text
stringlengths
25
5.42k
phonemes
stringlengths
19
5.93k
Banatutako estatu askotarako moneta bakarra sartzeak abantaila eta desabantaila ugari ditu parte hartzen duten nazioentzat. Iritziak desberdinak dira euroak orain arte izan dituen ondorioen arabera, horietako askok urteak beharko baitituzte ulertzeko.
ban'atutako est'atu 'askotaɾako mon'eta β'akara sartʂ'eak aβ'antaʎa eta ðes'aβantaʎa uɣ'aɾi ðit'u p'arte 'artʂen dut'en naʂ'ioentʂat. iɾ'itʂiak desb'erdiɲak diɾ'a ewɾ'oak oɾ'ajn art'e iʂ'an dit'uen ond'oɾioen aɾ'aβeɾa, oɾietako 'askok urt'eak be'arko βajt'ituʂte ul'ertʂeko.
Euroaren onura garrantzitsuenetako bat kanbiotasaren ondoriozko arriskuak murriztea izango da, eta horrek erraztu egingo du mugen bidezko inbertsioa.
ewɾ'oaɾen on'uɾa ɣar'antʂitsuenetako βat kamb'iotasaɾen ond'oɾioʂko ar'iskuak mur'iʂtea iʂ'anɡo ða, eta 'orek er'aʂtu eɣ'inɡo ð'u muɣ'em bið'eʂko imb'ertsioa.
Txanponen arteko erlazioan izandako aldaketek arriskua ekarri diete konpainiei eta gizabanakoei, beren txanponaren eremutik kanpo inbertitu edo inportatu edo esportatu baitute.
tʃamp'onen art'eko erl'aʂioan iʂ'andako ald'aketek ar'iskua ek'ari ði'ete komp'aɲiej eta ɣiʂ'aβanakoej, beɾ'en tʃamp'onaɾen eɾ'emutik k'ampo imb'ertitu eðo imp'ortatu eðo esp'ortatu βajt'ute.
Beraz, inbertitzaile eta inportatzaile esportatzaile gehienek arriskua onartu edo AestaliA'egin behar dute eskura dituzten hainbat aukera izanda, eta finantzamerkatuan kostu handiagoak izango dituzte.
beɾaʂ, imb'ertitʂaʎe eta imp'ortatʂaʎe esp'ortatʂaʎe ɣe'ienek ar'iskua on'artu eðo a'estalia' eɣ'im be'ar dut'e esk'uɾa ðit'uʂten ajmbat awk'eɾa iʂ'anda, eta fin'antʂamerkatuan kost'u 'andiaɣoak iʂ'anɡo ðit'uʂte.
Beraz, ez da hain erakargarria txanponaren eremutik kanpo inbertitzea.
beɾaʂ, eʂ t'a 'ajn eɾ'akarɡaria tʃamp'onaɾen eɾ'emutik k'ampo imb'ertitʂea.
Europako ekonomia Europa barruko esportazioen mende dagoenez, mozkinak ezin dira gutxietsi.
ewɾ'opako ek'onomia ewɾ'opa βar'uko esp'ortaʂioem mend'e ðaɣ'oeneʂ, moʂk'iɲak eʂ'in diɾ'a ɣ'utʃietsi.
Hori bereziki garrantzitsua da tradizioz gorabehera handiak izan dituzten txanponak zituzten herrialdeentzat.
oɾi βeɾ'eʂiki ɣar'antʂitsua ð'a trað'iʂioʂ ɡoɾ'aβeeɾa 'andiak iʂ'an dit'uʂten tʃamp'onak ʂit'uʂten 'erialdeentʂat.
Onura nagusietako bat dibisen arteko bankutransakzioei lotutako kostuak ezabatzea da.
on'uɾa naɣ'usietako βat diβ'isen art'eko β'ankutransakʂioej lot'utako kost'uak eʂ'aβatʂea ð'a.
Izan ere, kostu horiek, moneta batetik bestera aldatzen zirenean, gastu bat ziren bai norbanakoentzat bai enpresentzat.
iʂ'an eɾ'e, kost'u 'oɾiek, mon'eta βat'etik best'eɾa ald'atʂen ʂiɾ'enean, ɡast'u βat ʂiɾ'em b'aj norb'anakoentʂat b'aj empr'esentʂat.
Zaila da kostu hori kuantifikatzea, baina iturri batzuen arabera, be pe ge a erre e ene ehuneko zero, bost inguru da.
ʂaʎ'a ð'a kost'u oɾi ku'antifikatʂea, baɲa it'uri βatʂ'uen aɾ'aβeɾa, b'e p'e ɣ'e 'a er'e 'e en'e e'uneko ʂeɾ'o, b'ost inɡ'uɾu ð'a.
Espero da euroa sartzeak malgutasuna eta likidezia ekarriko dituela lehen ez zuen finantzamerkatuetara. Era berean, batasun bidez finantzaproduktuen lehia eta eskuragarritasuna handitzea espero da, enpresei eta, seguruenik, banakako kontsumitzaileei kostuak murrizteko. Zor publikoari lotutako kostuak ere gutxitu egingo...
esp'eɾo ð'a ewɾ'oa sartʂ'eak malɣ'utasuna eta lik'iðeʂia ek'ariko ðit'uela le'en e tʂ'uen fin'antʂamerkatuetaɾa. eɾ'a βeɾ'ean, bat'asum bið'eʂ fin'antʂaproðuktuen le'ia eta esk'uɾaɣaritasuna 'anditʂea esp'eɾo ð'a, empr'esej et'a, seɣ'uɾuenik, ban'akako konts'umitʂaʎeej kost'uak mur'iʂteko. ʂ'or puβl'ikoaɾi lot'utako ko...
Espero da, halaber, finantzamerkatuen zabalera handiagoak burtsako kapitalizazioa eta inbertsioa handitzea ekarriko duela. Horrek guztiak mesede egiten die enpresa transnazionalen kontzentrazioei eurogunean, eta erraztu egiten du finantza eta negozio erakunde handiagoak eta lehiakorragoak agertzea.
esp'eɾo ð'a, alaβer, fin'antʂamerkatuen ʂaβ'aleɾa 'andiaɣoak burts'ako kap'italiʂaʂioa eta imb'ertsioa 'anditʂea ek'ariko ðu'ela. 'orek ɡuʂt'iak mes'eðe eɣ'iten di'e empr'esa transn'aʂionalen kontʂ'entraʂioej ewɾ'oɣunean, eta er'aʂtu eɣ'iten d'u fin'antʂa eta neɣ'oʂio eɾ'akunde 'andiaɣoak eta le'iakoraɣoak aɣ'ertʂea.
Hala, monetaren debaluazioa tresna eraginkorra zen herrialde jakin batean sortutako ondasun eta zerbitzuen lehiakortasuna bultzatzeko.
'ala, mon'etaɾen deβ'aluaʂioa tresn'a eɾ'aɣinkora ʂ'en 'erialde ʝ'akim bat'ean sort'utako ond'asun eta ʂerb'itʂuen le'iakortasuna βultʂ'atʂeko.
