text
stringlengths
25
5.42k
phonemes
stringlengths
19
5.93k
Gai honen inguruan, Antartika Mendebaldeko Izotz Geruzaren gainean egin dira azterketa asko, hori baita munduan geratzen den izotz geruza bakarra ozeanoan oinarrituta dagoena.
ɡ'aj 'onen inɡ'uɾuan, ant'artika mend'eβaldeko iʂ'oʂ ɡeɾ'uʂaɾen ɡaɲ'ean eɣ'in diɾ'a aʂt'erketa 'asko, oɾi βajta mund'uan ɡeɾ'atʂen den iʂ'oʂ ɡeɾ'uʂa β'akara oʂ'eanoan oɲ'arituta ðaɣ'oena.
WAIS geruza itsas mailatik behera dauden harkaitzen gainean dago, nahiz eta inguruko izotz puska batzuk ozeanoan igeri dabiltzan.
u'ajs ɡeɾ'uʂa its'as m'aʎatik be'eɾa ðawð'en 'arkajtʂen ɡaɲ'ean daɣ'o, n'aiʂ eta inɡ'uɾuko iʂ'oʂ pusk'a β'atʂuk oʂ'eanoan iɣ'eɾi ðaβ'iltʂan.
Iturri batetik baino gehiagotatik etorri dira WAIS hau egonkortasuna galtzen ari ote den susmoak. Azterlan batean, zientzialariek zuloak egin zituzten izotzaren azpian, eta alga mota baten fosilak aurkitu zituzten, diatomeoenak, Lurrean aurrenekoz duela bi milioi urte agertu zirenak. Fosil horien agerpenak WAISaren par...
it'uri βat'etik baɲo ɣ'eiaɣotatik et'ori ðiɾ'a u'ajs 'aw eɣ'onkortasuna ɣ'altʂen aɾ'i ot'e ð'en s'usmoak. aʂt'erlam bat'ean, ʂi'entʂialaɾiek ʂul'oak eɣ'in ʂit'uʂten iʂ'otʂaɾen aʂp'ian, eta alɣ'a mot'a βat'en fos'iʎak awrk'itu ʂit'uʂten, di'atomeoenak, lur'ean awr'enekoʂ du'ela β'i mil'ioj 'urte aɣ'ertu ʂiɾ'enak. fos'il...
Izotzaren azpian sumendi aktiboak direla aurkitu da.
iʂ'otʂaɾen aʂp'ian sum'endi akt'iβoak diɾ'ela awrk'itu ða.
Sumendien leherketetatik sorturiko beroa edo Lurraren nukleotik arrakala mehe batean barrena ihes egiten duen berotasun geotermikoa ari da, agian, urtzen izotlasterren azpiko izotza. mila bederatziehun eta laurogeita bederatzigarren urtean, Kaliforniako ikertzaile batzuek ore antzeko sedimentuen laginak atera zituzten ...
sum'endien le'erketetatik sort'uɾiko β'eɾoa eðo lur'aɾen nukl'eotik ar'akala me'e βat'eam bar'ena i'es eɣ'iten du'em b'eɾotasun ɡe'otermikoa aɾ'i ða, aɣ'ian, 'urtʂen iʂ'otlasteren aʂp'iko iʂ'otʂa. miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta βeð'eɾatʂiɣaren urt'ean, kal'iforniako 'ikertʂaʎe βatʂ'uek oɾ'e antʂ'eko seð'imentuen l...
Aurkikuntza horrek frogatu zuen jalkin horiek zirela eta ez ura bakarrik, harkaitzen eta izotlasterraren arteko igurtzia gutxiagotuz, izotlasterraren isuria ahalbidetzen zutenak.
awrk'ikuntʂa 'orek froɣ'atu ʂu'en ɟalk'in 'oɾiek ʂiɾ'ela eta 'eʂ uɾ'a βak'arik, 'arkajtʂen eta iʂ'otlasteraɾen art'eko iɣ'urtʂia ɣutʃ'iaɣotuʂ, iʂ'otlasteraɾen is'uɾia a'alβiðetʂen ʂut'enak.
Haien ustez, izotzezko geruza berotzen aritu da, Izotzaldiaz geroztik, gutxienez azken hamar mila urteotan, eta horren ondorioz izan diren tenperatura global beroek ekarri dute berotasuna ; berotasun hori orain ari da iristen izotz geruzaren hondoraino, eta horrek eragiten du izotlasterren mugimendu nahasia ; behin izo...
'aʝen ust'eʂ, iʂ'otʂeʂko ɣeɾ'uʂa βeɾ'otʂen aɾ'itu ð'a, iʂ'otʂaldiaʂ ɡeɾ'oʂtik, ɡutʃ'ieneʂ aʂk'en 'amar miʎ'a 'urteotan, eta 'oren ond'oɾioʂ iʂ'an diɾ'en temp'eɾatuɾa ɣloβ'al β'eɾoek ek'ari ðut'e β'eɾotasuna; b'eɾotasun oɾi oɾ'ajn aɾ'i ða iɾ'isten iʂ'oʂ ɡeɾ'uʂaɾen 'ondoɾaɲo, eta 'orek eɾ'aɣiten du iʂ'otlasterem muɣ'imen...
Lurraren ozono geruzaren hondamena da ikertzaileak Antartikan aztertzen ari diren beste gertaera guztiz garrantzitsua.
lur'aɾen oʂ'ono ɣeɾ'uʂaɾen 'ondamena ð'a 'ikertʂaʎeak ant'artikan aʂt'ertʂen aɾ'i ðiɾ'em b'este ɣert'aeɾa ɣuʂt'iʂ ɡar'antʂitsua.
Lurraren goreneko atmosferan dago ozono geruza, eta eguzkitik iristen diren irradiazio ultramore kaltegarrien ehuneko laurogeita hamar iragazten ditu.
lur'aɾen ɡoɾ'eneko atm'osfeɾan daɣ'o oʂ'ono ɣeɾ'uʂa, eta eɣ'uʂkitik iɾ'isten diɾ'en ir'aðiaʂio ultr'amoɾe kalt'eɣarien e'uneko lawɾ'oɣejta 'amar iɾ'aɣaʂten dit'u.
Geruza babesgarri hori murriztuta, gutxi bada ere, Lurreko azalera iristen den argi ultramorearen maila gehitzen da, eta horrek ondorio kaltegarriak izan ditzake landare eta animalietan.
ɡeɾ'uʂa βaβ'esɡari oɾi mur'iʂtuta, ɡ'utʃi βaða eɾ'e, lur'eko aʂ'aleɾa iɾ'isten den arɡ'i ultr'amoɾeaɾem m'aʎa ɣe'itʂen da, eta 'orek ond'oɾio kalt'eɣariak iʂ'an ditʂ'ake land'aɾe eta an'imalietan.
mila bederatziehun eta laurogeiko hamarraldiaren erdialdean, Antartikaren gaineko ozono geruza mehetzen ari zela adierazi zuten zientzialari batzuek, itxuraz klorofluorokarburo izeneko gai kimikoak atmosferan pilatzen eta hura ahultzen ari zirelako.
miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejko 'amaraldiaɾen erd'ialdean, ant'artikaɾen ɡaɲ'eko oʂ'ono ɣeɾ'uʂa me'etʂen aɾ'i ʂel'a að'ieɾaʂi ʂut'en ʂi'entʂialaɾi βatʂ'uek, itʃ'uɾaʂ kloɾ'ofluoɾokarbuɾo iʂ'eneko ɣ'aj k'imikoak atm'osfeɾam piʎ'atʂen eta 'uɾa a'ultʂen aɾ'i ʂiɾ'elako.
