text stringlengths 136 26.8k | id stringlengths 36 36 | token_count int64 17 4.16k |
|---|---|---|
Israa'iil oo weerar xooggan ku qaadday Suuriya iyo gantaallo la sheegay in israa'iil lagu tuuray
Milateriga Israa'iil ayaa ku dhawaaqay in ay duqaymo la beegsadeen "hubka taliska Suuriya ee koonfurta dalkaasi", halka kooxda la socodka xuquuqul insaanka ee Suuriya ay sheegtay in duqeymahaasi ay ku soo beegmayaan iyadoo duqeymo xooggan ay ka dhaceen hawada Suuriya.
Kooxda la socodka xuquuqul insaanka ee Suuriya ayaa intaa ku daray in qaraxyo xooggan laga maqlay magaalada Quneitra iyo Darcaa ee koonfurta Suuriya taasoo ka dhalatay duqeymaha diyaaradaha Israa'iil.
Waxay xustay in la bartilmaameedsaday guutada 175-aad ee u dhow magaalada Izra, agagaarka Tal al-Mal ee waqooyiga Daraca, iyo Tal al-Shaar oo u dhow Quneitra. Ilaa hadda ma jiro wax war ah oo ka soo baxay oo ku saabsan khasaaraha ka dhashay.
Kormeerayaasha ayaa intaa ku daray in duullaanka Israa'iil uu jawaab u ahaa laba madfac oo laga soo riday Suuriya kuna sii jeeday Israa'iil.
Dhankooda, milatariga Israa,iil ayaa xaqiijiyay in diyaaradahoodu ay "ku garaaceen hubka taliska Suuriya ee koonfurta dalkaasi," iyaga oo sheegay in maamulka Suuriya uu mas'uul ka yahay waxa ay ku tilmaameen "xaaladda taagan".
Warku waxa uu intaa ku daray in maamulka Suuriya uu ay sii ahaan doonaan kuwa la kulma cawaaqib xumada ka dhalan karta ilaa inta dhaqdhaqaaqyada cadawtinimada ahi ay ka sii socdaan dhulkooda.
Ciidanka Israa'iil ayaa Talaadadii ku dhawaaqay in labo gantaal oo laga soo riday Suuriya kuna soo jeeday Israa'iil ay ku dhaceen goobo bannaan oo ku yaalla buuraha Golan Heights.
Dhinaca kale, warbaahinta Israa'iil ayaa sheegtay in labada gantaal laga soo riday gobolka Daraca ee koonfurta Suuriya, laguna soo ganay Israa'iil, iyadoo xustay in qalabka digniinaha lagu rakibay buuraha Golan Heights.
Warbaahinta Carabta ayaa faafisay bayaan ay soo saareen koox isku magacawday "Guutooyinka Shuhadada Mohammed Deif," oo iyagu sheegtay mas'uuliyadda soo rididda labada gantaal.
Wasiirka Difaaca Israa'iil Yisrael Katz ayaa mas'uuliyadda dusha ka saaray madaxweynaha Suuriya, Axmed al-Sharaa, wuxuuna yiri, "Waxaanu madaxweynaha Suuriya si toos ah mas'uul uga yahay khatar kasta ama dab kasta oo ka dhan ah dawladda Israa'iil, jawaab buuxdana dhawaan ay ka bixin donaan.
Dalka Suuriya, Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa "si adag" u cambaareysay duqeymaha Israa'iil ay ku hayso tuulooyinka iyo magaalooyinka gobolka Darca, taasoo keentay "khasaare naf iyo maalba leh," sida ay sheegtay wakaaladda wararka ee Suuriya.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa xustay in xiisadda sii "kordhaysa ay ka dhigan tahay xad-gudub bareer ah oo lagu sameeyay madax-bannaanida Suuriya waxayna kordhinaysaa xiisadda gobolka xilli loo baahanyahay xal nabadeed."
Wasaaraddu waxay caddaysay "in aan weli la xaqiijin sax ahaanta wararka la isla dhex marayo ee ku saabsan duqeymaha lala beegsaday dhinaca Israa'iil," iyadoo ku eedaysay "dhinacyo badan" inay doonayaan inay khalkhal geliyaan gobolka si ay " u gaaraan danahooda gaarka ah".
Wasaaraddu waxay xaqiijisay, sida laga soo xigtay wakaaladda wararka ee rasmiga ah, in Suuriya aysan lahayn khatarna ku noqon doonin cid kasta oo gobolka ah, iyo in mudnaanta koowaad ee koonfurta Suuriya ay tahay in la kordhiyo awoodda dawladda iyo soo afjarida joogitaanka hubka ka baxsan xarumaha rasmiga ah, si loo xaqiijiyo ammaanka iyo xasilloonida dhammaan muwaadiniinta.
Wasaaraddu waxay ugu baaqday beesha caalamka inay dhabarka u ridato mas'uuliyadda ka saaran joojinta weerarradan iyo inay taageerto dadaallada lagu doonayo in lagu soo celiyo ammaanka iyo xasilloonida Suuriya iyo gobolka.
Tan iyo billowgii sanadkan, hay'adda u dooda xuquuqda aadanaha ee Suuriya ayaa sheegtay in Israa'iil ay bartilmaameedsatay dhulka Suuriya 57 jeer, oo ay ku jiraan 48 weerar oo xagga cirka ah iyo sagaal hawlgal oo dhulka ah.
Duqeymahan ayaa sababay burbur ku dhowaad 86 bartilmaameed, oo ay ku jiraan bakhaarrada hubka iyo rasaasta, iyo gaadiidka, sida uu sheegay kormeerayaasha. | 01baa6bc-d84e-423e-bd53-c8fd2579793f | 592 |
10-ka dal ee Afrika ee soo maray afgambiyo milatari oo guulaystay
Afrika ayaa kaalinta 1-aad kaga jirta liiska qaaradaha ay sida aadka ah uga dhacaan afgambiyadii tan iyo 1950-kii.
Ku dhowaad 7 ka mid ah 10 afgambi ee caalamka ka dhaca waxay ka dhacaan qaaradda Afrika, sida ay muujinayaan xog isku-duwan oo ka yimid cilmi-baareyaasha Maraykanka Jonathan Powell iyo Clayton Thyne, oo ku takhasusay afgambiyada iyo kala-guurka siyaasadeed.
Tan iyo sanadkii 2000, saddex-meelood laba meel afgambiyadii guulaystay ee Afrika ka dhacay waxay ka dhaceen wadamadii uu horey u gumeysan jiray Faransiiska.
Guud ahaan, 45 dal oo Afrikaan ah ayaa soo maray ugu yaraan hal isku day oo xukunka looga tuurayo madaxdii xukuka haysay.
1. Burkina Faso (8 afgembi oo guulaystay)
Burkina Faso, oo muddo dheer loo tirin jiray shaybaar siyaasadeed, wuxuu soo maray 10 afgambi oo ay ku jiraan laba dhacay sanadkii 2022.
Kuwa ugu caansan waxaa ka mid ah kuwii dhacay 1966, 1980, 1982, 1983, 1987, 2015, iyo labadii afgambi ee 2022 oo ay awoodda ku yimaadeen Paul-Henri Damiba kadibna Kaptan Ibraahim Traoré.
Haddii uu jiro afgambi ku haray xusuusta dadka oo dhan, waa kii dhacay Oktoobar 15, 1987. Intii lagu jiray kii loogu yeeri jiray "Khamiis Madow", dagaallo xooggan ayaa ka qarxay Qasriga Madaxtooyada iyadoo ay isku dhaceen fallaagada iyo ciidammada daacadda u ah dowladda.
Blaise Compaoré, oo khilaaf kala dhexeeyay Thomas Sankara oo ku saabsan sida loo hoggaamiyo "kacaanka," ayaa awoodda qabsaday afgambigan dhimashada badan sababay. Sankara, aabbaha "kacaanka" Burkino, ayaa lagu dilay isaga iyo 12 ka mid ah asxaabtiisa.
31-kii Oktoobar 2014, Blaise Compaoré waxaa xilka looga tuuray mudaaharaadyo waddooyinka ka dhacay isaga oo doonayay inuu beddelo Dastuurka si uu awoodda ugu sii joogo.
2. Sierra Leone (7 afgambi oo guulaystay)
Sierra Leone waxay leedahay taariikh siyaasadeed oo ay calaamad u yihiin faragelinno milatari oo soo noqnoqday, kuwaas oo badanaa ka dhasha loollanka xisbiyada iyo kala-qaybsanaanta gudaha ciidanka.
Tan iyo xornimada, afgambiyadu waxay ahaayeen natiijo ka dhalata hammi siyaasadeed iyo sidoo kale fashillo ka jira dhismaha dowladnimada.
March 21, 1967 – waxay ciidamada xilka ka tuureen Overthrow Siaka Stevens
Siaka Stevens (APC), oo dhawaan la doortay, waxaa afgambi ku riday koox saraakiil ah oo uu hoggaaminayey Brigadier David Lansana. Ciidanka ayaa sheegay inay doonayeen inay ka hortagaan khilaaf siyaasadeed oo ka dhashay murannadii doorashada.
Afgambigaan ugu horreeyay wuxuu dalka geliyey xilli shaki iyo hubanti la'aan weyn, wuxuuna calaamad u noqday gelitaanka ciidanka ee siyaasadda xisbiyada.
25-kii May 1997 – Afgambi uu sameeyey Johnny Paul Koroma iyo AFRC
Bilooyin yar ka dib doorashadii 1996, kuwa guuldareystay, oo ka niyad jabay markii SLPP ay awoodda qabatay, waxay taageereen afgambi ay abaabulay Johnny Paul Koroma iyo AFRC (Golaha Kacaanka Ciidamada Hubeysan).
Koroma wuxuu afgambi ku riday Madaxweynaha Ahmad Tejan Kabbah wuxuuna isbahaysi la galay kacdoonka RUF.
Afgambigaan lixaad wuxuu ka mid ahaa kuwa ugu rabshadaha badan taariikhda dalka, wuxuuna Freetown geliyey bilaha kacsanaanta iyo fowdada.
Tan iyo 1997, dalka ma soo marin wax afgambi ah. Afar doorasho qaran ayaa dhacay tan iyo 1997, iyadoo labo xil wareejin oo nabdoon ay jireen (2007, 2018), taasoo xoojisay sharcinimada habka doorashada.
3. Uganda (7 afgambi oo guulaystay)
Uganda waxay soo martay dhowr afgambi oo caan ah, oo ay ku jiray kii Milton Obote sameeyey 1966 kaasoo soo afjaray boqortooyada iyo federaalka.
Tan waxaa xigay afgambigii milatari ee 1971 oo uu sameeyey Idi Amin Dada, kaasoo afgambiyay Obote una sameeyey dowlad kali-talis ah oo arxan daran, taasoo la afgambiyay 1979 intii lagu jiray dagaalkii Uganda-Tanzania.
Xasilooni-darradu waxay sii socotay markii la sameeyey afgambigii 1985 ee markale afgambiyay Obote, ugu dambeyntiina Yoweri Museveni ayaa awoodda qabtay 1986 kadib dagaal sokeeye, ilaa haddana xilka haya.
4. Mauritania (6 afgembi oo guulaystay)
Mauritania waxay soo martay 6 afgambi milatari oo guulaystay tan iyo 1978. Marka laga soo tago kuwaas, waxaa jiray dhowr isku day oo fashilmay, mararka qaar si aad u rabshad badan, laakiin aan lagu darin kuwa guulaystay sida ku cad qeexitaanka cilmiyeed (Powell & Thyne, 2011).
Kii kowaad wuxuu dhacay, Luulyo 10, 1978: Dhamaadkii taliskii Moktar Ould Daddah
Afgambigii ugu horreeyay waxaa hoggaamiyey Colonel Mustafa Ould Salek, Taliyaha Guud, oo hogaaminaya koox saraakiil niyad-jabsan.
Dawladnimadii Daddah, oo talada haysay tan iyo xornimada, ayaa la afgambiyay. Colonel Salek wuxuu aasaasay saraakiil milatari, oo loo yaqaan Guddiga Milatari ee Soo-kabashada Qaranka (CMRN).
Kii ugu dambeeyay, 6-da Agoosto 2008: Afgambiga Madaxweynaha la doortay Sidi Mohamed Ould Cheikh Abdallahi.
In ka yar laba sano ka dib markii dib loo soo celiyey xukunka rayidka, ciidanku mar kale ayaa awoodda qabsaday. Janaraal Abdel Aziz, oo ahaa madaxii hore ee ilaalada madaxtooyada isla markaana shaqada laga eryay , ayaa abaabulay afgambiga Madaxweynaha la doortay, Sidi Ould Cheikh Abdallahi.
Hoggaamiyeyaasha afgambiga ayaa sheegay inay tallaabada qaadeen "si ay u badbaadiyaan Dastuurka" ka dib markii la eryay. Guddiga Sare ee Qaranka ayaa markaas qabsaday awoodda. Ould Abdel Aziz ayaa kadib abaabulay doorasho madaxweynaha, taasoo uu ku guulaystay 2009.
5. Suudaan (6 afgembi oo guulaysta)
Suudaan waxay haysaa rikoodhka qaaradda ee isku dayada afgambiyada, iyadoo la diiwaangeliyey 17 tan iyo 1952, kuwaas oo 6 ka mid ah ay guulaysteen.
Mid kasta oo ka mid ah afgembiyadan wuxuu sababay xaalad jahwareer qoto dheer leh (dagaallo gudaha ah, burbur dhaqaale, khilaafaad xisbiyo, wuxuuna ka qayb qaatay samaynta nidaam ciidamado ay si joogta ah talada ugu dhex jiraan.
Laga soo bilaabo 1958-kii, ciidanku si joogto ah ayay halkaas u soo faragelinayeen, ilaa heer ay joojiyaan ku dhawaad isku day kasta oo ku saabsan isbeddel dimoqraadi ah.
Sannadkii 2019-kii, Madaxweyne Cumar Al-Bashiir oo sannado badan soo hayay talada dalkaas, ayaa xilka laga tuuray kaddib muddo bilo ah oo ay socdeen dibadbaxyo. Bashiir laftiisu waxa uu xukunka kula wareegay afgambi milatari sannadkii 1989kii.