Debaluazio horiek egiteko ezintasuna Europako hegoaldeko herrialdeetako krisiaren iraupenarekin lotu izan da, eta, era berean, euroa uzteak eta drakma berreskuratzeak Greziarentzat izan zitzaketen onurekin ere espekulatu da, eta, horren ondorioz, diruautonomia berreskuratuko da.
deβ'aluaʂio 'oɾiek eɣ'iteko eʂ'intasuna ewɾ'opako 'eɣoaldeko 'erialdeetako kr'isiaɾen iɾ'awpenaɾekin lot'u iʂ'an d'a, et'a, eɾ'a βeɾ'ean, ewɾ'oa uʂt'eak eta ðrakm'a βer'eskuɾatʂeak ɡreʂ'iaɾentʂat iʂ'an ʂitʂ'aketen on'uɾekin eɾ'e esp'ekulatu ða, et'a, 'oren ond'oɾioʂ, d'iɾuawtonomia βer'eskuɾatuko ð'a.
Greziako finantzakrisiaren eta Europako zor subiranoaren ondorengo krisiaren ondoren, espekulazio horiek handitu egin ziren, bereziki Greziaren kasuan.
ɡreʂ'iako fin'antʂakrisiaɾen eta ewɾ'opako ʂ'or suβ'iɾanoaɾen ond'oɾenɡo kr'isiaɾen ond'oɾen, esp'ekulaʂio 'oɾiek 'anditu eɣ'in ʂiɾ'en, beɾ'eʂiki ɣreʂ'iaɾen kas'uan.
baya semanita, euskal telebista bin egiten den umore telebista saioa da.
baʝ'a sem'anita, ewsk'al tel'eβista β'in eɣ'iten den um'oɾe tel'eβista s'aʝoa ð'a.
Hasiera batean katearentzako garrantzia handirik gabeko umore saio arrunt bat zen arren, gerora eta ikusleen erantzuna ikusita saioaren ordutegia ikusle gehieneko orduetara aldatu zen, eta saioaren egitura ere aldatuz joan zen.
'asieɾa βat'ean kat'eaɾentʂako ɣar'antʂia 'andiɾik ɡaβ'eko um'oɾe s'aʝo ar'unt bat ʂ'en ar'en, ɡeɾ'oɾa eta ik'usleen eɾ'antʂuna ik'usita s'aʝoaɾen ord'uteɣia ik'usle ɣe'ieneko 'orduetaɾa ald'atu ʂen, eta s'aʝoaɾen eɣ'ituɾa eɾ'e ald'atuʂ ɟ'oan ʂen.
Euskal Irrati Telebista Euskal Autonomia Erkidegoko telebista eta irrati publikoaren erakundea da, euskara normalizatzeko helburuarekin mila bederatziehun eta laurogeita bian Eusko Jaurlaritzak sortua.
ewsk'al ir'ati tel'eβista ewsk'al awt'onomia erk'iðeɣoko tel'eβista eta ir'ati puβl'ikoaɾen eɾ'akundea ð'a, 'ewskaɾa norm'aliʂatʂeko 'elβuɾuaɾekim miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta βi'an ewsk'o ʝawrl'aɾitʂak sort'ua.
euskal irrati telebista Mediaren bidez jarduten du telebistan, irratian eta interneten.
ewsk'al ir'ati tel'eβista með'iaɾem bið'eʂ ɟard'uten du tel'eβistan, ir'atian eta int'erneten.
Euskal Autonomia Erkidegoko erakundea da, baina haren kateek Iparralderako eta Nafarroa Garairako ere emititzen dute.
ewsk'al awt'onomia erk'iðeɣoko eɾ'akundea ð'a, baɲa 'aɾen kat'eek ip'araldeɾako eta naf'aroa ɣaɾ'ajɾako eɾ'e em'ititʂen dut'e.
Gaur egun enpresa talde bat da, zeina hurrengo hauek osatzen duten.
ɡ'awr eɣ'un empr'esa t'alde βat d'a, ʂeɲ'a 'urenɡo awek os'atʂen dut'en.
Euskal Irrati Telebista, te e ele e uve i ese i a ene EspaA plus minus olaren atzetik, estatuko telebista katerik zaharrena da ; frankismoaren garaian euskarak jasan zuen atzerakadaren erruz, gure hizkuntza ahul zegoen.
ewsk'al ir'ati tel'eβista, t'e 'e el'e 'e uβ'e 'i es'e 'i 'a en'e esp'aa pl'us min'us ol'aɾen 'atʂetik, est'atuko tel'eβista kat'eɾik ʂa'arena ð'a; frank'ismoaɾen ɡaɾ'aʝan 'ewskaɾak ɟas'an ʂu'en atʂ'eɾakaðaɾen er'uʂ, ɡuɾ'e 'iʂkuntʂa a'ul ʂeɣ'oen.
Hala, demokrazia iristean eta Eusko Alderdi Jeltzalea legeztatzean, euskara indartu eta normalizatzeko plana prestatu zuen.
'ala, dem'okraʂia iɾ'istean eta ewsk'o ald'erdi ʝeltʂ'alea leɣ'eʂtatʂean, 'ewskaɾa ind'artu eta norm'aliʂatʂeko plan'a prest'atu ʂu'en.
Bertan, berebiziko garrantzia zuten komunikabideek, bereziki, irrati eta telebistak.
b'ertan, beɾ'eβiʂiko ɣar'antʂia ʂut'en kom'unikaβiðeek, beɾ'eʂiki, ir'ati eta tel'eβistak.
Ondorioz, mila bederatziehun eta hirurogeita hamazazpiko hauteskunde orokorretarako programan, EAJtak euskal irratitelebista publikoaren sorrera zeraman programan, eta bi urteren buruan, jeltzaleen eskakizuna jaso egin zen Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuan. mila bederatziehun eta laurogeigarren urtean eusko alderd...
ond'oɾioʂ, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amaʂaʂpiko 'awteskunde oɾ'okoretaɾako proɣr'aman, e'aʝtak ewsk'al ir'atiteleβista puβl'ikoaɾen sor'eɾa ʂeɾ'amam proɣr'aman, eta β'i 'urteɾem buɾ'uan, ɟeltʂ'aleen esk'akiʂuna ʝ'aso eɣ'in ʂ'en ewsk'al awt'onomia erk'iðeɣoko est'atutuan. miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejɣare...
Egitasmoa abian jartzea ez zen zailtasunik gabea izan, hala teknikoak nola politikoak.
eɣ'itasmoa aβ'ian ɟartʂ'ea e tʂ'en ʂajlt'asunik ɡaβ'ea iʂ'an, 'ala tekn'ikoak n'ola pol'itikoak.
Guardia Zibila euskal telebistaren instalazioetara bidaltzeko mehatxua ere egin zitzaion Labaien kultura sailburuari.
ɡu'ardia ʂiβ'iʎa ewsk'al tel'eβistaɾen ist'alaʂioetaɾa βið'altʂeko me'atʃua eɾ'e eɣ'in ʂitʂ'aʝon laβ'aʝen kult'uɾa sajlβ'uɾuaɾi.
Alde batetik, Bizkaiko Foru Aldundiak Iurretan utzitako lurzoru batzuetan instalazioak eraikitzen hasi ziren, garaiko teknologia puntakoenarekin : espainiar estatuan lehendabizikoz matrize kommutatzaileak erabili ziren edota Umatic magnetoskopioak. Bestetik, Labaienek berak IrratiTelebista eskola sortu zuen Donostian k...
ald'e βat'etik, biʂk'ajko f'oɾu ald'undiak i'uretan 'utʂitako lurʂ'oɾu βatʂ'uetan ist'alaʂioak eɾ'ajkitʂen 'asi ʂiɾ'en, ɡaɾ'ajko tekn'oloɣia punt'akoenaɾekin: esp'aɲiar est'atuan le'endaβiʂikoʂ matr'iʂe kom'utatʂaʎeak eɾ'aβili ʂiɾ'en eðota um'atik maɣn'etoskopioak. b'estetik, laβ'aʝenek beɾ'ak ir'atiteleβista esk'ola s...