Garai hartan, aerosoletan asko erabiltzen ziren klorofluorokarburoak, baina gaur egun debekatuta daude herrialde industrializatu askotan.
ɡaɾ'aj 'artan, a'eɾosoletan 'asko eɾ'aβiltʂen ʂiɾ'en kloɾ'ofluoɾokarbuɾoak, baɲa ɣ'awr eɣ'un deβ'ekatuta ðawð'e 'erialde ind'ustrialiʂatu ask'otan.
Alabaina, haien osagaiak atmosferan geratu dira.
alaβaɲa, 'aʝen os'aɣaʝak atm'osfeɾan ɡeɾ'atu ðiɾ'a.
Atmosferaren ikertzaileek aurkitu dute Antartikan gertatzen direla udaberri oro munduko ozono maila apalenak, atmosferan ozono geruzaren ahulune bat sortzen dutenak.
atm'osfeɾaɾen 'ikertʂaʎeek awrk'itu ðut'e ant'artikan ɡert'atʂen diɾ'ela uð'aβeri oɾ'o mund'uko oʂ'ono m'aʎa ap'alenak, atm'osfeɾan oʂ'ono ɣeɾ'uʂaɾen a'ulune β'at s'ortʂen dut'enak.
Antartikako hotz izugarriak, haize zirimolek, eta neguko iluntasun erabatekoak sortzen dituzte zuloa osatzeko baldintza egokiak.
ant'artikako 'otʂ iʂ'uɣariak, ajʂe ʂiɾ'imolek, eta neɣ'uko iʎ'untasun eɾ'aβatekoak s'ortʂen dit'uʂte ʂul'oa os'atʂeko βald'intʂa eɣ'okiak.
Udaberrian, eguzki argiaren aurreneko agerpenak hodei polar estratosferikoak eragiten ditu, eta haietan gertatzen da klorofluorokarburoen eta ozonoaren arteko erreakzioa.
uð'aβerian, eɣ'uʂki arɡ'iaɾen awr'eneko aɣ'erpenak 'oðej pol'ar estr'atosfeɾikoak eɾ'aɣiten dit'u, eta 'aʝetan ɡert'atʂen da kloɾ'ofluoɾokarbuɾoen eta oʂ'onoaɾen art'eko er'eakʂioa.
Aditu batzuk beldur dira mundu osoko uretako elikagai sarea ez ote duen kaltetuko ozonoa gutxitzeak, hau da, habitat bateko animalien eta animalia horiek jaten dituzten elikagaien arteko harremanen multzoa.
að'itu β'atʂuk beld'ur diɾ'a mund'u os'oko uɾ'etako el'ikaɣaj saɾ'ea 'eʂ ot'e ðu'en kalt'etuko oʂ'onoa ɣutʃ'itʂeak, 'aw ð'a, 'aβitat bat'eko an'imalien eta an'imalia 'oɾiek ɟ'aten dit'uʂten el'ikaɣaʝen art'eko 'aremanem multʂ'oa.
Krillak algak jaten ditu, eta pinguinoek krilla.
kriʎ'ak alɣ'ak ɟ'aten dit'u, eta pinɡ'ujnoek kriʎ'a.
Hala, Antartikako animalia guztiak : arrainak, hegaztiak, fokak, baleak, etab. krillaren mendeko dira nola edo hala.
'ala, ant'artikako an'imalia ɣuʂt'iak: ar'aɲak, 'eɣaʂtiak, fok'ak, bal'eak, et'aβ. kriʎ'aɾem mend'eko ðiɾ'a n'ola eðo 'ala.
Antartikako Adelia pinguinoak aztergai onak dira ozonoa urritu dela ikusteko. Antartikako hegaztien ehuneko hirurogeita hamar dira pinguinoak ; Torgersen uhartean aztertzen dira bereziki. Zientzialariek pinguinoen elikadura ikertzen dute gehienbat, hartatik jakin baitezakete inguruko uretako algen egoeraren berri. Gora...
ant'artikako að'elia pinɡ'ujnoak aʂt'erɡaj on'ak diɾ'a oʂ'onoa ur'itu ðel'a ik'usteko. ant'artikako 'eɣaʂtien e'uneko 'iɾuɾoɣejta 'amar diɾ'a pinɡ'ujnoak; torɡ'ersen u'artean aʂt'ertʂen diɾ'a βeɾ'eʂiki. ʂi'entʂialaɾiek pinɡ'ujnoen el'ikaðuɾa ik'ertʂen dut'e ɣe'iembat, 'artatik ɟ'akim bajt'eʂakete inɡ'uɾuko uɾ'etako alɣ...
Lurrera iritsi eta milaka edo milioika urtean izotzean lurperatuta egon dira meteoritoak.
lur'eɾa iɾ'itsi eta miʎ'aka eðo mil'iojka urt'ean iʂ'otʂean lurp'eɾatuta eɣ'on diɾ'a met'eoɾitoak.
Glaziarraren barne mugimenduek azalera garraiatzen dituzte, izozte prozesu naturalari esker beren jatorrizko egoeratik ezertxo ere galdu gabe. hamasei mila meteoritotik gora jaso dira Antartikan : mundu osoan lortu diren guztiak baino gehiago.
ɡlaʂ'iaraɾem barn'e muɣ'imenduek aʂ'aleɾa ɣar'aʝatʂen dit'uʂte, iʂ'oʂte proʂ'esu nat'uɾalaɾi esk'er beɾ'en ɟat'oriʂko eɣ'oeɾatik eʂ'ertʃo eɾ'e ɣald'u ɣaβ'e. 'amasej miʎ'a met'eoɾitotik ɡoɾ'a ʝ'aso ðiɾ'a ant'artikan: mund'u os'oan lort'u ðiɾ'en ɡuʂt'iak baɲo ɣ'eiaɣo.
Zenbait ikertzaileren ustez, asteroideen eta kometen kolpeak Martera iristean, bertako harkaitzen puskak egotzi zituzten espaziora, eta eguzkiaren orbitan ibili ziren milioika urtean.
ʂemb'ajt 'ikertʂaʎeɾen ust'eʂ, ast'eɾojðeen eta kom'eten kolp'eak m'arteɾa iɾ'istean, bert'ako 'arkajtʂem pusk'ak eɣ'otʂi ʂit'uʂten esp'aʂioɾa, eta eɣ'uʂkiaɾen orb'itan iβ'iʎi ʂiɾ'em mil'iojka urt'ean.
Azkenik, Antartikara erori ziren, Lurreko beste toki batzuetara bezala.
aʂk'enik, ant'artikaɾa eɾ'oɾi ʂiɾ'en, lur'eko β'este t'oki βatʂ'uetaɾa βeʂ'ala.
mila bederatziehun eta laurogeita hamaikagarren urtean, Antartikan ikerketak egiten diharduten hogeita sei herrialdeek ingurumenaren babeserako itun bat izenpetu zuten giza jardueraren eragin kaltegarria ahalik eta gehien murrizteko. Zabor garbiketa sakona egin da, baina kontinentea, halere, mehatxupean dago. Zientzial...
miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amajkaɣaren urt'ean, ant'artikan ik'erketak eɣ'iten di'arduten 'oɣejta s'ej 'erialdeek inɡ'uɾumenaɾem baβ'eseɾako it'um bat iʂ'empetu ʂut'en ɡiʂ'a ʝard'ueɾaɾen eɾ'aɣin kalt'eɣaria a'alik eta ɣe'iem mur'iʂteko. ʂaβ'or ɡarb'iketa sak'ona eɣ'in da, baɲa kont'inentea, aleɾe, me'atʃupean...