Afgambigii 25-kii Oktoobar 2021 wuxuu sii dheereeyey dhaqankii maamul ee ay talada ku lahaayeen janaraallada, kuwaasoo hadda u kala jabay islamarkana Sudan ku dagaalamaya.
6. Burundi (5 afgembi oo guulaystay)
Tan iyo markii ay xornimada ka qaadatay Belgium 1962, Burundi waxaa ruxay taxane afgambi oo badanaa la xiriira xiisadaha qowmiyadeed ee u dhexeeya Hutu iyo Tutsi, iyo sidoo kale loollanka awoodda ee gudaha ciidanka.
Burundi, oo ah dal yar oo Bariga Afrika ku yaal kana xuduudaha Rwanda, Tanzania, iyo Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Congo, ayaa soo maray shan afgambi oo guulaystay tan iyo 1965, mid kastaana wuxuu muujinayaa dhibaatada dhisidda dowlad deggan iyadoo ay jiraan kala-qaybsanaan qowmiyadeed oo qoto dheer iyo ciidammo awood badan.
Inqilaab kasta waxa weheliya, rabshado isir, iyo dhibaatooyin bulsho oo saameeyay dadweynaha. Inqilaabyada soo noqnoqday waxay sidoo kale curyaamiyeen horumarka dhaqaalaha waxayna xaddideen xoojinta hay'adaha dimuqraadiga ah ee xooggan.
7. Mali (5 afgembi oo guulaystay)
Tan iyo markii ay xornimada ka qaadatay Faransiiska 1960, Mali waxaa calaamad u noqday dhibaatooyin siyaasadeed oo soo noqnoqda, iyadoo taxane afgambi milatari ay si qoto dheer u qaabeeyeen taariikhdeeda casriga ah.
19-kii November 1968, dowladdii Modibo Keita waxaa afgambi ku riday saraakiil dhallinyaro ah, oo uu hoggaaminayey Kaboole Moussa Traoré, kadib markii ay ka dhasheen dareenka shacabka.
Kadib markii la caburiyey mudaaharaad ay ku dhinteen dhowr iyo toban qof, kaboole hore oo noqday janaraal ayaa la afgambiyay 26-kii Maarso 1991 iyada oo ay fuliyay Korneel Amadou Toumani Touré.
22-kii Maarso 2012: Kaptan Amadou Sanogo ayaa afgambi ku riday Madaxweynaha Amadou Toumani Touré, laba bilood ka hor dhamaadka muddadii labaad ee xilkiisa. Mali waxay markaas ku jirtay xaalad amni oo xun oo la xiriirta kacdoonka Tuareg ee waqooyiga dalka iyo ballaarinta kooxdi Islaamiga ah ee Ansar Dine. Afgambigaan ayaa abuuray marnaan sharciyeed oo degdeg ah kaasoo sababay qalalaasaha Mali iyo qabsashada waqooyiga ee kooxaha hubeysan.
Ogosto 18, 2020: Ibrahim Boubacar Keita waa la afgambiyay
Colonel Assimi Goïta, oo ay taageerayaan saraakiil kale, ayaa xukunka la wareegay, waxaana xilka ka tuuray Madaxweyne IBK cadaadis dadweyne iyo xaalado amni iyo mid dhaqaale oo sii xumaanaya. Inqilaabkaasi waxa uu dhidibada u taagay dawlad milatari oo ku meel gaar ah.
21-kii May 2021: Assimi Goita ayaa afgambi ku riday dowladda ku meel gaarka ah ee uu ka qayb qaatay in la dhiso, wuxuuna qabsaday xukunka dowladda. Tani waa afgambigiisii labaad wax ka yar hal sano gudaheed. Labadan afgambi ayaa muujinaya xasillooni-darro joogto ah iyo dhibaatada ku jirta soo celinta kala-guur dimoqraadi Mali.
8. Niger (5 afgembi oo guulaystay)
Niger waxay soo martay shan afgambi oo waaweyn tan iyo 1974, mid kastaana wuxuu la xiriiray isku-darka dhibaato siyaasadeed, mudaaharaad dadweyne iyo cadaadis milatari.
April 15, 1974: Inqilaabkii ugu horreeyay: Lieutenant-Colonel Seyni Kountché ayaa afgambiyay madaxweyne Hamani Diori, oo lagu eedeeyay musuqmaasuq iyo wax ka qabasha la'aan ku abaartii 1973-kii. Kountché waxa uu dhidibada u taagay nidaam milatari oo kali talis ah kaas oo socday ilaa dabayaaqadii 1987kii.
Janaayo 27, 1999: Inqilaab iyo dilkii Mainassara: Kadib dilkii Janaraal Ibrahim Baré Maïnassara, guddi milatari oo uu hoggaaminayey Daouda Malam Wanké ayaa qabsaday awoodda. Afgambigaan wuxuu fursad u abuuray dib ugu laabashada dimuqraadiyadda, iyadoo doorasho la qabtay dabayaaqadii sannadkaas.
July 26, 2023: Afgambi ka dhan ah Maxamed Bazoum
Madaxweynaha la doortay Mohamed Bazoum waxaa afgambi ku riday Janaraal Abdourahamane Tchiani, oo ahaa madaxa ilaalada madaxtooyada. Afgambigaan wuxuu ka dhacay xilli ay sii kordhayeen dhibaatooyin amni oo ka dhashay weerarada jihaadiyiinta iyo xiisadaha bulshada, wuxuuna calaamad u noqday afgambigii shanaad ee milatari ee guuleysta ee Niger tan iyo xornimada.
9. Nigeria (5 afgembi oo guulaystay)
Tan iyo markii ay xornimada qaadatay 1960, Nigeria waxay soo martay shan afgambi milatari.
Intii u dhexeysay 1966 iyo 1999, dalka waxaa si joogto ah u maamulayay nidaam milatari, marka laga reebo muddo gaaban oo dib loogu laabtay dimuqraadiyadda xilligii Jamhuuriyadda Labaad (1979-1983).
Afgambigii ugu horreeyay wuxuu dhacay 15-kii Janaayo 1966. Kaboole-Kolonel Chukwuma Kaduna Nzeogwu iyo koox saraakiil ah ayaa abaabulay afgambigii ugu horreeyay ee milatari ee Nigeria.
Afgambigii ugu dambeeyay wuxuu dhacay 1993, mana jiro isku day kale oo weyn oo ka dhacay xilligii Jamhuuriyadda Afaraad, taasoo dib u soo celisay siyaasadda xisbiyada badan 1999.
10. Guinea-Bissau (4 afgembi oo guulaystay)
Guinea-Bissau , oo ah dal yar oo Galbeedka Afrika ku yaal, waxay weli si qoto dheer ugu calaamadeysan yahay xasillooni-darro siyaasadeed tan iyo xornimadeeda. Afar afgambi oo guulaystay ayaa ka dhacay taariikhdeeda, taasoo xaqiijinaysa doorka dhexe ee afgambiyada ee ku saabsan sida awoodda loo isticmaalo.
Afar afgambi oo guulaystay waxay qayb ka yihiin 16 isku day afgambi iyo dagaal sokeeye oo weyn tan iyo xornimada. Taariikhda siyaasadeed ee Guinea-Bissau waxay muujinaysaa in faragelinta milatari ay weli tahay aalad dhexe oo awoodda lagu haysto, taasoo wiiqaysa dadaallada loogu jiro dimuqraadiyadda iyo horumarka.
Afgambigii cusub ee November 2025 wuxuu na xusuusinayaa in, inkastoo ay jireen xilliyo deganaan ah, xasillooni-darradu ay si qoto dheer ugu xiran tahay dalka.
Waa maxay Inqilaab?
Inqilaab waxaa lagu qeexi karaa inuu yahay mid sharci darro ah oo cad, oo ay wataan ciidan ama saraakiil kale oo rayid ah, si ay xukunka uga tuuraan cidda haysa.
Daraasad ay sameeyeen laba cilmi-baare oo Maraykan ah, Jonathan Powell iyo Clayton Thyne, ayaa lagu ogaaday in ka badan 200 oo isku day ah oo Afrika gudaheeda ah tan iyo 1950-yadii. Qiyaastii kala barna waxay ahaayeen kuwo lagu guulaystay.
Wadamo badan oo ku yaala Galbeedka iyo Bartamaha Afrika ayaa waxaa ka dhacay dhowr afgembi oo guuleystay. Ku dhawaad kala bar 17-ka waddan ee soo maray ugu yaraan afar afgambi oo guulaystay waxay ku yaalliin Galbeedka Afrika.
Saddex meelood meel oo kaliya dalalka Afrika, gaar ahaan Bariga iyo Koonfurta Afrika, ayaan weligood la kulmin afgembi guulaystay.
Muddadii u dhaxaysay 2020 ilaa 2023 waxa la arkay afgambiyo dib uga soo cusboonaadey Afrika. Si ka duwan 1960-kii ilaa 1980-meeyadii, hoggaamiyeyaasha afgambiga cusub waxay ku tiirsan yihiin caannimada bulshada, gaar ahaan gobolka Saaxil, halkaas oo ay ciidamadu ku andacoonayaan inay ka jawaabayaan ammaan-darrada iyo musuqmaasuqa. Caqabadda ku wajahan saamaynta shisheeye ayaa iyaduna noqotay dood soo noqnoqonaysa. | da850b3c-dfd7-4284-9497-3176847fc4fc | 1,919 |
Qofkii afaraad ee afar kelyood leh dunida oo dhan oo laga helay Soomaaliya
Dadka leh kelyaha dheeraadka ah inta badan kuma baraarugsanaa ilaa ay la soo deristo xaalad caafimaad taas oo ku qasabta in ay dhakhtarka booqdaan, iyagoo aan ka warheyn heybadda dheeraadka ah ee uu ilaahay siiyay, waxayse ogaadaan marka lagu sameeyo baaritaan, oo ay ka warhelaan oo kaliya ka dib baarista ultrasound-ka ama qalliin ka dib.
Dadka leh kelyaha dheeraadka ah ee laga diiwaan geliyay adduunka oo dhan ayaa ah kaliya saddex ruux iyada oo qofkii afaraad haatan laga helay gudaha Soomaaliya.
Wiil da’yar oo dhakhaatiirtu ay ka gaabsadeen shaacinta magaciisa ayaa noqday bukaan baaritaan dheer ka dib la ogaaday in uu leeyahay afar kelyood.
Isbitaalka tababarrada iyo cilmi baarista Somali Turkish ee horay loogu yaqiinnay Digfeer, ayaa waxaa booqday bukaankan isaga oo ka cabanaya xanuun uu ka dareemayo killidiisa bidix, waxana dhakhaatiirtu ay amreen in baaritaan lagu sameeyo taas oo lagu ogaaday in uu bukaanku leeyahay afar killiyood iyo in dhinaca uu ka cabanayo uu dhagax kaga jiro.
Dr Cabdikariin Xuseen Maxamed Gabayre, dhakhtarka daaweynta iyo qalliimada xanuunnada kaadi mareenka & taranka ragga oo ah dhakhtarka qalliinka ku sameeyay bukaanka ayaa BBC-da u sheegay qaabka ay xaaladdan ugu baraarugeen.
“Bukaanka oo soo booqday isbitaalka ayaa baaritaan kadib lagu ogaaday xaaladdan, waxa ay noqotay mid la yaab leh maadama adduunka oo dhan lagu ogaa saddex qof oo kaliya isla markaana uu noqonayo qofkii afaraad, intaas kadibna waxa aan u howlgalnay qaabka ugu wanaagsan ee loo geli karo daryeelka iyo daweynta bukaankan maadaama uu yahay ruux ka duwan dadka kale”.
Bukaanka ayaa sidoo kale lagu sameeyay qalliinka xanuunkii uu ka cabanayay maadaama killidiisa bidix laga helay dhagax ku raagay.
“Bukaanka waxa aan la tacaalnay xaaladdii uu isbitaalka u yimid waxa lagu sameeyay qalliin, maadama uu yahay bukaan leh xaalad ka duwan tan caadiga ah, qalliinkiisa iyo daweyntiisaba wey ka duwanaayeen kuwa caadiga ah, waliba waxa aan qoyskiisa kula dar daarannay in ay si gaar ah ula socdaan”, ayuu yiri Dr Gabayre oo qalliinka ku sameeyay.
Bukaanka oo la sheegay in uu dareemayay xanuun badan ayaa baaritaanka ka dib dhakhaatiirtu waxa ay go’aamiyeen in lagu sameeyo qalliin deg deg ah, waxaana lagu sameeyay qaab ‘leysar’ ah ama toos loo tooganayo dhagaxa iyadoo markii lagu guuleystay uu bukaanku dib ugu laabtay hoygiisii.
Faa’iido mase faa’iido darro afarta kelyood
Bukaanka ayaa in muddo ah la xanuunsanayay dhagaxa killida kaga beermay iyada oo dhakhaatiirtu ay sheegeen in biyaha wasakhda ah ee la cabo iyo cunista hilibka guduudan, iyo waxyaabo kale oo badan ay sababaan dhagaxaanta kelyaha ku beerma.
Bukaankan leh afarta killiyood leh ayaa kelyihiisu waxa ay yihiin kuwo caafimaad qaba oo si caadi ah u wada shaqeynaya, waxaa muuqata in labada killiyood ee dhinaca midig ay kala madax bannaan yihiin, halka labada killiyood ee dhinaca bidix ay qayb isaga dheggan yihiin.
Killiyaha oo inta badan ay ku soo dhacaan waxyaabaha la cabo iyo wasakhda ka dhalataba waxa ay u nugul yihiin, in uu dhagax ku beermo taasoo dhakhaatiirta bukaankan ay ku micneeyeen in uu u nugul yahay dhagxaanta marka loo eego dadka caadiga ah ee leh labada killiyood.
“M ahan saameyn ama dhibaato gaar ah in bukaankan uu leeyahay afar killiyood laakiin waxa ay u nugul yihiin killiyihiisa xanunnada la xiriira dhagxaanta, maadaama afar killiyood uu leeyahay waxa uu xanuunka ka dareemi karaa fartaba maadaama dadka caadiga ah labada xanuunaan, taas oo noqon karta in xanuunkiisa uu ka bato sida caadiga ah”, ayuu yiri Dr Gabayre.
Tayo ahaan maka duwan yahay dadka leh labada kelyood
Bukaanka oo ku dhashay xaaladdan afarta kelyood ayaa la’is weydiinayaa tayada kelyihiisa iyo haddii uu ka faa’iido badan yahay dadka leh labada killiyood.
