text stringlengths 25 5.42k | phonemes stringlengths 19 5.93k |
|---|---|
Izaki bizidun guztiek ezaugarri multzo bat partekatzen dute. | iʂ'aki β'iʂiðun ɡuʂt'iek eʂ'awɣari multʂ'o βat part'ekatʂen dut'e. |
Lau ezaugarri klasiko hauetaz gain, bada beste bat oso ongi datorkiona materia bizidunari : informaziokonplexutasun ordenatuarena, hain zuzen ere. | l'aw eʂ'awɣari kl'asiko 'awetaʂ ɡ'ajn, baða β'este β'at os'o onɡ'i ðat'orkiona mat'eɾia β'iʂiðunaɾi: inf'ormaʂiokompleʃutasun ord'enatuaɾena, 'ajn ʂuʂ'en eɾ'e. |
Kontzeptu horrek esan nahi du izaki bizidunek konplexutasun molekular handia dutela ezbizidunen aldean, baina egitura konplexu horrek aparteko ordena duela. | kontʂ'eptu 'orek es'an na'i ð'u iʂ'aki β'iʂiðunek kompl'eʃutasum mol'ekular 'andia ðut'ela eʂb'iʂiðunen ald'ean, baɲa eɣ'ituɾa kompl'eʃu 'orek ap'arteko ord'ena ðu'ela. |
Adibide batekin hobeto ulertzeko, azter dezagun birus baten egitura molekularra eta harri batena. Zalantzarik gabe, lehenak konplexutasun molekular handiago dauka bigarrenak baino eta aaldi bereana askoz ordenatuagoa. Esaterako, poliomielitisaren birusaren egitura deskribatzen badugu, deskribapen molekularra ia berdina... | að'iβiðe βat'ekin 'oβeto ul'ertʂeko, aʂt'er deʂ'aɣum biɾ'us bat'en eɣ'ituɾa mol'ekulara eta 'ari βat'ena. ʂal'antʂaɾik ɡaβ'e, le'enak kompl'eʃutasum mol'ekular 'andiaɣo ðawk'a βiɣ'arenak baɲo eta a'aldi βeɾ'eana ask'oʂ ord'enatuaɣoa. es'ateɾako, pol'iomielitisaɾem biɾ'usaɾen eɣ'ituɾa ðeskr'iβatʂem bað'uɣu, deskr'iβapem... |
Termodinamikaren bigarren printzipioak Unibertsoan entropia gero eta handiago dela finkatzen du. | term'oðiɲamikaɾem biɣ'arem printʂ'ipioak un'iβertsoan entr'opia ɣeɾ'o eta 'andiaɣo ðel'a fink'atʂen du. |
Hots, sistema gehienak desordenatu egiten dira denboraren poderioz. | ots, sist'ema ɣe'ienak des'ordenatu eɣ'iten diɾ'a ð'emboɾaɾem poð'eɾioʂ. |
Izaki bizidunak sistema oso ordenatuak direnez, termodinamikaren bigarren legearen kontra jotzen dute, antza. | iʂ'aki β'iʂiðunak sist'ema os'o ord'enatuak diɾ'eneʂ, term'oðiɲamikaɾem biɣ'aren l'eɣeaɾen k'ontra ʝ'otʂen dut'e, antʂ'a. |
Baina hori ez da gertatzen : izaki bizidunek egitura ordenatuak dituzte bizi direnen ingurumena desordenatzen dutelako. | baɲa oɾi eʂ t'a ɣert'atʂen: iʂ'aki β'iʂiðunek eɣ'ituɾa ord'enatuak dit'uʂte β'iʂi ðiɾ'enen inɡ'uɾumena ðes'ordenatʂen dut'elako. |
Biologia, zientzia gisa, hazi eta garatu egin da zimentu sendo baten gainetik. | bi'oloɣia, ʂi'entʂia ɣ'isa, 'aʂi eta ɣaɾ'atu eɣ'in d'a ʂim'entu send'o βat'en ɡaɲ'etik. |
Hainbat oinarrik osatzen dute aipatutako zimentua, biologiaren oinarriak ahain zuzen erea, urteetan zehar biologoek aurkitu, ikertu eta frogatu dutenak. | ajmbat oɲ'arik os'atʂen dut'e ajp'atutako ʂim'entua, bi'oloɣiaɾen oɲ'ariak a'ajn ʂuʂ'en eɾ'ea, 'urteetan ʂe'ar bi'oloɣoek awrk'itu, ik'ertu eta froɣ'atu ðut'enak. |
Bizidun guztiek - bakterioetatik ugaztun handienetara - ezaugarri batzuk partekatzen dituzte. | b'iʂiðun ɡuʂt'iek- bakt'eɾioetatik uɣ'aʂtun 'andienetaɾa- eʂ'awɣari β'atʂuk part'ekatʂen dit'uʂte. |
Biologiaren funtsezko oinarri batek bizidun guztiak urruneko arbaso amankomun batengandik, eboluzioaren bitartez, datozela adierazten du. Horrek azaltzen du aurreko atalean aipatu den bizidunen arteko antzekotasun zitologikoa, biokimikoa eta genetikoa. | bi'oloɣiaɾen funts'eʂko oɲ'ari βat'ek b'iʂiðun ɡuʂt'iak ur'uneko arb'aso am'ankomum bat'enɡandik, eβ'oluʂioaɾem bit'arteʂ, dat'oʂela að'ieɾaʂten du. 'orek aʂ'altʂen du awr'eko at'alean ajp'atu ðem b'iʂiðunen art'eko antʂ'ekotasun ʂit'oloɣikoa, bi'okimikoa eta ɣen'etikoa. |