Lehen emisioa mila bederatziehun eta laurogeita bigarren urteko gabon zahar gauean izan zen, Garaikoetxea lehendakariaren mezua. Presaka hasi ziren emititzen, oraindik Iurretako egoitza guztiz amaitu gabe zegoen eta langile guztiek Jaurlaritzaren izenean egiten zuten lan euskal irrati telebista artean erregistratu gabe...
le'en em'isioa miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta βiɣ'aren urt'eko ɣaβ'on ʂa'ar ɡaw'ean iʂ'an ʂen, ɡaɾ'ajkoetʃea le'endakaɾiaɾem m'eʂua. pres'aka asi ʂiɾ'en em'ititʂen, oɾ'ajndik i'uretako eɣ'ojtʂa ɣuʂt'iʂ am'ajtu ɣaβ'e ʂeɣ'oen eta lanɡ'iʎe ɣuʂt'iek ɟawrl'aɾitʂaɾen iʂ'enean eɣ'iten ʂut'en l'an ewsk'al ir'ati tel'eβist...
Hala eta guztiz ere, hilabete batzuetara hasi ziren emisio erregularrak, zehazki, mila bederatziehun eta laurogeita hiruko otsailaren hamaseian.
'ala eta ɣuʂt'iʂ eɾ'e, 'iʎaβete βatʂ'uetaɾa asi ʂiɾ'en em'isio er'eɣularak, ʂe'aʂki, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'iɾuko ots'aʎaɾen 'amaseʝan.
Esan gabe doa, ordura arteko emisio guztiak euskaraz zirela, nahiz eta eduki batzuk gaztelaniaz azpititulatuta zeuden ; pausozpauso, euskal irrati telebista sendotzen zioan eta, bide batez, hazten : Donostian platoez hornitutako bigarren egoitza eraikitzen hasi ziren urte hartan bertan edota Galiziako, Kataluniako eta ...
es'an ɡaβ'e ðo'a, 'orduɾa art'eko em'isio ɣuʂt'iak 'ewskaɾaʂ ʂiɾ'ela, n'aiʂ eta eð'uki β'atʂuk ɡaʂt'elaniaʂ aʂp'ititulatuta ʂewð'en; p'awsoʂpawso, ewsk'al ir'ati tel'eβista send'otʂen ʂi'oan et'a, bið'e βat'eʂ, 'aʂten: don'ostiam plat'oeʂ 'ornitutako βiɣ'aren eɣ'ojtʂa eɾ'ajkitʂen 'asi ʂiɾ'en 'urte 'artam b'ertan eðota ...
Hazkunde honek kate gehiago ekarri ditu berarekin : mila bederatziehun eta laurogeita seigarren urtean e te be bi sortu zen, gaztelania hutsean, bi mila eta batean ETBSAT eta Canal basko, diasporako euskal herritarrei zuzenduta, eta bi mila eta zortzian e te be hiru, haurrei zuzendutako euskara hutseko katea.
'aʂkunde 'onek kat'e ɣ'eiaɣo ek'ari ðit'u β'eɾaɾekin: miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta sejɣ'aren urt'ean 'e t'e β'e β'i sort'u ʂen, ɡaʂt'elania 'utsean, b'i miʎ'a eta βat'ean etbs'at eta kan'al βask'o, di'aspoɾako ewsk'al 'eritarej ʂuʂ'enduta, eta β'i miʎ'a eta ʂortʂ'ian 'e t'e β'e 'iɾu, awrej ʂuʂ'endutako 'ewskaɾa ...
Era berean, teknologia hobetuz eta modernizatuz joan da telebista publikoa, eta hala, Euskal Autonomi Erkidego guztian zehar banatutako sekzioak hogeita hamabi mila metro karratua Bilboko egoitzan batu ziren bi mila eta zazpigarren urtean, edota ele te de eta Bereizmen Handiko teknologietara moldatu da lantaldea.
eɾ'a βeɾ'ean, tekn'oloɣia 'oβetuʂ eta moð'erniʂatuʂ ɟ'oan da tel'eβista puβl'ikoa, eta 'ala, ewsk'al awt'onomi erk'iðeɣo ɣuʂt'ian ʂe'ar ban'atutako sekʂ'ioak 'oɣejta 'amaβi miʎ'a m'etro kar'atua β'ilβoko eɣ'ojtʂam bat'u ʂiɾ'em b'i miʎ'a eta ʂ'aʂpiɣaren urt'ean, eðota el'e t'e ð'e eta βeɾ'ejʂmen 'andiko tekn'oloɣietaɾa ...
bi mila eta hamabosteko urtarrilaren hiruan jakin zenez, auzitegiaren behartuta, eme lau efe ka o hogeita lau langile ohi kontratatu zituen e i te be ene e te e ka. bi mila eta hogeiko urriaren hogeita hamarrean, Legebiltzarrak gehiengo osoz eta oposizioaren kritiken artean Andoni Aldekoa hautatu zuen zuzendari, elebak...
b'i miʎ'a eta 'amaβosteko urt'ariʎaɾen 'iɾuan ɟ'akin ʂen'eʂ, awʂ'iteɣiaɾem be'artuta, em'e l'aw ef'e k'a 'o 'oɣejta l'aw lanɡ'iʎe o'i kontr'atatu ʂit'uen 'e 'i t'e β'e en'e 'e t'e 'e k'a. b'i miʎ'a eta 'oɣejko ur'iaɾen 'oɣejta 'amarean, leɣ'eβiltʂarak ɡe'ienɡo os'oʂ eta op'osiʂioaɾen krit'iken art'ean and'oni ald'ekoa ...
euskal irrati telebistaren zuzendariak mila bederatziehun eta laurogeita bitik hauek izan dira.
ewsk'al ir'ati tel'eβistaɾen ʂuʂ'endaɾiak miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta βit'ik awek iʂ'an diɾ'a.
Espainia, ofizialki Espainiako Erresuma, Europako hegomendebaldeko estatu burujabe bat da, Iberiar penintsularen bost seiren hartzen dituena ; horrezaz gainera, Balear uharteak ditu Mediterraneo itsasoan ; Kanariak, Ozeano Atlantikoan ; Ceuta eta Melilla autonomia hiriak Iparraldeko Afrikan ; eta uharte txiki batzuk Al...
esp'aɲia, of'iʂialki esp'aɲiako er'esuma, ewɾ'opako 'eɣomendeβaldeko est'atu βuɾ'uʝaβe β'at d'a, iβ'eɾiar pen'intsulaɾem b'os sejɾ'en 'artʂen dit'uena; 'oreʂaʂ ɡaɲ'eɾa, bal'ear u'arteak dit'u með'iteraneo its'asoan; kan'aɾiak, oʂ'eano atl'antikoan; θewt'a eta mel'iʎa awt'onomia 'iɾiak ip'araldeko afr'ikan; eta u'arte t...