Dhakhaatiirtu waxa ay sheegayaan in tayada afartiisa kelli ay la mid tahay qof leh labo killiyood isla markaana aysan jirin faa,iido ka badan dadka caadiga ah, haddii ay noqoto waxqabad iyo shaqo.
Waxa kale oo xusid mudan in haddii laga saaro labo ka mid ah killiyihiisa ay la mid tahay in qof leh labo killiyood laga saaray middaas oo la micno ah nusqaan ku imaanyesa.
Dhakhaatiirta ayaa ehelka bukaanka kula taliyay la socosho iyo daryeel gaar ah, sidoo kale waxa ay sheegeen in mar kasta oo loo baahdo daweyn caafimaad uu u baahan yahay daryeel ka duwan midka caadiga ah maadaama uu ku ku jiro xaalad ka duwan tan dadka kale. | 4dccf8f5-a914-4c3e-88a2-a7f65f267fc0 | 717 |
Taariikhda Prof Jawaari: mid ka mida dadkii ugu waqti dheeraa ee la soo shaqeeyey dowlad Soomaaliyeed oo geeriyooday
Allaha u naxariistee waxaa maanta magaalada Muqdisho ku geeriyooday Prof Maxamed Cismaan Jawaari sida uu BBCda u xaqiijiyey wasiirka warfaafinta Soomaaliya Daa’uud Aweys Jaamac.
Eheladiisa ayaa BBCda u sheegay in uu si caadi howlahiisa u watay galinkii hore balse si kadis uu u geeriyoday.
Prof, Jawaari ayaa door weyn ku lahaa dibu dhiska Soomaaliya, waana mid ka mida ah dadkii waqtiga dheer ku soo jiray dowladnimada Soomaaliya.
Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud, oo ka tacsiyey geeridiisa ayaa ku tilmaamay inuu Prof Jawaari, ahaa mid taariikhda dalka ku leh horumarin iyo dhismaha haya’addaha dowladnimadda.
Sidaas oo kale madaxdii hore e dalka ayaa ka tacsiyeyey geeridiisa.
‘‘Wuxuu ahaa nin dowladeed, nin qaran ,wuxuu ahaa raasumaal adag oo ka baxay Soomaali oo dhan. Waxaa u ahaa qof ay adag tahay in laga dhex helo Soomaalida dhanka siyaasadda“ ayuu yiri Xildhibaan Cabdirixmaan Cabdishakuur Warsame oo BBCda la hadlay.
Kaalintii Jawaari ee dowladnimada Soomaaliya
Waxaa la rumaysan yahay in Prof Maxamed Cismaan Jawaari, uu ka mid yahay dadka waqtiga ugu dheer u soo shaqeeyey dowladihii soo maray Soomaliga laga soo bilaabo dowladii lixdankii.
Sida uu BBC-da u sheegay Xuseen Sheekh Maxamuud, Prof Jawaari wuxuu ahaa tiir adag u ahaa dowladnimadda casrigaa ee Soomaaliya.
Prof. Maxamed Sheekh Osmaan Jawaari, ayaa dowladinada u soo shaqa bilaabay isagoo da’a yar.
Waa kuma Maxamed Sheekh Osman Jawaari
Allaha u raxmadee Prof. Maxamed Sheekh Cismaan, waxaa uu ku dhashay magaalada Afgooye sanadkii 1945-tii, waxaase uu ku koray yaraantiisii degmada Buur Hakaba sida horraan BBC-da ugu sheegay Siciid Maxamed Caddow oo in muddo ah u ahaa xoghayntii shaqsiga ah. Wuxuu cilmiga sharciga kaga bartay jaamacadii ummada Soomaaliyeed.
Intii u dhexeysey 1979-1985 waxa uu soo noqday Xoghayaha joogtada ah ee wasaaradda Gaadiidka dhulka iyo cirka iyo Wasaarads Shaqada iyo Arrimaha Bulshada.
Sanadihii 1973-1979-kii, waxa uu agaasime guud iyo ku xigeen agaasime guud ka soo noqday Wasaaraddii Shaqada iyo arrimaha bulshada.
Markii danbena alaha u naxariistee Prof. Jawaari, wuxuu wasiir ka soo noqday wasaaraddaha gaadiidka, shaqada iyo shaqaalaha ee dowladdii uu hoggaaminayay madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Siyaad Barre.
Proff Maxamed Cismaan Jawaari , waxa uu ka mid ahaa golihii Shacabka ee dowladii militariga ahayd.
Markii dalku galay burburka, allaha u raxmadee Maxamed Sheekh Cismaan Jawaari, waxaa uu tagay dalka Norwey oo muddo ku noolaa.
Dalka Norwey, waxaa uu ka soo shaqeeyey horumarinta iyo waxbarashada.
Xilliyadii ay bilowdeen shirarkii wada hadalada dowlad dhiskii Soomaaliya, ayuu ka mid ahaa dadkii ku soo laabtay dalka si qayb ugu noqdo yagleelida dowlad Soomaaliyeed sida uu BBC-da u sheegay Xuseen Sheekh Maxamuud.
Wuxuu guddoomiye u noqday guddigii madaxa bannaanaa ee dastuurka ee soo diyaariyay dastuurkii ugu dambeeyay ee hadda dalku haysto isagoo muddo dheerna u ahaa guddiyada dastuurka la taliye sare.
Sanadkii 2012-kii ayuu Prof Jawaari, noqday guddoomiyaha Golaha Shacabka Baarlamaanka Federaalka ah ee Soomaaliya, Barlamaankaas oo ahaa kii ugu horreeyey ee lagu doorto gudaha dalka oo ay odoyaasha dhaqanku soo xulleen.
Sanadkii 2017-kii ayuu mar kale noqday guddoomiyaha Golaha Shacabka balse xilkaas ma dhammaysan muddo xileedkiisa ka dib markii uu iska casiley.
Hadda wuxuu ka mid ahaa guddi madaxwyene Xasan Sheekh u magacaabay difaaca madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya ka dib khilaafka ka dhaxeeya Soomaaliya iyo Itoobiya.
Waayadii danbe wuxuu si gooniya xoogga u saari jiray muxaadarooyin uu kula hadli jiray dhalinyarada ku jirta jaamacada dalka isagoo hoga tusaalayn jiray in ay dhexda u xirtaan horumarinta dalkooda.
Dadka yaqaanyey waxay sheegeen inuu ahaa aqoonyahay ku xeeldheer dhanka afka iyo dhaqanka Soomaalida. Wuxuu si buuxda ugu hadli jiray luuqdaha Soomaaliga, Talyaaniga, Ingiriiska, Carabiga iyo Norweyjiyanka.
Sanadkii 2022-kii ayaa ciwaano dad ku leeyihiin baraha bulshada iyo xarumo warbaahineed faafiyeen inuu geeriyooday guddoomiyihi hore ee Golaha Shacabka Baarlamaanka Federaalka ah ee Soomaaliya Maxamed Sheekh Cinwaan Jawaari.
Balse mar danbe ayaa ehelkiisu beeniyeen warkaasi.
Alaha u raxmadee Prof Maxamed Sheekh Cismaan Jawaari ayaa ku dhintay da’da 79 sano jir.
Wuxuu ifka uga tagay sagaal owlaad ah, shan gabdhood iyo afar wiil. | 7ee016c0-d428-4fa6-af03-9458cd7efdff | 660 |
Maxaynu ka ognahay geeddi socodka doorashooyinka Somaliland ee 60-ka maalmood ka hareen
Waxa ka socda Somaliland u diyaargarowgii u dambeeyey ee doorashooyinka isku sidkan ee Madaxtooyada iyo Ururrada Siyaasadda, oo labadii sanno ee u dambeeyey qabashadooda muran ka taagnaa.
Doorashadan loo ballansan yahay oo 13-ka November ee sannadkan 2024-ka, oo muddo lixdan maalmood ahi ka hadhsan yihiin, oo noqonaysa tii siddeedaad ee ka dhacaysa Somaliland tan iyo intii ay ku dhawaaqday in ay ka go'day Soomaaliya inteeda kale 33 sanno ka hor.
Xalkii odayaasha ee dhabbaha u xaadhay geeddiga doorasho
Doorashooyinkan Somaliland, oo ay hadheeyeen khilaafyo culus oo dhaliyey muddaharaadyo dhiig ku daatay sida arrintii ka dhacday Gacan Libaax ee markii dambe la xalliyey, ayaa xudunta khilaafkoodu ahaa muddo kordhin laba sano ah oo Guurtidu u sameeyeen Madaxweyne Biixi, taas oo Mucaaradku si weyn u diideen.
Sidoo kale kala horraynta labadan doorasho ee Madaxtooyada iyo Ururrada ayaa iyana laba mowqif oo kala fog ay ka taagnaayeen Mucaaradka oo iyagu doonayey in la soo horreysiiyo Doorashada Madaxtooyada iyo Xukuumadda oo doonaysay in la soo horreysiiyo ta Ururrada.
Xal ay soo saareen odayaal dhaqan oo is-xilqaamay, ayaa khilaafkaas muddada laba sano soo jiitamayey ku soo afjarmay in labada doorasho hal mar la wada qabto, soo jeedintaas oo dhinacyadu aqbaleen, dhabbahana u xaadhay qabashada doorashadan la filayo 13 Nofembar.
Tallaabooyinka guddiga doorashooyinka iyo sida ay meesha uga saareen shakigii ahaa 'dib u dhac' kale
Guddiga doorashooyinka, ayaa qaaday tallaabooyin dhawr ah oo dhinaca qabashada doorashooyinka loo qaaday, kuwaas oo ah in ay soo saaraan liiska kama dambaysta ah ee Xisbiyada iyo Ururrada ka qayb galaya doorashada isku sidkan ee Ururrada iyo Xisbiyada, kuwaas oo tiradoodu gaadhayso toban.
Saddex Xisbi oo kala ah Kulmiye, Waddani, UCID iyo toddoba Urur oo kala ah Barwaaqo, Kaah, Talo Wadaag, Rejo, Hilaac, Horseed iyo Shacabka.
Waxa kale oo Guddida doorashooyinku si rasmi ah maanta u guddoonsiiyey shahaadada murrashaxnimo, murrashaxiinta jagada Madaxweyne iyo kuxigeen ee saddexda Xisbi ee Kulmiye, Waddani iyo UCID.
Tallaabooyinkan ayaa fududeynaya in meesha uu ka baxo walaac muddooyinkii u dambeeyey laga qabay in ay dib u dhac kale uu ku iman karo doorashooyinka Somaliland.
Maxay yihiin qodobbada udub dhexaad ka u ah loollanka doorashooyinkan
Inkasta oo aanu ololaha doorashooyinku bilaaban, haddana isu soo baxyo ay samaynayaan Mucaaradka iyo Muxaafidku, ayaa muddooyinkii u dambeeyey ka socday Magaalooyinka Somaliland, halkaas oo madaxda Xisbiyadaas ugu soo bandhigayeen taageerayaashooda barnaamijyada siyaasadeed ee ay doonayaan in lagu doorto.
Xisbiyada Kulmiye iyo Waddani, oo ah labada Xisbi ee loollanka weyn dhex maray doorashadii madaxtnimada ee 2017-kii, doorashada soo socotana la filayo in mar kale ay ku loollamaan, ayaa soo bandhigay barnaamij-siyaasadeedyo ay doonayaan in loogu codeeyo.
Cumar Siciid, oo ah bare culuunta Siyaasadda ka dhiga Jaamacaddaha Hargeysa oo u warramay BBC-da, ayaa sheegaya in qodobada udub dhexaad u noqon kara doorashooyinka ay ka mid yihiin aqoonsiga oo Xisbiga Kulmiye uu siinayo mudnaanta koowaad, halka uu Xisbiga Waddani uu ku ololaynayo midaynta shacabka Somaliland iyo gaadhista xuduudaha.
“Haddii aynu eegno Kulmiye barnaamijka uu soo bandhigay waxa uu mudnaanta siinayaa aqoonsiga Somaliland, isaga oo ku ololaynaya is fahamkii Somaliland iyo Itoobiya, uu dhawaan aqoonsi keeni doono iyo qodob kale oo ah difaaca Somaliland” ayuu yidhi Cumar Siciid.
Xisbiga Mucaaradka ah ee Waddani, waxa uu qodobka ugu weyn ee uu ku ololaynayo uu ka dhigtay xaaladaha gobollada Bariga Somaliland iyo qorshaha uu u hayo Magaalada Laascaanood oo wixii ka dambeeyey bishii August ee 2023-ka uu ka talinayey Maamulka SSC-Khaatumo.
“Waddani Barnmaanij siyaasadeedkiisa waxa ugu weyn oo uu ku soo bandhigay dib u habaynta Ciidamada Qaranka iyo inuu midayn doono shacabka Somaliland, xuduudda Somalilandna ku gaadhi doon hab nabad ah" ayuusii raaciyey hadalkiisa Cumar Siciid.
Maxay doorashooyinkan kaga duwan yihiin kuwii Somaliland ka dhici jiray
Doorashadan la filayo in ay Somaliland ka dhacdo ayaa noqonaysa tii siddeedaad ee ka dhacda Somaliland tan iyo 2002-dii, markaas oo hannaanka Xisbiyada badan ka hano qaadeen deegaannadeeda.
Doorashadan ayaa ah mid dhawr qodob kaga duwan doorashooyinkii hore marka loo eego, sida uu qabo Cabdinaasir Axmed Aadan, oo ah falanqeeye siyaasaddeed oo Hargeysa ku sugan.
“Doorashada waxa ay kaga duwan tahay kuwii hore, codeeyuhu wuxuu yeelanayaa laba cod oo uu mid madaxwayne iyo madaxwayne ku xigeen ku dooranayo, midna ku dooranayo ururka uu ugu codaynayo inuu ka mid noqonayo sadexda xisbi ee jiri doona tobanka sano ee soo socda.”
Dadkan isu diiwaan geliyey in ay doorashadan codkooda dhiibtaan, ayaa ka badnaan doonta kuwii doorashooyinkii hore.
