................zł cena brutto..........................................................................................................zł (słownie: ...............................................................................................................) B. Czas reakcji od momentu otrzymania zlecenia: ...… (słownie: ....….) godzina/godziny. 5) Część V – zadanie nr 2 (Chodniki - rejon III) (Cena ryczałtowa za pełen miesiąc świadczenia usługi) A. Cena cena netto...........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) podatek VAT......................................................................................................zł cena brutto..........................................................................................................zł (słownie: ...............................................................................................................) B. Czas reakcji od momentu otrzymania zlecenia: ...… (słownie: ....….) godzina/godziny. 6) Część VI – zadanie nr 2 (Chodniki - rejon IV) (Cena ryczałtowa za pełen miesiąc świadczenia usługi) A. Cena cena netto...........................................................................................................zł (słownie: ..............................................................................................................) podatek VAT......................................................................................................zł cena brutto..........................................................................................................zł (słownie: ...............................................................................................................) B. Czas reakcji od momentu otrzymania zlecenia: ...… (słownie: ....….) godzina/godziny. ZOBOWIĄZUJĘ/ZOBOWIĄZUJEMY SIĘ do wykonania zamówienia w terminie zgodnym z SIWZ. AKCEPTUJĘ/AKCEPTUJEMY projekt umowy (TOM II SIWZ) bez zastrzeżeń i zobowiązujemy się w przypadku wyboru naszej oferty do zawarcia umowy w miejscu i terminie wyznaczonym przez Zamawiającego. UWAŻAM/UWAŻAMY SIĘ za związanych niniejszą ofertą przez czas wskazany w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia. OŚWIADCZAM/OŚWIADCZAMY, że sposób reprezentacji Wykonawcy*/Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia* dla potrzeb niniejszego zamówienia jest następujący: ………………………………………………………………………………………………. (Wypełniają jedynie Wykonawcy składający wspólnie ofertę) OŚWIADCZAM/OŚWIADCZAMY, iż ZAMÓWIENIE ZREALIZUJEMY sami*/ przy udziale podwykonawców w następującym zakresie*: ……………………………………………………………………………………………… (zakres powierzonych prac oraz nazwa i adres podwykonawcy) OŚWIADCZAM/OŚWIADCZAMY, iż – za wyjątkiem informacji i dokumentów zawartych w ofercie, które zostały złożone zgodnie z zapisami rozdz. XI pkt 11.23 - niniejsza oferta oraz wszelkie załączniki do niej są jawne i nie zawierają informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. ZOBOWIĄZUJĘ/ZOBOWIĄZUJEMY SIĘ, w przypadku wyboru naszej oferty, do zawarcia umowy zgodnej z niniejszą ofertą, na warunkach określonych w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia (w tym w projekcie umowy), w miejscu i terminie wyznaczonym przez Zamawiającego. WSZELKĄ KORESPONDENCJĘ w sprawie niniejszego postępowania należy kierować na poniższy adres: ……………………………………………………………………………………………… Tel……………………, fax………………………., e-mail:…………………………….. OŚWIADCZAM/OŚWIADCZAMY*, że w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (zgodnie z art. 7 ustawy), jestem/jesteśmy: Mikroprzedsiębiorcą (Oznacza przedsiębiorcę, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki: zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 milionów euro) Małym przedsiębiorcą (Oznacza przedsiębiorcę, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki: zatrudniał średniorocznie mniej niż 50 pracowników oraz osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 10 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 10 milionów euro i który nie jest mikroprzedsiębiorcą) Średnim przedsiębiorcą (Oznacza przedsiębiorcę, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki: zatrudniał średniorocznie mniej niż 250 pracowników oraz osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 50 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 43 milionów euro - i który nie jest mikroprzedsiębiorcą ani małym przedsiębiorcą) Dużym przedsiębiorcą (Oznacza przedsiębiorcę, który nie zalicza się do żadnej z powyższych kategorii) OFERTĘ niniejszą składamy na ….. stronach. ZAŁĄCZNIKAMI do niniejszej oferty, stanowiącymi jej integralną część są następujące oświadczenia i dokumenty: ………………….……. dnia ………………… roku ……………………………………… (podpis Wykonawcy/Pełnomocnika) * niepotrzebne skreślić Formularz II.2A – SKŁADAJĄ WSZYSCY WYKONAWCY „Oświadczenie o spełnianiu warunków udziału w postępowaniu składane zgodnie z art. 25a ust. 1 ustawy Pzp" OŚWIADCZENIE WYKONAWCY dotyczące postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na: „Wykonanie usługi zimowego utrzymania ulic miejskich oraz chodników i przystanków komunikacyjnych w sezonie zimowym 2020/2021 na terenie miasta Działdowo" Znak postępowania: RZE.2126.96.36.1990 MY NIŻEJ PODPISANI/JA NIŻEJ PODPISANY* …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… działając w imieniu i na rzecz …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… (nazwa (firma) dokładny adres Wykonawcy/Wykonawców) 1. INFORMACJA DOTYCZĄCA WYKONAWCY: Oświadczam, że zgodnie z art. 22 ust. 1b pkt 1-3 ustawy Prawo zamówień publicznych lub w przypadku wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia – wspólnie z innymi ubiegającymi się o udzielenie zamówienia: spełniam warunki udziału w postępowaniu, określone przez Zamawiającego w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia, dotyczące: 1) posiadania kompetencji lub uprawnień do prowadzenia określonej działalności zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów, 2) zdolności technicznej lub zawodowej, 3) sytuacji ekonomicznej i finansowej. ……………………………….. dnia …………… roku ……………………………………. (podpis Wykonawcy/Pełnomocnika) 2. INFORMACJA W ZWIĄZKU Z POLEGANIEM NA ZASOBACH INNYCH PODMIOTÓW: Oświadczam, że w celu wykazania spełniania warunków udziału w postępowaniu, określonych przez zamawiającego w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia i ogłoszeniu o zamówieniu, polegam na zasobach następującego/ych podmiotu/ów: ………………………………………………………………………………………………………… ……………..…………………………………………………………………………………………., w następującym zakresie: ………………………………………………………………………………………………… (wskazać podmiot i określić odpowiedni zakres dla wskazanego podmiotu). ……………………………….. dnia …………… roku ……………………………………. (podpis Wykonawcy/Pełnomocnika) 3. OŚWIADCZENIE DOTYCZĄCE PODANYCH INFORMACJI: Oświadczam, że wszystkie informacje podane w powyższych oświadczeniach są aktualne i zgodne z prawdą oraz zostały przedstawione z pełną świadomością konsekwencji wprowadzenia zamawiającego w błąd przy przedstawianiu informacji. ……………………………….. dnia …………… roku ……………………………………. (podpis Wykonawcy/Pełnomocnika) * niepotrzebne skreślić Formularz II.2B – SKŁADAJĄ WSZYSCY WYKONAWCY „Oświadczenie o braku podstaw wykluczenia z postępowania składane zgodnie z art. 25a ust. 1 ustawy Pzp" OŚWIADCZENIE WYKONAWCY dotyczące postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na: komunikacyjnych w sezonie zimowym 2020/2021 na terenie miasta Działdowo" „Wykonanie usługi zimowego utrzymania ulic miejskich oraz chodników i przystanków Znak postępowania: RZE.2188.8.131.520 MY NIŻEJ PODPISANI/JA NIŻEJ PODPISANY* …………………………………………………………………………………………………… działając w imieniu i na rzecz …………………………………………………………………………………………………… (nazwa (firma) dokładny adres Wykonawcy/Wykonawców) 1. OŚWIADCZENIA DOTYCZĄCE WYKONAWCY: 1) Oświadczam, że nie że nie występują wobec mnie(nas)* podstawy wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, o których mowa w art. 24 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych. ………………………… dnia …………………. roku ………………………………………. (podpis Wykonawcy/Pełnomocnika) 2) Oświadczam, że nie że nie występują wobec mnie(nas)* podstawy wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, o których mowa w art. 24 ust. 5 ustawy Prawo zamówień publicznych wskazane przez Zamawiającego w ogłoszeniu o zamówieniu i Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia. ………………………… dnia …………………. roku ………………………………………. (podpis Wykonawcy/Pełnomocnika) 3) Oświadczam, że zachodzą w stosunku do mnie podstawy wykluczenia z postępowania na podstawie art. ………… ustawy Pzp (podać mającą zastosowanie podstawę wykluczenia spośród wymienionych w art. 24 ust. 1 pkt 13-14, 16-20 lub art. 24 ust. 5 ustawy Pzp). Jednocześnie oświadczam, że w związku z ww. okolicznością, na podstawie art. 24 ust. 8 ustawy Pzp podjąłem następujące środki naprawcze: ………………………………………………………………………………… ………………………… dnia …………………. roku ………………………………………. (podpis Wykonawcy/Pełnomocnika) 2. OŚWIADCZENIE DOTYCZĄCE PODMIOTU, NA KTÓREGO ZASOBY POWOŁUJE SIĘ WYKONAWCA: Oświadczam, że w stosunku do następującego/ych podmiotu/tów, na którego/ych zasoby powołuję się w niniejszym postępowaniu, tj.: …………………………………………………………..……………………………………(podać pełną nazwę/firmę, adres, a także w zależności od podmiotu: NIP/PESEL, KRS/CEiDG) nie zachodzą podstawy wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia. ………………………… dnia …………………. roku ………………………………………. (podpis Wykonawcy/Pełnomocnika) 3. OŚWIADCZENIE DOTYCZĄCE PODANYCH INFORMACJI: Oświadczam, że wszystkie informacje podane w powyższych oświadczeniach są aktualne i zgodne z prawdą oraz zostały przedstawione z pełną świadomością konsekwencji wprowadzenia zamawiającego w błąd przy przedstawianiu informacji. ………………………… dnia ………………….roku ………………………………………. (podpis Wykonawcy/Pełnomocnika) * niepotrzebne skreślić Formularz II.3 – SKŁADANE NA WEZWANIE ZAMAWIAJĄCEGO WYKAZ URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH dotyczący postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na: „Wykonanie usługi zimowego utrzymania ulic miejskich oraz chodników i przystanków komunikacyjnych w sezonie zimowym 2020/2021 na terenie miasta Działdowo" Znak postępowania: RZE.2184.108.40.2060 MY NIŻEJ PODPISANI/JA NIŻEJ PODPISANY* …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… działając w imieniu i na rzecz …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… (nazwa (firma) dokładny adres Wykonawcy/Wykonawców) Oświadczam/Oświadczamy, że w czasie wykonywania zamówienia będziemy dysponować niżej wymienionym sprzętem i urządzeniami technicznymi: | Lp | Nazwa sprzętu | Ilość | Nr rejestracyjny (jeżeli dotyczy) | Podstawa dysponowania | |---|---|---|---|---| | 1 | | | | | | 2 | | | | | | 3 | | | | | | 4 | | | | | W przypadku składania oferty na Część I i Część II urządzenia nie mogą się powtarzać. Wykonawca winien wykazać iż posiada 4 szt. nośnika z zamontowanym pługiem odśnieżnym i urządzeniem do rozsypywania środków do zwalczania śliskości oraz dodatkowo i niezależnie co najmniej 2 szt. nośnika z zamontowanym pługiem odśnieżnym. …………………………. dnia ………………. roku ………………………………………….. (podpis Wykonawcy/Pełnomocnika) Formularz II.4 – składany w terminie 3 dni od zamieszczenia na stronie internetowej informacji, o której mowa w art. 86 ust. 5 ustawy Pzp. „Informacja dotycząca przynależności do grupy kapitałowej" dotyczy postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na: „Wykonanie usługi zimowego utrzymania ulic miejskich oraz chodników i przystanków komunikacyjnych w sezonie zimowym 2020/2021 na terenie miasta Działdowo" Znak postępowania: RZE.2220.127.116.117 MY NIŻEJ PODPISANI/JA NIŻEJ PODPISANY* …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… działając w imieniu i na rzecz …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… (nazwa (firma) dokładny adres Wykonawcy/Wykonawców) Nawiązując do zamieszczonej w dniu …………… na stronie internetowej Zamawiającego informacji, o której mowa w art. 86 ust. 5 ustawy Pzp oświadczamy, że: I. należymy/nie należymy** do tej samej grupy kapitałowej z następującymi Wykonawcami, którzy złożyli ofertę w niniejszym postępowaniu*: 1. ……………………………………………………………………….. 2. ……………………………………………………………………….. 3. ……………………………………………………………………….. ………………………………dnia ……………… roku …………………………………. (podpis Wykonawcy/Pełnomocnika) LUB II. Nie należymy do żadnej grupy kapitałowej* Na podstawie art. 24 ust. 11 ustawy Prawo zamówień publicznych, OŚWIADCZAM, ŻE NIE NALEŻĘ do grupy kapitałowej, w rozumieniu ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. ………………………….dnia …………….. roku ……………………………………… (podpis Wykonawcy/Pełnomocnika) * Wykonawca zobowiązany jest wypełnić pkt. I (w przypadku, gdy należy lub nie należy do tej samej grupy kapitałowej z pozostałmyi Wykonawcami, którzy złożyli ofertę w postępowaniu) oraz podpisać dokument w pkt. I lub złożyć oświadczenie, zgodnie z pkt. II (w przypadku, gdy nie należy do żadnej grupy kapitałowej) oraz podpisać dokument w pkt. II. Formularz II.5 – SKŁADAJĄ WSZYSCY WYKONAWCY Oświadczenia Wykonawcy w zakresie wypełnienia obowiązków informacyjnych przewidzianych w art. 13 lub art. 14 RODO. dotyczy postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na: „Wykonanie usługi zimowego utrzymania ulic miejskich oraz chodników i przystanków komunikacyjnych w sezonie zimowym 2020/2021 na terenie miasta Działdowo” Znak postępowania: RZE.218.104.22.1687 MY NIŻEJ PODPISANI/JA NIŻEJ PODPISANY* …………………………………………………………………………………………………… działając w imieniu i na rzecz …………………………………………………………………………………………………… (nazwa (firma) dokładny adres Wykonawcy/Wykonawców) Oświadczam, że wypełniłem obowiązki informacyjne przewidziane w art. 13 lub art. 14 RODO 1) wobec osób fizycznych, od których dane osobowe bezpośrednio lub pośrednio pozyskałem w celu ubiegania się o udzielenie zamówienia publicznego w niniejszym postępowaniu.* ………………………….dnia …………….. roku ………………………………… (podpis Wykonawcy/Pełnomocnika) ______________________________ 1) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1). * W przypadku gdy wykonawca nie przekazuje danych osobowych innych niż bezpośrednio jego dotyczących lub zachodzi wyłączenie stosowania obowiązku informacyjnego, stosownie do art. 13 ust. 4 lub art. 14 ust. 5 RODO treści oświadczenia wykonawca nie składa (usunięcie treści oświadczenia np. przez jego wykreślenie).
<urn:uuid:67c30ad1-2af3-48ed-ba27-d4da8783ba2f>
finepdfs
1.055664
CC-MAIN-2024-30
https://bip.dzialdowo.eu/attachments/download/15205
2024-07-16T20:06:36+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-30/segments/1720763514789.44/warc/CC-MAIN-20240716183855-20240716213855-00512.warc.gz
115,118,264
0.996955
1.000001
1.000001
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...
pol_Latn
{}
false
[ 781, 1512, 2899, 4839, 6777, 8810, 10919, 13500, 15634, 17772, 20241, 22520, 25039, 27268, 28810, 31457, 33411, 35682, 38034, 39731, 41253, 43014, 44591, 46501, 49683, 52200, 54593, 57432, 59328, 61211, 64040, 66357, 69135, 72593, 75408, 77878, ...
1
0
tekst Bartosz Rumiński redaktor wydania Bywa, że zakątki świątyni skrywają tajemnice, ludzkie nadzieje, prośby, niekiedy dramaty. Jakby chciały nam o nich opowiedzieć. Taka niesamowita atmosfera kilkusetletniego bagażu wydarzeń panuje w kościele pw. Franciszka Ksawerego w Krasnymstawie. W tekście „Sakralny skarbiec" staramy się ją Państwu przybliżyć. Ponadto opisujemy m.in. kampanię społeczną „Bo byłem przybyszem…", zapraszamy do wzięcia udziału w II Chrześcijańskim Tygodniu Społecznym w Lublinie, a także w Dniach Papieskich w Kraśniku. Miłej lektury! Europejsko w stolicy regionu Wszyscy ludzie będą braćmi Parada Schumana, konkursy, spektakle, a także występ kilku chórów to tylko niektóre atrakcje Dnia Europy, który odbył się w Lublinie. U roczystości pod hasłem „Lublin Miastem Europejskim" rozpoczęła Parada Schumana. Dzieci i młodzież z lubelskich szkół, przy akompaniamencie trąb i bębnów, przeszły od Zamku na plac Łokietka. Pod Ratuszem odbyły się główne obchody Dnia Europy. Dzieci z podstawówek brały udział w konkursach plastycznych. Wszyscy mogli skosztować przysmaków – deserów europejskich, które przygotowali lubelscy cukiernicy. Największe wrażenie robił wspólny występ kilku chórów, zgromadzonych na schodach i tarasie Ratusza. Około 100 młodych ludzi, zrzeszonych w projekcie „Śpiewająca Polska", odśpiewało m.in. hymny: Polski – „Mazurka Dąbrowskiego" i Unii Europejskiej – „Odę do radości". Można było również dowiedzieć się wiele o zasadach funkcjonowania Unii Europejskiej. – Lublinianie najczęściej pytają o fundusze dla przedsiębiorców, jak korzystać ze środków europejskich, jak wykorzystać pieniądze unijne. Młodzież natomiast interesuje, jak wyjechać na wolontariat europejski, jak skorzystać z programu „Młodzież w działaniu" – mówi Michał Wójcik z Fundacji Nowy Staw. – Jeśli ktoś potrzebuje uzyskać jakiekolwiek informacje dotyczące Unii, zapraszamy do Europejskiego Domu Spotkań przy ulicy Leszczyńskiego 14 lub na stronę www.eds-fundacja.pl. Wyjaśniamy wszelkie wątpliwości całkowicie bezpłatnie – dodaje. I Bartosz Rumiński Podczas Parady Schumana dzieci niosły flagi unijnych krajów Obchody lubelskiego Dnia Europy zakończył koncert w bazylice oo. dominikanów, w którym wystąpiła Orkiestra Szkoły Muzycznej I i II Stopnia im. T. Szeligowskiego w Lublinie. Karol Tomaszewski Mamy nowych diakonów! Kamil Jakubowski Ś więcenia diakonatu przyjęło 9 maja 12 alumnów. Sześciu w kościele parafialnym pod wezwaniem Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Lubartowie z rąk bp. Mieczysława Cisły oraz sześciu w kościele parafialnym pod wezwaniem Miłosierdzia Bożego w Puławach z rąk bp. Artura Mizińskiego. Zwyczaj wyświęcania diakonów w różnych, co roku innych, parafiach istnieje w archidiecezji lubelskiej od kilku lat. Chodzi o to, by wychodzić do wiernych, dawać świadectwo i budzić nowe powołania. W  zeszłym roku święcenia diakonatu przyjęło 16 alumnów. Nowym diakonom życzymy Bożego błogosławieństwa i wszelkich potrzebnych łask. • Lubartów, 9 maja. Święcenia diakonatu w kościele parafialnym pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy 17 maja 2009 Gość Niedzielny 17 maja 2009 Gość Niedzielny Ćwierć wieku kaplicy Nowodwór. 3 maja w Nowodworze miały miejsce uroczystości z okazji wybudowania tamtejszej kaplicy. Zostały one połączone z odpustem ku czci Matki Bożej Królowej Polski, która patronuje tej świątyni. Kamil Jakubowski Po Eucharystii odbyła się uroczysta procesja z Najświętszym Sakramentem wokół odnowionej kaplicy. Uroczystościom rocznicowym przewodniczył, tak jak 25 lat temu, ks. abp Bolesław Pylak. Podczas homilii nawiązał do czasów, kiedy był arcypasterzem diecezji lubelskiej. Z sentymentem opowiadał o latach, kiedy w archidiecezji udało się wybudować 401 świątyń, szczególnie w tak małych wioskach jak Nowodwór. Uroczystościom, podobnie jak 25 lat temu, przewodniczył abp Bolesław Pylak opowiadającą o Nowodworze, jego historii i czasach współczesnych. Każdy z obecnych na tych uroczystościach mógł także nabyć książkę wydaną przez Lubartowskie Towarzystwo Regionalne, a napisaną przez ks. Józefa Zbiciaka, Kaplica powstała dzięki zaangażowaniu śp. ks. Tadeusza Berezy, ks. Zygmunta Kopy oraz przede wszystkim mieszkańców Nowodworu. Na początku należała ona do parafii w Kamionce. Następnie opiekunami kaplicy zostali księża z parafii św. Anny w Lubartowie. Znak Dziedzictwa Europejskiego O korzyściach, jakie płyną z wyróżnienia, mówili miejscy włodarze Bartosz Rumiński Lublin. Od prestiżu do pieniędzy. Dwa lata temu śródmieście Lublina otrzymało wyróżnienie Znak Dziedzictwa Europejskiego. Przez ten czas ani kaplica Świętej Trójcy, ani kościół dominikanów, ani pomnik Unii Lubelskiej nie doczekały się unijnych funduszy na przykład na  renowację. W  najbliższym czasie kryteria przyznawania wyróżnienia mają się zmienić. Malarstwo Gomułki Krasnystaw. Dom Kultury zaprasza 18 maja 2009 w godz. od 12.00 do 14.00 na instalację przestrzennych form olejnych obrazów Roberta Gomułki w Rynku Miejskim. Uroczysty wernisaż wystawy malarstwa artysty nastąpi w tym samym dniu o godz. 18.00 w holu Krasnostawskiego Domu Kultury. Robert Gomułka, ur. w 1956 roku w Zamościu, organizuje interdyscyplinarne działania z pogranicza teatru, plastyki i muzyki. Uczestnik licznych wystaw zbiorowych i indywidualnych. Zdobyte nagrody i wyróżnienia: m.in. II Nagroda w konkursie „Dzieło Roku '87" (1998 Zamość), Wyróżnienie Od momentu wybudowania kaplicy do dziś świątynią opiekuje się rodzina państwa Łaskarzewskich. Kwiatki weekendu majowego Archikatedra. Zielone mazaje „wychwalające potęgę" dwóch podlubelskich prowincjonalnych klubów sportowych pojawiły się na przykatedralnym murze od strony ulicy Królewskiej. Stało się to w nocy podczas majowego dłuższego weekendu. Teraz szpetne napisy będą musiały zostać usunięte na koszt katedry. – Planujemy pomalować mur tak, by dostosować jego kolor do remontowanego frontonu katedry. Ponadto będzie on pokryty specjalną farbą – mówi ks. Adam Lewandowski, proboszcz parafii archikatedralnej. Emulsja ma posiadać takie właściwości, że następne ewentualne bazgroły da się łatwiej usunąć. br Kamil Jakubowski Obiekty do  tytułu Znak Dziedzictwa Europejskiego nie będą nominowały rządy poszczególnych państw, lecz specjalna komisja ekspertów. Z tych, które już posiadają tytuł, ma być stworzona specjalna lista honorowa. Za zmianą procedur przyznawania wyróżnienia mają iść środki unijne na utrzymanie Znaków Dziedzictwa Europejskiego. b Przykatedralny mur zdewastowali wandale. Stało się to w majowy weekend Bartosz Rumiński Szczepienia lisów Lubelszczyzna. Od 12 do 16 maja 2009 roku jest prowadzona akcja szczepienia przeciwko wściekliźnie metodą doustną lisów wolno żyjących. Szczepionka będzie zrzucana z samolotu w ilości 20 dawek na 1 kmkw. Zrzuty obejmują kompleksy leśne, pola, łąki, z pominięciem terenów zabudowanych. Dawkę szczepionki stanowi pakiet w postaci kostki o  wymiarach 4,5cm¥ 4,5cm£1,0cm koloru zielonobrązowego o intensywnym zapachu rybnym. Szczepionki nie wolno dotykać. Osoba mająca kontakt ze szczepionką powinna niezwłocznie zgłosić się do lekarza medycyny. Psy należy trzymać na uwięzi, miesięcznika „Art&Buisnes" „Obraz Roku 2002" (2003). Wystawa czynna do 22 czerwca 2009 roku w holu Krasnostawskiego Domu Kultury. br Jeden z obrazów autorstwa Roberta Gomułki archiwum KDK a koty w zamknięciu. Każdy kontakt zwierząt domowych ze szczepionką należy zgłosić do lekarza weterynarii. Nie zaleca się organizacji polowań zbiorowych na terenach objętych szczepieniem w okresie 14 dni od daty wyłożenia szczepionki. kb firstname.lastname@example.org Adres redakcji: 20-950 Lublin, ul. Prymasa Stefana Wyszyńskiego 2 Telefon/faks081 534 61 36 Redagują: ks. Krzysztof Podstawka – dyrektor oddziału, Agnieszka Gieroba, Bartosz Rumiński Dyskusja dla porozumienia Pro publico bono odbywający się II Chrześcijański Tydzień Społeczny od 22 do 24 maja pod hasłem „Solidarność dla przyszłości" w Lublinie to płaszczyzna spotkania i dialogu inicjatyw na rzecz dobra wspólnego. osób z  całej Polski. Uczestnicy to  przedstawiciele organizacji obywatelskich, związków zawodowych, samorządów, świata nauki, biznesu. W zeszłym roku Chrześcijański Tydzień Społeczny odbywał się we Wrocławiu. Na zdjęciu (od lewej) Tomasz Różniak, ks. bp Adam Dyczkowski, ks. Aleksander Konechowicz C elem Tygodnia jest  prezentacja zaangażowania społecznego chrześcijan w  Polsce. II Chrześcijański Tydzień Społeczny jest spotkaniem organizacji, ruchów, inicjatyw, grup nieformalnych oraz osób budujących sprawiedliwość społeczną w swoich małych społecznościach, w regionie, w Polsce. Tydzień Społeczny nawiązuje do licznych podobnych inicjatyw organizowanych w Polsce przedi powojennej, niemieckich Katolikentagów, francuskich Tygodni Społecznych oraz wszelkich europejskich inicjatyw o podobnym charakterze. Czerpać z dziedzictwa Ogólny temat „Solidarność dla przyszłości" odwołuje się do jednej z podstawowych zasad nauczania społecznego, jaką jest solidarność. Słowo to ma szczególne znaczenie w historii Polski. W roku bieżącym obchodzimy szereg rocznic doniosłych wydarzeń, które zmieniły naszą ojczyznę i dzieje całego kontynentu. Chcemy nawiązać do tradycji Sierpnia sprzed 20 lat, kiedy solidarność przyniosła wolność i nadzieję. Chcemy wracać do przesłania Jana Pawła II, który przed 30 laty po raz pierwszy stanął na naszej ziemi jako papież i orędownik wolności i solidarności. Chcemy na nowo odczytywać wyzwania solidarności i szukać jej znaczenia dla teraźniejszych i przyszłych pokoleń. Znajdujemy się w szczególnym momencie dla naszego kontynentu i świata, w momencie, kiedy kryzys przenika poszczególne dziedziny naszego życia, a ucieczka w egoizm i ochronę swojego wydaje się najprostszym sposobem załagodzenia konfliktów. W czasie Tygodnia pragniemy poszukiwać dróg solidarności jako wzmocnienia wspólnot lokalnych i nowych rozwiązań społeczno-gospodarczych dla Polski i Uni Europejskiej. Nie pierwszy raz Tegoroczne spotkanie jest drugim z cyklu stałych ogólnopolskich spotkań środowisk chrześcijańskich; wydarzenie to na trwałe wpisuje się w kalendarz ważnych wydarzeń społecznych w naszym kraju. Celem Tygodnia jest prezentacja i promocja zaangażowania społecznego chrześcijan w Polsce; bierze w nim udział ok. 250 Zgłoszenia przyjmowane są do 20 maja 2009 r. Spotkanie odbywa się na Zamku Lubelskim. Organizatorzy zapewniają nocleg i wyżywienie. Udział w spotkaniu jest bezpłatny. Tydzień został objęty patronatem ks. abp. Józefa Życińskiego, metropolity lubelskiego, marszałka Sejmu Bronisława Komorowskiego oraz marszałka województwa lubelskiego Krzysztofa Grabczuka. zdjęcia archiwum chrześcijańskiego tygodnia społecznego Tydzień obejmuje wystąpienia indywidualne, panele i warsztaty w grupach. Łukasz Gros ■ r e k Podobnie jak rok temu jednym z prelegentów będzie Lech Wałęsa Plan Tygodnia na stronie www.tydzienspoleczny.org.pl. a m a ■ l 17 maja 2009 Gość Niedzielny archiwum centrum wolontariatu Kampania społeczna Agnieszka Gieroba Cudzoziemiec już nie cudzy Żyją wśród nas. Mieszkają obok. Pracują razem z nami. Ale czy mamy z nimi coś wspólnego? Jak ich traktujemy? Chodzi o cudzoziemców. Ruszył projekt, którego celem jestintegracja emigrantów z Polakami. C elem kampanii społecznej „Bo  byłem przybyszem…" jest  m.in. budowanie dialogu międzykulturowego. – Chcemy zwrócić uwagę na obecność cudzoziemców, szczególnie spoza Unii Europejskiej, w Polsce, na wielokulturowość, której doświadczają także mieszkańcy Lublina. Pragniemy spojrzeć na to poprzez pryzmat społecznej świadomości i odpowiedzialności, że obok nas żyją ludzie innej kultury, religii. Wspólnie możemy szukać dróg dialogu i mieć swój udział w specyficznej wymianie kulturowej – wyjaśnia Jacek Wnuk, koordynator projektu. Tygiel w Lubelskiem A  Lubelszczyzna stała  się domem dla tysięcy przybyszów. oraz szkołach. Bezpośrednia forma kampanii społecznej ma zwiększyć akceptację dla zjawiska migracji. 24 maja w Muszli Koncertowej w Ogrodzie Saskim w Lublinie odbędzie się Wielokulturowa Impreza Plenerowa, która zainauguruje kampanię. Wystąpią m.in. José Torres z  zespołem ConSONantes, a festyn poprowadzi kabaret Świerszczychrząszcz. Początek imprezy o godz. 16. m.in. szkolenia na temat edukacji międzykulturowej oraz sytuacji w krajach obywateli państw trzecich i warunków ich pobytu w Polsce. Zdobytą wiedzę wolontariusze wykorzystają podczas realizacji projektu. Chcesz pomóc? Możesz Akcje realizuje Centrum Wolontariatu w Lublinie. Instytucja jest  otwarta na  nowych pomocników, którzy będą realizować projekt. Centrum oferuje Projekt „Bo  byłem przybyszem…" potrwa do końca roku. Pieniądze na kampanię w lwiej części pochodzą z Funduszu Solidarnościowego, powołanego przez Komisję Europejską w celu wspierania integracji cudzoziemców. Koszt akcji to ok. 450 tys. złotych, z czego 10 procent pochodzi z budżetu państwa, a 15 procent ze środków Centrum Wolontariatu w Lublinie. Bartosz Rumiński Agnieszka Gieroba Na lubelskich uczelniach kształcą się m.in. Amerykanie, Hindusi, oraz rzesza studentów zza wschodniej granicy. Na ulicach można spotkać też Azjatów (z Chin, Tajwanu czy Korei). W regionie jest ponadto sześć ośrodków dla uchodźców, w których przebywają głównie Czeczeńcy (ok. 1,5 tys. osób) – druga najbardziej liczna grupa narodowościowa w środkowowschodniej Polsce. Wszyscy starają się żyć normalnie, wśród nas. Ale czy im w tym pomagamy? – Hasło kampanii „Bo byłem przybyszem…" odwołuje się wprost do tego fragmentu Ewangelii (Sąd Ostateczny), który traktuje o cudzoziemcach. Wszyscy oni spotykają się z różnym przyjęciem, dlatego to hasło jest  celowo niedokończone, by ten, kto się z nim spotka, mógł się zastanowić: „czy przyjąłem tych przybyszów, czy nie" – mówi Wojciech Wiseł, lider merytoryczny projektu. Dotrzeć do ludzi Akcja jest wielotorowa. Składają  się na  nią kampania billboardowa (100 plakatów w całym regionie), 56 spotów reklamowych emitowanych na antenie Telewizji Lublin, emisja 16 audycji w Radiu Lublin. Z drugiej strony koordynatorzy projektu stawiają na edukację bezpośrednią. Powstanie 13-minutowy film metodyczny, który będzie wykorzystywany na zajęciach edukacji międzykulturowej w  środowiskach akademickich Szkoła z historią w tle W tle staromiejskich wież Gdyby nazwy szkół były nadawane w nawiązaniu do miejsc ich położenia, Gimnazjum nr 12 mogłoby nazywać się „centralnym". Szkoła, usytuowana w samym środku miasta, żyje w rytmie historycznego śródmieścia Lublina. J ej położenie określają sąsiadujące z nią perły Starego Miasta: archikatedra, kuria metropolitalna, kościół oo. dominikanów i Zamek Lubelski. Historia Gmach gimnazjum pochodzi z 1966 r., choć tradycje szkoły sięgają początku XX w. Szkoła jest kontynuatorką przedwojennej szkoły nr 12 – Państwowego Pedagogium na Starym Mieście w Lublinie. Kadra nauczycielska tej szkoły, kształcącej dawniej nauczycieli, odznaczyła się w umacnianiu polskiej państwowości. Zaangażowanie nauczycieli w działalność konspiracyjną w czasie II wojny światowej pociągnęło za sobą aresztowania. Zamordowana została m.in. kierowniczka szkoły Zofia Pelczarska, zgładzona na Zamku Lubelskim po wkroczeniu Armii Czerwonej. Epizody i scenariusze Społeczność szkoły korzysta z tego faktu, że lekcje odbywają się tuż pod dawnymi wałami i murami obronnymi starego Lublina. Młodzież uczestniczy w licznych wycieczkach edukacyjnych szlakami znanych lublinian lub lubelskich legend. Szkoła organizuje obchody rocznic lubelskich, np. 690. rocznicę nadania praw miejskich Lublinowi upamiętniła inscenizacja najważniejszych wydarzeń z dziejów miasta. Uczniowie z pomocą nauczycieli napisali scenariusze na podstawie epizodów historycznych lub legend. zdjęcia Renata Seroka Znajomością historii miasta wykazała się drużyna szkoły, zajmując II miejsce w konkursie „Dzieje miasta Lublina". Uczniowie Gimnazjum nr 12 rozwijają swoje zainteresowania teatrem i kabaretem. Już mają na swoim koncie pierwsze wyróżnienia Dużą wagę przywiązuje  się w szkole nie tylko do pamięci o tradycji i historii lokalnej, ale i świętowania rocznic patriotycznych. Największym przedsięwzięciem był Interdyscyplinarny Konkurs Międzygimnazjalny o  zasięgu wojewódzkim „Polska w czasach potopu szwedzkiego", zorganizowany dla uczczenia 350. rocznicy obrony klasztoru jasnogórskiego. Pamięć o zwycięstwie uświetniła inscenizacja multimedialna, która wywarła duże wrażenie na uczniach, gościach oraz jury, w  którym zasiadali historycy z lubelskich uczelni. Uczniowie przygotowujący konkurs na skalę wojewódzką wykazali się dużym zaangażowaniem w życie szkoły, czuli się jej współgospodarzami. W 2010 roku szkoła zorganizuje II Interdyscyplinarny Konkurs Międzygimnazjalny. Tym razem będzie on formą uczczenia 600. rocznicy bitwy pod Grunwaldem. Śladami literatury i teatru Kształcąc młodzież, szkoła dąży do dostarczania możliwości obcowania z kulturą i sztuką. W bieżącym roku uczniowie badali lubelskie ślady Jana Kochanowskiego. Byli w miejscach z nim związanych i jego upamiętniających. Wybrali się na spektakl teatralny poświęcony poecie, zorganizowali konkurs szkolny o jego życiu i twórczości, a wszystko to utrwalili w fotografii i zaprezentowali w pięknej formie na korytarzu szkolnym. Gimnazjum nr 12 przygotowuje się do wyboru patrona i przyjęcia jego imienia – ważnego elementu tożsamości każdej szkoły. I tym razem tradycja szkoły i Starego Miasta w Lublinie decyduje o kierunkach wyboru. Renata Seroka W szkole uczniowie recytują, grają w spektaklach – to ich żywioł. Zgromadzili już  niemałą kolekcję strojów, które pozwalają im poczuć się prawdziwymi aktorami. Garderoba, charakteryzacja, dykcja – to terminy, które są na porządku dziennym. Młodych aktorów docenili eksperci – w V i VII Festiwalu Gimnazjalnych Zespołów Artystycznych szkolnemu zespołowi przyznano I miejsce w kategorii zespołów kabaretowo-teatralnych. Aby wyjść naprzeciw talentom uczniów, szkoła wyposażona została w salę lustrzaną do nauki tańca i  sztuki aktorskiej. Od  jesieni uczniowie będą mogli uczęszczać m.in. do klasy artystycznej. 