Elementu kimiko horiek litosferan eta edo atmosferan egoten dira. | el'ementu k'imiko 'oɾiek lit'osfeɾan eta eðo atm'osfeɾan eɣ'oten diɾ'a. |
Funtsezko ezaugarri batzuk partekatu arren, izaki bizidunek, morfologia eta egiturari dagokionez, aniztasun handia dute. | funts'eʂko eʂ'awɣari β'atʂuk part'ekatu ar'en, iʂ'aki β'iʂiðunek, morf'oloɣia eta eɣ'ituɾaɾi ðaɣ'okioneʂ, an'iʂtasun 'andia ðut'e. |
Hori ordenan jartzeko biologoek bizidunen sailkapena egiten dute, sistematika eta taxonomiaren bidez. | oɾi ord'enan ɟartʂ'eko βi'oloɣoek b'iʂiðunen sajlk'apena eɣ'iten dut'e, sist'ematika eta taʃ'onomiaɾem bið'eʂ. |
Taxonomiak organismoak taxon izeneko taldeetan kokatzen ditu, eta sistematikak organismoen arteko harremanak aztertzen ditu. | taʃ'onomiak orɡ'anismoak taʃ'on iʂ'eneko t'aldeetan kok'atʂen dit'u, eta sist'ematikak orɡ'anismoen art'eko 'aremanak aʂt'ertʂen dit'u. |
Duela gutxi arte bizidun guztiak bost erreinutan sailkatu dira. | du'ela ɣ'utʃi art'e β'iʂiðun ɡuʂt'iak b'ost er'eɲutan sajlk'atu ðiɾ'a. |
Gaur egun, aldiz, hiru domeinutan sailkatzen dira. | ɡ'awr eɣ'un, ald'iʂ, 'iɾu ðom'eɲutan sajlk'atʂen diɾ'a. |
Bestalde, metabolismorik gabeko zelula barneko parasito hertsiak daude, zientzialari gehienen ustez bizidunak ez direnak, baina Biologiaren lan eremuan sartzen direnak : birusak, biroideak eta prioiak. | bestalde, met'aβolismoɾik ɡaβ'eko ʂel'ula βarn'eko paɾ'asito 'ertsiak dawð'e, ʂi'entʂialaɾi ɣe'ienen ust'eʂ b'iʂiðunak eʂ t'iɾenak, baɲa βi'oloɣiaɾen l'an eɾ'emuan s'artʂen diɾ'enak: biɾ'usak, biɾ'ojðeak eta pri'oʝak. |
Homeostasia sistema ireki batek bere barneingurua egonkor mantentzeko duen ahalmena da, oreka dinamikoa doituz erregulazioprozesu batzuen bidez. | 'omeostasia sist'ema iɾ'eki βat'ek beɾ'e βarn'ejnɡuɾua eɣ'onkor mant'entʂeko ðu'en a'almena ð'a, oɾ'eka ðin'amikoa ðojt'uʂ er'eɣulaʂioproʂesu βatʂ'uem bið'eʂ. |
Bizidun guztiek, zelulabakarrek zein zelulanitzek, berezko homeostasia dute. | b'iʂiðun ɡuʂt'iek, ʂel'ulaβakarek ʂ'ejn ʂel'ulanitʂek, beɾ'eʂko 'omeostasia ðut'e. |
Tradizionalki, botanikak landareen ikerketak biltzeaz gain, fikologo eta mikologoek egiten dituzten alga eta onddoen azterketak ere barne hartzen zituen. | trað'iʂionalki, b'otanikak land'aɾeen ik'erketak biltʂ'eaʂ ɡ'ajn, fik'oloɣo eta mik'oloɣoek eɣ'iten dit'uʂten alɣ'a eta onɟ'oen aʂt'erketak eɾ'e βarn'e 'artʂen ʂit'uen. |
Gaur egun, laurehun eta hamar mila landare enbriofitoren ikerketak abiatu dira, landare lehortar ere esaten zaienak. | ɡ'awr eɣ'un, lawɾ'eun eta 'amar miʎ'a land'aɾe embr'iofitoɾen ik'erketak aβ'iatu ðiɾ'a, land'aɾe le'ortar eɾ'e es'aten ʂaʝ'enak. |
Horietatik hirurehun eta laurogeita hamaika mila inguru landare baskularrak dira, hau da, sistema baskulardunak dira eta beste hogei mila briofitoak, edo sistemabaskularrik ez dutenak. | oɾietatik 'iɾuɾeun eta lawɾ'oɣejta 'amajka miʎ'a inɡ'uɾu land'aɾe βask'ularak diɾ'a, 'aw ð'a, sist'ema βask'ulardunak diɾ'a eta β'este 'oɣej miʎ'a βri'ofitoak, eðo sist'emaβaskularik eʂ t'utenak. |
Botanika kontzeptu orokorraren baitan, bi azpiatal bereiz daitezke : botanika purua eta botanika aplikatua. | b'otanika kontʂ'eptu oɾ'okoraɾem bajt'an, b'i aʂp'iatal βeɾ'ejʂ dajt'eʂke: b'otanika puɾ'ua eta β'otanika apl'ikatua. |
