text stringlengths 25 5.42k | phonemes stringlengths 19 5.93k |
|---|---|
Horri esker, gai dira beroari aurre egiteko eta leku tropikaletan bizi daitezke. | 'ori esk'er, ɡ'aj ðiɾ'a β'eɾoaɾi 'awre eɣ'iteko eta l'eku trop'ikaletam b'iʂi ðajt'eʂke. |
CAM metabolismoan, argipeko erreakzioak eta kalbin zikloa espazioan ez ezik, denboran ere daude banatuta. | k'am 'etaβolismoan, arɡ'ipeko er'eakʂioak eta kalβ'in ʂikl'oa esp'aʂioan 'eʂ eʂik, d'emboɾan eɾ'e ðawð'e βan'atuta. |
CAM landareetan, besteetan ez bezala, estomak gauean irekitzen dira eta egunean ixten dira, ura ez galtzeko transpirazio bidez eta fotoarnasketa murrizteko. | k'am land'aɾeetan, b'esteetan 'eʂ beʂ'ala, est'omak ɡaw'ean iɾ'ekitʂen diɾ'a eta eɣ'unean 'iʃten diɾ'a, uɾ'a 'eʂ ɡaltʂ'eko transp'iɾaʂio βið'eʂ eta fot'oarnasketa mur'iʂteko. |
Landare mamitsuetan eta basamortuko zenbait landaretan agertzen da CAM metabolismoa. | land'aɾe mam'itsuetan eta βas'amortuko ʂemb'ajt land'aɾetan aɣ'ertʂen da k'am 'etaβolismoa. |
Badirudi ze lau metabolismoa duela hogeita bost hogeita hamabi milioi urte agertu zela, baina garrantzitsu bihurtu zela duela sei zazpi milioi urte. | bað'iɾuði ʂe l'aw met'aβolismoa ðu'ela 'oɣejta β'os 'oɣejta 'amaβi mil'ioj 'urte aɣ'ertu ʂel'a, baɲa ɣar'antʂitsu βi'urtu ʂel'a ðu'ela s'ej ʂ'aʂpi mil'ioj 'urte. |
Botanika sistematikoa biologia sistematikoaren atal bat da. | b'otanika sist'ematikoa βi'oloɣia sist'ematikoaɾen at'al β'at d'a. |
Organismoen arteko aldea eta dibertsitatea, eta haien arteko harremanak ikertzen ditu, bereziki horien historia ebolutiboak eragindakoak. | orɡ'anismoen art'eko ald'ea eta ðiβ'ertsitatea, eta 'aʝen art'eko 'aremanak ik'ertʂen dit'u, beɾ'eʂiki oɾien 'istoɾia eβ'olutiβoak eɾ'aɣindakoak. |
Gainera, sailkapen biologikoak taxonomia zientifikoa eta filogenetika barne hartzen ditu. | ɡaɲ'eɾa, sajlk'apem bi'oloɣikoak taʃ'onomia ʂi'entifikoa eta fiʎ'oɣenetika βarn'e 'artʂen dit'u. |
Sailkapen biologikoa botanikariek organismoak taldekatzeko erabiltzen duten metodoa da, eta sortutako taldeak generoak edo espezieak dira batik bat. | sajlk'apem bi'oloɣikoa β'otanikaɾiek orɡ'anismoak tald'ekatʂeko eɾ'aβiltʂen dut'em met'oðoa ð'a, eta sort'utako t'aldeak ɡen'eɾoak eðo esp'eʂieak diɾ'a βat'ik bat. |
Taldekatze horiek berriro antolatu dira aitzindari komunaren printzipio darwindarraren arabera, organismoak leinuaren arabera sailkatuz eta ez azaleko ezaugarrien arabera. | tald'ekatʂe 'oɾiek ber'iɾo ant'olatu ðiɾ'a ajtʂ'indaɾi kom'unaɾem printʂ'ipio ðar'ujndaraɾen aɾ'aβeɾa, orɡ'anismoak leɲ'uaɾen aɾ'aβeɾa sajlk'atuʂ eta 'eʂ aʂ'aleko eʂ'awɣarien aɾ'aβeɾa. |
Zientzialariak ez dira beti ados jartzen organismoen sailkapenak egiterakoan. | ʂi'entʂialaɾiak eʂ t'iɾa β'eti að'os ɟ'artʂen orɡ'anismoen sajlk'apenak eɣ'iteɾakoan. |
Gaur egun nagusia den sistema taxonomia linaearra da, kar linaeusren lanean oinarritutakoa. Taxonomia lineoarrean, hainbat maila bereizten dira eta nomenklatura binomiala erabiltzen da. Gaur egun bi instituziok kudeatzen dute botanikaren nomenklatura : algen, onddoen eta landareen Nazioarteko Nomenklatura Araudiak eta ... | ɡ'awr eɣ'un naɣ'usia ð'en sist'ema taʃ'onomia liɲ'aeara ð'a, k'ar liɲ'aewsren lan'ean oɲ'aritutakoa. taʃ'onomia liɲ'eoarean, ajmbat m'aʎa βeɾ'ejʂten diɾ'a eta nom'enklatuɾa βiɲ'omiala eɾ'aβiltʂen da. ɡ'awr eɣ'um b'i ist'ituʂiok kuð'eatʂen dut'e β'otanikaɾen nom'enklatuɾa: alɣ'en, onɟ'oen eta land'aɾeen naʂ'ioarteko nom... |
Landareen erreinua eukara domeinuaren barnean dago, behin eta berriro espezie bakoitza sailkatuta egon arte. Sailkapen hierarkiko horrek jarraitzen duen ordena hauxe da : erreinua, filuma, klasea, ordena, familia, generoa eta espeziea. Landare baten izen zientifikoak generoa eta espeziea biltzen ditu, emaitza bizidun b... | land'aɾeen er'eɲua ewk'aɾa ðom'eɲuaɾem barn'ean daɣ'o, be'in eta βer'iɾo esp'eʂie βak'ojtʂa sajlk'atuta eɣ'on art'e. sajlk'apen 'ieɾarkiko 'orek ɟar'ajtʂen du'en ord'ena 'awʃe ð'a: er'eɲua, fiʎ'uma, kl'asea, ord'ena, fam'ilia, xen'eɾoa eta esp'eʂiea. land'aɾe βat'en iʂ'en ʂi'entifikoak xen'eɾoa eta esp'eʂiea β'iltʂen d... |