17 maja 2009 Gość Niedzielny Historia krasnostawskiej świątyni. Budowana na wzór Bazyliki Świętego Piotra, skrywa wiele tajemnic. Bogata historia, przepiękna sztuka sakralna to atuty, o których wie niewielu. Sakralny ska tekst i zdjęcia Bartosz Rumiński email@example.com K rasnystaw. Miasto położone między Lublinem, Chełmem i Zamościem. Kilkusetletniej historii tego miejsca nie powstydziłby  się żaden polski gród. To  tutaj lubił przebywać król Władysław Jagiełło. Istnieje legenda, że w Krasnymstawie dochodził do zdrowia po tym, jak w Białowieży złamał nogę. Ponoć gdy dokuczał mu ból kończyny, wychodził na wzgórze i narzekał (kawęczył). Stąd wzięła się nazwa rzeczki – Kawenka. Stolica w Krasnymstawie Odwiedzamy dawną stolicę biskupów chełmskich. Rozkwit historyczno-kulturalny Krasnegostawu był ściśle związany z kościołem. Wiadomo, że parafia istniała już w II połowie XIV w. Rozwój życia religijnego nasilił się w XV w. W 1490 r. bp chełmski Maciej z Łomży przeniósł tutaj katedrę ze spalonego Chełma. – Diecezję przeniesiono z Chełma ponieważ Krasnystaw był jednym z najlepiej obwarowanych i wyposażonych miast na tych terenach. Ponadto Chełmszczyzna to był żywioł prawosławny, a potem unicki – wyjaśnia ks. Henryk Kapica, proboszcz parafii pw. św. Franciszka Ksawerego w Krasnymstawie Dawny kościół parafialny pod wezwaniem Wszystkich Świętych mieścił się po przeciwnej stronie dzisiejszego placu kościelnego (w miejscu nowej plebanii). Był murowany z cegły w stylu gotyckim. W latach 1490–1776 pełnił równocześnie rolę kościoła katedralnego, a w 1810 r. został rozebrany. Obecny murowany kościół, wybudowano w latach 1695–1723 według projektu architekta jezuity Jana Delamarsa i nadano mu wezwanie św. Franciszka Ksawerego. i mury stały się wielkim ciężarem. Runęło. Spowodowało to wielką katastrofę, w fundamentach powstała wyrwa. Tędy uciekło powietrze, a w promieniu kilometra wyleciały wszystkie szyby – mówi ks. Kapica. Jezuicki barok – Budowanie na kształt bazyliki św. Piotra było charakterystyczne dla jezuitów. Zakonnicy wzorowali się na dwóch rzymskich kościołach. Pierwszym była właśnie bazylika, a drugim kościół jezuicki na  Watykanie Il Gesu Jezuitów do Krasnegostawu w 1685 r. sprowadził bp chełmski Stanisław Święcicki. Początkowo osadzeni przy kaplicy św. Anny w pobliżu kościoła katedralnego, w 1695 r. przystąpili do budowy własnego kościoła (obecny parafialny) z funduszy Krystyny Potockiej z Lubomirskich. Razem kolegium, otwarte w 1720 r. ze świątynią wybudowano Jezuici pracowali tu do kasa- ty w 1773 r. W Krasnymstawie istniało też w latach 1719–1809 seminarium (budynek przekształcony później na plebanię). Biblioteki funkcjonowały przy kolegium jezuickim – do dziś zachowała się część zbiorów z  XVII–XVIII w. – przy klasztorze Drewniana rzeźba przedstawiająca najprawdopodobniej króla Dawida, twórca nieznany – podkreśla p r o b o s z c z . Górę świątyni zdobiła wielka masywna kopuła, jednak teraz próżno jej szukać wśród kościelnych wież. – Kamienna rotunda zamokła Podobizna św. Franciszka Ksawerego zdobiąca sklepienie kaplicy jego imienia, służącej obecnie jako zakrystia Powyżej: Krzyż prawosławny, Rosja, XVII–XIX w., brąz Sklepienie kościoła pw. Franciszka Ksawerego rbiec Władysław Fedorowicz, dyrektor muzeum, i ks. Henryk Kapica dyskutują o skarbach krasnostawskiej świątyni augustianów i przy seminarium duchownym. Działały: szkoła parafialna, szpital parafialny zorganizowany już w latach 70. XV w. przy kościele Świętego Ducha, drugi przy kościele bonifratrów oraz szpital św. Łazarza w budynku murowanym. Przy parafii i kościołach klasztornych działały bractwa: szkaplerzne, różańcowe, agonizantów. Pracują tu także od 1927 r. siostry służebniczki starowiejskie – w  parafii oraz w  Zakładzie dla Dzieci w Tuligłowach. Archiwum parafialne częściowo spłonęło w 1920 r. Zachowały się m.in. akta metrykalne od końca XVIII w., inwentarze z okresu międzywojennego, księga wizytacji kanonicznych oraz częściowo księgozbiór dawnej biblioteki jezuickiej, liczący ok. 250 tomów. Od archeologii do Polski współczesnej Nie tylko pojezuickie skarby można oglądać w mieszczącym się w budynkach poklasztornych muzeum w Krasnymstawie. Zbiory działu liczą ponad 1 500 eksponatów. Do najbardziej interesujących należą pamiątki związane z powstaniami narodowymi i ruchem oporu. Liczną grupę eksponatów stanowią archiwalia (w tym m.in. dokumenty starostów krasnostawskich i biskupów chełmskich rezydujących w mieście od 1490 r. do pocz. XIX w.). W grupie starodruków znajdują się pozostałości księgozbiorów zakonnych augustianów i jezuitów z XVI–XVIII w. Silny w dawnym powiecie ruch ludowy dokumentują okazjonalne wydawnictwa, fotografie i sztandary partii chłopskich. Kolekcja militariów zdominowana jest przez broń białą I poł. XIX–I poł. XX w., w tym kosy bojowe z powstania styczniowego. Godła wojskowe reprezentuje duży zbiór orzełków z lat 1916–1946. Nie brak też uzbrojenia ochronnego i oporządzenia żołnierskiego. – Trudno wskazać najcenniejszy eksponat. Z zakresu sztuki i historii nie ma tutaj podobnych przedmiotów. Każdy z nich jest inny – każdy był wykonany indywidualnie – mówi Władysław Fedorowicz, dyrektor Muzeum Re- gionalnego w Krasnymstawie. Pod klasztorem znajdują się dostępne dla zwiedzających podziemia, w  których w  celu odprowadzenia nadmiaru wilgotności działają specjalne Podziemne korytarze ciągną się pod kościołem i budynkami klasztornymi Mosiężny prawosławny krzyż pochodzący z dawnej krasnystawskiej cerkwi Obok: urządzenia. Zbierają one ok. 10 litrów na dobę. Wszystko po to, by turyści mieli w podziemiach jak najlepsze warunki. Nauka tybetańskiego Wnętrze świątyni pw. Franciszka Ksawerego zdobią przepiękne freski. Autorem wielu z nich jest jeden z jezuitów (o imieniu Achom). Można podziwiać również przepiękne ołtarze – niektóre z nich pod wierzchnimi (czasem jest ich kilka) warstwami farby skrywają zamalowane dzieła. Chyba najbardziej ciekawa jest warstwa czarnej farby. – Po klęsce powstania styczniowego w wielu kościołach na znak żałoby ołtarze malowano na czarno. Tak też było i w Krasnymstawie – wyjaśnia ks. Henryk Kapica. O patronie świątyni Ks. proboszcz 7 kwietnia 1506 r. w Castillo de Javier w księstwie Nawarra w Hiszpanii. Studiował m.in. teologię, pragnąc służyć Panu Bogu. Intrygująca wydaje się również zakrystia. Po pierwsze jest to dawna kaplica akustyczna. Dźwięk wydobywający się podczas rozmowy brzmi zupełnie nienaturalnie, tak jakby uwięziony w czterech ścianach odbijał się od nich. Ponadto sklepienie w czterech rogach zdobią 4 postaci. Dlaczego? Jest to ukłon w stronę znanych wówczas 4 ziemskich kontynentów. Przez zakrystię można udać się 300-letnimi schodami na wieżę, gdzie w szufladach znajdują się dziesiątki pojezuickich periodyków, w tym nauka tybetańskiego dla zakonników. Wszystkie książki są oczywiście po łacinie. • W roku 1534 złożył śluby zakonne w kaplicy Męczenników na Montmartre. Franciszek w maju 1542 r. udał się do Indii, do miasta Goa. Szczególnie upodobał sobie pracę wśród trędowatych, a ponadto doglądał budowy kolegium dla tubylczych seminarzystów. Głosił też Ewangelię na Wybrzeżu Malbarskim, w Makau, Malakki, Japonii. Franciszek umarł w nocy z 2 na 3 grudnia 1552 roku na wyspie Sancian, przeżywszy 46 lat. Ciało jego pomimo niesprzyjających warunków nie uległo rozkładowi i zostało przewiezione uroczyście do miasta Goa. Tam też w kościele jezuickim znajduje się piękny sarkofag kryjący jego relikwie. Franciszek został ogłoszony błogosławionym przez papieża Pawła V w roku 1619, natomiast kanonizowany przez Grzegorza XV w roku 1622. Henryk Kapica – Don Francisco Jasso de Azpilcueta y Javie, czyli Franciszek Ksawery urodził się 17 maja 2009 Gość Niedzielny Najlepsi piłkarze w czarnych strojach Tomasz Betlej V Mistrzostwa Polski Księży w Halowej Piłce Nożnej wygrali kapłani z Lublina Liga Mistrzów księży Przed zawodami nikt nie stawiał na zawodników z naszej diecezji. A jednak! Wygrali V Mistrzostwa Polski Księży w Halowej Piłce Nożnej. D o Zamościa zjechało 15 ekip z całej Polski. Rywalizacja odbywała się przez dwa dni. Rywalizacja w obu grupach dostarczała wielu emocji oraz nieoczekiwanych wydarzeń. – Zaskoczeniem tych rozgrywek była szczególnie postawa naszej drużyny, na którą nikt nie stawiał. Pierwszy dzień zakończył się dla naszych księży trzema zwycięstwami (z Tarnowem, Łodzią i Opolem – to była niespodzianka) i remisem (Kielce). W ten sposób byliśmy na czele tabeli. Na drugi dzień zimny prysznic zafundowali nam wygrywający wszystko tego dnia księża z Legnicy. Jednak wygrany potem mecz z Radomiem dał nam awans i pierwsze miejsce w grupie – emocjonuje się ks. Maciej Domański. Zapraszamy Dni Papieskie W Kraśniku od 17 do 24 maja odbędą się Dni Jana Pawła II – „Rodzina nadzieją, nadzieja dla rodziny". Poniżej przedstawiamy program wydarzenia: godz. 11.30, kościół pw. Ducha Świętego – Msza św. inauguracyjna, przewodniczy bp Stanisław Stefanek, członek Prezydium Papieskiej Rady ds. Rodziny; niedziela 17 maja poniedziałek 18 maja godz. 18.00, kościół pw. Ducha Świętego – „Oto wielka tajemnica naszej wiary" – rekolekcje dla rodzin, spotkanie z Józefem Brodą; godz. 10.00, Szkoła Podstawowa w Rudniku Szlacheckim – finał konkursu wiedzy o Janie Pawle II dla uczniów szkół podstawowych, wtorek 19 maja godz. 18.00, kościół pw. Ducha Świętego – „Oto wielka tajemnica naszej wiary" – rekolekcje dla rodzin, koncert Jacka Kadisza; godz. 10.00, Centrum Kultury i Promocji – spotkanie z dr Wandą Półtawską, Mecz finałowy z gospodarzami był bardzo wyrównany. Zwycięskiego i jedynego gola strzelił dla Lublina ks. Sławomir Jargiełło. W przyszłym roku mistrzostwa odbędą się w archidiecezji lubelskiej. kt środa 20 maja godz. 18.00, kościół pw. Ducha Świętego – „Oto wielka tajemnica naszej wiary" – rekolekcje dla rodzin, piknik rodzinny; godz. 10.00, Zespół Placówek Oświatowych w Kraśniku – turniej wiedzy o Janie Pawle II dla szkół ponadpodstawowych, czwartek 21 maja piątek 22 maja godz. 18.30, kościół pw. Ducha Świętego – „Beskidzkie rekolekcje" – spektakl teatralny; Kraśnickie Pokolenie Jana Pawła II – wydarzenia ewangelizacyjne na terenie miasta, plac przy Centrum Kultury i Promocji, sobota 23 maja godz. 11.00 – bieg na orientację; godz. 17.00, Centrum Kultury i Promocji – finał Festiwalu Dziedzictwa Jana Pawła II, prowadzenie i koncert finałowy – Iwo Orłowski – solista Teatru Muzycznego w Łodzi; kościół pw. św. Józefa – kiermasz papieski – Kraśnickie Stowarzyszenie Dzieci Specjalnej Troski, godz. 19.00, kościół pw. Wniebowzięcia NMP – koncert chóru „NICOLAUS". • niedziela 24 maja Okiem wikarego felieton ks. Adam Jaszcz wikariusz parafii św. Michała Archanioła w Lublinie Proszę kliknąć, sąd idzie! P ewien świętej pamięci profesor logiki zwykł mawiać: „Była sobie myśl. Przyszła do głowy, ale tak naprawdę nadawała się gdzie indziej". Nie drążył tematu, gdyż był człowiekiem wysokiej kultury osobistej. Rzecz dotyczy tzw. e-sądu, a nawet nie tyle jego samego, co pomysłu miasta na lokal dla ciekawie zapowiadającej się instytucji. Co to są e-sądy? Chodzi o odciążenie wydziałów grodzkich sądów rejonowych. Każdego roku rozpatrują one około 600 tys. spraw w trybie upominawczym. Dziś wypełnienie pozwu dla mniej zorientowanego sympatyka wymiaru sprawiedliwości to pięć godzin z życiorysu. Do sądów elektronicznych kierowane byłyby uproszczone pozwy, wyłącznie drogą internetową. Oczywiście pozwani, osądzeni i skazani nie będą otrzymywali wyroków e-mailem. Tutaj już zostanie zachowana wypracowana od wieków tradycja, łącznie z doprowadzeniem jak najmniej wirtualnym. Sąd elektroniczny dla całej Polski miałby powstać w Lublinie, w budynku przy ul. Boczna Lubomelskiej. Właścicielem nieruchomości jest Bank Pekao SA. Urzędnicy mieli pomysł, że bank sprzeda budynek za ponad 8 mln zł. A tu figa, bank się nie spieszy i ma swoje racje. Sąd ma ruszyć od 2010 r. Wiadomo, że nie wystarczy wstawienie dwóch biurek i ekspresu do kawy. Trzeba zainstalować całą infrastrukturę techniczną. Jak tak dalej pójdzie, siedziba sądu zostanie przeniesiona do Warszawy. Ratusz twierdzi, że negocjacji nie da się przyspieszyć. Nie ma też mowy o zmianie lokalizacji czy o zaproponowaniu bankowi innej siedziby. W lecie można by zaprosić sąd do parku Saskiego i powołać na ławników łabędzie, ale co w zimie? Ktoś chce mi ofiarować sernik z czekoladową polewą. Ja marudzę, że z powodu braku blaszki nie mam go gdzie umieścić. Wymyśliłem sobie bowiem, że jedyną godną blaszką będzie ta, w której mama upiekła szarlotkę. Jeśli w Lublinie wzgardzą sernikiem, w Warszawie zjedzą go z przyjemnością. A szarlotka i tak należy do banku. *
<urn:uuid:1c831a8a-0a16-4c4d-b7b7-e7d49d9777f0>
finepdfs
1.71875
CC-MAIN-2025-05
https://lublin.gosc.pl/files/old/gosc.pl/zalaczniki/2009/05/16/1242467643/1242467666.pdf
2025-01-22T11:11:04+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703363378.60/warc/CC-MAIN-20250122095114-20250122125114-00831.warc.gz
365,678,485
0.999779
0.999848
0.999848
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 3109, 7786, 10949, 14230, 18104, 21326, 25826, 30756 ]
1
0
…………………………………………… Imię i Nazwisko wnioskodawcy – rodzica kandydata …………………………………………… Adres do korespondencji w sprawach rekrutacji …………………………………………… Dyrektor Przedszkola Samorządowego w Czarnym Dunajcu Ul. Targowa1B Wniosek o przyjęcie dziecka do Przedszkola Samorządowego w Czarnym Dunajcu I. Dane osobowe kandydata i rodziców 1. Imię/Imiona i Nazwisko kandydata 2. Data i miejsce urodzenia kandydata 3. obywatelstwo kandydata 4. PESEL kandydata w przypadku braku PESEL serię i numer paszportu lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość 5. Imiona i Nazwiska rodziców/prawnych opiekunów kandydata lub osób/podmiotów sprawujących pieczę zastępczą nad kandydatem (podkreślić właściwe) Matki Ojca 6. Adres miejsca zamieszkania rodziców i kandydata Kod pocztowy Miejscowość Ulica Numer domu /numer mieszkania 7. Adres poczty elektronicznej i numery telefonów rodziców kandydata - o ile je posiadają Matki Telefon do kontaktu Adres poczty elektronicznej Ojca Telefon do kontaktu Adres poczty elektronicznej II. Informacja o złożeniu wniosku o przyjęcie kandydata do publicznych jednostek prowadzących wychowanie przedszkolne Jeżeli wnioskodawca skorzystał z prawa składania wniosku o przyjęcie kandydata do więcej niż jednej publicznej jednostki, zobowiązany jest wpisać nazwy i adresy przedszkola, oddziału przedszkolnego przy szkole, innej formy wychowania przedszkolnego w kolejności od najbardziej do najmniej preferowanych 1. Pierwszy wybór ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………… Nazwa i adres przedszkola 2. Drugi wybór ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………,….. III. Informacja o spełnianiu kryteriów określonych w ustawie o systemie oświaty i załącznikach do wniosku potwierdzających ich spełnianie 1 *) we właściwej rubryce (Tak/Nie), przy każdym z 7 kryteriów wstaw znak X Do wniosku dołączam dokumenty potwierdzające spełnianie kryterium wymienionego w punkcie…………. 1 Zgodnie z Art. 20 c ust. 2 i 3 ustawy o systemie oświaty, w przypadku większej liczby kandydatów spełniających warunek zamieszkania na obszarze danej gminy, niż wolnych miejsc w pierwszym etapie postępowania rekrutacyjnego są brane pod uwagę kryteria wymienione w tabeli. Każde z kryteriów ma jednakową wartość. 2 Zgodnie z Art. 20 t ust.6 ustawy o systemie oświaty, oświadczenia, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.„Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. 3 Zgodnie z art. 20 b pkt. 2 ustawy o systemie oświaty, definicja samotnego wychowywania dziecka, oznacza wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że osoba taka wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. 4 Oświadczenie o samotnym wychowywaniu dziecka oraz niewychowywaniu żadnego dziecka wspólnie z jego rodzicem, składane jest w każdej sytuacji wymienionej jako definicja samotnego wychowywania dziecka (patrz pkt. 8). Oświadczenia składa się po rygorem odpowiedzialności karnej. Informacja o spełnianiu kryteriów ustalonych przez Radę Gminy w Czarnym Dunajcu 5 *) we właściwej rubryce (Tak/Nie), przy każdym z 6 kryteriów wstaw znak X 1. Zgodnie z Art. 6 ustawy o systemie oświaty, spełnianie przez kandydata kryteriów określonych przez dyrektora w uzgodnieniu z organem prowadzącym jest potwierdzane oświadczeniami. 2. Do wniosku dołączam oświadczenia 6 o spełnianiu kryteriów wymienionych w punkcie ……. 3. Dodatkowe informacje o dziecku i rodzinie, mogące wpłynąć na funkcjonowanie dziecka w przedszkolu ( stan zdrowia, stosowana dieta, rozwój psychofizyczny dziecka, ewentualne potrzeby specjalne, itp.) …………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………… 4. Dla dzieci spełniających obowiązek przedszkolny spoza obwodu Czarnego Dunajca- wskazanie docelowej szkoły w której dziecko powinno spełniać w/w obowiązek , celem wysłania stosownej informacji o spełnianiu obowiązku przedszkolnego : …………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………. 5 Zgodnie z Art. 20 c ust. 4 ustawy o systemie oświaty, w przypadku równorzędnych wyników uzyskanych w pierwszym etapie postępowania rekrutacyjnego lub jeżeli po zakończeniu tego etapu przedszkole nadal dysponuje wolnymi miejscami, w drugim etapie postępowania rekrutacyjnego są brane pod uwagę kryteria określone przez dyrektora w uzgodnieniu z organem prowadzącym. 1. Dokumentami niezbędnymi do potwierdzenia kryteriów określonych w drugim etapie rekrutacji pkt 1 są odpowiednio: 1) zaświadczenie o zatrudnieniu wystawione przez pracodawcę lub, 2) zaświadczenie o kontynuacji nauki w formie studiów stacjonarnych z uczelni wyższej, 3) zaświadczenie o treści umowy zlecenia lub innej umowy cywilnoprawnej wystawione przez zleceniodawcę. 2. Spełnienie kryteriów określonych w pkt 2-3, stwierdza się na podstawie pism i zaświadczeń wydanych przez właściwe instytucje. 3. Spełnienie kryteriów określonych w pkt 4-6, stwierdza się na podstawie oświadczenia rodziców/opiekunów prawnych dziecka. 6 Zgodnie z Art. 20 t ust. 6 ustawy o systemie oświaty, oświadczenia składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści „ Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. 7 Zgodnie z art. 233. § 1. Kodeksu karnego - kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zezna nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. DEKLAROWANY CZAS POBYTU DZIECKA W PRZEDSZKOLU: OD GODZINY…………….DO GODZINY………………. POSIŁKI : ŚNIADANIE, OBIAD, PODWIECZOREK * *Niepotrzebne skreślić ZAŁĄCZNIKI DO WNIOSKU: 1 ZAŁĄCZNIK –ODPIS AKTU URODZENIA. 2 3 4 5 6 7 8 9 Oświadczenia wnioskodawcy 1. Oświadczam, pod rygorem odpowiedzialności karnej, że podane we wniosku oraz załącznikach do wniosku dane są zgodne z aktualnym stanem faktycznym. 7 2. Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych zawartych w niniejszym wniosku i załącznikach do wniosku dla potrzeb związanych z postępowaniem rekrutacyjnym zgodnie z wnioskiem oraz zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2002, Nr 101, poz. 926 z późn. zm.). ………………………………… …………………………………………… Data Czytelny podpis wnioskodawcy- rodzica kandydata
<urn:uuid:7ac5c4e4-be3a-4491-9706-0818e2320035>
finepdfs
1.331055
CC-MAIN-2019-43
http://www.czarny-dunajec.pl/_pliki/wniosek-o-przyjecie-do-przedszkola-samorzadowego-w-czarnym-dunajcu-2018,eb927.pdf
2019-10-13T21:24:47Z
crawl-data/CC-MAIN-2019-43/segments/1570986647517.11/warc/CC-MAIN-20191013195541-20191013222541-00146.warc.gz
337,075,734
0.999979
0.999987
0.999987
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1731, 3390, 6241, 7079 ]
2
2
Lafarge Lubień Raport Prognoza zapotrzebowania i produkcji kruszyw w Polsce w latach 2012–2020 (+2) ❚ ❚ Aleksander Kabziński, prezes zarządu Polskiego Związku Producentów Kruszyw Rozwój gospodarczy w Polsce nie może być realizowany bez budowy, modernizacji, przebudowy i remontów obiektów budowlanych i infrastruktury, w tym transportowej. Szczególnie zbudowanie nowych dróg publicznych i tras kolejowych jest warunkiem nowej, rzeczywistej spójności z Unią Europejską. Realizacja tych oczywistych potrzeb jest wyzwaniem dla wszystkich uczestników procesu, w tym producentów materiałów drogowych. Konieczne jest zapewnienie odpowiedniej ilości kruszyw. W Polsce w latach 2012–2020 do wybudowania dróg publicznych (krajowych, samorządowych) oraz tras kolejowych potrzeba będzie ok. 170 mln t kruszyw oraz 150 mln t mas ziemnych, skalnych i innych materiałów na nasypy, dojazdy, podjazdy, wchodzących w ich skład. W znacznym zapotrzebowaniu na masy do wykonywania obiektów drogowych należy szukać możliwości pełnego wykorzystania wydobywanych kopalin. Warunkiem koniecznym do realizacji tych priorytetowych potrzeb jest także nowe podejście do terenów przeznaczonych pod obiekty publiczne przez stosowanie – a nie tylko deklarowanie – konstytucyjnego obowiązku zrównoważonego roz- NowoczesneBudownictwo Inżynieryjne woju, ochrona złóż już eksploatowanych i perspektywicznych oraz dalsze doskonalenie logistyki i transportu kruszyw. Zapotrzebowanie na kruszywa w Polsce Przystąpienie do Unii Europejskiej zaowocowało znaczącym udziałem Polski w podziale budżetu UE na lata 2007–2013 (+2). Środki te pozwoliły na rozpoczęcie modernizacji i rozwój wielu gałęzi krajowej gospodarki. Istotna część otrzymanych funduszy została przeznaczona na infrastrukturę, w tym głównie drogi krajowe. Celem tego działania jest ich dostosowanie i zsynchronizowanie z europejskim systemem transportowym. Zakładano, że powierzenie Polsce i Ukrainie organizacji Euro 2012 spowoduje skrócenie czasu realizacji wielu wcześniej planowanych zamierzeń. Oczekiwanie to zostało zrealizowane w sposób niezadowalający. Zaprezentowany program w układzie prognozy rocznej liczby oddawanych do eksploatacji nowych dróg uwzględnia dokończenie budowy połączeń drogowych przewidywanych na Euro 2012 do 2015 r. (tab. 1). Przyjmując szacunkowe ilości kruszyw niezbędnych do realizacji każdego z rodzajów budowanych dróg oraz uwzględniając ich konstrukcję, można przygotować prognozę ich zapotrzebowania (tab. 2). wistego stanu gospodarki kilku krajów Unii Europejskiej oraz spowolnienia gospodarek głównych płatników, należy bardzo ostrożnie podchodzić do ich rzeczywistych zrealizowanych wielkości. Kruszywa do budowy dróg krajowych stanowią tylko część kruszyw potrzebnych do realizacji planów rozbudowy i modernizacji dróg w Polsce. Znaczne zapotrzebowanie wykazują drogi samorządowe. Nie należy również zapominać o drogach „żelaznych", czyli trasach kolejowych, szczególnie faworyzowanych w unijnym systemie finansowania (tab. 3). Realizacja tych znanych potrzeb w  zakresie infrastruktury jest zależna od wielkości środków przyznanych Polsce w budżecie unijnym na lata 2014–2020. Wstępne informacje są w tym względzie nadmiernie optymistyczne. Wobec rzeczy- Kruszywa w  Polsce są stosowane w  całym budownictwie, a tylko ich część wykorzystuje się w budownictwie drogowym. Zużycie kruszyw do budowy dróg w latach 2000-2011, wyniosło 15-30 % całej produkcji. Obecnie w  programie budowy dróg wiodące znaczenie mają drogi krajowe, których gospodarzem jest Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. W okresie 2012–2020 niezbędna jest preferencja dla dróg samorządowych, których gospodarzami są samorządy wojewódzkie, powiatowe i gminne oraz miejskie. Taka wielość i różnorodność gospodarzy i realizatorów nie sprzyja osiąganiu oczekiwanych efektów. Dlatego w Polsce konieczne jest zreformowanie tego nieefektywnego systemu. Na budowę i modernizację dróg krajowych zużywa się w równych okresach | 2012 | 75 | 110 | 90 | 33 | |---|---|---|---|---| | 2013 | 200 | 120 | 107 | 38 | | 2014 | 100 | 168 | 67 | 89 | | 2015 | 76 | 117 | 79 | 39 | | 2016 | 4 | 100 | 30 | 100 | | 2017 | – | 150 | 40 | 100 | | 2018 | – | 150 | 40 | 200 | | 2019 | – | 150 | 40 | 250 | | 2020 | – | 100 | 40 | 250 | | Rok | Autostrady | | Drogi ekspresowe | | Obwodnice | | Modernizacja | | Razem | | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | MMA** | MM*** | MMA | MM | MMA | MM | MMA | MM | MMA | MM | Σ | | 2012 | 3,1 | 4,1 | 1,0 | 2,0 | 0,6 | 1,4 | 0,1 | 0,2 | 4,8 | 7,7 | 12,5 | | 2013 | 2,5 | 3,5 | 0,8 | 2,0 | 0,8 | 2,0 | 0,1 | 0,2 | 3,2 | 7,7 | 18,9 | | 2014 | 0,1 | 0,1 | 1,2 | 2,7 | 0,3 | 0,7 | 0,2 | 0,5 | 1,8 | 4,0 | 5,8 | | 2015 | – | – | 0,9 | 1,9 | 0,6 | 1,3 | 0,1 | 0,2 | 1,6 | 3,4 | 5,0 | | 2016 | – | - | 1,5 | 0,2 | 2,0 | 0,3 | 0,5 | 0,4 | 4,1 | 0,9 | 5,0 | | 2017 | – | – | 2,3 | 0,6 | 1,5 | 0,4 | 0,6 | 0,5 | 4,4 | 1,5 | 5,9 | | 2018 | – | – | 2,3 | 0,6 | 1,5 | 0,4 | 1,1 | 0,8 | 4,9 | 1,8 | 6,7 | | 2019 | – | – | 2,2 | 0,6 | 1,5 | 0,4 | 1,4 | 1,1 | 5,1 | 2,1 | 7,2 | | 2020 | – | – | 2,2 | 0,5 | 1,5 | 0,4 | 1,4 | 1,0 | 5,1 | 1,9 | 7,0 | | Razem 2012–2020 | 5,7 | 7,7 | 14,4 | 11,1 | 10,3 | 7,3 | 5,5 | 4,9 | 36,0 | 31,0 | 67,0 | * według Polskiego Związku Producentów Kruszyw ** do mieszanek mineralno-asfaltowych *** do mieszanek mineralnych MMA – kruszywa do mieszanek mineralno-asfaltowych, MM oraz kruszywa do mieszanek mineralnych, podbudowy * produkcja kruszyw dla kolei – wymagania jak dla MMA | Lp. | Przeznaczenie | Budowa | | Modernizacja | | Razem | | Razem | |---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | | MMA | MM | MMA | MM | M | MM | | | 1. | Drogi krajowe | 30,4 | 26,1 | 5,5 | 4,9 | 25,9 | 31,0 | 56, 9 | | 2. | Drogi samorządowe | 11,0 | 8,0 | 27,0 | 25,0 | 38,0 | 33,0 | 71,0 | | 3. | Drogi razem | 33,8 | 40,3 | 32,5 | 29,9 | 66,3 | 70,2 | 136,5 | | 4. | Kolej* | 13,0 | – | 27,0 | – | 40,0 | – | 40,0 | | 5. | Razem | 44,4 | 34,1 | 59,5 | 29,9 | 103,9 | 64,0 | 167,9 | Listopad – Grudzień 2012 Tab. 1. Prognoza budowy i modernizacji dróg krajowych w latach 2012–2020 [km] Tab. 2. Prognoza ilościowo-rodzajowa zapotrzebowania na kruszywa do budowy autostrad, dróg krajowych, ekspresowych, obwodnic w latach 2012– 2020* [mln t] Tab. 3. Prognoza zapotrzebowania na kruszywa do budowy i modernizacji dróg publicznych i kolejowych w Polsce w latach 2012– 2020 [mln t] Tab. 4. Stan zasobów geologicznych i przemysłowych kopalin do produkcji kruszyw [mln t] Tab. 5. Produkcja kruszyw naturalnych w latach 2001–2010 86 od jednej trzeciej do połowy całkowitego wykorzystania kruszyw drogowych, reszta przeznaczana jest na drogi samorządowe. Baza surowców do produkcji kruszyw w Polsce Polska jest krajem o średnim potencjale ilościowo-rodzajowym zakładów górniczych do produkcji kruszyw naturalnych. Ich złoża są rozłożone nierównomiernie. Nieomal wszystkie złoża surowców skalnych znajdują się na południe od linii Wrocław – Kielce, a ponad trzy czwarte złóż żwirów i piasków jest zlokalizowana na północ od tej linii. W ostatnich latach coraz szerzej wykorzystywane są do ich produkcji surowce skalne, które dotychczas używano wyłącznie do wytwarzania innych wyrobów budowlanych, jak np. cement, wapno. Rodzaj surowców skalnych będących bazą do produkcji kruszyw naturalnych oraz stan zasobów na 31 grudnia 2011 r. przedstawia tabela 4. wymaganiami środowiskowymi oraz zmniejszeniem popytu. Prognozy mówią, że po 2025 r. wystąpią ograniczenia w dostępie do złóż i brak wystarczającej produkcji piasków i żwirów, a po 2050 r. – kruszyw naturalnych łamanych. Produkcja kruszyw naturalnych do 2011 r. Prezentacja prognozy produkcji kruszyw w latach 2012–2020 poprzedzona została informacją dotyczącą okresu 2000–2011 (tab. 5). Podawane wielkości są często szacunkiem własnym autora, opartym na informacjach uzyskiwanych w branży, bezpośrednio u producentów. Są one, jak i statystyki oficjalne, obarczone błędami wynikającymi głównie z nieuporządkowanej, niejednoznacznej klasyfikacji i nazewnictwa oraz nieuwzględnienia mikroprzedsiębiorców i wydobycia kopalin bez koncesji, które to nieuczciwe działanie osiąga szczególnie duży rozmiar w zakresie żwirów i piasków. Stopień zagospodarowania złóż zarówno w zakresie ich liczby, jak i wielkości zasobów tylko pozornie stwarza bezpieczną sytuację. Po okresie kilkuletniego wzrostu i stabilizacji produkcji nastąpi jej ograniczenie, spowodowane często nieuzasadnionymi Analiza wielkości produkcji pozwala stwierdzić, że: * w okresie od 2000 r. do połowy 2003 r. miał miejsce istotny spadek zapotrzebowania na kruszywa naturalne łamane oraz nieco mniejszy na kruszywa naturalne żwirowe; | Rodzaj surowców | Złoża rozpoznane | Złoża zagospodarowane | % 3/2 | Zasoby geologiczne | Zasoby przemysłowe | |---|---|---|---|---|---| | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | | Kamień łamany i boczny | 731 (+23)* | 315 (+12)* | 43,1 | 10424 | 5223 | | Piaski i żwiry do budownictwa | 8628 (+631)* | 3387 (+461)* | 25,4 | 17232 | 4715 | | Dolomity | 12 | 4 | 33,3 | 343 | 146 | | Kwarcyty ogniotrwałe | 18 | – | – | 7 | – | | Wapienie i margle do cementu i wapna | 180 (-8)* | 35 (-3)* | 19,5 | 18156 | 6076 | | Razem | 9569 (+647)* | 3741 (+470)* | 39,1 | 46155 | 16160 | * do 31 grudnia 2010 r. | Lp. | Rok | Kruszywa naturalne łamane* | | % | Kruszywa naturalne żwirowe | | % | Kruszywa naturalne | | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | | | mln t | % | | mln t | % | | mln t | % | | 1. | 2001 | 24,8 | 25,4 | 100 | 73,1 | 74,6 | 100 | 97,9 | 100,0 | | 2. | 2002 | 29,2 | 30,4 | 114,9 | 66,7 | 69,6 | 91,2 | 95,9 | 100,0 | | 3. | 2003 | 32,4 | 29,1 | 127,6 | 79,0 | 70,9 | 108,1 | 111,4 | 100,0 | | 4. | 2004 | 37,1 | 30,5 | 146,1 | 84,4 | 69,5 | 115,5 | 121,5 | 100,0 | | 5. | 2005 | 43,1 | 30,1 | 169,7 | 100 | 69,9 | 136,8 | 143,1 | 100,0 | | 6. | 2006 | 47,1 | 28,8 | 185,4 | 116,7 | 71,2 | 159,6 | 163,8 | 100,0 | | 7. | 2007 | 57,9 | 29,3 | 228,0 | 139,5 | 70,7 | 190,8 | 197,4 | 100,0 | | 8. | 2008 | 62,2 | 29,3 | 244,9 | 150,0 | 70,7 | 205,2 | 212,2 | 100,0 | | 9. | 2009 | 66,2 | 31,9 | 260,6 | 141,0 | 68,1 | 192,9 | 207,2 | 100,0 | | 10. | 2010 | 63,2 | 27,9 | 248,8 | 163,4 | 72,1 | 223,5 | 226,6 | 100 | | 11. | 2001–2010 | 463,2 | 29,4 | – | 1113,8 | 70,6 | – | 1577,0 | 100 | | 12. | 2011 | 84,6 | 25,4 | 333,1 | 248,7 | 74,6 | 340,2 | 333,3 | 100 | | 13. | Prognoza 2012 | 60,0 | 28,6 | 242,0 | 150,0 | 71,4 | 205,2 | 210,0 | 100 | * bez kruszyw wyprodukowanych w zakładach cementowo-wapiennych NowoczesneBudownictwoInżynieryjne * od połowy 2003 r. zapotrzebowanie rosło znacznie szybciej w odniesieniu do kruszyw naturalnych łamanych niż kruszyw naturalnych żwirowych (powodem jest program przedakcesyjny UE w zakresie przebudowy dróg); * trend wzrostu zapotrzebowania po 2008 r. uległ spowolnieniu, co wynika ze zmniejszenia zapotrzebowania ze strony budownictwa ogólnego; * w zaspokojeniu wzrostu zapotrzebowania na kruszywa coraz wyższy udział ma produkcja zakładów przemysłu cementowo-wapienniczego, które dotychczas zajmowały się tym w znacznie mniejszym zakresie; * 2011 to rok bezprecedensowego przyrostu produkcji kruszyw, w okresie 2001–2010 wyniósł on 147%. Wzrost zapotrzebowania powoduje niestety również wzrost wydobycia kopalin bez koncesji. Nowe Prawo geologiczne i górnicze stawia samorządom, nadzorowi górniczemu i państwowej służbie geologicznej jednoznaczny obowiązek podejmowania działań likwidujących ten proceder. Analiza wielkości produkcji kruszyw naturalnych łamanych pozwala stwierdzić, że: * wiodące znaczenie w ich produkcji utrzymuje województwo dolnośląskie; * szczególnie dynamicznie produkcja rośnie w województwie świętokrzyskim, wzrasta również udział województwa śląskiego; * województwo małopolskie utrzymuje swój istotny udział i charakteryzuje się wraz z województwem śląskim znacznym zużyciem wewnętrznym; * województwa dolnośląskie i  świętokrzyskie wykazują znaczną nadwyżkę produkcji nad zużyciem wewnętrznym; * cztery województwa (dolnośląskie, świętokrzyskie, śląskie i małopolskie) wytwarzają ponad 90% całej produkcji kruszyw naturalnych łamanych; * sam powiat kielecki wytworzył w 2011 r. 30% produkowanych w Polsce kruszyw naturalnych łamanych. Prognoza produkcji kruszyw w latach 2012–2020 Prognozę produkcji kruszyw oparto na obserwacjach i posia- danych informacjach związanych z  bazą surowcową, jaką dla kruszyw naturalnych stanowią złoża kopalin, dla kruszyw sztucznych – nagromadzenie na składowiskach i  produkcja bieżąca hut stali i miedzi, a w zakresie recyklingu założenie nowego podejścia do tych materiałów pochodzących z  wyburzeń obiektów i  przebudowy dróg. Właściwe podejście to dążenie do powtórnego wbudowania wszystkich materiałów rozbiórkowych. Przyjmując wymienione założenia, na bazie doświadczeń własnych przewidujemy zapotrzebowanie, a w konsekwencji produkcję kruszyw w latach 2012–2020 na poziomie podanym w tabeli 6. Analizując prognozy produkcji kruszyw w  Polsce w  latach 2010–2020, należy stwierdzić, że: * wielkość produkcji kruszyw zależeć będzie od wielkości uzyskanych i posiadanych środków własnych przez inwestorów (GDDKiA i samorządy). Należy być przygotowanym na to, że upadłości wykonawców zaowocują upadłościami dostawców materiałów, szczególnie małych oraz nowo wybudowanych zakładów; * skala produkcji będzie odpowiedzią na zapotrzebowanie w okresie kończenia budowy znacznej liczby dróg z programu lat 2012–2015. Później, patrząc optymistycznie, nastąpi okres stabilizacji. Może wzrastać zapotrzebowanie w zakresie pozostałego budownictwa; * zanotujemy spadek poziomu produkcji kruszyw naturalnych łamanych w okresie do 2014 r., następnie dalsze zmniejszenie zapotrzebowania lub, optymistycznie, stabilizację. Po 2015 r. może nastąpić zmniejszenie wydobycia, wynikające z  ograniczonego dostępu do złóż już eksploatowanych oraz nowych, koniecznych do udostępnienia; * będzie się stabilizować i nieznacznie wzrastać produkcja kruszyw naturalnych żwirowych przez uruchamianie nowych miejsc eksploatacji oraz możliwą legalizację miejsc ich dotychczasowego wydobywania bez koncesji. Szczególne znaczenie odgrywa i odgrywać będzie rosnący koszt transportu; | Lata | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | |---|---|---|---|---|---|---|---|---|---| | (1) Kruszywa naturalne łamane | 60 | 55 | 50 | 50 | 55 | 55 | 55 | 50 | 50 | | (2) Kruszywa naturalne żwirowe | 150 | 140 | 140 | 145 | 145 | 150 | 150 | 150 | 150 | | Kruszywa naturalne (1+2) | 210 | 195 | 190 | 195 | 200 | 205 | 205 | 200 | 200 | | (3) Kruszywa sztuczne | 6 | 6 | 5 | 5 | 5 | 5 | 4 | 4 | 4 | | (4) Kruszywa z recyklingu | 10 | 15 | 15 | 15 | 20 | 20 | 25 | 25 | 25 | | Kruszywa wtórne | 16 | 21 | 20 | 20 | 25 | 25 | 29 | 29 | 29 | | Kruszywa (1–4) | 226 | 216 | 210 | 215 | 225 | 230 | 234 | 229 | 229 | | t/mieszkańca (gdy 38 mln) | 5,9 | 5,7 | 5,5 | 5,6 | 5,9 | 6,1 | 6,2 | 6,0 | 6,0 | | Zapotrzebowanie dla drogo- wnictwa [mln t] (z koleją) | 30 | 24 | 20 | 17 | 16 | 16 | 18 | 18 | 18 | | Zapotrzebowanie dla drogownictwa [%] z koleją | 13,9 | 11,1 | 9,5 | 7,9 | 7,1 | 7,0 | 7,7 | 7,9 | 7,9 | Listopad – Grudzień 2012 Tab. 6. Prognoza produkcji kruszyw w latach 2012–2020 Tab. 7. Prognoza zapotrzebowania na masy ziemne i inne materiały do budowy dróg publicznych w latach 2012–2020 [mln t] | Rok | Autostrady | Drogi ekspresowe | Obwodnice | Drogi samorządowe | Razem | |---|---|---|---|---|---| | 2012 | 12 | 6 | 3 | 2 | 23 | | 2013 | 12 | 7 | 3 | 2 | 24 | | 2014 | 6 | 5 | 3 | 3 | 17 | | 2015 | – | 5 | 3 | 3 | 11 | | 2016 | – | 5 | 2 | 6 | 13 | | 2017 | – | 6 | 2 | 6 | 14 | | 2018 | – | 6 | 2 | 7 | 15 | | 2019 | – | 6 | 2 | 8 | 16 | | 2020 | – | 5 | 2 | 8 | 15 | | Razem 2012–2020 | 30 | 51 | 22 | 45 | 148 | * ustabilizuje się, a następnie znacznie spadnie produkcja kruszyw sztucznych wobec wyczerpywania się ich zapasów na składowiskach (poza Ecoren KGHM); niesłusznie nazywanych zwałowiskami odpadów eksploatacyjnych i przeróbczych. * wzrośnie produkcja kruszyw z recyklingu, co będzie wynikiem analizy kosztów i ograniczonego dostępu do kruszyw naturalnych; * znaczącym producentem kruszyw wtórnych może się stać górnictwo węgla kamiennego w wyniku dobrego wykorzystania kopalin towarzyszących, wydobywanych w  znacznych ilościach wraz z wydobyciem węgla. Zapotrzebowanie na masy ziemne i skalne w budownictwie drogowym Stanęliśmy przed wyjątkową szansą zagospodarowania surowców skalnych wydobywanych w górnictwie odkrywkowym oraz znacznej części – bieżących i nagromadzonych – innych odpadów eksploatacyjnych. Praktycznie w 2011 r. wykorzystano całe wydobycie związane z produkcją kruszyw naturalnych łamanych i często powracano do mas ziemnych i skalnych, 88 NowoczesneBudownictwoInżynieryjne Podane wielkości zapotrzebowania w budownictwie drogowym na masy ziemne i  skalne, niezbędne do budow skrzyżowań bezkolizyjnych, wiaduktów, nasypów ziemnych, obwałowań dźwiękochłonnych, pozwalają na podjęcie do bieżącego wykorzystania zgromadzonych na zwałowiskach mas ziemnych i skalnych (tab. 7). Należy wrócić do nich, bo w większości są to zasoby, które po doprowadzeniu do wymaganej przez wykonawców jednorodności mogą znaleźć zastosowanie. Przyczyniają się do tego prace nad opracowaniem umożliwiających to technologii (np. ryc. 1, 2, 3). Dodatkową zachętą jest element ekonomiczny. Składowiska należy uznać za tymczasowe złoża kopalin, których koszty udostępnienia zostały już poniesione i które po zagospodarowaniu mogą udostępnić atrakcyjne nieruchomości gruntowe. Zmieniło się również podejście do wydobytych kopalin. Technologie ich wykorzystania biorą pod uwagę zasady wystarczającej jakości kruszyw oraz technologie ich wbudowywania. Przykładem jest zmiana wymaganych krzywych składu ziarnowego dolnych warstw konstrukcyjnych drogi przez odejście od klinowanych warstw tłucznia na rzecz mieszanek mineralnych o ciągłym uziarnieniu, wbudowywanych mechanicznie. Szanse wynikające z realizacji programu budowy dróg krajowych Realizacja programu drogowego w obecnym i kolejnym okresie budżetowania UE miała pozwolić na wykonanie w Polsce do 2020 r. całej niezbędnej sieci autostrad i dróg ekspresowych oraz tras kolejowych w celu ich zharmonizowania z systemem unijnym. Miało to ustabilizować rynek budowlany w  zakresie projektowania, wykonania, produkcji materiałów drogowych i rozwoju usług towarzyszących. Stało się inaczej. Rynek, szczególnie w  latach 2011–2012, nie stworzył warunków do rozwoju gospodarczego oraz uczynienia z Polski kraju atrakcyjnego do inwestowania. Nie zostały zrealizowane oczekiwania społeczne dotyczące uporządkowania systemu transportowego. Częściowa realizacja programu natrafiła na trudności i może zostać udaremniona ze względu na: * upadłość dużych i małych firm budowlanych; * brak finansowania, ograniczenie środków z budżetu unijnego (i środków własnych) w okresie 2014–2020; * brak bezwzględnego pierwszeństwa działań w zakresie dobra wspólnego; * brak ciągłego doskonalenia prawa (w  tym przez jego upraszczanie); * nieuzasadnione wymagania ochrony środowiska (nierealizowanie konstytucyjnej zasady zrównoważonego rozwoju). Niezbędne jest: * odejście od zasady wyłącznie najniższej ceny, wprowadzenie na podstawie czytelnych kryteriów preselekcji firm-wykonawców; * wzrost kapitału firm drogowych i producentów materiałów drogowych; * odejście od ciągłych zmian obowiązujących przepisów; * synchronizacja zarządzania drogami publicznymi w miejsce wielu poziomów administracji drogowej; * bieżące wydawanie prawnych aktów wykonawczych zawierających realne wymagania; * eliminacja niespójności i niejednoznaczności interpretacji prawa; * stworzenie katalogu przepisów technicznych dla dróg publicznych oraz jego stałe monitorowanie i doskonalenie, * eliminacja wymagań ponad potrzeby oraz nieuzasadnionej liczby decyzji administracyjnych; * uporządkowanie spraw własnościowych, co da możliwości szybkiego uzyskania terenów. W zakresie ochrony środowiska niezbędne są: * egzekwowanie zasady zrównoważonego rozwoju, konstytucyjnej równości potrzeb społecznych, gospodarczych oraz ochrony środowiska. Powinny obowiązywać konieczne, a  nie wydumane wymagania środowiskowe (przykładowo, kilometry ekranów dźwiękochłonnych); * upowszechnienie wiedzy o programie Natura 2000 oraz określenie wymagań dotyczących prowadzenia działalności w obszarach nim objętych w postaci realnych planów zadań ochronnych; * uczciwa weryfikacja zarówno oczekiwań organizacji ekologicznych, jak i samych tych organizacji, * likiwidacja nieuzasadnionych wymagań w  zakresie osłon, kompensat, okresów ochronnych. W  ramach zadań dla wykonawców dróg i  producentów materiałów drogowych konieczne jest tworzenie centrów dystrybucji kruszyw, łagodząc w ten sposób sezonowość przewozów. Należy zapewnić rzeczywisty dostęp do modernizowanej infrastruktury kolejowej wszystkim zainteresowanym i  przygotowanym podmiotom, co stworzy możliwość pełnego wykorzystania systemu kolejowego jako dobra gospodarki narodowej. Producenci kruszyw powinni wytwarzać jedynie bezpieczne wyroby budowlane, a wypełnienie tego warunku zapewni stosowanie zharmonizowanych norm PN-EN, uzupełnionych o krajowe dokumenty aplikacyjne. Powinni oni odpowiadać za dostarczone kruszywa pod warunkiem odstąpienia w projektach od starych specyfikacji i oczekiwań na rzecz powszechnego stosowania podczas projektowania i budowy dróg publicznych wymagań norm PN-EN oraz nowych przepisów technicznych dla dróg publicznych. W  przewozach niezbędne jest przestrzeganie zasady „nie przeładowuję". Pierwszeństwo w  stosowaniu powinny mieć kruszywa lokalne, szczególnie do budowy dróg samorządowych. Należy upowszechniać i wspierać, w tym finansowo, nowe technologie i doświadczenie własne, ale również europejskie i światowe. Przy budowie dróg publicznych powinna obowiązywać wobec kruszyw zasada spełniania wystarczających wymagań, potwierdzonych zapewnieniem przez dostawców powtarzalności ich jakości. Należy skutecznie podjąć temat finansowania i odbudowy dróg lokalnych w obszarze dużych budów liniowych. Powinno to nastąpić po zakończeniu realizacji programu budowy dróg krajowych i autostrad. Ryc. 3. KW Czatkowice Listopad – Grudzień 2012