Antartikako edertasun izugarriak gero eta bisitari gehiago erakartzen du.
ant'artikako eð'ertasun iʂ'uɣariak ɡeɾ'o eta βis'itaɾi ɣ'eiaɣo eɾ'akartʂen du.
Estimazioen arabera, zortzi mila lagun joaten dira urtero bertara.
est'imaʂioen aɾ'aβeɾa, ʂortʂ'i miʎ'a laɣ'un ɟo'aten diɾ'a urt'eɾo βert'aɾa.
Turistek arau zorrotzak bete behar dituzte ingurumena zaintzeko, eta ikertzaileak beldur dira bisitarien gorakadak ez ote duen ingurumenaren hondamena ekarriko.
tuɾ'istek aɾ'aw ʂor'otʂak bet'e βe'ar dit'uʂte inɡ'uɾumena ʂajntʂ'eko, eta 'ikertʂaʎeak beld'ur diɾ'a βis'itaɾien ɡoɾ'akaðak 'eʂ ot'e ðu'en inɡ'uɾumenaɾen 'ondamena ek'ariko.
Era berean, beldur dira mila bederatziehun eta laurogeita bederatzigarren urtean BahAa ParaAso argentinar itsasontzian gertatu zena bezalako petrolio isuriak ez ote diren ohiko gauza bihurtuko.
eɾ'a βeɾ'ean, beld'ur diɾ'a miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta βeð'eɾatʂiɣaren urt'eam ba'aa paɾ'aaso arɡ'entinar its'asontʂian ɡert'atu ʂen'a βeʂ'alako petr'olio is'uɾiak 'eʂ ot'e ðiɾ'en o'iko ɣ'awʂa βi'urtuko.
Itsasontzi horrek fuelolio kopuru handiak isuri zituen uretara, eta istripuaren ondorioz, pinguinoak eta beste hegaztiak hil ziren.
its'asontʂi 'orek fu'elolio kop'uɾu 'andiak is'uɾi ʂit'uen uɾ'etaɾa, eta istr'ipuaɾen ond'oɾioʂ, pinɡ'ujnoak eta β'este 'eɣaʂtiak 'il ʂiɾ'en.
Ozeania Australasia, Melanesia, Mikronesia eta Polinesia batzen dituen eskualde geografikoa da. Ekialdeko eta Mendebaldeko hemisferioan dago, hemisferio ozeanikoaren erdian. Lur eremua bederatzi miloi kilometro koadro ingurukoa da, eta biztanleria berrogeita lau, lau milioi bi mila eta hogeita batean. Beste kontinente ...
oʂ'eania awstr'alasia, mel'anesia, mikr'onesia eta pol'iɲesia βatʂ'en dit'uen esk'ualde ɣe'oɣrafikoa ð'a. ek'ialdeko eta mend'eβaldeko 'emisfeɾioan daɣ'o, 'emisfeɾio oʂ'eanikoaɾen erd'ian. l'ur eɾ'emua βeð'eɾatʂi miʎ'oj kil'ometro ko'aðro inɡ'uɾukoa ð'a, eta βiʂt'anleɾia βer'oɣejta l'aw, l'aw mil'ioj β'i miʎ'a eta 'oɣe...
Ozeaniak hainbat ekonomia nahasten ditu, besteak beste, Australiako, Polinesia Frantseseko, jauaiko, Kaledonia Berriko eta Zeelanda Berriko merkatu finantzario oso garatuak eta lehiakorrak, bizikalitatean eta Giza Garapenaren Indizean lehen postuak betetzen dituztenak, eta Kiribati, Papua Ginea Berria, tubalu, banuatu ...
oʂ'eaniak ajmbat ek'onomia na'asten dit'u, b'esteak b'este, awstr'aliako, pol'iɲesia frants'eseko, xaw'ajko, k'aleðonia βer'iko eta ʂe'elanda βer'iko merk'atu fin'antʂaɾio os'o ɣaɾ'atuak eta le'iakorak, b'iʂikalitatean eta ɣiʂ'a ɣaɾ'apenaɾen ind'iʂean le'em post'uak bet'etʂen dit'uʂtenak, eta kiɾ'iβati, pap'ua ɣiɲ'ea β...
Hainbat uhartek ekonomia ertainak dituzte, hala nola Fijik, Palauk eta Tongak.
ajmbat u'artek ek'onomia ert'aɲak dit'uʂte, 'ala n'ola fiʝ'ik, pal'awk eta tonɡ'ak.
Ozeaniako herrialderik handiena Australia da, eta hiririk handiena sidnei.
oʂ'eaniako 'erialdeɾik 'andiena awstr'alia ð'a, eta 'iɾiɾik 'andiena siðn'ej.
Puncak Jaya, Papuako goiko lurretan, Ozeaniako tontorrik altuena da, lau mila zortziehun eta laurogeita lau metroko altuerarekin.
punk'ak ɟaʝ'a, pap'uako ɣojk'o lur'etan, oʂ'eaniako tont'orik alt'uena ð'a, l'aw miʎ'a ʂortʂ'ieun eta lawɾ'oɣejta l'aw m'etroko alt'ueɾaɾekin.
Australiako, Ginea Berriko eta ekialdeko uharte handietako lehen biztanleak duela hirurogei mila urte iritsi ziren.
awstr'aliako, ɡiɲ'ea βer'iko eta ek'ialdeko u'arte 'andietako le'em biʂt'anleak du'ela 'iɾuɾoɣej miʎ'a 'urte iɾ'itsi ʂiɾ'en.
Ozeania europarrek lehen aldiz hamaseigarren mendetik aurrera esploratu zuten. mila bostehun eta hamabi eta mila bostehun eta hogeita sei artean, esploratzaile portugaldarrak Tanimbar uharteetara, Karolina uharteetara eta Ginea Berriko mendebaldera iritsi ziren.
oʂ'eania ewɾ'oparek le'en ald'iʂ 'amasejɣarem mend'etik 'awreɾa espl'oɾatu ʂut'en. miʎ'a βost'eun eta 'amaβi eta miʎ'a βost'eun eta 'oɣejta s'ej art'ean, espl'oɾatʂaʎe port'uɣaldarak tan'imbar u'arteetaɾa, kaɾ'oliɲa u'arteetaɾa eta ɣiɲ'ea βer'iko mend'eβaldeɾa iɾ'itsi ʂiɾ'en.
Ondoren esploratzaile espainiarrak, eta holandarrak etorri ziren, baita euskaldunak ere ; beranduago iritsi ziren britainiarrak eta frantsesak.
ond'oɾen espl'oɾatʂaʎe esp'aɲiarak, eta 'olandarak et'ori ʂiɾ'en, bajta ewsk'aldunak eɾ'e; beɾ'anduaɣo iɾ'itsi ʂiɾ'em brit'ajniarak eta frants'esak.
hamazortzigarren mendean, beranduago Hawaiira iritsiko zen yeims Cookek, Tahiti bisitatu zuen eta, lehen aldiz, Australiako ekialdeko kostaldea jarraitu zuen.