Talde baten erlazio ebolutiboak eta heredagarritasuna filogenia bezala defini daitezke, hau ikerketa filogenetikoen bidez deskribatzen da. | t'alde βat'en erl'aʂio eβ'olutiβoak eta 'eɾeðaɣaritasuna fiʎ'oɣenia βeʂ'ala ðef'ini ðajt'eʂke, 'aw ik'erketa fiʎ'oɣenetikoem bið'eʂ deskr'iβatʂen da. |
Hurbilketarik sinpleena antzekotasunetan oinarritzen da leinuen arteko harremanak determinatzeko. | 'urbilketaɾik simpl'eena antʂ'ekotasunetan oɲ'aritʂen da leɲ'uen art'eko 'aremanak det'ermiɲatʂeko. |
Antzekotasunetan oinarritzen diren erlazioen azterketak zuhurtziaz egin behar da. | antʂ'ekotasunetan oɲ'aritʂen diɾ'en erl'aʂioen aʂt'erketak ʂu'urtʂiaʂ eɣ'im be'ar d'a. |
Izan ere, landareak askotan antzekoak dira, eta antzeko ezaugarriak konbergentziaz lortutakoak dira. | iʂ'an eɾ'e, land'aɾeak ask'otan antʂ'ekoak diɾ'a, eta antʂ'eko eʂ'awɣariak komb'erɡentʂiaʂ lort'utakoak diɾ'a. |
Adibidez, Euforbiazeo batzuek ez daukate hostorik eta uraren metaketarako gorputz borobilduak dituzte, kaktusetan gertatzen den bezala. | að'iβiðeʂ, ewf'orbiaʂeo βatʂ'uek eʂ t'awkate 'ostoɾik eta uɾ'aɾem met'aketaɾako ɣ'orpuʂ boɾ'oβilduak dit'uʂte, kakt'usetan ɡert'atʂen dem beʂ'ala. |
Beste ezaugarri batzuk, hala nola loreen egiturak, argi uzten dute antzekoak diren landare horiek ez daudela ebolutiboki hurbil. | b'este eʂ'awɣari β'atʂuk, 'ala n'ola loɾ'een eɣ'ituɾak, arɡ'i 'uʂten dut'e antʂ'ekoak diɾ'en land'aɾe 'oɾiek eʂ t'awðela eβ'olutiβoki 'urbil. |
Beste metodo batzuek ez dute agerian uzten partekatutako historia ebolutiboa, adibidez, konbergentzian organismo desberdinek modu independentean antzeko ezaugarriak eskuratzen dituzte. | b'este met'oðo βatʂ'uek eʂ t'ute aɣ'eɾian 'uʂtem part'ekatutako 'istoɾia eβ'olutiβoa, að'iβiðeʂ, komb'erɡentʂian orɡ'anismo ðesb'erdiɲek moð'u ind'ependentean antʂ'eko eʂ'awɣariak esk'uɾatʂen dit'uʂte. |
Analisi kladistikoen emaitzak kladogramen bidez adierazten dira, hau da, historia ebolutiboa irudikatzen duten zuhaitz itxurako diagramen bidez. | an'alisi klað'istikoen em'ajtʂak klað'oɣramem bið'eʂ að'ieɾaʂten diɾ'a, 'aw ð'a, 'istoɾia eβ'olutiβoa iɾ'uðikatʂen dut'en ʂu'ajtʂ itʃ'uɾako ði'aɣramem bið'eʂ. |
mila bederatziehun eta laurogeita hamarretik aurrera, filogenia eraikitzeko metodorik erabiliena gaur egun bizirik dauden landareen espezieentzat filogenetika molekularra da. | miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaretik 'awreɾa, fiʎ'oɣenia eɾ'ajkitʂeko met'oðoɾik eɾ'aβiliena ɣ'awr eɣ'um biʂ'iɾik dawð'en land'aɾeen esp'eʂieentʂat fiʎ'oɣenetika mol'ekulara ð'a. |
Metodo horretan karaktere molekularrak erabiltzen dira, batez ere de ene a ese e ka u e ene te zeta i a ka, eta ez da oinarritzen ezaugarri morfologikoetan. | met'oðo 'oretan kaɾ'akteɾe mol'ekularak eɾ'aβiltʂen diɾ'a, bat'eʂ eɾ'e ð'e en'e 'a es'e 'e k'a 'u 'e en'e t'e ʂet'a 'i 'a k'a, eta eʂ t'a oɲ'aritʂen eʂ'awɣari morf'oloɣikoetan. |
Hauen erlazio ebolutiboak aztertzeko, zuzenean kode genetikoa erabiltzen da. | 'awen erl'aʂio eβ'olutiβoak aʂt'ertʂeko, ʂuʂ'enean koð'e ɣen'etikoa eɾ'aβiltʂen da. |
Adibide erraz bat emateagatik, ebidentzia genetikoa metodorik erabiliena izan baino lehen, uste zen onddoak landareen erreinuaren barnean zeudela, edo landareetatik hurbilago zeudela animalietatik baino. | að'iβiðe er'aʂ bat em'ateaɣatik, eβ'iðentʂia ɣen'etikoa met'oðoɾik eɾ'aβiliena iʂ'am baɲo le'en, 'uste ʂen onɟ'oak land'aɾeen er'eɲuaɾem barn'ean ʂewð'ela, eðo land'aɾeetatik 'urbiʎaɣo ʂewð'ela an'imalietatik baɲ'o. |