<urn:uuid:3b86367d-aade-4434-be74-4a4678aee362>
finepdfs
2.648438
CC-MAIN-2024-38
https://nbi.com.pl/content/uploads/assets/NBI-pdf/2012/6_45_2012/pdf/30_produkcja_kruszyw_2012_2020.pdf
2024-09-07T10:56:35+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700650826.4/warc/CC-MAIN-20240907095856-20240907125856-00183.warc.gz
415,702,576
0.999927
0.999935
0.999935
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2093, 6393, 10522, 15163, 18840, 22152 ]
1
0
SZKOLNY ZESTAW PODRĘCZNIKÓW LUB MATERIAŁÓW EDUKACYJNYCH DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO-WYCHOWAWCZYM W PUCKU 2023-2026 | Klasy | | L.P | |---|---|---| | | | . | | | 1. | | | | 2. | | | | 3. | | | | 4. | | | | 5. | | | | 6. | | | | 7. | | | | 8. | | | | 9. | | | | 10. | | | | 11. | | | | 12. | | | | 13. | | | | 14. | | | 16. | |---| | 17 | | 18 | | 19 | | 20 | | 21 | | 22 | | 23 | | 24 | | 25 | | 26 | | 27 | | 28 | | 29 | 82. Matematyka Na Wesoło 2 , Wyd. Epideixis. Dorota Cudnik | 83. | Od Kropki Do Kodu 2, Wyd. Epideixis. Teresa Smoleń | |---|---| | 84 | Skuteczne Czytanie Poprzez Pisanie, Wyd. Seventh Sea H. Świąder, B. Garbacka,L. Łabuda | | 85 | Pewny Start. Nagłe Zdarzenia. Monika Pouch, Dorota Szczęsna, Wyd. Pwn. | | 86 | Pewny Start. Nowe Cztery Pory Roku. Monika Pouch, Dorota Szczęsna, Wyd. Pwn. | | 87 | Pewny Start. Dba O Swoje Ciało. Monika Pouch, Dorota Szczęsna, Wyd. Pwn. | | 88 | Pewny Start. Świat Wokół Mnie. Monika Pouch, Dorota Szczęsna,Wyd. Pwn. | | 89 | Pewny Start. Aktywne Zabawy. Monika Pouch, Dorota Szczęsna, Wyd. Pwn. | | 90 | Akademia Pomysłów. Ja I Moje Ciało. Poz. 1. Joanna Latosińska - Kulasek, Paulina Zawadzka, Wyd. Pwn. | | 91 | Akademia Pomysłów. Ja I Moje Ciało. Poz. 2. Joanna Latosińska - Kulasek, Paulina Zawadzka Wyd. Pwn. | | 92 | Trening Szkolny. Wyd. Harmonia | | 93 | Pewny Start. Dobry Rok. Matematyka. Magdalena Kosecka, Izabela Jażwińska, Bożena Kowalska, Agnieszka Mokrzycka, Edyta Izbicka. Wyd. Pwn | | 94 | Pewny Start. Cztery Pory Roku. Magdalena Kosecka, Izabela Jażwińska, Bożena Kowalska, Agnieszka Mokrzycka, Edyta Izbicka, Wyd. Nowa Era. | | 95 | Globus Polityczno - Fizyczny - Pomoc Ed. | | 96 | Wędrówka Przez Pory Roku. Pakiet - Hryń Joanna, Rapiej Krystyna, Wydawnictwo Harmonia | | 97 | Rzuć Okiem Na Litery A, O, U…- Kozak Agnieszka, Wydawnictwo Harmonia | | 98 | Pewny Start, Poziom A. Plastyka I Grafomotoryka – Praca Zbiorowa, Wydawnictwo Nowa Era | | 99 | „Wiosna, Lato- Poziom A”- Wydawnictwo Nowa Era. | | 100 | „Funkcje Psychofizyczne- Funkcjonowanie Osobiste I Społeczne- Poziom 1” | | 101 | „Jesień, Zima- Poziom A”- Wydawnictwo Nowa Era. | | 102 | Pewny Start B. Zestaw: Moja Książka, Codziennik. Funkcjonowanie, Komunikacja, Kreatywność | | 103. | |---| | 104 | | 105 | | 106 | | 107 | | 108 | | 109 | | 110 | | 111 | | 112 | | 113 | | 114 | SZKOLNY ZESTAW MATERIAŁÓW ĆWICZENIOWYCH DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO-WYCHOWAWCZYM W PUCKU W ROKU SZKOLNYM 2024/2025 SZKOLNY ZESTAW PODRĘCZNIKÓW LUB MATERIAŁÓW EDUKACYJNYCH DLA UCZNIÓW SZKOŁY PRZYSPOSABIAJĄCEJ DO PRACY W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO-WYCHOWAWCZYM W PUCKU 2023-2026 | SZKOŁA PRZYSPOSABIAJĄCA DO PRACY | | | | |---|---|---|---| | Klasy | | l.p. | PODRĘCZNIKI LUB MATERIAŁY EDUKACYJNE | | | 1. | | | | | 2. | | | | | 3. | | | | | 4. | | | | | 5. | | | | | 6. | | | | | 7. | | | | | 8. | | | | | 9. | | | | | 10. | | | | | 11. | | | | | 12. | | | | | 13. | | | | | 14. | | | | 15 | |---| | 16 | | 17 | | 18 | | 19 | SZKOLNY ZESTAW MATERIAŁÓW ĆWICZENIOWYCH DLA UCZNIÓW SZKOŁY PRZYSPOSABIAJĄCEJ DO PRACY W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO-WYCHOWAWCZYM W PUCKU NA ROK SZKOLNY 2024/2025 | SZKOŁA PRZYSPOSABIAJĄCA DO PRACY | | | | | |---|---|---|---|---| | Klasy | | l.p. | | MATERIAŁY ĆWICZENIOWE | | | 1. | | Matematyczne karty pracy dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. K. Słupek, Harmonia | | | | 2. | | Jakie to było słowo? Ćwiczenia, cz. 1 Czasowniki, cz.2 Rzeczowniki | | | | 3. | | Czytam i rozumiem cz..1, M. Czarnkowska, A. Lipa, WIR | | | | 4. | | Mój rok. Karty pracy dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną. Część 1- 4 Agnieszka Borowska-Kociemba Małgorzata Krukowska, wyd. Harmonia | | | | 5. | | Matematyka. Część 3 i 4, Karty pracy dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną Borowska-Kociemba Agnieszka, Krukowska Małgorzata, wyd. Harmonia | | | | 6. | | Matematyczne karty pracy dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Część 3, Słupek Kazimierz, wyd. Harmonia | | | | 7. | | Pewny start. Moja codzienność. Jesień. Karty pracy, Pouch Monika, Szczęsna Dorota, wyd. PWN | | | | 8. | | Akademia pomysłów. Rozwój emocjonalno-społeczny. Ja w świecie, Aleksandra Rapacka-Grochala Paulina Zawadzka Joanna Latosińska-Kulasek, wyd. PWN | | | | 9. | | Pewny start. Moja codzienność. Jesień. Karty pracy, Pouch Monika, Szczęsna Dorota, wyd. PWN | | | | 10. | | Segregacja odpadów, materiały edukacyjne, Harmonia. | | | | 11. | | Akademia pomysłów. Uczeń z autyzmem karty pracy. Rozwój emocjonalno-społeczny. Adrian Zieliński Paulina Zawadzka Joanna Latosińska-Kulasek Ja w szkole. Karty pracy | | | | 12. | | Elementarz matematyczny I. Wąsik | | | 15. | Matematyczne karty pracy dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Agnieszka Borowska-Kociemba, Małgorzata Krukowska Część 1 i 2 | |---|---| | 16 | Wytęż wzrok i pamięć. Ćwiczenia dla uczniów szkoły podstawowej i nie tylko. Małasiewicz Alicja | | 17 | Ćwiczenia kształtujące umiejętność czytania tekstu ze zrozumieniem Bladowska Joanna | | 18 | Genialnie prosta nauka liter. Woźniak-Głowacz Grażyna | | 19 | Pewny start – aktywni zawodowo Rękodzieło. Karty pracy 1 | | 20 | Pewny start – aktywni zawodowo Rękodzieło. Karty pracy 2 | | 21 | Polska moja ojczyzna. Ćwiczenia z geografii, historii i kultury. E. Ławczys | | 22 | Spostrzegam i myślę. Ćwiczenia. A. Małasiewicz | | 23 | Polska moja ojczyzna. Ćwiczenia z geografii, historii i kultury. E. Ławczys | | 24 | Jestem aktywny zawodowo. Ćwiczenia dla uczniów szkół SPDP, H. Kurjata, E. Rabant, Harmonia |
<urn:uuid:4e5ceb96-05a3-4a10-8c7d-6a7a021aeabb>
finepdfs
2.113281
CC-MAIN-2024-42
https://soswpuck.edu.pl/upload/Szkolny%20zestaw%20podr%C4%99cznik%C3%B3w%20obowi%C4%85zuj%C4%85cych%20w%20SOSW%20w%20Pucku.pdf
2024-10-10T09:58:17+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-42/segments/1727944253676.10/warc/CC-MAIN-20241010094047-20241010124047-00624.warc.gz
467,817,862
0.999901
0.999685
0.999685
[ "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown" ]
pol_Latn
{}
false
[ 384, 490, 2291, 2395, 2549, 3065, 3107, 4815, 5693 ]
1
0
Ogłoszenie nr 553609-N-2020 z dnia 2020-06-23 r. Zarząd Dróg Wojewódzkich w Katowicach: PRZEBUDOWA DROGI WOJEWÓDZKIEJ NR 919 NA ODCINKU OD KM 16+736,0 DO KM 17+516,0 W MIEJSCOWOŚCI JANKOWICE OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - Roboty budowlane Zamieszczanie ogłoszenia: Zamieszczanie obowiązkowe Ogłoszenie dotyczy: Zamówienia publicznego Zamówienie dotyczy projektu lub programu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej Nie Nazwa projektu lub programu O zamówienie mogą ubiegać się wyłącznie zakłady pracy chronionej oraz wykonawcy, których działalność, lub działalność ich wyodrębnionych organizacyjnie jednostek, które będą realizowały zamówienie, obejmuje społeczną i zawodową integrację osób będących członkami grup społecznie marginalizowanych Nie Należy podać minimalny procentowy wskaźnik zatrudnienia osób należących do jednej lub więcej kategorii, o których mowa w art. 22 ust. 2 ustawy Pzp, nie mniejszy niż 30%, osób zatrudnionych przez zakłady pracy chronionej lub wykonawców albo ich jednostki (w %) SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY Postępowanie przeprowadza centralny zamawiający Nie Postępowanie przeprowadza podmiot, któremu zamawiający powierzył/powierzyli przeprowadzenie postępowania Nie Informacje na temat podmiotu któremu zamawiający powierzył/powierzyli prowadzenie postępowania: Postępowanie jest przeprowadzane wspólnie przez zamawiających Nie Jeżeli tak, należy wymienić zamawiających, którzy wspólnie przeprowadzają postępowanie oraz podać adresy ich siedzib, krajowe numery identyfikacyjne oraz osoby do kontaktów wraz z danymi do kontaktów: Postępowanie jest przeprowadzane wspólnie z zamawiającymi z innych państw członkowskich Unii Europejskiej Nie W przypadku przeprowadzania postępowania wspólnie z zamawiającymi z innych państw członkowskich Unii Europejskiej - mające zastosowanie krajowe prawo zamówień publicznych: Informacje dodatkowe: I. 1) NAZWA I ADRES: Zarząd Dróg Wojewódzkich w Katowicach, krajowy numer identyfikacyjny 27630300500000, ul. Lechicka 24, 40-609 Katowice, woj. śląskie, państwo Polska, tel. 327 819 211, e-mail firstname.lastname@example.org, faks 032 781 92 00. Adres strony internetowej (URL): www.zdw.katowice.pl Adres profilu nabywcy: Adres strony internetowej pod którym można uzyskać dostęp do narzędzi i urządzeń lub formatów plików, które nie są ogólnie dostępne I. 2) RODZAJ ZAMAWIAJĄCEGO: Jednostki organizacyjne administracji samorządowej I.3) WSPÓŁNE UDZIELANIE ZAMÓWIENIA (jeżeli dotyczy): Podział obowiązków między zamawiającymi w przypadku wspólnego przeprowadzania postępowania, w tym w przypadku wspólnego przeprowadzania postępowania z zamawiającymi z innych państw członkowskich Unii Europejskiej (który z zamawiających jest odpowiedzialny za przeprowadzenie postępowania, czy i w jakim zakresie za przeprowadzenie postępowania odpowiadają pozostali zamawiający, czy zamówienie będzie udzielane przez każdego z zamawiających indywidualnie, czy zamówienie zostanie udzielone w imieniu i na rzecz pozostałych zamawiających): I.4) KOMUNIKACJA: Nieograniczony, pełny i bezpośredni dostęp do dokumentów z postępowania można uzyskać pod adresem (URL) Tak http://www.bip-slaskie.pl/zdwkatowice/zamowienia_publiczne/1 Adres strony internetowej, na której zamieszczona będzie specyfikacja istotnych warunków zamówienia Tak http://www.bip-slaskie.pl/zdwkatowice/zamowienia_publiczne/1 Dostęp do dokumentów z postępowania jest ograniczony - więcej informacji można uzyskać pod adresem Nie Oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu należy przesyłać: Elektronicznie Nie adres Dopuszczone jest przesłanie ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w inny sposób: Nie Inny sposób: Wymagane jest przesłanie ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w inny sposób: Tak Inny sposób: oferta powinna być sporządzona w języku polskim, z zachowaniem formy pisemnej pod rygorem nieważności Adres: oferta powinna być sporządzona w języku polskim, z zachowaniem formy pisemnej pod rygorem nieważności i złożona w siedzibie Zamawiającego ul. Lechicka 24, 40-609 Katowice, kancelaria – parter Komunikacja elektroniczna wymaga korzystania z narzędzi i urządzeń lub formatów plików, które nie są ogólnie dostępne Nie Nieograniczony, pełny, bezpośredni i bezpłatny dostęp do tych narzędzi można uzyskać pod adresem: (URL) SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA II.1) Nazwa nadana zamówieniu przez zamawiającego: PRZEBUDOWA DROGI WOJEWÓDZKIEJ NR 919 NA ODCINKU OD KM 16+736,0 DO KM 17+516,0 W MIEJSCOWOŚCI JANKOWICE Numer referencyjny: WI/P/200527/1 Przed wszczęciem postępowania o udzielenie zamówienia przeprowadzono dialog techniczny Nie II.2) Rodzaj zamówienia: Roboty budowlane II.3) Informacja o możliwości składania ofert częściowych Zamówienie podzielone jest na części: Nie Oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu można składać w odniesieniu do: Zamawiający zastrzega sobie prawo do udzielenia łącznie następujących części lub grup części: Maksymalna liczba części zamówienia, na które może zostać udzielone zamówienie jednemu wykonawcy: II.4) Krótki opis przedmiotu zamówienia (wielkość, zakres, rodzaj i ilość dostaw, usług lub robót budowlanych lub określenie zapotrzebowania i wymagań) a w przypadku partnerstwa innowacyjnego - określenie zapotrzebowania na innowacyjny produkt, usługę lub roboty budowlane: Niniejsze zadanie obejmuje swym zakresem: przebudowę drogi wojewódzkiej nr 919 wraz z przebudową połączeń z drogami gminnymi na odcinku od 16+736 do km 17+523,5 w miejscowości Jankowice. Szczegóły zadania opisane zostały w Opisie Przedmiotu Zamówienia, Przedmiarze Robót i dokumentacji II.5) Główny kod CPV: 45000000-7 Dodatkowe kody CPV: | Kod CPV | |-----------| | 45230000-8| | 45233000-9| | 45233100-0| | 45222000-9| | 45232130-2| | 45231220-3| | 45316110-9| | 45232210-7| | 45232000-2| | 32520000-4| | 32562000-0| II.6) Całkowita wartość zamówienia (jeżeli zamawiający podaje informacje o wartości zamówienia): Wartość bez VAT: Waluta: (w przypadku umów ramowych lub dynamicznego systemu zakupów - szacunkowa całkowita maksymalna wartość w całym okresie obowiązywania umowy ramowej lub dynamicznego systemu zakupów) II.7) Czy przewiduje się udzielenie zamówień, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7 lub w art. 134 ust. 6 pkt 3 ustawy Pzp: Tak Określenie przedmiotu, wielkości lub zakresu oraz warunków na jakich zostaną udzielone zamówienia, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 lub w art. 134 ust. 6 pkt 3 ustawy Pzp: Zamawiający przewiduje udzielenie zamówień z art. 67 ust. 1 pkt. 6. Przedmiotem zamówień będą roboty: Przygotowanie terenu pod budowę, roboty geodezyjne, budowa, zabezpieczenie i przebudowa sieci uzbrojenia terenu, roboty drogowe, roboty mostowe, roboty inżynieryjne, roboty ziemne, roboty związane z wykonaniem docelowej organizacji ruchu oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego, odwodnienie korpusu drogowego; wielkość lub zakres: zakres zgodnie z OPZ dla zamówienia podstawowego; wymagania zgodnie z OPZ dla zamówienia podstawowego; wielkość: 2 348 944,94 zł netto; warunki na jakich zostanie udzielone zamówienie: W przypadku udzielenia zamówień z art. 67 ust. 1 p. 6 PZP dla niniejszego zadania, ceny jednostkowe wykonania robót zostaną obliczone na podstawie oferty Wykonawcy z zamówienia podstawowego II.8) Okres, w którym realizowane będzie zamówienie lub okres, na który została zawarta umowa ramowa lub okres, na który został ustanowiony dynamiczny system zakupów: miesiącach: lub dniach: lub data rozpoczęcia: lub zakończenia: 2021-10-29 II.9) Informacje dodatkowe: Termin wykonania zamówienia: 29.10.2021 r. zakończenie robót budowlanych dla przedmiotowego zadania, a do dnia 30.11.2021 r. należy dostarczyć rozliczenie przedmiotowego zadania wraz z kompletną dokumentacją powykonawczą (zgodnie z zapisem pkt. 5 OPZ). SEKCJA III: INFORMACJE O CHARAKTERZE PRAWNYM, EKONOMICZNYM, FINANSOWYM I TECHNICZNYM III.1) WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU III.1.1) Kompetencje lub uprawnienia do prowadzenia określonej działalności zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów Określenie warunków: Przepisy prawa nie nakładają obowiązku posiadania uprawnień do wykonywania określonej działalności lub czynności związanej z przedmiotem zamówienia, w związku z tym Zamawiający nie określa warunku udziału w postępowaniu w tym zakresie Informacje dodatkowe NIE DOTYCZY III.1.2) Sytuacja finansowa lub ekonomiczna Określenie warunków: W celu oceny spełniania minimalnego warunku w zakresie sytuacji ekonomicznej Zamawiający uzna, iż Wykonawca spełnił warunek, jeżeli wykaże, że jest ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności związanej z przedmiotem zamówienia na sumę gwarancyjną nie mniejszą niż 3 000 000,00 zł. W przypadku podania sumy gwarancyjnej w walucie obcej, Zamawiający jako kurs przeliczeniowy waluty przyjmie średni kurs Narodowego Banku Polskiego (NBP), który jest dostępny pod adresem www.nbp.pl opublikowany w dniu zamieszczenia ogłoszenia o zamówieniu w Biuletynie Zamówień Publicznych dla niniejszego postępowania Informacje dodatkowe NIE DOTYCZY III.1.3) Zdolność techniczna lub zawodowa Określenie warunków: 3.a Wykonawcy W celu oceny spełniania minimalnego warunku w zakresie zdolności technicznej Wykonawcy Zamawiający uzna, iż Wykonawca spełni wymagania, jeżeli wykaże, że wykonał: 1 robotę budowlaną polegającą na przebudowie lub budowie drogi publicznej, w której zakres wchodziło wykonanie: warstw konstrukcyjnych nawierzchni (podbudowy, warstwy wiążącej, warstwy ścieralnej), kanalizacji deszczowej, budowy lub przebudowy drogowego obiektu inżynierskiego oraz oznakowania poziomego o wartości minimum 3 000 000,00 zł brutto nie wcześniej niż w okresie ostatnich 5 lat przed upływem terminu składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy - w tym okresie, wraz z podaniem ich/jej rodzaju, wartości, daty, miejsca wykonania i podmiotów, na rzecz których roboty te zostały wykonane, z załączeniem dowodów określających czy te roboty zostały wykonane należycie, w szczególności informacji o tym czy roboty zostały wykonane zgodnie z przepisami prawa budowlanego i prawidłowo ukończone, przy czym dowodami, o których mowa, są referencje bądź inne dokumenty wystawione przez podmiot, na rzecz którego roboty budowlane były wykonywane, a jeżeli z uzasadnionej przyczyny o obiektywnym charakterze wykonawca nie jest w stanie uzyskać tych dokumentów - inne dokumenty. 3.a.a. w przypadku podania wartości za wykonanie robót w walucie obcej, Zamawiający jako kurs przeliczeniowy waluty przyjmie średni kurs Narodowego Banku Polskiego (NBP), który jest dostępny pod adresem www.nbp.pl opublikowany w dniu zamieszczenia ogłoszenia o zamówieniu w Biuletynie Zamówień Publicznych dla niniejszego postępowania. 3.a.b. w przypadku gdy Wykonawca w celu spełnienia warunku w zakresie zdolności technicznej, załącza dowody określające, iż roboty zostały wykonane należycie, wystawione na Konsorcjum Firm (podmioty wspólnie ubiegające się), to Zamawiający żąda określenia zakresu i wartości robót od tego Wykonawcy za jego faktyczny i bezpośredni udział w realizacji danych robót w ramach Konsorcjum 3.b Osób W celu oceny spełniania minimalnego warunku w zakresie zdolności zawodowej Zamawiający uzna, iż Wykonawca spełnił warunek, jeżeli wykaże, że będzie dysponował osobami, posiadającymi odpowiednie kwalifikacje zawodowe, uprawnienia, doświadczenie i wykształcenie niezbędne do wykonania zamówienia publicznego, a także zakresu wykonywanych przez nie czynności oraz informację o podstawie do dysponowania tymi osobami tj.: 1. 1 osobę posiadającą Kwalifikacje: uprawnienia budowlane do kierowania robotami budowlanymi w specjalności inżynieryjnej drogowej bez ograniczeń w rozumieniu Prawa Budowlanego (lub odpowiadające im ważne uprawnienia budowlane, które zostały wydane na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów, bądź odpowiednie kwalifikacje zawodowe uznane na zasadach określonych w przepisach odrębnych), Doświadczenie: minimum 4 lata na stanowisku kierownika budowy przy realizacji inwestycji w zakresie budowy lub przebudowy drogi publicznej, przy czym co najmniej jedna inwestycja powinna obejmować budowę lub przebudowę drogi publicznej o wartości robót co najmniej 3 000 000,00 zł brutto Wyjaśnienie: w celu wykazania się kwalifikacjami i doświadczeniem należy w Wykazie osób - załącznik nr 10 do SIWZ podać: nazwę stanowiska, nazwę posiadanych uprawnień, nazwę zadania i wartość zadania. W przypadku doświadczenia miesiące i lata (tj. od mm-rrrr do mm-rrrr). W przypadku wykazania się doświadczeniem przy realizacji dwóch lub więcej inwestycji w tym samym okresie (ten sam miesiąc i rok) to do wyliczeń przyjęty będzie okres doświadczenia tylko przy realizacji jednej z tych inwestycji. 3.c. Zgodnie z art. 22d ust. 2 Zamawiający może, na każdym etapie postępowania, uznać, że wykonawca nie posiada wymaganych zdolności, jeżeli zaangażowanie zasobów technicznych lub zawodowych wykonawcy w inne przedsięwzięcia gospodarcze wykonawcy może mieć negatywny wpływ na realizację zamówienia Zamawiający wymaga od wykonawców wskazania w ofercie lub we wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu imion i nazwisk osób wykonujących czynności przy realizacji zamówienia wraz z informacją o kwalifikacjach zawodowych lub doświadczeniu tych osób: Nie Informacje dodatkowe: III.2) PODSTAWY WYKLUCZENIA III.2.1) Podstawy wykluczenia określone w art. 24 ust. 1 ustawy Pzp III.2.2) Zamawiający przewiduje wykluczenie wykonawcy na podstawie art. 24 ust. 5 ustawy Pzp Tak Zamawiający przewiduje następujące fakultatywne podstawy wykluczenia: Tak (podstawa wykluczenia określona w art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy Pzp) III.3) WYKAZ OŚWIADCZEŃ SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W CELU WSTĘPNEGO POTWIERDZENIA, ŻE NIE PODLEGA ON WYKLUCZENIU ORAZ SPEŁNIA WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU ORAZ SPEŁNIA KRYTERIA SELEKCJI Oświadczenie o niepodleganiu wykluczeniu oraz spełnianiu warunków udziału w postępowaniu Tak Oświadczenie o spełnianiu kryteriów selekcji Nie III.4) WYKAZ OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW, SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W POSTĘPOWANIU NA WEZWANIE ZAMAWIAJĄCEGO W CELU POTWIERDZENIA OKOLICZNOŚCI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 25 UST. 1 PKT 3 USTAWY PZP: Za wyjątkiem oświadczenia, o którym mowa w Sekcji III.3) Ogłoszenia, Zamawiający wymaga innego dokumentu w celu potwierdzenia okoliczności, o którym mowa w art. 25 ust. 1 pkt. 3 ustawy PZP tj. odpisu z właściwego rejestru lub z centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru lub ewidencji, w celu potwierdzenia braku podstaw wykluczenia na podstawie art. 24 ust. 5 pkt. 1 ustawy III.5) WYKAZ OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W POSTĘPOWANIU NA WEZWANIE ZAMAWIAJĄCEGO W CELU POTWIERDZENIA OKOLICZNOŚCI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 25 UST. 1 PKT 1 USTAWY PZP III.5.1) W ZAKRESIE SPEŁNIANIA WARUNKÓW UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU: Na wezwanie Zamawiającego, Wykonawca zobowiązany jest złożyć następujące oświadczenia i dokumenty: W celu potwierdzenia spełniania przez Wykonawcę warunków udziału w postępowaniu: a) Wykaz robót budowlanych wykonanych nie wcześniej niż w okresie ostatnich 5 lat przed upływem terminu składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy - w tym okresie, wraz z podaniem ich/jej rodzaju, wartości, daty, miejsca wykonania i podmiotów, na rzecz których roboty te zostały wykonane, z załączeniem dowodów określających czy te roboty zostały wykonane należycie, w szczególności informacji o tym czy roboty zostały wykonane zgodnie z przepisami prawa budowlanego i prawidłowo ukończone, przy czym dowodami, o których mowa, są referencje bądź inne dokumenty wystawione przez podmiot, na rzecz którego roboty budowlane były wykonywane, a jeżeli z uzasadnionej przyczyny o obiektywnym charakterze wykonawca nie jest w stanie uzyskać tych dokumentów - inne dokumenty, na lub wg załącznika nr 9 do SIWZ. b) Wykaz osób, skierowanych przez wykonawcę do realizacji zamówienia publicznego, w szczególności odpowiedzialnych za świadczenie usług, kontrolę jakości lub kierowanie robotami budowlanymi, wraz z informacjami na temat ich kwalifikacji zawodowych, uprawnień, doświadczenia i wykształcenia niezbędnych do wykonania zamówienia publicznego, a także zakresu wykonywanych przez nie czynności, oraz informacją o podstawie do dysponowania tymi osobami, na lub wg załącznika nr 10 do SIWZ. c) Dokument potwierdzający, że Wykonawca jest ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności związanej z przedmiotem zamówienia na sumę gwarancyjną określoną przez Zamawiającego. III.5.2) W ZAKRESIE KRYTERIÓW SELEKCJI: III.6) WYKAZ OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W POSTĘPOWANIU NA WEZWANIE ZAMAWIAJĄCEGO W CELU POTWIERDZENIA OKOLICZNOŚCI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 25 UST. 1 PKT 2 USTAWY PZP III.7) INNE DOKUMENTY NIE WYMIONE W pkt III.3) - III.6) Formularz Ofertowy na lub wg wzoru Załącznika nr 2, który jest opieczętowany i podpisany przez Wykonawcę / Pełnomocnika Wykonawcy. 2. Pełnomocnictwa (jeśli wykonawca reprezentuje pełnomocnik lub gdy wykonawcy wspólnie ubiegają się o udzielenie zamówienia) załączone do oferty w oryginale. 3. Kosztorys Ofertowy w układzie TER obejmujący wszystkie roboty niezbędne do realizacji niniejszego przedmiotu zamówienia zawarte w Przedmiarze Robót - Załącznik Nr 1 do SIWZ, Opisie Przedmiotu Zamówienia i specyfikacjach. 4. Oświadczenia określone w pkt. 7 SIWZ 5. Oświadczenia dla podmiotów, na których zdolnościach lub sytuacji których polega Wykonawca określonych w pkt. 9 SIWZ (zobowiązanie w oryginale na lub wg druku załącznika nr 6 do SIWZ). 6. Kopia wadium. 7. Wykonawca, w terminie 3 dni od dnia zamieszczenia na stronie internetowej (www.zdw.katowice.pl) informacji, o której mowa w art. 86 ust. 5 ustawy PZP, przekazuje Zamawiającemu oświadczenie o przynależności lub braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt. 23 ustawy PZP. Wraz ze złożeniem oświadczenia wykonawca może przedstawić dowody, że powiązania z innym wykonawcą nie prowadzą do zakłócenia konkurencji w postępowaniu o udzielenie zamówienia Wykonawca potwierdza to oświadczeniem składanym na załączniku nr 5 do SIWZ w terminie 3 dni liczonym od dnia ogłoszenia na stronie internetowej Zamawiającego www.zdw.katowice.pl. informacji z sesji otwarcia ofert. 8. Wykonawca może w celu potwierdzenia spełniania warunków udziału w postępowaniu, w stosownych sytuacjach oraz w odniesieniu do konkretnego zamówienia, lub jego części, polegać na zdolnościach technicznych lub zawodowych lub sytuacji finansowej lub ekonomicznej innych podmiotów, niezależnie od charakteru prawnego łączących go z nim stosunków prawnych. Wykonawca, który polega na zdolnościach lub sytuacji innych podmiotów, musi udowodnić zamawiającemu, że realizując zamówienie, będzie dysponował niezbędnymi zasobami tych podmiotów, w szczególności przedstawiając zobowiązanie tych podmiotów do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia. Zamawiający ocenia, czy udostępniane wykonawcy przez inne podmioty zdolności techniczne lub zawodowe lub ich sytuacja finansowa lub ekonomiczna, pozwalają na wykazanie przez wykonawcę spełniania warunków udziału w postępowaniu oraz bada, czy nie zachodzą wobec tego podmiotu podstawy wykluczenia, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 13-22 i ust. 5 pkt. 1). W odniesieniu do warunków dotyczących wykształcenia, kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia, wykonawcy mogą polegać na zdolnościach innych podmiotów, jeśli podmioty te zrealizują roboty budowlane lub usługi, do realizacji których te zdolności są wymagane. Wykonawca, który polega na sytuacji finansowej lub ekonomicznej innych podmiotów, odpowiada solidarnie z podmiotem, który zobowiązał się do udostępnienia zasobów, za szkodę poniesioną przez zamawiającego powstałą wskutek nieudostępnienia tych zasobów, chyba że za nieudostępnienie zasobów nie ponosi winy. Jeżeli zdolności techniczne lub zawodowe lub sytuacja ekonomiczna lub finansowa, podmiotu, o którym mowa w pkt. 9.1 SIWZ, nie potwierdzają spełnienia przez wykonawcę warunków udziału w postępowaniu lub zachodzą wobec tych podmiotów podstawy wykluczenia, zamawiający żąda, aby wykonawca w terminie określonym przez zamawiającego a) zastąpił ten podmiot innym podmiotem lub podmiotami lub b) zobowiązał się do osobistego wykonania odpowiedniej części zamówienia, jeżeli wykaże zdolności techniczne lub zawodowe lub sytuację finansową lub ekonomiczną, o których mowa w pkt. 9.1 SIWZ Zgodnie z § 9 ust. 1 Rozporządzeniem Ministra Rozwoju z dnia 26.07.2016 r. w sprawie rodzajów dokumentów, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy w postępowaniu o udzieleniu zamówienia w celu oceny, czy wykonawca polegając na zdolnościach lub sytuacji innych podmiotów na zasadach określonych w art. 22a ustawy, będzie dysponował niezbędnymi zasobami w stopniu umożliwiającym należyte wykonanie zamówienia publicznego oraz oceny, czy stosunek łączący wykonawcę z tymi podmiotami gwarantuje rzeczywisty dostęp do ich zasobów, zamawiający żąda dokumentów, które określają w szczególności: a) zakres dostępnych wykonawcy zasobów innego podmiotu b) sposób wykorzystania zasobów innego podmiotu, przez wykonawcę, przy wykonywaniu zamówienia publicznego c) zakres i okres udziału innego podmiotu przy wykonywaniu zamówienia publicznego d) czy podmiot, na zdolnościach którego wykonawca polega w odniesieniu do warunków udziału w postępowaniu dotyczących wykształcenia, kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia, zrealizuje roboty budowlane lub usługi, których wskazane zdolności dotyczą Zamawiający żąda od wykonawcy, który polega na zdolnościach lub sytuacji innych podmiotów na zasadach określonych w art. 22a ustawy, przedstawienia w odniesieniu do tych podmiotów dokumentów wymienionych w pkt. 7 ppkt. 4.2a). Dokument będzie wymagany do złożenia na wezwanie Zamawiającego, o którym mowa w pkt. 7.4. SIWZ. Zamawiający dołącza do specyfikacji przykładowy wzór zobowiązania - załącznik nr 6 do SIWZ. Zobowiązanie Wykonawca składa na etapie złożenia oferty w oryginale. 9. Dokumenty określone w pkt. 10 SIWZ w zakresie podwykonawstwa SEKCJA IV: PROCEDURA IV.1) OPIS IV.1.1) Tryb udzielenia zamówienia: Przetarg nieograniczony IV.1.2) Zamawiający żąda wniesienia wadium: Tak Informacja na temat wadium 1. Zamawiający żąda od wykonawców wniesienia wadium. Kwota wymagana do wzięcia udziału w postępowaniu to: 155 593,00 zł. 2. Formy wniesienia wadium: a) pieniądze; b) poręczenia bankowe lub poręczenia spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej, z tym że poręczenie kasy jest zawsze poręczeniem pieniężnym; c) gwarancje bankowe; d) gwarancje ubezpieczeniowe; e) poręczenia udzielane przez podmioty, o których mowa w art. 6b ust. 5 pkt. 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (Dz. U. z 2014 r., poz. 1804 oraz z 2015 r. poz. 978 i 1240). 3. Informacje dodatkowe o wadium: 1) Wadium wnosi się przed upływem terminu składania ofert. 2) Wadium wnoszone w formie pieniężnej należy wnieść w terminie wcześniejszym, tak by przed godz. 09:00 dnia 09.07.2020 r. oferta była zabezpieczona wadium, za termin wniesienia wadium przyjmuje się datę uznania rachunku bankowego Zamawiającego. 3) W przypadku wnoszenia wadium w formie pieniężnej wpłaca się przelew na rachunek bankowy Zamawiającego tj.: BANK POLSKA KASA OPIEKI S.A. GRUPA PEKAO S.A. I O/ KATOWICE NR 85 1240 1330 1111 0000 2304 0700. 4) Zamawiający informuje, że kopię (potwierdzoną za zgodność z oryginałem) wniesionego wadium należy dołączyć do oferty. 5) Wadium będzie zwrócone w terminie i na warunkach wskazanych w art. 46 ustawy PZP. 6) W przypadku wadium wnoszonego w pieniądzu Zamawiający zgodnie z art. 46 ust. 4 ustawy Prawo zamówień publicznych zwróci je wraz z odsetkami wynikającymi z umowy rachunku bankowego, na którym było ono przechowywane, pomniejszone o koszty prowadzenia rachunku bankowego oraz prowizji bankowej za przelew pieniędzy na rachunek bankowy wskazany przez Wykonawcę. 