“Dhinaca kale oo codeeyayaal gaadhaya 1,22,228 iska diwaan geliyeen 1,232 goobood ayaanay suuro gelayn inay goobaha qaar ka dhacayn iyadoo uu saamayn ku yeeshay dagaalkii Laascaanood ka dhacay” ayuu intaas raaciyey Cabdinaasir Axmed, oo la hadlayey BBC-da.
Waxyaabaha ku cusub doorashooyinka waxa kale oo ka mid ah - oo markii u horreysay la isticmaalayaa - in dadka codaynaya lagu hubiyo nidaamka hubinta indhaha, si looga fogaado in codbixiyeyaashu aanay ku codayn kaadhadh aanay lahayn, inkasta oo deegaannada oo dhan qalabkaas aan la wada dhigi doonin.
Arrintan oo muddo khilaaf ka taagnaa ayey Xisbiyada iyo Komishanku ku heshiiyeen bishii hore.
“Komishanka doorashooyinka iyo dhammaan Madaxda Xisbiyada iyo Ururradu waxay ku heshiiyeen in qalabka hubinta indhaha ee codbixiyeyaasha la dhigo lixda magaalo ee waaweyn ee Somaliland” Sidan waxa lagu sheegay war ka soo baxay Guddiga doorashooyinka Somaliland
Maxaa xigi doona gudbinta soo saarista murrashaxiinta, Xisbiyada iyo Ururrada ka qayb galaya doorashooyinka
Sida uu BBC u sheegay Guddoomiyaha Guddiga doorashooyinka Muuse Xasan Xaaji Yuusuf, waxa ay si rasmi ah u bilaabeen hawlaha qabashada doorashada, ka dib muddo ay soo wadeen u diyaar garow.
"Iminka waxa si rasmi ah u billowday hawlaha doorashooyinka, waxaanu u bixi doonnaa goobaha sanaaduuqda la dhigayo, si aanu u soo qiimayno, waxa la dhaariyey oo gobollada iyo degmooyinka u kala baxaya hawl wadeennada ka shaqaynaya goobaha cod-bixinta” ayuu yiri Guddoomiyaha guddiga doorashooyinka.
Ammaanka goobaha loo qorshaynayo sanaaduuqda cod-bixinta ayuu sheegay guddoomiyuhu in ay iyaga qiimayn doonaan, iyaga oo kaashanaya hay’adaha ammaanka iyo daneeyayaasha doorashooyinka.
Ololaha doorashada ayaa la filayaa inuu bilowdo bisha soo socota ee Oktoobar, waxaanu socon doonaa ilaa horaanta bisha November.
Maalinta loo dareeri doono goobaha cod-bixinta ayaa ku mudaysan 13 bisha Nofembar ee sannadkan 2024-ka, waxaana la filayaa in doorashooyinkan isku sidkan ay ka loollan iyo xamaasad badnaan kuwii hore u dhici jiray. | ed30dd77-58ec-4bfa-8dc0-55c1d78336ef | 1,022 |
Khadar Bashiir: Waa kuma orodyahanka Soomaaliya uga qeyb galay tartanka orodka?
Orodyahanka Khadar Bashiir, ayaa shalay kaga qeyb galay dalka Hungary, magaalada xarunta u ah ee Budapest orodka Marathonk-ka.
Tartankan ayaa ahaa afar wareeg, oo wareeggiiba uu ahaa 10km, halka 2km ay ahayd mid gaar ah.
Orodyahanka, ayaa markii uu jaray masaafo gaareysa illaa iyo 27km, waxaa soo gaarey dhaawac, dhanka sinta ah, taasoo keentay inuu ka baxo tartanka orodka, sida uu u sheegay BBC-da guddoomiyaha Xiriirka Ciyaaraha Fudud ee Soomaaliya, Faarax Cali Macalin, .
Khadar Bashiir, ayaa ku orday 21km masaafo gaareysa, oo la yiraahdo half Marathon muddo gaareysa hal saac iyo lix daqiiqo, halka ciyaartooyda kale ay ku sameeyeen inta u dhaxeysa hal saac iyo lix daqiiqo, iyo hal saac, shan daqiiqo, iyo ilbiriqsiyo.
Faarax ayaa tilmaamay in inkastoo uu dadaalay orod yahan Khadar Bashiir, haddana ay u suura gali weysay inuu dhammeysto orodka.
Guddoomiye Faarax, ayaa ku nuux nuux sadey iney muhiim ahayd orod yahan Khadar Bashiir, mar haddii uu dhaawacmay inuu ka baxo ciyaarta.
Isagoo hadalkiisa sii wata, ayuu sheegay Faarax in haddii isagoo dhaawac ah uu sii wado orodka Khadar Bashiir, ay ku keeni karto mustaqbalka dhibaato ka weyn middii uu maanta la kulmay.
Sidoo kale, orodka waxaa dhammeysan waayey ku dhawaad labaatan orod yahan, oo iyana ka baxay orodka kahor inta aanu dhammaan.
Jawiga magaalada Budapest, ayaa maanta waxay ahayd mid aad u kulul.
Waa kuma Khadar?
Orodyahan Khadar Bashiir, ayaa muddo dheer kusoo dhex jiray ciyaaraha orodka, sida Marathon-ka, iyo half Marathon-ka.
Ciyaaryahankan, ayaa orodkiisu wuxuu ku salaysnaa waqti mucayina.
Orodyahan Khadar Bashiir, ayaa kamid ahaa 83 ciyaar yahan oo xul ah, oo maanta ku tartamaysay orodka magaalada Budapest.
Khadar Bashiir, ayaa kusoo jiray orodka in ka badan toban sano, isagoo tababarka ku qaata dalalka Soomaaliya, Kenya iyo Itoobiya.
Kolkii hore, Khadar Bashiir, ayaa ku ordi jiray magaca Soomaaliyeed, maadaama uu yahay ciyaar yahan si xirfadeysan u orda.
Laakiin labo sano kahor, ayuu si rasmi ah ugu biiray xiriirka ciyaaraha fudud ee Soomaaliya, sida uu sheegay guddoomiyaha xiriirkani Faarax Cali Macalin.
Khadar Bashiir Yuusuf, ayaa dhashay sanadkii 1997-dii.
Waxaa sidoo kale jiray ciyaar yahano kale oo Soomaali ah, oo u ordayey dalalka kale sida Holland, Canada, America iyo hey’adda UNHCR, sida orod yahan u ordayey dalka Holland, oo la yiraahdo orodyahan Cabdulraxmaan Aadan Nageeye.
Orodyahan Khadar Bashiir inuu ku biiro xiriirka ciyaaraha fudud ee Soomaaliya, ayaa mas’uuliyaddeeda waxaa lahaa orod yahanka kale ee Soomaaliyeed, Cabdulraxmaan Nageeye, kaasoo ku qalqaaliyey orodyahan Khadar Bashiir, inuu ku biiro xiriirka ciyaaraha fudud ee Soomaaliya, sida uu guddoomiye Faarax sheegay.
Tartankan, ayaa wuxuu noqonayaa kii saddexaad oo uu orod yahan Khadar Bashiir Soomaaliya ku matalo oroddada caalamiga ah. | cb059ac3-7337-4612-ae4c-76c7e5d1af9f | 440 |
Gabar gashay qallin ay rabtay in lagu dheerayo balse ku soo idlaay fashil iyo in ay dacweyso dhaqtarkeedii
Elaine Fu waxaa lugaheeda ku yaalla calaamado midabkoodu xigo buluug mugdi ah, kuwaas oo ah xusuustii qalliin ay isku dheereyn leheed balse six un ku dhamaaday.
Sanadkii 2016 kii ayaa gabadhaan 49 jir ah waxay gashay ilaa shan qalliin, iyo saddex jeer oo lafaheeda la jabiyay. Dhammaan qalliimadaas oo ay lacag xoog leh ku bixisay ayaa waxay ku dambeysay in ay dacwad maxkamadeed ka gudbiso dhaqtarkii qalay iyada.
Balse kiiska dacwadda ee u dhaxeeyay iyada iyo dhatarka ayaa waxa uu is afgarasho ku soo dhamaaday bishii July.
Intii ay ku jirtay hawsha daawaynta kadib markii ay qalliinka gashay, ayaa waxaa bir af-dhuubani ka gashay lafta dheer ee luga, iyada oo sidoo kale caabuq ka galay aaggaas.
Dhaqtarkii iyada dawaynayay ayaa waxa uu marar kala duwan iska fogeeyay in uu wax dhibaato u geysanaya gabadhaas uu sank u sameyn intii uu gacanta ku hayay daawaynteeda. Isaga oo sheegay in dhibaatooyinka ku dhacay gabadha ay iyadu sabab u ahayd.
‘Waxaan rabay in saddex enji igu darsoonto’
Elaine waxay muddo hore tagtay xarun caafimaad oo ku taalla magaalada London ee dalka Ingiriiska, taas oo sameysa qalliimada dadka lagu dheereeyo, balse si ay wax uga ogaato shaqadooda.
Ninka goobta ka shaqaynayay oo ah kuwa dadka u juciya jirka, oo yaqaana sida xaruntu u shaqayso ayay la kulantay, waxa uuna u tilmaamay dhaqtar lagu magacaabo Guichet Nail.
Elaine ayaa waxay tiri: “Waan farxay sababtoo ah waxaan ogaaday in aniga oo jooga London la ii sameyn karo qalliinkaan. Sidoo kalana aan isla halkaan ku bogsan karo.”
“Dr. Guichet si cad ayuu iigu dharraxay waxyaabaha ka dhalan kara qalliinkaan. Waxa uu ii sheegay in ay dhaawac u gaysan karto neerfayaasha, xididada dhiigga, iyo lafaha oo is dhaafa.” ayay tiri.
“Waxaan sameeyay baaritaan farabadan, dhaqtar aad qaali u ahna wuu ahaa kan aaday. Sidaas daraadeed waxaan I gashay rajo badan. Riyadeydu waxay eheed in saddex inji uun igu darsoonto.
Waxay gashay qalliin ay uga baxday ilaa $50,000 oo doolarka Maraykanka ah, halkaas ayayna ka bilaabay riyadii dheeraanshaha Elaine.
Medical facilities for leg lengthening are relatively uncommon. But this medical
Inkasta oo aysna adduunka sidaas ugu badnayn xarumaha caafimaad ee sameeya qalliimada nuucaan ah, ayaa hadana waxaa laga helaa isbitaalada waawayn ee gaarka loo leeyahay.
Qalliinkaan ayaa ah mid la jarayo hilibka bowdada, kadibna lafta dheer ee bowdada ayaa la jabiyaa, waxaana la dhex galiyaa cad bir ah.
Muddo kadib ayaa waxaa lafi ku sameysantaa intii u dhaxeysay labada lafood ee la jabiyay oo markii horaba aad u yarayd.
Markii ay ad isku qabsadaan labada lafood, ayaa waxaa mar kale la jabiyaa bowdada, waxaana la galiyaa bir kale, si laf kale ugu kortay meesha laga jabayay laftii asalka eheed ee bowdada.
Qalliinkaan ayaa ah mid shaqo dheer qatarba wata.
Elaine waxay sheegtay in ay aad xiiso ugu qabtay qalliinka oo iyada oo aan dareeminba uu bilowday, balse waxay sheegtay in muddo 90 daqiiqo ah kadib ay dhex gashay xanuun aan caadi ahayn, maadaama qalliinkaan uu yahay mid la jaro jirka, lafahana la jabinayo.
‘Laf dhabarta oo qalloocatay’
Markii la joogay laba bilood, lugteeda midig waxaa ku darsoontay 7 cm. Laakiin wax badan ayaa iska badlaay sidii caadig ahayd. Labada lugood ayaa kala gaabtay, taas ayaana sababtay in laf dhabartu ay qalloocanto gabadha.
Muddo lix todobaad ah kadib ayaa waxaa la baaray lafaheeda, waxaana la ogaaday in lugta midig lafaha ku jiray aysna koraynin.
Elaine ayaa markaas waxay go’aansatay in ay gasho qalliin kale oo ay u aadeyso Talyaaniga. Bishii Aprill ee sanadkii 2017 dii, ayaa dhaqaatiirtu waxay bilaabeen qalliin, iyaga oo dhuux ku shubay gudaha lafta bowdada ee Elaine, si ay u korto laftu.
Eliane waxay maxkamad la aaday dhaqtarkii qalliinka ku sameeyay markii hore, balse isagu waxa uu sheegay in wax qalad ah oo qalliinka la xariira uusan ku sameynin Elaine ee iyadu aysan raacin dhamaan talooyinkii uu siiyay qof fidinta jirka ku taqaqusay. Warkaas oo ay Elaine been ku tilmaantay.
Balse ugu dambeyntii bishii July ayaa kiiska gabadhaani waxa uu ku soo dhamaaday in dhaqtarku uu siiyo Elaine lacag badan. | bc041eba-1156-415f-b58b-a9135438e418 | 681 |
Trump oo sii kordhinaya ugaarsiga soo galootiga, isagoo uga digay gobollada in aysan faragelin samayn
Maamulka madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa faray dacwad oogayaasha inay baaritaan ku sameeyaan saraakiisha ka dhaga adayga dadaalka lagu xoojinayo ka hortagga socdaalka muhaajiriinta, ayadoo uu maamulku sii kordhinayo ugaarsiga uu Trump bilaabay isla maalintii uu xafiiska la wareegay.
Qoraal ay aragtay wakaaladda Reuters, ayuu ku xigeenka xeerilaaliyaha guud ee ku-meel-gaarka ah, Emil Bove wuxuu u sheegay shaqaalaha waaxda cadaaladda iyo maamullada maxalliga in ay khasab ku tahay in ay iskaashi ka sameeyaan ugaarsiga, ayadoo dacwad oogayaasha federaalkana "ay baaritaan ku samayn doonaan wixii arrin ah ee ku lug yeesha si xun u dhaqmid, ayadoo sharciga lala tiigsan doono".
Waaxda cadaaladda waxay kaloo loollan kala hortagi doontaa shuruucda cakiraya dadaalladaas, sida uu Bove qoray.
Siyaasaddan ayaa la soo saaray ayadoo maamulka xisbiga Jamhuuriga uu isu diyaarinayo sidii uu u dardar galin lahaa ilaalaynta dadka sida sharci darrada ku soo gala Maraykanka, taasoo keeni karta inay isku dhacaan ayaga iyo saraakiisha magaalooyin ay ka mid yihiin New York iyo Chicago, kuwaasoo xadiday iskaashiga ay ka samaynayaan dadaalladaas.
