text
stringlengths
25
5.42k
phonemes
stringlengths
19
5.93k
Uharteetan indusketa arkeologikoak egiteko zailtasun ugari daude, tamaina, asentamendu ereduak eta ekaitzek eragindako kalteak direla eta.
u'arteetan ind'usketa ark'eoloɣikoak eɣ'iteko ʂajlt'asun uɣ'aɾi ðawð'e, tam'aɲa, as'entamendu eɾ'eðuak eta ek'ajtʂek eɾ'aɣindako kalt'eak diɾ'ela et'a.
Horregatik, proba asko hizkuntzaazterketan oinarritzen dira.
'oreɣatik, proβ'a 'asko 'iʂkuntʂaaʂterketan oɲ'aritʂen diɾ'a.
Zibilizazioaren lehen aztarna arkeologikoak Saipan uhartean aurkitu dira, Ka. mila eta bostehun edo lehenagokoak. Mikronesiarren arbasoak bertan finkatu ziren duela lau mila urte baino gehiago. Buruzagietan oinarritutako sistema deszentralizatu batek kultura ekonomiko eta erlijioso zentralizatuago baterantz eboluzionat...
ʂiβ'iliʂaʂioaɾen le'en aʂt'arna ark'eoloɣikoak sajp'an u'artean awrk'itu ðiɾ'a, k'a. miʎ'a eta βost'eun eðo le'enaɣokoak. mikr'onesiaren arb'asoak b'ertan fink'atu ʂiɾ'en du'ela l'aw miʎ'a 'urte βaɲo ɣ'eiaɣo. buɾ'uʂaɣietan oɲ'aritutako sist'ema ðesʂ'entraliʂatu βat'ek kult'uɾa ek'onomiko eta erl'ixioso ʂentr'aliʂatuaɣo...
Iparraldeko Mariana uharteetako lehen biztanleek Ka. lau mila eta Ka. bi mila artean aurkitu zituzten, Asiako hegoekialdetik zetozenak.
ip'araldeko maɾ'iana u'arteetako le'em biʂt'anleek k'a. l'aw miʎ'a eta k'a. b'i miʎ'a art'ean awrk'itu ʂit'uʂten, as'iako 'eɣoekialdetik ʂet'oʂenak.
bigarren milurtekoan, kolono mikronesiarrak Marshall uharteetan kokatu ziren pixkanaka, eta uharteen arteko nabigazioa posible izan zen ohiko makila mapei esker.
biɣ'arem miʎ'urtekoan, kol'ono mikr'onesiarak mars'aʎ u'arteetan kok'atu ʂiɾ'em piʃk'anaka, eta u'arteen art'eko naβ'iɣaʂioa pos'iβle iʂ'an ʂen o'iko mak'iʎa map'ej esk'er.
Polinesiar herria, hizkuntzaren, arkeologiaren eta giza genetikaren jatorriagatik, itsasoz emigratu zuen herri austronesiarraren azpimultzo bat dela uste da, eta polinesiar hizkuntzen arrastoak malaisiako artxipelagoan kokatzen ditu bere jatorri prehistorikoak eta, atzerago joanez, Taiwanen.
pol'iɲesiar 'eria, 'iʂkuntʂaɾen, ark'eoloɣiaɾen eta ɣiʂ'a ɣen'etikaɾen ɟat'oriaɣatik, its'asoʂ em'iɣratu ʂu'en 'eri awstr'onesiaraɾen aʂp'imultʂo β'at del'a 'uste ða, eta pol'iɲesiar 'iʂkuntʂen ar'astoak mal'ajsiako artʃ'ipelaɣoan kok'atʂen dit'u βeɾ'e ʝat'ori pre'istoɾikoak et'a, atʂ'eɾaɣo ʝ'oaneʂ, taj'uanen.
Ka. hiru mila eta mila artean, hizkuntza austronesiarren hiztunak Taiwanetik Asiako hegoekialdera zabaltzen hasi ziren, bertako tribuak duela zortzi mila urte inguru Txinako hegoaldetik Mendebaldeko Mikronesiaren mugetaraino eta Melanesiaraino iritsi zirela uste delarik.
k'a. 'iɾu miʎ'a eta miʎ'a art'ean, 'iʂkuntʂa awstr'onesiaren 'iʂtunak taj'uanetik as'iako 'eɣoekialdeɾa ʂaβ'altʂen 'asi ʂiɾ'en, bert'ako triβ'uak du'ela ʂortʂ'i miʎ'a 'urte inɡ'uɾu tʃin'ako 'eɣoaldetik mend'eβaldeko mikr'onesiaɾem muɣ'etaɾaɲo eta mel'anesiaɾaɲo iɾ'itsi ʂiɾ'ela 'uste ðel'aɾik.
Pazko uharteko biztanleek ziotenez, buruzagi batek, Hotu Matuak, kanoa handi bat edo bitan aurkitu zuen irla bere emazte eta familia zabalarekin.
paʂk'o u'arteko βiʂt'anleek ʂi'oteneʂ, buɾ'uʂaɣi βat'ek, 'otu mat'uak, kan'oa 'andi βat eðo βit'an awrk'itu ʂu'en irl'a βeɾ'e em'aʂte eta fam'ilia ʂaβ'alaɾekin.
Polinesiarrak zirela uste da. mila eta berrehun inguruan, esploratzaile tahitiarrek ingurua aurkitu eta kolonizatzen hasi ziren.
pol'iɲesiarak ʂiɾ'ela 'uste ða. miʎ'a eta βer'eun inɡ'uɾuan, espl'oɾatʂaʎe ta'itiarek inɡ'uɾua awrk'itu eta kol'oniʂatʂen asi ʂiɾ'en.
Denboratarte hori kalkulu glotokronologikoetan eta ikatz begetaleko hiru erradiokarbonotan oinarritzen da.
d'emboɾatarte oɾi kalk'ulu ɣlot'okronoloɣikoetan eta ik'aʂ beɣ'etaleko 'iɾu er'aðiokarbonotan oɲ'aritʂen da.
Bestalde, oso antzinako materialtzat hartzen denaren erradiokarbonoaren datak barne hartzen zituen duela gutxi egindako azterketa batek iradokitzen du mila eta berrehungarren urte inguruan aurkitu eta kolonizatu zutela uhartea.
bestalde, os'o antʂ'iɲako mat'eɾialtʂat 'artʂen den'aɾen er'aðiokarbonoaɾen dat'ak barn'e 'artʂen ʂit'uen du'ela ɣ'utʃi eɣ'indako aʂt'erketa βat'ek iɾ'aðokitʂen du miʎ'a eta βer'eunɡaren 'urte inɡ'uɾuan awrk'itu eta kol'oniʂatu ʂut'ela u'artea.