Botanika puruaren helburua naturaren inguruko jakintzak zabaltzea da, eta botanika aplikatuaren alorreko ikerketek, aldiz, aurrerapen ugari ekarri dituzte hainbat teknologiatan, hala nola, nekazaritzateknologian. | b'otanika puɾ'uaɾen 'elβuɾua nat'uɾaɾen inɡ'uɾuko ʝak'intʂak ʂaβ'altʂea ð'a, eta β'otanika apl'ikatuaɾen al'oreko 'ikerketek, ald'iʂ, awr'eɾapen uɣ'aɾi ek'ari ðit'uʂte ajmbat tekn'oloɣiatan, 'ala n'ola, nek'aʂaɾitʂateknoloɣian. |
Botanikaren jakintzak gure bizitzako alor askotan du eragina eta, beraz, zientzia hau biologoek eta ingurumeneko zientzialariek ez ezik, farmazialariekA eta nekazaritzaingeniariek ere ikertzen dute. | b'otanikaɾen ɟak'intʂak ɡuɾ'e βiʂ'itʂako al'or ask'otan d'u eɾ'aɣiɲa et'a, beɾaʂ, ʂi'entʂia 'aw βi'oloɣoek eta inɡ'uɾumeneko ʂi'entʂialaɾiek 'eʂ eʂik, farm'aʂialaɾieka eta nek'aʂaɾitʂajnɡeniaɾiek eɾ'e ik'ertʂen dut'e. |
Horren harira, irensten dugun ia janari guztia, zuzenean edo zeharka, landareetatik dator. | 'oren 'aɾiɾa, iɾ'esten duɣ'un 'ia ʝan'aɾi ɣuʂt'ia, ʂuʂ'enean eðo ʂe'arka, land'aɾeetatik dat'or. |
Hori dela eta, botanikak gaurko ikerketetan garrantzi handia izaten jarraitzen du. | oɾi ðel'a et'a, b'otanikak ɡawrk'o 'ikerketetan ɡar'antʂi 'andia iʂ'aten ɟar'ajtʂen d'u. |
Historian zehar Fungi, kromista eta Plantae erreinuetako bizidunen deskripzio, sailkapen, distribuzio eta erlazioen, eta ideien ikerketen eta idazlanen narrazioa da botanikaren historia. | 'istoɾian ʂe'ar funɡ'i, krom'ista eta plant'ae er'eɲuetako β'iʂiðunen deskr'ipʂio, sajlk'apen, distr'iβuʂio eta erl'aʂioen, eta ið'eʝen 'ikerketen eta ið'aʂlanen nar'aʂioa ð'a β'otanikaɾen 'istoɾia. |
Ondoren, Erdi Aroan, elizaren tradizio kontserbadoreak botanikaren garapena mantsotu bazuen ere, zenbait naturistak aurrera egin zuten landareen ezagutzan. | ond'oɾen, erd'i aɾ'oan, el'iʂaɾen trað'iʂio konts'erbaðoɾeak b'otanikaɾen ɡaɾ'apena mants'otu βaʂ'uen eɾ'e, ʂemb'ajt nat'uɾistak 'awreɾa eɣ'in ʂut'en land'aɾeen eʂ'aɣutʂan. |
hamabosgarren eta hamaseigarren mendeetan, botanikaren garapena gertatu zen hainbat faktorek bultzatuta : inprentaren asmatzea, paperaren agerpena, herbarioak egiteko erabiltzen hasi zena, eta lorategi botanikoak. | 'amaβosɡaren eta 'amasejɣarem mend'eetan, b'otanikaɾen ɡaɾ'apena ɣert'atu ʂen ajmbat fakt'oɾek bultʂ'atuta: impr'entaɾen asm'atʂea, pap'eɾaɾen aɣ'erpena, 'erbaɾioak eɣ'iteko eɾ'aβiltʂen 'asi ʂen'a, eta loɾ'ateɣi β'otanikoak. |
hamazazpigarren eta hamazortzigarren mendeetan, botanikaren garapenean garrantzi handia eduki zuten bi diziplina berri sortu ziren : landareanatomia eta landarefisiologia. | 'amaʂaʂpiɣaren eta 'amaʂortʂiɣarem mend'eetan, b'otanikaɾen ɡaɾ'apenean ɡar'antʂi 'andia eð'uki ʂut'em b'i ðiʂ'iplina βer'i sort'u ʂiɾ'en: land'aɾeanatomia eta land'aɾefisioloɣia. |
Garai hauetan, Darwinen eboluzioaren teoriak eragin nabarmena eduki zuen landareen sailkapenean, eta ondorioz, sailkapen filogenetikoak agertu zirenA Lehenik, Adolf Englerek onartutako lehenengo sistema filogenetikoa sortu zen, sillabus der Planzenfamilien Aeta, geroago, Engler sistema deritzona. | ɡaɾ'aj 'awetan, dar'uɲen eβ'oluʂioaɾen te'oɾiak eɾ'aɣin naβ'armena eð'uki ʂu'en land'aɾeen sajlk'apenean, eta ond'oɾioʂ, sajlk'apen fiʎ'oɣenetikoak aɣ'ertu ʂiɾ'ena le'enik, að'olf enɡl'eɾek on'artutako le'enenɡo sist'ema fiʎ'oɣenetikoa sort'u ʂen, siʎ'aβus d'er planʂ'enfamilien a'eta, ɡeɾ'oaɣo, enɡl'er sist'ema ðeɾ'itʂ... |