Nahiz eta gero eta ikerketa gehiago egon eta de ene aren ebidentziak gero eta nabariagoak izan, oraindik eztabaida dago landareen sailkapen egokiena zein den erabakitzeko orduan. | n'aiʂ eta ɣeɾ'o eta ik'erketa ɣ'eiaɣo eɣ'on eta ð'e en'e aɾ'en eβ'iðentʂiak ɡeɾ'o eta naβ'aɾiaɣoak iʂ'an, oɾ'ajndik eʂt'aβajða ðaɣ'o land'aɾeen sajlk'apen eɣ'okiena ʂ'ejn d'en eɾ'aβakitʂeko orduan. |
Aurrerapen teknologikoei esker, ikerketa taxonomikoen kalitatea handitu egin da azken hamarkadetan. | awr'eɾapen tekn'oloɣikoej esk'er, ik'erketa taʃ'onomikoen kal'itatea 'anditu eɣ'in d'a aʂk'en 'amarkaðetan. |
Herbarioa landare oso edo landare zatien bilduma da. Landareak ondo kontserbatu ahal izateko, lehenengoz lehortu egiten dira eta, ondoren, identifikaturik biltzen dira. Hau da, alearekin batera, zenbait datu jasotzen dira : izen zientifikoa, izen arrunta, erabilera, landarearen ezaugarriak eta jasotako lekuaren ezaugar... | 'erbaɾioa land'aɾe os'o eðo land'aɾe ʂ'atiem bild'uma ð'a. land'aɾeak 'ondo konts'erbatu a'al iʂ'ateko, le'enenɡoʂ le'ortu eɣ'iten diɾ'a et'a, ond'oɾen, ið'entifikatuɾik b'iltʂen diɾ'a. 'aw ð'a, al'eaɾekim bat'eɾa, ʂemb'ajt dat'u ʝas'otʂen diɾ'a: iʂ'en ʂi'entifikoa, iʂ'en ar'unta, eɾ'aβiʎeɾa, land'aɾeaɾen eʂ'awɣariak e... |
Herbarioak luzaroan manten daitezke, eta horrela, gune jakin baten floraren informazioa lortzen da : gune horren biodibertsitatearen isla dira. | 'erbaɾioak luʂ'aɾoam mant'en dajt'eʂke, eta 'orela, ɡun'e ʝ'akim bat'en floɾ'aɾen inf'ormaʂioa l'ortʂen da: ɡun'e 'orem bi'oðiβertsitateaɾen 'isla ðiɾ'a. |
Askotan, landare baten taxona identifikatzeko orduan, herbarioak kontsultatzen dira. | ask'otan, land'aɾe βat'en taʃ'ona ið'entifikatʂeko orduan, 'erbaɾioak konts'ultatʂen diɾ'a. |
Izan ere, herbarioetan landareen holotipoak aurki daitezke maiz. | iʂ'an eɾ'e, 'erbaɾioetan land'aɾeen 'olotipoak awrk'i ðajt'eʂke m'ajʂ. |
Horri esker, espezie berri baten aurrean gauden jakitea ere posible da. | 'ori esk'er, esp'eʂie βer'i βat'en 'awrean ɡawð'en ɟak'itea eɾ'e pos'iβle ð'a. |
Landaredibertsitatea ikertzeko, kontserbatzeko eta dibulgatzeko helburua duten erakundeak dira lorategi botanikoak, non landare bizien bildumak ikus daitezkeen. Badaude lorategi publikoak, pribatuak eta mistoak. Lorategi batzuk espezie jakin batzuetan espezializatzen dira baina, oro har, munduko leku oso desberdinetati... | land'aɾeðiβertsitatea ik'ertʂeko, konts'erbatʂeko eta ðiβ'ulɣatʂeko 'elβuɾua ðut'en eɾ'akundeak diɾ'a loɾ'ateɣi β'otanikoak, n'on land'aɾe β'iʂiem bild'umak ik'us dajt'eʂkeen. bað'awðe loɾ'ateɣi puβl'ikoak, priβ'atuak eta m'istoak. loɾ'ateɣi β'atʂuk esp'eʂie ʝ'akim batʂ'uetan esp'eʂialiʂatʂen diɾ'a βaɲ'a, oɾ'o 'ar, mun... |
Alga, onddo eta landareen izendapenerako nazioarteko kodea. | alɣ'a, onɟ'o eta land'aɾeen iʂ'endapeneɾako naʂ'ioarteko koð'ea. |
Landareen nomenklatura taxonomikoa zehazten dutenA arauak dira. | land'aɾeen nom'enklatuɾa taʃ'onomikoa ʂe'aʂten dut'ena aɾ'awak diɾ'a. |
Horrela, taxon bakoitzak izen bakarra izaten du nazioartean, eta posible izaten da edozein hizkuntzatan identifikatzea. | 'orela, taʃ'om bak'ojtʂak iʂ'em b'akara iʂ'aten du naʂ'ioartean, eta pos'iβle iʂ'aten da eð'oʂejn 'iʂkuntʂatan ið'entifikatʂea. |
Kodearen zuzenketa Botanikaren Nazioarteko Kongresuak egiten du, eta gaur egun erabilgarri dagoenari bienako Kodea deritzo. | koð'eaɾen ʂuʂ'enketa β'otanikaɾen naʂ'ioarteko konɡr'esuak eɣ'iten du, eta ɣ'awr eɣ'un eɾ'aβilɣari ðaɣ'oenaɾi βi'enako koð'ea ðeɾ'itʂo. |
Kodean adierazten den moduan, taxon bati historikoki esleitutako lehenengo izena erabiltzen da. | koð'ean að'ieɾaʂten dem moð'uan, taʃ'om bat'i 'istoɾikoki esl'ejtutako le'enenɡo iʂ'ena eɾ'aβiltʂen da. |
Ondoren jarri zaizkion izenak sinonimotzat hartzen dira, baina ez dira izen zientifikotzat hartzen, eta ez dira erabiltzen. | ond'oɾen ɟar'i ʂajʂk'ion iʂ'enak sin'onimotʂat 'artʂen diɾ'a, baɲa eʂ t'iɾa iʂ'en ʂi'entifikotʂat 'artʂen, eta eʂ t'iɾa eɾ'aβiltʂen. |