Ozeania lehen aldiz esploratu zuten europarrek hamaseigarren mendetik aurrera. mila bostehun eta hamabi eta mila bostehun eta hogeita sei artean, portugaldar nabigatzaileak iritsi ziren Maluku uharteetara, Timorrera, Aru uharteetara, Tanimbar uharteetara, Karolina uharteetako zati batera eta Papua Ginea Berriko mendeba...
oʂ'eania le'en ald'iʂ espl'oɾatu ʂut'en ewɾ'oparek 'amasejɣarem mend'etik 'awreɾa. miʎ'a βost'eun eta 'amaβi eta miʎ'a βost'eun eta 'oɣejta s'ej art'ean, port'uɣaldar naβ'iɣatʂaʎeak iɾ'itsi ʂiɾ'em mal'uku u'arteetaɾa, tim'oreɾa, aɾ'u u'arteetaɾa, tan'imbar u'arteetaɾa, kaɾ'oliɲa u'arteetako ʂ'ati βat'eɾa eta pap'ua ɣiɲ...
mila bostehun eta hogeita zazpi eta mila bostehun eta laurogeita hamabost bitartean, Espainiak gidatutako beste espedizio handi batzuek Ozeano Barea zeharkatu zuten, eta, horren ondorioz, Marshall eta Palau uharteetara iritsi ziren, Ozeano Barean tubalura, Markesa uharteetara, Salomon uharteetara, Cook uharteetara eta ...
miʎ'a βost'eun eta 'oɣejta ʂ'aʂpi eta miʎ'a βost'eun eta lawɾ'oɣejta 'amaβos bitartean, esp'aɲiak ɡið'atutako β'este esp'eðiʂio 'andi βatʂ'uek oʂ'eano βaɾ'ea ʂe'arkatu ʂut'en, et'a, 'oren ond'oɾioʂ, mars'aʎ eta pal'aw u'arteetaɾa iɾ'itsi ʂiɾ'en, oʂ'eano βaɾ'ean tuβ'aluɾa, mark'esa u'arteetaɾa, sal'omon u'arteetaɾa, ko'...
mila zazpiehun eta hirurogeita hamarreko apirilaren hogeita hiruan, yeims Cook esploratzaile britainiarrak Australiako aborigeneak behatu zien lehen aldiz brus uhartean, bawlei Pointetik gertu. Apirilaren hogeita bederatzian, Cookek eta bere tripulazioak lurra ukitu zuten lehen aldiz kontinentean, gaur egun Kurnell pen...
miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amareko ap'iɾiʎaɾen 'oɣejta 'iɾuan, ɟ'ejms ko'ok espl'oɾatʂaʎe βrit'ajniarak awstr'aliako aβ'oɾiɣeneak be'atu ʂi'en le'en ald'iʂ br'us u'artean, bawl'ej pojnt'etik ɡert'u. ap'iɾiʎaɾen 'oɣejta βeð'eɾatʂian, ko'okek eta βeɾ'e trip'ulaʂioak lur'a uk'itu ʂut'en le'en ald'iʂ kont'inentean, ɡ...
Britainia Handiak ere koloniak ezarri zituen Australian mila zazpiehun eta laurogeita zortzian, Zeelanda Berrian mila zortziehun eta berrogeian eta Fijin mila zortziehun eta hirurogeita hamabian, eta Ozeaniako zati handi bat Britainiar Inperioan sartu zen.
brit'aɲia 'andiak eɾ'e kol'oniak eʂ'ari ʂit'uen awstr'aliam miʎ'a ʂ'aʂpieun eta lawɾ'oɣejta ʂortʂ'ian, ʂe'elanda βer'iam miʎ'a ʂortʂ'ieun eta βer'oɣeʝan eta fiʝ'im miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amaβian, eta oʂ'eaniako ʂ'ati 'andi β'at brit'ajniar imp'eɾioan sart'u ʂen.
Gilbert uharteak eta Ellice uharteak britainiarren eraginpean geratu ziren hemeretzigarren mendearen amaieran.
ɡilβ'ert u'arteak eta eʎ'iθe u'arteak brit'ajniaren eɾ'aɣimpean ɡeɾ'atu ʂiɾ'en 'emeɾetʂiɣarem mend'eaɾen am'aʝeɾan.
Frantziako misiolari katolikoak mila zortziehun eta hogeita hamalauan iritsi ziren Tahitira ; mila zortziehun eta hogeita hamaseian kanporatu zutenean, Frantziak gerraitsasontzi bat bidali zuen mila zortziehun eta hogeita hamazortzian. mila zortziehun eta berrogeita bian, Tahiti eta Tahuata frantses protektoratu izenda...
frantʂ'iako mis'iolaɾi kat'olikoak miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'oɣejta 'amalawan iɾ'itsi ʂiɾ'en ta'itiɾa; miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'oɣejta 'amaseʝan kamp'oɾatu ʂut'enean, frantʂ'iak ɡer'ajtsasontʂi βat bið'ali ʂu'em miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'oɣejta 'amaʂortʂian. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta βer'oɣejta βi'an, ta'iti eta ta'uata frants'es prot...
PapeetA hiriburua mila zortziehun eta berrogeita hiruan sortu zen. mila zortziehun eta berrogeita hamahiruko irailaren hogeita lauan, Napoleon IIIaren aginduz, feburier Despointes almiranteak Kaledonia Berriko jabetza formala hartu zuen eta pe o erre te de e efe erre a ene ze e mila zortziehun eta berrogeita hamalauko ...
pap'eeta 'iɾiβuɾua miʎ'a ʂortʂ'ieun eta βer'oɣejta 'iɾuan sort'u ʂen. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta βer'oɣejta 'amaiɾuko iɾ'aʎaɾen 'oɣejta law'an, nap'oleon i'iiaɾen aɣ'induʂ, feβ'uɾier desp'ojntes alm'iɾanteak k'aleðonia βer'iko ʝaβ'etʂa form'ala 'artu ʂu'en eta p'e 'o er'e t'e ð'e 'e ef'e er'e 'a en'e ʂe 'e miʎ'a ʂortʂ'ieun e...
Ozeaniako lehen lehorreko erasoetako bat Samoa alemaniarraren okupazioa izan zen mila bederatziehun eta hamalauko abuztuan Zeelanda Berriko indarrek egin zutena, Lehen Mundu Gerran.
oʂ'eaniako le'en le'oreko eɾ'asoetako βat sam'oa al'emaniaraɾen ok'upaʂioa iʂ'an ʂem miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'amalawko aβ'uʂtuan ʂe'elanda βer'iko ind'arek eɣ'in ʂut'ena, le'em mund'u ɣer'an.
Australiar konpainia batek eta gerraontzi britainiar batek alemaniarrak eta haien menpeko kolonialak setiatu zituzten, alemaniarren errendizioarekin amaituz.
awstr'aliar komp'aɲia βat'ek eta ɣer'aontʂi βrit'ajniar bat'ek al'emaniarak eta 'aʝem memp'eko kol'onialak set'iatu ʂit'uʂten, al'emaniaren er'endiʂioaɾekin am'ajtuʂ.