hemeretzigarren eta hogeigarren mendeak oso aberasgarriak izan dira botanikako ikerketarako ; izan ere, mende horietan zehar zientzia berriak sortu ziren : ekologia, geobotanika eta biologia molekularra. | 'emeɾetʂiɣaren eta 'oɣejɣarem mend'eak os'o aβ'eɾasɡariak iʂ'an diɾ'a β'otanikako ik'erketaɾako; iʂ'an eɾ'e, mend'e oɾietan ʂe'ar ʂi'entʂia βer'iak sort'u ʂiɾ'en: ek'oloɣia, ɡe'oβotanika eta βi'oloɣia mol'ekulara. |
Landareen eboluzioa oso konplexua izan da. Duela bilioi bat urte, zianobakterioak eta eukarioto fotosintetiko zelulanitzak ur gezan bizi ziren, eta organismo fotosintetizatzaileen komunitate konplexuak Kanbriarraurrean agertu ziren, hau da, duela zortziehun eta berrogeita hamar milioi urte inguru. | land'aɾeen eβ'oluʂioa os'o kompl'eʃua iʂ'an da. du'ela βil'ioj βat 'urte, ʂi'anoβakteɾioak eta ewk'aɾioto fot'osintetiko ʂel'ulanitʂak 'ur ɡeʂ'am b'iʂi ʂiɾ'en, eta orɡ'anismo fot'osintetiʂatʂaʎeen kom'unitate kompl'eʃuak kambr'iarawrean aɣ'ertu ʂiɾ'en, 'aw ð'a, du'ela ʂortʂ'ieun eta βer'oɣejta 'amar mil'ioj 'urte inɡ'u... |
Enbriofitoak alga berdeen talde batetik eboluzionatu zuten, duela zortziehun eta berrogeita hamar milioi urte, eta uste da azken horiek duela bilioi bat urte agertu zirela. | embr'iofitoak alɣ'a βerd'een t'alde βat'etik eβ'oluʂionatu ʂut'en, du'ela ʂortʂ'ieun eta βer'oɣejta 'amar mil'ioj 'urte, eta 'uste ða aʂk'en 'oɾiek du'ela βil'ioj βat 'urte aɣ'ertu ʂiɾ'ela. |
Lehorreko landareen ahaide bizi hurbilena txarofita taldea da, eta zehazki Charales ordena. | le'oreko land'aɾeen a'ajðe β'iʂi 'urbiʎena tʃaɾ'ofita t'aldea ð'a, eta ʂe'aʂki tʃaɾ'ales ord'ena. |
Baina zenbait ebidentziak agerian uzten dute lehorreko txariofites zelulabakarretatik etor zitezkeela. | baɲa ʂemb'ajt eβ'iðentʂiak aɣ'eɾian 'uʂten dut'e le'oreko tʃaɾ'iofites ʂel'ulaβakaretatik et'or ʂit'eʂkeela. |
Hori horrela balitz, hasierako algak biziziklo haploidea izan zukeen. | oɾi 'orela βal'itʂ, 'asieɾako alɣ'ak b'iʂiʂiklo 'aplojðea iʂ'an ʂuk'een. |
Gainera, elkarrekintzak izan zituen onddoekin, eta elkarrekintza horiei esker, lehorreko estresetara moldatzea errazagoa izan zatekeen. | ɡaɲ'eɾa, elk'arekintʂak iʂ'an ʂit'uen onɟ'oekin, eta elk'arekintʂa oɾiej esk'er, le'oreko estr'esetaɾa mold'atʂea er'aʂaɣoa iʂ'an ʂat'ekeen. |
Hala ere, landareak ez ziren izan Lurreko lehen organismo fotosintetizatzaileak lehorrean, baina aurretik agertu zirenak, mikroorganismoak, oso eskasak ziren atmosferaren konposizioan eraginik izateko. | 'ala eɾ'e, land'aɾeak e tʂ'iɾen iʂ'an lur'eko le'en orɡ'anismo fot'osintetiʂatʂaʎeak le'orean, baɲa 'awretik aɣ'ertu ʂiɾ'enak, mikr'oorɡanismoak, os'o esk'asak ʂiɾ'en atm'osfeɾaɾen komp'osiʂioan eɾ'aɣiɲik iʂ'ateko. |
Lehenengo landareen ebidentziak duela laurehun eta hirurogeita hamar milioi urtekoak dira, Saudi Arabiako eta gonwanako arroketan. | le'enenɡo land'aɾeen eβ'iðentʂiak du'ela lawɾ'eun eta 'iɾuɾoɣejta 'amar mil'ioj 'urtekoak diɾ'a, sawð'i aɾ'aβiako eta ɣon'uanako ar'oketan. |
Aurkitutako arrastoak kriptospora deritzen esporak dira. | awrk'itutako ar'astoak kript'ospoɾa ðeɾ'itʂen esp'oɾak diɾ'a. |
Espora horiek i forma dute, eta horretarako, beharrezkoa da esporen paretak erresistenteak izatea. | esp'oɾa 'oɾiek 'i form'a ðut'e, eta 'oretaɾako, be'areʂkoa ð'a esp'oɾem paɾ'etak er'esistenteak iʂ'atea. |
Paretaren erresistentzia lotuta dago kanpopareta lehortearekiko erresistentea izatearekin, eta erresistenzia hori soilik da beharrezkoa esporek uretatik kanpo biziraun behar badute. | paɾ'etaɾen er'esistentʂia lot'uta ðaɣ'o k'ampopaɾeta le'orteaɾekiko er'esistentea iʂ'ateaɾekin, eta er'esistenʂia oɾi sojl'ik d'a βe'areʂkoa esp'oɾek uɾ'etatik k'ampo β'iʂiɾawm be'ar bað'ute. |