Landareen ikerketa ezinbestekoa da ; izan ere, lehorreko animalia guztientzako oxigenoa ekoizten dute landareek, eta oxigenoak arnasketa aerobioa ahalbidetzen du. | land'aɾeen ik'erketa eʂ'imbestekoa ð'a; iʂ'an eɾ'e, le'oreko an'imalia ɣuʂt'ientʂako oʃ'iɣenoa ek'ojʂten dut'e land'aɾeek, eta oʃ'iɣenoak arn'asketa a'eɾoβioa a'alβiðetʂen du. |
Arnasketa aerobioari esker, bizidunek bizirauteko beharrezkoa duten energia bereganatzen dute. | arn'asketa a'eɾoβioaɾi esk'er, b'iʂiðunek b'iʂiɾawteko βe'areʂkoa ðut'en en'erɡia βeɾ'eɣanatʂen dut'e. |
Horrez gain, elikagai ugari ekoizten dituzte. | 'oreʂ ɡ'ajn, el'ikaɣaj uɣ'aɾi ek'ojʂten dit'uʂte. |
Landareak, algak eta zianobakterioak dira fotosintesia egiten duten biziduntalderik handienak. | land'aɾeak, alɣ'ak eta ʂi'anoβakteɾioak diɾ'a fot'osintesia eɣ'iten dut'em b'iʂiðuntaldeɾik 'andienak. |
Landareek fotosintesiaren produktu bezala askatzen dute oxigenoa atmosferara. | land'aɾeek fot'osintesiaɾem proð'uktu βeʂ'ala ask'atʂen dut'e oʃ'iɣenoa atm'osfeɾaɾa. |
Bestalde, landareen metabolismoak garrantzi handia du karbonoaren eta uraren zikloetan eta lurzoruak egonkortzen dituelarik, horien higadura eragozten du. | bestalde, land'aɾeem met'aβolismoak ɡar'antʂi 'andia ð'u karb'onoaɾen eta uɾ'aɾen ʂikl'oetan eta lurʂ'oɾuak eɣ'onkortʂen dit'uelaɾik, oɾien 'iɣaðuɾa eɾ'aɣoʂten du. |
Ondorioz, esan daiteke landareak erabakigarriak direla gizakion etorkizunerako, jakiez, oxigenoz, sendagaiez eta hainbat produktuz hornitzen baikaituzte. | ond'oɾioʂ, es'an dajt'eke land'aɾeak eɾ'aβakiɣariak diɾ'ela ɣiʂ'akion et'orkiʂuneɾako, ɟak'ieʂ, oʃ'iɣenoʂ, send'aɣaʝeʂ eta ajmbat proð'uktuʂ 'ornitʂem bajk'ajtuʂte. |
Gaur egungo arazoei erreparatuta, botanikaren ikuspegi nagusia da landareak ekoizle primario nagusiak direla. | ɡ'awr eɣ'unɡo aɾ'aʂoej er'epaɾatuta, b'otanikaɾen ik'uspeɣi naɣ'usia ð'a land'aɾeak ek'ojʂle prim'aɾio naɣ'usiak diɾ'ela. |
Biziziklo orokorrean ezinbestekoak diren osagaiak ekoizten dituzte : energia, karbonoa, oxigenoa, nitrogenoa eta ura. | b'iʂiʂiklo oɾ'okorean eʂ'imbestekoak diɾ'en os'aɣaʝak ek'ojʂten dit'uʂte: en'erɡia, karb'onoa, oʃ'iɣenoa, nitr'oɣenoa eta uɾ'a. |
Horren ondorioz, planetako landarediaren kudeaketa egokiro egitea lehentasunekoa bilakatu da. | 'oren ond'oɾioʂ, plan'etako land'aɾeðiaɾen kuð'eaketa eɣ'okiɾo eɣ'itea le'entasunekoa βiʎ'akatu ða. |
Izan ere, ingurumeninpaktu handia izan dezake landarediaren kudeaketak hainbat arlotan : baliabide naturalen kudeaketan, kontserbazioan, giza elikaduraren segurtasunean, inbaditzaileak diren organismoetan, karbonoaren bahiketan, klimaaldaketan eta jasangarritasunean. | iʂ'an eɾ'e, inɡ'uɾumenimpaktu 'andia iʂ'an deʂ'ake land'aɾeðiaɾen kuð'eaketak ajmbat 'arlotan: bal'iaβiðe nat'uɾalen kuð'eaketan, konts'erbaʂioan, ɡiʂ'a el'ikaðuɾaɾen seɣ'urtasunean, imb'aðitʂaʎeak diɾ'en orɡ'anismoetan, karb'onoaɾem ba'iketan, kl'imaaldaketan eta ʝas'anɡaritasunean. |
Landareak eta beste bizidun fotosintetizatzaileak elikakate askoren oinarrian kokaturik daude, energia eguzkitik eskuratzen dutelako eta, elikagaiak, aldiz, lurzorutik eta atmosferatik. | land'aɾeak eta β'este β'iʂiðun fot'osintetiʂatʂaʎeak el'ikakate 'askoɾen oɲ'arian kok'atuɾik dawð'e, en'erɡia eɣ'uʂkitik esk'uɾatʂen dut'elako et'a, el'ikaɣaʝak, ald'iʂ, lurʂ'oɾutik eta atm'osfeɾatik. |
Eskuratzen duten energia bestelako animaliek erabil ditzaketen molekuletara eraldatzen dute. | esk'uɾatʂen dut'en en'erɡia βest'elako an'imaliek eɾ'aβil ditʂ'aketem mol'ekuletaɾa eɾ'aldatʂen dut'e. |
Oinarrizko elikagaien forma modernoak antzina gertatutako hautespen naturalaren ondorio dira. | oɲ'ariʂko el'ikaɣaʝen form'a moð'ernoak antʂ'iɲa ɣert'atutako 'awtespen nat'uɾalaɾen ond'oɾio ðiɾ'a. |
Botanikariek landareen elikagaiak ekoizteko modua eta etekinak emendatzeko duten gaitasuna aztertzen dute, gizakion ondorengo belaunaldiek janarisostengua izan dezaten. | b'otanikaɾiek land'aɾeen el'ikaɣaʝak ek'ojʂteko moð'ua eta et'ekiɲak em'endatʂeko ðut'en ɡajt'asuna aʂt'ertʂen dut'e, ɡiʂ'akion ond'oɾenɡo βel'awnaldiek ɟan'aɾisostenɡua iʂ'an deʂ'aten. |