Mendebaldean Portugal eta Ozeano Atlantikoarekin du muga, iparraldean Frantzia, Andorra eta Bizkaiko golkoarekin, ekialdean Mediterraneoarekin, eta hegoaldean Gibraltar, Gibraltarko itsasartea eta Marokorekin. bostehun eta lau mila seiehun eta berrogeita bost kilometro koadroko eremua hartzen du, eta bi mila eta hamase...
mend'eβaldeam port'uɣal eta oʂ'eano atl'antikoaɾekin d'u m'uɣa, ip'araldean frantʂ'ia, and'ora eta βiʂk'ajko ɣolk'oaɾekin, ek'ialdeam með'iteraneoaɾekin, eta 'eɣoaldean ɡiβr'altar, ɡiβr'altarko its'asartea eta maɾ'okoɾekin. bost'eun eta l'aw miʎ'a seʝ'eun eta βer'oɣejta β'os kil'ometro ko'aðroko eɾ'emua 'artʂen du, eta...
Espainiako mila bederatziehun eta hirurogeita hamazortziko konstituzioaren arabera, Espainia estatu sozial eta demokratikoa da, gobernuformatzat monarkia parlamentarioa duena. Munduko hamalaugarren ekonomia da, barne produktu gordina nominalari dagokionez. Nazio Batuak, Europar Batasuna, Eurogunea, Europako Kontseilua ...
esp'aɲiako miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amaʂortʂiko kost'ituʂioaɾen aɾ'aβeɾa, esp'aɲia est'atu soʂ'ial eta ðem'okratikoa ð'a, ɡoβ'ernuformatʂat mon'arkia parl'amentaɾioa ðu'ena. mund'uko 'amalawɣaren ek'onomia ð'a, barn'e proð'uktu ɣord'iɲa nom'iɲalaɾi ðaɣ'okioneʂ. naʂ'io βat'uak, ewɾ'opar bat'asuna, ewɾ'oɣunea...
Espainiako hegomendebaldeko Europan dago, eta Iberiar penintsula gehiena hartzen du ; horrezaz gainera bi uhartedi eta iparraldeko Afrikako bi hiri, Ceuta eta Melilla, eta zenbait uhartetxo, Chafarinak, PeA plus minusA ene de Alhucemas, PeA plus minusA ene de uve a lez de la Gomera eta Isla Perejil, ere hartzen ditu.
esp'aɲiako 'eɣomendeβaldeko ewɾ'opan daɣ'o, eta iβ'eɾiar pen'intsula ɣe'iena 'artʂen du; 'oreʂaʂ ɡaɲ'eɾa β'i u'arteði eta ip'araldeko afr'ikako β'i 'iɾi, θewt'a eta mel'iʎa, eta ʂemb'ajt u'artetʃo, tʃaf'aɾiɲak, pe'a pl'us min'usa en'e ð'e al'uθemas, pe'a pl'us min'usa en'e ð'e uβ'e 'a l'eʂ d'e l'a ɣom'eɾa eta 'isla peɾ...
bostehun eta bost mila bederatziehun eta laurogeita hamabi kilometro koadroko eremuarekin, munduko berrogeita hamaikagarren estaturik zabalena da, Europako laugarrena, eta Europar Batasuneko bigarrena.
bost'eun eta β'os miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaβi kil'ometro ko'aðroko eɾ'emuaɾekin, mund'uko βer'oɣejta 'amajkaɣaren est'atuɾik ʂaβ'alena ð'a, ewɾ'opako lawɣ'arena, eta ewɾ'opar bat'asuneko βiɣ'arena.
Mendebaldean Portugal eta Ozeano Atlantikoarekin du muga, iparraldean Frantzia, Andorra eta Bizkaiko golkoarekin, ekialdean Mediterraneoarekin, eta hegoaldean Gibraltar, Gibraltarko itsasartea eta Marokorekin.
mend'eβaldeam port'uɣal eta oʂ'eano atl'antikoaɾekin d'u m'uɣa, ip'araldean frantʂ'ia, and'ora eta βiʂk'ajko ɣolk'oaɾekin, ek'ialdeam með'iteraneoaɾekin, eta 'eɣoaldean ɡiβr'altar, ɡiβr'altarko its'asartea eta maɾ'okoɾekin.
Lehorreko mugak mila bederatziehun eta hogei kilometro luze dira : mila berrehun eta hamalau kilometro Portugalekin, seiehun eta hogeita hiru kilometro Frantziarekin, hirurogeita hiru, zazpi kilometro Andorrarekin, hamabost, bederatzi kilometro Marokorekin eta bat, bi kilometro Gibraltarrekin.
le'oreko m'uɣak miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'oɣej kil'ometro luʂ'e ðiɾ'a: miʎ'a βer'eun eta 'amalaw kil'ometro port'uɣalekin, seʝ'eun eta 'oɣejta 'iɾu kil'ometro frantʂ'iaɾekin, 'iɾuɾoɣejta 'iɾu, ʂ'aʂpi kil'ometro and'oraɾekin, 'amaβost, beð'eɾatʂi kil'ometro maɾ'okoɾekin eta β'at, b'i kil'ometro ɣiβr'altarekin.
Espainiak bi uhartedi hartzen ditu barne, Kanariak Ozeano Atlantikoan, eta Balearrak Mediterraneoan, eta zenbait uharte txiki Mediterraneoan.
esp'aɲiak b'i u'arteði 'artʂen dit'u βarn'e, kan'aɾiak oʂ'eano atl'antikoan, eta βal'earak með'iteraneoan, eta ʂemb'ajt u'arte tʃik'i með'iteraneoan.
Espainia herrialde menditsua da, goiordoki eta mendilerro ugarirekin.
esp'aɲia 'erialde mend'itsua ð'a, ɡoʝ'ordoki eta mend'iʎero uɣ'aɾiɾekin.
Batez besteko garaiera handia du, seiehun eta hirurogei metro, Europako bosgarren handiena Suitza, Austria, Liechtenstein eta Andorraren ondotik.
bat'eʂ b'esteko ɣaɾ'aʝeɾa 'andia ð'u, seʝ'eun eta 'iɾuɾoɣej m'etro, ewɾ'opako βosɡ'aren 'andiena sujtʂ'a, awstr'ia, li'etʃtestejn eta and'oraɾen ond'otik.
Iberiar goilautadak hartzen du Espainiaren erdialdea, Erdialdeko Sistemak bitan zatitua : Iparraldeko azpi goilautada eta Hegoaldeko azpi goilautada.
iβ'eɾiar ɡoʎ'awtaðak 'artʂen du esp'aɲiaɾen erd'ialdea, erd'ialdeko sist'emak bit'an ʂat'itua: ip'araldeko aʂp'i ɣoʎ'awtaða eta 'eɣoaldeko aʂp'i ɣoʎ'awtaða.
Goilautadaren inguruan zenbait mendigune daude : GaliziaLeongo mendigunea iparmendebaldean ; Kantauriar mendikatea eta Euskal Mendiak iparraldean ; Iberiar mendilerroa iparekialdean ; eta Sierra Morena hegoaldean.
ɡoʎ'awtaðaɾen inɡ'uɾuan ʂemb'ajt mend'iɣune ðawð'e: ɡal'iʂialeonɡo mend'iɣunea ip'armendeβaldean; kant'awɾiar mend'ikatea eta ewsk'al mend'iak ip'araldean; iβ'eɾiar mend'iʎeroa ip'aɾekialdean; eta si'era moɾ'ena 'eɣoaldean.