Algen kasuan ez da trileteesporarik agertu, uretan ez dagoelako hain erresistente izateko beharrik. | alɣ'en kas'uan eʂ t'a triʎ'eteespoɾaɾik aɣ'ertu, uɾ'etan eʂ t'aɣoelako 'ajn er'esistente iʂ'ateko βe'arik. |
Behin landareak lehorrera iritsita, Abi bide izan zituztenA lehorteari aurre egiteko. | be'in land'aɾeak le'oreɾa iɾ'itsita, aβ'i βið'e iʂ'an ʂit'uʂtena le'orteaɾi 'awre eɣ'iteko. |
Bide horietako bat da briofito modernoek segitu dutena, alegia, metabolismoa moteltzea ur gehiago heltzen den arte. | bið'e oɾietako βat d'a βri'ofito moð'ernoek seɣ'itu ðut'ena, aleɣia, met'aβolismoa mot'eltʂea 'ur ɡ'eiaɣo 'eltʂen den art'e. |
Bigarren bidea da lehortearekiko erresistentzia garatzea eta, horrela, uraren galera kontrolatzea. | biɣ'arem bið'ea ð'a le'orteaɾekiko er'esistentʂia ɣaɾ'atʂea et'a, 'orela, uɾ'aɾen ɡal'eɾa kontr'olatʂea. |
Horretarako, beharrezkoak dira kutikula lodia eta ehun baskularizatuak. | 'oretaɾako, be'areʂkoak diɾ'a kut'ikula loð'ia eta e'um bask'ulaɾiʂatuak. |
Landare zelulanitz guztiek bi faseko bizizikloak dituzte. | land'aɾe ʂel'ulaniʂ ɡuʂt'iek b'i fas'eko β'iʂiʂikloak dit'uʂte. |
Batetik, gametofitoek baten gametoak sortzen dituzte ; eta bestetik, esporofitoek bi nAesporak sortzen dituzte. | bat'etik, ɡam'etofitoek bat'en ɡam'etoak s'ortʂen dit'uʂte; eta β'estetik, esp'oɾofitoek b'i na'espoɾak s'ortʂen dit'uʂte. |
Zenbait landaretan bi faseak oso antzekoak izan daitezke, baina gaur egungo landare modernoetan oso desberdinak dira, eta horri heteromorfismo deritzo. | ʂemb'ajt land'aɾetam b'i fas'eak os'o antʂ'ekoak iʂ'an dajt'eʂke, baɲa ɣ'awr eɣ'unɡo land'aɾe moð'ernoetan os'o ðesb'erdiɲak diɾ'a, eta 'ori 'eteɾomorfismo ðeɾ'itʂo. |
Bestalde, biziziklo diplobiontikoaren, fase haploide eta diploidea zelulanitzak direnak, agerpena azaltzeko bi teoria daude : interpolazioteoria eta transformazioteoria. | bestalde, b'iʂiʂiklo ðipl'oβiontikoaɾen, fas'e 'aplojðe eta ðipl'ojðea ʂel'ulanitʂak diɾ'enak, aɣ'erpena aʂ'altʂeko β'i te'oɾia ðawð'e: int'erpolaʂioteoɾia eta transf'ormaʂioteoɾia. |
Interpolazioteoriaren arabera, momenturen batean zigoto bat mitosi bidez sortu zen eta ez meiosi bidez, eta horrela, esporofitoA diploidea agertu zen. | int'erpolaʂioteoɾiaɾen aɾ'aβeɾa, mom'entuɾem bat'ean ʂiɣ'oto βat m'itosi βið'eʂ sort'u ʂen eta 'eʂ meʝ'osi βið'eʂ, eta 'orela, esp'oɾofitoa ðipl'ojðea aɣ'ertu ʂen. |
Mikorriza landareen eta onddoen artean gertatzen den elkarketa sinbiotiko mutualista da, hau da, parte hartzen duten bi osagaiek lortzen dute etekina erlaziotik. | mik'oriʂa land'aɾeen eta onɟ'oen art'ean ɡert'atʂen den elk'arketa simb'iotiko mut'ualista ð'a, 'aw ð'a, p'arte 'artʂen dut'em b'i os'aɣaʝek l'ortʂen dut'e et'ekiɲa erl'aʂiotik. |
Elkarte sinbiotiko horiek, oro har, ez dira espezifikoak izaten eta, beraz, onddo batek hainbat mikorriza mota sor ditzake. | elk'arte simb'iotiko 'oɾiek, oɾ'o 'ar, eʂ t'iɾa esp'eʂifikoak iʂ'aten et'a, beɾaʂ, onɟ'o βat'ek ajmbat mik'oriʂa mot'a s'or ditʂ'ake. |
Badirudi Siluriarreko eta Deboniarreko landareek ez zutela sustrairik, baina zenbait espezietan bai agertzen ziren errizomak. | bað'iɾuði sil'uɾiareko eta ðeβ'oniareko land'aɾeek 'eʂ ʂut'ela sustr'ajɾik, baɲa ʂemb'ajt esp'eʂietam b'aj aɣ'ertʂen ʂiɾ'en er'iʂomak. |