Japoniako Armada Inperialak pear Harborri egindako erasoa, jauaiko pear Harborren, mila bederatziehun eta berrogeita bateko abenduaren zazpiko goizean, ezusteko eraso militarra izan zen.
ɟap'oniako arm'aða imp'eɾialak pe'ar 'arbori eɣ'indako eɾ'asoa, xaw'ajko pe'ar 'arboren, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta βer'oɣejta βat'eko aβ'enduaɾen ʂ'aʂpiko ɣ'ojʂean, eʂ'usteko eɾ'aso mil'itara iʂ'an ʂen.
Ondoren, japoniarrek Ginea Berria, Salomon uharteak eta Ozeano Bareko beste uharte batzuk inbaditu zituzten.
ond'oɾen, ɟap'oniarek ɡiɲ'ea βer'ia, sal'omon u'arteak eta oʂ'eano βaɾ'eko β'este u'arte β'atʂuk imb'aðitu ʂit'uʂten.
Japoniarrak Koraleko Itsas Guduan eta Kokodako Bideko kanpainan atzera bota zituzten mila bederatziehun eta berrogeita bostean garaituak izan aurretik.
ɟap'oniarak koɾ'aleko its'as ɡuð'uan eta kok'oðako βið'eko kamp'aɲan atʂ'eɾa β'ota ʂit'uʂtem miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta βer'oɣejta βost'ean ɡaɾ'ajtuak iʂ'an 'awretik.
Itsas gudu eremu nabarmenetako batzuk Bita Pakako gudua, Salomon uharteetako kanpaina, Darwinen aurkako aireko erasoak, Kokada trak eta Borneoko kanpaina izan ziren.
its'as ɡuð'u eɾ'emu naβ'armenetako β'atʂuk bit'a pak'ako ɣuð'ua, sal'omon u'arteetako kamp'aɲa, dar'uɲen awrk'ako ajɾ'eko eɾ'asoak, kok'aða tr'ak eta βorn'eoko kamp'aɲa iʂ'an ʂiɾ'en.
Hurrengo taula demografikoak Ozeaniako geopolitikako azpieskualdeak eta herrialdeak erakusten ditu.
'urenɡo tawl'a ðem'oɣrafikoak oʂ'eaniako ɣe'opolitikako aʂp'ieskualdeak eta 'erialdeak eɾ'akusten dit'u.
Nazio Batuek erabilitako azpieskualde geografikoen eskemaren arabera daude sailkatuta taula honetako herrialde eta lurraldeak.
naʂ'io βat'uek eɾ'aβilitako aʂp'ieskualde ɣe'oɣrafikoen esk'emaɾen aɾ'aβeɾa ðawð'e sajlk'atuta tawl'a 'onetako 'erialde eta lur'aldeak.
Erakutsitako informazioak erreferentzia gurutzatuak dituzten artikuluen iturriak jarraitzen ditu ; iturriak desberdinak direnean, salbuespenak argi eta garbi adierazi dira.
eɾ'akutsitako inf'ormaʂioak er'efeɾentʂia ɣuɾ'utʂatuak dit'uʂten art'ikuluen it'uriak ɟar'ajtʂen dit'u; it'uriak desb'erdiɲak diɾ'enean, salβ'uespenak arɡ'i eta ɣ'arbi að'ieɾaʂi ðiɾ'a.
Lurralde eta eskualde horiek beste kategoria batzuen mende daude, deskribapen bakoitzaren iturriaren eta xedearen arabera.
lur'alde eta esk'ualde 'oɾiek b'este kat'eɣoɾia βatʂ'uem mend'e ðawð'e, deskr'iβapem bak'ojtʂaɾen it'uriaɾen eta ʃeð'eaɾen aɾ'aβeɾa.
Ozeaniako jatorrizko hizkuntzak hiru talde geografiko handitan banatzen dira.
oʂ'eaniako ʝat'oriʂko 'iʂkuntʂak 'iɾu t'alde ɣe'oɣrafiko 'anditam b'anatʂen diɾ'a.
Hizkuntza kolonialak hauek dira : ingelesa Australian, Zeelanda Berrian, Hawaiin eta beste hainbat lurraldetan ; frantsesa Kaledonia Berrian, Polinesia Frantsesean, Wallisen eta Futunan ; japoniera Bonin uharteetan ; eta gaztelania Pazko uhartean eta Galapago uharteetan. malaisieraren elkarreraginetik sortutako kreoler...
'iʂkuntʂa kol'onialak awek diɾ'a: inɡ'elesa awstr'alian, ʂe'elanda βer'ian, 'awajin eta β'este ajmbat lur'aldetan; frants'esa k'aleðonia βer'ian, pol'iɲesia frants'esean, u'aʎisen eta fut'unan; ɟap'onieɾa βon'in u'arteetan; eta ɣaʂt'elania paʂk'o u'artean eta ɣal'apaɣo u'arteetan. mal'ajsieɾaɾen elk'areɾaɣiɲetik sort'u...
Etorkinek beren hizkuntzak ekarri zituzten eskualdera, hala nola mandarina, tagaloa, hindia, italiera, arabiera, portugesa, poloniera, alemana, espainiera, errusiera, koreera, kantonera eta greziera, besteak beste, Australian eta Zeelanda Berrian, edo Fijiko hindia Fijin.
et'orkiɲek beɾ'en 'iʂkuntʂak ek'ari ʂit'uʂten esk'ualdeɾa, 'ala n'ola mand'aɾiɲa, taɣ'aloa, 'india, it'alieɾa, aɾ'aβieɾa, port'uɣesa, pol'onieɾa, al'emana, esp'aɲieɾa, er'usieɾa, koɾ'eeɾa, kant'oneɾa eta ɣreʂ'ieɾa, b'esteak b'este, awstr'alian eta ʂe'elanda βer'ian, eðo fiʝ'iko 'india fiʝ'in.
Tongan, eguneroko bizitzan eragin handia dute polinesiar tradizioek eta, batez ere, kristau fedeak.
tonɡ'an, eɣ'uneɾoko βiʂ'itʂan eɾ'aɣin 'andia ðut'e pol'iɲesiar trað'iʂioek et'a, bat'eʂ eɾ'e, krist'aw feð'eak.
Marshall uharteetako amadiya sektaren meskita Mikronesiako meskita bakarra da.
mars'aʎ u'arteetako am'aðiʝa sekt'aɾem mesk'ita mikr'onesiako mesk'ita β'akara ð'a.
Eskualdeko beste erlijio batzuk islama, budismoa eta hinduismoa dira, Australian eta Zeelanda Berrian gutxiengoen erlijioak direnak. Judaismoa, sikhismoa eta jainismoa ere badaude. Sir Isaac isaks Australian jaiotako Australiako lehen Gobernadore Nagusia izan zen eta Britainiar Inperioko lehen erregeorde judua izan zen...
esk'ualdeko β'este erl'ixio β'atʂuk 'islama, buð'ismoa eta 'indujsmoa ðiɾ'a, awstr'alian eta ʂe'elanda βer'ian ɡutʃ'ienɡoen erl'ixioak diɾ'enak. ɟuð'ajsmoa, sik'ismoa eta ʝaɲ'ismoa eɾ'e βað'awðe. s'ir is'aak is'aks awstr'alian ɟaʝ'otako awstr'aliako le'en ɡoβ'ernaðoɾe naɣ'usia iʂ'an ʂen eta βrit'ajniar imp'eɾioko le'en...