7) Zamawiający zatrzymuje wadium wraz z odsetkami zgodnie z art. 46 ust. 4a i 5 ustawy Prawo zamówień Publicznych. 8) Zamawiający zażąda ponownego wniesienia wadium przez Wykonawców, którym zwrócono wadium na podstawie art. 46 ust. 3 ustawy PZP. 9) Wadium wnoszone w poręczeniach bankowych, gwarancji bankowej lub gwarancji ubezpieczeniowej, winno być wystawione na druku wystawcy. Wyżej wymienione gwarancje powinny być sporządzone zgodnie z obowiązującym prawem i winny zawierać niżej wymienione elementy: - nazwę dającego zlecenie i adres jego siedziby, - nazwę postępowania na które zostaje złożone wadium, - nazwę Beneficjenta, - kwota wadium, która ma być zabezpieczona gwarancją, - zobowiązanie gwaranta do nieodwołalnego i bezwarunkowego zapłacenia kwoty wadium na pierwsze pismenne, doręczone przez zamawiającego żądanie zapłaty, - okres obowiązywania, - warunki wygaśnięcia, - okres gwarancji musi obejmować cały okres związania ofertą, - gwarancja musi być podpisana przez osobę/ę uprawnioną zgodnie z zasadami reprezentacji Gwaranta. 4. Wadium wnoszone w poręczeniach bankowych lub w poręczeniach spółdzielczej kasy oszczędnościowo – kredytowej, z tym, że poręczenie kasy jest zawsze poręczeniem pieniężnym, gwarancji bankowej, gwarancji ubezpieczeniowej, należy złożyć w siedzibie Zamawiającego – w kancelarii przed terminem składania ofert IV.1.3) Przewiduje się udzielenie zaliczek na poczet wykonania zamówienia: Nie Należy podać informacje na temat udzielania zaliczek: IV.1.4) Wymaga się złożenia ofert w postaci katalogów elektronicznych lub dołączenia do ofert katalogów elektronicznych: Nie Dopuszcza się złożenie ofert w postaci katalogów elektronicznych lub dołączenia do ofert katalogów elektronicznych: Nie Informacje dodatkowe: IV.1.5.) Wymaga się złożenia oferty wariantowej: Nie Dopuszcza się złożenie oferty wariantowej Nie Złożenie oferty wariantowej dopuszcza się tylko z jednoczesnym złożeniem oferty zasadniczej: Nie IV.1.6) Przewidywana liczba wykonawców, którzy zostaną zaproszeni do udziału w postępowaniu (przetarg ograniczony, negocjacje z ogłoszeniem, dialog konkurencyjny, partnerstwo innowacyjne) Liczba wykonawców Przewidywana minimalna liczba wykonawców Maksymalna liczba wykonawców Kryteria selekcji wykonawców: IV.1.7) Informacje na temat umowy ramowej lub dynamicznego systemu zakupów: Umowa ramowa będzie zawarta: Czy przewiduje się ograniczenie liczby uczestników umowy ramowej: Przewidziana maksymalna liczba uczestników umowy ramowej: Informacje dodatkowe: Zamówienie obejmuje ustanowienie dynamicznego systemu zakupów: Adres strony internetowej, na której będą zamieszczone dodatkowe informacje dotyczące dynamicznego systemu zakupów: Informacje dodatkowe: W ramach umowy ramowej/dynamicznego systemu zakupów dopuszcza się złożenie ofert w formie katalogów elektronicznych: Przewiduje się pobranie ze złożonych katalogów elektronicznych informacji potrzebnych do sporządzenia ofert w ramach umowy ramowej/dynamicznego systemu zakupów: IV.1.8) Aukcja elektroniczna Przewidziane jest przeprowadzenie aukcji elektronicznej (przetarg nieograniczony, przetarg ograniczony, negocjacje z ogłoszeniem) Nie Należy podać adres strony internetowej, na której aukcja będzie prowadzona: Należy wskazać elementy, których wartości będą przedmiotem aukcji elektronicznej: Przewiduje się ograniczenia co do przedstawionych wartości, wynikające z opisu przedmiotu zamówienia: Należy podać, które informacje zostaną udostępnione wykonawcom w trakcie aukcji elektronicznej oraz jaki będzie termin ich udostępnienia: Informacje dotyczące przebiegu aukcji elektronicznej: Jaki jest przewidziany sposób postępowania w toku aukcji elektronicznej i jakie będą warunki, na jakich wykonawcy będą mogli licytować (minimalne wysokości postąpień): Informacje dotyczące wykorzystywanego sprzętu elektronicznego, rozwiązań i specyfikacji technicznych w zakresie połączeń: Wymagania dotyczące rejestracji i identyfikacji wykonawców w aukcji elektronicznej: Informacje o liczbie etapów aukcji elektronicznej i czasie ich trwania: Czas trwania: Czy wykonawcy, którzy nie złożyli nowych postąpień, zostaną zakwalifikowani do następnego etapu: Warunki zamknięcia aukcji elektronicznej: IV.2) KRYTERIA OCENY OFERT IV.2.1) Kryteria oceny ofert: IV.2.2) Kryteria | Kryteria | Znaczenie | |----------|-----------| | CENA OFERTY | 60,00 | |-------------|-------| | OKRES GWARANCJI | 20,00 | | WARTOŚĆ WTÓRNEGO MODUŁU ODKSZTAŁCENIA E2 PODBUDOWY ZASADNICZEJ Z MIESZANKI NIEZWIAZANEJ | 20,00 | IV.2.3) Zastosowanie procedury, o której mowa w art. 24aa ust. 1 ustawy Pzp (przetarg nieograniczony) Nie IV.3) Negocjacje z ogłoszeniem, dialog konkurencyjny, partnerstwo innowacyjne IV.3.1) Informacje na temat negocjacji z ogłoszeniem Minimalne wymagania, które muszą spełniać wszystkie oferty: Przewidziane jest zastrzeżenie prawa do udzielenia zamówienia na podstawie ofert wstępnych bez przeprowadzenia negocjacji. Przewidziany jest podział negocjacji na etapy w celu ograniczenia liczby ofert: Należy podać informacje na temat etapów negocjacji (w tym liczbę etapów): Informacje dodatkowe IV.3.2) Informacje na temat dialogu konkurencyjnego Opis potrzeb i wymagań zamawiającego lub informacja o sposobie uzyskania tego opisu: Informacja o wysokości nagród dla wykonawców, którzy podczas dialogu konkurencyjnego przedstawili rozwiązania stanowiące podstawę do składania ofert, jeżeli zamawiający przewiduje nagrody: Wstępny harmonogram postępowania: Podział dialogu na etapy w celu ograniczenia liczby rozwiązań: Należy podać informacje na temat etapów dialogu: Informacje dodatkowe: IV.3.3) Informacje na temat partnerstwa innowacyjnego Elementy opisu przedmiotu zamówienia definiujące minimalne wymagania, którym muszą odpowiadać wszystkie oferty: Podział negocjacji na etapy w celu ograniczeniu liczby ofert podlegających negocjacjom poprzez zastosowanie kryteriów oceny ofert wskazanych w specyfikacji istotnych warunków zamówienia: Informacje dodatkowe: IV.4) Licytacja elektroniczna Adres strony internetowej, na której będzie prowadzona licytacja elektroniczna: Adres strony internetowej, na której jest dostępny opis przedmiotu zamówienia w licytacji elektronicznej: Wymagania dotyczące rejestracji i identyfikacji wykonawców w licytacji elektronicznej, w tym wymagania techniczne urządzeń informatycznych: Sposób postępowania w toku licytacji elektronicznej, w tym określenie minimalnych wysokości postąpień: Informacje o liczbie etapów licytacji elektronicznej i czasie ich trwania: Czas trwania: Wykonawcy, którzy nie złożyli nowych postąpień, zostaną zakwalifikowani do następnego etapu: Termin składania wniosków o dopuszczenie do udziału w licytacji elektronicznej: Data: godzina: Termin otwarcia licytacji elektronicznej: Termin i warunki zamknięcia licytacji elektronicznej: Istotne dla stron postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy w sprawie zamówienia publicznego, albo ogólne warunki umowy, albo wzór umowy: Wymagania dotyczące zabezpieczenia należytego wykonania umowy: Informacje dodatkowe: IV.5) ZMIANA UMOWY Przewiduje się istotne zmiany postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy: Nie Należy wskazać zakres, charakter zmian oraz warunki wprowadzenia zmian: Zamawiający przewiduje możliwość wprowadzenia zmian postanowień zawartej Umowy w niżej wskazanym zakresie: 1. ZMIANY OGÓLNE A. Możliwa jest: a) zmiana adresu/nazwy firmy/siedziby Zamawiającego/Wykonawcy/Podwykonawcy, b) zmiana osób występujących po stronie Zamawiającego/Wykonawcy/Podwykonawcy, c) zmiana w kolejności i terminach wykonywania robót, d) zmiana numeru rachunku Wykonawcy, e) zmiana będąca skutkiem poprawy oczywistej omyłki, f) zmiana zakresu podwykonawstwa, g) zaakceptowana zmiana podwykonawcy, h) zmiany powszechnie obowiązujących przepisów prawa w zakresie mającym wpływ na realizację przedmiotu Umowy, i) zmiana w zakresie postanowień dotyczących powierzenia przetwarzania danych osobowych, j) możliwa jest zmiana postanowień Umowy w zakresie stosowania mechanizmu podzielonej płatności (split payment), o którym mowa w ustawie o podatku od towarów i usług. B. Wykonawcę może zastąpić nowy wykonawca - w przypadku zaistnienia okoliczności opisanych w art. 144 ust. 1 pkt. 4 ustawy. C. Możliwa jest zmiana zakresu robót. 2. ZMIANY RZUTUJĄCE NA TERMIN WYKONANIA UMOWY A. Możliwe jest przedłużenie terminu zakończenia Umowy o czas opóźnienia, jeśli opóźnienie to wynika z przyczyn leżących po stronie Zamawiającego i jeżeli takie opóźnienie jest lub będzie miało wpływ na wykonanie przedmiotu Umowy, w zakresie następujących obowiązków Zamawiającego: a) przekazanie terenu budowy, a) przekazanie dokumentów związanych z prowadzeniem budowy. B. Możliwa jest zmiana terminu wykonania Umowy, ewentualnie wstrzymanie/wznowienie robót, ze względu na: a) oczekiwanie Wykonawcy na niezbędne opinie, decyzje administracyjne (opóźnienie spowodowane przez władze), b) przedłużenie procedury przetargowej, poza pierwotny termin związania ofertą, c) uwarunkowania społeczne (protesty, listy, petycje, itp.), d) konieczność prowadzenia uzgodnień z właścicielami urządzeń obcych lub właścicielami nieruchomości, e) realizację dodatkowych robót budowlanych, o których mowa w art. 144 ust. 1 pkt. 2 ustawy PZP, f) technologię wykonywania robót, g) zmiany stanu prawnego, h) warunki geotechniczne, których nie można było przewidzieć, i) niesprzyjające warunki atmosferyczne, odbiegające od średniej 5-cio letniej w miejscu prowadzenia robót, j) wykopalska mogące mieć znaczenie archeologiczne lub historyczne uniemożliwiające wykonywanie robót, k) działania sił natury, uznanych za stan klęski żywiołowej, l) rezygnację z części robót, w przypadku braku potrzeby ich wykonania, m) zmianę powszechnie obowiązujących przepisów prawa w zakresie mającym wpływ na realizację przedmiotu Umowy n) siłą wyższą (§ 12). C. Wykonawca nie będzie miał prawa do przedłużenia terminu zakończenia Umowy jeśli przedłużenie terminu wynika z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy. 3. ZMIANY RZUTUJĄCE NA WYNAGRODZENIE WYKONAWCY Możliwa jest zmiana postanowień Umowy w związku: a) ze zmianą stawki podatku od towarów i usług (VAT), b) z ustawową zmianą kosztów wykonania robót, a tym samym wynagrodzenia Wykonawcy, c) z rezygnacją z części robót, w przypadku braku potrzeby ich wykonania, d) z realizacją dodatkowych robót budowlanych, o których mowa w art. 144 ust. 1 pkt. 2 ustawy PZP, e) ze zmianą powszechnie obowiązujących przepisów prawa w zakresie mającym wpływ na realizację Umowy. II. Określa się następujące warunki wprowadzenia zmian postanowień Umowy: 1. Sposób inicjowania zmian: A. Zamawiający: a) wnioskuje do Wykonawcy w sprawie możliwości dokonania wskazanej zmiany, b) wnioskuje, aby Wykonawca przedłożył propozycję zmiany. B. Osoby występujące po stronie Zamawiającego: a) wnioskują do Zamawiającego w sprawie możliwości dokonania wskazanej zmiany. C. Wykonawca: a) wnioskuje do Zamawiającego o dokonanie wskazanej zmiany. 2. Przyczyny dokonania zmian postanowień Umowy oraz uzasadnienie takich zmian należy opisać w stosownych dokumentach (notatka służbową, pismo wykonawcy, protokół konieczności, itp.). Protokół konieczności wymaga zatwierdzenia Kierownika Zamawiającego. 3. W rezultacie dokonania czynności opisanych w ust. 1 i ust. 2 może dojść do podpisania przez strony aneksu do Umowy. Projekt aneksu przygotuje Zamawiający IV.6) INFORMACJE ADMINISTRACYJNE IV.6.1) Sposób udostępniania informacji o charakterze poufnym (jeżeli dotyczy): Środki służące ochronie informacji o charakterze poufnym IV.6.2) Termin składania ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu: Data: 2020-07-09, godzina: 09:00, Skrócenie terminu składania wniosków, ze względu na pilną potrzebę udzielenia zamówienia (przetarg nieograniczony, przetarg ograniczony, negocjacje z ogłoszeniem): Nie Wskazać powody: Język lub języki, w jakich mogą być sporządzane oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu > Język polski IV.6.3) Termin związania ofertą: do: okres w dniach: 30 (od ostatecznego terminu składania ofert) IV.6.4) Przewiduje się unieważnienie postępowania o udzielenie zamówienia, w przypadku nieprzyznania środków, które miały być przeznaczone na sfinansowanie całości lub części zamówienia: Nie IV.6.5) Informacje dodatkowe: Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1), dalej „RODO”, informuję, że: ☐ administratorem danych osobowych jest Zarząd Dróg Wojewódzkich w Katowicach (ZDW w Katowicach) z siedzibą przy ul. Lechickiej 24, 40-609 Katowice; tel.: +48 (32) 78 19 211; fax.: +48 (32) 78 19 200; e-mail: email@example.com; ☐ Dane kontaktowe Inspektora ochrony danych w ZDW w Katowicach - e-mail: firstname.lastname@example.org *; ☐ Dane osobowe przetwarzane będą na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c RODO w celu związanym z postępowaniem o udzielenie zamówienia publicznego NR WI/P/200527/1 PRZEBUDOWA DROGI WOJEWÓDZKIEJ NR 919 NA ODCINKU OD KM 16+736,0 DO KM 17+516,0 W MIEJSCOWOŚCI JANKOWICE prowadzonym w trybie przetargu nieograniczonego; ☐ Odbiorcami danych osobowych będą osoby lub podmioty, którym udostępniona zostanie dokumentacja postępowania w oparciu o art. 8 oraz art. 96 ust. 3 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych, dalej „ustawa Pzp”; □ Dane osobowe będą przechowywane, zgodnie z art. 97 ust. 1 ustawy Pzp, przez okres 4 lat od dnia zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia, a jeżeli czas trwania umowy przekracza 4 lata, okres przechowywania obejmuje cały czas trwania umowy; □ Obowiązek podania przez osoby danych osobowych bezpośrednio ich dotyczących jest wymogiem ustawowym określonym w przepisach ustawy Pzp, związanym z udziałem w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego; konsekwencje niepodania określonych danych wynikają z ustawy Pzp; □ W odniesieniu do danych osobowych decyzje nie będą podejmowane w sposób zautomatyzowany, stosowanie do art. 22 RODO; □ Osoba, której dane dotyczą posiada: — na podstawie art. 15 RODO prawo dostępu do swoich danych osobowych; — na podstawie art. 16 RODO prawo do sprostowania swoich danych osobowych***; — na podstawie art. 18 RODO prawo żądania od administratora ograniczenia przetwarzania swoich danych osobowych z zastrzeżeniem przypadków, o których mowa w art. 18 ust. 2 RODO****; — prawo do wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna, że przetwarzanie danych osobowych jej dotyczących narusza przepisy RODO; □ Osobie, której dane dotyczą nie przysługuje: — w związku z art. 17 ust. 3 lit. b, d lub e RODO prawo do usunięcia danych osobowych; — prawo do przenoszenia danych osobowych, o którym mowa w art. 20 RODO; — na podstawie art. 21 RODO prawo sprzeciwu, wobec przetwarzania danych osobowych, gdyż podstawą prawną przetwarzania danych osobowych jest art. 6 ust. 1 lit. c RODO. * Wyjaśnienie: informacja w tym zakresie jest wymagana, jeżeli w odniesieniu do danego administratora lub podmiotu przetwarzającego istnieje obowiązek wyznaczenia inspektora ochrony danych osobowych. ** Zamawiający informuje: W przypadku gdy wykonanie obowiązków, o których mowa w art. 15 ust. 1-3 RODO, wymagałoby niewspółmierne dużego wysiłku, Zamawiający może żądać od osoby, której dane dotyczą, wskazania dodatkowych informacji mających na celu sprecyzowanie żądania, w szczególności podania nazwy lub daty postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu *** Wyjaśnienie: skorzystanie z prawa do sprostowania nie może skutkować zmianą wyniku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu ani zmianą postanowień umowy w zakresie niezgodnym z ustawą Pzp oraz nie może naruszać integralności protokołu oraz jego załączników. **** Wyjaśnienie: prawo do ograniczenia przetwarzania nie ma zastosowania w odniesieniu do przechowywania, w celu zapewnienia korzystania ze środków ochrony prawnej lub w celu ochrony praw innej osoby fizycznej lub prawnej, lub z uwagi na ważne względy interesu publicznego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego. Zamawiający informuje: Wystąpienie z żądaniem, o którym mowa w art. 18 ust. 1 RODO, nie ogranicza przetwarzania danych osobowych do czasu zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu ZAŁĄCZNIK I - INFORMACJE DOTYCZĄCE OFERT CZĘŚCIOWYCH
<urn:uuid:aad287d4-e96c-4f5e-90de-84aa7fa18c62>
finepdfs
1.071289
CC-MAIN-2021-04
https://www.bip-slaskie.pl/zamowienia/4/1592906711/1592906776.pdf
2021-01-16T14:37:28+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703506697.14/warc/CC-MAIN-20210116135004-20210116165004-00282.warc.gz
691,157,668
1
1.000002
1.000002
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1565, 3544, 4708, 5897, 8105, 11280, 13722, 16561, 19803, 22592, 25599, 26821, 28480, 29911, 31811, 35319, 37779, 40780 ]
1
0
Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum II im. prof. Kazimierza Morawskiego w Przemyślu za rok szkolny 1930/31, Przemyśl 1931 Gimnazjum II [na Zasaniu] rok szkolny 1930/31 Skład Grona nauczycielskiego w roku szkolnym 1930/31 A. Dyrektor. Smołka Jan, dyrektor, przewodniczący T-wa Przyjaciół Nauk w Przemyślu, Przemyskiego Oddziału Polskiego T-wa Historycznego, Rady Szkolnej Miejscowej, kierownik Archiwum aktów dawnych miasta Przemyśla, członek Rady Miejskiej i Rady Szkolnej Powiatowej. B. Profesorowie i nauczyciele etatowi. Adamowski Mieczysław D, nauczyciel, na urlopie bezpłatnym. Arłamowski Kazimierz E, nauczyciel, op. kl. VIb, kierownik gabinetu historycznogeograficznego, uczył historii w kl. IVa3, IVb3, VIb3, VIIIa3, VIIIb3; geografii w kl. Ic2, IVa2, IVb2, V2; razem tyg. g. 23. Barącz Jan E, profesor, op. kl. VIIa, uczył matematyki w kl. Ic4, V3, VIa2, VIIa2, VIIc2 fizyki w kl. VIIa3, VIIc3; razem tyg. g. 19. ; Błocki Tadeusz D, profesor, op. kl. Ib, uczył j. łac. w kl. Ib5, III4, VIb5, VIIa5, VIIc5 razem tyg. g. 24. ; Bodenstein Leon E, profesor, op. kl. VIIIb, uczył j. łac. w kl. VIIIb4; j. greckiego w kl. IVa5, VIb5, VIIIa5, VIIIb4; razem tyg. g. 23 Borowiecki Stanisław E, profesor, kierownik Bursy Przemyskiej, op. kl. V, uczył j. łac. w kl. IIb4, IVb5, V5; j. greckiego w kl. V5; razem tyg. g. 19. Brander Maksymilian D, nauczyciel, op. kl. VIIb, uczył j. łac. w kl. VIa5, VIIb5, VIIIa4; razem tyg. g. 23. Ciążyński Edmund E. u. nauczyciel, kierownik hufca szkolnego, uczył ćwiczeń ; razem tyg. g. cielesnych w kl. Ia3, Ib3, Ic3, IIab3, III3, IVab3, V3, VIab3, VIIabc3, VIIIab3 30. Jurczyński Leon E. u., nauczyciel, uczył śpiewu w kl. Ia2, Ib2, Ic2, IIa2, IIb2, III1 nadobowiązkowo g. 6, kierował chórem kościelnym; razem g. 17. , Jurek Stanisław E. u., nauczyciel, op. kl. Ia, kierownik biblioteki uczniowskiej, uczył j. pol. w kl. Ia4, III4, IVb3; VIIa4, VIIIa3; j. łac. w kl. Ia5; razem tyg. g. 23. Kisiel Wawrzyniec E. profesor, pomocnik kancelaryjny, op. kl. IVb, uczył j. niem. w kl. IVa4, IVb4, VIa3, VIIIa3, VIIIb3; razem tyg. g. 17. Kubrakiewicz Julian E, profesor, kierownik gabinetu przyrodniczego, uczył do 15. XII. 1930 przyr. Ia2, Ib2, Ic2, IIa2, IIb2, III4, VIa4, VIb4; razem tyg. g. 23. Od 15. XII. 1930 w stanie nieczynnym. Motyka Tomasz E, profesor, kierownik gabinetu fizykalnego, op. kl. VIIIa, uczył matematyki w kl. Ib4, IVb3, VIb2, VIIIa2, VIIIb2; fizyki w kl. VIIIa3, VIIIb3; razem tyg. g. 19. Okołot Jan DF, E. u., nauczyciel, op. kl. VIIc, uczył historii w kl. V3, VIa3, VIIa3, VIIb3, VIIc3. geografii w kl. Ia2, Ib2, IIb2; razem tyg. g. 21. Skowronek Andrzej E, profesor, kierownik biblioteki nauczycielskiej, prowadził dział buchalteryjny Dyrekcji, op. kl. IIb, uczył j. pol. w kl. Ib4, IIb4, V3, VIIc4, VIIIb3; razem tyg. g. 18. Szechowicz Bohdan E, profesor, op. kl. IVa, uczył matematyki w kl. Ia4, IIa3, IIb3, III3, IVa3, VIIb2; fizyki w kl. VIIb3; razem tyg. g. 21. Szpytkowski Jan E, profesor, op. kl. III, uczył historii w kl. Ia2, Ib2, Ic2, IIa2, IIb2, III2; geografii w kl. IIa2; j. niem. w kl. IIb4, III4; razem tyg. g. 22. , Teich Gabriel E, profesor, op. kl. IIa, uczył j. niem. w kl. IIa4, V4, VIb3, VIIa3, VIIb3, VIIb4; razem tyg. g. 20. Tutek Władysław D, nauczyciel, op. kl. VIa, uczył j. pol. w kl. Ic4, IIa4, IVa3, Via3 VIb3m VIIb4; razem tyg. g. 21. , Ks. Wanat Stanisław E, nauczyciel, op. kl. Ic, uczył religii w kl. Ic2, VIa2, VIb2, VIIIa2, VIIIb2; j. łac. w kl. Ic5, IIa4; prop. fil. w kl. VIIIa5, VIIIb3; razem tyg. g. 25. Ks. Wąsik Tomasz DT, profesor, Kanonik Gremialny Kapituły obrz. łac., Rektor Collegium Marianum, członek Rady Miejskiej, uczył religii w kl. Ia2, Ib2, IIa2, IIb2, III2, IVa2, IVb2, V2, VIIa2, VIIb2, VIIc2; razem tyg. g. 22. Wilk Józef E. u., nauczyciel, uczył rysunków w kl. Ia4, Ib4, Ic4, IIa2, IIb2, III2 + 9 g. nadobowiązkowych; razem tyg. g. 27. C. Nauczyciele kontraktowi. Blady Walerian , kierownik gabinetu przyrodniczego, od 1. II. 1931 uczył przyrodoznawstwa w kl. Ia 2 , Ib 2 , Ic 2 , IIa 2 , IIb 2 , III 5 , IVa 4 , VIb 4 ; razem tyg. g. 23. DF, E, uczył j. łac. w kl. IVa Hausknecht Ludwik 5 ; j. greckiego w kl. IVb 3 , Via razem tyg. g. 20. Gottesmann Bernard, uczył religii mojżeszowej w kl. I-VIII; razem tyg. g. 8. D. Lekarz szkolny. Hibl Władysław Dm. E. Służba. Michalunio Michał, starszy woźny Krysa Antoni, woźny Warcaby Dymitr, woźny. Zmiany w Gronie nauczycielskim w r. szkolnym 1930/31. Pan Wojewoda Śląski dekretem z dnia 14. VII. 1930 L. O. P. III-3346 przeniósł na własną prośbę P. Gustawa Dryllę, prof. tut. Zakładu, na równorzędne stanowisko do państw. gimnazjum klasycznego w Królewskiej Hucie. Kuratorium O. S. Lw. we Lwowie dekretem z d. 27. VIII. 1930 Nr II – 11623/30 udzieliło P. Mieczysławowi Adamowskiemu bezpłatnego urlopu celem pełnienia obowiązków kierownika Pryw. Gimnazjum żeńskiego im. M. Konopnickiej w Przemyślu na czas od 1. IX 1930 do 31. VIII. 1931. Kuratorium O. S. Lw. we Lwowie rozp. Z d. 31. VIII 1930 Nr II – 4643/30 zamianowało P. Dra Ludwika Hausknechta nauczycielem kontraktowym w tut. Zakładzie. Kuratorium O. S. Lw. we Lwowie dekretem z d. 28. XI. 1930 Nr II – 11228/30 zamianowało P. Kazimierza Arłamowskiego , nauczycielem kontraktowym tut. Zakładu, nauczycielem etatowym w tymże Zakładzie. Ministerstwo W. R. i O. P. dekretem z d. 9. XII. 1930 Nr II – 27949/30 przeniosło P. Juliana Kubrakiewicza, profesora tut. Zakładu, w stan nieczynny z d. 15 grudnia 1930 r. Kuratorium O. S. L. we Lwowie rozp. z dnia 38. I. 1931 Nr II – 852/31 przeniosło P. Waleriana Bladego, nauczyciela kontraktowego w Państw. gimnazjum w Tarnobrzegu, na równorzędne stanowisko w tut. Zakładzie. 5 , VIIc 5;
<urn:uuid:ed0c62a9-abc1-426c-9f02-d29e7e3baeb6>
finepdfs
2.013672
CC-MAIN-2019-39
http://www.pbp.webd.pl/sn/19301931m.pdf
2019-09-15T10:01:45Z
crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514571027.62/warc/CC-MAIN-20190915093509-20190915115509-00159.warc.gz
306,698,807
0.982662
0.98334
0.98334
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1628, 3918, 5734 ]
3
0
BORT But ochronny na opatrunek dla cukrzyków Instrukcja użytkowania 930 400 R/L BORT. Benefit at your side. 1 2 3 Dziękujemy za zaufanie firmie BORT GmbH i jej wyrobom medycznym. Prosimy uważnie przeczytać niniejszą instrukcję użytkowania. W przypadku jakichkolwiek pytań prosimy o kontakt z lekarzem lub dostawcą, od którego otrzymali Państwo niniejszy wyrób medyczny. Przeznaczenie Niniejszy wyrób medyczny to but terapeutyczny/but ochronny na opatrunek (krótko-/długookresowy), stosowany głównie do leczenia ostrych stanów uszkodzeń stopy i do częściowego przywrócenia mobilności. Wskazania Rany w okolicy stopy i kostki na skutek występującej cukrzycy, choroba tętnic obwodowych, inne rany w okolicy stopy i kostki, po przebytych urazach, po operacjach. Przeciwwskazania Wielkopowierzchniowe rany podeszwy stopy, brak wystarczającego opatrunku/osłonyskóry w okolicy rany. Ryzyko związane z użytkowaniem/Ważne wskazówki – zdjąć wyrób medyczny przed badaniem radiologicznym Niniejszy wyrób medyczny może zostać przepisany na receptę. Prosimy o konsultowanie czasu i sposobu użytkowania z lekarzem przepisującym. Wykwalifikowany personel, od którego otrzymają Państwo wyrób medyczny, pomoże w wyborze odpowiedniego rozmiaru i poinstruuje, jak go użytkować. – nie kierować pojazdami podczas noszenia buta ochronnego na opatrunek BORT – w przypadku wystąpienia drętwienia poluzować lub w razie potrzeby zdjąć wyrób medyczny – jeżeli wymagane jest również zakładanie na noc, unikać niekorzystnego wpływu na układ krążenia – jeżeli objawy utrzymują się przez dłuższy czas, należy skontaktować się z lekarzem lub dostawcą – jednoczesne stosowanie innych produktów dozwolone jest wyłącznie po konsultacji z lekarzem prowadzącym – użytkować wyrób medyczny zgodnie ze wskazaniami – nie wprowadzać żadnych zmian w wyrobie medycznym – nie użytkować w przypadku nietolerancji któregokolwiek z użytych materiałów – nie użytkować na ranach otwartych – nie użytkować ponownie w przypadku innego pacjenta – niniejszy wyrób medyczny przeznaczony jest do użytku przez jednego pacjenta – w okresie noszenia ortezy: nie stosować miejscowo kremów ani maści w obszarze zastosowanego środka pomocy ortopedycznej – może to zniszczyć materiał Instrukcja zakładania Ważne: But ochronny na opatrunek dla cukrzyków firmy BORT musi zostać dopasowany przez specjalistę (technik ortopedyczny, obuwnik ortopedyczny). Osłonić otwartą ranę na stopie opatrunkiem lub podobnym zabezpieczeniem. Stosować kule podczas używania buta. Na zdrowej stopie nosić zawsze obuwie antypoślizgowe z podeszwą o tej samej wysokości. Wkładka o strukturze plastra miodu do buta ochronnego na opatrunek BORT dla cukrzyków Wkładka do redukcji ucisku na podeszwę stopy. Pojedynczo wyjmowane elementy o strukturze plastra miodu umożliwiają indywidualne dopasowanie – po operacji lub przy zaopatrzeniu rany ostrej. Taka dopasowana powierzchnia jest przytrzymywana cienką warstwą wierzchnią na rzep i zapobiega przesuwaniu się przylegających elementów o strukturze plastra miodu. Ucisk zostaje zredukowany. 1 Nałożyć jałową folię na ranę lub wrzód odleżynowy i za pomocą markera zaznaczyć obwódką na folii obszar dotknięty chorobą. Teraz pacjent powinien stanąć w bucie na podeszwie wewnętrznej, aby 2 zaznaczenie odcisnęło się na wierzchniej, niebieskiej warstwie podeszwy wewnętrznej. 3 Ostrożnie usunąć elementy wkładki o strukturze plastra miodu pod tym zaznaczeniem, w obrębie którego należy zredukować ucisk. Uwaga: nie usuwać więcej niż 7 elementów na jedną strefę odciążenia, w przeciwnym razie nie można zagwarantować prawidłowego odciążenia i rozłożenia ucisku! 4 Przykleić płytkę stabilizującą (zawarta w zestawie) na całej powierzchni wkładki z elementami o strukturze plastra miodu. Płytka stabilizująca jest wyposażona w folię samoprzylepną, dzięki czemu mocuje i stabilizuje elementy wkładki wokół strefy odciążenia, zapewniając ich nieruchome i niezmienne położenie. 5 Włożyć dopasowaną wkładkę (płytka stabilizująca skierowana w dół) z powrotem do buta. BORT GmbH Am Schweizerbach 1  I  D-71384 Weinstadt  I  www.bort.com 930400|2022-04|005 PL |Rev. 01 5 4 Uwaga: Koniecznie zalecane jest noszenie opatrunków lub skarpetek. Nieprawidłowo założony produkt nie gwarantuje zachowania swojej funkcji i optymalnej ochrony. W przypadku wielkopowierzchniowych otworów może dojść do zmęczenia i utraty funkcjonalności warstwy wierzchniej. Zdejmowanie Porada: Zapiąć rzep, aby zapobiec przedwczesnemu zużyciu jego powierzchni. Skład 50 % poliuretan (PUR), 35 % poliester (PES), 15 % poliamid (PA) Wskazówki dotyczące czyszczenia Nie czyścić chemicznie Prać ręcznie Nie wybielać Nie suszyć w suszarce Nie prasować Prać but i podeszwę wewnętrzną ręcznie w letniej wodzie z dodatkiem łagodnego środka do prania tkanin delikatnych. W tym celu wyjąć podeszwę wewnętrzną i suszyć ją w ciepłym i przewiewnym miejscu. Unikać przy tym bezpośredniego działania gorąca. Gwarancja W przypadku niniejszego produktu mają zastosowanie przepisy kraju, w którym został on zakupiony. W przypadku reklamacji prosimy o kontakt z dostawcą, u którego zakupili Państwo produkt. Prosimy o wyczyszczenie produktu przed złożeniem do reklamacji. Nieprzestrzeganie wskazówek zawartych w niniejszej instrukcji użytkowania może skutkować ograniczeniem lub utratą gwarancji. Nie udziela się gwarancji w przypadku użytkowania niezgodnego ze wskazaniami, nieprzestrzegania ryzyka związanego z zastosowaniem i instrukcji użytkowania lub wprowadzania zmian w produkcie. Czas użytkowania/Trwałość produktu Trwałość wyrobu medycznego zależy od naturalnego zużycia przy prawidłowym stosowaniu zgodnie z instrukcją użytkowania. Obowiązek zgłaszania incydentów Nasze dane kontaktowe znajdują się w niniejszej instrukcji użytkowania. Dane kontaktowe właściwego organu krajowego w danym kraju można znaleźć, klikając na poniższy link: www.bort.com/md-eu-contact. Jeśli podczas użytkowania wyrobu medycznego dojdzie do poważnego pogorszenia stanu zdrowia, należy poinformować dystrybutora lub nas jako producenta oraz Departament Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Utylizacja Po użyciu produkt należy zutylizować zgodnie z lokalnymi przepisami. Deklaracja zgodności Potwierdzamy, że ten produkt spełnia wymagania ROZPORZĄDZENIA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2017/745. Aktualna deklaracja zgodności jest dostępna pod następującym linkiem: www.bort.com/conformity Stan na: 04.2022 Wyrób medyczny  | Wielokrotne użycie u jednego pacjenta PDF: ifu.bort.com
<urn:uuid:a11ddcef-47b2-4d36-b55b-3d30cbfe755f>
finepdfs
1.163086
CC-MAIN-2023-14
https://www.bort.com/files/public/downloads/de/pdf/Produktbeileger/D930400_PL.pdf
2023-03-31T19:20:23+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2023-14/segments/1679296949678.39/warc/CC-MAIN-20230331175950-20230331205950-00399.warc.gz
730,650,979
0.999982
0.999982
0.999982
[ "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 6636 ]
1
0
REGULAMIN PUNKTU SELEKTYWNEGO ZBIERANIA ODPADÓW KOMUNALNYCH W GMINIE GRYFINO 1) Punkty Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych, zwane dalej PSZOK zlokalizowane są: - na terenie Składowiska Odpadów Gryfino-Wschód, działka 96/16 o. Weltyń II - przy ul. Targowej 9 w Gryfinie 2) Prowadzącym Punkty Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych (PSZOK) jest Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych Spółka z o.o. z siedzibą przy ul. Szczecińskiej 5, 74-100 Gryfino. 3) Punkty Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych czynne są: - na terenie Składowiska odpadów Gryfino-Wschód, działka 96/16 obręb Weltyń II od poniedziałku do soboty w godz. 7:00 - 17:00. - przy ul. Targowej 9 w Gryfinie od poniedziałku do piątku w godz. 7:00 - 17:00 4) Punkt Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych przyjmuje wyłącznie odpady zebrane w sposób selektywny. 5) Transport odpadów do PSZOK-ów właściciel zapewnia we własnym zakresie i na własny koszt. 6) Do PSZOK bezpłatnie przyjmowane są odpady wymienione w punkcie 7) od właścicieli nieruchomości zamieszkałych i niezamieszkałych z terenu Gminy Gryfino. 7) Właściciel nieruchomości z terenu Gminy Gryfino może dostarczyć nieodpłatnie do PSZOK nw frakcje odpadów: - **Odpady problemowe** – odpady powstające w gospodarstwach domowych, w tym m.in.: baterie, akumulatory, żarówki, świetlówki, resztki farb, lakierów, rozpuszczalniki, środki do impregnacji drewna, środki ochrony roślin i nawozów, pojemniki po aerozolach, olejach mineralnych i syntetycznych, thuszczach, benzynie, środkach chemicznych, środkach ochrony roślin, przeterminowane leki, sprzęt elektryczny i elektroniczny, opony, itp. - **Odpady ulegające biodegradacji (odpady zielone);** - **Odpady komunalne zbierane selektywnie**, tj. papier, tektura, szkło, tworzywa sztuczne, opakowania wielomateriałowe (np. TETRAPAK), metale; - **Odpady wielkogabarytowe.** - **Odpady budowlano-remontowe** (pochodzące z indywidualnych remontów i innych robót budowlanych wykonywanych we własnym zakresie – **Wyłącznie do PSZOK na Składowisku Odpadów Gryfino-Wschód,** 8) odpady budowlane i pochodzące z remontów – przyjmowane są wyłącznie w PSZOK na terenie Składowiska odpadów Gryfino-Wschód. 9) W PSZOK nie będą przyjmowane: - niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne, - odpady komunalne zbierane selektywnie zanieczyszczone innymi frakcjami odpadów w sposób uniemożliwiający ich właściwą kwalifikację. 10) Właściciel nieruchomości zamieszkałej z terenu Gminy Gryfino, dostarczający odpady do PSZOK, przed przekazaniem odpadów zgłasza się do punktu ewidencji odpadów, gdzie zapoznaje się i podpisuje oświadczenie o treści określonej w załączniku nr 1 do Regulaminu, zaś w przypadku przekazywania odpadów budowlano-remontowych o treści określonej w załączniku nr 2 do Regulaminu. 11) Właściciel nieruchomości niezamieszkałej z terenu Gminy Gryfino, dostarczający odpady do PSZOK, przed przekazaniem odpadów zgłasza się do punktu ewidencji odpadów, gdzie zapoznaje się i podpisuje oświadczenie o treści określonej w załączniku nr 3 do Regulaminu. 12) Przyjęcia i zaewidencjonowania odpadów dokonuje upoważniony pracownik PUK Spółka z o.o. w Gryfinie. 13) Pracownik PSZOK ma prawo odmówić bezpłatnego przyjęcia odpadów, jeżeli stwierdzi, że dostarczone odpady nie znajdują się w wykazie odpadów przyjmowanych, określonych w pkt 7) niniejszego Regulaminu, bądź wymienione są w pkt 9) Regulaminu. 14) Zakazuje się wstępu poza obszar wyznaczony przez pracownika PSZOK. 15) Korzystający z PSZOK zobowiązani są do przestrzegania niniejszego Regulaminu i poleceń pracownika PSZOK. 16) Wszelkie informacje o pracy Punktów Selektynego Zbierania Odpadów Komunalnych można uzyskać na miejscu od pracownika PSZOK, na stronie internetowej www.puk.gryfino.pl lub telefonicznie pod nr tel. (91) 416-32-06 (Składowisko odpadów), tel. (91) 416-30-51 wewn. 174, 175 (ul. Targowa 9). 17) Regulamin korzystania z PSZOK jest dostępny na stronie internetowej www.puk.gryfino.pl 18) Niniejszy Regulamin obowiązuje od dnia 01.02.2018 r. Oświadczenie Oświadczam, że zamieszkuje na terenie Gminy Gryfino. Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych dla potrzeb niezbędnych do ewidencji dostarczanych odpadów komunalnych zgodnie z Ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 922). .......................................................................... (Imię i nazwisko) .......................................................................... (adres) Gryfino, data ........................................... .......................................................................... (podpis) .......................................................................... Nr ewidencyjny punktu wywozowego (wypełnia pracownik PSZOK) Oświadczenie Oświadczam, że zamieszkuję na terenie gminy Gryfino, a przekazywane przeze mnie odpady budowlano-remontowe pochodzą z indywidualnego remontu lub/i innych robót budowlanych wykonywanych na terenie gminy Gryfino we własnym zakresie. Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych dla potrzeb niezbędnych do ewidencji dostarczanych odpadów komunalnych zgodnie z Ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 922). .......................................................................................................... (imię i nazwisko) .......................................................................................................... .......................................................................................................... .......................................................................................................... (adres) Gryfino, data .................................................. .................................................. (podpis) .......................................................................................................... Nr ewidencyjny punktu wywozowego (wypełnia pracownik PSZOK) Oświadczenie Oświadczam, że jestem właścicielem¹ nieruchomości niezamieszkałej na terenie gminy Gryfino, a przekazywane przeze mnie odpady mają charakter odpadów komunalnych i nie pochodzą z prowadzonej działalności gospodarczej. Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych dla potrzeb niezbędnych do ewidencji dostarczanych odpadów komunalnych zgodnie z Ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 922). .......................................................................... (imię i nazwisko) .......................................................................... (adres) Gryfino, data ........................................... ............................... (podpis) .......................................................................... Nr ewidencyjny punktu wywozowego (wypełnia pracownik PSZOK) ¹ Przez właścicieli nieruchomości - rozumie się przez to także współwłaściciele, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomościami; stosownie do zapisów ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U z 2017, poz.1289)