Onddo batekin sinbiosia izan zuen lehenengo landarearen fosila aglaofiton izan zen, sustrairik ez zituena. | onɟ'o βat'ekin simb'iosia iʂ'an ʂu'en le'enenɡo land'aɾeaɾen fos'iʎa aɣl'aofiton iʂ'an ʂen, sustr'ajɾik 'eʂ ʂit'uena. |
Onddoa landarearen karbohidratoez elikatzen zen eta landareak lurzoruko mantenugaiak lortzen zituen onddoaren bitartez, bereziki fosfatoa. | onɟ'oa land'aɾeaɾen karb'oiðratoeʂ el'ikatʂen ʂen eta land'aɾeak lurʂ'oɾuko mant'enuɣaʝak l'ortʂen ʂit'uen onɟ'oaɾem bit'arteʂ, beɾ'eʂiki fosf'atoa. |
Horrela, nahiz eta sustrairik ez izan, beharrezko ura eta mantenugaiak lor zitzakeen landareak. | 'orela, n'aiʂ eta sustr'ajɾik 'eʂ iʂ'an, be'areʂko uɾ'a eta mant'enuɣaʝak l'or ʂitʂ'akeen land'aɾeak. |
Kutikula, estomak eta zelula arteko gunea. | kut'ikula, est'omak eta ʂel'ula art'eko ɣun'ea. |
Landareak agertu zirenean, CO bi kontzentrazioak oso altuak ziren, eta beraz, uraren erabilera nahiko kontrolatuta zegoen. Baina CO bi kontzentrazioa jaisten hasi zenean, garraiomekanismo berriak garatu behar izan zituzten landareek. Horrela, landare goiztiarrek ura apoplastotik garraiatzen zuten. Geroago, urgalera eki... | land'aɾeak aɣ'ertu ʂiɾ'enean, k'o β'i kontʂ'entraʂioak os'o alt'uak ʂiɾ'en, eta βeɾaʂ, uɾ'aɾen eɾ'aβiʎeɾa na'iko kontr'olatuta ʂeɣ'oen. baɲa k'o β'i kontʂ'entraʂioa ʝ'ajsten 'asi ʂen'ean, ɡar'aʝomekanismo βer'iak ɡaɾ'atu βe'ar iʂ'an ʂit'uʂten land'aɾeek. 'orela, land'aɾe ɣojʂt'iarek uɾ'a ap'oplastotik ɡar'aʝatʂen ʂut'e... |
Lehenengo landareek tamaina txikia zuten eta hezetasun altua behar zuten. | le'enenɡo land'aɾeek tam'aɲa tʃik'ia ʂut'en eta 'eʂetasun alt'ua βe'ar ʂut'en. |
Lehenengoz, hidroideak agertu ziren, zelula luze hilak direnak, baina haien pareta finak erraz apurtzen ziren urtentsioa handitzen zenean, eta horrek landarearen garaiera mugatzen zuen. | le'enenɡoʂ, 'iðrojðeak aɣ'ertu ʂiɾ'en, ʂel'ula luʂ'e 'iʎak diɾ'enak, baɲa 'aʝem paɾ'eta fiɲ'ak er'aʂ ap'urtʂen ʂiɾ'en 'urtentsioa 'anditʂen ʂen'ean, eta 'orek land'aɾeaɾen ɡaɾ'aʝeɾa muɣ'atʂen ʂu'en. |
Uste da trakeidak Erdi Siluriarrean agertu zirela, eta haien jatorri ebolutiboa bakarra izan zela. | 'uste ða trak'ejðak erd'i sil'uɾiarean aɣ'ertu ʂiɾ'ela, eta 'aʝen ɟat'ori eβ'olutiβoa β'akara iʂ'an ʂel'a. |
Horri esker, posible izan zen landareak poikilohidrikoak izatetik homohidriko izatera pasatzea. | 'ori esk'er, pos'iβle iʂ'an ʂen land'aɾeak pojk'iʎoiðrikoak iʂ'atetik 'omoiðriko iʂ'ateɾa pas'atʂea. |
Haien egitura kontuan hartuta, bi taldetan sailkatzen dira : mikrofiloak eta megafiloak. | 'aʝen eɣ'ituɾa k'ontuan 'artuta, b'i t'aldetan sajlk'atʂen diɾ'a: mikr'ofiʎoak eta meɣ'afiʎoak. |
Proposatu da independenteki eboluzionatu zutela. | prop'osatu ða ind'ependenteki eβ'oluʂionatu ʂut'ela. |
Are gehiago, uste da megafiloak lau aldiz eboluzionatu zutela modu independentean : iratzeetan, azeribuztanetan, progimnospermoetan eta hazidun landareetan. | aɾ'e ɣ'eiaɣo, 'uste ða meɣ'afiʎoak l'aw ald'iʂ eβ'oluʂionatu ʂut'ela moð'u ind'ependentean: iɾ'atʂeetan, aʂ'eɾiβuʂtanetan, proɣ'imnospermoetan eta 'aʂiðun land'aɾeetan. |
Denbora luzea behar izan zen hostoak lehenengo aldiz eboluzionatzeko. | d'emboɾa luʂ'ea βe'ar iʂ'an ʂ'en 'ostoak le'enenɡo ald'iʂ eβ'oluʂionatʂeko. |
Izan ere, landareak berrogeita hamar milioi urte zeramatzaten lur planetan megafiloak garrantzitsuak bihurtu zireneanAHorren arrazoia Deboniarrean dago. | iʂ'an eɾ'e, land'aɾeak ber'oɣejta 'amar mil'ioj 'urte ʂeɾ'amatʂaten l'ur plan'etam meɣ'afiʎoak ɡar'antʂitsuak bi'urtu ʂiɾ'eneanaoren ar'aʂoʝa ðeβ'oniarean daɣ'o. |