Qoraalkan ayaa hoosta ka xarriiqaya sida ay waaxda cadaaladda ee Trump iskugu dayeyso inay u taageerto ajendaha socdaalka, ayadoo balaarinaysa dacdawadaha ka shisheeya soo galootiga ama kuwa shaqaaleysiiya iyo saraakiisha magaalooyinka iyo gobollada.
Tani waa talaabadii ugu dambaysay ee talaabooyin fulineed oo uu Trump qaaday si uu uga hortago soo galootiga sharci darrada ah, taasoo uu sheegay inay tahay muhiimadiisa 1aad.
Muddo xileedkiisii hore ee 2017 – 2021, in badan oo ka mid ah saraakiisha xisbiga Dimoqaraadiga ayaa diiday inay iskaashi ka sameeyaan dadaalkii uu doonayey inu ku dhaqangeliyo qorshihiisa, ayadoo qaarna ayba wacad ku maren inay iska dhega tiri doonaan.
"Waxaan ognahay in aysan ahayn in aan ka qayb qaadanno hawlo lagu joojinayo socdaalka" ayuu yiri xeer ilaaliyaha guud ee California ee ka tirsan xisbiga Dimoqaraadiga Rob Bonta oo la hadlayey TVga CNN.
Laakin diidmo xisbiga ka imaanaysa markan ma aha caqabad weyn. Aqalka wakiillada ayaa Arbacadii 46 xubnood oo xisbiga Dimoqraadiga ka tirsan – taasoo ah 5 meelood oo meel tiradooda – waxay ku biireen 217-ka xubnood ee xisbiga Jamhuuriga si loo ansixiyo sharci dhigaya in soo galootiga sharci darrada ku jooga dalka lagu hayo xarumo tarxiil, haddii lagu eedeeyo xatooyo.
Sharciga waxaa durbaba ansixiyey aqalka senetka, ayadoo taageero looga helay dimoqaraadiga, waxaana iminka la sugayaa in madaxweyne Trump uu sharci rasmi ah ka dhigo.
"Dadka Ameerikaanka ah waxay doonayaan in aan wax ka qabanno xuduudda, waxayna ila tahay in uu culays na saaran yahay aynaan dhihi karin dib uma celinayno dambiileyaasha" ayuu yiri Tom Souzzi oo ah qunyar socod dimoqaraadiga ka tirsan oo sharciga u codeeyey.
Trump wuxuu soo saaray xayiraad caam ah oo la xiriirta magangalyo doonka, wuxuuna qaaday talaabooyin uu ku xayirayo muwaadinnimada carruurta ku dhalata ciidda Maraykanka. Sarkaal Maraykan ah ayaa Arbacadii sheegay in milateriga uu diri doono 1000 askari oo dheeraad ah oo loo dirayo xuduudda Mexico iyo Maraykanka, ayadoo la raacayo Amarka Trump.
Gobollada iyo saraakiisha diida ama is hortaaga xoojinta la dagaallanka soo galootiga ayaa waxaa laga yaabaa inay wajahaan eedeymo ah inay jabiyeen shuruucda federaalka ee ka dhanka ah in la khiyaano Maraykanka, ama in hoy la siiyo soo galooti si sharci darro ah ku soo galay Maraykanka, sida lagu xusay qoraalka waaxda cadaaladda.
Waxaa kaloo lagu xusay qoraalka in dacwad oogayaasha doorbida in aysan dambiyo ciqaabeed soo oogin looga baahnaan doono inay sharraxaan sababaha ay sidaa u doonayaan.
Sahan laga qaaday dadka qaangaarka ah oo la sameeyey 20 – 21 Janaayo ayaa lagu ogaaday in 58% dadkii jawaabaha bixiyey ay ku raacsanaayeen Maraykanka in "aad loo dhimo tirada muhaajiriinta la oggol yahay inay magangalyo ka codsadaan xuduudda" halka 22% aysan ku raacsanayn.
Qiyaastii ilaa 11 malyan oo muhaajiriin ah ayaa sharci darro ama sharci KMG ah ku jooga Maraykanka tan iyo 2022. | 7eaedb20-643e-4bb1-aaac-3b4ed9820723 | 634 |
Maraykanka iyo Iiraan oo mar kale la filayo in ay ka wada hadlaan 'heshiis nukliyeerka ah'
Mareykanka iyo Iiraan ayaa Sabtida yeelan doona "wadahadallo toos ah" oo ku saabsan heshiis suuragal ah oo kuu aaddan nukliyeerka, sida uu sheegay Donald Trump.
Wasiirka arrimaha dibadda ee Iiraan ayaa sidoo kale xaqiijiyay kulanka, isaga oo sheegay in wadahadalladu ay noqon doonaan kuwo "aan toos ahayn" balse ay noqon karaan "fursad iyo imtixaan labadaba".
Madaxweynaha Mareykanka ayaa Isniintii sheegay in wadahadallada Washington iyo Tehran ay noqon doonaan "kuwo heer sare ah" isla markaana uga digay Iiraan in ay u noqon doonto "maalin aad u xun" haddii aan heshiis la gaadhin.
Bishii hore, Trump wuxuu kor u qaaday suurtagalnimada weerar militari oo ka dhan ah Iiraan kadib markii hogaamiyaha sare ee Iiraan, Ayatollah Ali Khamenei, si cad u diiday dalabka wadahadallo toos ah.
Trump ayaa shaaciyay wadahadalladaas, kadib kulan uu Aqalka Cad kula qaatay ra'iisul wasaaraha Israa'iil, Benjamin Netanyahu, oo isna horey u muujiyay suuragalnimada weerar ka dhan ah Iiraan si loo joojiyo in ay hub nukliyeer ah hesho.
Isagoo ka hadlayay xafiiskiisa Oval Office, Trump ayaa sheegay: "Waxaan leenahay kulan aad u weyn Sabtida [Iiraan], waxaana si toos ah ula macaamilaynaa iyaga… Waxaa laga yaabaa in heshiis la gaadho, taas oo noqon lahayd mid aad u fiican."
Trump wuxuu sidoo kale sheegay in Iiraan ay wajihi doonto "khatar weyn" haddii wadahadalladaasi guulaysan waayaan, isagoo raaciyay: "Iiraan ma yeelan karto hub nukliyeer ah, haddii wadahadalladu fashilmaan, runtii waxaan aaminsanahay inay noqon doonto maalin aad ugu xun Iiraan."
Madaxweynuhu faahfaahin dheeraad ah kama bixin wadahadallada, sida heerka ay marayaan ama mas'uuliyiinta ku lugta leh.
Wasiirka arrimaha dibadda ee Iiraan ayaa xaqiijiyay in Washington iyo Tehran ay ku kulmi doonaan Cumaan 12ka Abriil.
Abbas Araqchi, wasiirka arrimaha dibedda Iran ayaa ku qoray barta X: "Waa fursad iyo imtixaan labadaba. Kubaddu hadda waxay la taallaa garoonka Mareykanka."
Bishii Maarso, Trump wuxuu waraaq u mariyay hogaamiyaha Iiraan isagoo adeegsanaya wakiil ka socda Isutagga Imaaraadka Carabta, wuxuuna ku muujiyay diyaar u ahaanshihiisa inuu wadahadal la furo.
Dalabkaas Iiraan way diidday, inkasta oo hoggaankeeda uu muujiyay diyaar u ahaansho in la galo wadahadallo la xidhiidha heshiis suuragal ah oo lala gaadho Mareykanka iyada oo loo marayo dhinac saddexaad.
Xakameynta awoodda Iiraan ee dhismaha hubka nukliyeerka ah waxay muddo tobanaan sano ah ahayd ujeeddo siyaasadeed oo weyn oo ay ku haminayaan Mareykanka iyo xulafadiisa.
Sanadkii 2015, madaxweynihii waqtigaas Barack Obama wuxuu la galay heshiis Iiraan kaas oo dhigaya in Iiraan ay xaddido hawlaheeda nukliyeerka ah, una oggolaato kormeerayaal caalami ah inay galaan dalka si loo xaqiijiyo in xarumahaasi loo adeegsanayo ujeeddooyin rayid ah oo aan lagu samayn hub.
Sidaa darteed, Iiraan waxaa la siin lahaa ka-dhaafid cunaqabateynta dhaqaale ee si weyn u dhaawacday dhaqaalaha dalkaasi.
Heshiiskaas waxaa sidoo kale saxiixay Shiinaha, Faransiiska, Jarmalka, Ruushka iyo Boqortooyada Midowday (UK).
Si kastaba ha ahaatee, sanadkii 2016, Trump ayaa si lama filaan ah Mareykanka uga saaray heshiiskii, isagoo aad u dhaliilayay intii uu ku jiray ololihiisii ugu horreeyay ee madaxweynenimo.
Sannadihii xigay, Iiraan waxay si tartiib tartiib ah u jebinaysay shuruudihii heshiiska.
Hay'adda Caalamiga ah ee Tamarta Atomiga (IAEA) ayaa digniin ka bixisay in Tehran ay urursatay kayd balladhan oo uranium ah oo la kobciyay, taas oo loo adeegsan karo samaynta hub nukliyeer ah.
Bishihii la soo dhaafay, Trump wuxuu si isdaba joog ah u soo jeediyay in la galo heshiis cusub oo lala gaadho Iiraan, isagoo isla markaasna ku hanjabay tallaabo militari haddii aan la gaadhin heshiis.
Israa'iil waxay u aragtaa in laga hortago in Iiraan yeelato hub nukliyeer ah inuu yahay arrin muhiim u ah ammaankeeda mustaqbalka fog.
Warar soo baxay ayaa sheegaya in Israa'iil ay tixgelisay in ay weerarto xarumaha wax-soo-saarka nukliyeerka ee Iiraan bilihii u dambeeyay.
Sanadkii hore, Israa'iil waxay sheegtay inay beegsatay xarun nukliyeer ah oo Iiraan leedahay, si aargudasho ah, kaddib weerar gantaallo ah oo Iiraan horey u qaaday.
Isagoo ka hadlayay Aqalka Cad, Netanyahu ayaa sheegay: "Annaga iyo Mareykanku waxaan ka mideysanahay yoolka ah in Iiraan aanay waligeed helin hub nukliyeer ah."
"Haddii arrintaas si diblomaasiyadeed lagu xallin karo, si dhamaystiran, sida looga xaliyay Liibiya, waxaan u arkaa in ay taasi tahay arrin wanaagsan." | f3c24198-a00a-4ebe-90da-3b0166c7d7e1 | 687 |
Loolanka ay wadamadu ugu jiraan Soomaaliya xilli la shaaciyay waqtiga shidaalka la qodi doono
Ciyaaro jaan iyo jiibleh ayaa lagu qaabilayaa markay sidaas ciida faraha u dhigeenba caasimadda Soomaaliya - wafdi ka socda Boqortooyada Sucuudiga kuwaas oo daahfuraya mashaariic cusub oo gargaar ah kuwaas oo dowladda sacuudigu ku xoojinayso xiriirkedda Soomaaliya.
Waloow heshiishkan yahay mid loogu deeqaayo buugaag carruuro iskuuleey ah iyo ceelal biyoodyo xoolahu ka cabaan, haddana qaar saraakiisha Soomaalida kamid ahi waxay qabaan in waxtarka Sacuudigu intaas ka bato, oo uu dhanka amaankana Soomaaliya ka caawiyo.
Soomaaliya waxaa ragaadiyay dagaalo ay kula jirto sannado badan koox islaam sheegad ah. “Soomaaliya waxay ku jirtaa geedi dowlad dhis ah” ayuu u sheegay AFP Cabdifataax Maxamed oo ah agaasimaha qorsheynta iyo siyaasadda ee wasaaradda caafimaadka Soomaaliya intii lagu guda jiray booqashadii halka maalin ahayd.
"Waxaan ka dhiseynaa ciidamadeenna qalabka, si aan amnigeenna u sugno, waxaan dib u dhiseynaa dhaqaalaheena. Markaa arrintaa, (Sacuudigu) wax badan ayuu qaban karaa."
Sannadkii la soo dhaafay, iyada oo loo marayo shirar si heersare ah loo agaasimay iyo mashaariic bini'aadantinimo, mas'uuliyiinta Sucuudigu waxay si joogto ah u muujiyeen rabitaan ah in ay "wax badan ka qabtaan" gobolka Geeska Afrika ee Badda Cas.
Arrintaan ku’aadan dalalka dhaca badda cas ayaa si weyn u muuqatay, kadib jawaabtii ay Riyaad ka bixisay dagaalkii sokeeye ee ka qarxay Suudaan, kaas oo ay ciidamadeeda badda u direen maraakiib dagaal si ay u badbaadiyaan dadka rayidka ah ee qaxaya, xilli diblumaasiin ay u fadhiyeen Jedah kulan wadahadal nabadeed.
"Waxaa jira ciyaar [lamidda] tan bisadda iyo jiirka oo u dhaxeysa Imaaraatka iyo Sacuudiga [oo ka socota] gobolka hadda," ayuu yiri Cameron Hudson oo ka tirsan xarunta istaraatiijiyadda iyo daraasaadka caalamiga ah ee Washington. “Waxay ka faa’iidaysanayaan xiriirkooda wadamadaan gobolka ku yaala ayuu sii raaciyay.
Saraakiil ka tirsan Hay’adda gargaarka ee Sacuudiga (KS relief) ayaa Soomaaliya yimid xilli walaac xoogan laga muujinaayo farogelinta shisheeyaha, gaar ahaan Imaaraadka.
1 dii Bisha Janaayo, Jamhuuriyadda Iskeed madaxbannaanida ugu dhawaaqay ee Somaliland ayaa heshiish dhigaya in ay Ethiopia siiyaan saldhig ciidan oo 20KM ah oo xeebta ku yaala muddo 50 sanno ah, iyagana ay noqon doonaan dalkii ugu horreeyay ee Somaliland u aqoonsada dal madaxbanaan la gashay dawladda Itoobiya. Taas oo si daran uga cadhaysiisay Dowladda Federaalka Soomaaliya.
Xidhiidhka dhow ee Imaaraadku la leeyahay labada dhinac ee Ethiopia iyo Somaliland ayaa sii huriyay tuhunka laga qabo Imaraadku in uu kul lugleeyahya heshiishkan, balse AFP oo codsatay arrinkaan in ay waxka dhahdo kama jawaabin Imaaraadku.