'amaʂortʂiɣarem mend'ean, beɾ'anduaɣo 'awajiɾa iɾ'itsiko ʂen ɟ'ejms ko'okek, ta'iti βis'itatu ʂu'en et'a, le'en ald'iʂ, awstr'aliako ek'ialdeko kost'aldea ʝar'ajtu ʂu'en.
Ondorengo mendeetan europar kolonoen etorrerak aldaketa handia ekarri zuen Ozeaniako paisaia sozial eta politikoan.
ond'oɾenɡo mend'eetan ewɾ'opar kol'onoen et'oreɾak ald'aketa 'andia ek'ari ʂu'en oʂ'eaniako pajs'aʝa soʂ'ial eta pol'itikoan.
Bigarren Mundu Gerran, potentzia aliatuek, Ameriketako Estatu Batuek, Filipinek eta Australiak, Ardatzaren indarraren aurka borrokatu zuten Ozeaniako hainbat lekutan.
biɣ'arem mund'u ɣer'an, pot'entʂia al'iatuek, am'eɾiketako est'atu βat'uek, fil'ipiɲek eta awstr'aliak, ard'atʂaɾen ind'araɾen awrk'a βor'okatu ʂut'en oʂ'eaniako ajmbat l'ekutan.
Australiako aborigenen labarartea munduko tradizio artistiko zaharrena da Ozeaniako herrialde gehienak alderdi anitzeko demokrazia parlamentarioak dira, eta turismoa diruiturri garrantzitsua da Ozeano Bareko uharteentzat.
awstr'aliako aβ'oɾiɣenen laβ'aɾartea mund'uko trað'iʂio art'istiko ʂa'arena ð'a oʂ'eaniako 'erialde ɣe'ienak ald'erdi an'itʂeko ðem'okraʂia parl'amentaɾioak diɾ'a, eta tuɾ'ismoa ð'iɾujturi ɣar'antʂitsua ð'a oʂ'eano βaɾ'eko u'arteentʂat.
Ozeaniaren definizioa konplexua eta eztabaidatua da.
oʂ'eaniaɾen def'iniʂioa kompl'eʃua eta eʂt'aβajðatua ð'a.
Lau azpieskualdetako ereduaren arabera, Ozeaniako uharteak Ginea Berrira, Bonin uharteak, Hawaii uharteak, Pazko uhartea eta Salas i GA mez uharteak iristen dira.
l'aw aʂp'ieskualdetako eɾ'eðuaɾen aɾ'aβeɾa, oʂ'eaniako u'arteak ɡiɲ'ea βer'iɾa, bon'in u'arteak, 'awaji u'arteak, paʂk'o u'artea eta sal'as 'i ɣ'a m'eʂ u'arteak iɾ'isten diɾ'a.
Ozeaniako definizio gehienetan Ozeaniatik kanpo daude Taiwan, riuku uharteak eta japoniar uhartedia, guztiak Asiako ertzetan kokatuak, baita Aleutiar uharteak eta Alaska edo Kanadako beste uharte batzuk ere.
oʂ'eaniako ðef'iniʂio ɣe'ienetan oʂ'eaniatik k'ampo ðawð'e taj'uan, ri'uku u'arteak eta ʝap'oniar u'arteðia, ɡuʂt'iak as'iako ertʂ'etan kok'atuak, bajta al'ewtiar u'arteak eta al'aska eðo kan'aðako β'este u'arte β'atʂuk eɾ'e.
Bere periferian, Ozeaniako uharteak iparraldeko hogeita zortzi graduetatik Bonin uharteetan, ipar hemisferioan, eta hegoaldeko berrogeita hamabost gradutan dagoen Macquarie uharteraino, hego hemisferioan.
beɾ'e peɾ'ifeɾian, oʂ'eaniako u'arteak ip'araldeko 'oɣejta ʂortʂ'i ɣrað'uetatik bon'in u'arteetan, ip'ar 'emisfeɾioan, eta 'eɣoaldeko βer'oɣejta 'amaβos ɡrað'utan daɣ'oem makk'uaɾie u'arteɾaɲo, 'eɣo 'emisfeɾioan.
Ozeaniako uharteak oinarrizko lau motatakoak dira : uharte kontinentalak, uharte bolkanikoak, koralezko arrezifeak eta koralezko plataforma altxatuak.
oʂ'eaniako u'arteak oɲ'ariʂko l'aw mot'atakoak diɾ'a: u'arte kont'iɲentalak, u'arte βolk'anikoak, koɾ'aleʂko ar'eʂifeak eta koɾ'aleʂko plat'aforma altʃ'atuak.
Uharte bolkanikoak sumendi jatorrikoak dira eta askok sumendi aktiboak dituzte.
u'arte βolk'anikoak sum'endi ʝat'orikoak diɾ'a eta 'askok sum'endi akt'iβoak dit'uʂte.
Besteak beste, bougainbille, Hawaii eta Salomon uharteak mota horren baitan daude.
b'esteak b'este, bowɣ'ajmbiʎe, 'awaji eta sal'omon u'arteak mot'a 'orem bajt'an dawð'e.
Ozeania planetako eskualde ekologiko nagusiak osatzen dituzten lurreko zortzi erresuma biogeografikoetako bat da. Kontzeptu horien artean daude Hurbileko Ozeania, duela dozenaka milurtetik gizakiak kolonizatutako Mendebaldeko Melanesiako eskualdea, eta Urruneko Ozeania, berriki populatua. Ozeano Pazifikoko uharte gehie...
oʂ'eania plan'etako esk'ualde ek'oloɣiko naɣ'usiak os'atʂen dit'uʂten lur'eko ʂortʂ'i er'esuma βi'oɣeoɣrafikoetako βat d'a. kontʂ'eptu oɾien art'ean dawð'e 'urbiʎeko oʂ'eania, du'ela ðoʂ'enaka miʎ'urtetik ɡiʂ'akiak kol'oniʂatutako mend'eβaldeko mel'anesiako esk'ualdea, eta ur'uneko oʂ'eania, ber'iki pop'ulatua. oʂ'eano...
Mikronesia Egunaren Nazioarteko Lerroaren iparraldean eta ekuatorearen mendebaldean dago, eta honako hauek hartzen ditu barnean : Mariana uharteak iparmendebaldean, Karolinak erdialdean, Marshall uharteak mendebaldean eta Kiribati uharteak hegoekialdean.
mikr'onesia eɣ'unaɾen naʂ'ioarteko l'eroaɾen ip'araldean eta ek'uatoɾeaɾem mend'eβaldean daɣ'o, eta 'onako awek 'artʂen dit'u βarn'ean: maɾ'iana u'arteak ip'armendeβaldean, kaɾ'oliɲak erd'ialdean, mars'aʎ u'arteak mend'eβaldean eta kiɾ'iβati u'arteak 'eɣoekialdean.
Melanesiak, hegomendebaldean, Ginea Berria dauka barruan, Groenlandiaren ondorengo munduko bigarren uharte handiena eta, alde handiz, Ozeano Bareko uharte handiena.
mel'anesiak, 'eɣomendeβaldean, ɡiɲ'ea βer'ia ðawk'a βar'uan, ɡro'enlandiaɾen ond'oɾenɡo mund'uko βiɣ'aren u'arte 'andiena et'a, ald'e 'andiʂ, oʂ'eano βaɾ'eko u'arte 'andiena.