Goilautadaren kanpoko mendiguneak hauek dira : iparraldean, Kantauri itsasoaren eta Mediterraneoaren artean, Pirinioak ; iparekialdean, itsasertzaren paraleloan, Katalunia Kostaldeko Mendilerroak ; eta hegoekialdean Mendikate Betikoak, Azkenik, bi sakonune handi daude : Ebroko sakonunea, Pirinioen, Iberiar mendikateare...
ɡoʎ'awtaðaɾen kamp'oko mend'iɣuneak awek diɾ'a: ip'araldean, kant'awɾi its'asoaɾen eta með'iteraneoaɾen art'ean, piɾ'iɲioak; ip'aɾekialdean, its'asertʂaɾem paɾ'aleloan, kat'alunia kost'aldeko mend'iʎeroak; eta 'eɣoekialdeam mend'ikate βet'ikoak, aʂk'enik, b'i sak'onune 'andi ðawð'e: eβr'oko sak'onunea, piɾ'inioen, iβ'e...
Uharteetan Tenerifeko Teide nabarmentzen da, Espainiako gailurrik gorena.
u'arteetan ten'eɾifeko tejð'e naβ'armentʂen da, esp'aɲiako ɣaʎ'urik ɡoɾ'ena.
Tajo, Ebro, Duero, Guadiana, eta guadalquibir dira luzeenak.
taʝ'o, eβr'o, du'eɾo, ɡu'aðiana, eta ɣu'aðalkiβir diɾ'a luʂ'eenak.
Orografia eta kokapen geografikoaren eraginez, oso klima desberdinak daude Espainian.
oɾ'oɣrafia eta kok'apen ɡe'oɣrafikoaɾen eɾ'aɣiɲeʂ, os'o kl'ima ðesb'erdiɲak dawð'e esp'aɲian.
Neolitoan, Ka. bost mila eta bostehun inguruan, Kanpai formako ontziaren kultura agertu zen. Mende horietan metalgintza eta nekazaritza garatu zen, eta monumentu megalitikoak eraikitzen hasi ziren. El Algarko nekazari kultura Ka. bi milagarren urtekoa da ; metalen teknikak erabiltzen aitzindari izan ziren ; brontzea, u...
ne'olitoan, k'a. b'os miʎ'a eta βost'eun inɡ'uɾuan, kamp'aj form'ako ontʂ'iaɾen kult'uɾa aɣ'ertu ʂen. mend'e oɾietam met'alɣintʂa eta nek'aʂaɾitʂa ɣaɾ'atu ʂen, eta mon'umentu meɣ'alitikoak eɾ'ajkitʂen 'asi ʂiɾ'en. 'el alɣ'arko nek'aʂaɾi kult'uɾa k'a. b'i miʎ'aɣaren urt'ekoa ð'a; met'alen tekn'ikak eɾ'aβiltʂen ajtʂ'inda...
Erromatar Inperioa eta germaniar inbasioak.
er'omatar imp'eɾioa eta ɣerm'aniar imb'asioak.
Bi probintzia sortu zituzten Errepublika garaian, Hispania Ziterior eta Hispania Ulterior.
b'i proβ'intʂia sort'u ʂit'uʂten er'epuβlika ɣaɾ'aʝan, 'ispania ʂit'eɾior eta 'ispania ult'eɾior.
Zesar Augustoren garaian, Hispania Ulterior bitan banandu zen, Betika eta Lusitania, eta Hispania Citeriorri Tarraconensis izena eman zioten.
ʂes'ar awɣ'ustoɾen ɡaɾ'aʝan, 'ispania ult'eɾior bit'am ban'andu ʂen, b'etika eta lus'itania, eta 'ispania θit'eɾiori tar'akonensis iʂ'ena em'an ʂi'oten.
Erromatar aginteak iraun zuen sei mendeetan, bertako biztanleak erromatartuak izan ziren, eta tokiko buruak erromatar aristokraziaren parte bilakatu ziren.
er'omatar aɣ'inteak iɾ'awn ʂu'en s'ej mend'eetan, bert'ako βiʂt'anleak er'omatartuak iʂ'an ʂiɾ'en, eta t'okiko βuɾ'uak er'omatar aɾ'istokraʂiaɾem p'arte βiʎ'akatu ʂiɾ'en.
Hispaniak urre, artile, oliba olio, ardo eta laborez hornitu zuen Erromatar Inperioa.
'ispaniak ur'e, art'iʎe, ol'iβa ol'io, ard'o eta laβ'oɾeʂ 'ornitu ʂu'en er'omatar imp'eɾioa.
Hadriano, Trajano eta Teodosio enperadoreak eta Seneka filosofoa Hispanian jaio ziren.
'aðriano, traʝ'ano eta te'oðosio emp'eɾaðoɾeak eta sen'eka fil'osofoa 'ispanian ɟaʝ'o ʂiɾ'en.
Kristautasuna I mendean iritsi zen, eta bigarren mendean hartu zuen indarra hirietan.
krist'awtasuna 'i mend'ean iɾ'itsi ʂen, eta βiɣ'arem mend'ean 'artu ʂu'en ind'ara 'iɾietan.
ube mendean, germaniar herriak iritsi ziren ; suebo, alano eta bandaloak laurehun eta bederatzian, eta bisigodoak laurehun eta hamaseian.
uβ'e mend'ean, ɡerm'aniar 'eriak iɾ'itsi ʂiɾ'en; su'eβo, al'ano eta βand'aloak lawɾ'eun eta βeð'eɾatʂian, eta βis'iɣoðoak lawɾ'eun eta 'amaseʝan.
Penintsula ia osorik hartzen zuen Bisigodoen Erresuma sortu zuten ; hiriburua Toledon zegoen.
pen'intsula 'ia os'oɾik 'artʂen ʂu'em bis'iɣoðoen er'esuma sort'u ʂut'en; 'iɾiβuɾua tol'eðon ʂeɣ'oen.
Isidoro Sibiliakoaren lana funtsezkoa izan zen bihurrera horretan.
is'iðoɾo siβ'iliakoaɾen lan'a funts'eʂkoa iʂ'an ʂem bi'ureɾa 'oretan.
Erdi Aroa : AlAndalus eta erresuma kristauak.
erd'i aɾ'oa: al'andalus eta er'esuma krist'awak.
Urte horretan ab a erre erre a hatxe eme a ene Iak Kordobako Emirerri independentea sortu zuen. bederatziehun eta hogeita bederatzian, ab a erre erre a hatxe eme a ene IIIak Kordobako kalifa izendatu zuen bere burua ; haren agintaldian Kordoba izan zen Mendebaldeko Europako hiririk handiena eta aberatsena.
'urte 'oretan 'aβ 'a er'e er'e 'a 'atʃe em'e 'a en'e 'iak kord'oβako em'iɾeri ind'ependentea sort'u ʂu'en. beð'eɾatʂieun eta 'oɣejta βeð'eɾatʂian, 'aβ 'a er'e er'e 'a 'atʃe em'e 'a en'e i'iiak kord'oβako kal'ifa iʂ'endatu ʂu'em beɾ'e βuɾ'ua; 'aɾen aɣ'intaldian kord'oβa iʂ'an ʂem mend'eβaldeko ewɾ'opako 'iɾiɾik 'andiena...
Jakintsu musulman eta juduen lanaren bidez, Antzinako Greziako kultura ezagutarazi zen.
ɟ'akintsu mus'ulman eta ʝuð'uen lan'aɾem bið'eʂ, antʂ'iɲako ɣreʂ'iako kult'uɾa eʂ'aɣutaɾaʂi ʂen.