Bestalde, botanikariek nekazaritzan kaltegarritzat hartzen diren belar txarrak aztertzen dituzte, A ekosistema naturaletako eta nekazaritzalurretako patogenoen kontrola egitearekin batera. | bestalde, b'otanikaɾiek nek'aʂaɾitʂan kalt'eɣaritʂat 'artʂen diɾ'em bel'ar tʃ'arak aʂt'ertʂen dit'uʂte, 'a ek'osistema nat'uɾaletako eta nek'aʂaɾitʂaluretako pat'oɣenoen kontr'ola eɣ'iteaɾekim bat'eɾa. |
Etnobotanika landareen eta gizakien arteko harremanaren azterketa da. | etn'oβotanika land'aɾeen eta ɣiʂ'akien art'eko 'aremanaɾen aʂt'erketa ð'a. |
Azterketa landareen eta gizakien arteko harreman historikoetan oinarritzen denean, arkeobotanika edo paleoetnobotanika deritzo. | aʂt'erketa land'aɾeen eta ɣiʂ'akien art'eko 'areman 'istoɾikoetan oɲ'aritʂen den'ean, ark'eoβotanika eðo pal'eoetnoβotanika ðeɾ'itʂo. |
Hauetatik briofita, terofita, koniferofita eta antofita dira jendeak gehien ezagutzen dituenak. | 'awetatik bri'ofita, teɾ'ofita, kon'ifeɾofita eta ant'ofita ðiɾ'a ʝ'endeak ɡe'ien eʂ'aɣutʂen dit'uenak. |
Euskara batua Euskaltzaindiak proposatutako euskara eredu batua da, mila bederatziehun eta hirurogeita zortziko urriaren hirutik bostera Euskaltzaindiak Arantzazuko Batzarrean abiatu zen batasun aurrerabidetik sortua. | 'ewskaɾa βat'ua ewsk'altʂajndiak prop'osatutako 'ewskaɾa eɾ'eðu βat'ua ð'a, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejta ʂortʂ'iko ur'iaɾen 'iɾutik bost'eɾa ewsk'altʂajndiak aɾ'antʂaʂuko β'atʂarean aβ'iatu ʂem bat'asun 'awreɾaβiðetik sort'ua. |
Gabriel Aresti, Txillardegi, Koldo Mitxelena eta Luis billasante euskara batuaren bultzatzaile nagusiak izan ziren. | ɡaβr'iel aɾ'esti, tʃiʎ'ardeɣi, kold'o mitʃ'elena eta l'ujs biʎ'asante 'ewskaɾa βat'uaɾem bultʂ'atʂaʎe naɣ'usiak iʂ'an ʂiɾ'en. |
Euskalkien artean elkar ulertzearen arazoak gainditzeko eta hainbat alorretan hizkuntza arautu baten beharrari erantzuteko sortu zen. | ewsk'alkien art'ean elk'ar ul'ertʂeaɾen aɾ'aʂoak ɡajnd'itʂeko eta ajmbat al'oretan 'iʂkuntʂa aɾ'awtu βat'em be'araɾi eɾ'antʂuteko sort'u ʂen. |
Euskal literaturaren hasieratik, idazleek betidanik nabaritu dute euskaldunen arteko ezin ulertzearen arazoa eta literaturarako hizkuntza batuaren beharra. | ewsk'al lit'eɾatuɾaɾen 'asieɾatik, ið'aʂleek bet'iðanik naβ'aɾitu ðut'e ewsk'aldunen art'eko eʂ'in ul'ertʂeaɾen aɾ'aʂoa eta lit'eɾatuɾaɾako 'iʂkuntʂa βat'uaɾem be'ara. |
Haren hasieran, euskararen batasunaz kezkatu ziren idazleak Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoakoak izan ziren. | 'aɾen 'asieɾan, ewsk'aɾaɾem bat'asunaʂ keʂk'atu ʂiɾ'en ið'aʂleak lap'urdi, naf'aroa βe'eɾea eta ʂuβ'eɾoakoak iʂ'an ʂiɾ'en. |
Hegoaldean, ordea, ekoizpena urria izan zen, eta ez zen batasunaren kezka handirik ageri. | 'eɣoaldean, ordea, ek'ojʂpena ur'ia iʂ'an ʂen, eta e tʂ'em bat'asunaɾen k'eʂka 'andiɾik aɣ'eɾi. |
Garai horietan, Iparraldeko euskal literaturaren gainbehera gertatu zen, Frantziako Iraultzaren eta ekonomia krisien ondorioz. | ɡaɾ'aj oɾietan, ip'araldeko ewsk'al lit'eɾatuɾaɾen ɡajmb'eeɾa ɣert'atu ʂen, frantʂ'iako iɾ'awltʂaɾen eta ek'onomia kr'isien ond'oɾioʂ. |
Aldiz, Hegoaldean egoera aldatzen ari zen, bertan jende jantzia euskaraz idazten hasi eta ereduak sortu beharraz kezkatua baitzen. | ald'iʂ, 'eɣoaldean eɣ'oeɾa ald'atʂen aɾ'i ʂ'en, b'ertan ɟ'ende ʝantʂ'ia 'ewskaɾaʂ ið'aʂten 'asi eta eɾ'eðuak sort'u βe'araʂ keʂk'atua βajtʂ'en. |
Hala ere, Bizkaian eredu berezia sortu zen hemeretzigarren mendeko azken hamarkadetan. | 'ala eɾ'e, biʂk'aʝan eɾ'eðu βeɾ'eʂia sort'u ʂen 'emeɾetʂiɣarem mend'eko aʂk'en 'amarkaðetan. |
Mendebaleko idazleek bi idazle bereziki izan zituzten maisu : Pedro Antonio AA plus minus ibarro, Arratiako euskaraz idazten zuena, eta Joan Antonio Mogel, Markinakoa zerabilena. | mend'eβaleko ið'aʂleek b'i ið'aʂle βeɾ'eʂiki iʂ'an ʂit'uʂtem m'ajsu: p'eðro ant'onio a'a pl'us min'us iβ'aro, ar'atiako 'ewskaɾaʂ ið'aʂten ʂu'ena, eta ʝ'oan ant'onio moɣ'el, mark'iɲakoa ʂeɾ'aβiʎena. |