Beste talde melanesiar handiak bismarc uhartedia, Salomon uharteak, Santa Cruz uharteak, banuatu, Fiji eta Kaledonia Berria dira.
b'este t'alde mel'anesiar 'andiak bism'ark u'arteðia, sal'omon u'arteak, sant'a kr'uʂ u'arteak, ban'uatu, fiʝ'i eta k'aleðonia βer'ia ðiɾ'a.
Polinesia Hawaii uharteetatik iparraldean Zeelanda Berriraino hedatzen da hegoaldean, eta honako hauek ere hartzen ditu : tubalu, Tokelau, Samoa, Tonga eta Kermadec uharteak mendebaldean, Cook uharteak, Sozietate uharteak eta Austral uharteak erdialdean, eta Markesa uharteak, Tuamotu, mangareba uharteak eta Pazko uhart...
pol'iɲesia 'awaji u'arteetatik ip'araldean ʂe'elanda βer'iɾaɲo 'eðatʂen da 'eɣoaldean, eta 'onako awek eɾ'e 'artʂen dit'u: tuβ'alu, tok'elaw, sam'oa, tonɡ'a eta kerm'aðek u'arteak mend'eβaldean, ko'ok u'arteak, soʂ'ietate u'arteak eta awstr'al u'arteak erd'ialdean, eta mark'esa u'arteak, tu'amotu, manɡ'aɾeβa u'arteak e...
Australasiak Australia, Zeelanda Berria eta Ozeano Pazifikoaren inguruko uharteak hartzen ditu. Indiarekin batera, Australasiaren zatirik handiena Indoaustraliako plakan dago, azken horrek hegoaldea hartzen duelarik. Mendebaldean Indiako ozeanoa eta hegoaldean Ozeano Australa daude.
awstr'alasiak awstr'alia, ʂe'elanda βer'ia eta oʂ'eano paʂ'ifikoaɾen inɡ'uɾuko u'arteak 'artʂen dit'u. ind'iaɾekim bat'eɾa, awstr'alasiaɾen ʂ'atiɾik 'andiena ind'oawstraliako plak'an daɣ'o, aʂk'en 'orek 'eɣoaldea 'artʂen du'elaɾik. mend'eβaldean ind'iako oʂ'eanoa eta 'eɣoaldean oʂ'eano awstr'ala ðawð'e.
Pazifikoko plaka, Ozeaniaren zatirik handiena osatzen duena, Ozeano Barearen azpian dagoen plaka tektoniko ozeanikoa da. ehun eta hiru milioi kilometro karratu ditu eta, beraz, plaka tektonikorik handiena da.
paʂ'ifikoko plak'a, oʂ'eaniaɾen ʂ'atiɾik 'andiena os'atʂen du'ena, oʂ'eano βaɾ'eaɾen aʂp'ian daɣ'oem plak'a tekt'oniko oʂ'eanikoa ð'a. e'un eta 'iɾu mil'ioj kil'ometro kar'atu ðit'u et'a, beɾaʂ, plak'a tekt'onikoɾik 'andiena ð'a.
Ia soilik lurrazal ozeanikoz osatuta dago.
'ia sojl'ik lur'aʂal oʂ'eanikoʂ os'atuta ðaɣ'o.
Plaken tektonikaren zikloaren ondorioz desagertzen den zati zaharrena Kretazeo goiztiarrekoa da.
plak'en tekt'onikaɾen ʂikl'oaɾen ond'oɾioʂ des'aɣertʂen den ʂ'ati ʂa'arena kret'aʂeo ɣojʂt'iarekoa ð'a.
Australia orain dela berrogeita bost eta berrogei milioi urte bitartean IndoAustraliako plakan sartu zen, eta plaka hori berriro banatzeko bidean dago, Australiako plaka Ozeaniarako garrantzitsuena izanik.
awstr'alia oɾ'ajn del'a βer'oɣejta β'ost eta βer'oɣej mil'ioj 'urte βitartean ind'oawstraliako plak'an sart'u ʂen, eta plak'a oɾi βer'iɾo β'anatʂeko βið'ean daɣ'o, awstr'aliako plak'a oʂ'eaniaɾako ɣar'antʂitsuena iʂ'anik.
Lurreko lurmasarik baxuena, lauena eta zaharrena da, eta historia geologiko nahiko egonkorra izan du.
lur'eko lurm'asaɾik baʃ'uena, law'ena eta ʂa'arena ð'a, eta 'istoɾia ɣe'oloɣiko na'iko eɣ'onkora iʂ'an du.
Indar geologikoak, hala nola mendikateen altxamendu tektonikoa edo plaka tektonikoen arteko talkak, Australiako historiaren hasieran gertatu ziren, oraindik gonwanan zegoenean.
ind'ar ɡe'oloɣikoak, 'ala n'ola mend'ikateen altʃ'amendu tekt'onikoa eðo plak'a tekt'onikoen art'eko t'alkak, awstr'aliako 'istoɾiaɾen 'asieɾan ɡert'atu ʂiɾ'en, oɾ'ajndik ɡon'uanan ʂeɣ'oenean.
Australia plaka tektonikoaren erdian dago, noizbehinka tamaina ertaineko lurrikarak jasaten ditu eta gaur egun ez du bolkanismo aktiborik.
awstr'alia plak'a tekt'onikoaɾen erd'ian daɣ'o, nojʂb'einka tam'aɲa ert'aɲeko lur'ikaɾak ɟas'aten dit'u eta ɣ'awr eɣ'un eʂ t'u βolk'anismo akt'iβoɾik.
Zeelanda Berriko geologia bere aktibitate bolkanikoagatik, lurrikarengatik eta zona geotermikoengatik nabarmentzen da Australiako Plakaren eta Pazifikoko Plakaren mugan.
ʂe'elanda βer'iko ɣe'oloɣia βeɾ'e akt'iβitate βolk'anikoaɣatik, lur'ikaɾenɡatik eta ʂon'a ɣe'otermikoenɡatik naβ'armentʂen da awstr'aliako plak'aɾen eta paʂ'ifikoko plak'aɾem m'uɣan.
Zeelanda Berriko lur azpiko arrokaren zati handi bat gonwanako superkontinentean egon zen bere garaian, Hego Amerika, Afrika, Madagaskar, India, Antartika eta Australiarekin batera.
ʂe'elanda βer'iko l'ur aʂp'iko ar'okaɾen ʂ'ati 'andi β'at ɡon'uanako sup'erkontiɲentean eɣ'on ʂem beɾ'e ɣaɾ'aʝan, 'eɣo am'eɾika, afr'ika, mað'aɣaskar, ind'ia, ant'artika eta awstr'aliaɾekim bat'eɾa.
Zealandia kontinentea osatzen duten arrokak Australiako ekialdearen eta Mendebaldeko Antartikaren artean zeuden.
ʂe'alandia kont'inentea os'atʂen dut'en ar'okak awstr'aliako ek'ialdeaɾen eta mend'eβaldeko ant'artikaɾen art'ean ʂewð'en.
gonwanaren Australiako eta Zeelanda Berriko zati kontinentala gainerako gonwanatik bereizi zen Kretazeoaren amaieran. hirurogeita hamabost Ma inguruan, Zealandia funtsean Australiatik eta Antartikatik bananduta zegoen, nahiz eta sakonera txikiko itsasoak bakarrik bereizi ahal izan zituzten Zealandia eta Australia iparr...