Aipagarriak dira aberroes, ibn alArabi eta Maimonides filosofoak.
ajp'aɣariak diɾ'a aβ'eroes, 'ibn al'aɾaβi eta majm'oniðes fil'osofoak.
Iparraldeko Afrikatik iritsitako Almorabide eta Almohadeek taifak batu zituzten, eta Islamaren ikusmolde hertsiagoa ezarri zuten.
ip'araldeko afr'ikatik iɾ'itsitako alm'oɾaβiðe eta alm'oaðeek tajf'ak bat'u ʂit'uʂten, eta 'islamaɾen ik'usmolde 'ertsiaɣoa eʂ'ari ʂut'en.
Asturiasko Erresuma kristaua zortzigarren mende hasieran sortu zen, kobadongako guduaren ostean. zazpiehun eta hogeita hemeretzian, musulmanak egotziak izan ziren Galiziatik. bederatziehun eta hamarran, Leongo Erresuma sortu zen, hiriburua obiedotik LeA nera eraman zutelarik.
ast'uɾiasko er'esuma krist'awa ʂortʂ'iɣarem mend'e 'asieɾan sort'u ʂen, koβ'aðonɡako ɣuð'uaɾen ost'ean. ʂ'aʂpieun eta 'oɣejta 'emeɾetʂian, mus'ulmanak eɣ'otʂiak iʂ'an ʂiɾ'en ɡal'iʂiatik. beð'eɾatʂieun eta 'amaran, le'onɡo er'esuma sort'u ʂen, 'iɾiβuɾua oβ'ieðotik le'a neɾ'a eɾ'aman ʂut'elaɾik.
Denbora luzean hori izan zen erresuma kristaurik garrantzitsuena ; mila eta hirurogeita bostean, Gaztelako Erresuma bilakatu zen.
d'emboɾa luʂ'ean oɾi iʂ'an ʂen er'esuma krist'awɾik ɡar'antʂitsuena; miʎ'a eta 'iɾuɾoɣejta βost'ean, ɡaʂt'elako er'esuma βiʎ'akatu ʂen.
Pirinioetan, berriz, Nafarroako Erresuma eratu zen mendebaldean eta zenbait konderri erdialdean, eta frankoek Hispaniako Marka sortu zuten ekialdean.
piɾ'inioetan, ber'iʂ, naf'aroako er'esuma eɾ'atu ʂem mend'eβaldean eta ʂemb'ajt kond'eri erd'ialdean, eta frank'oek 'ispaniako mark'a sort'u ʂut'en ek'ialdean.
Kordobako Kalifaherria taifetan zatitu zenean, erresuma kristauek iniziatiba hartu eta hegoalderantz zabaldu zituzten beren lurraldeak.
kord'oβako kal'ifaeria tajf'etan ʂat'itu ʂen'ean, er'esuma krist'awek in'iʂiatiβa 'artu eta 'eɣoaldeɾanʂ ʂaβ'aldu ʂit'uʂtem beɾ'en lur'aldeak.
Nafarroako Erresumak hamaikagarren mendean izan zuen bere une gorena, Errioxa konkistatu eta Aragoi, Sobrarbe eta Ribagorzako konderriak bereganatu zituenean.
naf'aroako er'esumak 'amajkaɣarem mend'ean iʂ'an ʂu'em beɾ'e un'e ɣoɾ'ena, er'ioʃa konk'istatu eta aɾ'aɣoj, soβr'arbe eta riβ'aɣorʂako kond'eriak beɾ'eɣanatu ʂit'uenean.
hamabigarren mendean, Ipar Afrikako almorabideen eta almohadeen eskuhartze militarrak geldiarazi egin zuen erresuma kristauen oldarraldia AlAndalusen barrena. mila berrehun eta hamabian, baina, Gaztela, Aragoi eta Nafarroak bat eginik nabas de Tolosako guduan almohadeak garaitu zituzten. Handik aurrera, kristauek hegoa...
'amaβiɣarem mend'ean, ip'ar afr'ikako alm'oɾaβiðeen eta alm'oaðeen esk'uartʂe mil'itarak ɡeld'iaɾaʂi eɣ'in ʂu'en er'esuma krist'awen old'araldia al'andalusem bar'ena. miʎ'a βer'eun eta 'amaβian, baɲ'a, ɡaʂt'ela, aɾ'aɣoj eta naf'aroak b'at eɣ'iɲik naβ'as d'e tol'osako ɣuð'uan alm'oaðeak ɡaɾ'ajtu ʂit'uʂten. 'andik 'awreɾ...
mila laurehun eta hirurogeita bederatzian, Aragoiko Fernando IIaren eta Gaztelako Elisabet Iaren ezkontzaren bitartez, bi erreinu kristau nagusiak elkartu ziren. mila laurehun eta hirurogeita hamazortzian, Kanariak konkistatu zituzten, eta mila laurehun eta laurogeita hamabian Granada, azken erresuma musulmana. Urte be...
miʎ'a lawɾ'eun eta 'iɾuɾoɣejta βeð'eɾatʂian, aɾ'aɣojko fern'ando i'iaɾen eta ɣaʂt'elako el'isaβet 'iaɾen eʂk'ontʂaɾem bit'arteʂ, b'i er'eɲu krist'aw naɣ'usiak elk'artu ʂiɾ'en. miʎ'a lawɾ'eun eta 'iɾuɾoɣejta 'amaʂortʂian, kan'aɾiak konk'istatu ʂit'uʂten, eta miʎ'a lawɾ'eun eta lawɾ'oɣejta 'amaβian ɡran'aða, aʂk'en er'es...
mila laurehun eta laurogeita hamabian, Kristobal Kolon Ameriketara iritsi zen, eta aurkikuntza horren ondorioz, Espainia indar kolonial bihurtu zen. mila bostehun eta hamaseian, Karlos Ia, Herbehereetako jabsburgotar erregea, izendatu zuten Espainiako errege ; mila bostehun eta hogeian, aitona Maximiliano zendu ostean,...
miʎ'a lawɾ'eun eta lawɾ'oɣejta 'amaβian, kr'istoβal kol'on am'eɾiketaɾa iɾ'itsi ʂen, eta awrk'ikuntʂa 'oren ond'oɾioʂ, esp'aɲia ind'ar kol'onial βi'urtu ʂen. miʎ'a βost'eun eta 'amaseʝan, karl'os 'ia, 'erbeeɾeetako ʝabsb'urɡotar er'eɣea, iʂ'endatu ʂut'en esp'aɲiako er'eɣe; miʎ'a βost'eun eta 'oɣeʝan, ajt'ona maʃ'imilia...
Filipe IIa izan zen jabsburgotaren artean espainiarrena.
fil'ipe i'ia iʂ'an ʂen ɟabsb'urɡotaɾen art'ean esp'aɲiarena.
Europako nagusigoari eusteaz gain, Portugalgo Erresuma ere bereganatu zuen.
ewɾ'opako naɣ'usiɣoaɾi ewst'eaʂ ɡ'ajn, port'uɣalɣo er'esuma eɾ'e βeɾ'eɣanatu ʂu'en.