<urn:uuid:272ac22f-5dda-481e-87d6-6df2ec5d3401>
finepdfs
1.65332
CC-MAIN-2021-25
https://pukgryfino.pl/pliki/gryfino-puk/pliki/REGULAMINY/2018-02-20_regulamin_pszok.pdf
2021-06-18T08:34:36+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-25/segments/1623487635920.39/warc/CC-MAIN-20210618073932-20210618103932-00635.warc.gz
423,298,244
0.997689
0.99989
0.99989
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2057, 4022, 4792, 6032, 7294 ]
1
0
Uchwała Nr 2/K/2020 Składu Orzekającego Nr 13 Regionalnej Izby Obrachunkowej w Bydgoszczy z dnia 28.01.2020 roku. w sprawie wyrażenia opinii o możliwości spłaty pożyczki długoterminowej. Skład Orzekający Nr 13 Regionalnej Izby Obrachunkowej w Bydgoszczy, wyznaczony Zarządzeniem Nr 16/2019 Prezesa Regionalnej Izby Obrachunkowej w Bydgoszczy z dnia 21 października 2019 roku w sprawie wyznaczenia składów orzekających i zakresu ich działania w osobach: Przewodniczący - Jan Sieklucki Członkowie: - Halina Strzelecka - Karol Bednarek działając na podstawie art. 13 pkt 1 i 19 ust. 2 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2137) w związku z art. 91 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r., o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 z późn. zm.) po rozpoznaniu przedłożonego przez Burmistrza Miasta Radziejów wniosku o wydanie opinii o możliwości spłaty pożyczki długoterminowej w wysokości 200.000,00 zł planowanej do zaciągnięcia przez Miasto Radziejów w Wojewódzkim Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu uchwala, co następuje: § 1 Pozytywnie opiniuje możliwość spłaty planowanej do zaciągnięcia przez Miasto Radziejów pożyczki długoterminowej w wysokości 200.000,00 zł na sfinansowanie planowanego w 2020 roku deficytu budżetu miasta związanego z realizacją zadania inwestycyjnego, ujętego w budżecie miasta pn. „Budowa systemu oczyszczania ścieków deszczowych i roztopowych na terenie Miasta Radziejów II etap". § 2 Uzasadnienie stanowi integralną część uchwały. § 3 Od opinii wyrażonej w niniejszej uchwale służy prawo wniesienia odwołania do pełnego składu Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Bydgoszczy, ul. Św. Trójcy 35, w terminie 14 dni od daty jej doręczenia. 1 Elektronicznie podpisany przez: Jan Sieklucki dnia 28 stycznia 2020 r. Uzasadnienie Burmistrz Miasta Radziejów wystąpił do Regionalnej Izby Obrachunkowej w Bydgoszczy, Zespół we Włocławku z wnioskiem o wydanie opinii o możliwości spłaty pożyczki długoterminowej w wysokości 200.000,00 zł na sfinansowanie planowanego w 2020 roku deficytu budżetu miasta związanego z realizacją zadania inwestycyjnego, ujętego w budżecie miasta pn. „Budowa systemu oczyszczania ścieków deszczowych i roztopowych na terenie Miasta Radziejów II etap". 1. Budżet Miasta Radziejów na 2020 rok (Uchwała Nr IX/74/2019 Rady Miasta Radziejów z dnia 30 grudnia 2019 roku w sprawie uchwalenia budżetu Miasta Radziejów na 2020 r.) przewiduje dochody w wysokości 26.936.600,00 zł, wydatki w wysokości 28.122.600,00 zł oraz deficyt budżetu w wysokości 1.186.000,00 zł. Deficyt ten, zgodnie ze wskazaniem Rady planuje się sfinansować przychodami z tytułu: zaciąganych kredytów w wysokości 786.000,00 zł i pożyczek w wysokości 400.000,00 zł. Planowane w budżecie miasta przychody w łącznej wysokości 1.691.984,00 zł w pełni pokrywają planowany deficyt (1.186.000,00 zł) i spłatę zobowiązań (505.984,00 zł). W uchwale budżetowej Miasta Radziejów na 2020 rok ustalono, zgodnie z art. 212 ust. 1 pkt 6 ustawy o finansach publicznych limit zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek zaciąganych na pokrycie planowanego deficytu budżetu miasta w wysokości 1.186.000,00 zł i na pokrycie występującego w ciągu roku przejściowego deficytu budżetu w wysokości 500.000,00 zł. Kwota opiniowanej pożyczki mieści się w ustalonych limitach. 2. Podstawę decyzji o zaciągnięciu pożyczki wnioskowanej stanowi Uchwała Nr IX/77/2019 Rady Miasta Radziejów z dnia 30 grudnia 2019 roku w sprawie zaciągnięcia w Wojewódzkim Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu pożyczki długoterminowej w wysokości 200.000,00 zł na sfinansowanie planowanego w 2020 roku deficytu budżetu miasta związanego z realizacją zadania inwestycyjnego, ujętego w budżecie miasta pn. „Budowa systemu oczyszczania ścieków deszczowych i roztopowych na terenie Miasta Radziejów II etap". W uchwale spłatę pożyczki określono z dochodów własnych miasta przez okres 10 lat z 18 miesięcznym okresem karencji w spłacie, który wliczany jest do okresu spłaty. Przeznaczenie zaciąganej pożyczki na powyższy cel jest zgodne z przepisami art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 z późn. zm.). 3. Skład Orzekający dokonał analizy zadłużenia Jednostki w oparciu o Uchwałę Nr IX/75/2019 Rady Miasta Radziejów z dnia 30 grudnia 2019 roku w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta Radziejów na lata 2020 – 2030 oraz sprawozdania budżetowe i finansowe. Ustalono, że Miasto Radziejów na dzień 31.12.2019 roku posiadało zobowiązania w wysokości 3.292.742,00 zł. Uwzględniając zaciągnięcie w roku bieżącym planowanych do zaciągnięcia zobowiązań ujętych po stronie przychodów w wysokości 1.186.000,00 zł, (w tym pożyczki wnioskowanej w wysokości 200.000,00 zł), po spłacie w br. rat pożyczek i kredytów ujętych po stronie rozchodów w wysokości 505.984,00 zł, zadłużenie miasta na dzień 31.12.2020 roku wyniesie 3.972.758,00 zł (wartość nominalna), co stanowi 14,8 % planowanych dochodów budżetu miasta na 2020 rok. Całkowita spłata tego zadłużenia nastąpi, według załączonej prognozy w roku 2030. Z przedłożonej prognozy kształtowania się dochodów i wydatków budżetowych wynika, że w 2021 roku miasto spłatę rat pożyczek i kredytów planuje z kredytów, a w latach 2022 – 2030 z nadwyżki budżetowej. Natomiast przedstawiony w Wieloletniej Prognozie Finansowej planowany wskaźnik obciążenia budżetu obsługą zadłużenia w 2020 roku wynosi 4,13 % planowanych dochodów i kształtuje się poniżej dopuszczalnego poziomu określonego na podstawie art. 243 ustawy o finansach publicznych wynoszącego 13,61 %. W latach spłaty przedmiotowej pożyczki miasto wykazało, że prognozowane obciążenie budżetu obsługą zadłużenia kształtuje się poniżej dopuszczalnego wskaźnika ustalonego dla tych lat. Należy zatem stwierdzić, iż zgodnie z przedłożoną Wieloletnią Prognozą Finansową, wymóg wynikający z cyt. powyżej przepisu art. 243 jest spełniony. Skład Orzekający podkreśla jednak, iż warunki te zostaną spełnione w przypadku osiągnięcia w poszczególnych latach (2020 – 2030) prognozowanych dochodów, w tym dochodów ze sprzedaży majątku, utrzymania zaplanowanego poziomu wydatków oraz osiągnięcia planowanych nadwyżek operacyjnych (rozumianych jako nadwyżka dochodów bieżących nad wydatkami bieżącymi) oraz przy założeniu, że nie wzrosną planowane wydatki bieżące, a także w okresie tym nie wzrośnie w sposób znaczący zadłużenie miasta. 4. W latach spłaty przedmiotowej pożyczki zostanie zachowana również zasada określona w art. 242 ustawy o finansach publicznych, ponieważ w każdym roku objętym prognozą, zaplanowano nadwyżki operacyjne budżetu. Oceniając powyższy stan prawny i przeprowadzoną analizę sytuacji finansowej miasta, Skład Orzekający stwierdza, że w dniu wydania przedmiotowej opinii Miasto Radziejów zachowało ustawowe wskaźniki zadłużenia i spłaty oraz posiada możliwość spłaty wnioskowanej pożyczki zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Skład informuje również, iż z dniem 1 stycznia 2019 roku weszły w życie przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2018 roku o zmianie ustawy finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U z 2018 r, poz. 2500), które wprowadzają istotne zmiany dotyczące, między innymi sposobu wyliczenia relacji określonej w art. 243 ustawy o finansach publicznych na lata 2020 - 2025 oraz na rok 2026 i kolejne lata. Ponadto ustawą tą doprecyzowano regulacje dotyczące klasyfikowania tytułów dłużnych o inne nienazwane zobowiązania finansowe wynikające ze stosunków prawnych, które nazwą odpowiadają tym tytułom dłużnym, oraz z innych stosunków prawnych, które wywołują skutki ekonomiczne podobne do skutków wynikających z papierów wartościowych opiewających na wierzytelności pieniężne, umowy kredytów i pożyczek oraz przyjętych depozytów (art. 72 ust. 1a). W związku z powyższym Skład wskazuje, że w świetle uchwalonych zmian ustawy o finansach publicznych miasto jest zobowiązana na bieżąco analizować swoją indywidualną zdolność do spłaty zaciągniętych i planowanych do zaciągnięcia zobowiązań. Mając powyższe na względzie Skład Orzekający postanowił wydać opinię, jak w sentencji niniejszej uchwały. Przewodniczący Składu Orzekającego Jan Sieklucki Członek Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Bydgoszczy
<urn:uuid:3c52d769-9245-4ed6-9e15-f22281e38db4>
finepdfs
1.225586
CC-MAIN-2021-17
http://archiwum.bip.umradziejow.pl/att/?id=cf28b37a7fc72d8756682f02ef1c3ffd
2021-04-15T15:25:57+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2021-17/segments/1618038085599.55/warc/CC-MAIN-20210415125840-20210415155840-00478.warc.gz
5,094,249
0.999958
0.999971
0.999971
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1913, 4601, 7947, 8408 ]
2
0
Regulamin Pracy Rady Pedagogicznej Zespołu Szkół Muzycznych im. St. Moniuszki w Łodzi Podstawa prawna: Ustawa o systemie oświaty z 7 września 1991 r. – Dz. U. Nr 256 poz.2572 z 2004 r. z późniejszymi zmianami. Rozdział I Uwagi ogólne 1. Rada Pedagogiczna jest kolegialnym organem szkoły realizującym zadania wynikające ze statutu oraz innych regulaminów wewnątrzszkolnych, zwanym dalej „Radą". 2. Ilekroć w regulaminie jest mowa o: a) Szkole – należy rozumieć Zespół Szkół Muzycznych im. S. Moniuszki w Łodzi, b) Statucie – należy przez to rozumieć Statut Zespołu Szkół Muzycznych im. S. Moniuszki w Łodzi, c) Radzie pedagogicznej – należy przez to rozumieć Radę Pedagogiczną Zespołu Szkół Muzycznych im. S. Moniuszki w Łodzi. 3. Rada Pedagogiczna na swoich plenarnych i nadzwyczajnych posiedzeniach uchwala ,opiniuje i wnioskuje w sprawach związanych z działalnością dydaktyczną , wychowawczą, opiekuńczą i organizacyjną szkoły. 4. W skład Rady wchodzą: dyrektor szkoły, jako przewodniczący, nauczyciele zatrudnieni zarówno w pełnym jak i niepełnym wymiarze godzin oraz inni pracownicy pedagogiczni jako członkowie Rady. 5. W zebraniach rady pedagogicznej mogą brać udział, z głosem doradczym, osoby zapraszane przez jej przewodniczącego za zgodą lub na wniosek rady pedagogicznej, min. : a) Pielęgniarka szkolna, b) Przedstawiciele samorządu uczniowskiego oraz organizacji społecznych i związkowych działających na terenie szkoły, c) Przedstawiciele Rady Szkoły i Rady Rodziców, d) Pracownicy ekonomiczni oraz administracji i obsługi szkoły, e) Przedstawiciele placówek naukowych i organów nadzorujących działalność szkoły, f) W radach szkoleniowych, także zaproszenie specjaliści związani zawodowo z tematyką szkolenia . 6. Zebrania Rady są organizowane zgodnie z planem podanym na początku roku szkolnego: a) Rada organizacyjna –przed rozpoczęciem roku szkolnego, b) Rada klasyfikacyjna wychowawców klas poszczególnych szkół wchodzących w skład ZSM im. S. Moniuszki-przed zakończeniem I semestru i roku szkolnego, c) Rada plenarna-podsumowująca I semestr i rok szkolny, d) Rada szkoleniowa – zgodnie z planem wewnątrzszkolnego doskonalenia nauczycieli, e) Rada nadzwyczajna –w miarę potrzeb. 7. Zebrania Rady mogą być organizowane na wniosek : a) Dyrektora szkoły, b) Rady szkoły, c) Organu prowadzącego szkołę, d) Co najmniej 1/3 członków rady pedagogicznej. Rozdział II Zakres uprawnień i obowiązków rady Pedagogicznej 1. Do kompetencji stanowiących rady pedagogicznej należy: a) Zatwierdzanie planów pracy szkoły lub placówki po zaopiniowaniu przez radę szkoły; b) Podejmowanie uchwał w sprawie wyników klasyfikacji i promocji uczniów; c) Podejmowanie uchwał w sprawie innowacji i eksperymentów pedagogicznych w szkole, po zaopiniowaniu ich projektów przez radę szkoły; d) Ustalanie organizacji doskonalenia zawodowego nauczycieli szkoły; e) Podejmowanie uchwał w sprawach skreślenia z listy uczniów; f) W drodze uchwały, po zasięgnięciu opinii rady rodziców spośród przedstawionych przez nauczycieli programów nauczania oraz podręczników, ustala odpowiednio szkolny zestaw programów nauczania i szkolny zestaw podręczników, biorąc pod uwagę możliwości uczniów, a w przypadku podręcznika również: przystosowanie dydaktyczne i językowe podręcznika do możliwości uczniów; wysoką jakość wykonania podręcznika umożliwiającą korzystanie z niego przez kilka lat; g) Wyrażenie zgody na egzaminy kwalifikacyjne ucznia; h)Wyrażenie zgody na powtarzanie klasy lub rozłożenie nauki na dwa lata, na podstawie umotywowanego wniosku złożonego przez ucznia lub jego rodziców (prawnych opiekunów) i) Ewentualną warunkową promocję ucznia. 2. Rada Pedagogiczna opiniuje: a) Organizację pracy szkoły; b) Projekt planu finansowego szkoły; c) Plan finansowy środków specjalnych; d) Przydział godzin nauczania i innych czynności dla nauczycieli; e) Powierzenie funkcji kierowniczych; f) Wnioski dyrektora szkoły w sprawie przyznania nauczycielowi odznaczeń, nagród i innych wyróżnień; g) Wnioski o zezwolenie na indywidualny tok nauki ucznia; h) Wyznaczenie nauczyciela na opiekuna ucznia, któremu zezwolono na indywidualny program lub tok nauki; i) Ustalenie dodatkowych kryteriów przyjęć do klas pierwszych OSM I st. SM I i II st.; j) Kandydatów rady do komisji dyscyplinarnych powołanych przez Ministra Kultury; k) Wniosek o organizację zajęć pozalekcyjnych i przedmiotów nadobowiązkowych (audycje, popisy, przesłuchania, koncerty, konkursy, koła przedmiotowe i koła zainteresowań, kluby itp. ). 3. Rada pedagogiczna wnioskuje o: a) Odwołanie nauczyciela z funkcji kierowniczych (dyrektora, wicedyrektora, kierownika sekcji i nauczycieli ); b) Badanie wyników nauczania; c) Dokonanie oceny pracy dyrektora szkoły i poszczególnych nauczycieli . 4. Rada Pedagogiczna ma obowiązek: a) Opracować projekt statutu szkoły i ewentualne w nim zmiany; b) Opracować Wewnątrzszkolny System Oceniania jako załącznik do statutu; c) Opracować Szkolny Zestaw Programów Nauczania; d) Wytypować przedstawiciela składu komisji konkursowej na stanowisko dyrektora szkoły; e) Wytypować jednego przedstawiciela do udziału w komisji rozpatrującej odwołanie nauczyciela od ustalonej oceny pracy; f) Wytypować sześciu przedstawicieli do Rady Szkoły; g) Ustalić szczegółowe kryteria zasad i sposobu ustalania oceny zachowania ucznia oraz postępowania odwoławczego od tej oceny; h) Ustalić warunki i zasady przyznawania nagród i wyróżnień dla uczniów. Rozdział III Organizacja pracy Rady Pedagogicznej 1. Rada opracowuje i uchwala regulamin pracy Rady Pedagogicznej. 2. Przewodniczący prowadzi i przygotowuje zebrania rady pedagogicznej oraz jest odpowiedzialny za zawiadomienie wszystkich jej członków o terminie i porządku zebrania zgodnie z regulaminem rady 3. Zasady i tryb podejmowania uchwał : a) Uchwały rady pedagogicznej są podejmowane zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy jej członków b) Dyrektor szkoły wstrzymuje wykonanie uchwał niezgodnych z przepisami prawa. O wstrzymaniu uchwały dyrektor niezwłocznie powiadamia organ prowadzący szkołę, który uchyla uchwałę w razie stwierdzenia jej niezgodności z przepisami prawa. Decyzja organu prowadzącego szkołę jest ostateczna. 4. Powołanie komisji : a) Rada powołuje, w zależności od potrzeb stałe lub doraźne zespoły komisje, których praca może dotyczyć wybranych zagadnień statutowej działalności szkoły; b) Pracą komisji/zespołu kieruje przewodniczący powołany przez radę lub komisję na wniosek przewodniczącego Rady; c) Komisja/zespół składa na zebraniu plenarnym sprawozdanie z wyników swojej pracy, formułując wnioski do uchwalenia, opiniowania lub wnioskowania przez Radę. 5. Nieobecność na posiedzeniu Rady : a) Członkowie rady usprawiedliwiają swoją nieobecność na posiedzeniu Rady w formie pisemnej u przewodniczącego rady; b) Nieusprawiedliwioną nieobecność członka rady na jej posiedzeniu traktuje się jako nieobecność w pracy ze wszystkimi tego konsekwencjami c) Usprawiedliwienia nieobecności załącza się do protokołu. 6. Przewodniczący Rady zobowiązany jest do : a) Realizacji uchwał Rady; b) Tworzenia atmosfery życzliwości i zgodnego współdziałania wszystkich członków Rady w kształtowaniu właściwego poziomu dydaktycznego , wychowawczego i opiekuńczego szkoły; c) Twórczego oddziaływania na postawy nauczycieli, motywowania ich do podwyższania kwalifikacji zawodowych; d) Dbania o autorytety Rady, ochronę praw i godności nauczycieli; e) Zapoznawanie rady z obowiązującymi przepisami prawa oświatowego oraz omawianie trybu i form realizacji tych przepisów; f) Przekazywanie Radzie raportów i sprawozdań z badań jakości pracy szkoły organizowanych przez organy nadzoru lub dyrektora szkoły. 7. Członek Rady zobowiązany jest do : a) Przestrzegania postanowień prawa oświatowego oraz wewnętrznych zarządzeń dyrektora szkoły; b) Czynnego uczestnictwa we wszystkich zebraniach i pracach Rady oraz jej komisji, do których został powołany; c) Realizowania wszystkich uchwał Rady; d) Składania radzie sprawozdań z wykonania przydzielonych zadań; e) Przestrzegania tajemnicy obrad Rady; f) Współtworzenia atmosfery życzliwości, koleżeństwa i zgodnego współdziałania wszystkich nauczycieli . Rozdział IV Dokumentowanie obrad Rady Pedagogicznej 1. Z posiedzenia Rady, jej komisji lub zespołów sporządza się protokół i w terminie siedmiu dni od daty zebrania wpisuje się go do księgi protokołów rady lub komisji i zespołu. 2. Protokoły sporządzane są przez członka Rady powołanego przez przewodniczącego rady. 3. Treści obrad zapisuje się wg następującego wzoru: a) Po dyskusji ustalono, że… b) Po dyskusji, w której głos zabrali …ustalono, że… c) Po dyskusji , w której głos zabrało… osób, ustalono, że… d) Dyskusja nad… przebiegła w następujący sposób : pan A powiedział, że…, pan B powiedział, że…,(itd. aż do wyczerpania listy mówców). Po czym, na podstawie głosowania jawnego ustalono, że … . Wynik głosowania: … osób „za" , … osób „przeciw", … osób wstrzymało się od głosu. 4. Protokół zebrania wraz z listą obecności jej członków podpisuje przewodniczący obrad (z prawej strony kartki ) i protokolant (z lewej strony kartki ). 5. Członkowie rady w terminie 14 dnia od sporządzenia protokołu powinni zapoznać się z jego treścią, po czym zgłosić ewentualne poprawki przewodniczącemu obrad. Rada na następnym posiedzeniu decyduje o wprowadzeniu ich do protokołu 6. Księga protokołów, stanowiąca podstawowy dokument działalności rady, powinna być opieczętowana i podpisana przez dyrektora szkoły. Kolejne jej strony powinny być ponumerowane. 7. Księgi protokołów należy udostępniać na terenie szkoły jej nauczycielom, upoważnionym osobom zatrudnionym w organach nadzorujących pracę szkoły, upoważnionym przedstawicielom związków zawodowych zrzeszających nauczycieli. 8. Protokół powinien posiadać następującą strukturę: a) Tytuł, np. „protokół z plenarnego posiedzenia rady Pedagogicznej w dniu …….. b) Ustalenia formalne, np. „ W posiedzeniu brało udział…. Członków Rady Pedagogicznej, wg. listy obecności stanowiącej załącznik do niniejszego protokołu, a także zaproszeni goście w osobach ………………….. Zwykła większość głosów do podejmowania uchwał wynosi ………………. .” c) Imię i nazwisko osoby prowadzącej d) Porządek obrad : 1. ………………………………………… 2. ………………………………………… e) Ewentualne wnioski o zmiany w porządku obrad (odnotować na czyj wniosek i o jaki punkt rozszerzono lub skrócono zaproponowany przez przewodniczącego porządek obrad). f) Treść obrad i przyjęte rozstrzygnięcia jak : uchwały, opinie, wnioski i głosy w dyskusji, które zapisuje się w odniesieniu do kolejnych punktów w porządku obrad, np. - ad. 1. ………………………… - ad. 2. ………………………… - ad. 3. ………………………… g) Wolne wnioski : h) Zapis końcowy np. „ Na tym przewodniczący zakończył zebranie „ i) Podpisy : …………………………………….. …………………………………….. Protokolant przewodniczący Rozdział V Postanowienia końcowe 1. Z Regulaminem Pracy Rady Pedagogicznej mają obowiązek zapoznać się wszyscy członkowie Rady. 2. Regulamin został uchwalony przez Radę Pedagogiczną 4 kwietnia 2013 r. 3. Jednocześnie traci moc dotychczas obowiązujący w szkole Regulamin Rady Pedagogicznej z dnia 16 kwietnia 2003 r.
<urn:uuid:f2c86524-6d06-4f64-b4b0-0722efb189a3>
finepdfs
2.027344
CC-MAIN-2020-34
http://www.muzyczna.lodz.pl/application/files/1815/4203/4834/Regulamin_Pracy_Rady_Pededagogicznej.pdf
2020-08-15T02:06:36+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2020-34/segments/1596439740423.36/warc/CC-MAIN-20200815005453-20200815035453-00451.warc.gz
160,330,060
0.999984
0.999995
0.999995
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2204, 4499, 6801, 9110, 11343 ]
1
0
Przystanek historia https://przystanekhistoria.pl/pa2/teksty/71952,Pod-przykrywka-Kosciola-Duszpasterstwo-Rolnikow-w-diecezji-p rzemyskiej.html ARTYKUŁ „Pod przykrywką" Kościoła. Duszpasterstwo Rolników w diecezji przemyskiej OKRES HISTORYCZNY (1980-1990) Epoka Solidarności Autor: MARIUSZ KRZYSZTOFIŃSKI 29.07.2020 Polska południowo-wschodnia zajmuje ważne miejsce na mapie oporu społecznego kraju. Szczególnie istotną rolę odegrał na tym terenie niezależny ruch chłopski. Na Rzeszowszczyźnie wybuchł największy w PRL protest polskich chłopów, którego kulminacją były strajki w Ustrzykach Dolnych (29 XII 1980 – 20 II 1981 r.) i Rzeszowie (2 I 1981 – 19 II 1981 r.). Zakończyły się one podpisaniem porozumień, w których władza komunistyczna akceptowała „celowość wzmocnienia gwarancji nienaruszalności" pozostającej we władaniu chłopów ziemi. Ukoronowaniem konsolidacji środowisk chłopskich było zarejestrowanie 12 V 1981 r. NSZZ „Solidarność" RI. Geneza Duszpasterstwa Rolników Żywiołowy rozwój tego związku powstrzymało wprowadzenie stanu wojennego 13 XII 1981 r. Od jego początku pomoc dla internowanych i ich rodzin świadczył Kościół rzymskokatolicki. W czasie Konferencji Plenarnej Episkopatu Polski, która zebrała się 1–2 XII 1982 r., podjęto decyzję o utworzeniu Komisji ds. Duszpasterstwa Rolników. Na terenie diecezji przemyskiej pierwsze Duszpasterstwo Rolników powstało w Krasiczynie przy parafii św. Marcina, gdzie proboszczem był ks. Stanisław Bartmiński. Wyrazem troski o rolników, upomnieniem się o ich prawa, było kazanie ks. bp. Ignacego Tokarczuka wygłoszone 5 IX 1982 r. w trakcie pielgrzymki rolników na Jasnej Górze, w którym ordynariusz przemyski apelował o udzielanie pomocy osobom represjonowanym przez komunistów. W czasie Konferencji Plenarnej Episkopatu Polski, która zebrała się 1–2 XII 1982 r., podjęto decyzję o utworzeniu Komisji ds. Duszpasterstwa Rolników. Na terenie diecezji przemyskiej pierwsze Duszpasterstwo Rolników powstało w Krasiczynie przy parafii św. Marcina, gdzie proboszczem był ks. Stanisław Bartmiński. Rekolekcje dla rolników z całej Polski odbyły się tam 8–11 XII 1982 r. Prowadził je ks. Czesław Sadłowski ze Zbroszy Dużej. Ksiądz Czesław Sadłowski (fot. Bogusław Bek, delegatura IPN w Radomiu) Uczestniczyło w nich 60 osób z 10 diecezji. Tak ich przebieg opisał ks. Bartmiński: „Obstawa milicyjna bardzo ścisła, nagabywanie księży, nawet bp. Błaszkiewicza, przez esbeków. Kilka osób zatrzymali na parę godzin, 2 czy 3 zapłaciły mandaty. W sumie normalka. Zebrani wysłali telegram do Ojca Świętego i apel do polskich rolników. Zaplanowano nawet rekolekcje w diecezji krakowskiej (w Czernej). W nocy z 11 na 12 grudnia taksówką, gubiąc obstawę, wyjechał ks. Sadłowski. Wieczorem w sobotę zapowiedziałem wszystkim zakończenie rekolekcji na godz. 10.00 (ze względu na podsłuch albo wtyczkę SB wśród uczestników). Rano zaś obudziłem ich o godz. 5.30, o 6.00 odprawiłem roraty w kaplicy i o 7.00 wszyscy po cichu się rozjechali. O godz. 10.00 pusta plebania była obstawiona przez funkcjonariuszy MO i SB". Jedno z kolejnych spotkań DR z 5 III 1983 r. spotkało się z reakcją SB i MO. Funkcjonariusze zatrzymywali samochody i autobusy komunikacji w poszukiwaniu jego uczestników, których legitymowano i kontrolowano. Według charakterystyki SB z czerwca 1986 r. w województwie rzeszowskim działało sześć ośrodków DR. Były to Błażowa, Strzyżów, Sokołów Małopolski, Leżajsk, Łańcut i Sonina. Tej samej procedurze poddawano pieszych. Łącznie w tym dniu SB zatrzymała kilkanaście osób. Przesłuchiwano ich potem w budynku MO w Przemyślu. Przeciwko takiemu postępowaniu komunistów zaprotestował bp Ignacy Tokarczuk, który wstawiając się za zatrzymanymi przez SB, wystosował skargę na do Sekretariatu Episkopatu Polski. W 1983 r. na terenie diecezji przemyskiej powstały nowe ośrodki duszpasterskie dla rolników: w Haczowie, Soninie, Górnie, Łańcucie. W 1984 r. w Zarzeczu, przy klasztorze oo. Bernardynów w Leżajsku, w Lutczy. W 1985 r. powstało DR w Błażowej. W trakcie spotkań członkowie DR wspierali się, informując o działaniach aparatu represji. 11 III 1984 r. podczas spotkania w kościele w Rudzie Łańcuckiej Jan Kida przestrzegał np., iż: „działacze Duszpasterstwa Rolników mogą być maltretowani tak jak Bartoszcze. Uprzedził, aby nie chodzić wieczorami pojedynczo, lecz w kilku, z kimś dla własnej obrony". Na spotkaniu DR w Soninie 26 X 1986 r., doszło – według SB – do pewnego incydentu. Mianowicie prowadzący spotkanie ks. Henryk Borcz, który miał wykład o działalności UB, „nie dopuścił do uczestnictwa w spotkaniu pracowników SB z WUSW w Rzeszowie, tłumacząc, że nie jest to spotkanie dla takich, lecz dla rolników". W środowisku rolników prowadzono działalność oświatową, która przybrała charakter uniwersytetów ludowych połączonych z duszpasterstwem środowiskowym. Ksiądz Henryk Borcz podczas uroczystości wręczenia Krzyży Wolności i Solidarności działaczom opozycji antykomunistycznej w Rzeszowie, 12 X 2018 r. Od 1985 r. miejscem ważnych wydarzeń dla niezależnego ruchu chłopskiego była parafia NSPJ w Rzeszowie, gdzie odbywały się coroczne uroczystości związane z podpisaniem porozumień w Ustrzykach i Rzeszowie. Poprzez powoływanie i wspomaganie Duszpasterstwa Rolników Kościół rzymskokatolicki przyczyniał się nie tylko do umacniania religijności mieszkańców wsi, ale stwarzał przestrzeń do swobodnego wyrażania i konkretyzowania różnych nurtów niezależnej myśli społecznej i politycznej. Według charakterystyki SB z czerwca 1986 r. w województwie rzeszowskim działało sześć ośrodków DR. Były to Błażowa, Strzyżów, Sokołów Małopolski, Leżajsk, Łańcut i Sonina. Duszpasterstwo Rolników obejmujące teren województwa tarnobrzeskiego działało przy parafii MBKP w Stalowej Woli. Poprzez powoływanie i wspomaganie Duszpasterstwa Rolników Kościół rzymskokatolicki przyczyniał się nie tylko do umacniania religijności mieszkańców wsi, ale stwarzał przestrzeń do swobodnego wyrażania i konkretyzowania różnych nurtów niezależnej myśli społecznej i politycznej. W kręgach władzy komunistycznej i SB funkcjonowanie Duszpasterstwa Rolników było oceniane bardzo negatywnie. Uważano, że spotkania DR mają charakter bardziej polityczny niż religijny, a pod „przykrywką" duszpasterstwa odbywają się nielegalne zebrania służące konsolidacji środowisk antykomunistycznych. Co istotne, miejscem spotkań rolników były budynki parafialne – trudno dostępne dla funkcjonariuszy SB. DR traktować należy jako przestrzeń wolności ofiarowaną niezależnemu ruchowi chłopskiemu przez Kościół rzymskokatolicki. W drugiej połowie lat osiemdziesiątych XX w. to w obrębie DR toczyły się dyskusje programowe i ideowe niezależnych działaczy chłopskich optujących bądź za kontynuowaniem w sposób legalny działalności związkowej, bądź prowadzeniem działalności o charakterze konspiracyjnym. COFNIJ SIĘ
<urn:uuid:4d76d9fe-3494-4f44-a905-06a3fc7d8e00>
finepdfs
3.205078
CC-MAIN-2020-40
https://przystanekhistoria.pl/pa2/teksty/71952,Pod-przykrywka-Kosciola-Duszpasterstwo-Rolnikow-w-diecezji-przemyskiej.pdf
2020-09-28T16:25:04+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600401601278.97/warc/CC-MAIN-20200928135709-20200928165709-00585.warc.gz
550,311,618
0.999676
0.999782
0.999782
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 480, 1479, 3068, 4691, 5759, 6850 ]
3
0
Wettbewerb für Flaggschiffprojekte des Gemeinsamen Zukunftskonzepts Modelowe przedsięwzięcia ładu przestrzennego Konkurs na projekty flagowe Wspólnej Koncepcji Przyszłości Transgraniczne poznawanie produkcji teatralnych, regionów i ludzi Grenzüberschreitend Theaterproduktionen, Regionen und Menschen kennen lernen Kernbotschaft Główne przesłanie Das Theater Vorpommern setzt neben dem InterReg Va-Projekt „viaTEATRI"mit Stettin und Schwedt, neben seiner Ausweitung des Tanztenzen-Festivals nach Polen, neben den neuen Deutsch-Polnischen Theatertagen und in der jeweils anderen Sprache übertitelten Produktionen auf Theaterausflugsfahrten zu den Nachbarn. Kurzbeschreibung des Vorhabens Zwei gemeinsame Opernproduktionen (TVP/Opera na Zamku), ein gemeinsames Rockballett zu zwei Open-Air-Sommern (TVP/Szczecin), die Ausweitung des Tanztendenzen-Festivals am Theater Greifswald auf Szczecin, die Teilnahme der Stettiner an der diesjährigen Ballett-Benefizgala, die ersten Deutsch-Polnischen Theatertage in Stralsund, Übertitelungen in der jeweils anderen Sprache, Brittens „War Requiem" als Koproduktion TVPSzczecin und Klaipeda, regelmäßige gemeinsame Runden der künstlerischen Leitungen, der technischen Gewerke und der Öffentlichkeitsarbeit im Rahmen von InterRegVa „viaTEATRI" (Schwedt, Szczecin, TVP), gemeinsame Messeauftritte in MV, BRB und Polen – die grenzüberschreitende Kooperation hat auf der künstlerischen Seite furios Fahrt aufgenommen. Teatr Vorpommern oprócz projektu InterReg Va "viaTEATRI" ze Szczecinem i Schwedtem, jak i rozszerzenia zasięgu Festiwalu Tanztenzen na Polskę, Niemiecko-Polskich Dni Teatru oraz produkcji z napisami w innym języku, stawia na organizację wycieczek do teatrów sąsiadów. Krótki opis przedsięwzięcia Dwie wspólne produkcje operowe (TVP / Opera na Zamku), wspólny rockowy balet na dwa letnie openair sezony (TVP / Szczecin), ekspansja festiwalu Tanztendenzen przy Teatrze Greifswald do Szczecina, udział Szczecinian w tegorocznej charytatywnej Gali Baletowej, pierwsze NiemieckoPolskie Dni Teatru w Stralsundzie, z napisami w drugim języku, "War Requiem" Brittena jako koprodukcja TVP-Szczecina i Kłajpedii, regularne wspólne meetingi kierownictwa artystycznego, technicznej obsługi i działu promocji w ramach InterReguVa "viaTEATRI" ( Schwedt, Szczecin, TVP), wspólne prezentacje na targach w MV, BRB i Polsce – artystyczna współpraca transgraniczna nabrała szalonego napędu. Teraz ważne jest, aby ludzie doświadczyli tej współpracy tak intensywnie, jak to tylko jest możliwe. Nun ist es wichtig, dass die Menschen die Zusammenarbeit möglichst intensiv erleben. Das Theater Vorpommern hat auf umfangreiche Plakatierungen verzichtet und setzt auf Teatr Vorpommern zrezygnowal z rozległego plakatowania i opiera się na całodniowych / dwudniowych wycieczkach teatralnych, spotkaniach, poznawaniu innego regionu i oczywiście wizycie w Wspólna Koncepcja Przyszłości dla polsko-niemieckiego obszaru powiązań – Wizja 2030 Gemeinsames Zukunftskonzept für den deutsch-polnischen Verflechtungsraum – Vision 2030 21.02.2019 Modellvorhaben der Raumordnung Wettbewerb für Flaggschiffprojekte des Gemeinsamen Zukunftskonzepts Modelowe przedsięwzięcia ładu przestrzennego Konkurs na projekty flagowe Wspólnej Koncepcji Przyszłości ganztägige/zweitägige Theaterausflugsfahrten, auf Begegnungen, das Kennenlernen der anderen Region und natürlich den Theaterbesuch. teatrze. Die ersten Fahrten sind mit grandiosem Erfolg gestartet: von Greifswald und Stralsund nach Stettin mit Besichtigungen sowie Aufführung eines Balletts, von Stettin und Schwedt nach Greifswald mit Hausführung, Stadtführung und der Operette „Die Fledermaus", von Greifswald und Stralsund nach Stettin zum gemeinsamen „War Requiem", von Greifswald und Stralsund zur Uraufführung TAMARA mit Stadt- und Spielstättenführung. Sie sind unverzichtbarer Faktor des Theaterprogramms geworden. Links / Linki - www.theater-vorpommern.de - www.theater-schwedt.de - www.opera.szczecin.pl - https://interreg5a.info/de/2016-06-23-09-30-39/projektumsetzung/liste-der-bewilligten-projekte/details/1/14/liste-derbewilligten-projekte-int62.html?start=0 Einreicher und Kontaktperson / Zgłaszający i osoba do kontaktu Theater Vorpommern GmbH Öffentlichkeitsarbeit Anklamer Straße 106 17489 Greifswald (DE-MV) Herr Hans-Dieter Heuer email@example.com Tel. +49 3834 5722260 Projektpartner Theater Vorpommern Uckermärkische Bühnen Schwedt Projektphase / Etap rozwoju projektu Partnerzy projektu Opera na Zamku w Szczecinie Förderung / Wsparcie finansowe INTERREG laufend / w trakcie wdrażania INTERREG V A MV/BB/PL Wspólna Koncepcja Przyszłości dla polsko-niemieckiego obszaru powiązań – Wizja 2030 Gemeinsames Zukunftskonzept für den deutsch-polnischen Verflechtungsraum – Vision 2030 21.02.2019 Pierwsze wyjazdy zastartowały z wielkim sukcesem: z Greifswaldu i Stralsunda do Szczecina ze zwiedzaniem i spektaklem baletowym, ze Szczecina i ze Schwedtu do Greifswaldu ze zwiedzaniem teatru, miasta i operetką "Zemsta nietoperza", z Greifswaldu i Stralsunda do Szczecina na wspólne „Requiem Wojenne", z Greifswaldu i Stralsunda na światową prapremierę TAMARA ze zwiedzaniem miasta i teatru. Te wyjazdy stały się nieodzownym elementem programu teatralnego.