ɡon'uanaɾen awstr'aliako eta ʂe'elanda βer'iko ʂ'ati kont'iɲentala ɣaɲ'eɾako ɣon'uanatik beɾ'ejʂi ʂen kret'aʂeoaɾen am'aʝeɾan. 'iɾuɾoɣejta 'amaβos m'a inɡ'uɾuan, ʂe'alandia funts'ean awstr'aliatik eta ant'artikatik ban'anduta ʂeɣ'oen, n'aiʂ eta sak'oneɾa tʃik'iko its'asoak bak'arik beɾ'ejʂi a'al iʂ'an ʂit'uʂten ʂe'alan...
Tasmaniako itsasoa eta Zealandiako zati bat Australiara batu ziren Australiako plaka osatzeko eta Australiako plakaren eta Pazifikoko plakaren arteko muga berri bat sortu zen.
tasm'aniako its'asoa eta ʂe'alandiako ʂ'ati β'at awstr'aliaɾa βat'u ʂiɾ'en awstr'aliako plak'a os'atʂeko eta awstr'aliako plak'aɾen eta paʂ'ifikoko plak'aɾen art'eko m'uɣa βer'i βat sort'u ʂen.
Ozeano Bareko uharte gehienak uharte altuak dira, hala nola, Pazko uhartea, Samoa Amerikarra eta Fiji, besteak beste, mila eta hirurehun ko tontorrak dituzte eta kostaldetik modu latzean igotzen dira.
oʂ'eano βaɾ'eko u'arte ɣe'ienak u'arte alt'uak diɾ'a, 'ala n'ola, paʂk'o u'artea, sam'oa am'eɾikara eta fiʝ'i, b'esteak b'este, miʎ'a eta 'iɾuɾeun k'o tont'orak dit'uʂte eta kost'aldetik moð'u latʂ'ean iɣ'otʂen diɾ'a.
jauaiko iparmendebaldeko uharteak duela zazpi eta hogeita hamar milioi urte bitartean eratu ziren ezkutusumendi gisa, Enperadore mendiek iparraldean eta Uharte Nagusiek hegoaldean sortu zuten sumendi puntu berean.
xaw'ajko ip'armendeβaldeko u'arteak du'ela ʂ'aʂpi eta 'oɣejta 'amar mil'ioj 'urte βitartean eɾ'atu ʂiɾ'en eʂk'utusumendi ɣ'isa, emp'eɾaðoɾe mend'iek ip'araldean eta u'arte naɣ'usiek 'eɣoaldean sort'u ʂut'en sum'endi p'untu βeɾ'ean.
Zeelanda Berriko paisaia hegomendebaldeko fiordoetatik ipar muturreko hondartza tropikaletara zabaltzen da. Hegoaldeko Uhartean Hegoaldeko Alpeak dira nagusi. hiru mila metrotik gorako hamazortzi mendi daude Hego Uhartean. bi mila eta bederatziehun tik gorako gailur guztiak Hegoaldeko Alpeetan daude, Hegoaldeko Uhartek...
ʂe'elanda βer'iko pajs'aʝa 'eɣomendeβaldeko fi'ordoetatik ip'ar mut'ureko 'ondartʂa trop'ikaletaɾa ʂaβ'altʂen da. 'eɣoaldeko u'artean 'eɣoaldeko alp'eak diɾ'a naɣ'usi. 'iɾu miʎ'a m'etrotik ɡoɾ'ako 'amaʂortʂi mend'i ðawð'e 'eɣo u'artean. b'i miʎ'a eta βeð'eɾatʂieun t'ik ɡoɾ'ako ɣaʎ'ur ɡuʂt'iak 'eɣoaldeko alp'eetan dawð'...
Ozeaniako fauna, eta bereziki Australiako fauna oso ezberdina da Asiako faunarekin alderatuta.
oʂ'eaniako fawn'a, eta βeɾ'eʂiki awstr'aliako fawn'a os'o eʂb'erdiɲa ð'a as'iako fawn'aɾekin ald'eɾatuta.
Animaliak, eta, neurri txikiagoan, landareak, nabarmenki ezberdinak dira alde bakoitzean, hurbiltasun geografiko eta antzekotasun klimatikoa gorabehera, eboluzio historia bananduak islatuz.
an'imaliak, et'a, n'ewri tʃik'iaɣoan, land'aɾeak, naβ'armenki eʂb'erdiɲak diɾ'a ald'e βak'ojtʂean, 'urbiltasun ɡe'oɣrafiko eta antʂ'ekotasun klim'atikoa ɣoɾ'aβeeɾa, eβ'oluʂio 'istoɾia βan'anduak isl'atuʂ.
Lerroa, Bali eta Lombok uharteen artetik igarotzen da, jabatik ekialdera, Borneo, mendebaldean utziz, eta Sulawesi artean jarraitu eta Filipinak uharteetako hegoaldetik igarotzen da azkenik.
l'eroa, bal'i eta lomb'ok u'arteen art'etik iɣ'aɾotʂen da, ɟaβ'atik ek'ialdeɾa, born'eo, mend'eβaldean 'utʂiʂ, eta sul'awesi art'ean ɟar'ajtu eta fil'ipiɲak u'arteetako 'eɣoaldetik iɣ'aɾotʂen da aʂk'enik.
Lerroaren iparmendebaldean, Hegoekialdeko Asiako bereizgarria da, eta, hegoekialdean, berriz, australasiarra, Ginea Berria, Australia eta Ozeano Barearen hegomendebaldeko uhartedi ugaritan hedatzen dena.
l'eroaɾen ip'armendeβaldean, 'eɣoekialdeko as'iako βeɾ'ejʂɡaria ð'a, et'a, 'eɣoekialdean, ber'iʂ, awstr'alasiara, ɡiɲ'ea βer'ia, awstr'alia eta oʂ'eano βaɾ'eaɾen 'eɣomendeβaldeko u'arteði uɣ'aɾitan 'eðatʂen den'a.
Australiako faunak berezitasun asko ditu : hegaztien ehuneko berrogeita sei inguru, ugaztunen ehuneko hirurogeita bederatzi, anfibioen ehuneko laurogeita hamalau eta kontinentean bizi diren narrastien ehuneko laurogeita hamahiru endemikoak dira.
awstr'aliako fawn'ak beɾ'eʂitasun 'asko ðit'u: 'eɣaʂtien e'uneko βer'oɣejta s'ej inɡ'uɾu, uɣ'aʂtunen e'uneko 'iɾuɾoɣejta βeð'eɾatʂi, anf'iβioen e'uneko lawɾ'oɣejta 'amalaw eta kont'inenteam b'iʂi ðiɾ'en nar'astien e'uneko lawɾ'oɣejta 'amaiɾu end'emikoak diɾ'a.
Endemismo maila handi hori kontinentearen isolamendu geografiko luzeari, egonkortasun tektonikoari eta denbora geologikoan klimaaldaketaren patroi bakarraren eraginei egotz dakieke.
end'emismo m'aʎa 'andi oɾi kont'inenteaɾen is'olamendu ɣe'oɣrafiko luʂ'eaɾi, eɣ'onkortasun tekt'onikoaɾi eta ð'emboɾa ɣe'oloɣikoan kl'imaaldaketaɾem patr'oj β'akaraɾen eɾ'aɣiɲej eɣ'oʂ dak'ieke.