Bi eredu horiek izan dira denbora luzez bizkaitar literatur euskalkiaren bi aldaera nagusiak, Frai Bartolome ahaztuago geratu bada ere. | b'i eɾ'eðu 'oɾiek iʂ'an diɾ'a ð'emboɾa luʂ'eʂ biʂk'ajtar lit'eɾatur ewsk'alkiaɾem b'i ald'aeɾa naɣ'usiak, fr'aj βart'olome a'aʂtuaɣo ɣeɾ'atu βaða eɾ'e. |
Iparraldean, hizkuntza eredu bateratu bat garatu ez bazen ere, pausoak eman ziren ortografia arauen alorrean. | ip'araldean, 'iʂkuntʂa eɾ'eðu βat'eɾatu β'at ɡaɾ'atu 'eʂ paʂ'en eɾ'e, p'awsoak em'an ʂiɾ'en ort'oɣrafia aɾ'awen al'orean. |
Martin Duhaldek eta gero Darrigolek frantses ortografiatik urrundu eta euskarari erosoago zitzaion ortografia baten proposamenak plazaratu zituzten. | mart'in du'aldek eta ɣeɾ'o ðar'iɣolek frants'es ort'oɣrafiatik ur'undu eta ewsk'aɾaɾi eɾ'osoaɣo ʂitʂ'aʝon ort'oɣrafia βat'em prop'osamenak plaʂ'aɾatu ʂit'uʂten. |
Proposamen horiek jarraitu eta sakondu zituen A Xahok ere. | prop'osamen 'oɾiek ɟar'ajtu eta sak'ondu ʂit'uen 'a ʃa'ok eɾ'e. |
Hala ere, estandarizazioaren garrantziari edo moldeari buruzko iritzi desberdintasun handiak zeuden Euskaltzainen artean, eta estandarizazioaren aldeko pausoak motelak izan ziren hasieran. | 'ala eɾ'e, est'andaɾiʂaʂioaɾen ɡar'antʂiaɾi eðo m'oldeaɾi βuɾ'uʂko iɾ'itʂi ðesb'erdintasun 'andiak ʂewð'en ewsk'altʂaɲen art'ean, eta est'andaɾiʂaʂioaɾen ald'eko p'awsoak mot'elak iʂ'an ʂiɾ'en 'asieɾan. |
Espainiako Gerra Zibila eta ondorengo garai latzak igaro eta gero, gaiari berriro helduta, Federiko Krutwig getxotarrak Joanes Leizarragaren hamazazpigarren mendeko Alapurtera klasikoaA'aurkeztu zuen hartu beharreko eredu bezala, eta Luis billasante eredu horren alde mintzatu zen mila bederatziehun eta berrogeita hamai... | esp'aɲiako ɣer'a ʂiβ'iʎa eta ond'oɾenɡo ɣaɾ'aj latʂ'ak iɣ'aɾo eta ɣeɾ'o, ɡaʝ'aɾi βer'iɾo elduta, feð'eɾiko krut'ujɣ ɡetʃ'otarak ɟ'oanes lejʂ'araɣaɾen 'amaʂaʂpiɣarem mend'eko al'apurteɾa kl'asikoaa' awrk'eʂtu ʂu'en 'artu βe'areko eɾ'eðu βeʂ'ala, eta l'ujs biʎ'asante eɾ'eðu 'oren ald'e mintʂ'atu ʂem miʎ'a βeð'eɾatʂieun e... |
Krutwigen ustez, euskararen batasuna hamaseigarren mendean dagoeneko lortua zen, eta Leizarragak egin zuen. | krut'ujɣen ust'eʂ, ewsk'aɾaɾem bat'asuna 'amasejɣarem mend'ean daɣ'oeneko lort'ua ʂ'en, eta lejʂ'araɣak eɣ'in ʂu'en. |
Hasieran idazle eta euskalari asko eredu horren alde egon ziren, haien artean Luis billasante, yon Mirande eta Gabriel Aresti. | 'asieɾan ið'aʂle eta ewsk'alaɾi 'asko eɾ'eðu 'oren ald'e eɣ'on ʂiɾ'en, 'aʝen art'ean l'ujs biʎ'asante, ɟ'om miɾ'ande eta ɣaβr'iel aɾ'esti. |
Urteen joanetorrian, ordea, asmo hori alde batera uzten joan zen, hiztunen hizkuntzatik urrunegi zegoela eta. | 'urteen ɟ'oanetorian, ordea, asm'o oɾi ald'e βat'eɾa 'uʂten ɟo'an ʂ'en, 'iʂtunen 'iʂkuntʂatik ur'uneɣi ʂeɣ'oela et'a. |
Hala ere, Krutwigek eredu hori defendatzen eta erabiltzen segitu zuen bere bizitza osoan. | 'ala eɾ'e, krut'ujɣek eɾ'eðu oɾi ðef'endatʂen eta eɾ'aβiltʂen seɣ'itu ʂu'em beɾ'e βiʂ'itʂa os'oan. |
Gabriel Aresti Bilboko idazleak mila bederatziehun eta hirurogeian kaleratu zuen AMaldan beheraA'poema, eta garaiko euskaltzain batzuen ildoari jarraiki, erdialdeko euskarak eredu hartuz idatzi zuen, gerora euskara batua izan zenaren molde oso antzekoan. | ɡaβr'iel aɾ'esti β'ilβoko ið'aʂleak miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣeʝan kal'eɾatu ʂu'en am'aldam be'eɾaa' po'ema, eta ɣaɾ'ajko ewsk'altʂajm batʂ'uen 'ildoaɾi ʝar'ajki, erd'ialdeko 'ewskaɾak eɾ'eðu 'artuʂ ið'atʂi ʂu'en, ɡeɾ'oɾa 'ewskaɾa βat'ua iʂ'an ʂen'aɾem m'olde os'o antʂ'ekoan. |
Idazle gazte asko bide beretik abiatu ziren gomendioak onartu eta erabiliz, denbora laburrean ohitura bihurtuz. | ið'aʂle ɣaʂt'e 'asko βið'e βeɾ'etik aβ'iatu ʂiɾ'en ɡom'endioak on'artu eta eɾ'aβiliʂ, d'emboɾa laβ'urean o'ituɾa βi'urtuʂ. |