<urn:uuid:51cc9e25-d17b-4887-9a08-ee9b752eba3d>
finepdfs
1.857422
CC-MAIN-2023-40
https://www.kooperation-ohne-grenzen.de/wp-content/uploads/2019/02/27_MORO3_Steckbriefe_streszczenia.pdf
2023-09-23T08:27:09+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233506480.35/warc/CC-MAIN-20230923062631-20230923092631-00400.warc.gz
926,627,306
0.936089
0.960819
0.960819
[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 3076, 5283 ]
2
1
UCHWAŁA NR 789 / 2018 ZARZĄDU POWIATU WĄGROWIECKIEGO z dnia 02 sierpnia 2018 roku w sprawie wydatków finansowych z wydzielonej części budżetu Powiatu Wągrowieckiego na 2019 rok, zwaną kwotą budżetu obywatelskiego. Na podstawie art. 32 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2018 r., poz. 995 z późn. zm.) w związku z § 1 i §2 Zasad i trybu przeprowadzenia konsultacji społecznych z mieszkańcami Powiatu Wągrowieckiego stanowiących załącznik do uchwały nr XII/84/2011 Rady Powiatu Wągrowieckiego z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie przyjęcia zasad i trybu przeprowadzania konsultacji społecznych z mieszkańcami Powiatu Wągrowieckiego (Dz. Urz. Woj. Wlkp. Nr 364, poz. 6549), Zarząd Powiatu uchwala co następuje: § 1. 1. Kwota budżetu obywatelskiego na 2019 r. wynosi brutto 600.000 zł. 2. W ramach kwoty budżetu obywatelskiego mogą być proponowane wydatki dotyczące wyłącznie realizacji zadań własnych powiatu, których realizacja nastąpi w 2019 roku, o charakterze: a) kulturalnym, b) sportowym, c) edukacyjnym, d) turystycznym, e) zdrowotnym, f) społecznym, g) ekologicznym, h) infrastrukturalnym. 3. Do Budżetu Obywatelskiego można zgłaszać zadania w trzech kategoriach: - zadanie „duże" w kwocie do 400 000,00 zł brutto, wysokość środków 400.000,- zł, - zadanie „średnie" w kwocie do 150 000,00 zł brutto, wysokość środków 150.000,- zł, - zadanie „małe" w kwocie do 10 000,00 zł brutto, wysokość środków 50.000,- zł. §2. 1. Propozycję zadań, o których mowa w §1 może zgłosić każdy mieszkaniec Powiatu Wągrowieckiego posiadający czynne prawo wyborcze, a także uczeń szkoły ponadgimnazjalnej w Powiecie Wągrowieckim. 2. Do zgłoszenia należy dołączyć listę z poparciem projektu wyrażonym przez co najmniej 20 osób. §3.1. Formularz zgłaszania zadań, o których mowa w §1 będzie dostępny na stronie internetowej powiatu www.wagrowiec.pl oraz w Kancelarii Starostwa Powiatowego w Wągrowcu, ul. Kościuszki 15, pok. nr 13. 2. Wzór formularza zgłoszeniowego stanowi załącznik nr 1, a wzór listy poparcia, o której mowa w §2 ust.2 załącznik nr 2. 3. Formularz uznaje się za ważny, jeśli wypełnione są wszystkie rubryki oznaczone jako obowiązkowe. 4. Wypełnione formularze składa się w wersji pisemnej w Kancelarii Starostwa Powiatowego w Wągrowcu, ul. Kościuszki 15, pok. nr 13 lub przesyła w wersji elektronicznej na adres: firstname.lastname@example.org z dopiskiem „Budżet Obywatelski". 5. Wypełnione formularze należy składać w nieprzekraczalnym terminie do dnia 11 września 2018 roku. §4.1.Weryfikacji formalno – prawnej złożonych zadań dokonuje Zespół I w składzie: a) Sekretarz Powiatu jako Przewodniczący Zespołu, a w przypadku jego nieobecności osoba go zastępująca, b) Skarbnik Powiatu lub wyznaczona przez niego osoba, c) Kierownicy Wydziałów lub jednostek organizacyjnych powiatu bądź osoby przez nich wyznaczone, w zakresie których leży realizacja przedmiotowego zadania. 2. Weryfikacja formalno – prawna obejmuje: a) terminowość i miejsce złożenia formularza, b) prawidłowość wypełnienia formularza, w szczególności kompletność wypełnienia rubryk, c) zgodność zgłoszonych zadań z kompetencjami powiatu, d) termin realizacji zadania, e) weryfikacja wskazanych kosztów realizacji zadania, f) ustalenia hasłowej nazwy zadania i miejsca. §5. 1. Propozycje wyboru zadań, które poddane zostaną pod głosowanie osób, o których mowa w §2 dokonuje Zespół II w składzie: a) dwóch członków Zarządu Powiatu, b) po jednym przedstawicielu z Klubów Radnych, c) Przewodniczący Zespołu I, o którym mowa w §4 ust. 1 pkt a lub osoba przez niego wyznaczona 2. Zespół, o którym mowa w ust. 1 wybiera ze swojego grona Przewodniczącego. 3. Lista zadań, o których mowa w ust. 1 przekazywana jest Zarządowi Powiatu. §6. 1. Zarząd Powiatu podejmuje ostateczną decyzję o wyborze zadań, które mają zostać poddane pod głosowanie, a następnie: a) umieszcza na karcie do głosowania, stanowiącej załącznik nr 3 do niniejszej uchwały, w kolejności wynikłej w losowaniu, b) wydaje ogłoszenie o terminie rozpoczęcia głosowania, które podlega w szczególności zamieszczeniu na stronie internetowej powiatu www.wagrowiec.pl 2. Prawo do głosowania ma każdy mieszkaniec Powiatu Wągrowieckiego posiadający czynne prawo wyborcze oraz każdy uczeń szkoły ponadgimnazjalnej w Powiecie Wągrowieckim. 3. Głosowanie przeprowadza się w punktach konsultacyjnych wyznaczonych w siedzibie powiatu oraz siedzibach gmin. Głosować można również w formie elektronicznej, przesyłając e-mailem wypełniony formularz, pobrany ze strony www.wagrowiec.pl. 4. Głosowanie odbywa się w terminie 1 – 17 października 2018 r. 5. Każdy głosujący może oddać tylko jeden głos, na jedno spośród wszystkich proponowanych zadań. §7.1. Zespół I, o którym mowa w §5 ust. 1 dokonuje obliczenia wyników głosowania, ustala propozycję kolejności zadań do realizacji według „listy" dla trzech kategorii zadań. 2. Wynik głosowania ustala się na podstawie liczby oddanych głosów. 3. Listę z ustaloną kolejnością zadań dla każdej kategorii Przewodniczący Zespołu I, o którym mowa w §4 ust. 1 przekazuje do Zespołu II, o którym mowa w §5 ust.1. 4. Zespół II, o którym mowa w §5 ust. 1 opiniuje wyniki głosowania i przekazuje je Zarządowi Powiatu. 5. Ostateczną decyzję w sprawie wyboru zadań do realizacji w 2019 r. podejmuje Zarząd Powiatu. §8. Informację o wyniku głosowania i wyborze zadań Zarząd Powiatu przekazuje niezwłocznie: a) na stronę internetową powiatu www.wagrowiec.pl , b) w formie elektronicznej wszystkim Radnym Rady Powiatu Wągrowieckiego, c) w formie komunikatu prasowego do mediów. §9. Harmonogram czynności w zakresie wydatków finansowanych z Budżetu Obywatelskiego stanowi załącznik nr 4. Starosta Wągrowiecki Wicestarosta __________________________________ /Tomasz Kranc/ __________________________________ /Michał Piechocki/ Jacek Brzostowski ____________________________ Jerzy Springer ____________________________ Robert Woźniak ____________________________
<urn:uuid:5e7616fc-ac28-4044-83be-80888631a275>
finepdfs
1.341797
CC-MAIN-2019-04
https://konsultacjejst.blob.core.windows.net/attachments-wagrowiecpowiat/Uchwala_Nr_789_2018_ZP.pdf
2019-01-24T13:47:36Z
crawl-data/CC-MAIN-2019-04/segments/1547584547882.77/warc/CC-MAIN-20190124121622-20190124143622-00053.warc.gz
545,263,170
0.999979
0.999979
0.999979
[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 3281, 5974 ]
2
0
STATUT STUDIA FILMOWEGO KRONIKA § 1. 1. Studio Filmowe KRONIKA zwane dalej Studiem jest instytucją filmową samodzielną pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym działającą na podstawie ustawy z dnia 16 lipca 1987 r. o kinematografii (Dz. U. Nr 22 poz.127 ze zmianami) oraz na podstawie niniejszego statutu, powstałą w wyniku podziału instytucji filmowej Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych na podstawie zarządzenia nr 16 Przewodniczącego Komitetu Kinematografii z dnia 31 grudnia 1990 r. 2. Siedziba Studia mieści się w Warszawie przy ul. Chelmskiej 21. 3. Studio jest producentem realizowanych przez siebie utworów filmowych oraz podmiotem autorskich praw majątkowych na podstawie art. 70 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r o prawie autorskim i prawach pokrewnych. 4. Studio stanowi zespół reżyserów filmowych, zespół realizacyjny Polskiej Kroniki Filmowej oraz niezbędny personel do produkcji i sprzedaży filmów. 5. Studio nabyło osobowość prawną z chwilą wpisania do rejestru instytucji filmowych - Numer RIF 49. 6. Organem założycielskim dla studia jest minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. § 2. Zadaniem Studia jest produkcja filmów, produkcja notacji archiwalnych Polskiej Kroniki Filmowej i innych utworów audiowizualnych dla kin, telewizji i innych odbiorców – samodzielnie lub w koprodukcji z partnerami krajowymi i zagranicznymi, oraz świadczenie usług filmowych dla odbiorców krajowych i zagranicznych a także prowadzenie każdej innej działalności gospodarczej związanej z osiągnięciem wyżej wymienionych celów. § 3. Źródłem finansowania produkcji Studia mogą być środki finansowe przyznawane przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, wpływy ze sprzedaży produkcji filmowej oraz inne wpływy, dotacje i darowizny. § 4. W skład Studia wchodzą: 1. Kierownictwo Studia: Dyrektor, Zastępca Dyrektora, Szef Produkcji, Główny Księgowy a. Zastępca Dyrektora, Szef Produkcji, Główny Księgowy – podlegają Dyrektorowi, działają w granicach ich umocowania, są powoływani i odwoływani przez Dyrektora Studia. 2. Reżyserzy: a. Reżyserzy są grupą twórców filmowych, posiadają uprawnienia do wykonywania zawodu reżysera filmowego, podlegają bezpośrednio zwierzchnictwu Dyrektora Studia i jego Zastępcy. 3. Zespół Polskiej Kroniki Filmowej w skład którego wchodzą: a. Realizatorzy tematów kronikalnych b. Pracownicy pomocniczo-twórczy 4. Inni pracownicy Studia: a. Pracownicy sekretariatu (spełniającego zadanie działu organizacyjnego, działu kadr, działu socjalnego) b. Pracownicy działu finansowo-księgowego podlegający Głównemu Księgowemu. § 5. 1. Organami Studia są: - Dyrektor - Rada Pracownicza - Ogólne Zebranie Pracowników 2. Dyrektor Studia zarządza Studiem i je reprezentuje. 3. Dyrektor Studia podejmuje decyzje samodzielnie i ponosi za nie odpowiedzialność. 4. Dyrektor zarządza Studiem przy pomocy Zastępcy i Głównego Księgowego, którzy ponoszą przed nim odpowiedzialność za swą działalność. § 6. 1. Dyrektora Studia powołuje i odwołuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego na zasadach i w trybie określonym w art. 24 ust. 1 ustawy o kinematografii. 2. Zastępcę Dyrektora oraz Głównego Księgowego powołuje i odwołuje Dyrektor Studia za zgodą Rady Pracowniczej. § 7. W Studiu mogą być powołane zespoły filmowe, zakłady i inne wewnętrzne jednostki organizacyjne. § 8. Do zadań Dyrektora Studia należy w szczególności: 1. Kierowanie działalnością Studia i jego reprezentowanie. 2. Ustalanie struktury organizacyjnej i zakresu działania wewnętrznych jednostek organizacyjnych Studia. 3. Kierowanie filmów do produkcji, podejmowanie decyzji o koprodukcji, świadczenie usług dla kontrahentów krajowych i zagranicznych. 4. Nadzór nad programem notacji filmowej Polskiej Kroniki Filmowej. 5. Powoływanie grup zdjęciowych. 6. Zatwierdzanie planów szczegółowych filmów. 7. Podejmowanie decyzji o wykonywaniu innych form działalności gospodarczej przez Studio z uwzględnieniem przedmiotu działalności Studia. 8. Tworzenie na zasadach prawa cywilnego wspólnych przedsięwzięć produkcyjnych z innymi podmiotami gospodarczymi. 9. Tworzenie za zgodą organu założycielskiego spółek prawa handlowego z udziałem zagranicznym. 10. Nadzorowanie całokształtu działalności Studia. § 9. 1. Polska Kronika Filmowa jest integralną wewnętrzną jednostką organizacyjną Studia kierowaną przez Zastępcę Dyrektora Studia. 2. Do uprawnień i obowiązków Zastępcy Dyrektora Studia należy kierowanie całością spraw organizacyjnych, produkcyjnych PKF oraz współpraca w sprawach programowych z Dyrektorem Studia. 3. Organem doradczym i opiniodawczym Dyrektora Studia w sprawach programowych jest Rada Programowa PKF. § 10. 1. Studio prowadzi samodzielna gospodarkę ekonomiczno-finansową pokrywając koszty działalności i inne zobowiązania z osiąganych przychodów, dochodów i dotacji. Produkcja filmów dokumentalnych i innych utworów audiowizualnych może być finansowana z dotacji przyznanych przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego a także ze sprzedaży filmów w kraju i za granicą, z wpływów za usługi filmowe, z koprodukcji filmowych oraz innych źródeł finansowania. 2. Notacje archiwalne Polskiej Kroniki Filmowej oraz filmy zlecone przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego są pokrywane w całości ze środków ministerstwa z uwzględnieniem odpowiedniej stawki zysku. 3. Zasady i sposób rozliczeń Studia z innymi kontrahentami określają odpowiednie umowy i porozumienia. § 11. STATUT Studia obowiązuje od dnia zatwierdzenia go przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. § 12. W sprawach nieuregulowanych STATUTEM mają zastosowanie odpowiednie przepisy ustawy o kinematografii, kodeksu i prawa cywilnego oraz inne właściwe przepisy prawne. Warszawa 17 lipca 2003 r.
<urn:uuid:da10ae34-b1c3-4bf2-b83f-c9494821f138>
finepdfs
1.810547
CC-MAIN-2019-39
http://bip.mkidn.gov.pl/media/download_gallery/indexc091.pdf
2019-09-17T17:01:10Z
crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514573098.0/warc/CC-MAIN-20190917161045-20190917183045-00310.warc.gz
22,829,456
0.99996
0.999961
0.999961
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 2134, 4207, 5939 ]
1
2
POZWOLENIE nr 12/2024 Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Na podstawie art. 104 § 1 i art. 107, art. 127, art. 129. Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775), a także art. 36 ust. 1 pkt 1 oraz art. 89 pkt 2 i art. 91 ust. 4 pkt 4 Ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022 r. poz. 840 ze zm.) oraz § 1, ust. 1, pkt 1, § 12 Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 2 sierpnia 2018 r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, prac restauratorskich i badań konserwatorskich przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków albo na Listę Skarbów Dziedzictwa oraz robót budowlanych, badań architektonicznych i innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków, a także badań archeologicznych i poszukiwań zabytków (Dz.U. z 2018 r. poz. 1609). po rozpatrzeniu wniosku z dnia 05.01.2024 r. (data wpływu: 09.01.2024 r.) złożonego przez: Parafię Rzymskokatolicką pw. św. Stanisława Biskupa, ul. Kościelna 5, 33-312 Tęgoborze, w imieniu którego działa ks. Stanisław Berdzik Proboszcz parafii, w sprawie wydania pozwolenia Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na prace konserwatorskie polegające na konserwacji pokrycia dachowego, desek szalunkowych i podsufitki, konserwacji wieży, sygnaturki oraz kamiennego cokołu wewnątrz kościoła pw. Św. Stanisława Biskupa zlokalizowanego na dz. ewid. nr 202/1 i 202/3 w Tęgoborzy Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków p o z w a ł a Wnioskodawcy na prowadzenie prac konserwatorskich przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków – kościół filialny pw. N.P. Marii na górze św. Justa Tęgoborze - nr rej. Ks. A-29 dla byłego woj. nowosądeckiego decyzja z dnia 09.01.1969 r. L.dz.L.KLIV-680/5/69 w zakresie: konserwacja pokrycia dachowego, desek szalunkowych i podsufitki, konserwacji wieży, sygnaturki oraz kamiennego cokołu wewnątrz kościoła pw. Św. Stanisława Biskupa zlokalizowanego na dz. ewid. nr 202/1 i 202/3 w Tęgoborzy - w granicach wniosku oraz według załączonego PROGRAMU PRAC KONSERWATYRSKICH „konserwacja pokrycia metalowego dachu; konserwacja desek szalunkowych ścian szczytowych i podsufitki; konserwacja wieży; konserwacja sygnaturki; konserwacja kamiennego cokołu we wnętrzu kościoła (ściana północna i wschodnia) Kościół p.w. Narodzenia NM Panny na górze św. Justa TĘGOBORZE” oprac. mgr Anna Koszarska – Konserwator Dzieł Sztuki Pozwolenie nin. jest ważne do dnia: 31.01.2026 r. Pozwolenie niniejsze wydane jest z jednoczynnym nalożeniem zobowiązań do przestrzegania następujących warunków: 1. Obowiązku kierowania pracami konserwatorskimi albo samodzielnego ich wykonywania przez osobę spełniającą wymagania, o których mowa odpowiednio w art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. 2. Wnioskodawca zobowiązany jest do przekazania wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków, nie później niż w terminie 14 dni przed dniem rozpoczęcia prac konserwatorskich, a w toku prac na 14 dni przed dokonaniem zmiany osoby, o której mowa w pkt. 1 a) imienia, nazwiska i adresu osoby o której mowa w wyżej cyt. ustawie; a) dokumentów potwierdzających spełnienie przez tę osobę wymagań, o których mowa w art. 37a ust. 1 i 2 tej ustawy; b) oświadczenie osoby, o której mowa w art. 37a ust. 1 i 2 cytowanej ustawy o przyjęciu przez tę osobę obowiązku kierowania tymi pracami albo samodzielnego ich wykonywania. 3. Wnioskodawca zobowiązany jest do pisemnego powiadomienia wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie – Delegatura w Nowym Sączu ul. Wiśniowieckiego 127 o terminie rozpoczęcia i zakończenia prac konserwatorskich z 3 - dniowym wypredzeniem. 4. Wnioskodawca zobowiązany jest do niezwłocznego zawiadomienia wojewódzkiego konserwatora zabytków o zagrożeniach lub nowych okolicznościach ujawnionych w trakcie prac konserwatorskich (a nie przewidywanych w określonym pozwoleniem zakresie), mogących mieć wpływ na przyjęty zakres i termin realizacji. 5. Wnioskodawca zobowiązany jest do prowadzenia dokumentacji przebiegu wskazanych w pozwoleniu prac, w sposób umożliwiający jednoznaczną identyfikację i dokładną lokalizację przestrzenną wszystkich czynności, użytych materiałów oraz dokonanych odkryć i przekazania jej wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Administratora oraz praw osób, których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie https://www.wuo2.malopolska.pl/ w terminie 3 miesięcy od dnia zakończenia tych prac. 6. **Wnioskodawca** zobowiązany jest do dokonywania odbioru częściowego i końcowego wykonanych prac konserwatorskich albo prac restauratorskich z udziałem wojewódzkiego konserwatora zabytków oraz w terminie uzgodnionym z Wojewódzkim Urzędem Ochrony Zabytków w Krakowie – Delegaturą w Nowym Sączu. 7. **Po usunięciu cementowych zapraw kamiennego cokołu wewnątrz kościoła oraz jego osuszeniu winna zostać zwolniona komisja konserwatorska, w celu ustalenia ewentualnych dalszych działań nie objętych nin. pozwoleniem.** **UZASADNIENIE** Prawną podstawą uczestnictwa organu konserwatorskiego w niniejszym postępowaniu stanowi fakt wpisania do rejestru zabytków kościoła w Tęgoborzy na górze św. Justa ustywowanego na działkach ew. nr 202/1 i 202/3, decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 09.01.1969 r. pod nr rej. Ks. A-29 dla byłego woj. nowosądeckiego decyzja z dnia 09.01.1969 r. L.dz.L.KLIV-680/5/69. Na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1 wyżej cytowanej ustawy, prowadzenie prac konserwatorskich i robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru wymaga uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Wnioskiem z dnia 05.01.2024 r. (data wpływu: 09.01.2024 r.) właściciel ww. nieruchomości zwrócił się o wydanie pozwolenia na konserwację pokrycia dachowego, desek szalunkowych i podsufitki, konserwację wieży, sygnaturki oraz kamiennego cokołu wewnątrz kościoła w Tęgoborzy. Planowane prace konserwatorskie przyczynią się do zatrzymania procesów niszczenia zabytku. Po przeanalizowaniu przedłożonej dokumentacji projektowej stwierdzono, że ze stanowiska konserwatorskiego możliwa jest realizacja planowanego zamierzenia. Dla zapewnienia właściwego prowadzenia prac zobowiązano Wnioskodawcę do wypełnienia warunków określonych w § 12 powołanego na wstępie Rozporządzenia MKiDN. Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono jak w sentencji. **POUCZENIE** I. Postępowanie w sprawie wydanego pozwolenia może zostać wznowione, a następnie pozwolenie może zostać cofnięte lub zmienione na podstawie art 47 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (§ 15 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia powołanego w podstawie prawnej pozwolenia). II. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie może zarządzić – na podstawie art. 43 i 45 powołanej na wstępie ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami – uzupełnienie lub zmianę zakresu i sposobu prowadzenia prac jeżeli: 1. **prace nie są prowadzone prawidłowo**, zgodnie z warunkami określonymi w pozwoleniu i innymi szczegółowymi przepisami dotyczącymi ochrony zabytków; 2. **prace nie zostały rozpoczęte w przewidzianym terminie wskazanym w pozwoleniu**; 3. **ujawniono okoliczności, które mogą mieć znaczenie dla zabytku**. III. Stwierdzenie, że prace prowadzone są niezgodnie z przyjętym zakresem lub wykonywane nieprawidłowo spowoduje zarządzenie – na podstawie art. 43 i 45 powołanej na wstępie ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami: 1. **wstrzymanie prowadzonych prac**; 2. **usunięcia na koszt wykonawcy zaistniałych nieprawidłowości**. IV. W myśl art. 36 ust. 8 powołanej na wstępie ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami – niniejsze pozwolenie nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę albo zgłoszenia – w przypadkach określonych przepisami Prawa budowlanego. V. Od niniejszej decyzji na podstawie art. 127, art. 129 ustawy kodeks postępowania administracyjnego, służy odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego - Generalnego Konserwatora Zabytków w Warszawie (ul. Krakowskie Przedmieście15/17, 00-071 Warszawa) za pośrednictwem Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie–Delegatura w Nowym Sączu, ul. Wiśniowieckiego 127 33-300 Nowy Sącz) w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. VI. Na podstawie art. 127a w związku z art. 144 ustawy kodeks postępowania administracyjnego w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania strony mogą zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję. Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna. Z UPOWAGNIA Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków Kraków Dyrektor mgr Katarzyna Golab Otrzymują: 1. Parafia Rzymskokatolicka pw. św. Stanisława Biskupa w Tęgoborzy, ul. Kościelna 5, 33-312 Tęgoborze + 1 egz. programu prac konserwatorskich 2. a/a + 1 egz. programu prac konserwatorskich Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Administratora oraz praw osób, których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie https://www.wuoz.malopolska.pl/ POSTANOWIENIE Na podstawie art. 123, w związku z art. 113 kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 572), a także art. 89 pkt 2 i art. 91 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 840 z późn. zm.) Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków posta nowa sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w pozwoleniu MWKZ nr 12/2024 z dnia 11.01.2024 r. na prace konserwatorskie polegające na konserwacji pokrycia dachowego, desek szalunkowych i podsufitki, konserwacji wieży, sygnaturki oraz kamiennego cokołu wewnątrz kościoła pw. Św. Stanisława Biskupa zlokalizowanego na dz. ewid. nr 202/1 i 202/3 w Tęgoborzy, w następujący sposób: - w akapicie „(...) na dz. ewid. nr 202/1 i 202/3 w Tęgoborzy”: winno być: „na dz. ewid. nr 202/1 i 202/3 obręb ewidencyjny Świdnik” - w akapicie „w zakresie: (...) na dz. ewid. nr 202/1 i 202/3 w Tęgoborzy…” winno być: „na dz. ewid. nr 202/1 i 202/3 obręb ewidencyjny Świdnik” - pozostałe elementy decyzji nie ulegają zmianie. UZASADNIENIE: Niniejsze postanowienie prostuje z urzędu oczywistą omyłkę, stwierdzoną w pozwoleniu MWKZ nr 12/2024 z dnia 11.01.2024 r. Biorąc pod uwagę powyższe, sprostowano jak w sentencji niniejszego postanowienia. POUCZENIE: Od niniejszego postanowienia służy prawo wniesienia zażalenia do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ul. Krakowskie Przedmieście 15/16, 00-071 Warszawa) za pośrednictwem Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie (Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie, ul. Kanonicza 24, 31-002 Kraków) – w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego postanowienia na podstawie art 141 kpa. Z UPÓWAŻNIENIA Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie prz. Kierownik Delegatury mgr Katarzyna Gucwa Otrzymują: 1. Parafia Rzymskokatolicka pw. św. Stanisława Biskupa w Tęgoborzy, ul. Kościelna 5, 33-312 Tęgoborze 2. a/a Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Administratora oraz praw osób, których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie https://www.wuoz.malopolska.pl/ POSTANOWIENIE Na podstawie art. 123, w związku z art. 113 kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 572), a także art. 89 pkt 2 i art. 91 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 840 z późn. zm.) Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków postanawia sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w pozwoleniu MWKZ nr 12/2024 z dnia 11.01.2024 r. na prace konserwatorskie polegające na konserwacji pokrycia dachowego, desek szalunkowych i podsufitki, konserwacji wieży, sygnaturki oraz kamiennego cokołu wewnątrz kościoła pw. Św. Stanisława Biskupa zlokalizowanego na dz. ewid. nr 202/1 i 202/3 w Tęgoborzy, w następujący sposób: – w akapicie „(...) kościoła pw. Św. Stanisława Biskupa...”: winno być: „kościoła p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny” – w akapicie „w zakresie: (...) kościoła pw. Św. Stanisława Biskupa...” winno być: „kościoła p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny” – pozostałe elementy decyzji nie ulegają zmianie. UZASADNIENIE: Niniejsze postanowienie prostuje z urzędu oczywistą omyłkę, stwierdzoną w pozwoleniu MWKZ nr 12/2024 z dnia 11.01.2024 r. Biorąc pod uwagę powyższe, sprostowano jak w sentencji niniejszego postanowienia. POUCZENIE: Od niniejszego postanowienia służy prawo wniesienia zażalenia do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ul. Krakowskie Przedmieście 15/16, 00-071 Warszawa) za pośrednictwem Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie (Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie, ul. Kanonicza 24, 31-002 Kraków), w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego postanowienia na podstawie art 141 kpa. Z UPRAWŻNIENIA Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie p.o. Kierownika Delegatury mgr Katarzyna Gucwa Otrzymują: 1. Parafia Rzymskokatolicka pw. św. Stanisława Biskupa w Tęgoborzy, ul. Kościelna 5, 33-312 Tęgoborze 2. a/a Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Administratora oraz praw osób, których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie https://www.wuoz.malopolska.pl/
d86423fb-05f6-465a-9664-33fac1c46dd2
finepdfs
1.259766
CC-MAIN-2024-38
https://lososina.pl/mfiles/206/3/2364/z/za-cznik-nr-8-Pozwolenie-nr-12-2024-1-.pdf
2024-09-11T04:16:28+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700651343.80/warc/CC-MAIN-20240911020451-20240911050451-00025.warc.gz
345,602,630
0.999765
0.99991
0.99991
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
true
[ 4514, 9366, 11567, 13750 ]
1
0
Zarządzenie nr 5/2019 Dyrektora Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Korszach z dnia 28.03.2019 r. w sprawie: wprowadzenia Regulaminu imprez Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Korszach Działając na podstawie § 8.1 Statutu Gminnej Biblioteki Publicznej w Korszach nadanego Uchwałą Nr XXXIV/229/2013 Rady Miejskiej w Korszach z dnia 26 marca 2013 r., zarządzam, co następuje: § 1. Wprowadzam Regulamin imprez Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Korszach, stanowiący załącznik do niniejszego Zarządzenia. § 2. Wykonanie Zarządzenia powierzam pracownikom Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Korszach § 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podjęcia. Regulamin imprez Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Korszach I. Postanowienie ogólne 1. Niniejszy regulamin określa zasady udziału w imprezach organizowanych w MiejskoGminnej Bibliotece Publicznej w Korszach, zwanej dalej Organizatorem. Siedziba Organizatora : 11-430 Korsze, ul. Wolności 16. 2. Przez imprezę rozumie się wykłady, szkolenia, zajęcia aktywizacyjne i integracyjne oraz wszelkie spotkania, kursy, warsztaty, imprezy plenerowe itp. organizowane i/lub współorganizowane przez Organizatora w Bibliotece głównej, filiach w Garbnie, Sątocznie, Łankiejmach i Kraskowie oraz świetlicy wiejskiej w Garbnie. 3. Udział dzieci i młodzieży do ukończenia 16. roku życia w wybranych imprezach możliwy jest za pisemną zgodą opiekuna prawnego. 4. Udział w imprezie oznacza akceptację przez Uczestnika postanowień niniejszego Regulaminu. 4. Imprezy organizowane w Miejsko-Gminnej Bibliotece Publicznej w Korszach mogą mieć charakter otwarty lub zamknięty, wymagający wcześniejszego zgłoszenia. 5. Regulamin obowiązuje od dnia podpisania do odwołania. II. Zasady uczestnictwa. 1. Zasady uczestnictwa określane są każdorazowo w informacji o imprezie. 2. Wszyscy uczestnicy imprez organizowanych przez Organizatora i przebywający na terenie, gdzie odbywają się zajęcia w ramach imprezy, zobowiązani są do zachowania się w sposób niezagrażający bezpieczeństwu innych osób, przestrzegania obowiązującego na danym terenie porządku oraz postępowania zgodnie z poleceniami wydawanymi przez przedstawiciela Organizatora podczas imprezy. III. Zgłoszenie uczestnictwa 1. Zgłoszenia uczestnictwa w imprezie o charakterze zamkniętym należy dokonać w sposób podany w informacji o imprezie. 2. Inne formy zgłoszeń możliwe są za uprzednim porozumieniem z Organizatorem. 3. Kiedy liczba uczestników imprezy jest ograniczona, o wpisie na listę uczestników decyduje kolejność zgłoszeń. IV. Zmiany terminu imprezy 1. Organizator zastrzega sobie prawo do wprowadzania zmian w harmonogramie imprez, oraz do zmian terminów imprez. 2. Organizator zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy w przypadku braku wystarczającej liczby uczestników oraz w innych przypadkach wskazanych w zawiadomieniu o odwołaniu. 3. Informacja dotycząca odwołania imprezy oraz ewentualnym wyznaczeniu kolejnego terminu zamieszczana jest na tablicy ogłoszeń w bibliotece oraz stronie www biblioteki. V. Opłaty za imprezy Imprezy są bezpłatne. VI. Ochrona danych osobowych 1. Zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) Organizator informuje, że: 2. Administratorem danych osobowych uczestnika jest Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Korszach, ul. Wolności 16, 11-430 Korsze. 3. W sprawach ochrony danych osobowych informacji udziela Inspektor Ochrony Danych, e-mail: email@example.com 4. Poprzez przystąpienie do udziału w Imprezie, uczestnicy wyrażają zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych przez Organizatora. 5. Organizator przetwarza podane przez uczestnika dane osobowe w formularzu zapisu na imprezę w celach: informacyjno-promocyjnych, statystycznych, w zakresie związanym z organizacją, przeprowadzeniem i rozliczeniem imprezy oraz w celach komunikacji pomiędzy Organizatorem a Uczestnikiem. 6. Administrator nie przekazuje, nie sprzedaje i nie użycza zgromadzonych danych osobowych Uczestników innym osobom lub instytucjom. 7. Dane osobowe nie będą transferowane do państw trzecich oraz organizacji międzynarodowych. Dane nie będą podlegać zautomatyzowanemu podejmowaniu decyzji, w tym profilowaniu. 8. Dane osobowe będą przetwarzane na czas realizacji przedsięwzięcia i jego rozliczenia, a po jego zakończeniu będą archiwizowane przez okres przewidziany przepisami prawa – jednolitym rzeczowym wykazem akt obowiązującym w Miejsko-Gminnej Bibliotece Publicznej w Korszach. W zakresie danych przetwarzanych na podstawie udzielonej zgody, przez czas realizacji czynności zgodnych z udzieloną zgodą, w każdym przypadku – do czasu odwołania zgody. 9. Organizator zastrzega sobie prawo utrwalenia przebiegu imprezy w formie zapisu fotograficznego, filmowego oraz dźwiękowego w celach dokumentacyjnych, edukacyjnych i promocyjno marketingowych. 10. Udział w Imprezie oznacza wyrażenie przez Uczestnika zgody na nieodpłatne utrwalenie swojego wizerunku wyżej wskazanym zakresie, a także jego rozpowszechnianie bez ograniczeń terytorialnych i czasowych, w szczególności poprzez umieszczanie fotografii, filmów i nagrań dźwiękowych: w serwisach internetowych prowadzących przez Organizatora, w innych elektronicznych środkach przekazu zarządzonych, lub wykorzystywanych w dowolnym zakresie przez Organizatora, w publikacjach Organizatora, a także w publikacjach i serwisach osób trzecich, z zastrzeżeniem, że przedmiotowe fotografie i filmy w publikacjach osób trzecich mogą jedynie ilustrować informacje o działalności prowadzonej przez Organizatora, a ich wykorzystywanie w innym kontekście nie jest dozwolone. Organizator zapewnia, że wizerunek uczestników imprez nie będzie wykorzystywany przez niego w celach zarobkowych, a uczestnicy przyjmują do wiadomości, że z tytułu jego użycia nie przysługują im jakiekolwiek roszczenia w szczególności prawo do wynagrodzenia. 11. Każdy kto korzysta z imprez organizowanych przez Bibliotekę i nie wyraża zgody na przetwarzanie jego danych osobowych (w tym wizerunku) w ramach nagrań wizualnych, dźwiękowych, zdjęciowych dokonywanych przez Bibliotekę w celach dokumentacyjnych, edukacyjnych i promocyjno marketingowych jest obowiązany zgłosić to pisemnie Dyrektorowi. 12. Uczestnikowi przysługuje prawo do dostępu, aktualizacji, sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia swoich danych oraz wniesienia sprzeciwu na dalsze ich przetwarzanie. W sprawach spornych przysługuje prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego. W przypadkach, w których przetwarzanie odbywa się na podstawie wyrażonej zgody, Uczestnikowi przysługuje prawo do cofnięcia zgody na przetwarzanie danych w dowolnym momencie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej wycofaniem. VII. Odpowiedzialność 1. Zabrania się Uczestnikom rejestrowania dźwięku, fotografowania i filmowania imprez oraz rozpowszechniania materiałów dydaktycznych bez zgody Organizatora i prowadzącego spotkanie. 2. Organizator oświadcza, że treści przekazane przez niego w trakcie imprezy mają charakter wyłącznie edukacyjny. Organizator nie ponosi żadnej odpowiedzialności za szkody powstałe u Uczestników lub osób trzecich, w związku lub na skutek wykorzystania przez Uczestników informacji, wiedzy lub umiejętności zdobytych w trakcie imprezy, w sposób niezgody z ich przeznaczeniem. VIII. Zmiany Wszelkie zmiany w niniejszym regulaminie – stałe lub tymczasowe – zostaną opublikowane na stronie www.mgbpkorsze.pl
<urn:uuid:ecf850dc-31ac-429f-8b4b-af72c054a406>
finepdfs
1.142578
CC-MAIN-2020-34
https://mgbpkorsze.pl/regulamin-imprez/get/2b21bfe70c545c0dfd639bb5391e3436
2020-08-06T22:13:59+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2020-34/segments/1596439737039.58/warc/CC-MAIN-20200806210649-20200807000649-00133.warc.gz
404,037,214
0.999783
0.999957
0.999957
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 672, 2549, 6990, 7704 ]
1
1