Hidrogenoa elementu kimiko bat da, jatxe ikurra eta bat zenbaki atomikoa ditu.
'iðroɣenoa el'ementu k'imiko βat d'a, ɟatʃ'e ik'ura eta β'at ʂemb'aki at'omikoa ðit'u.
Nukleoan protoi bat duten atomoak hidrogenoatomoak direla esaten da.
nukl'eoam prot'oj βat dut'en at'omoak 'iðroɣenoatomoak diɾ'ela es'aten da.
Girotenperaturan gasegoeran dago eta diatomikoa, sukoia, usaingabea eta koloregabea da.
ɡ'iɾotempeɾatuɾan ɡas'eɣoeɾan daɣ'o eta ði'atomikoa, suk'oʝa, us'ajnɡaβea eta kol'oɾeɣaβea ð'a.
Elementu arinena eta unibertsoko ugariena da.
el'ementu aɾ'iɲena eta un'iβertsoko uɣ'aɾiena ð'a.
Lurrean konposatu molekular askoren partaide da eta elementu kimiko gehienekin erreakzionatzeko gai da.
lur'ean komp'osatu mol'ekular 'askoɾem part'ajðe ð'a eta el'ementu k'imiko ɣe'ienekin er'eakʂionatʂeko ɣ'aj ð'a.
Isotopo arruntena nukleoan protoi bat eta neutroirik ez duena da.
is'otopo ar'untena nukl'eoam prot'oj βat eta newtr'ojɾik eʂ t'uena ð'a.
Beste bi isotopo ere aurki daitezke naturan, itsasoko uretan bereziki : deuterioa, neutroi bat duena, eta tritioa, bi neutroi dituena.
b'este β'i is'otopo eɾ'e awrk'i ðajt'eʂke nat'uɾan, its'asoko uɾ'etam beɾ'eʂiki: dewt'eɾioa, newtr'oj βat du'ena, eta trit'ioa, b'i newtr'oj ðit'uena.
Laborategian azido eta metalen arteko erreakzioen bidez lortzen da eta industrialki gas naturaletik lortzen da gehienbat, nahiz eta uraren elektrolisitik ere hartzen den.
laβ'oɾateɣian aʂ'iðo eta met'alen art'eko er'eakʂioem bið'eʂ l'ortʂen da eta ind'ustrialki ɣ'as nat'uɾaletik l'ortʂen da ɣe'iembat, n'aiʂ eta uɾ'aɾen el'ektrolisitik eɾ'e 'artʂen den.
Hidrogenoa amoniakoa ekoizteko, erretzeko edota pila elektrokimikoetan elektrizitatea sortzeko erabiltzen da, besteak beste.
'iðroɣenoa am'oniakoa ek'ojʂteko, er'etʂeko eðota p'iʎa el'ektrokimikoetan el'ektriʂitatea sortʂ'eko eɾ'aβiltʂen da, b'esteak b'este.
Hidrogenoarekin ese ze hatxe erre a dingerren ekuazioa analitikoki ebatz daitekeenez, elementu honen orbital eta loturen azterketa eta analisiak garrantzi handia izan du mekanika kuantikoan.
'iðroɣenoaɾekin es'e ʂe 'atʃe er'e 'a ðinɡ'eren ek'uaʂioa an'alitikoki eβ'aʂ dajt'ekeeneʂ, el'ementu 'onen orb'ital eta lot'uɾen aʂt'erketa eta an'alisiak ɡar'antʂi 'andia iʂ'an du mek'anika ku'antikoan.
Hidrogenoa elementu arinena da, bere isotopo ugariena protoi bat eta elektroi batez osatua dago, eta oro har egoera diatomikoan ageri da, hau da, beste hidrogeno atomo bati loturik.
'iðroɣenoa el'ementu aɾ'iɲena ð'a, beɾ'e is'otopo uɣ'aɾiena prot'oj βat eta el'ektroj βat'eʂ os'atua ðaɣ'o, eta oɾ'o 'ar eɣ'oeɾa ði'atomikoan aɣ'eɾi ða, 'aw ð'a, b'este 'iðroɣeno at'omo βat'i lot'uɾik.
Bere urtzepuntua eta irakitepuntua a bi bost bi, zortzi zortzi AA gradu ze eta a bi bost bederatzi, bat hiru AA gradu ze dira, hurrenez hurren.
beɾ'e urtʂ'epuntua eta iɾ'akitepuntua 'a β'i β'os b'i, ʂortʂ'i ʂortʂ'i a'a ɣrað'u ʂe eta 'a β'i β'os beð'eɾatʂi, b'at 'iɾu a'a ɣrað'u ʂe ðiɾ'a, 'ureneʂ 'uren.
Presio handian, izar erraldoien nukleoan bezala, hidrogeno molekulek bere izaera aldatzen dute eta hidrogenoa likido metalikoa bihurtzen da.
pres'io 'andian, iʂ'ar er'aldoʝen nukl'eoam beʂ'ala, 'iðroɣeno mol'ekulek beɾ'e iʂ'aeɾa ald'atʂen dut'e eta 'iðroɣenoa lik'iðo met'alikoa βi'urtʂen da.
Presio txikian hidrogenoa disoziaturik ageri ohi da, egoera monoatomikoan, konbinatzeko aukera gutxi dauzkateeta.
pres'io tʃik'ian 'iðroɣenoa ðis'oʂiatuɾik aɣ'eɾi o'i ð'a, eɣ'oeɾa mon'oatomikoan, komb'iɲatʂeko awk'eɾa ɣ'utʃi ðawʂk'ateeta.
Hala ere, zenbaitetan hidrogeno molekularrezko hodeiak, izarren sorrerarekin erlazionatutak daudenak, sor ditzake.
'ala eɾ'e, ʂemb'ajtetan 'iðroɣeno mol'ekulareʂko 'oðeʝak, iʂ'aren sor'eɾaɾekin erl'aʂionatutak dawð'enak, s'or ditʂ'ake.
Izarretan gertatzen den fusio nuklearraren bidez hidrogeno atomoak binaka konbinatzen dira helio atomo bat sortzeko, eta prozesuaren soberakin gisa izugarrizko energiakantitatea sortzen da. Prozesu hau da, hain zuzen, gure existentzia ahalbidetzen duena.
iʂ'aretan ɡert'atʂen den fus'io nukl'earaɾem bið'eʂ 'iðroɣeno at'omoak b'inaka komb'iɲatʂen diɾ'a 'elio at'omo βat sortʂ'eko, eta proʂ'esuaɾen soβ'eɾakin ɡ'isa iʂ'uɣariʂko en'erɡiakantitatea s'ortʂen da. proʂ'esu 'aw ð'a, 'ajn ʂuʂ'en, ɡuɾ'e eʃ'istentʂia a'alβiðetʂen du'ena.