Horrela ulertu behar da handik lau urtera gauzatu zen Ermuko zina ; hor, Baionan proposaturiko irizpideak baliatzeko konpromiso tinkoa hartu zuten, alegia, euskara batua sortzearen aldekoa. | 'orela ul'ertu βe'ar d'a 'andik l'aw urt'eɾa ɣawʂ'atu ʂen erm'uko ʂiɲ'a; 'or, baʝ'onam prop'osatuɾiko iɾ'iʂpiðeak bal'iatʂeko kompr'omiso t'inkoa 'artu ʂut'en, aleɣia, 'ewskaɾa βat'ua sortʂ'eaɾen ald'ekoa. |
Geroago, mila bederatziehun eta hirurogeita hamarrean, Batasunaren Kutxa liburuaren sarreran, Baionan eta Eibarren zina berretsi eta sinatutako hirurogeita hiru euskaltzale eta idazleen zerrenda argitaratu zen. | ɡeɾ'oaɣo, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amarean, bat'asunaɾen kutʃ'a liβ'uɾuaɾen sar'eɾan, baʝ'onan eta ejβ'aren ʂiɲ'a βer'etsi eta siɲ'atutako 'iɾuɾoɣejta 'iɾu ewsk'altʂale eta ið'aʂleen ʂer'enda arɡ'itaɾatu ʂen. |
mila bederatziehun eta hirurogeita zortzian Euskaltzaindia Ermuan elkartu zen, eta Baionan lau urte lehenago batzartutakoek erakundeari erabaki ofiziala har zezan eskatu zioten. | miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejta ʂortʂ'ian ewsk'altʂajndia erm'uan elk'artu ʂen, eta βaʝ'onan l'aw 'urte le'enaɣo β'atʂartutakoek eɾ'akundeaɾi eɾ'aβaki of'iʂiala 'ar ʂeʂ'an esk'atu ʂi'oten. |
Artean eman zuen akademiak Arantzazuko biltzarrerako deialdia. mila bederatziehun eta hirurogeita zortzian, Arantzazuko Batzarra izan baino lehen, idazle talde batek Ermuko Zina izenpetu zuen, euskara batuaren alde. | art'ean em'an ʂu'en ak'aðemiak aɾ'antʂaʂuko βiltʂ'areɾako ðeʝ'aldia. miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejta ʂortʂ'ian, aɾ'antʂaʂuko β'atʂara iʂ'am baɲo le'en, ið'aʂle t'alde βat'ek erm'uko ʂiɲ'a iʂ'empetu ʂu'en, 'ewskaɾa βat'uaɾen ald'e. |
Lehen urrats haien ondoren, mila bederatziehun eta hirurogeita zortziko Arantzazuko Biltzarrean akademiak euskara batzeko lehen araumultzoak finkatu zituen, hizkuntza idatzian erabil beharreko ortografia, morfologia, deklinabidea eta neologismoen gainean. | le'en ur'ats 'aʝen ond'oɾen, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejta ʂortʂ'iko aɾ'antʂaʂuko βiltʂ'arean ak'aðemiak 'ewskaɾa βatʂ'eko le'en aɾ'awmultʂoak fink'atu ʂit'uen, 'iʂkuntʂa ið'atʂian eɾ'aβil βe'areko ort'oɣrafia, morf'oloɣia, dekl'inaβiðea eta ne'oloɣismoen ɡaɲ'ean. |
Horretarako, Koldo Mitxelenak aurkeztutako ponentzia hartu zen abiaburutzat ahein handi batean, Gabriel Arestiren moldeetan eta Baionako taldearen erabakietan oinarritzen zena. | 'oretaɾako, kold'o mitʃ'elenak awrk'eʂtutako pon'entʂia 'artu ʂen aβ'iaβuɾutʂat a'ejn 'andi βat'ean, ɡaβr'iel aɾ'estiɾem m'oldeetan eta βaʝ'onako t'aldeaɾen eɾ'aβakietan oɲ'aritʂen ʂen'a. |
Euskararen batasunerako, nafarreraren eta gipuzkeraren aditza, hala nola erdialdeko euskalkietako aldaerak, hartu ziren oinarritzat, gainerako euskalkien berezitasunak eta aldaerak ere kontuan hartuta. | ewsk'aɾaɾem bat'asuneɾako, naf'areɾaɾen eta ɣip'uʂkeɾaɾen að'itʂa, 'ala n'ola erd'ialdeko ewsk'alkietako ald'aeɾak, 'artu ʂiɾ'en oɲ'aritʂat, ɡaɲ'eɾako ewsk'alkiem beɾ'eʂitasunak eta ald'aeɾak eɾ'e k'ontuan 'artuta. |
Batasun aurrerabidea ez da batbatekoa izan, eta urtez urte Euskaltzaindia euskararen alorrei buruzko arauak eta gomendioak kaleratuz doa. | bat'asun 'awreɾaβiðea eʂ t'a βatb'atekoa iʂ'an, eta urt'eʂ 'urte ewsk'altʂajndia ewsk'aɾaɾen al'orej βuɾ'uʂko aɾ'awak eta ɣom'endioak kal'eɾatuʂ do'a. |
Oraindik ere, morfologian eta aditzean batasuna ia erabatekoa den arren, hiztegian eta sintaxian aurrerabidea ez da erabat bukatu, eta hainbat alderdi finkatzeko daude. | oɾ'ajndik eɾ'e, morf'oloɣian eta að'itʂeam bat'asuna 'ia eɾ'aβatekoa ð'en ar'en, 'iʂteɣian eta sint'aʃian 'awreɾaβiðea eʂ t'a eɾ'aβat buk'atu, eta ajmbat ald'erdi fink'atʂeko ðawð'e. |