PROTOKÓŁ o współpracy między Wojewódzkim Zarządem Korpusu Bezpieczeństwa Narodowego Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej Koszyce a Wojewódzkimi Urzędami Spraw Wewnętrznych w Krośnie i Nowym Sączu w latach 1986 - 1987 Zgodnie z postanowieniami Artykułu 15, ust. 2 Porozumienia o współpracy między Federalnym Ministerstwem Spraw Wewnętrznych Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej a Ministerstwem Spraw Wewnętrznych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 21 września 1973 r. Wojewódzki Zarząd Korpusu Bezpieczeństwa Narodowego Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej w Koszycach oraz Wojewódzkie Urzędy Spraw Wewnętrznych w Krośnie i Nowym Sączu w celu dalszego doskonalenia współpracy postanowiły: Artykuł 1 Wojewódzki Zarząd Korpusu Bezpieczeństwa Narodowego Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej Koszyce, zwany dalej WZ KBN CSRS Koszyce i Wojewódzkie Urzędy Spraw Wewnętrznych w Krośnie i Nowym Sączu, zwane dalej WUSW w Krośnie i Nowym Sączu, będą między sobą wymieniać – z terenu objętego zakresem ich działania – informacje i dane dotyczące: a/ w zakresie Służby Bezpieczeństwa - działalności wrogich służb specjalnych przeciwko CSRS i PRL; - kontaktów obywateli CSRS i PRL z obywatelami i pracownikami dyplomatycznymi państw kapitalistycznych na terytorium obu stron; - ujawniania kanałów łączności wrogich wywiadów oraz ośrodków emigracyjnych, działalności kurierów i emisariuszy z krajów kapitalistycznych, w oparciu o elementy kontrrewolucyjne w CSRS i PRL na kierunku do ZSRR, ewentualnie do innych państw socjalistycznych - w celu dyskredytowania wywrotowej działalności ośrodków emigracyjnych i dywersji ideologicznej na Zachodzie; - ujawniania wywrotowej działalności elementów antysocjalistycznych w CSRS i PRL, ich powiązań z wrogimi służbami specjalnymi przeciwnika i hierarchią kościelną w Watykanie; - ujawniania zamiarów służb specjalnych przeciwnika naruszania kontaktów kooperacyjnych między przedsiębiorstwami przemysłowymi CSRS i PRL, które znajdują się na terytorium obu stron lub innych krajów Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej w celu zapobiegania możliwości zagrożenia dostaw eksportowych dla odbiorców zagranicznych, zwłaszcza z państw kapitalistycznych; b/ w zakresie służb milicyjnych - form i metod dokonywania czynów przestępczych, naruszających przepisy dewizowe o wymianie towarowej z zagranicą /przemyt/ i o spekulacji oraz o stwierdzonych kanałach łączności przemysliczej; - obywateli obu krajów, którzy dopuścili się czynu przestępczego naruszania przepisów o wymianie towarowej z zagranicą /przemyt/ i jest przeciwko nim wszczęte postępowanie karne lub którzy są rozpracowywani operacyjnie; - innych czynów przestępczych popełnionych przez obywateli czechosłowackich i polskich lub obywateli innych krajów; - naruszania przepisów w komunikacji tranzytowej, która jest za­bezpieczana przez drugą stronę /wraz z dokonywaniem na własnym terenie konsekwentnych kontroli przestrzegania przepisów o bezpieczeństwie w transporcie kolejowym/; - kradzieży i uszkadzania przesyłek kolejowych i innych czynów przestępczych ujawnionych w rejonach granicznych; - śledzenia operacyjnego działalności osób zatrudnionych na kolei w celu zapobiegania i ujawniania czynów przestępczych; - poszukiwania osób i rzeczy na terenie obu województw /wraz z wzajemną wymianą materiałów dokumentacyjnych o poszukiwaniach/; - osób, o których istnieje domniemanie, że utonęły w wodach granicznych; - osób uciążliwych, podejrzanych o nielegalne przekraczanie granic państwowych wraz z udostępnianiem odpowiedniej dokumentacji identyfikacyjnej dla celów poszukiwawczych; - wypadków komunikacyjnych z udziałem obywateli drugiego państwa, w wyniku których zaistniały wypadki śmiertelne lub ciężkie obrażenia ciała osób albo też szkody materialne znacznego rozmiaru; - pojazdu drogowego, na którym pozostały ślady po wypadku komunikacyjnym i istnieje podejrzenie, że jego właściciel uciekł z miejsca wypadku; - przygotowań akcji terrorystycznych w transporcie lotniczym lub innych działań antypaństwowych, które dotyczą interesów drugiej strony, również wypadku, gdy właścicielem lotniczego środka transportu jest inne państwo; - działań o zasięgu ogólnokrajowym podjętych w pobliżu granic państwowych w związku z podejrzeniem, że dokonany zostanie czyn przestępczy; - klęsk żywiołowych, wypadków kolejowych, drogowych i lotniczych o znacznych rozmiarach, których likwidowanie wymaga współdziałania obu stron; - działalności partyjnej i polityczno-wychowawczej przez zainteresowane urzędy. Artykuł 2 WZ KBN CSRS Koszyce i WUSW w Krośnie i Nowym Sączu będą współdziałać: - w doskonaleniu działalności kontrwywiadowczej dotyczącej ujawniania agentury przeciwnika działającej na terytorium obu stron oraz kanałów łączności wrogich wywiadów i ośrodków emigracyjnych z elementami kontrrewolucyjnymi w CSRS i PRL, a także ze służbami specjalnymi przeciwnika i hierarchią kościelną w Watykanie; - w rozwiązywaniu konkretnych spraw o charakterze kryminalnym w rejonach przygranicznych; - w koordynowaniu działań przeciwko przestępstwom spekulacyjnym i naruszania przepisów o wymianie towarowej z zagranicą /przemyt/; - w zapobieganiu i ujawnianiu poważnej działalności przestępczej, zwłaszcza w dziedzinie gospodarki dewizowej oraz w przewozie przesyłek koleją; - w poszukiwaniu osób i rzeczy. Artykuł 3 1. W celu pogłębiania dalszego rozwoju i oceny współpracy oraz rozwiązywania wspólnych zadań służbowych WZ KBN CSRS Koszyce oraz WUSW w Krośnie i Nowym Sączu będą odbywać dwa razy w roku spotkania robocze na szczeblu szefów urzędów wojewódzkich, przemiennie w CSRS i PRL. 2. W celu pilnego rozwiązania problemów operacyjnych w zakresie Służby Bezpieczeństwa i służb milicyjnych obie strony będą organizować kontakty na uzgodnionym szczeblu po wzajemnym porozumieniu się szefów urzędów. 3. O przebiegu kontaktów określonych w ust. 1 i 2 oraz o przyjętych postanowieniach będą informowane właściwe jednostki organizacyjne Federalnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych CSRS oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych PRL. Artykuł 4 1. Planowane spotkania szefów urzędów będą się odbywać zgodnie z rocznymi planami wymiany delegacji między Federalnym Ministerstwem Spraw Wewnętrznych a Ministerstwem Spraw Wewnętrznych PRL. 2. Niniejszy Protokół wchodzi w życie po zatwierdzeniu przez Ministra Spraw Wewnętrznych CSRS oraz Ministra Spraw Wewnętrznych PRL i obowiązuje do 31 grudnia 1987 r. 3. Zmiany, uzupełnienia lub odstąpienie od wykonywania poszczególnych postanowień niniejszego Protokołu może nastąpić po porozumieniu się szefów urzędów i zatwierdzeniu przez Ministrów Spraw Wewnętrznych obu krajów. Protokół sporządzono w dwóch egzemplarzach, każdy w języku polskim i czeskim, przy czym oba teksty mają jednakową moc. Szef Wojewódzkiego Zarządu KBN Czechosłowackiej Republiki Sojalistycznej w Koszycach płk dr Ludovit KOVAL Szef Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Krośnie płk inż. Marian OLČAK Szef Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Nowym Sączu płk mgr Jerzy GRODECKI
<urn:uuid:54c4da0f-8b89-4346-a3c2-67e42bb04fda>
finepdfs
2.087891
CC-MAIN-2019-13
https://www.ustrcr.cz/data/pdf/projekty/mezinarodni-spoluprace/plr/spoluprace55pl.pdf
2019-03-25T17:06:45Z
crawl-data/CC-MAIN-2019-13/segments/1552912204077.10/warc/CC-MAIN-20190325153323-20190325175323-00370.warc.gz
933,534,105
0.999973
0.999986
0.999986
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
true
[ 1298, 3241, 4870, 6428, 7036 ]
1
0
PROFESJONALNY WYKRYWACZ RADARÓW PRZEZNACZONY DO DYSKRETNEJ INSTALACJI MODEL SPECJALNIE NA EUROPĘ WERSJA PRZEZNACZONA NA POLSKĘ INSTRUKCJA OBSŁUGI GRATULUJEMY Beltronics STi-R jest wykrywaczem radarów, laserów i komunikatów SWS przeznaczonym do dyskretnej instalacji. Jest najbardziej zaawansowanym tego typu urządzeniem, jakie kiedykolwiek stworzono. STi-R obsługuje pasma X, K, super szerokie Ka, Safety Warning System (system ostrzeżeń o niebezpieczeństwach na drodze) oraz wykrywa lasery nadające od czoła pojazdu. Dzięki wykorzystaniu podwójnego wzmacniacza słabych sygnałów mikrofalowych (dual LNA, dual low nosie amplifier) oraz cyfrowego przetwarzania sygnałów charakteryzuje się wyjątkowym zasięgiem wykrywania oraz niskim poziomem fałszywych alarmów. Nasza opatentowana funkcje wyciszania, automatycznego wyciszania, alarmów dźwiękowych oraz optycznych informacji o pasmach wzbogacona o wyjątkową wydajność urządzenia tworzą produkt godny logo Beltronics. Dodatkowo Beltronics STi-R korzysta z następujących rewolucyjnych funkcji: * Podwójny wzmacniasz słabych sygnałów mikrofalowych (dual LNA) zapewniający największy możliwy zasięg wykrywania wszystkich zagrożeń radarowych * Technologia TotalShield RF – zapewnia najwyższą osiągalną niewykrywalność * Sygnalizowanie zbyt wysokiego lub zbyt niskiego napięcia zasilania – informuje gdy napięcie spadnie poniżej 10,5V lub przekroczy 16V * Prosty mechanizm konfiguracji, który umożliwia dostosowanie 7 różnych funkcji urządzenia * Dostępna wyłącznie w Beltronics technologia automatycznej regulacji czułości (AutoScan) inteligentnie redukująca ilość fałszywych alarmów * Super jasny wyświetlacz znakowy możliwy do odczytania pod dowolnym kątem * Tryb wyświetlacza technicznego informujący o dokładnej częstotliwości odbieranego sygnału radarowego * Możliwość włączenia i wyłączenia każdego z obsługiwanych pasm * Odbiór i dekodowanie każdego z 64 komunikatów systemu SWS Jeśli nie jest to Twój pierwszy wykrywacz radarów, to zapoznaj się opisem konfiguracji znajdującym się na stronach 6 do 10 – pozwoli Ci to na poznanie nowych funkcji dostępnych w urządzeniu. Jeśli jest to Twój pierwszy wykrywacz, to wnikliwie zapoznaj się z całą instrukcją – pozwoli Ci to w pełni wykorzystać wyjątkową wydajność i innowacyjność funkcji Beltronics STi-R Szerokiej drogi! Uwaga: Wszelkie modyfikacje urządzenia oraz naprawy przez nieautoryzowane osoby powodują utratę gwarancji i mogą skutkować nieprzewidzianymi problemami w pracy i wydajności urządzenia. SPIS TREŚCI SZYBKI START Po instalacji Twojego STi-R wykonaj poniższe kroki: 1. Podłącz mniejszą wtyczkę przewodu zasilającego do gniazdka znajdującego się na bocznej ściance wykrywacza, a większą w gniazdo zapalniczki w samochodzie. 2. Przymocuj Twój STi-R do przedniej szyby za pomocą załączonego uchwytu. 3. Wciśnij przycisk PWR umieszczony na górze wykrywacza z lewej strony. 4. Wciśnij i przytrzymaj przycisk Volume/Mute by ustawić odpowiednią głośność urządzenia. Przeczytaj podręcznik by w pełni zapoznać się z funkcjami i obsługą Twojego wykrywacza PRZYCISKI I FUNKCJE Włączanie i wyłączanie By włączyć STi-R wciśnij przycisk PWR (znajdziesz go po lewej stronie kontrolera). Po włączeniu STi-R przeprowadza sekwencję startową. Możesz tak skonfigurować STi-R by przeprowadzał krótką sekwencję startową. W poszukiwaniu wskazówek zajrzyj do sekcji opisującej konfigurowanie urządzenia. Głośność Aby wyregulować głośność ostrzeżeń wciśnij i przytrzymaj przycisk VOL/MUTE, który jest umieszczony centralnie w kontrolerze. Głośność będzie wzrastała lub malała, a wskaźnik blokowy na wyświetlaczu będzie to potwierdzał. Gdy zostanie osiągnięty oczekiwany poziom głośności wystarczy puścić przycisk. W celu zmiany kierunku regulacji głośności wystarczy na chwilę puścić przycisk VOL/MUTE, a następnie znów go przytrzymać. Sygnalizacja stanu gotowości Po wykonaniu sekwencji startowej STi-R standardowo wyświetli na wyświetlaczu słowo „Highway" (autostrada), „City" (miasto), „City NoX" (miasto, bez pasma X) lub AutoScan (tryb automatyczny) – pokazuje to wybraną czułość pracy. Jeśli wolisz możesz wybrać inny sposób sygnalizacji gotowości. W tym celu zajrzyj do sekcji opisującej konfigurację. Komunikaty głosowe (jęz. angielski) STi-R wyposażony jest w generator głosu, który słownie informuje o paśmie, w którym wykryto sygnał. Jeśli wolisz możesz wyłączyć komunikaty słowne – więcej informacji o sposobie dokonania tego znajdziesz w sekcji opisującej konfigurację. Automatyczne wyciszenie. Twój STi-R jest wyposażony w opatentowaną technologię automatycznego wyciszania. Po tym jak poinformuje Cię o wykryciu sygnału radarowego z głośnością jaką ustawiłeś, funkcja AutoMute automatycznie zmniejszy głośność. Powoduje to skuteczne informowanie bez irytowania ciągłym sygnalizowaniem z pełną głośnością. Jeśli wolisz wyłączyć tą funkcję – zajrzyj do sekcji opisującej konfigurowanie. Wyciszenie Przycisk VOL/MUTE, który znajdziesz umieszczony centralnie w kontrolerze umożliwia wyciszenie właśnie sygnalizowanego zagrożenia. By wyciszyć urządzenie na czas detekcji właśnie sygnalizowanego zagrożenia – wciśnij na krótko przycisk VOL/MUTE. Po tym jak sygnał ten przestanie być wykrywany wyciszenie zostanie automatycznie wyłączone. Przycisk zmiany czułości (SENS) Przycisk „SENS" (ang. czułość) służy do wyboru trybu czułości w STi-R. Sugerujemy używanie trybu AutoScan jako odpowiedniego w większości warunków. Tryb autostradowy (Highway) Przy tym ustawieniu STi-R będzie wykrywał wszystkie sygnały z maksymalną czułością Tryb automatyczny (AutoScan) W tym trybie wewnętrzny komputer STi-R nieustannie analizuje wszystkie odebrane sygnały i inteligentnie filtruje niepożądane fałszywe alarmy w paśmie X oraz K, które mogą pochodzić z czujników drzwi automatycznych lub czujników ruchu. W pozostałych pasmach urządzenie ma pełną czułość. Miasto (City) W trybie miejskim czułość w pasmach X i K jest jeszcze bardziej ograniczona w celu eliminacji fałszywych alarmów w mocno zurbanizowanych obszarach. Miasto bez pasma X (City NoX) W tym trybie czułość pasma K jest taka jak w standardowym trybie miejskim, a pasmo X jest całkowicie wyłączone. Uwaga: Nie aktywuj trybu City NoX jeśli nie jesteś w pełni przekonany, że na Twojej drodze nie napotkasz radaru pracującego w tym paśmie. Regulacja jasności wyświetlacza W STi-R jasność jest sterowana za pomocą czujnika, który umieszczony jest w obudowie wyświetlacza. Czujnik ten automatycznie steruje poziomem jasności w zależności od oświetlenia w kabinie. Jeśli chcesz, to możesz ręcznie wybrać poziom jasności włącznie z trybem zaciemnienia. Więcej informacji na ten temat znajdziesz w sekcji opisującej konfigurację. Sygnalizacja dźwiękowa Dla sygnałów radarowych: STi-R informuje o sile i rodzaju odbieranego sygnału za pomocą systemu dźwięków podobnych do wydawanych przez licznik Geigera. Przy napotkaniu radaru zostanie wyemitowany wyraźny alarm dźwiękowy o „szybkości" odpowiedniej do siły rozpoznanego sygnału. Daje Ci to możliwość oceny odległości od źródła sygnału bez spoglądania na wyświetlacz. Każde pasmo ma odmienny ton, co umożliwia łatwą identyfikację: Pasmo X – ton ćwierkający Pasmo K – ton bzyczący Pasmo Ka – podwójnie ćwierkający ton POP - podwójnie ćwierkający ton z pełną głośnością SWS – podwójny ton bzyczący Dla sygnałów laserowych Ponieważ sygnały laserowe są potencjalnym zagrożeniem niezależnie od ich siły, STi-R zawsze ostrzega przed nimi z pełną siłą. Dla sygnałów POP Ponieważ sygnały POP są ekstremalnie krótkimi wiązkami w paśmie K lub Ka i niezależnie od swojej siły są potencjalnym zagrożeniem, to STi-R informuje o nich z pełną siłą. Dla sygnałów systemu SWS (Safety Warning System) STi-R informuje o takich sygnałach za pomocą podwójnego sygnału bzyczącego (i komunikatu słownego jeśli jest tak skonfigurowany) wraz z odpowiednim komunikatem tekstowym na wyświetlaczu. Miernik siły sygnału Tekstowy wyświetlacz STi-R składa się z 280 diod LED – daje to możliwość wyświetlania zrozumiałych informacji o sile sygnału jak i komunikatów tekstów. Ma on bardzo dużą jasność jest więc łatwo widoczny nawet w słoneczny dzień. Standardowy wskaźnik siły sygnału w STi-R wyświetla informację tylko o jednym sygnale na raz. Jeśli odbierane jest więcej sygnałów, to wewnętrzny komputer urządzenia sam ocenia który z nich jest najistotniejszy i informacja o nim jest pokazywana na wyświetlaczu. Przy wykryciu sygnału radarowego STi-R wyświetla pasmo (X, K, Ka) i precyzyjny wskaźnik kolumnowy pokazujący siłę sygnału. Przy wykryciu sygnału lasera urządzenie wyświetla komunikat „Laser". Jeśli odbierany jest sygnał POP, to na wyświetlaczu pojawi się słowo „POP" Uwaga: Jeśli aktywny jest tryb zaciemnienia (dark), to STi-R nie wyświetla żadnych komunikatów o sygnale na wyświetlaczu – generowane są tylko ostrzeżenia dźwiękowe i mruga lampka ostrzegawcza w kablu wielofunkcyjnym. Wyświetlacz zagrożeń („threat") Opcja wyświetlacza zagrożeń STi-R jest przeznaczona dla zaawansowanych użytkowników wykrywaczy. Najlepiej przez kilka tygodniu od zakupu wykrywacza dobrze się z nim zapoznaj zanim zaczniesz używać wyświetlacz zagrożeń By aktywować funkcję wyświetlania zagrożeń musisz ją włączyć w trybie konfiguracji STi-R. Wyświetlacz zagrożeń może ułatwić Ci dostrzec zmianę w stosunku do stanu normalnego, na przykład ustawienie radaru w miejscu, gdzie na co dzień występują inne sygnały radarowe. Wyświetlacz zagrożeń działa jak analizator widma. Pokazuje w jakich pasmach znalazł sygnały oraz siły tych sygnałów. Ka9 K2 X1 Powyżej jest przykładowa zawartość wyświetlacza zagrożeń informująca, że STi-R odkrył silny sygnał w paśmie Ka, słaby w paśmie K oraz słaby sygnał w paśmie X Uwaga: Jeśli aktywny jest wyświetlacz zagrożeń, to w sekwencji startowej przykładowy alarm w paśmie X także będzie wyświetlany w tym trybie. Kilka innych przykładów dla lepszego zrozumienia pracy wyświetlacza zagrożeń: K9 X1 Tu odbierany jest silny sygnał w paśmie K i słaby w paśmie X Ka1 X9 Powyżej informacja o słabym sygnale w paśmie Ka i silnym w paśmie X Szczegóły dotyczące wyświetlacza zagrożeń Znaczniki pasm (X, K, Ka) pozostają na wyświetlaczu jeszcze przez chwilę po zniknięciu sygnału. Umożliwia to zorientowanie się w tym co odebrał wyświetlacz nawet jeśli odbierany sygnał występował przez chwilę. Wyświetlacz techniczny („tech") Tryb wyświetlacza technicznego dostępny w STi-R także jest przeznaczony dla doświadczonych użytkowników. W tym trybie wykrywacz wyświetla częstotliwość odbieranego sygnału radarowego. K 24.150 Wyświetlacz techniczny sygnalizuje sygnał w paśmie K o częstotliwości 24,150GHz Uwaga: Nawet osoby używające wykrywacza od dawna mogą potrzebować trochę czasu by zaznajomić się z tym nowym poziomem informacji o odbieranym sygnale. PROGRAMOWANIE-ZMIANA KONFIGURACJI Za pomocą 7 różnych opcji ustawień możesz dostosować konfigurację swojego STi-R do Twoich upodobań. Przyciski nazwane VOL/MUTE oraz SENS służą także do wejścia w tryb programowania (konfiguracji), przeglądania ustawień oraz ich zmiany. JAK KONFIGUROWAĆ WYKRYWACZ 1. By wejść w tryb programowania jednocześnie wciśnij i przytrzymaj przyciski VOL/MUTE i SENS przez 2 sekundy (Urządzenie dwukrotnie bipnie i wyświetli słowo Program). 2. Wciśnij przycisk VOL/MUTE by przeglądać grupy ustawień (Możesz wciskać przycisk by przechodzić pomiędzy opcjami lub przytrzymać go aby przeglądać je automatycznie). 3. Użyj przycisku SENS aby przeglądać ustawienia w obrębie grupy 4. W celu zmiany ustawienia przytrzymaj dłużej przycisk SENS 5. By opuścić tryb programowania poczekaj 8 sekund nie wciskając żadnego przycisku lub wciśnij przycisk PWR (Urządzenie wyświetli słowo Complete (zakończone), bipnie cztery razy i powróci do stanu gotowości) Domyślne ustawienia fabryczne W celu przywrócenia STi-R do oryginalnych ustawień fabrycznych podczas włączania zasilania przytrzymaj przyciski CITY oraz BRT. Urządzenie wyświetli komunikat Reset wraz z ostrzeżeniem dźwiękowym potwierdzając przywrócenie ustawień. Przykład Poniżej znajdziesz informację jak wyłączyć w STi-R funkcję AutoMute (automatyczne wyciszenie). 1. Wejdź w tryb programowania przytrzymując VOL/MUTE i SENS przez 2 sekundy. STi-R potwierdzi to podwójnym sygnałem dźwiękowym i wyświetli Program. 3. Puść przycisk VOL/MUTE gdy STi-R wyświetli opcję automatycznego wyciszenia. Ponieważ fabrycznie automatyczne wyciszenie jest włączone (ang. ON), urządzenie wyświetli „aMute ON" 2. Przytrzymaj następnie przycisk VOL/MUTE – STi-R przewinie poszczególne kategorie począwszy od sygnalizacji stanu gotowości (Pilot), potem głosu (Voice), następnie sekwencji startowej (PwrOn), wskaźnika sygnału (Meter) i wreszcie automatycznego wyciszenie (aMute). (Jeśli przypadkowo nie zwolnisz przycisku VOL/MUTE w odpowiednim momencie i urządzenie przejdzie do następnej kategorii, przytrzymaj ponownie VOL/MUTE, a STi-R przewinie wszystkie dostępne kategorie i ponownie zacznie od pierwszej) 4. Orzytrzymaj przycisk SENS by zmienić „aMute ON" (automatyczne wyciszenie włączone) na „aMute OFF" (automatyczne wyciszenie wyłączone). 5. By zakończyć programowanie poczekaj 8 sekund bez wciskania żadnego z przycisków lub wciśnij przycisk PWR. Urządzenie wyświetli komunikat „Complete" (ukończone), bipnie cztery razy i wróci do stanu gotowości. WYKAZ OPCJI PROGRAMOWANIA zmienione ustawienia Włączanie (ON) lub wyłączanie (OFF) za pomocą przycisku VOLUME/MUTE ``` X ON pasmo X (10.525GHz) ``` ``` K ON pasmo K (24.150GHz) Ka SW ON (super szerokie pasmo Ka33,4GHz÷36GHz) lub Ka SW OFF (wąskie pasmo Ka) Jeśli włączone jest wąskie pasmo Ka, to można niezależnie aktywować 4 segmenty pasma Ka: Ka1 33 392GHz ÷ 33 704GHz Ka2 33 704GHz ÷ 33 896GHz Ka3 33 886GHz ÷ 34 198GHz Ka4 34 184GHz ÷ 34 592GHz Ka5 34 592GHz ÷ 34 808GHz Ka6 34 806GHz ÷ 35 166GHz Ka7 35 143GHz ÷ 35 383GHz Ka8 35 378GHz ÷ 35 618GHz Ka9 35 595GHz ÷ 35 835GHz Ka10 35 830GHz ÷ 35 998GHz LSR ON wykrywanie laserów SWS ON odbiór sygnałów systemu SWS POP ON wykrywanie radarów POP RDR ON opcja nieużywana – powinna być wyłączona ``` * ustawienia oznaczone powyżej przez „*" to ustawienie fabryczne –aktywne w nowym urządzeniu oraz po zresetowaniu urządzenia. Programowanie w szczegółach Sygnalizacja stanu gotowości („pilot") PilotHWY (opis całym słowem) Przy tym ustawieniu STi-R wyświetla „Highway" (autostrada), „AutoScan" (automatyczna regulacja czułości), „City" (miasto) lub „City NoX" (tryb miejski z wyłączonym pasmem X). Tryb AutoScan jest fabrycznie domyślnym ustawieniem. Pilot H (litera) Przy takim ustawieniu STi-R wyświetla literę H, C, Cnx lub A odpowiednio dla trybów Highway, City, City NoX i AutoScan Pilot V (woltomierz) Ta opcja powoduje wyświetlanie literowego oznaczenia trybu (tak jak w opcji Pilot H) wraz z napięciem w instalacji samochodu. Uwaga: STi-R nie jest przyrządem pomiarowym, więc napięcie, jakie wyświetla jest tylko informacją i nie może być traktowane jako dokładne wskazanie. Uwaga: Zawsze gdy napięcie zasilania spadnie poniżej 10,5V lub wzrośnie powyżej 16,5V, to STi-R wyświetli odpowiedni komunikat ostrzegawczy – niezależnie od trybu wyświetlania, jaki jest ustawiony. Komunikaty głosowe („voice") (tylko język angielski) Voice On (Sygnalizacja głosowa włączona) W tym trybie wszystkie informacje o odbieranych sygnałach będą wzbogacone o słowne komunikaty. Voice Off (Sygnalizacja głosowa wyłączona) W tym trybie tylko dźwiękowa sygnalizacja będzie aktywna. Sekwencja startowa (Power-on sequence) PwrOnSTD (Standardowa sekwencja startowa) Aktywacja tego ustawienia spowoduje, że przy każdym uruchomieniu STi-R pojawi się seria komunikatów: BEL, STi-R, Laser, Kaband, K-band, X-band, później krótki alarm SWS. Tak przedstawia się fabrycznie nowy lub przywrócony do ustawień fabrycznych STi-R. Jeśli jakiekolwiek ustawienie konfiguracji zostało zmienione w stosunku do ustawień fabrycznych, to zostanie ono zaprezentowane po sekwencji startowej PwrOnFST (Szybka sekwencja startowa) Przy takim ustawieniu STi-R wyemituje krótki sygnał dźwiękowy, a następnie informację o każdym ustawieniu innym niż fabryczne. Wskaźnik sygnału MeterSTD (Standardowy wskaźnik) Przy tym ustawieniu wskaźnik pokazuje pasmo, w którym wykryto sygnał oraz wskaźnik kolumnowy pokazujący względną siłę sygnału (ustawienie fabryczne) MeterTHT (Wyświetlacz zagrożeń) W tym ustawieniu wskaźnik pokazuje informację o jednocześnie znalezionych sygnałach wraz z siłą każdego z nich. Uwaga: Ten sposób wyświetlania został dokładnie opisany na stronie 5 MeterTEC (Wyświetlacz techniczny) W tym trybie zamiast siły sygnału wyświetlana jest jego dokładna częstotliwość. Uwaga: Ten sposób sygnalizacji został dokładniej opisany na stronie 6 Automatyczne wyciszenie (AutoMute) aMute ON (Włączone automatyczne wyciszenie) Gdy funkcja ta jest aktywna, to STi-R rozpoczyna sygnalizację z ustawioną przez użytkownika głośnością, a po kilku sekundach automatycznie ścisza głośność – umożliwia to skuteczną sygnalizację bez irytowania użytkownika (ustawienie fabryczne) aMuteOFF (Wyłączone automatyczne wyciszenie) Wszystkie ostrzeżenia dźwiękowe będą generowane z ustawioną głośnością przez cały czas występowania odbieranego sygnału. Jasność wyświetlacza BrtAuto (Automatyczna regulacja jasności) Przy takim ustawieniu jasność wyświetlacza jest automatycznie regulowana przez czujnik poziomu oświetlenia w kabinie. W świetle słonecznym jasność będzie duża, a wieczorem czy podczas jazdy nocą będzie zmniejszona. BrtMin (minimalna jasność) To ustawienie powoduje, że jasność wyświetlacza będzie minimalna. Jeśli wybierzesz taki poziom, to będzie on pamiętany także przy ponownym uruchomieniu pojazdu tak, że nie trzeba go będzie znów ustawiać. BrtMid (średnia jasność) Jasność wyświetlacza będzie ustawiona na średnim poziomie. Jeśli wybierzesz taki poziom, to będzie on pamiętany także przy ponownym uruchomieniu pojazdu tak, że nie trzeba go będzie znów ustawiać. BrtMax (maksymalna jasność) Wyświetlacz będzie miał pełną jasność. Jeśli wybierzesz taki poziom, to będzie on pamiętany także przy ponownym uruchomieniu pojazdu tak, że nie trzeba go będzie znów ustawiać. BrtDark (zaciemnienie) Wyświetlacz będzie w tym trybie zaciemniony. Pasma BandsALL Przy tym ustawianiu wszystkie sygnały radarowe, laserowe oraz SWS będą sygnalizowane. Jest to ustawienie fabryczne i sugerujemy używanie tak skonfigurowanego wykrywacza gdy podróżujesz w miejscu, w którym nie są Ci znane używane pasma. BandsMOD W tym ustawieniu STi-R umożliwia włączanie i wyłączanie poszczególnych pasm wykrywania. Podczas sekwencji startowej wszystkie wyłączone pasma zostaną zaprezentowane. Ostrzeżenie: Wyłącz niepożądane pasma tylko wtedy gdy jesteś całkowicie pewien, że nie napotkasz na swojej drodze urządzeń pracujących w ich zakresie częstotliwości. SUGEROWANA KONFIGURACJA PASM Dla Polski sugerujemy następujące ustawienie aktywnych pasm: ``` X ON –szęść starszych „suszarek" K ON –nowsze „suszarki" i fotoradary ZURAD Ka SW OFF –wąskie pasmo Ka Ka N1 OFF –nie używane w Polsce Ka N2 OFF –nie używane w Polsce Ka N3 ON – fotoradar Ramer 7 i AD9 Ka N4 ON – fotoradar Multanova 6F Ka N5 OFF –nie używane w Polsce Ka N6 OFF –nie używane w Polsce Ka N7 OFF –nie używane w Polsce Ka N8 OFF –nie używane w Polsce Ka N9 OFF –nie używane w Polsce Ka N10 OFF –nie używane w Polsce LSR ON –lasery SWS OFF – SWS nie jest używany w Polsce POP ON – supernowoczesne radary RDR OFF –nie używane w Polsce ``` Uwaga! Z powodu ciągłego rozwoju technicznego po wydaniu niniejszej instrukcji mogą się pojawić w użyciu nowe urządzenia. Zachęcamy do odwiedzenia strony importera Beltronics i sprawdzenia czy nie ma tam nowszych informacji sugerowanej konfiguracji. Dane techniczne Funkcje i specyfikacja Częstotliwości pracy: Pasmo X: 10,525GHz ± 25MHz Pasmo K: 24,150GHz ± 100MHz Paso Ka: Super szerokie Ka: 34,700GHz ± 1300MHz Wąskie pasmo Ka z niezależnymi segmentami: 33 392 GHz ÷ 33 704 GHz 33 704 GHz ÷ 33 896 GHz 33 886 GHz ÷ 34 198 GHz 34 184 GHz ÷ 34 592 GHz 34 592 GHz ÷ 34 808 GHz 34 806 GHz ÷ 35 166 GHz 35 143 GHz ÷ 35 383 GHz 35 378 GHz ÷ 35 618 GHz 35 595 GHz ÷ 35 835 GHz 35 830 GHz ÷ 35 998 GHz Laser: 904nm, szerokość pasma: 33MHz Odbiornik radarowy / Sposób detekcji: Odlewana podwójna antena tubowa Odbiornik superheterodynowy Podwójny wzmacniacz słabych sygnałów mikrofalowych (dual LNA, dual low nosie amplifier) Dyskryminator częstotliwości skanowanej Cyfrowy procesor sygnałowy (DSP) Detekcja laserów: Odbiornik optyczny z filtrem kwantowym. Pięć sensorów laserowych. Wyświetlacz: Znakowy posiadający 280 diod LED Kilka trybów pracy wyświetlacza (kolumnowy wskaźnik siły, wyświetlacz zagrożeń, tryb techniczny) Automatyczna regulacja jasności oraz cztery tryby ręczne włącznie z trybem zaciemnienia Zasilanie: Prąd stały o napięciu 12V z biegunem ujemnym na masie Funkcje programowalne: Sygnalizacja stanu gotowości Komunikaty słowne Sekwencja startowa Wskaźnik siły sygnału Automatyczne wyciszenie Jasność wyświetlacza Aktywne pasma radarowe / laserowe Kontrola czułości: Tryb automatyczny Tryb autostradowy Tryb miejski Tryb miejski bez pasma X Dodatkowe opatentowane technologie Układ automatycznej kalibracji Wyciszenie / Automatyczne wyciszenie / Inteligentne wyciszenie Technologia ekranowania TotalShield™ Niewykrywalny przez żaden znany detektor wykrywaczy radarów (VG2 do Spectre III) Opatentowana technologia: STi-R jest chroniony wieloma patentami w USA, Kanadzie i Europie Interpretacja ostrzeżeń STi-R używa rozbudowanego systemu ostrzeżeń i pomimo, że ten podręcznik jest tak szczegółowy, jak tylko mogliśmy go stworzyć, to tylko doświadczenie w pełni pokaże ci czego możesz oczekiwać od swojego wykrywacza i jak należy interpretować jego ostrzeżenia. Rodzaj używanego radaru, jego tryb pracy (ciągły lub chwilowy) i położenie wpływają na ostrzeżenia jakie do Ciebie docierają. Poniższe przykłady dadzą Ci podstawy umożliwiające zrozumienie sposobu sygnalizowania zagrożeń przez STi-R. Jak działa radar Radary drogowe wykorzystują mikrofale, które rozchodzą się po liniach prostych i łatwo odbijają się od obiektów takich jak samochody, ciężarówki, a nawet barier energochłonnych lub dźwiękoszczelnych. Pracujący radar emituje swoją wiązkę mikrofal w kierunku drogi. Gdy Twój pojazd znajdzie się w jego zasięgu odbita od niego wiązka mikrofal wraca do radaru. Za pomocą tzw. efektu Dopplera elektronika radaru może obliczyć Twoją prędkość porównując częstotliwość wysłanego i odbitego sygnału. Radary używane na drodze mają pewne ograniczenia. Najistotniejsze z nich to zdolność do monitorowania tylko jednego celu w danej chwili. Jeśli w zasięgu radaru znajduje się więcej niż jeden pojazd operator urządzenia musi podjąć decyzję który z pojazdów emituje najsilniejsze odbicie. Ponieważ siła odbicia zależy zarówno od wielkości pojazdu jak i jego odległości od anteny radaru to operator nie jest w stanie jednoznacznie powiedzieć czy odbity sygnał dotyczy szybkiego samochodu sportowego znajdującego się na przedzie pojazdu czy dużej ciężarówki jadącej kilkadziesiąt metrów za nim. Odległość z jakiej radar może zmierzyć prędkość zależy od jego mocy. Siła fal wysyłanych przez radar spada wraz z odległością. Im większa jest odległość do mierzonego pojazdu tym słabszy jest odebrany przez radar sygnał używany do pomiaru prędkości. Ponieważ alarmy włamaniowe i czujniki ruchu często w tym samym paśmie co radar (pasmo X lub K), Twój STi-R czasami odbiera sygnały nie pochodzące z radaru policyjnego. Takie źródła sygnału mikrofalowego zwykle znajdują się we wnętrzach budynków i są skierowane ku dołowi to zwykle emitują słabszy sygnał niż radary mierzące prędkość. Gdy zaznajomisz się ze źródłami takich sygnałów na Twojej codziennej trasie możesz je wykorzystać dla potwierdzenia, że Twój STi-R jest sprawny i wykrywa sygnały tak jak powinien. Jak działa „POP" Tryb „POP" to dość nowe rozwiązanie stosowane przez producentów radarów. Wykorzystuje on bardzo krótkie impulsy sygnału do wykrycia pojazdu przekraczającego prędkość. Gdy cel zostanie znaleziony czyli „zaPOPowany" to radar przełącza się w zwykły tryb pracy by precyzyjnie zmierzyć prędkość pojazdu. Ten pomiar w trybie standardowym po „zaPOPowaniu" jest wymagany w różnych krajach przez prawo. Jak działa laser (lidar) Urządzenia laserowe do pomiaru prędkości nazywają się LIDARami (Light Detection and Ranging). LIDARy emitują niewidoczną dla ludzkiego oka wiązkę światła w widmie podczerwieni. Sygnał jest serią bardzo krótkich impulsów świetlnych, które rozchodzą się w linii prostej, odbijają od Twojego pojazdu i wracają do urządzenia pomiarowego. LIDAR używa tych impulsów by zmierzyć odległość do pojazdu. Prędkość jest obliczana na podstawie szybkości powrotu odbitego sygnału do urządzenia przy znajomości prędkości roznoszenia się światła. LIDARy (zwane popularnie laserami) są nowymi urządzeniami na rynku i nie są tak popularne jak zwykłe radary, dlatego możesz sporadycznie natknąć się na takie urządzenie. W odróżnieniu od wykrywania radarów wykrywanie laserów nie jest tak podatne na fałszywe alarmy. Ponieważ LIDAR, w odróżnieniu od radaru, emituje dużo bardziej skupioną wiązkę, to umożliwia dokładne ustalenie, który z pojazdów został zmierzony jest też trudniejszy do wykrycia. Z TEGO POWODU NAWET KRÓTKI ALARM LASEROWY NIE POWINIEN BYĆ ZIGNOROWANY. LIDARY mają pewne ograniczenia. Są bardziej wrażliwe na warunki pogodowe od radarów, co powoduje, że zasięg LIDARu jest zmniejszany przez wszystko co zmniejsza widoczność, np. mgłę, deszcz lub dym. LIDAR nie może mierzyć przez szybę i nie może być w ruchu. Ponieważ LIDAR musi „widzieć" i dotyczy go tzw. błąd cosinusowy (niedokładność, która zwiększa się wraz ze wzrostem kąta pomiędzy lidarem a kierunkiem przemieszczania się pojazdu), to zwykle używane są do pomiaru prędkości wzdłuż drogi lub z kładki nad drogą. LIDAR może być używany w dzień jak i w nocy. Jak działa technologia TotalShield™ Technologia TotalShield firmy Beltronics dba o to by sygnały radiowe nie przedostawały się z urządzenia na zewnątrz. Konkurencyjne firmy zmieniają tylko częstotliwość pracy oscylatorów urządzeń (czyli źródła sygnału radiowego), co spowoduje, że nowe detektory wykrywaczy będą je wykrywały. Rozwiązanie stosowane przez nas zapewnia brak wycieku sygnału radiowego, co czyni STi-R niewidocznym nie tylko dla VG2 czy Spectre, ale także dla wyprodukowanych w przyszłości detektorów wykrywaczy radarów (RDD). Pomimo tego, że STi-R jest całkowicie niewidoczny dla detektorów wykrywaczy radarów, to Twój sposób reakcji lub styl jazdy może zdradzić, że używasz wykrywacza radarów. Oto kilka przykładów: 1. Zaczynasz ostro hamować jak tylko STi-R sygnalizuje zagrożenie 2. Jedziesz w nocy, a wyświetlacz jest zainstalowany w widocznym z zewnątrz miejscu i ustawiony na dużą jasność. W takim przypadku skorzystaj z funkcji regulacji jasności lub nawet trybu zaciemnienia, w którym wykrywacz sygnalizuje zagrożenia tylko dźwiękowo. Jak działa system SWS System ostrzegania o niebezpieczeństwach (Safety Warning System – SWS, czasami nazywany Safety Alert System - SAS) używa specjalnych sygnałów radarowych w paśmie K. Umożliwia wysłanie jednego z 64 różnych komunikatów (aktualnie zdefiniowane jest 60). Fabrycznie Twój STi-R dostarczany jest z nieaktywną funkcją SWS. Jeśli chcesz by Twój wykrywacz wyświetlał komunikaty bezpieczeństwa możesz włączyć tą funkcję w konfiguracji. UWAGA: Niektóre z komunikatów zostało skondensowanych by zmieściły się na jednym lub dwóch ekranach Twojego 8-mio znakowego wyświetlacza w STi-R. Ponieważ technologia SWS jest całkiem nowa, to nadajniki używające tego systemu nie są zbyt popularne – więc dość rzadko będziesz mógł zaobserwować taką wiadomość na wyświetlaczu. Nie dziw się gdy w sytuacji pasującej do jednego z komunikatów SWS nie zobaczysz odpowiadającej mu wiadomości z powodu niezainstalowania nadajnika emitującego komunikaty SWS. W przyszłości ilość nadajników będzie większa i system stanie się bardziej popularny. Więcej informacji o systemie SWS znajdziesz w Internecie. ROZWIĄZYWANIE PROBLEMÓW Opis wyświetlanych komunikatów PilotHWY – jeden z wielu komunikatów podczas konfiguracji (patrz strony 8 do 11) WorkZone– jeden z komunikatów SWS (patrz strona 15) Caution – STi-R wykrył sygnał SWS, ale nie jest on na tyle silny by dało się odczytać jego treść (strona 14) Service Required STi-R nie przeszedł testu kalibracji. Skontaktuj się z autoryzowanym serwisem Beltronics SERWIS substancji żrących, wody lub podobnie działających środków. Procedura Serwisowa: Jeśli Twój STi-R potrzebuje pomocy serwisu kieruj się poniższymi krokami: 1. Sprawdź, czy rady zwarte w tej instrukcji w części „rozwiązywanie problemów" nie pomogą 2. Skontaktuj się z dystrybutorem. Dane adresowe znajdziesz na końcu tej instrukcji. Być może będziemy w stanie rozwiązać Twój problem przez telefon lub e-mail. Jeśli problem wymusi konieczność wysłania urządzenia do serwisu postąp według procedury opisanej na stronie internetowej dystrybutora (www.beltronics.pl). Naprawy poza zakresem gwarancji Procedura postępowania w takim przypadku także znajduje się na stronie internetowej dystrybutora. Warunki gwarancji: 1. Importer, JTK, ul. Płytowa 1, 03-046 Warszawa (gwarant) gwarantuje niezawodność urządzenia przez okres 24 miesięcy od zakupu. W tym czasie bezpłatnie będzie usuwał uszkodzenia urządzenia pod warunkiem, że: - wszystkie elementy składowe urządzenia były używane zgodnie z przeznaczeniem, zamontowane zgodnie z wytycznymi instrukcji montażu oraz pracowały w warunkach wyszczególnionych w danych technicznych. - gwarancja nie obejmuje uszkodzeń mechanicznych ani wynikłych z działania - użytkownik zawiadomił gwaranta niezwłocznie po odkryciu problemów z urządzeniem. 2. Gwarancja jest udzielana pod warunkiem, że użytkownik zarejestrował urządzenie za pomocą załączonej do niego karty rejestracyjnej lub na stronie internetowej gwaranta (www.beltronics.pl). Rejestracja musi mieć miejsce w ciągu dwóch tygodni od zakupu urządzenia. 3. Gwarancją objęte są tylko urządzenia pochodzące z autoryzowanej sieci dystrybucji gwaranta, zakupione bezpośrednio u autoryzowanego sprzedawcy. 4. Gwarancja traci ważność jeśli urządzenie było modyfikowane lub naprawiane przez osoby nie mające pisemnej autoryzacji gwaranta. 5. Gwarant zobowiązuje się, że w ciągu 14 dni roboczych od momentu otrzymania urządzenia do naprawy odeśle naprawione urządzenie do klienta. W przypadku nieopłacalności naprawy gwarant może wymienić całe urządzenie lub uszkodzoną część na nową. 6. Szczegółowy sposób postępowania przy zgłoszeniu urządzenia do naprawy opisany jest na stronie importera (www.beltronics.pl) w zakładce opisującej informacjach serwisowe (RMA). 7. Gwarancja obejmuje tylko uszkodzenia urządzenia, nie może być podstawą do innych roszczeń, w szczególności odszkodowania lub wynagrodzenia strat materialnych ani uszczerbków w zdrowiu. 8. Gwarancja nie obejmuje kosztu demontażu ani ponownej instalacji uszkodzonego urządzenia ani kosztów transportu, chyba, że w informacjach serwisowych na stronie producenta będzie podana inna informacja. 9. Wszelkie próby zmiany oznaczeń modelu i numeru seryjnego urządzenia lub w szczególności brak numeru seryjnego jest podstawą do utraty gwarancji INFORMACJA O UPRAWNIENIACH KUPUJĄCEGO DO ODSTĄPIENIA OD UMOWY ZAWARTEJ NA ODLEGŁOŚĆ W związku z treścią art. 3 ust. 1 Ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. 2000, nr 22, poz. 271) uprzejmie informujemy, że zgodnie z treścią art. 2, ust.1 przedmiotowej umowy mają Państwo możliwość odstąpienia od zawartej umowy w terminie 10 dni bez podania przyczyny. Warunkiem możliwości odstąpienia od umowy jest zakup towaru do użytku prywatnego, nie związanego z profilem Państwa działalności gospodarczej (jeśli takową Państwo prowadzą). Uprawnienia te dotyczą tylko przypadku, gdy zakup towaru nastąpił na odległość czyli drogą wysyłkową. W załączeniu przesyłamy wzór oświadczenia o odstąpieniu oraz paragon fiskalny będący potwierdzeniem zawarcia umowy. Jednocześnie informujemy, iż w przypadku odstąpienia od umowy zwracany towar musi być kompletny, oryginalnie zapakowany i nie może nosić śladów używania. Koszt przesyłki pokrywa osoba odstępująca od umowy. Wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy znajdą Państwo w dalszej części tej instrukcji Formularz oświadczenia odstąpienia od umowy Imię i nazwisko: ................................................................................................. Adres: ............................................................................................................. Kod pocztowy: ……………………………. Miejscowość: ...................................................... Nr telefonu: .................................. Adres e-mail ..................................... Oświadczam, że odstępuję od umowy kupna zawartej z: ………………………………….. ………………………………….. ………………………………….. ………………………………….. (dane sprzedawcy) Zawarcie umowy zostało potwierdzone paragonem / listem przewozowym nr ............................................ z dnia ......................200.....r. Nazwa zwracanego towaru ..................................................................................... Przyczyny odstąpienia od umowy: ............................................................................ ...................................................................................................................... Forma płatności: ................................................................................................. Należność za zwracany towar proszę przelać na konto: * * Bank i numer konta: .................................................................................................................. .............. * Nie posiadam konta bankowego należność proszę o przesłanie przekazem pocztowym. …………………………………………………………………. …………………………………………………………………. miejscowość, data czytelny podpis Powyższe oświadczenie prosimy przesłać na adres sprzedawcy z dopiskiem: ZWROT TOWARU * Niepotrzebne skreślić Wyłączny autoryzowany dystrybutor w Polsce: JTK ul. Płytowa 1 03-046 Warszawa tel. (509) 099-079 email@example.com www.beltronics.pl