Estomen dentsitatea ezin zen areagotu sustraisistemak ez zeudelako oso garatuta eta, beraz, urgalera ezin zelako konpentsatu. | est'omen dents'itatea eʂ'in ʂen aɾ'eaɣotu sustr'ajsistemak 'eʂ ʂewð'elako os'o ɣaɾ'atuta et'a, beɾaʂ, urɡ'aleɾa eʂ'in ʂ'elako komp'entsatu. |
Horregatik, hosto gehiago eta handiagoak agertu ziren, ze o bia azkarrago bideratzeko fotosintesira. | 'oreɣatik, 'osto ɣ'eiaɣo eta 'andiaɣoak aɣ'ertu ʂiɾ'en, ʂe 'o βi'a aʂk'araɣo βið'eɾatʂeko fot'osintesiɾa. |
Zenbait faktorek izan dute eragina hostoen forman eta tamainan, hala nola, argiintentsitatea, hezetasuna, tenperatura eta haizea. | ʂemb'ajt fakt'oɾek iʂ'an dut'e eɾ'aɣiɲa 'ostoen form'an eta tam'aɲan, 'ala n'ola, arɡ'iintentsitatea, 'eʂetasuna, temp'eɾatuɾa eta ajʂea. |
Adibidez, zuhaitz oso altuek ez dute hosto handirik, haizeak kaltetzen dituelako. | að'iβiðeʂ, ʂu'ajtʂ os'o alt'uek eʂ t'ute 'osto 'andiɾik, ajʂeak kalt'etʂen dit'uelako. |
Herbiboroek ere oso garrantzitsuak izan dira hostoen morfologiaren eboluziorako, egiturak garatu baitituzte herbiboroetatik babesteko. | 'erbiβoɾoek eɾ'e os'o ɣar'antʂitsuak iʂ'an diɾ'a 'ostoem morf'oloɣiaɾen eβ'oluʂioɾako, eɣ'ituɾak ɡaɾ'atu βajt'ituʂte 'erbiβoɾoetatik baβ'esteko. |
Sustraien funtzio nagusia ura eta mantenugaiak xurgatzea da, landarearen hazkunderako beharrezkoak direnak. | sustr'aʝen funtʂ'io naɣ'usia uɾ'a eta mant'enuɣaʝak ʃurɡ'atʂea ð'a, land'aɾeaɾen 'aʂkundeɾako βe'areʂkoak diɾ'enak. |
Sustraiak luzeago bihurtu zirenean, zuhaitzak altuagoak izan zitezkeen eta lurra gehiago higa zezaketen ; beraz, habitat berriak kolonizatzeko gai bihurtu ziren. | sustr'aʝak luʂ'eaɣo βi'urtu ʂiɾ'enean, ʂu'ajtʂak alt'uaɣoak iʂ'an ʂit'eʂkeen eta lur'a ɣ'eiaɣo 'iɣa ʂeʂ'aketen; beɾaʂ, 'aβitat ber'iak kol'oniʂatʂeko ɣ'aj βi'urtu ʂiɾ'en. |
Deboniarrean sakonago iristen hasi ziren, hogei ko sakonetara heldu arte, baina gaur egun batzuk gai dira hirurogei metro hondoratzeko lurzoruan, beheko geruzetan dagoen ura lortzeko. | deβ'oniarean sak'onaɣo iɾ'isten 'asi ʂiɾ'en, 'oɣej k'o sak'onetaɾa eldu art'e, baɲa ɣ'awr eɣ'um b'atʂuk ɡ'aj ðiɾ'a 'iɾuɾoɣej m'etro 'ondoɾatʂeko lurʂ'oɾuan, be'eko ɣeɾ'uʂetan daɣ'oen uɾ'a lortʂ'eko. |
Gainera, hostorik meheenak berrogei A koak dira, eta hori da muga ura garraiatu ahal izateko. | ɡaɲ'eɾa, 'ostoɾik me'eenak ber'oɣej 'a ko'ak diɾ'a, eta oɾi ð'a m'uɣa uɾ'a ɣar'aʝatu a'al iʂ'ateko. |
Hasierako landareak iratzeak bezala ugaltzen ziren, hau da, esporek gametofito txikiak sortzen zituzten, eta horiek esperma edo obuluak eratzen zituzten. | 'asieɾako land'aɾeak iɾ'atʂeak beʂ'ala uɣ'altʂen ʂiɾ'en, 'aw ð'a, esp'oɾek ɡam'etofito tʃik'iak s'ortʂen ʂit'uʂten, eta 'oɾiek esp'erma eðo oβ'uluak eɾ'atʂen ʂit'uʂten. |
Espermak beste gametofito bat bilatzen zuen obulu batekin elkartu eta enbrioia sortzeko. | esp'ermak b'este ɣam'etofito βat biʎ'atʂen ʂu'en oβ'ulu βat'ekin elk'artu eta embr'ioʝa sortʂ'eko. |
Landare heterosporikoek bi tamainatako esporak dituzte : mikrosporak, mikrogametofitoak sortuko dituztenak, eta makrosporak, makrogametofitoak sortuko dituztenak. | land'aɾe 'eteɾospoɾikoek b'i tam'aɲatako esp'oɾak dit'uʂte: mikr'ospoɾak, mikr'oɣametofitoak sort'uko ðit'uʂtenak, eta makr'ospoɾak, makr'oɣametofitoak sort'uko ðit'uʂtenak. |
Sistema honek obuluen eta hazien bidean lagundu zuen. | sist'ema 'onek oβ'uluen eta 'aʂiem bið'ean laɣ'undu ʂu'en. |
Izan ere, megaesporangio bakoitzean megaespora bakarra zegoen. | iʂ'an eɾ'e, meɣ'aespoɾanɡio βak'ojtʂeam meɣ'aespoɾa β'akara ʂeɣ'oen. |