Cumar Maxamuud oo ah khabiir sare oo ka tirsan Hay’adda Xasadaraha Adduunka ee Bariga Afrika, ayaa sheegay in uusan aaminsanayn in Imaaraadku wax ka wado heshiiska Somaliland iyo Itoobiya, maadaama oo uu tartan dhibaatoleh u keeni karo Dekedda Berbera ee Somaliland oo ay maamusho shirkadda DP-world ee Dubai. Laakiin, balse waxuu sheegay in xiisadda kacday in ay fursado u abuurtay wadamo dibadda ah sida, Sacuudiga, Turkiga iyo Masar.
Loolanka jiitamaayay muddaba ee wadamada khaliijka u dhexeeyay ee ku aadan arrimaha Soomaaliyana ayaa u muuqda in uu gaadhay figtii ugu sareysay, Sacuudiga, Imaraadka, iyo Qatar ayana u muuqataa midiba midka kale in uu doonayo in uu kaga saamayn bato Soomaaliya.
Dowladda Soomaaliya ayaa siyaasadeedu tahay mid dhexdhexaad ah oo cadaawad muuqata midnaba aan la lahayn.
Shidaalka lagasoo saaraayo Soomaaliya
Isla Bishan Febraayo Wasiirka Batroolka iyo Macdanta ee Soomaaliya Cabdirisaaq Cumar Maxamed ayaa warreysi uu siiyey BBC-da ku sheegay in Soomaaliya ay dabayaaqada sanadkaan la soo saari doono shidaalkii ugu horeeyay ee laga qodi doono gudaha Soomaaliya, dhawaan waxaa khubaro ka socota Hay’adda Batroolka Soomaaliya ay booqdeen deegaanno ka tirsan Galmudug, gaar ahaan degmada Hobyo, halkaas oo ay maamulka iyo dadka deegaanka kala hadleen saamaynta dhinaca deegaanka ee ay yeelan karto shidaal soo saaristiisu.
Soomaaliya ayaa leh keyd shidaal oo badan walise dalka lagama soo saarin.
Arrimahaan gobolka kadhacaya iyo isku dayada ay wada dowladda Soomaaliya ayaana noqonaya kuwo Soomaaliya dhex dabaalsiinaya mowjaddo siyaasadeed oo gudaha iyo dibaddaba ah.
Wasiirka Batroolku wuxuu xaqiijiyey in xilligan la joogo ay diyaar yihiin in la qodo illaa 7 xirmo oo ku kala yaala bartamaha iyo koonfurta Soomaliya, ku waas oo ku kala yaala Galmudug (3 xirmo), Koonfur Galbeed (2 xirmo) iyo Jubaland (2), kuwaas oo sida qorshuhu yahay lagu talo jiro in laga soo saaro shidaal la doonayo in mustaqbalka la dhoofiyo. Kudhawaaqista soo saarista Shidaalka Soomaaliya iyo loolanka siyaasadeed wadamadu ugu jiraan ka faa’iidaysiga kheyraadka dalka ee xilligaan ayaana ah arrimo mudan in la darso.
Heshiiska Difaac ee Turkiga
Kadib heshiiskii dhex maray Itoobiya iyo Somaliland guud ahaanba waxaa muuqata siyaasadii arrimaha dibadda ee Soomaaliya in ay xagal wareegtay go’aanno waaweyna dowladda Soomaaliya ay qaaday.
Soomaaliya waxay heshiis difaac la gashay dowladda Turkiga oo illaalin doonta xeebaha Soomaaliya muddo 10 sanno ah, ciidamada badda ee Turkiga ayaana gaafwareegi doona xeebaha Soomaaliya iyagoo sidoo kale tababari doono ciidamo badeed oo Soomaaliya leedahay. Wasiirka qoraal uu bartiisa X soo dhigayna waxuu ku yidhi isagoo ka hadlaayay heshiishka “Ama buur ahoow, ama buur ku tiirsanoow” | 2d2c6353-2618-4715-aa4d-0949124122ba | 813 |
Sidee Israa'iil ula wareegtay dhulka Falastiin, xageese ka yimaadeen markii hore?
Kadib weerarkii Xmaas ay ku qqaday israa'iil 7 October ayaa dad badanh oo da'yar ah is weydiinayaan sida Israa'iil ku qabsatay Falastiin.
Fahamka adhacdooyinka taariikhiga ah ee horseeday xaaladda hadda jirta ayaa ah mid muhiim si aad u fahanto sida ay ku dhisantay Israa'iil.
Asalka colaadda ayaa ah mid dib loogu celiyo sanadkii 1948 dii oo ay barakaceen Falastiiniyiin badan.
Sidee ayay Israel Ku qabsatay inta badan dulka Falastiin?
Ingiriisku waxa uu la wareegay gacan ku haynta dhulka loo yaqaan Falastiin ka dib markii taliyihii qaybtaas bariga dhexe ka talinayey ee Boqortooyadii Cusmaaniyiinta lagu jabiyey dagaalkii koowaad ee aduunka.
Dhulkaas waxaa deggenaa Yuhuud laga tiro badan yahay iyo Carabta oo u badanna, iyo weliba qowmiyado kale oo yaryar.
Xiisada labada shacab ayaa kor u kacday markii beesha caalamku ay UK siisay hawsha ah in Falastiin laga sameeyo "guri qaran" oo loogu talagalay dadka Yuhuuda ah.
Tani waxay ka timid Bayaankii Balfour ee 1917, ballanqaad uu u sameeyay Xoghayihii Arrimaha Dibadda ee xilligaas Arthur Balfour bulshada Yuhuudda ee Britain.
Bayaanka waxaa lagu qeexay amarkii Ingiriiska ee Falastiin waxaana taageeray Ururkii markaas cusub ee Qaramada Midoobay - oo horudhac u ahaa Qaramada Midoobay ee hadda jirta.
Yuhuuda ayaa Falastiin u arkayay dhul ay awoowayaashood la hayeen, laakiin Carabta Falastiiniyiinta ayaa iyaguna sheegta dhulkaas oo ka soo horjeestay tallaabadaas.
Intii u dhaxaysay 1920-kii iyo 1940-meeyadii, waxaa kordhay tirada dadka Yuhuudda ah ee halkaas imaanaya, iyadoo qaar badan oo ka mid ah ay ka carareen cadaadiskii Yurub, gaar ahaan xasuuqii Nazi-ga ee dagaalkii labaad ee Adduunka.
Waxaa sidoo kale kordhay rabshadaha u dhexeeya Yuhuuda iyo Carabta, iyo gumeysiga Ingiriiska.
Sannadkii 1947-kii, Qaramada Midoobay waxay u codaysay in Falastiin loo kala qaybiyo Yuhuud iyo Carab, iyadoo Qudus ay noqotay magaalo caalami ah.
Qorshahaas oo ay aqbaleen madaxda Yuhuuda balse waxaa diiday dhinaca Carabta ilaa hadana aan ogolaan.
Sidee yuhuudu ugu baahday dhulkii kale ee Falastiin?
Markii gumeystihii Ingiriiska uu ka dhamaaday dalka Falastiin dhamaadkii 1940-meeyadii, waxaa cirka isku sii shareeray xiisada u dhaxeysa Yuhuuda iyo Carabta, taasoo keentay dagaal dhex mara dowladda cusub ee Israa’iil iyo dalalka deriska la ah ee Carabta bishii May 1948.
Dadka Yuhuudda ah ma ay lahayn waddan ay iyagu leeyihiin. Wadamada reer Yurub raali kama ahayn in ay dhulkooda uga tanaasulaan qadiyadda Yuhuuda awgeed.
Aabihii Israa'iil ee David Ben-Gurion ayaa ku dhawaaqay Dawladda casriga ah ee Israa'iil 14-kii Maajo 1948-kii, isaga oo u sameeyay meel ammaan ah oo loogu talagalay Yuhuudda ka soo cararaya cadaadiska ka soo wajahayay dhulalkii ay ku noolaayeen.
Falastiiniyiintu waxay abuuritaanka Israa’iil kutilmaameen 'Nakba', ama masiibo.
Dagaaladii dhexmaray Israa'iil iyo wadamada kale ee Carabta ayaa ciidanka Masar ku qabsadeen dhul ciriiri ah oo ku yaal Gaza, taas oo keentay inay saddex jibaarmaan dadka gobolka waxayna gaareen ilaa 200,000. Kumanaan Falastiiniyiin ah ayaa magangalyo u doontay Qaza ka dib markii ay guryahoodi ka soo barakaceen.
Dagaalkii xigay, ilaa 700,000 oo falastiiniyiin ah oo kala bar ahaa dadkii Carabta ahaa ee ay Ingiriisku gumaysanayeen ee kunoolaa Falastiin, ayaa ka qaxay ama laga saaray guryahoodii, kuwaas oo u cararay meelo ka mida ah dalalka Jordan, Lubnaan iyo Suuriya iyo sidoo kale Gaza, Daanta Galbeed iyo Bariga Quddus.
Halkaas ayuu ka bilowday dhulbalaarsigii koobaad.
Dhacdooyinkii xigay
1.Dagaalkii iyo qabsashadii milatari ee Israa'iil 1967
Dagaalkii Bariga Dhexe ee 1967, Israa'iil waxay qabsatay marinka Gaza. Kadib dagaal taariikhda galay oo dhexmaray iyo Masar oo socday muddo todobaad ah.
Ciidamada Israa’iil ayaa u haray Qaza si ay u maamulaan dhulkaasi ayna u ilaashadaan.
Tirakoobka ay Israel sameysay ee sanadkaas ayaa dadka Gaza ku nool ku qiyaasay 394,000, iyadoo ku dhawaad 60% ay yihiin qaxooti.
2.Kacdoonkii Falastiin ee ugu horeeyay iyo Samaynta Xamaas 1987
Bishii Disembar 1987, Falastiiniyiintu waxay bilaabeen intifada (kacdoon), ka dib shil baabuur oo ay ku lug lahaayeen baabuur ciidamada Israel ay wateen iyo shaqaale falastiiniyiin ah oo ku sugnaa xerada qaxootiga ee Jabalya ee Gaza.
Intifada ayaa horseeday mudaaharaadyo dhagax-tuur ah iyo shaqo joojin. Muddadaas, ururka Ikhwaanul Muslimiin ee fadhigoodu yahay Masar ayaa lagu eedeeyay inay abuureen garab hubeysan oo la yiraahdo Xamaas, taasoo ujeeddadeedu ahayd inay Israa’iil burburiso oo ay xukun Islaami ah ka dhisto.
3.Heshiiskii Oslo iyo madaxbanaanida Falastiin 1993
Sannadkii 1993-kii, Israa’iil iyo Falastiiniyiintu waxay saxiixeen Heshiiskii Oslo, oo ahaa heshiis nabadeed oo muhiim ah oo aasaasay maamulka Falastiiniyiinta.
Heshiisku wuxuu oggolaaday in si xaddidan Falastiin ay u maamusho Gaza iyo Jericho oo ah Daanta Galbeed. Yaasir Carafaat ayaa ku laabtay Gaza ka dib tobanaan sano oo uu dibad joog ahaa.
Si kastaba ha ahaatee, geeddi-socodkii Oslo uma horseedin dowladnimo sidii markii hore la filayey, sababo la sheegay inay la xiriiraan khilaafyo iyo arrimo kale oo ay ka mid yihiin deegaan balaarsiga Israa’iil iyo dhaliilaha Falastiiniyiinta loo jeediyo ee musuqmaasuqa.
4.Kacdoonkii labaad ee Falastiin 2000
Kacdoonkii labaad ee Falastiin wuxuu bilowday 2000, taasoo sii xumeysay xiriirka Israel iyo Falastiin.
Muddadaas waxaa la arkay weeraro is qarxin ah, weerarro toogasho ah oo ay gaysteen Falastiiniyiinta, iyo jawaabaha militariga Israa’iil sida duqaymo, burburin, iyo bandow.
Garoonka caalamiga ah ee Qaza oo astaan u ahaa rajada Falastiiniyiinta ee madax banaanida dhaqaalaha ayay Israel u burburisay sababo amni.
5.Go'doominta bilaabatay 2006
Sannadkii 2006, Xamaas ayaa guul lama filaan ah ka gaartay doorashadii baarlamaanka ee Falastiin, ka dibna waxay si buuxda ula wareegtay gacan ku haynta Gaza, iyagoo afgambiyey ciidamadii daacadda u ahaa madaxweyne Maxamuud Cabaas.
Wadamo badan ayaa Xamaas u arkayey urur Argagixiso waxayna hoos u dhigeen gargaarkii ay siin jireen Falastiiniyiintii ku sugnaa dhulka ay Xamaas maamusho.
Waxaa la sheegay inay leeyihiin garab milatari oo ka kooban ku dhawaad 40,000 oo dagaalyahan, Xamaas waxay hadda u shaqeysaa sidii ciidan yar-yar waxayna ku faantaa inay leedahay barnaamijyo tababar oo gaar ah, oo ay ku jiraan amniga internetka iyo cutubka ciidamada badda.
Israa'iil iyo bariga Afrika
Sanadkii 1903, ninkii loogu magac daray aabihii Zahyuuniyadda, Theodor Herzl, ayaa u soo jeediyay gumaystihii Ingiriiska ee Bariga Africa inay dhul siiyaan dadka Yuhuudda ah.
Barnaamijka loogu magacdaray “Uganda scheme,” ayuu soo jeediyay kaas oo lagu codsanayay in dadka Yuhuudda dhul laga siiyo waddanka haatan loo yaqaano Kenya, inkasta oo magaca barnaamijkaas uu ahaa Uganda waxaa loola jeeday kenya sida ay qoreen taariikhyahanadu.
Dhanka kale Israel iyo Uganda waxaa dhexmaray xiriir balaaran oo dhinacyo kala duwan ah kaas o soo bilowday 1950 meeyadii inkasta oo Uganda ay xornimadeeda heshay sanadkiii 1962 sii.
Israa'iil waxay ka caawisay Uganda arimo ka mid yihiin wax beerashada iyo dhanka milatariga, sidoo kale shirkado laga leeyahay Israa'iil ayaa ka shaqo bilaabay gudaha Uganda, halka ardey Ugandes ah ay wax ka baran jireen gudaha israa'iil. Dhanka kale gudaha Uganda waxaa ku sugnaa dad badan oo Yuhuud ah.