Hidrogeno atomo arruntak badu beste elementuek ez duten ezaugarri bat : bere protoi bakarreko nukleoari esker, egitura atomikorik sinpleena duen elementua da. Atomo honek duen sinpletasuna delaeta, hidrogenoaren egiturak eta argi espektroaren analisiak egitura atomikoaren teoria formulatzeko berebiziko garrantzia izan ...
'iðroɣeno at'omo ar'untak bað'u β'este el'ementuek eʂ t'uten eʂ'awɣari βat: beɾ'e prot'oj β'akareko nukl'eoaɾi esk'er, eɣ'ituɾa at'omikoɾik simpl'eena ðu'en el'ementua ð'a. at'omo 'onek du'en simpl'etasuna ðel'aeta, 'iðroɣenoaɾen eɣ'ituɾak eta arɡ'i esp'ektroaɾen an'alisiak eɣ'ituɾa at'omikoaɾen te'oɾia form'ulatʂeko β...
Saiakera batean antzeman zen lehen efektu kuantikoetako bat, nahiz eta garai hartan ez zen ulertu, Maxwellek ikusi zuen hidrogenoarekin lanean zegoela, teoria kuantikoa bere osotasunean sortu baino mende erdi lehenago.
saʝ'akeɾa βat'ean antʂ'eman ʂen le'en ef'ektu ku'antikoetako βat, n'aiʂ eta ɣaɾ'aj 'artan e tʂ'en ul'ertu, maʃ'ueʎek ik'usi ʂu'en 'iðroɣenoaɾekin lan'ean ʂeɣ'oela, te'oɾia ku'antikoa βeɾ'e os'otasunean sort'u βaɲo mend'e erd'i le'enaɣo.
Izan ere, girotenperaturan gas diatomikoek izaten duten bero espezifikoa du, baina zero azpitik asko hozten badugu bero espezifikoaren balioa gas monoatomikoenera hurbiltzen da pixkanaka.
iʂ'an eɾ'e, ɡ'iɾotempeɾatuɾan ɡ'as di'atomikoek iʂ'aten dut'em b'eɾo esp'eʂifikoa ð'u, baɲa ʂeɾ'o aʂp'itik 'asko 'oʂtem bað'uɣu β'eɾo esp'eʂifikoaɾem bal'ioa ɣ'as mon'oatomikoeneɾa 'urbiltʂen da piʃk'anaka.
Mekanika kuantikoaren arabera zera gertatzen da, hidrogenoaren kuantizaturiko errotazio energia mailak beste atomoen mailak baino urrutiago daudela bata bestearengandik.
mek'anika ku'antikoaɾen aɾ'aβeɾa ʂeɾ'a ɣert'atʂen da, 'iðroɣenoaɾen ku'antiʂatuɾiko er'otaʂio en'erɡia maʎ'ak b'este at'omoem maʎ'ak baɲo ur'utiaɣo ðawð'ela βat'a β'esteaɾenɡandik.
Hidrogenoaren masa eskasa delaeta, mailen arteko hutsuneen tamainarengatik bero energia eta errotazio energien arteko konbertsioa normalean baino zailagoa da.
'iðroɣenoaɾem mas'a esk'asa ðel'aeta, maʎ'en art'eko 'utsuneen tam'aɲaɾenɡatik b'eɾo en'erɡia eta er'otaʂio en'erɡien art'eko komb'ertsioa norm'aleam baɲo ʂaʎ'aɣoa ð'a.
Horixe da, hain zuzen, tenperatura baxuetan beste kasuetan antzematen ez den fenomeno hau azaltzearen arrazoia.
'oɾiʃe ð'a, 'ajn ʂuʂ'en, temp'eɾatuɾa βaʃ'uetam b'este kas'uetan antʂ'ematen 'eʂ t'en fen'omeno 'aw aʂ'altʂeaɾen ar'aʂoʝa.
Hala ere, indar elektromagnetikoak dira protoi eta elektroiaren arteko erakarpena sortzen dutenak eta planeta eta izarren arteko indarra grabitateak sortzen du.
'ala eɾ'e, ind'ar el'ektromaɣnetikoak diɾ'a prot'oj eta el'ektroʝaɾen art'eko eɾ'akarpena s'ortʂen dut'enak eta plan'eta eta iʂ'aren art'eko ind'ara ɣraβ'itateak s'ortʂen du.
borrek mekanika kuantikoaren hastapenetan suposatu zuen momentu angeluarraren diskretizazioa delaeta borren ereduan elektroi eta protoiaren arteko zenbait distantzia dira soilik posible, orbita jakin batzuetan soilik aurki genezake elektroia eta honek elektroiaren energia maila konkretu batzuetara mugatzen du.
bor'ek mek'anika ku'antikoaɾen 'astapenetan sup'osatu ʂu'em mom'entu anɡ'eluaraɾen diskr'etiʂaʂioa ðel'aeta βor'en eɾ'eðuan el'ektroj eta prot'oʝaɾen art'eko ʂemb'ajt dist'antʂia ðiɾ'a sojl'ik pos'iβle, orb'ita ʝ'akim batʂ'uetan sojl'ik awrk'i ɣen'eʂake el'ektroʝa eta 'onek el'ektroʝaɾen en'erɡia m'aʎa konkr'etu βatʂ'u...
Dentsitate probabilistiko horrek elektroia puntu jakin batean egotearen probabilitatea azaltzen digu, eta horrela protoi inguruko zonalde batzuetan errezagoa izanen da elektroia aurkitzea beste zonalde batzuetan baino.
dents'itate proβ'aβilistiko 'orek el'ektroʝa p'untu ʝ'akim bat'ean eɣ'oteaɾem proβ'aβilitatea aʂ'altʂen diɣ'u, eta 'orela prot'oj inɡ'uɾuko ʂon'alde βatʂ'uetan er'eʂaɣoa iʂ'anen d'a el'ektroʝa awrk'itʂea β'este ʂon'alde βatʂ'uetam baɲ'o.
Dentsitate hau erakusten duten diagrametan elektroien orbitalak hodei moduko itxura hartzen dute, non zonalde ilunak probabilitate altuagoa adierazten baitu, eta zonalde argiak probabilidade baxuagoa.
dents'itate 'aw eɾ'akusten dut'en di'aɣrametan el'ektroʝen orb'italak 'oðej moð'uko itʃ'uɾa 'artʂen dut'e, n'on ʂon'alde iʎ'unak proβ'aβilitate alt'uaɣoa að'ieɾaʂtem bajt'u, eta ʂon'alde arɡ'iak proβ'aβiliðaðe βaʃ'uaɣoa.