<urn:uuid:db5e2042-4222-4644-930b-74797fcc245b>
finepdfs
1.09082
CC-MAIN-2024-42
https://www.beltronics.pl/www/wp-content/uploads/2011/05/STI-R-Instrukcja.pdf
2024-10-09T20:15:27+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2024-42/segments/1727944253647.61/warc/CC-MAIN-20241009180652-20241009210652-00237.warc.gz
576,645,551
0.998998
0.99996
0.99996
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 148, 2514, 3076, 6276, 9447, 12054, 13388, 15729, 18496, 19739, 21528, 22046, 25798, 28125, 28150, 31188, 32494, 34233, 34371 ]
1
0
Ogłoszenie nr 519672-N-2020 z dnia 2020-03-04 r. Gmina Szczebrzeszyn: Przebudowa drogi gminnej ul. Kryka "Topoli" w Szczebrzeszynie OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - Roboty budowlane Zamieszczanie ogłoszenia: Zamieszczanie obowiązkowe Ogłoszenie dotyczy: Zamówienia publicznego Zamówienie dotyczy projektu lub programu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej Nie Nazwa projektu lub programu O zamówienie mogą ubiegać się wyłącznie zakłady pracy chronionej oraz wykonawcy, których działalność, lub działalność ich wyodrębnionych organizacyjnie jednostek, które będą realizowały zamówienie, obejmuje społeczną i zawodową integrację osób będących członkami grup społecznie marginalizowanych Nie Należy podać minimalny procentowy wskaźnik zatrudnienia osób należących do jednej lub więcej kategorii, o których mowa w art. 22 ust. 2 ustawy Pzp, nie mniejszy niż 30%, osób zatrudnionych przez zakłady pracy chronionej lub wykonawców albo ich jednostki (w %) SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY Postępowanie przeprowadza centralny zamawiający Nie Postępowanie przeprowadza podmiot, któremu zamawiający powierzył/powierzyli przeprowadzenie postępowania Nie Informacje na temat podmiotu któremu zamawiający powierzył/powierzyli prowadzenie postępowania: Postępowanie jest przeprowadzane wspólnie przez zamawiających Nie Jeżeli tak, należy wymienić zamawiających, którzy wspólnie przeprowadzają postępowanie oraz podać adresy ich siedzib, krajowe numery identyfikacyjne oraz osoby do kontaktów wraz z danymi do kontaktów: Postępowanie jest przeprowadzane wspólnie z zamawiającymi z innych państw członkowskich Unii Europejskiej Nie W przypadku przeprowadzania postępowania wspólnie z zamawiającymi z innych państw członkowskich Unii Europejskiej – mające zastosowanie krajowe prawo zamówień publicznych: Informacje dodatkowe: I. 1) NAZWA I ADRES: Gmina Szczebrzeszyn, krajowy numer identyfikacyjny 95036860600000, ul. Pl. T. Kościuszki 1, 22-460 Szczebrzeszyn, woj. lubelskie, państwo Polska, tel. 846 821 095, e-mail firstname.lastname@example.org, faks 846 821 030. Adres strony internetowej (URL): www.bip.szczebrzeszyn.pl Adres profilu nabywcy: Adres strony internetowej pod którym można uzyskać dostęp do narzędzi i urządzeń lub formatów plików, które nie są ogólnie dostępne I. 2) RODZAJ ZAMAWIAJĄCEGO: Administracja samorządowa I.3) WSPÓŁNE UDZIELANIE ZAMÓWIENIA (jeżeli dotyczy): Podział obowiązków między zamawiającymi w przypadku wspólnego przeprowadzania postępowania, w tym w przypadku wspólnego przeprowadzania postępowania z zamawiającymi z innych państw członkowskich Unii Europejskiej (który z zamawiających jest odpowiedzialny za przeprowadzenie postępowania, czy i w jakim zakresie za przeprowadzenie postępowania odpowiadają pozostali zamawiający, czy zamówienie będzie udzielane przez każdego z zamawiających indywidualnie, czy zamówienie zostanie udzielone w imieniu i na rzecz pozostałych zamawiających): I.4) KOMUNIKACJA: Nieograniczony, pełny i bezpośredni dostęp do dokumentów z postępowania można uzyskać pod adresem (URL) Tak www.bip.szczebreszyn.pl **Adres strony internetowej, na której zamieszczona będzie specyfikacja istotnych warunków zamówienia** Tak www.bip.szczebreszyn.pl **Dostęp do dokumentów z postępowania jest ograniczony - więcej informacji można uzyskać pod adresem** Nie **Oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu należy przesyłać:** **Elektronicznie** Nie adres **Dopuszczone jest przesłanie ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w inny sposób:** Nie Inny sposób: **Wymagane jest przesłanie ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w inny sposób:** Tak Inny sposób: pisemnie, przez operatora pocztowego, kurierem albo osobiście Adres: Urząd Miejski w Szczebrzeszynie, Plac Tadeusza Kościuszki 1, 22-460 Szczebrzeszyn **Komunikacja elektroniczna wymaga korzystania z narzędzi i urządzeń lub formatów plików, które nie są ogólnie dostępne** SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA II.1) Nazwa nadana zamówieniu przez zamawiającego: Przebudowa drogi gminnej ul. Kryka "Topoli" w Szczebrzeszynie Numer referencyjny: RZP 222.214.171.1240 Przed wszczęciem postępowania o udzielenie zamówienia przeprowadzono dialog techniczny Nie II.2) Rodzaj zamówienia: Roboty budowlane II.3) Informacja o możliwości składania ofert częściowych Zamówienie podzielone jest na części: Nie Oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu można składać w odniesieniu do: Zamawiający zastrzega sobie prawo do udzielenia łącznie następujących części lub grup części: Maksymalna liczba części zamówienia, na które może zostać udzielone zamówienie jednemu wykonawcy: II.4) Krótki opis przedmiotu zamówienia (wielkość, zakres, rodzaj i ilość dostaw, usług lub robót budowlanych lub określenie zapotrzebowania i wymagań) a w przypadku partnerstwa innowacyjnego - określenie zapotrzebowania na innowacyjny produkt, usługę lub roboty budowlane: W ramach przedmiotu zamówienia planuje się wykonać jezdnię o szerokości 5,00 m, o nawierzchni bitumicznej, w krawężniku drogowym, pobocza gruntowe. Odwodnienie drogi będzie realizowane kanalizacją deszczową zlokalizowaną w ulicy M. Konopnickiej w Szczebrzeszynie. Na włączeniu do drogi powiatowej – studzienka deszczowa o średnicy dn. 50cm., z wpustem, krawężnikowo jezdnym, do wpustu deszczowego należy wykonać ściek przykrawężnikowy. Konstrukcja jezdni: - warstwa piasku stabilizowanego cementem Rm=2,5 Mpa – 20 cm., - podbudowa z kruszywa łamanego stabilizowanego mechanicznie wg PN – S-06102 z 2% dodatkiem cementu – 20cm., - warstwa wiążąca z betonu asfaltowego AC 11W – 5 cm., - warstwa ścieralna z betonu asfaltowego AC 11S – 4 cm, Konstrukcja zjazdów: - warstwa piasku stabilizowanego cementem Rm=2,5 Mpa/ z węzła betoniarskiego – 15cm., - podbudowa z kruszywa łamanego stabilizowanego mechanicznie wg PN – S-06102– 20cm., - podsypka cementowo – piaskowa 1:4 – 3 cm., - warstwa ścieralna – kostka betonowa– 8 cm, Zjazdy obramować obrzeżem betonowym 8x30 na ławie z betonu. Obramowanie od strony jezdni wykonać krawężnikiem betonowym 15x30 na ławie z betonu. 2) Oznakowanie odcinka drogi zgodnie z zatwierdzonym projektem stałej organizacji ruchu, 3) wykonanie dokumentacji powykonawczej, zapewnienie obsługi geodezyjnej, wytyczenie i wykonanie map inwentaryzacji powykonawczych (3 egz.). II.5) Główny kod CPV: 45233120-6 Dodatkowe kody CPV: | Kod CPV | |-----------| | 45100000-8| | 45111200-0| | 45233290-8| | 45233000-9| | 45232452-5| II.6) Calkowita wartość zamówienia (jeżeli zamawiający podaje informacje o wartości zamówienia): Wartość bez VAT: Waluta: (w przypadku umów ramowych lub dynamicznego systemu zakupów – szacunkowa całkowita maksymalna wartość w całym okresie obowiązywania umowy ramowej lub dynamicznego systemu zakupów) II.7) Czy przewiduje się udzielenie zamówień, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7 lub w art. 134 ust. 6 pkt 3 ustawy Pzp: Nie Określenie przedmiotu, wielkości lub zakresu oraz warunków na jakich zostaną udzielone zamówienia, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 lub w art. 134 ust. 6 pkt 3 ustawy Pzp: II.8) Okres, w którym realizowane będzie zamówienie lub okres, na który została zawarta umowa ramowa lub okres, na który został ustanowiony dynamiczny system zakupów: miesiącach: lub dniach: lub data rozpoczęcia: lub zakończenia: 2020-07-31 II.9) Informacje dodatkowe: SEKCJA III: INFORMACJE O CHARAKTERZE PRAWNYM, EKONOMICZNYM, FINANSOWYM I TECHNICZNYM III.1) WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU III.1.1) Kompetencje lub uprawnienia do prowadzenia określonej działalności zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów Określenie warunków: O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy spełniają warunki dotyczące: 1) kompetencji lub uprawnień do prowadzenia określonej działalności zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów Opis sposobu dokonywania oceny spełniania tego warunku: - Podpisane oświadczenie o spełnianiu warunków udziału w postępowaniu zgodnie z art. 22 ustawy Prawo zamówień publicznych, - aktualny odpis z właściwego rejestru albo zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru lub zgłoszenia do ewidencji działalności gospodarczej - wystawionego nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert w celu potwierdzenia braku podstaw do wykluczenia określonych w art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy Pzp. W przypadku gdy rejestr jest dostępny publicznie nie wymaga się złożenia tego dokumentu (dotyczy np. rejestru przedsiębiorców KRS, CEIDG). Informacje dodatkowe III.1.2) Sytuacja finansowa lub ekonomiczna Określenie warunków: Zamawiający nie określa szczegółowo warunku udziału. Informacje dodatkowe III.1.3) Zdolność techniczna lub zawodowa Określenie warunków: - O uzyskanie zamówienia mogą ubiegać się podmioty posiadające doświadczenie polegające na wykonaniu w okresie ostatnich 5 lat przed upływem terminu składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy - w tym okresie: co najmniej dwóch robót budowlanych polegających na: budowie, przebudowie lub remoncie dróg o nawierzchni asfaltowej. Wartość każdej roboty budowlanej nie może być mniejsza niż 100 000,00 zł brutto. (słownie złotych: sto tysięcy 00/100)/ W przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, powyższy warunek Wykonawcy muszą spełniać łącznie. - O uzyskanie zamówienia mogą ubiegać się podmioty dysponujące następującymi osobami niezbędnymi do realizacji zamówienia: 1) kierownik budowy, posiadający odpowiednie uprawnienia w specjalności do kierowania robotami objętymi przedmiotem zamówienia. W przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, wystarczy by powyższy warunek spełniał jeden z Wykonawców. Zamawiający wymaga od wykonawców wskazania w ofercie lub we wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu imion i nazwisk osób wykonujących czynności przy realizacji zamówienia wraz z informacją o kwalifikacjach zawodowych lub doświadczeniu tych osób: Nie Informacje dodatkowe: III.2) PODSTAWY WYKLUCZENIA III.2.1) Podstawy wykluczenia określone w art. 24 ust. 1 ustawy Pzp III.2.2) Zamawiający przewiduje wykluczenie wykonawcy na podstawie art. 24 ust. 5 ustawy Pzp Tak Zamawiający przewiduje następujące fakultatywne podstawy wykluczenia: Tak (podstawa wykluczenia określona w art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy Pzp) Tak (podstawa wykluczenia określona w art. 24 ust. 5 pkt 2 ustawy Pzp) Tak (podstawa wykluczenia określona w art. 24 ust. 5 pkt 4 ustawy Pzp) Tak (podstawa wykluczenia określona w art. 24 ust. 5 pkt 8 ustawy Pzp) III.3) WYKAZ OŚWIADCZEŃ SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W CELU WSTĘPNEGO POTWIERDZENIA, ŻE NIE PODLEGA ON WYKLUCZENIU ORAZ SPEŁNIA WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU ORAZ SPEŁNIA KRYTERIA SELEKCJI Oświadczenie o niepodleganiu wykluczeniu oraz spełnianiu warunków udziału w postępowaniu Tak Oświadczenie o spełnianiu kryteriów selekcji Nie III.4) WYKAZ OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW, SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W POSTĘPOWANIU NA WEZWANIE ZAMAWIAJĄCEGO W CELU POTWIERDZENIA OKOLICZNOŚCI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 25 UST. 1 PKT 3 USTAWY PZP: aktualny odpis z właściwego rejestru albo zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru lub zgłoszenia do ewidencji działalności gospodarczej - wystawionego nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert w celu potwierdzenia braku podstaw do wykluczenia określonych w art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy Pzp. W przypadku gdy rejestr jest dostępny publicznie nie wymaga się złożenia tego dokumentu (dotyczy np. rejestru przedsiębiorców KRS, CEIDG). III.5) WYKAZ OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W POSTĘPOWANIU NA WEZWANIE ZAMAWIAJĄCEGO W CELU POTWIERDZENIA OKOLICZNOŚCI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 25 UST. 1 PKT 1 USTAWY PZP III.5.1) W ZAKRESIE SPEŁNIANIA WARUNKÓW UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU: a) Wykaz robót budowlanych wykonanych nie wcześniej niż w okresie ostatnich 5 lat przed upływem terminu składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy - w tym okresie, wraz z podaniem ich rodzaju, wartości, daty, miejsca wykonania i podmiotów, na rzecz których roboty te zostały wykonane, z załączeniem dowodów określających czy te roboty budowlane zostały wykonane należycie, w szczególności informacji o tym czy roboty zostały wykonane zgodnie z przepisami prawa budowlanego i prawidłowo ukończone, przy czym dowodami, o których mowa, są referencje bądź inne dokumenty wystawione przez podmiot, na rzecz którego roboty budowlane były wykonywane, a jeżeli z uzasadnionej przyczyny o obiektywnym charakterze wykonawca nie jest w stanie uzyskać tych dokumentów - inne dokumenty. b) Wykaz osób, skierowanych przez Wykonawcę do realizacji zamówienia publicznego, w szczególności odpowiedzialnych za świadczenie usług, kontrolę jakości lub kierowanie robotami budowlanymi, wraz z informacjami na temat ich kwalifikacji zawodowych, uprawnień, doświadczenia i wykształcenia niezbędnych do wykonania zamówienia publicznego, a także zakresu wykonywanych przez nie czynności oraz informacją o podstawie do dysponowania tymi osobami. III.5.2) W ZAKRESIE KRYTERIÓW SELEKCJI: III.6) WYKAZ OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W POSTĘPOWANIU NA WEZWANIE ZAMAWIAJĄCEGO W CELU POTWIERDZENIA OKOLICZNOŚCI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 25 UST. 1 PKT 2 USTAWY PZP III.7) INNE DOKUMENTY NIE WYMIONE W pkt III.3) - III.6) Do oferty Wykonawca zobowiązany jest dołączyć aktualne na dzień składania ofert Oświadczenia stanowiące wstępne potwierdzenie, że Wykonawca: 1) nie podlega wykluczeniu; 2) spełnia warunki udziału w postępowaniu. 3) dokument potwierdzający zasady reprezentacji Wykonawcy, o ile nie jest on dostępny w publicznych, otwartych bezpłatnych, elektronicznych bazach danych, 4) pełnomocnictwo do reprezentowania wszystkich wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, ewentualnie umowa o współdziałaniu, z której będzie wynikać przedmiotowe pełnomocnictwo. 5) Wykonawca, który polega na zdolnościach lub sytuacji innych podmiotów, musi udowodnić Zamawiającemu, że realizując zamówienie, będzie dysponował niezbędnymi zasobami tych podmiotów, w szczególności przedstawiając zobowiązanie tych podmiotów do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia. Propozycja treści oświadczenia została zamieszczona w Załączniku nr 8 do SIWZ). SEKCJA IV: PROCEDURA IV.1) OPIS IV.1.1) Tryb udzielenia zamówienia: Przetarg nieograniczony IV.1.2) Zamawiający żąda wniesienia wadium: Nie Informacja na temat wadium IV.1.3) Przewiduje się udzielenie zaliczek na poczet wykonania zamówienia: Nie Należy podać informacje na temat udzielania zaliczek: IV.1.4) Wymaga się złożenia ofert w postaci katalogów elektronicznych lub dołączenia do ofert katalogów elektronicznych: Nie Dopuszcza się złożenie ofert w postaci katalogów elektronicznych lub dołączenia do ofert katalogów elektronicznych: Nie Informacje dodatkowe: IV.1.5.) Wymaga się złożenia oferty wariantowej: Nie Dopuszcza się złożenie oferty wariantowej Nie Złożenie oferty wariantowej dopuszcza się tylko z jednoczesnym złożeniem oferty zasadniczej: Nie IV.1.6) Przewidywana liczba wykonawców, którzy zostaną zaproszeni do udziału w postępowaniu (przetarg ograniczony, negocjacje z ogłoszeniem, dialog konkurencyjny, partnerstwo innowacyjne) Liczba wykonawców Przewidywana minimalna liczba wykonawców Maksymalna liczba wykonawców Kryteria selekcji wykonawców: IV.1.7) Informacje na temat umowy ramowej lub dynamicznego systemu zakupów: Umowa ramowa będzie zawarta: Czy przewiduje się ograniczenie liczby uczestników umowy ramowej: Przewidziana maksymalna liczba uczestników umowy ramowej: Informacje dodatkowe: Zamówienie obejmuje ustanowienie dynamicznego systemu zakupów: Adres strony internetowej, na której będą zamieszczone dodatkowe informacje dotyczące dynamicznego systemu zakupów: Informacje dodatkowe: W ramach umowy ramowej/dynamicznego systemu zakupów dopuszcza się złożenie ofert w formie katalogów elektronicznych: Przewiduje się pobranie ze złożonych katalogów elektronicznych informacji potrzebnych do sporządzenia ofert w ramach umowy ramowej/dynamicznego systemu zakupów: IV.1.8) Aukcja elektroniczna Przewidziane jest przeprowadzenie aukcji elektronicznej (przetarg nieograniczony, przetarg ograniczony, negocjacje z ogłoszeniem) Należy podać adres strony internetowej, na której aukcja będzie prowadzona: Należy wskazać elementy, których wartości będą przedmiotem aukcji elektronicznej: Przewiduje się ograniczenia co do przedstawionych wartości, wynikające z opisu przedmiotu zamówienia: Należy podać, które informacje zostaną udostępnione wykonawcom w trakcie aukcji elektronicznej oraz jaki będzie termin ich udostępnienia: Informacje dotyczące przebiegu aukcji elektronicznej: Jaki jest przewidziany sposób postępowania w toku aukcji elektronicznej i jakie będą warunki, na jakich wykonawcy będą mogli licytować (minimalne wysokości postąpień): Informacje dotyczące wykorzystywanego sprzętu elektronicznego, rozwiązań i specyfikacji technicznych w zakresie połączeń: Wymagania dotyczące rejestracji i identyfikacji wykonawców w aukcji elektronicznej: Informacje o liczbie etapów aukcji elektronicznej i czasie ich trwania: Czas trwania: Czy wykonawcy, którzy nie złożyli nowych postąpień, zostaną zakwalifikowani do następnego etapu: Warunki zamknięcia aukcji elektronicznej: IV.2) KRYTERIA OCENY OFERT IV.2.1) Kryteria oceny ofert: IV.2.2) Kryteria | Kryteria | Znaczenie | |-------------------|-----------| | cena | 60,00 | | gwarancja jakości | 40,00 | IV.2.3) Zastosowanie procedury, o której mowa w art. 24aa ust. 1 ustawy Pzp (przetarg nieograniczony) Tak IV.3) Negocjacje z ogłoszeniem, dialog konkurencyjny, partnerstwo innowacyjne IV.3.1) Informacje na temat negocjacji z ogłoszeniem Minimalne wymagania, które muszą spełniać wszystkie oferty: Przewidziane jest zastrzeżenie prawa do udzielenia zamówienia na podstawie ofert wstępnych bez przeprowadzenia negocjacji Przewidziany jest podział negocjacji na etapy w celu ograniczenia liczby ofert: Należy podać informacje na temat etapów negocjacji (w tym liczbę etapów): Informacje dodatkowe IV.3.2) Informacje na temat dialogu konkurencyjnego Opis potrzeb i wymagań zamawiającego lub informacja o sposobie uzyskania tego opisu: Informacja o wysokości nagród dla wykonawców, którzy podczas dialogu konkurencyjnego przedstawili rozwiązania stanowiące podstawę do składania ofert, jeżeli zamawiający przewiduje nagrody: Wstępny harmonogram postępowania: Podział dialogu na etapy w celu ograniczenia liczby rozwiązań: Należy podać informacje na temat etapów dialogu: Informacje dodatkowe: IV.3.3) Informacje na temat partnerstwa innowacyjnego Elementy opisu przedmiotu zamówienia definiujące minimalne wymagania, którym muszą odpowiadać wszystkie oferty: Podział negocjacji na etapy w celu ograniczeniu liczby ofert podlegających negocjacjom poprzez zastosowanie kryteriów oceny ofert wskazanych w specyfikacji istotnych warunków zamówienia: Informacje dodatkowe: IV.4) Licytacja elektroniczna Adres strony internetowej, na której będzie prowadzona licytacja elektroniczna: Adres strony internetowej, na której jest dostępny opis przedmiotu zamówienia w licytacji elektronicznej: Wymagania dotyczące rejestracji i identyfikacji wykonawców w licytacji elektronicznej, w tym wymagania techniczne urządzeń informatycznych: Sposób postępowania w toku licytacji elektronicznej, w tym określenie minimalnych wysokości postąpień: Informacje o liczbie etapów licytacji elektronicznej i czasie ich trwania: Czas trwania: Wykonawcy, którzy nie złożyli nowych postąpień, zostaną zakwalifikowani do następnego etapu: Termin składania wniosków o dopuszczenie do udziału w licytacji elektronicznej: Data: godzina: Termin otwarcia licytacji elektronicznej: Termin i warunki zamknięcia licytacji elektronicznej: Istotne dla stron postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy w sprawie zamówienia publicznego, albo ogólne warunki umowy, albo wzór umowy: Wymagania dotyczące zabezpieczenia należytego wykonania umowy: Informacje dodatkowe: IV.5) ZMIANA UMOWY Przewiduje się istotne zmiany postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy: Tak Należy wskazać zakres, charakter zmian oraz warunki wprowadzenia zmian: 1. Zamawiający dopuszcza możliwość wprowadzania zmiany umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru Wykonawcy, w przypadku zaistnienia okoliczności niemożliwych do przewidzenia w chwili zawierania umowy lub w przypadku wystąpienia którejkolwiek z następujących okoliczności: 1) Zmiana rozwiązań technologicznych w dokumentacji projektowej wykonania robót: a) na wniosek Wykonawcy, za zgodą Zamawiającego w trakcie prowadzenia inwestycji mogą być dokonane zmiany technologii wykonywania elementów robót. Dopuszcza się je tylko w przypadku gdy, proponowane przez niego rozwiązanie jest równorzędne lub lepsze funkcjonalnie od tego, jakie przewiduje projekt a Wykonawca nie będzie zwiększał wynagrodzenia za wykonane roboty, W tym przypadku Wykonawca przedstawia projekt zamienny zawierający opis proponowanych zmian wraz z rysunkami. Projekt wymaga zatwierdzenia przez nadzór autorski/projektanta, uzgodnienia z inspektorem nadzoru i akceptacji zamawiającego. Powyższa zmiana nie dotyczy terminu zakończenia robót. b) w przypadku, gdy realizacja zadania według dokumentacji projektowej i SSR powodowałaby wadliwe wykonanie przedmiotu umowy dopuszcza się wprowadzenie zmian w stosunku do dokumentacji projektowej po uzgodnieniu ich z projektantem sprawującym nadzór autorski, inspektorem nadzoru i akceptacji przez zamawiającego. Wykonawcy nie przysługuje zwiększenie wynagrodzenia za wykonane roboty Powyższa zmiana nie dotyczy terminu zakończenia robót. 2) Zmiana terminu zakończenia zamówienia podstawowego, spowodowana niżej wymienionymi sytuacjami: a) klęskami żywiołowymi – w tym przypadku termin zakończenia realizacji zamówienia zostanie przedłużony o liczbę dni trwania klęski i liczbę dni trwania naprawy szkód na budowie spowodowanych klęską żywiołową, b) spowodowane warunkami atmosferycznymi odbiegającymi od określonych w SST i które uniemożliwiają prowadzenie robót budowlanych, przeprowadzenie sprawdzzeń oraz dokonywanie odbiorów, w tym przypadku termin zakończenia zamówienia zostanie przedłużony o liczbę dni trwania warunków uniemożliwiających prowadzenie robót, potwierdzone wpisem kierownika budowy w dzienniku budowy i akceptacją Inspektora nadzoru, c) warunkami geologicznymi lub gruntowo – wodnymi w przypadku ich ujawnienia na placu budowy, gdy uniemożliwiają one prowadzenie prac zgodnie z dokumentacją projektową – w tym przypadku termin zakończenia zamówienia zostanie przedłużony o liczbę dni trwania doprowadzenia warunków gruntowo – wodnych do stanu umożliwiającego kontynuowanie zamówienia, d) spowodowane ujawnieniem na placu budowy niewybuchów i niewypałów – w tym przypadku, termin zakończenia zamówienia zostanie przedłużony o liczbę dni trwania przeszukania i oczyszczenia terenu budowy z niewybuchów i niewypałów, e) wystąpieniem kolizji z sieciami zewnętrznymi lub instalacjami nieujawnionymi w dokumentacji projektowej, przy czym przedłużenie terminu realizacji zamówienia nastąpi o liczbę dni niezbędną Wykonawcy na usunięcie kolizji z sieciami zewnętrznymi lub instalacjami nieujawnionymi w dokumentacji projektowej – o ile usunięcie kolizji wymagać będzie przedłużenia terminu realizacji; f) wystąpienia konieczności wprowadzenia w dokumentacji projektowej (przetargowej), stanowiącej załącznik nr 2 do umowy, zmian, powodujących wstrzymanie lub przerwanie robót budowlanych, stanowiących przedmiot zamówienia, przy czym przedłużenie terminu realizacji zamówienia nastąpi o liczbę dni niezbędną do wprowadzenia zmian w dokumentacji projektowej oraz do przeprowadzenia uzgodnień (ustaleń) z właściwymi organami, uzyskania opinii właściwych organów oraz wydania decyzji przez właściwe organy, przy czym wprowadzenie w dokumentacji projektowej zmian nie może skutkować zwiększeniem (zmianą) zakresu świadczenia Wykonawcy zawartego w ofercie, stanowiącej załącznik nr 3 do umowy oraz zwiększeniem wynagrodzenia Wykonawcy, o którym mowa w § 6 ust. 1, 3) Zmiany osobowe – zmiana osób przy pomocy których wykonawca realizuje przedmiot umowy na inne spełniające warunki określone w SIWZ. 4) zmiana dotycząca zakresu robót, wynagrodzenia: a) w przypadku wystąpienia robót dodatkowych niewyszczególnionych w Przedmiarach robót (w szczególności wskutek zmian umowy wprowadzonych na podstawie art. 144 ust. 1 pkt. 3 lub 6 ustawy pzp) – zmiana kwoty wynagrodzenia w zakresie koniecznym do wykonania dodatkowych świadczeń, zmiana terminu realizacji zadania. b) w przypadku wystąpienia robót zaniechanych - zmiana kwoty wynagrodzenia (pomniejszenie kwoty oferty o wartość robót zaniechanych). c) zmiany powszechnie obowiązujących przepisów prawa w zakresie mającym bezpośredni wpływ na realizację przedmiotu zamówienia lub świadczenia stron umowy, d) zmiany sposobu rozliczania Umowy lub dokonywania płatności na rzecz Wykonawcy wskutek zaistnienia przyczyn organizacyjnych lub finansowych leżących po stronie Zamawiającego, 5) zmiany albo rezygnacji z podwykonawcy, na którego zasoby wykonawca powoływał się, na zasadach określonych w art. 22a ust. 1 ustawy – Prawo zamówień publicznych, w celu wykazania spełniania warunków udziału w postępowaniu, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy – Prawo zamówień publicznych. W takim przypadku Wykonawca jest obowiązany wykazać Zamawiającemu, iż proponowany inny podwykonawca lub Wykonawca samodzielnie spełnia warunki udziału w postępowaniu, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy – Prawo zamówień publicznych, w stopniu nie mniejszym niż wymagany w trakcie postępowania o udzielenie zamówienia, poprzez przedstawienie w tym celu odpowiednich dokumentów, potwierdzających spełnianie warunków udziału w postępowaniu, 6) Powierzeniu podwykonawcy realizacji części zamówienia – w przypadku gdy Wykonawca w ofercie nie wskazał części, którą na etapie realizacji zamówienia zamierza powierzyć podwykonawcy. W takim przypadku wykonawca winien stosować zasady wynikające z § 8 i § 9 umowy. 2. Nie stanowi istotnej zmiany umowy zmiana danych teleadresowych oraz osób wskazanych do kontaktów między stronami umowy. 3. Wszelkie zmiany umowy wymagają pod rygorem nieważności formy pisemnej i podpisania przez obydwie strony umowy. IV.6) INFORMACJE ADMINISTRACYJNE IV.6.1) Sposób udostępniania informacji o charakterze poufnym (jeżeli dotyczy): Zamawiający informuje, iż zgodnie z art. 8 ust. 3 p.z.p., nie ujawnia się informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa, w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, jeżeli Wykonawca, nie później niż w terminie składania ofert, w sposób niebudzący wątpliwości zastrzegł, że nie mogą być one udostępniane oraz wykazał, załączając stosowne wyjaśnienia, iż zastrzeżone informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa. Wykonawca nie może zastrzec informacji, o których mowa w art. 86 ust. 4 p.z.p. Środki służące ochronie informacji o charakterze poufnym 13.12. Wszelkie informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 roku o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. 2019r, Nr 1010), które Wykonawca pragnie zastrzec jako tajemnicę przedsiębiorstwa, winny być załączone w osobnym opakowaniu, w sposób umożliwiający łatwe od niej odlączenie i opatrzone napisem: "Informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa - nie udostępniać", z zachowaniem kolejności numerowania stron oferty. Uwaga: W przypadku braku wykazania (złożenia właściwego uzasadnienia w terminie składania ofert), iż zastrzeżone dane stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa, Zamawiający uzna, iż nie została spełniona przesłanka podjęcia niezbędnych działań w celu zachowania ich poufności i dane te staną się jawne od momentu otwarcia ofert. IV.6.2) Termin składania ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu: Data: 2020-03-20, godzina: 12:00, Skrócenie terminu składania wniosków, ze względu na pilną potrzebę udzielenia zamówienia (przetarg nieograniczony, przetarg ograniczony, negocjacje z ogłoszeniem): Nie Wskazać powody: Język lub języki, w jakich mogą być sporządzane oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu > język polski IV.6.3) Termin związania ofertą: do: okres w dniach: (od ostatecznego terminu składania ofert) IV.6.4) Przewiduje się unieważnienie postępowania o udzielenie zamówienia, w przypadku nieprzyznania środków, które miały być przeznaczone na sfinansowanie całości lub części zamówienia: Nie IV.6.5) Informacje dodatkowe: Wykonawca, którego oferta została uznana jako najkorzystniejsza jest zobowiązany przed podpisaniem umowy do wniesienia zabezpieczenia należytego wykonania umowy w wysokości: 5% ceny całkowitej brutto podanej w ofercie. Klauzula informacyjna o przetwarzaniu danych osobowych Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1, z późn. zm.), dalej „RODO”, niniejszym informuję, iż: 1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Gmina Szczebrzeszyn pod adresem: Plac Tadeusza Kościuszki 1, 22-460 Szczebrzeszyn. 2. W sprawach dotyczących przetwarzania danych osobowych można kontaktować się z wyznaczonym Inspektorem Ochrony Danych poprzez email: email@example.com. 3. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c RODO, w celu związanym z postępowaniem o udzielenie zamówienia publicznego na: "Przebudowa drogi gminnej ul. Kryka „Topoli” w Szczebrzeszynie" prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego. 4. Odbiorcami Pani/Pana danych osobowych mogą być: a. Osoby lub podmioty, którym udostępniona zostanie dokumentacja postępowania na podstawie art. 8 oraz art. 96 ust. 3 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych; dalej „Ustawa Pzp”. 5. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane, zgodnie z art. 97 ust. 1 ustawy Pzp, przez okres 4 lat od dnia zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia, a jeżeli czas trwania umowy przekracza 4 lata, okres przechowywania obejmuje cały czas trwania umowy. 6. Posiada Pan/Pani: • na podstawie art. 15 RODO prawo dostępu do danych osobowych Pana/Pani dotyczących*; • na podstawie art. 16 RODO prawo do sprostowania danych osobowych Pana/Pani dotyczących**; • na podstawie art. 18 RODO prawo żądania od administratora ograniczenia przetwarzania danych osobowych***; • prawo do wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy Pan/Pani uzna, że przetwarzanie danych osobowych dotyczących Pana/Pani narusza przepisy RODO. 7. Nie przysługuje Panu/Pani: • w związku z art. 17 ust. 3 lit. b, d lub e RODO prawo do usunięcia danych osobowych; • prawo do przenoszenia danych osobowych, o którym mowa w art. 20 RODO; • na podstawie art. 21 RODO prawo sprzeciwu, wobec przetwarzania danych osobowych, gdyż podstawą prawną przetwarzania danych osobowych Pana/Pani jest art. 6 ust. 1 lit. c RODO. 8. Podanie przez Pana/Panią danych osobowych jest obowiązkowe w przypadku, gdy przesłanką przetwarzania danych osobowych jest przepis prawa. Obowiązek podania przez Pana/Panią danych osobowych bezpośrednio Pana/Pani dotyczących jest wymogiem ustawowym określonym w przepisach Uzp, związanym z udziałem w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, konsekwencje niepodania określonych danych wynikają z Ustawy Pzp. *Wyjaśnienie: jeżeli wykonanie żądania dostępu do danych wymagałoby niewspółmiernie dużego wysiłku, zamawiający może żądać od osoby, której dane dot. wskazania dodatkowych informacji mających na celu sprecyzowanie żądania, w szczególności podania nazwy lub daty postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. **Wyjaśnienie: skorzystanie z prawa do sprostowania nie może skutkować zmianą wyniku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego ani zmianą postanowień umowy w zakresie niezgodnym z ustawą Pzp oraz nie może naruszać integralności protokołu oraz jego załączników. ***Wyjaśnienie: skorzystanie z prawa do ograniczenia przetwarzania nie ogranicza przetwarzania danych osobowych do czasu zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Prawo do ograniczenia przetwarzania nie ma zastosowania w odniesieniu do przechowywania, w celu zapewnienia korzystania ze środków ochrony prawnej lub w celu ochrony praw innej osoby fizycznej lub prawnej, lub z uwagi na ważne względy interesu publicznego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego. ZAŁĄCZNIK I - INFORMACJE DOTYCZĄCE OFERT CZĘŚCIOWYCH Burmistrz Henryk Matej KIEROWNIK Referatu Zarządzania Funduszami Zewnętrzny i Zamówień Publicznych Beata Trochimiuk
<urn:uuid:8df6de50-2efa-47d6-92b3-f185da711751>
finepdfs
1.095703
CC-MAIN-2025-08
https://arch.bip.szczebrzeszyn.pl/zalaczniki_przetargi/347/519672-N-2020.pdf
2025-02-10T18:26:55+00:00
crawl-data/CC-MAIN-2025-08/segments/1738831951672.0/warc/CC-MAIN-20250210182410-20250210212410-00137.warc.gz
81,868,467
0.999979
1
1
[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]
pol_Latn
{}
false
[ 1300, 3036, 3953, 5016, 6615, 8566, 10544, 12375, 14538, 15538, 16702, 18140, 19229, 20942, 23686, 26444, 28565, 31216, 33114 ]
2
0