Hori zela eta, gudu eta bidaldi askotan sartu zuen herria : Frantziako Erlijio Gerrak eta Laurogei Urteko Gerra protestanteen aurka, Lepantoko gudua otomandarren aurka ; mila bostehun eta laurogeita zortzian, Ingalaterra inbaditzera zihoan Itsas Armada Garaiezinak sekulako hondamena jasan zuen.
oɾi ʂ'ela et'a, ɡuð'u eta βið'aldi ask'otan sart'u ʂu'en 'eria: frantʂ'iako erl'ixio ɣer'ak eta lawɾ'oɣej urt'eko ɣer'a prot'estanteen awrk'a, lep'antoko ɣuð'ua ot'omandaren awrk'a; miʎ'a βost'eun eta lawɾ'oɣejta ʂortʂ'ian, inɡ'alatera imb'aðitʂeɾa ʂi'oan its'as arm'aða ɣaɾ'aʝeʂiɲak sek'ulako 'ondamena ʝas'an ʂu'en.
Filipe bigarren aren ondoren, hiru jabsburgotar izan ziren errege, oso ahulak denak, eta herriak beherakada handia egin zuen urte haietan. bat sei zero bederatzi a bat sei bat hiru bitartean, Filipe IIIaren aginduz, moriskoak kanporatuak izan ziren.
fil'ipe βiɣ'aren aɾ'en ond'oɾen, 'iɾu ʝabsb'urɡotar iʂ'an ʂiɾ'en er'eɣe, os'o a'ulak d'enak, eta 'eriak be'eɾakaða 'andia eɣ'in ʂu'en 'urte 'aʝetan. b'at s'ej ʂeɾ'o βeð'eɾatʂi a β'at sej β'at 'iɾu βitartean, fil'ipe i'iiaɾen aɣ'induʂ, moɾ'iskoak kamp'oɾatuak iʂ'an ʂiɾ'en.
Portugal mila seiehun eta berrogeian bereizi zen, eta mila seiehun eta berrogeita hemeretzian Pirinioetako Hitzarmena sinatu zuten Espainia eta Frantziak, Hogeita Hamar Urteko Gerrari amaiera emateko.
port'uɣal miʎ'a seʝ'eun eta βer'oɣeʝam beɾ'ejʂi ʂen, eta miʎ'a seʝ'eun eta βer'oɣejta 'emeɾetʂiam piɾ'inioetako 'itʂarmena siɲ'atu ʂut'en esp'aɲia eta frantʂ'iak, 'oɣejta 'amar urt'eko ɣer'aɾi am'aʝeɾa em'ateko.
jabsburgotaren agintaritza mila eta zazpiehunean bukatu zen, Karlos IIa semealabarik gabe hil zenean.
ɟabsb'urɡotaɾen aɣ'intaɾitʂa miʎ'a eta ʂ'aʂpieuneam buk'atu ʂen, karl'os i'ia s'emealaβaɾik ɡaβ'e 'il ʂen'ean.
Luis ixa i uvea Frantziakoaren biloba Filipe Anjoukoa izendatu zuten ondorengo, baina Leopoldo Ia Austriakoak ez zuen onartu borboien dinastia ezartzea.
l'ujs iʃ'a 'i uβ'ea frantʂ'iakoaɾem biʎ'oβa fil'ipe anɟ'owkoa iʂ'endatu ʂut'en ond'oɾenɡo, baɲa le'opoldo 'ia awstr'iakoak e tʂ'uen on'artu βorb'oʝen din'astia eʂ'artʂea.
Filipe baren tropek Bartzelonari eraso egin, eta kataluniar erresistentzia zapaldu zuten, jabsburgotaren aldekoa.
fil'ipe βaɾ'en trop'ek bartʂ'elonaɾi eɾ'aso eɣ'in, eta kat'aluniar er'esistentʂia ʂap'aldu ʂut'en, ɟabsb'urɡotaɾen ald'ekoa.
Horren ondorioz, Espainiak galdu egin zituen Herbehereak, Milanerria, Sardinia eta Napoli.
'oren ond'oɾioʂ, esp'aɲiak ɡald'u eɣ'in ʂit'uen 'erbeeɾeak, mil'aneria, sard'iɲia eta nap'oli.
Gainera, erregetzaren peko administrazioa berdintzeko lehen aurrerapauso handia eman zen : Oin Berriko Dekretuak, Katalunian gaztelar lege eta hizkuntza eredua ezartzen zutenak.
ɡaɲ'eɾa, er'eɣetʂaɾem pek'o aðm'inistraʂioa βerd'intʂeko le'en 'awreɾapawso 'andia em'an ʂen: 'ojm ber'iko ðekr'etuak, kat'alunian ɡaʂt'elar l'eɣe eta 'iʂkuntʂa eɾ'eðua eʂ'artʂen ʂut'enak.
hamazortzigarren mendean, borboitarrek administrazioa eta gudarostea berritu zituzten, eta herrialdea modernizatzen ahalegindu ziren, horretarako zentralismoa eta despotismo ilustratua ezarriz.
'amaʂortʂiɣarem mend'ean, borb'ojtarek aðm'inistraʂioa eta ɣuð'aɾostea βer'itu ʂit'uʂten, eta 'erialdea moð'erniʂatʂen a'aleɣindu ʂiɾ'en, 'oretaɾako ʂentr'alismoa eta ðesp'otismo il'ustratua eʂ'ariʂ.
Ekonomiaren egoerak hobera egin zuen, eta biztanleak ugaldu egin ziren.
ek'onomiaɾen eɣ'oeɾak 'oβeɾa eɣ'in ʂu'en, eta βiʂt'anleak uɣ'aldu eɣ'in ʂiɾ'en.
Hirugarren Koalizioaren Gerran, berriz, Frantziarekin elkar hartu zuen, baina Erresuma Batuko itsas armada nagusitu zitzaion Trafalgarko guduan.
'iɾuɣaren ko'aliʂioaɾen ɡer'an, ber'iʂ, frantʂ'iaɾekin elk'ar 'artu ʂu'en, baɲa er'esuma βat'uko its'as arm'aða naɣ'usitu ʂitʂ'aʝon traf'alɣarko ɣuð'uan.
mila zortziehun eta zortzian, Napoleon Bonapartek Espainia inbaditu zuen, eta Karlos i uveak Napoleonen anaia Josefen alde abdikatu behar izan zuen.
miʎ'a ʂortʂ'ieun eta ʂortʂ'ian, nap'oleom bon'apartek esp'aɲia imb'aðitu ʂu'en, eta karl'os 'i uβ'eak nap'oleonen an'aʝa xos'efen ald'e abd'ikatu βe'ar iʂ'an ʂu'en.
Espainiar herriak ez zuen errege hori onartu, eta frantsesen aurkako Iberiar Penintsulako Gerra hasi zen. mila zortziehun eta hamarrean, Cadizko Gorteak batzartu ziren, Bonaparteren kontrako indarrak batzeko eta konstituzio liberala idazteko. mila zortziehun eta hamalauan, gudaroste espainiar eta britainiarrek garaitu ...
esp'aɲiar 'eriak e tʂ'uen er'eɣe oɾi on'artu, eta frants'esen awrk'ako iβ'eɾiar pen'intsulako ɣer'a asi ʂen. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'amarean, kað'iʂko ɣort'eak batʂ'artu ʂiɾ'en, bon'aparteɾen kontr'ako ind'arak batʂ'eko eta kost'ituʂio liβ'eɾala ið'aʂteko. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'amalawan, ɡuð'aɾoste esp'aɲiar eta βrit'ajn...