Hala ere, euskaldunen artean adostasun zabala dago euskara batuaren alde, ezinbesteko tresna izan baita frantsesaren eta gaztelaniaren bultzadari aurre eginda euskarak bizirik iraun dezan, eta kultura hizkuntza izan dadin. | 'ala eɾ'e, ewsk'aldunen art'ean að'ostasun ʂaβ'ala ðaɣ'o 'ewskaɾa βat'uaɾen ald'e, eʂ'imbesteko tresn'a iʂ'am bajt'a frants'esaɾen eta ɣaʂt'elaniaɾem bultʂ'aðaɾi 'awre eɣ'inda 'ewskaɾak biʂ'iɾik iɾ'awn deʂ'an, eta kult'uɾa 'iʂkuntʂa iʂ'an dað'in. |
Lehen urteetan, jende asko batuaren aurka agertu zen arren, egun euskal jendartean oso sustraiturik dago, hezkuntzan, hedabideetan eta administrazioan erabiltzen den euskara baita. | le'en 'urteetan, ɟ'ende 'asko βat'uaɾen awrk'a aɣ'ertu ʂen ar'en, eɣ'un ewsk'al ɟend'artean os'o sustr'ajtuɾik daɣ'o, 'eʂkuntʂan, 'eðaβiðeetan eta aðm'inistraʂioan eɾ'aβiltʂen den 'ewskaɾa βajta. |
Izan ere, nazio eremuko hedabideetan eguneroko tresna da. | iʂ'an eɾ'e, naʂ'io eɾ'emuko 'eðaβiðeetan eɣ'uneɾoko tresn'a ð'a. |
Halaber, euskaldunen arteko komunikaziorako tresna egokia da, erdarara jo behar izan gabe. | alaβer, ewsk'aldunen art'eko kom'unikaʂioɾako tresn'a eɣ'okia ð'a, 'erdaɾaɾa ʝ'o βe'ar iʂ'an ɡaβ'e. |
Literaturaren arloan ere batua ezinbestekoa izan da azken hamarkadetan, horrek ahalbidetu baitu idazleek egindako ekoizpen handia, euskal literatura idatziak inoiz izan duen aberatsena. | lit'eɾatuɾaɾen 'arloan eɾ'e βat'ua eʂ'imbestekoa iʂ'an da aʂk'en 'amarkaðetan, 'orek a'alβiðetu βajt'u ið'aʂleek eɣ'indako ek'ojʂpen 'andia, ewsk'al lit'eɾatuɾa ið'atʂiak iɲ'ojʂ iʂ'an du'en aβ'eɾatsena. |
Ibon Sarasola euskaltzain osoaren AEuskara batuaren ajeakA'eta Koldo Zuazo euskaltzain urgazlearen AEuskararen sendabelarrakA'liburuek batasun bidean egindako zuzenak eta okerrak neurtzeko beharrari erantzuten diote. | iβ'on saɾ'asola ewsk'altʂajn os'oaɾen a'ewskaɾa βat'uaɾen aʝ'eaka' eta kold'o ʂu'aʂo ewsk'altʂajn urɡ'aʂleaɾen a'ewskaɾaɾen send'aβelaraka' liβ'uɾuek bat'asum bið'ean eɣ'indako ʂuʂ'enak eta ok'erak newrtʂ'eko βe'araɾi eɾ'antʂuten di'ote. |
Biek azpimarratzen dute batuaren garrantzia eta, beste alde batetik, haren akatsak gainditzeko formulak proposatzen dituzte. | bi'ek aʂp'imaratʂen dut'e βat'uaɾen ɡar'antʂia et'a, b'este ald'e βat'etik, 'aɾen ak'atsak ɡajnd'itʂeko form'ulak prop'osatʂen dit'uʂte. |
Hegoaldean ere, jende askok, batez ere adinekoak, arazoak ditu euskara batuan moldatzeko, baina apurkaapurka, herritarren eskolatzearekin eta hedabideen laguntzaz, gero eta euskaldun gehiago gai da euskara batua ulertu eta erabiltzeko. | 'eɣoaldean eɾ'e, ɟ'ende 'askok, bat'eʂ eɾ'e að'iɲekoak, aɾ'aʂoak dit'u 'ewskaɾa βat'uam mold'atʂeko, baɲa ap'urkaapurka, 'eritaren esk'olatʂeaɾekin eta 'eðaβiðeen laɣ'untʂaʂ, ɡeɾ'o eta ewsk'aldun ɡ'eiaɣo ɣ'aj ð'a 'ewskaɾa βat'ua ul'ertu eta eɾ'aβiltʂeko. |
Euskal Herriko Mendebalean, hango euskalkiaren euskarri arautua erabili ohi da batuarekin batean, tokiko hedabideetan eta irakaskuntzan. | ewsk'al 'eriko mend'eβalean, 'anɡo ewsk'alkiaɾen ewsk'ari aɾ'awtua eɾ'aβili o'i ð'a βat'uaɾekim bat'ean, t'okiko 'eðaβiðeetan eta iɾ'akaskuntʂan. |
Kontrako iritzia eman dutenek bi alderdi azpimarratu dituzte bereziki : batetik, gipuzkerak, beren ustez, euskara batuan bereganatu zuen gehiegizko garrantzia ; bestetik, hizkuntza batuak euskalkien aberastasunari ekarriko zizkion ustezko kalteak. | kontr'ako iɾ'itʂia em'an dut'enek b'i ald'erdi aʂp'imaratu ðit'uʂte βeɾ'eʂiki: bat'etik, ɡip'uʂkeɾak, beɾ'en ust'eʂ, 'ewskaɾa βat'uam beɾ'eɣanatu ʂu'en ɡe'ieɣiʂko ɣar'antʂia; b'estetik, 'iʂkuntʂa βat'uak ewsk'alkien aβ'eɾastasunaɾi ek'ariko ʂiʂk'ion ust'eʂko kalt'eak. |
Batasuna giputz euskaran zergatik oinarritu zen azaltzeko, arrazoi demografikoak ematen dira gehienetan. | bat'asuna ɣip'utʂ 'ewskaɾan ʂerɡ'atik oɲ'aritu ʂen aʂ'altʂeko, ar'aʂoj ðem'oɣrafikoak em'aten diɾ'a ɣe'ienetan. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.