Megagametofitoa urarekiko iragazgaitza den tegumentu batean zegoen, hazia babesten ; eta mikroespora gameto arra sakabanatzeko erabiltzen zen. | meɣ'aɣametofitoa uɾ'aɾekiko iɾ'aɣaʂɡajtʂa ð'en teɣ'umentu βat'ean ʂeɣ'oen, 'aʂia βaβ'esten; eta mikr'oespoɾa ɣam'eto ar'a sak'aβanatʂeko eɾ'aβiltʂen ʂen. |
Horien fosilik zaharrena Deboniarraren amaierakoa da. | oɾien fos'ilik ʂa'arena ðeβ'oniaraɾen am'aʝeɾakoa ð'a. |
teridospermoak zurezko landareak ziren, eta haien hostoak iratzeen antzekoak. | teɾ'iðospermoak ʂuɾ'eʂko land'aɾeak ʂiɾ'en, eta 'aʝen 'ostoak iɾ'atʂeen antʂ'ekoak. |
Hazien eredu hori gimnospermo guztiek partekatzen dute, eta ez dituzte haziak guztiz inguratzen. | 'aʂien eɾ'eðu oɾi ɣimn'ospermo ɣuʂt'iek part'ekatʂen dut'e, eta eʂ t'ituʂte 'aʂiak ɡuʂt'iʂ inɡ'uɾatʂen. |
Angiospermoak, aldiz, guztiz inguratzen dituzte haziak karpelo batean. | anɡ'iospermoak, ald'iʂ, ɡuʂt'iʂ inɡ'uɾatʂen dit'uʂte 'aʂiak karp'elo βat'ean. |
Horrela, enbrioiak, kanpoaldetik guztiz isolatuta eta lehortetik babestuta, zenbait urtean zehar biziraun dezake lehortebaldintzetan. | 'orela, embr'ioʝak, kamp'oaldetik ɡuʂt'iʂ is'olatuta eta le'ortetik baβ'estuta, ʂemb'ajt urt'ean ʂe'ar b'iʂiɾawn deʂ'ake le'orteβaldintʂetan. |
Loreak angiospermoetan baino ageri ez diren hosto eraldatuak diraAAngiospermoak nahiko berandu agertu ziren fosilerregistroan, Kretazeoan, eta beraz, loreak ere bai. | loɾ'eak anɡ'iospermoetam baɲo aɣ'eɾi 'eʂ tiɾ'en 'osto eɾ'aldatuak diɾ'aaanɡiospermoak na'iko βeɾ'andu aɣ'ertu ʂiɾ'en fos'iʎereɣistroan, kret'aʂeoan, eta βeɾaʂ, loɾ'eak eɾ'e β'aj. |
Lorearen funtzio nagusia ugalketa da, eta loreak eboluzionatu baino lehen ugalketaren arduradunak mikroesporofiloak eta megaesporofiloak ziren. | loɾ'eaɾen funtʂ'io naɣ'usia uɣ'alketa ð'a, eta loɾ'eak eβ'oluʂionatu βaɲo le'en uɣ'alketaɾen ard'uɾaðunak mikr'oespoɾofiʎoak eta meɣ'aespoɾofiʎoak ʂiɾ'en. |
Badirudi hostoa lorearen arbasoa izan litekeela. Hortaz, momenturen batean, hostoa sortzen duen sistemak moldapenen bat bide zuen, eta ondorioz, loreak garatu ziratekeen. | bað'iɾuði 'ostoa loɾ'eaɾen arb'asoa iʂ'an lit'ekeela. ortaʂ, mom'entuɾem bat'ean, 'ostoa s'ortʂen du'en sist'emak mold'apenem bat bið'e ʂu'en, eta ond'oɾioʂ, loɾ'eak ɡaɾ'atu ʂiɾ'atekeen. |
ze hiru metabolismoan, ze o bia estometatik sartu eta kalbin zikloan fixatzen da RUBISCO entzimaren bitartez. ze hiru metabolismo arruntaren eboluziotik bi metabolismo garatu ziren : AC lau eta CAM. | ʂe 'iɾu met'aβolismoan, ʂe 'o βi'a est'ometatik sart'u eta kalβ'in ʂikl'oan fiʃ'atʂen d'a ruβ'isko entʂ'imaɾem bit'arteʂ. ʂe 'iɾu met'aβolismo ar'untaɾen eβ'oluʂiotik b'i met'aβolismo ɣaɾ'atu ʂiɾ'en: 'ak l'aw eta k'am. |
ze lau metabolismoan, argipeko faseko erreakzioak eta kalbin zikloa fisikoki banatuta daude. | ʂe l'aw met'aβolismoan, arɡ'ipeko fas'eko er'eakʂioak eta kalβ'in ʂikl'oa fis'ikoki βan'atuta ðawð'e. |
Argipeko erreakzioak mesofiloko zeluletan gertatzen dira, eta kalbin zikloa, aldiz, Abala baskularraren zorroko zeluletan. | arɡ'ipeko er'eakʂioak mes'ofiʎoko ʂel'uletan ɡert'atʂen diɾ'a, eta kalβ'in ʂikl'oa, ald'iʂ, aβ'ala βask'ularaɾen ʂor'oko ʂel'uletan. |
Gainera, ze lau landareek errubiskoa erabili beharrean, PEP karboxilasa erabiltzen dute, termoegonkorragoa dena. | ɡaɲ'eɾa, ʂe l'aw land'aɾeek er'uβiskoa eɾ'aβili βe'arean, p'ep karb'oʃiʎasa eɾ'aβiltʂen dut'e, term'oeɣonkoraɣoa ð'ena. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.