Penintsulako gerra profitatuz, Espainiak Ameriketan zeuzkan kolonia gehienetan iraultzak piztu, eta independentzia adieraziz joan ziren. mila zortziehun eta hogeita bosterako, Espainiak bi kolonia besterik ez zuen Ameriketan : Kuba eta Puerto Rico.
pen'intsulako ɣer'a prof'itatuʂ, esp'aɲiak am'eɾiketan ʂewʂk'an kol'onia ɣe'ienetan iɾ'awltʂak p'iʂtu, eta ind'ependentʂia að'ieɾaʂiʂ ɟ'oan ʂiɾ'en. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'oɣejta βost'eɾako, esp'aɲiak b'i kol'onia β'esteɾik e tʂ'uen am'eɾiketan: kuβ'a eta pu'erto rik'o.
Fernando uve i iak Napoleonen kontrako gerran idatzi zen konstituzio liberala kendu eta errege absolutu gisa gobernatu zuen, mila zortziehun eta hogeian burgesia liberalak beste konstituzio berri baten mendeko jartzera behartu zuen arte ; Hirurteko Liberala izan zen. mila zortziehun eta hogeita hiruan, ordea, Frantziak...
fern'ando uβ'e 'i 'iak nap'oleonen kontr'ako ɣer'an ið'atʂi ʂen kost'ituʂio liβ'eɾala kend'u eta er'eɣe abs'olutu ɣ'isa ɣoβ'ernatu ʂu'en, miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'oɣeʝam burɡ'esia liβ'eɾalak b'este kost'ituʂio βer'i βat'em mend'eko ʝartʂ'eɾa βe'artu ʂu'en art'e; 'iɾurteko liβ'eɾala iʂ'an ʂen. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'oɣejta ...
Fernando uve i ia hiltzean, Elisabet IIa bihurtu zen erregina, baina haren osaba Karlos Maria Isidrok ere galdegin zuen tronua ; horrela lehertu zen Lehen Gerra Karlista.
fern'ando uβ'e 'i 'ia 'iltʂean, el'isaβet i'ia βi'urtu ʂen er'eɣiɲa, baɲa 'aɾen os'aβa karl'os maɾ'ia is'iðrok eɾ'e ɣald'eɣin ʂu'en tron'ua; 'orela le'ertu ʂen le'en ɡer'a karl'ista.
Ez zen dinastia afera hutsa : Elisabet erreforma liberalen eta zentralizazioaren alde zegoen ; Karlosen aldekoak berriz, kontserbadoreak ziren, eta foruak errespetatzearen aldekoak. mila zortziehun eta berrogeian liberalak nagusitu baziren ere, mila zortziehun eta berrogeita seian karlistak altxatu ziren Katalunian ; o...
e tʂ'en din'astia af'eɾa 'utsa: el'isaβet er'eforma liβ'eɾalen eta ʂentr'aliʂaʂioaɾen ald'e ʂeɣ'oen; karl'osen ald'ekoak ber'iʂ, konts'erbaðoɾeak ʂiɾ'en, eta foɾ'uak er'espetatʂeaɾen ald'ekoak. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta βer'oɣeʝan liβ'eɾalak naɣ'usitu βaʂ'iɾen eɾ'e, miʎ'a ʂortʂ'ieun eta βer'oɣejta seʝ'an karl'istak altʃ'atu...
Elisabet IIaren erreginaldian jazarraldi militar ugari izan zen, bai aurrerazale, bai kontserbadore. mila zortziehun eta hirurogeita zortziko iraileko iraultzak eman zion hasiera Seiurteko demokratikoari.
el'isaβet i'iaɾen er'eɣiɲaldian ɟaʂ'araldi mil'itar uɣ'aɾi iʂ'an ʂen, b'aj 'awreɾaʂale, b'aj konts'erbaðoɾe. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'iɾuɾoɣejta ʂortʂ'iko iɾ'aʎeko iɾ'awltʂak em'an ʂi'on 'asieɾa seʝ'urteko ðem'okratikoaɾi.
Erreginak erbestera alde egin behar izan zuen eta, ondoko urtean, gizonezkoen sufragio unibertsal zuzenez hautatutako gorte konstituziogileek konstituzio berria onartu zuten. mila zortziehun eta hirurogeita hamarrean, gorteek Amadeo saboiakoa hautatu zuten Espainiako errege. mila zortziehun eta hirurogeita hamabian, Hi...
er'eɣiɲak erb'esteɾa ald'e eɣ'im be'ar iʂ'an ʂu'en et'a, ond'oko urt'ean, ɡiʂ'oneʂkoen sufr'aɣio un'iβertsal ʂuʂ'eneʂ 'awtatutako ɣort'e kost'ituʂioɣiʎeek kost'ituʂio βer'ia on'artu ʂut'en. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amarean, ɡort'eek am'aðeo saβ'oʝakoa 'awtatu ʂut'en esp'aɲiako er'eɣe. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'iɾu...
Erregimen horren arabera, adin batetik gorako gizonek, ekonomiaz aberatsak edo goi ikasketadunak, bozkatu zezaketen hauteskundeetan : Espainiako biztanleriaren ehuneko hirua.
er'eɣimen 'oren aɾ'aβeɾa, að'im bat'etik ɡoɾ'ako ɣiʂ'onek, ek'onomiaʂ aβ'eɾatsak eðo ɣ'oj ik'asketaðunak, boʂk'atu ʂeʂ'aketen 'awteskundeetan: esp'aɲiako βiʂt'anleɾiaɾen e'uneko 'iɾua.
Mendean zehar burgesia indartu egin zen, eta Espainiako ekonomia garatzen hasi ; industria iraultza, hala ere, ez zen mende bukaera arte gertatu. mila zortziehun eta laurogeita bostean, Alfontso XIIa hil zen, eta haren alarguna Maria Kristina izan zen erregeordea, Alfontso XIIIa adinduna izan arte. mila zortziehun eta ...
mend'ean ʂe'ar burɡ'esia ind'artu eɣ'in ʂ'en, eta esp'aɲiako ek'onomia ɣaɾ'atʂen 'asi; ind'ustria iɾ'awltʂa, 'ala eɾ'e, e tʂ'em mend'e βuk'aeɾa art'e ɣert'atu. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta lawɾ'oɣejta βost'ean, alf'ontso ʃi'ia 'il ʂen, eta 'aɾen al'arɡuna maɾ'ia krist'iɲa iʂ'an ʂen er'eɣeordea, alf'ontso ʃi'iia að'induna iʂ'an...
Estatubatuarrek azpiraturik, Espainiak itsasoaz bestaldean geratzen zitzaizkion koloniak galdu zituen : Kuba, Filipinak, Guam eta Puerto Rico.
est'atuβatuarek aʂp'iɾatuɾik, esp'aɲiak its'asoaʂ best'aldean ɡeɾ'atʂen ʂitʂ'ajʂkion kol'oniak ɡald'u ʂit'uen: kuβ'a, fil'ipiɲak, ɡu'am eta pu'erto rik'o.
hogeigarren mende hasieran, sozialismoak eta anarkismoak garrantzi handia hartu zuten, eta baita Katalunia eta Hego Euskal Herriko alderdi abertzaleek ere.
'oɣejɣarem mend'e 'asieɾan, soʂ'ialismoak eta an'arkismoak ɡar'antʂi 'andia 'artu ʂut'en, eta βajta kat'alunia eta 'eɣo ewsk'al 'eriko ald'erdi aβ'ertʂaleek eɾ'e.