Balse waxay wax walba is badaleen markii talada qabsaday madaxweynihii hore ee dalkaas Idid Amin sanadkii 1972 sii ayaa wax walba is badaleen. Wuxuu dalka ka musaafuriyay guud ahaan Israa;iiliyiintii joogtay.
Idi ayaa la sheegaa inuu Israa’iil taageero milatari balsa markii ay ka dhaga adeygeen uu ujeestay dhinaca Libya.
Wuxuu markaas kadib ka eryay dalkiisa 500 oo Israa'iiliyiin ah, wuxuuna jaray xiriirkii diblomaasiyadeed ee uu la lahaa Israa'iil 1972.
Hadalo lagu tilmaamay naceyb ah oo ka dhan ah Israel ayuu marar kala duwan jeediyay isagoo sidoo kale muujiyay sida uu ula dhacsan yahay waxa loogu magacdaray "Xalka ugu dambeeya" ee uu Hitler ku dilay in ka badan 6 milyan oo dadka Yahuuda ah.
Taliskii Amin waxa uu sidoo kale bartilmaameedsaday Yuhuuda ku nool Uganda, isaga oo xiray macbadyo, waxa kale oo uu u geystay garaacis iyo xarig. | c20ee4e1-96e3-48f0-966f-d216cf5b982a | 1,233 |
Xildhibaanka kamid noqday boqolaalkii shacabka ahaa ee ku xanibmay garoonka diyaaradha iyo wixii uu arkay
Muuqaalada saaka laga soo duubay garoonka diyaaradha Muqdisho ayaa muujinaya jahwareerka ka taagan garoonka diyaaradha ee magaaladda Muqdisho. Boqolaal ruux oo shacab ah oo doonayay inay u dhoofaan gobolada dalka ayaa ku xaniban gudaha garoonka.
Mid kamid ah dadkaas aya aah xildhibaan Cali Siciid Fiqi oo ka tirsan Golaha Shacabka Soomaaliya, isaga oo BBC da u sheegay in uu dhawr saacadood ku xaniban yahay qaybta lagu sugo duulimaadka.
"Saaka aroortii hal saac iyo bar ayaan imid garoonka diyaaradha, markaan imid ayaa nalgu yiri, 'war maanta diyaarad in ay jireyso iyo in kale lama oga'...ilaa iyo hadeertaan oo ay mareyso tobankii iyo 11 daqiiqo wax akhbaar ma hayno," ayuu BBC da u sheegay xildhibaan Fiqi oo ku sugnaa qaybta ay gaarka ah ee ay ka baxaan madaxda ee ku taalla garoonka Aadan Cabdulle.
Maalintii labaad ayaa waxaa hakad ku jira duulimaadyada gudaha ee ka bixi jiray garoonka Aadan Cabdulle ee magaalada Muqdisho, kaddib markii shirkaddaha diyaaraddaha iyo Wasaaradda Gaadiidka iyo Duulista Hawadu, isku khilaafeen lacago dheeraada oo lagu soo rogay dadka ka dhoofaya garoonka.
Maamulka Ururka Diyaaraddaha ayaa sheegay in lagu soo rogay qof kasta oo ka dhoofaya garoonka Aadan Cabdulle ee ku socda gobollada wadanka lacag dhan $9, iyagoo maraya nidaam cusub oo ay dajisay shirkad gaar loo leeyahay oo ay ruqsad ay siisay wasaaradda duulista hawada.
Shirkadduhu waxay sheegeen in ay culeys wayn ku tahay dadka diyaaradahooda raacaya, lacagta dheeraadka ah ee la saaray.
Xildhibaan Fiqi ayaa hadalkiisa raaciyay in ilaa iyo haatan aan dadweynaha ku xaniban garoonka ee isagu uu ku mid yahay aan loo sheegin wax xog ah oo ku saabsan in duulimaadyada aan sugayaan la fasixi doono iyo in kale.
XIldhibaan Cabdiraxmaan Cabshakuur oo ka mid ah siyaasiyiin ka hadlay xaalka cakiran ee ka taagan garoonka diyaardaha ee Muqdisho ayaa dawladda ku booriyay in ay aan dhayalsan dhibaatada ay la kulmayaan shacabka ku xaniban garoonka diyaaradha.
"waxaan u soo jeedinayaa guddiga gaadiidka ee labada aqal ee baarlamaanka in ay arrinkan dedeg u soo farageliyaan", ayuu ku yiri war uu ku soo daabacay bartiisa Facebook.
Shalay ayaa sidoo kale galinkii hore waxaa hakad galay duulimaadyada aadi jiray gobolada dalka, balse galinkii dambe ayay baxeen duulimaadyada qaar.
Muxuu salka ku hayaa khilaafku?
War ay soo saareen Midowga Shirkadaha Diyaaradaha ee Soomaaliya dhawaan ayay ku sheegeen in wasaarada Gaadiidka iyo Duulista Hawada ee Soomaaliya ay ku amartay "in aan xogta rakaabka diyaaradaha (Manifest) kushubno system wasiiraddu noogu sheegtay inuu yahay mid amni".
Balse waxay sheegeen in ay dib ka ogaadeen in uu yahay "[Nidaam] ay leedahay shirkad ganacsi oo lagu magacaabo Hornlink"
Waxay sheegeen in sidoo kale uu nidaamka dalbanayo alacag sagaal doolar ah in shirkaduhu ka bixiyaan tikid kasta oo ay jaraan, arrintaas oo ay sheegeen in ay sare u qaadeyso qiimaha tkidhada caqabadna ay ku noqoneyso iyaga iyo macaamiishoodaba.
Wasaaradda Gaadiidka iyo Duulista hawada ee Soomaaliya ayaan la xiriirnay si aan wax uga waydiino dhamaan cabashooyinkaan. Balse nooma aysan suuragalin inaan helno. Sidoo kale ma jiro war rasmi ah oo ay soo saartay wasaaraddu.
Balse ra'iisulwasaaraha Soomaaliya Xamse Cabdi barre oo maanta gaaray garoonka diyaaradaha ayaa ku amray wasaaradda iyo maamulka garoonkaba in ay fasaxaab=n dhamaan duulimaadyada xaniban.
Shirkadaha ayaa sheegay in ay aaminsan yihiin in nidaamkan cusub uu yahya mid amni oo faa'iido leh. | 3204b502-03cb-49b0-9c9b-f4d5d726c840 | 553 |
Saameynta codadka muslimiinta ay Soomaalidu kamid tahay ay ku yeelan karaan doorashada Ingiriiska
Iyada oo doorashada guud ee dalka UK ay dhici doonto toddobaadka danbe maalinta khamiista ee 4ta July, ayaan qormadan ku eegi doonaa saamaynta ay codadka Muslimiinta iyo Carabtu ku yeelan karaan natiijada doorashada Ingiriiska?
Siyaasigii caanka ahaa ee Ingiriiska, Winston Churchill, ayaa qoray sannadihii 1920-aadkii, isaga oo uu ku tilmaamay in Boqortooyadii Ingiriisku ay ku noolyihiin tirada ugu badan ee Muslimiinta caalamka.
Hadda oo laga joogo , in ka badan boqol sano ka dib khudbaddii Churchill, dadka daneeya doorashada UK ayaa raba in ay ogaadaan inta ay le'eg tahay saameynta cod-bixiyayaasha Muslimiinta iyo Carabtu ay ku yeelan karaan natiijada doorashada guud ee la qorsheeyay 4ta July .
Doorashadan ayaa ku soo beegantay xilli uu dagaal ka socdo gobol fog oo uu beri xukumi jiray Ingriisku, xilligaas oo Churchill uu ku faani jiray baaxadda Boqortooyada Ingiriiska.
Ololaha dagaal ee Israa’iil ay hadda ka waddo Qaza waxa uu kala qaybiyay ra’yiga shacabka Britain, waxaana daliil u ah dibadbaxyo ka dhacay waddooyinka dalkaas iyo dibadbaxyo ka dhacay dhowr jaamacadood.
Laakiin dagaalka Gaza saameyn dhab ah ma ku yeelan doonaa natiijada doorashada? Muslimiinta Britishka ah iyo muwaadiniinta asal ahaan ka soo jeeda Carabta, ma samayn karaan isbeddel?
Jawaabaha su’aalahan ayaa u muuqda kuwo isku-dhex-jira maadaama dagaalka Qasa uu walaac ku keenay muslimiin badan oo British ah iyo muwaadiniin asal ahaan kasoo jeeda dalalka Carabta, iyo sidoo kale dadka British-ka ah ee kala duwan qowmiyad ahaan iyo diin ahaanba.
Shaqaalaha iyo Gobolada.
Erayga "Xalaal" wuxuu ka muuqdaa meelo badan oo ah dukaamada cuntada iyo makhaayadaha London; Makhaayado badan ayaa lagu sameeyaa cunto waafaqsan xeerarka shareecada Islaamka, taas oo u muuqata mid macquul ah, maadaama caasimadda Ingiriiska ay martigeliso dalxiisayaal iyo dad badan oo soo booqdo oo ka imaanaya dalalka Islaamka.
Sida lagasoo xigtay diiwaanka xogta rasmiga ah, tirada Muslimiinta dalka ku nool guud ahaan waxa ay ku dhow yihiin afar milyan oo qof, oo u dhiganta 6.5% tirada guud ee dadka Britain, balse waxa laga yaabaa in boqolkiiba boqol ay kororto, gaar ahaan marka la eego celceliska da’da Muslimiinta ee dalkaasi.
Xaafadda Tooting ee koonfurta London, calanka Falastiin ayaa lagu dhejiyay daaqadaha maqaayado badan oo ay leeyihiin Pakistan iyo Bangladesh.
Gudaha mid ka mid ah makhaayadahaas, Shaakir (oo doorbiday in aan magaciisa oo dhameystiran la sheegin), oo soo galooti Pakistani ah, ayaa casho cunayay isaga oo si xamaasad leh uga hadlayay dagaalka Gaza, isaga oo ku nuuxnuuxsaday in ay caddahay in "dhammaan xisbiyada Ingiriiska ay u xaglinayaan dhanka Israa'iil," sida uu sheegay.
Shaker, oo maamula shirkad nadiifisa guryaha, ayaa sheegay in uu qorsheynayo in uu u codeeyo musharax kasta oo madax-bannaan oo u damqanaya dadka Gaza. Waxay u muuqataa in taasi aanay ahayn ra’yi kaligiis u gaar ah.
Tan iyo wixii ka dambeeyay weerarkii Xamaas ay ku qaadeen Israa’iil 7-dii October 2023, iyo dagaalkii xigay ee Israa’iil ay ku qaadday Marinka Gaza, waxa warbaahinta Britain ay aad u hadal haysay carrada Muslimiinta Britain ay ka muujiyeen falcelinta siyaasiyiinta Britain, gaar ahaan hoggaamiyeyaasha Ingiriiska.
Xisbiga Labour-ka, oo dadka qaar ay tilmaamayaan ra'yi ururinta uu sameeyay sida - wargeyskaThe Economist iyo mid kale uu daabacay wargeyska kale ee Financial Times - ayaa muujinaya inuu ka horeeyo xisbiga talada haya ee Conservative Party.
Xisbiga mucaaradka ah ayaa inta badan lagu tiriyaa xisbiga ay ugu jecel yihiin Muslimiin badan oo British ah, sida ka muuqata ra'yi ururin ay samaysay hay'adda Survision Foundation, ka dib codsi ka yimid ururka Muslim League ee xisbiga shaqaalaha, kaas oo tilmaamayay in 86 Muslimiin ah ay sheegeen inay u coddeeyeen xisbiga shaqaalaha doorashadii guud ee 2019.
Laakiin afar sano ka dib, qayb ka mid ah Muslimiinta Britain ayaa dhaleeceeyay mawqifka hogaamiyaha xisbiga Labour-ka, Keir Starmer, bilowgii dagaalka, iyo hadalkiisii ku saabsan "xaqa Israel u leedahay inay is difaacdo si kasta oo macquul ah.
Hoggaamiyaha Labour-ku waxa kale oo uu ugu baaqay xildhibaanada xisbigiisa in ay ka fogaadaan in ay u codeeyaan mooshin ka socday Aqalka Baarlamaanka ee ku baaqayey xabbad-joojin bishii November ee la soo dhaafay, ka hor inta aanu ka noqon bilo kadib si uu ugu baaqo xabbad-joojin iyo in la taageero bilowga geeddi-socod nabadeed oo lagu xallinayo collaadda Falastiiniyiinta iyo Israa'iil.
Laakiin taasi ma waxa ay kadhigantahay in codbixiyeyaal badan oo Muslimiin ah ay ka tanaasulayaan taageeradii ay u hayeen Xisbiga Shaqaalaha ee Labour-ka doorashada soo socota?
"Codka Muslimiinta"
Ra’yi ururin la sameeyay ayaa muujineysa in tirada Muslimiinta ee doonaya in ay u codeeyaan xisbiga shaqaalaha ay yihiin ku dhawaad 60 boqolkiiba, halka Muslimiinta doonaya in ay u codeeyaan xisbiga talada ahaya ee Conservative aysan ka badnayn 12 boqolkiiba.
Waxaa hadda Baarlamaanka UK ka mid ah 3 xildhibaan oo muslimiin ah oo matalaya xisbiga Muxaafidka ah ee Conservative. Waxaa laga yaabaa in siyaasiga ugu caansan ee Muxaafidka ee asal ahaan kasoo jeedo Muslimiinta uu yahay Nadhim Zahawi, kaas oo asal ahaan ka soo jeeda Ciraaq, kaas oo jagooyin dhowar ka soo qabtay dawladihii Conservative-ka ee isdaba jooga ahaa, xlkaas oo uu ku jiro Wasiirka Waxbarashada.
Su’aasha ah cododka Muslimiinta iyo Carbata saameyn intee le’eg ayeey ku yeelan karaan guulaha la filayo in xisbiyadu ka gaaraan doorashooyinka soo socda ayaan si sax ah looga jawaabi Karin ilaa natiijada cod bixinta lagu dhawaaqo. | d6440c45-2364-47b0-aec6-c0cab6d3b8a0 | 862 |
Israa'iil oo hubeynaysa beelaha ka soo horjeeda Xamaas ee Qasa ku nool
Raysal wasaaraha Israa'iil Benjamin Netanyahu ayaa xaqiijiyay in Israa'iil ay hub siinayso beelo ku sugan Qasa kuwaas oo uu sheegay inay kasoo horjeedaan Xamaas.