Australiako faunaren ezaugarri bakarra bertako ugaztun karenadunen urritasun erlatiboa da.
awstr'aliako fawn'aɾen eʂ'awɣari β'akara βert'ako uɣ'aʂtun kaɾ'enaðunen ur'itasun erl'atiβoa ð'a.
Ondorioz, martsupialek - beren semealabak poltsa batean hazten dituzten ugaztunen taldea, horien artean makropodoak, Phalangeriformes eta dasuromorfia - munduko beste leku batzuetan plazentarioek dituzten txoko ekologiko asko hartzen dituzte.
ond'oɾioʂ, marts'upialek- beɾ'en s'emealaβak polts'a βat'ean 'aʂten dit'uʂten uɣ'aʂtunen t'aldea, oɾien art'eam makr'opoðoak, pal'anɡeɾiformes eta ðas'uɾomorfia- mund'uko β'este l'eku βatʂ'uetam plaʂ'entaɾioek dit'uʂten tʃ'oko ek'oloɣiko 'asko 'artʂen dit'uʂte.
Australiak monotremen bost espezie ezagunetako bi ditu, eta espezie pozoitsu ugari ditu.
awstr'aliak mon'otremem b'ost esp'eʂie eʂ'aɣunetako β'i ðit'u, eta esp'eʂie poʂ'ojtsu uɣ'aɾi ðit'u.
Australiak suge pozoitsuen espezie gehiago ditu pozoitsuak ez direnak baino.
awstr'aliak suɣ'e poʂ'ojtsuen esp'eʂie ɣ'eiaɣo ðit'u poʂ'ojtsuak eʂ t'iɾenak baɲ'o.
Koala, emua, ornitorrinkoa eta kanguruak ikur nazional dira, eta Tasmaniako deabrua animalia oso ezaguna da.
ko'ala, em'ua, orn'itorinkoa eta kanɡ'uɾuak ik'ur naʂ'ional diɾ'a, eta tasm'aniako ðe'aβrua an'imalia os'o eʂ'aɣuna ð'a.
Uharteetako artxipelago gisa, Zeelanda Berriak hegazti ugari bildu zituen eta yeims Cook kapitaina mila zazpiehun eta hirurogeita hamarreko hamarkadan iritsi zenean, txorien kantua gorgarria zela ikusi zuen.
u'arteetako artʃ'ipelaɣo ɣ'isa, ʂe'elanda βer'iak 'eɣaʂti uɣ'aɾi β'ildu ʂit'uen eta ʝ'ejms ko'ok kap'itaɲa miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amareko 'amarkaðan iɾ'itsi ʂen'ean, tʃoɾ'ien k'antua ɣorɡ'aria ʂ'ela ik'usi ʂu'en.
Nahasketak ezohiko biologia duten espezieak barne hartzen ditu, hala nola, kakapua, mundu loro ezhegalari bakarra dena, baina baita inguruko lehorreko zonen antzeko espezie asko ere.
na'asketak eʂ'oiko βi'oloɣia ðut'en esp'eʂieak barn'e 'artʂen dit'u, 'ala n'ola, kak'apua, mund'u loɾ'o eʂ'eɣalaɾi β'akara ð'ena, baɲa βajta inɡ'uɾuko le'oreko ʂon'en antʂ'eko esp'eʂie 'asko eɾ'e.
Zeelanda Berriko hegaztiespezierik ezagunenetako batzuk kiwia, kea, takahea, kakapua, mohua, tAA'eta korimakoa dira Tuatara Zeelanda Berriko narrasti endemiko aipagarria da.
ʂe'elanda βer'iko 'eɣaʂtiespeʂieɾik eʂ'aɣunenetako β'atʂuk ki'uʝa, ke'a, tak'aea, kak'apua, mo'ua, ta'a' eta koɾ'imakoa ðiɾ'a tu'ataɾa ʂe'elanda βer'iko nar'asti end'emiko ajp'aɣaria ð'a.
Ozeano Bareko uharteetan oihan tropikal eta sabana tropikaleko klima dago. Ozeano Barean, El NiA plus minus o Hegoaldeko Oszilazioak klimari eragiten dio. Ozeano Bare tropikalean, montzoia eta udako hilabeteetan lotutako urtaro hezea ez datoz bat Asiako masa kontinentaletik ozeanoan jotzen duen neguko haize lehorrekin....
oʂ'eano βaɾ'eko u'arteetan oj'an trop'ikal eta saβ'ana trop'ikaleko kl'ima ðaɣ'o. oʂ'eano βaɾ'ean, 'el ni'a pl'us min'us 'o 'eɣoaldeko osʂ'iʎaʂioak kl'imaɾi eɾ'aɣiten di'o. oʂ'eano βaɾ'e trop'ikalean, montʂ'oʝa eta uð'ako 'iʎaβeteetan lot'utako urt'aɾo 'eʂea eʂ t'atoʂ b'at as'iako mas'a kont'iɲentaletik oʂ'eanoan ɟ'otʂ...
Eskualdeko hegomendebaldean, Australiako masa kontinentalean, klima basamortukoa edo erdi idorra da gehienbat, eta hegoaldeko kostaldeko txokoek klima epela dute, hala nola, ozeanikoa eta subtropikal hezea ekialdeko kostaldean eta mediterraneoa mendebaldean. Herrialdeko iparraldeko eskualdeek klima tropikala dute. Elur...
esk'ualdeko 'eɣomendeβaldean, awstr'aliako mas'a kont'iɲentalean, kl'ima βas'amortukoa eðo erd'i ið'ora ð'a ɣe'iembat, eta 'eɣoaldeko kost'aldeko tʃ'okoek kl'ima ep'ela ðut'e, 'ala n'ola, oʂ'eanikoa eta subtr'opikal 'eʂea ek'ialdeko kost'aldean eta með'iteraneoa mend'eβaldean. 'erialdeko ip'araldeko esk'ualdeek kl'ima ...
Zeelanda Berriko eskualde gehienak eremu epelekoak dira, eta itsas klima dute. Lau urtaro bereizten dira. Hegoaldeko Uharteko mendebaldeko kostaldean baldintza oso hezeak daude, Otago Zentralean erdi idorrak eta nortlanden subtropikalak. Elurra egin dezake Zeelanda Berriko Hegoaldeko uhartean eta Ipar Uhartean. Oso arr...
ʂe'elanda βer'iko esk'ualde ɣe'ienak eɾ'emu ep'elekoak diɾ'a, eta its'as kl'ima ðut'e. l'aw urt'aɾo βeɾ'ejʂten diɾ'a. 'eɣoaldeko u'arteko mend'eβaldeko kost'aldeam bald'intʂa os'o 'eʂeak dawð'e, ot'aɣo ʂentr'alean erd'i ið'orak eta nortl'anden subtr'opikalak. el'ura eɣ'in deʂ'ake ʂe'elanda βer'iko 'eɣoaldeko u'artean e...
Ozeanian erregistratutako tenperaturarik altuena Hego Australiako Oodnadattan izan zen, non tenperatura berrogeita hamar, zazpi A gradu Cra iritsi zen.
oʂ'eanian er'eɣistratutako temp'eɾatuɾaɾik alt'uena 'eɣo awstr'aliako o'oðnaðacan iʂ'an ʂen, n'on temp'eɾatuɾa βer'oɣejta 'amar, ʂ'aʂpi 'a ɣrað'u kr'a iɾ'itsi ʂen.