Hala ere, borren eredua lagungarria da oso hain sinple izanda elektroiaren energia eta espektroa nahiko ongi aurreikusten baititu.
'ala eɾ'e, bor'en eɾ'eðua laɣ'unɡaria ð'a os'o 'ajn simpl'e iʂ'anda el'ektroʝaɾen en'erɡia eta esp'ektroa na'iko onɡ'i awr'ejkustem bajt'itu.
Hidrogenoaren modeloa guztiz modelizatuko bagenu, elektroien eta nukleoaren masa kontutan hartuz, elektroiaren energia eta espektroa are hobeto errepresenta litezke.
'iðroɣenoaɾem moð'eloa ɣuʂt'iʂ moð'eliʂatuko βaɣ'enu, el'ektroʝen eta nukl'eoaɾem mas'a k'ontutan 'artuʂ, el'ektroʝaɾen en'erɡia eta esp'ektroa aɾ'e 'oβeto er'epresenta lit'eʂke.
ese ze hatxe erre a dingerren ekuazio eta feinmanen metodo integralaren bidez lorturiko emaitzak teoria kuantiko osatuarekin txukunduko bagenitu erlatibitate bereziaren efektuak kontutan hartuz eta hutsean gertatzen diren alegiazko partikulen sortzea bezalako beste hainbat efektu kontuan hartuz, hidrogeno atomoaren mod...
es'e ʂe 'atʃe er'e 'a ðinɡ'eren ek'uaʂio eta fejmm'anem met'oðo int'eɣralaɾem bið'eʂ lort'uɾiko em'ajtʂak te'oɾia ku'antiko os'atuaɾekin tʃuk'unduko βaɣ'enitu erl'atiβitate βeɾ'eʂiaɾen ef'ektuak k'ontutan 'artuʂ eta 'utsean ɡert'atʂen diɾ'en al'eɣiaʂko part'ikulen sortʂ'ea βeʂ'alako β'este ajmbat ef'ektu k'ontuan 'artu...
Hiru hidrogeno isotopo aurki ditzakegu naturan : protioa, deuterioa eta tritioa.
'iɾu 'iðroɣeno is'otopo awrk'i ðitʂ'akeɣu nat'uɾan: prot'ioa, dewt'eɾioa eta trit'ioa.
Aurrekoez gain lau hatxe, bost hatxe, sei hatxe eta zazpi hatxe isotopo ezegonkorrak sintetizatu ahal izan dira ; isotopo hauek ezin aurki daitezke naturan.
awr'ekoeʂ ɡ'ajn l'aw 'atʃe, b'os 'atʃe, s'ej 'atʃe eta ʂ'aʂpi 'atʃe is'otopo eʂ'eɣonkorak sint'etiʂatu a'al iʂ'an diɾ'a; is'otopo awek eʂ'in awrk'i ðajt'eʂke nat'uɾan.
Hidrogenoaren isotopoek soilik jasotzen dute gaur egun izen propioa, analisi radioaktiboaren lehen garaian zenbait elementuren isotopoek ere izen propiala zuten, gaur egun esan bezala ordea hidrogenoak soilik mantentzen ditu izen horiek. bi hatxe eta hiru hatxe zeinuen ordez zenbaitetan de eta te hizkiak ere erabiltzen...
'iðroɣenoaɾen is'otopoek sojl'ik ɟas'otʂen dut'e ɣ'awr eɣ'un iʂ'em pr'opioa, an'alisi r'aðioaktiβoaɾen le'en ɡaɾ'aʝan ʂemb'ajt el'ementuɾen is'otopoek eɾ'e iʂ'em prop'iala ʂut'en, ɡ'awr eɣ'un es'am beʂ'ala ordea 'iðroɣenoak sojl'ik mant'entʂen dit'u iʂ'en 'oɾiek. b'i 'atʃe eta 'iɾu 'atʃe ʂeɲ'uen ord'eʂ ʂemb'ajtetan d'e...
bat hatxe isotopoa naturako hidrogeno isotopo arruntena dugu, eta hidrogeno natural guztiaren ehuneko laurogeita hemeretzi, laurogeita hamazortzia osatzen du. bat hatxe isotopoaren nukleoa protoi bakar batek osatzen duenez gutxitan erabiltzen den protio izena egozten zaio.
b'at 'atʃe is'otopoa nat'uɾako 'iðroɣeno is'otopo ar'untena ðuɣ'u, eta 'iðroɣeno nat'uɾal ɣuʂt'iaɾen e'uneko lawɾ'oɣejta 'emeɾetʂi, lawɾ'oɣejta 'amaʂortʂia os'atʂen du. b'at 'atʃe is'otopoaɾen nukl'eoa prot'oj β'akar bat'ek os'atʂen du'eneʂ ɡ'utʃitan eɾ'aβiltʂen dem prot'io iʂ'ena eɣ'oʂten ʂaʝ'o.
Deuterio deritzo, eta bi nukleoik, protoi batek eta neutroi batek osatzen dute deuterioaren nukleoa.
dewt'eɾio ðeɾ'itʂo, eta β'i nukl'eojk, prot'oj βat'ek eta newtr'oj βat'ek os'atʂen dut'e ðewt'eɾioaɾen nukl'eoa.
Lurreko hidrogenoaren ehuneko zero, zero zero hogeita sei eta ehuneko zero, zero ehun eta laurogeita lau artean deuterioa dugu.
lur'eko 'iðroɣenoaɾen e'uneko ʂeɾ'o, ʂeɾ'o ʂeɾ'o 'oɣejta s'ej eta e'uneko ʂeɾ'o, ʂeɾ'o e'un eta lawɾ'oɣejta l'aw art'ean dewt'eɾioa ðuɣ'u.
Isotopo horrek ez du erradioaktibitaterik, eta ez du giza osasunean eragin nabarmenik.
is'otopo 'orek eʂ t'u er'aðioaktiβitateɾik, eta eʂ t'u ɣiʂ'a os'asunean eɾ'aɣin naβ'armenik.
Deuterioa eta deuterioak osatzen dituen substantziak marka ezerradioaktibo gisa erabili ohi dira saiakera kimikoetan, bai eta bat hatxe ene eme erre espektroskopiako solbente gisa ere.
dewt'eɾioa eta ðewt'eɾioak os'atʂen dit'uen suβst'antʂiak mark'a eʂ'eraðioaktiβo ɣ'isa eɾ'aβili o'i ðiɾ'a saʝ'akeɾa k'imikoetan, b'aj eta β'at 'atʃe en'e em'e er'e esp'ektroskopiako solβ'ente ɣ'isa eɾ'e.
Ur astuna neutroi moderatzaile eta hozgarri gisa erabili ohi da erreaktore nuklearretan.
'ur ast'una newtr'oj moð'eɾatʂaʎe eta 'oʂɡari ɣ'isa eɾ'aβili o'i ð'a er'eaktoɾe nukl'earetan.
hiru hatxe isotopoari tritio izena egozten zaio eta hiru nukleoi biltzen ditu nukleo atomikoan, bi neutroi eta protoi bat urrenez urren.
'iɾu 'atʃe is'otopoaɾi trit'io iʂ'ena eɣ'oʂten ʂaʝ'o eta 'iɾu nukl'eoj β'iltʂen dit'u nukl'eo at'omikoan, b'i newtr'oj eta prot'oj βat ur'eneʂ ur'en.
Isotopo hau aurreko biak ez bezala radioaktiboa da, eta hiru He isotopoan desintegratzen da beta jario bidez.
is'otopo 'aw awr'eko βi'ak 'eʂ beʂ'ala r'aðioaktiβoa ð'a, eta 'iɾu 'e is'otopoan des'inteɣratʂen d'a βet'a ʝaɾ'io βið'eʂ.
Tritio naturala errainu kosmiko eta atmosferako gasen arteko interakzioan sortzen da oso kopuru txikietan.
trit'io nat'uɾala er'aɲu kosm'iko eta atm'osfeɾako ɣas'en art'eko int'eɾakʂioan s'ortʂen da os'o kop'uɾu tʃik'ietan.
Lurrean dagoen tritioaren beste iturri bat arma nuklearren entseguak dira.
lur'ean daɣ'oen trit'ioaɾem b'este it'uri βat 'arma nukl'earen ents'eɣuak diɾ'a.
Fusio nuklearrean erabiltzen da, isotopoen geokimikan denbora neurtzeko eta argia bere kabuz ematen duten gailuetan.
fus'io nukl'earean eɾ'aβiltʂen da, is'otopoen ɡe'okimikan d'emboɾa newrtʂ'eko eta arɡ'ia βeɾ'e kaβ'uʂ em'aten dut'en ɡaʎ'uetan.
Aspaldi tritioa markazio kimiko eta biologikoarako erabiltzen zen marka erradioaktibo gisa, gaur egun ordea ez da hainbeste erabiltzen.
'aspaldi trit'ioa mark'aʂio k'imiko eta βi'oloɣikoaɾako eɾ'aβiltʂen ʂem mark'a er'aðioaktiβo ɣ'isa, ɡ'awr eɣ'un ordea eʂ t'a 'ajmbeste eɾ'aβiltʂen.
Hidrogenoa unibertsoko elementurik arruntena dugu, unibertsoaren masaren ehuneko hirurogeita hamabost osatzen du eta unibertsoko atomoen ehuneko laurogeita hamar hidrogeno atomoak dira.
'iðroɣenoa un'iβertsoko el'ementuɾik ar'untena ðuɣ'u, un'iβertsoaɾem mas'aɾen e'uneko 'iɾuɾoɣejta 'amaβost os'atʂen du eta un'iβertsoko at'omoen e'uneko lawɾ'oɣejta 'amar 'iðroɣeno at'omoak diɾ'a.
Hidrogeno kontzentrazio handienak izar eta planeta erraldoi gaseosoetan aurki litezke.
'iðroɣeno kontʂ'entraʂio 'andienak iʂ'ar eta plan'eta er'aldoj ɣas'eosoetan awrk'i lit'eʂke.
Nebulosetan hidrogeno monoatomikoa aurki daiteke, eta izarren sortzearekin erlazionatua dago.
neβ'ulosetan 'iðroɣeno mon'oatomikoa awrk'i ðajt'eke, eta iʂ'aren sortʂ'eaɾekin erl'aʂionatua ðaɣ'o.
Unibertsoko hidrogeno gehiena forma atomikoan edota plasma egoeran dago, eta gutxiengoa hidrogeno molekular gisa.
un'iβertsoko 'iðroɣeno ɣe'iena form'a at'omikoan eðota plasm'a eɣ'oeɾan daɣ'o, eta ɣutʃ'ienɡoa 'iðroɣeno mol'ekular ɡ'isa.
Plasma egoeran ez dago ohizko loturarik hidrogenoaren protoi eta elektroien artean hori dela eta konduktibitate elektriko izugarria du eta emisibitate edo argi jarioa ere oso handia da ; plasmarengan hidrogenoa izarretako argiaren iturri da.
plasm'a eɣ'oeɾan eʂ t'aɣo o'iʂko lot'uɾaɾik 'iðroɣenoaɾem prot'oj eta el'ektroʝen art'ean oɾi ðel'a eta kond'uktiβitate el'ektriko iʂ'uɣaria ð'u eta em'isiβitate eðo arɡ'i ʝaɾ'ioa eɾ'e os'o 'andia ð'a; plasm'aɾenɡan 'iðroɣenoa iʂ'aretako arɡ'iaɾen it'uri ð'a.
Plasmak jariaten dituen kargadun partikulengan eragin handia dute kanpo magnetiko eta elektrikoek horregatik eguzkiak ixurtzen duen eguzki haizeak lurraren magnetosferara dakartzan partikulek osatzen dituzte aurora boreal eta austral fenomenoak, kanpoen eragin horrek ere sortzen ditu Birkelanden korronteak.
plasm'ak ɟaɾ'iaten dit'uen karɡ'aðum part'ikulenɡan eɾ'aɣin 'andia ðut'e k'ampo maɣn'etiko eta el'ektrikoek 'oreɣatik eɣ'uʂkiak iʃ'urtʂen du'en eɣ'uʂki ajʂeak lur'aɾem maɣn'etosfeɾaɾa ðak'artʂam part'ikulek os'atʂen dit'uʂte awɾ'oɾa βoɾ'eal eta awstr'al fen'omenoak, k'ampoen eɾ'aɣin 'orek eɾ'e s'ortʂen dit'u βirk'eland...
Hidrogeno monoatomikoa izarrarteko materian aurki ditzakegun partikuletako bat da.
'iðroɣeno mon'oatomikoa iʂ'ararteko mat'eɾian awrk'i ðitʂ'akeɣum part'ikuletako βat d'a.
Lurrean orohar hidrogenoa hatxe bi dago, hala ere hidrogeno gasa lurraren atmosferan oso kopuru txikian aurki genezake hain arina baita lurreko atmosferatik nahiko erraz ihes egiten duela.
lur'ean oɾ'oar 'iðroɣenoa 'atʃe β'i ðaɣ'o, 'ala eɾ'e 'iðroɣeno ɣas'a lur'aɾen atm'osfeɾan os'o kop'uɾu tʃik'ian awrk'i ɣen'eʂake 'ajn aɾ'iɲa βajta lur'eko atm'osfeɾatik na'iko er'aʂ i'es eɣ'iten du'ela.
Hidrogeno monoatomiko eta diatomikoa unibertsoko osagai nagusiak izan harren ez da erraza lurrean hauek sortu, metatu eta purifikatzea, hala ere hidrogenoa lurrean errazen aurki dezakegun elementuetan hirugarrena dugu.