Ozeanian inoiz erregistratu den tenperaturarik baxuena minus hogeita bost, sei A gradu ze ka o a izan zen, ranfurlin, mila bederatziehun eta hiruan, eta minus hogeita bat, sei A gradu ze ka o tenperatura erregistratu zen mila bederatziehun eta laurogeita hamabostean, Ophir inguruan.
oʂ'eanian iɲ'ojʂ er'eɣistratu ðen temp'eɾatuɾaɾik baʃ'uena min'us 'oɣejta β'ost, s'ej 'a ɣrað'u ʂe k'a 'o 'a iʂ'an ʂen, ranf'urlin, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuan, eta min'us 'oɣejta βat, s'ej 'a ɣrað'u ʂe k'a 'o temp'eɾatuɾa er'eɣistratu ʂem miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaβostean, op'ir inɡ'uɾuan.
Mikronesiako senabin uharteetako ponpei Ozeaniako gune populaturik hezeena da, eta lurreko tokirik hezeenetako bat.
mikr'onesiako s'enaβin u'arteetako pomp'ej oʂ'eaniako ɣun'e pop'ulatuɾik 'eʂeena ð'a, eta lur'eko t'okiɾik 'eʂeenetako βat.
de Big Bog Maui uhartean da tokirik hezeena, eta hamar mila berrehun eta hirurogeita hamaika milimetro izaten ditu batez beste urtean.
d'e β'iɣ b'oɣ maw'i u'artean d'a t'okiɾik 'eʂeena, eta 'amar miʎ'a βer'eun eta 'iɾuɾoɣejta 'amajka mil'imetro iʂ'aten dit'u βat'eʂ b'este urt'ean.
Australiako aborigenak Australiako eta inguruko uharteetako jatorrizko biztanleak dira, duela hirurogeita hamar mila urte inguru Afrikatik Asiara emigratu eta duela berrogeita hamar mila urte inguru Australiara heldu zirenak.
awstr'aliako aβ'oɾiɣenak awstr'aliako eta inɡ'uɾuko u'arteetako ʝat'oriʂko βiʂt'anleak diɾ'a, du'ela 'iɾuɾoɣejta 'amar miʎ'a 'urte inɡ'uɾu afr'ikatik as'iaɾa em'iɣratu eta ðu'ela βer'oɣejta 'amar miʎ'a 'urte inɡ'uɾu awstr'aliaɾa eldu ʂiɾ'enak.
Uste da Afrikatik irtendako lehen giza migrazioen parte direla.
'uste ða afr'ikatik 'irtendako le'en ɡiʂ'a miɣr'aʂioem p'arte ðiɾ'ela.
Litekeena da Australiara Asiako hegoekialdean zehar emigratzea, baina ez da frogatu Asiako edo Polinesiako biztanleekin harremanik dutenik.
lit'ekeena ð'a awstr'aliaɾa as'iako 'eɣoekialdean ʂe'ar em'iɣratʂea, baɲa eʂ t'a froɣ'atu as'iako eðo pol'iɲesiako βiʂt'anleekin 'aremanik dut'enik.
Ipar muturreko australiarren eta gaur egungo Ginea Berriko eta uharteetako herri austronesiarren arteko truke genetiko eta linguistikoaren zantzuak daude, baina baliteke harreman komertzialak eta ezkontza misto berriagoen ondorio izatea.
ip'ar mut'ureko awstr'aliaren eta ɣ'awr eɣ'unɡo ɣiɲ'ea βer'iko eta u'arteetako 'eri awstr'onesiaren art'eko truk'e ɣen'etiko eta linɡ'ujstikoaɾen ʂantʂ'uak dawð'e, baɲa βal'iteke 'areman kom'ertʂialak eta eʂk'ontʂa m'isto βer'iaɣoen ond'oɾio iʂ'atea.
Duela berrogei mila urte inguru iritsi ziren Tasmaniara, azken glaziazioan egon zen kontinentetik lurzubi batetik migratuz. Uste denez, Australiarako lehen giza migrazioa Sahul kontinentean gertatu zen, Ginea Berriko uhartera lurreko zubi batek lotuta. Torres Itsasarteko uharteetan Torres Itsasarteko indigenak bizi dir...
du'ela βer'oɣej miʎ'a 'urte inɡ'uɾu iɾ'itsi ʂiɾ'en tasm'aniaɾa, aʂk'en ɡlaʂ'iaʂioan eɣ'on ʂen kont'inentetik lurʂ'uβi βat'etik miɣr'atuʂ. 'uste ðen'eʂ, awstr'aliaɾako le'en ɡiʂ'a miɣr'aʂioa sa'ul kont'inentean ɡert'atu ʂen, ɡiɲ'ea βer'iko u'arteɾa lur'eko ʂuβ'i βat'ek lot'uta. tor'es its'asarteko u'arteetan tor'es its'...
Asiako hegoekialdetik migratu zuten, Salomon Uharteetako uharte nagusiraino helduz ekialdean, Makira uhartean barne, eta akaso ekialderago dauden uharte txiki batzuetaraino.
as'iako 'eɣoekialdetik miɣr'atu ʂut'en, sal'omon u'arteetako u'arte naɣ'usiɾaɲo elduʂ ek'ialdean, mak'iɾa u'arteam barn'e, eta ak'aso ek'ialdeɾaɣo ðawð'en u'arte tʃik'i βatʂ'uetaɾaɲo.
Batez ere Ginea Berriko iparraldeko kostaldean eta Ginea Berriko iparraldean eta ekialdean dauden uharteetan, orain dela hiru mila urte inguru inguru Ginea ingurura emigratu zuten herri austronesiarrak harremanetan jarri ziren papueraz hitz egiten zuten herri horiekin.
bat'eʂ eɾ'e ɣiɲ'ea βer'iko ip'araldeko kost'aldean eta ɣiɲ'ea βer'iko ip'araldean eta ek'ialdean dawð'en u'arteetan, oɾ'ajn del'a 'iɾu miʎ'a 'urte inɡ'uɾu inɡ'uɾu ɣiɲ'ea inɡ'uɾuɾa em'iɣratu ʂut'en 'eri awstr'onesiarak 'aremanetan ɟar'i ʂiɾ'em pap'ueɾaʂ 'itʂ eɣ'iten ʂut'en 'eri 'oɾiekin.
hogeigarren mendearen amaieran, aditu batzuek elkarrekintzaaldi luze bati buruz teorizatu zuten, eta horrek aldaketa genetiko, linguistiko eta kultural ugari eragin zituen herrien artean.
'oɣejɣarem mend'eaɾen am'aʝeɾan, að'itu βatʂ'uek elk'arekintʂaaldi luʂ'e βat'i βuɾ'uʂ te'oɾiʂatu ʂut'en, eta 'orek ald'aketa ɣen'etiko, linɡ'ujstiko eta kult'uɾal uɣ'aɾi eɾ'aɣin ʂit'uen 'erien art'ean.
Mikronesia duela milaka urte hasi zen populatzen, baina lehen biztanleen jatorriari eta etorrerari buruzko teoria kontrajarriak daude.
mikr'onesia ðu'ela miʎ'aka 'urte asi ʂem pop'ulatʂen, baɲa le'em biʂt'anleen ɟat'oriaɾi eta et'oreɾaɾi βuɾ'uʂko te'oɾia kontr'axariak dawð'e.