'iðroɣeno mon'oatomiko eta ði'atomikoa un'iβertsoko os'aɣaj naɣ'usiak iʂ'an 'aren eʂ t'a er'aʂa lur'ean awek sort'u, met'atu eta puɾ'ifikatʂea, 'ala eɾ'e 'iðroɣenoa lur'ean er'aʂen awrk'i ðeʂ'akeɣun el'ementuetan 'iɾuɣarena ðuɣ'u.
Lurraren baitan hidrogeno iturri nagusiak hidrokarburo eta ura ditugu.
lur'aɾem bajt'an 'iðroɣeno it'uri naɣ'usiak 'iðrokarbuɾo eta uɾ'a ðit'uɣu.
Zenbait bakteria hidrogenoa metabolizatzeko gai dira ostera atmosferara isurtzeko ; hidrogenoa digestioaparatuko gasen osagai dugu ere, hau da, puzkarrek hidrogenoa daramate.
ʂemb'ajt bakt'eɾia 'iðroɣenoa met'aβoliʂatʂeko ɣ'aj ðiɾ'a ost'eɾa atm'osfeɾaɾa is'urtʂeko; 'iðroɣenoa ðiɣ'estioapaɾatuko ɣas'en os'aɣaj ðuɣ'u eɾ'e, 'aw ð'a, puʂk'arek 'iðroɣenoa ðaɾ'amate.
Metanoa hain zuzen, gas naturalaren osagaietako bat, hidrogeno iturri garrantzitsua bihurtzen ari da prozesu industrialetan.
met'anoa 'ajn ʂuʂ'en, ɡ'as nat'uɾalaɾen os'aɣaʝetako βat, 'iðroɣeno it'uri ɣar'antʂitsua βi'urtʂen aɾ'i ð'a proʂ'esu ind'ustrialetan.
Para eta orto formen arteko aldaketa katalizadorerik gabe ematen da eta esan bezala tenperatura igo ahala orto forma energetikoagoa nagusitzen delarik.
paɾ'a eta ort'o form'en art'eko ald'aketa kat'aliʂaðoɾeɾik ɡaβ'e em'aten da eta es'am beʂ'ala temp'eɾatuɾa 'iɣo a'ala ort'o form'a en'erɡetikoaɣoa naɣ'usitʂen del'aɾik.
Oso garrantzitsua da hidrogeno kondentsatuak, hots hidrogeno likidoak, para eta orto formen arteko erlazio egokia izatea orto forma energetikoagotik para formara pasatzea prozesu exotermikoa baita eta prozesu horretan askatzen den energiak kondentsatzea asko kostatzen den hidrogenoa lurrun dezake.
os'o ɣar'antʂitsua ð'a 'iðroɣeno kond'entsatuak, ots 'iðroɣeno lik'iðoak, paɾ'a eta ort'o form'en art'eko erl'aʂio eɣ'okia iʂ'atea ort'o form'a en'erɡetikoaɣotik paɾ'a form'aɾa pas'atʂea proʂ'esu eʃ'otermikoa βajta eta proʂ'esu 'oretan ask'atʂen den en'erɡiak kond'entsatʂea 'asko kost'atʂen den 'iðroɣenoa lur'un deʂ'ak...
Horrelakoak gerta ez daitezen burdin konposatuzko katalizadoreak erabiltzen dira hidrogenoa hozten den bitartean.
'orelakoak ɡert'a eʂ t'ajteʂem burd'in komp'osatuʂko kat'aliʂaðoɾeak eɾ'aβiltʂen diɾ'a 'iðroɣenoa 'oʂten d'em bitartean.
Protonaturiko hidrogeno molekular izena ematen zaio izarrarteko espazioan aurki litekeen hidrogeno molekula mota bati, hatxe hiru gehiketaren ikurra zeinuaz identifikatzen da. Molekula hau errainu kosmikoek hidrogeno diatomiko molekulak ionizatzerakoan sortzen da. Jupiterren goiatmosferan ere detektatu izan da. Izarrar...
prot'onatuɾiko 'iðroɣeno mol'ekular iʂ'ena em'aten ʂaʝ'o iʂ'ararteko esp'aʂioan awrk'i lit'ekeen 'iðroɣeno mol'ekula mot'a βat'i, 'atʃe 'iɾu ɣe'iketaɾen ik'ura ʂeɲ'uaʂ ið'entifikatʂen da. mol'ekula 'aw er'aɲu kosm'ikoek 'iðroɣeno ði'atomiko mol'ekulak i'oniʂatʂeɾakoan s'ortʂen da. ɟup'iteren ɡoʝ'atmosfeɾan eɾ'e ðet'ekt...
Hidrogenoak metalekiko dituen disolbagarritasun eta asimilazio propietateak metalurgian eta hidrogeno metatzean berebiziko garrantzia dute hidrogenoa erregai gisa erabiltzeko.
'iðroɣenoak met'alekiko ðit'uen dis'olβaɣaritasun eta as'imilaʂio prop'ietateak met'alurɡian eta 'iðroɣeno met'atʂeam beɾ'eβiʂiko ɣar'antʂia ðut'e 'iðroɣenoa er'eɣaj ɣ'isa eɾ'aβiltʂeko.
Hidrogenoa lur arraroetako metal eta trantsizio metaletan disolba liteke bai metal kristalino bai metal amorfoetan.
'iðroɣenoa l'ur ar'aɾoetako met'al eta trants'iʂio met'aletan dis'olβa lit'eke β'aj met'al krist'aliɲo β'aj met'al am'orfoetan.
Disolbagarritasun hau metalen sare kristalinoan izaten diren distortsio eta makarrek eragiten dute.
dis'olβaɣaritasun 'aw met'alen saɾ'e krist'aliɲoan iʂ'aten diɾ'en dist'ortsio eta mak'arek eɾ'aɣiten dut'e.
Proportzio askotan hidrogenoa oxigenoarekin leherketak sortzen ditu errekuntza hasiz.
prop'ortʂio ask'otan 'iðroɣenoa oʃ'iɣenoaɾekin le'erketak s'ortʂen dit'u er'ekuntʂa asiʂ.
Hidrogeno errekuntza oso indartsua da eta sortzen den garra ia ezin liteke begi hutsez bereizi, hori dela eta oso zaila da hidrogenoa erretzen hasi denik nabaritzea.
'iðroɣeno er'ekuntʂa os'o ind'artsua ð'a eta s'ortʂen den ɡar'a 'ia eʂ'in lit'eke βeɣ'i 'utseʂ beɾ'ejʂi, oɾi ðel'a eta os'o ʂaʎ'a ð'a 'iðroɣenoa er'etʂen 'asi ðen'ik naβ'aɾitʂea.
Espazio anezka estatubatuarren suziriek besteak beste errekuntza hau burutzen dute beren higidura ahalbidetzeko.
esp'aʂio an'eʂka est'atuβatuaren suʂ'iɾiek b'esteak b'este er'ekuntʂa 'aw βuɾ'utʂen dut'e βeɾ'en 'iɣiðuɾa a'alβiðetʂeko.