Hadalka Netanyahu ayaa yimid kaddib markii warbaahinta Israa'iil ay soo xigatay ilo dhinaca difaaca ah oo sheegayay in Netanyahu uu oggolaaday in hub la siiyo koox gaar ah oo ku sugan koonfurta Qasa.
Siyaasiyiin Israa'iiliyiin ah oo dhowr ah ayaa ku eedeeyay Netanyahu inuu khatar gelinayo ammaanka Israa'iil.
"Maxaa ka khaldan arrintan?" ayuu yiri Netanyahu muuqaal kooban oo uu soo dhigay bartiisa X. Wuxuuna sii raaciyay: "Kaliya waxay badbaadineysaa nolosha askarta Israa'iil", isagoo intaa ku daray – "Faafinta arrintani waxay kaliya caawineysaa Xamaas."
Waxa uu raysal wasaaraha Israa'iil warkiisu daba socdaa warbixinno sheegaya in Israa'iil, isaga oggolaanshihiisa, ay hub siineyso beel ku sugan Qasa oo uu hoggaamiyo nin lagu magacaabo Yasser Abu Shabab.
Kooxdan, oo ay qaar u arkaan inay tahay maleeshiyo ama koox dambiilayaal ah, ayaa isu soo bandhigtay inay tahay xoog mucaarad ku ah Xamaas.
Waxay sheegtay in ujeedkeedu yahay inay ilaaliyaan gaadiidka gargaar sida ee galaaya Qasa, balse dadka dhaliila waxay leeyihiin waxay sameyneysaa wax arrintaa ka soo horjeeda oo ah in ay dhac iyo bililiqo ku heyso gargaar kasta oo Qasa gala.
Arrinta kooxdaan ku saabsan ayaa laga yaabaa in Benjamin Netanyahu uu iska indhatiro, balse waxay yeellan kartaa suurtagalnimo ah in ay uu wajaho fadeexado siyaasadeed oo culus.
Ilo amni oo Israa'iili ah ayaa horey ugu xaqiijiyay warbaahinta maxalliga ah in eedeymaha uu soo jeediyay siyaasiga mucaaradka ah Avigdor Lieberman ay sax yihiin.
Lieberman, oo ah madaxa xisbiga Yisrael Beiteinu, ayaa u sheegay telefishinka dadweynaha ee Kan in Netanyahu uu kaligiis oggolaaday in hub loo wareejiyo beesha ninka la yiraahdo Abu Shabab.
"Dowladda Israa'iil waxay hub siinaysaa koox dambiilayaal ah oo la xiriirta kooxda Daacish," ayuu yiri Lieberman.
"Intii aan ogahay, tani ma aysan marin ansixinta golaha wasiirrada," ayuu raaciyay.
Ilo amni ayaa markaas kadib u xaqiijiyay in Israa'iil ay hub siisay beesha Abu Shabab.
Beeshan ayaa ka howlgasha Rafah, meel hoos timaadda gacanta milateriga Israa'iil.
Si kastaba, Yasser Abu Shabab ayaa si cad ugu beeniyay baraha bulshada in Israa'iil ay hub siisay kooxdiisa.
"Hubkayagu waa mid fudud, duug ah, waxaana helnay annaga oo taageero ka helayna dadkayaga," ayuu yiri.
Ilo ka tirsan Xamaas ayaa sheegay in dhaq-dhaqaaqyada Abu Shabab ay noqdeen arrin dhibaato ah, oo warbixino la bahaiyay ayaa sheegay in garabka hubeysan ee Xamaas uu bilaabay dilal qorsheysan oo lala beegsanayo xubnaha beeshaas.
Xafiiska Netanyahu ayaa sheegay in Israa'iil ay "ku howlan tahay inay Xamaas ku jebiso siyaabo kala duwan oo ku saleysan talooyinka madaxda hey'adaha amniga."
Dhaleeceyn xooggan ayaa kasoo yeertay Yair Golan, hoggaamiyaha xisbiga Dimoqraadiga ee Knesset-ka.
Qoraal uu ku daabacay baraha bulshada sida X ayuu ku yiri: "Netanyahu wuxuu khatar ku ah amniga qaranka Israa'iil. Halkii uu ka keenilahaa heshiis… oo uu kusoo celin lahaa la haystayaasha isla markaana uu u keenilahaa amni muwaadiniinta Israa'iil, wuxuu ka abuurayaa Qasa mushkilad cusub oo mar kasta qarxi karta." | f98f6754-552c-46ac-b200-d3d63361aa36 | 502 |
Maalintii uu Mullah Cumar jabiyay astaanta geela ee hadiyad ahaanta loo siiyay
Dalka Shiinaha ayaa todobaadkii aanu soo dhaafnay noqday waddankii ugu horreeyay ee safiir u soo magacaabay Kabul kadib markii Taliban ay la wareegtay awoodda Afqaanistaan.
Ma jiro dal weli si rasmi ah u aqoonsaday maamulka Taliban ee ka jira Afgaanistaan, halka Shiinuhu uu sheegay in magacaabista safiirka Kabul ay tahay arrin caadi ah, islamaarkana Shiinahana uu doonayo inuu sii wado wadahadalka iyo iskaashiga Afghanistan.
Waa xusid mudan in 20-kii sano ee ciidamada Mareykanka ay ku sugnaayeen Afgaanistaan, uusan Shiinuhu waligiis taageero milateri siin Taliban, taasoo muujineysa in Shiinuhu uusan daneyneynin xiisadda milateri ee reer galbeedka uu la galo.
Si kastaba ha ahaatee, xilli Maraykanka iyo dalalka xulafada ah ay dardargaliyeen wadahadal nabadeed oo lala yeesho Taliban, Shiinaha ayaa isna waddaasi raacay.
Wafdi heer sare ah oo ka socda Taliban ayaa booqday Shiinaha horraantii 2017-kii, iyadoo ka hor wakiilo ka socda Shiinaha ay dhowr jeer la kulmeen Taliban.
Booqashada kale ee muhiimka ah ee wakiillada siyaasadeed ee Taliban ay ku tageen Shiinaha waxay ahayd Luulyo 2021, markaasi oo Mareykanka uu ku dhowaa in uu gabi ahaanba kala baxo ciidamadiisa Afgaanistaan.
Mowqifka rasmiga ah ee Shiinaha ayaa markaas ahaa inuu doonayo inuu dhexdhexaadiyo dhinacyada isku haya si gobolka xasilooni loogu soo dabalo.
Dhab ahaantii, dhowr toddobaad ka dib kulankaan, Taliban waxay la wareegtay gacan ku haynta Afgaanistaan, Shiinaha ayaa ka mid ahaa wadamada xiriirka la leh Taliban.
Xilli waddamo badan oo reer galbeed ah ay albaabada u laabeen safaaradahooda magaalada Kabul, ayaa Shiinaha waxa uu albaabada u sii furayay safaaradiisa. Joogitaanka safaaradda Shiinaha ee Kabul waxay calaamad u ahayd isbeddelka siyaasadda dalkaas ee ku aaddan Taliban.
Waxaa xusid mudan in Shiinuhu uu xiray safaaraddii uu ku lahaa Afgaanistaan markii ugu horaysay ee Taliban ay qabsato magaalada Kabul 1996-kii,waxaana ay dib u soo celisay xiriirkii diblumaasiyadeed kadib markii ay dawladii Maraykanka taageerayeen ay la wareegtay talada dalka Afganistan sanadkii 2002.
Xukuumadii hore ee Afqaanistaan waxa ay xiriir aad u dhaw la lahayd Shiinaha.
Sannadkii 2014-kii, Janan Musazai, oo ah safiirka Afgaanistaan u fadhiya Beijing, ayaa sheegay in "Shiinuhu uu diyaar u yahay inuu tababaro askarta Afgaanistaan."
Si kastaba ha ahaatee, taariikhda xiriirka Shiinaha iyo Taliban ayaa ah muddo soo jiray waxaana uu soo bilaabmay markii ugu horeysay ee ay kooxdan dalkaasi la wareegeen.
Goorma ayuu bilaabay xiriirka diblumaasiyadeed ee Shiinaha iyo Taliban?
Sannadkii 1999-kii, wafdigii ugu horreeyay ee diblumaasiyadeed oo Shiinees ah ayaa loo diray Pakistan si ay ula kulmaan hoggaamiyeyaasha Taliban, bishii Nofeembar 2000, safiirka Shiinaha ee Pakistan ayaa hoggaaminaya wafdi u tagay Kandahar si uu ula kulmo Mullah Muhammad Omar, hoggaamiyihii iyo aasaasihii Taliban.
Mullah Abdul Salam Zaeef, oo markaas ahaa safiirka Taliban ee Islamabad, ayaa ka sheegay kulankaan inuu ahaa diblomaasigii ugu horeeyay ee aan Muslim ahayn oo la kulmo Mullah Muhammad Omar.
Waqtigaas, Shiinuhu wuxuu ka walaacsanaa taageerada Taliban ee Dhaqdhaqaaqa Islaamiga ah ee Bariga Turkestan (koox hubaysan oo ka soo horjeeda Shiinaha) iyo joogitaanka xubnahooda ee Afgaanistaan.
Waqtigaas, falanqeeye iyo sarkaal ka tirsan wasaaradda arrimaha dibadda ee Taliban, Waahid Mujaddad, wuxuu ku qoray buugiisa 'Afghanistan iyo shanta sano ee Taliban': 'Wefti ka socda Shiinaha ayaa yimid Kabul oo u dhoofay Qandahaar. Arrintan ayaa ku soo beegantay xilli ay Taalibaan si ba’an u dhaleeceeyeen beesha caalamka oo ay ku eedeeyeen inay burburiyeen taallooyinkii Buddha.
Madaxa weftiga Shiinaha oo kulanka la yeeshay Mullah Muxamed Cumar, ayaa waxa uu la furay sanduuq, waxa aanu la soo baxay taallo geel ah oo ka samaysan foorno, ka dibna waxaa uu u jeestay Mullah Cumar oo uu ku yiri, Taalladan waxa aan kuu siiyay hadiyad ahaan . " Waxaanse u soo bandhigayaa rajo ah in xiriirka dalalkeenu uu mar kale ku soo noqdo sidii uu ahaan jiray.
Sida uu sheegay Mujaadadi: Mullah Cumar waxa uu ku sugnaa xaalad adag, wax uu sameeyo-na wuu garan waayay. Turjubaanka goobta joogay oo isaga laftiisu arday ah, ayaa Mullah Omar afka Pashto ugu sheegay in martida ay aad uga caroon doonaan haddii aanu aqbalin hadiyadda.
Mullah Cumar ayaa si degdeg ah u guddoomay taaladaasi waxaa uuna si degdeg ah u saaray miiska sidii qof loo dhiibay wax kulul.
Markii uu shirku dhamaaday oo waftigii Shiinuhu ka baxeen, ayaa waxaa uu Mulla Cumar soo qaaday taalladii oo uu dhulka ku dhuftay isla markaana jajabiyay.
Wararka ayaa sidoo kale sheegaya in weerar ay Mareykanka la beegsadeen saldhigyo Al-Qaacida sanadkii 1998-dii gobolka Khost, ay taalibaan haraadiga qeybo ka mid ah gantaallada Mareykanka siiyeen Shiinaha, taasoo Taliban ay ilaa hadda beeniso.
Shiinuhu waxa uu hore kaalintiisa uga qaatay in uu tababaro mujaahidiinta Afgaanistaan, isaga oo keenay Kalashnikov iyo gantaalada difaaca Shiinaha ee ka dhanka ah duullaanka Soofiyeetka ee Afgaanistaan, laakin waxaa yaab leh in aanu weli sii wadin taageerada uu siiyo kooxaha jihaad doonka ah ee Afgaanistaan. Taas beddelkeeda, Iran, Pakistan iyo qaar ka mid ah dalalka Carabta ayaa sii waday taageeradooda.
Afgaanistaan, dagaalyahanada kooxda ayaa aad ugu dhawaa al-Qaacida. Sannadkii 2010-kii, warbaahinta Pakistan waxay sheegtay in la dilay hoggaamiyihii Dhaqdhaqaaqa Islaamiga ah ee Turkestan Bari, Cabdul Xaq.
Falanqeeyayaasha ayaa rumeysan in xiriirka Shiinaha iyo Taliban uu si weyn u bilowday cabsi laga qabo koox hubeysan oo ka soo horjeeda Shiinaha oo ku sugan Bariga Turkestan. | 59bcfc1b-6b7b-4427-a8c7-13a3f6d7dbfa | 856 |
Maxaa ka jira in Israa'iil ay asaastay ururka Falastiiniyiinta ee Xamaas?
Wararka ku saabsan in dhaqdhaqaaqa Xamaas uu ahaa mashruuc Israa'iil ay horey u abuurtay ayaa baraha bulshada iyo warbahintaba la wareejinayay - tan iyo markii ay kooxda ay weerareen Israa'iil 7 October . Hadaba maxaa ka run ah sheekadaasi?
Xubno badan oo Xamaas ka tirsan ayaa diiday oo beeniyay sheegashadaas si la mid ah saraakiisha sarsare ee Israa’iil. Balse warkani waxaa mar si cad u sheegay madaxweynihii hore ee Masar, Xusni Mubaarak.
Sidoo kale, Senetarka Jamhuuriga ee Congress-ka Maraykanka ayaa isna mar soo hadal qaaday arrintan waxaana sidoo kale lagala hadlay saraakiisha amniga gudaha ee Israel,ee Shin Bet.
Akhwaan Muslimiinta
Halganka dheer ee Xamaas waxa uu asal ahaan ka soo jeedaa bartamihii 1940-aadkii ee dhulka falastiiniyiinta, markaas oo laamihii ugu horreeyay ee ururka Ikhwaanul Muslimiin laga aasaasay Gaza, Qudus iyo magaalooyin kale.
Ka dib dagaalkii Carabta iyo Israa'iil ee 1967, dhallinyaradii Ikhwaanul Muslimiin kuma qanacsanayn hoggaamiyeyaashooda diinta iyo siyaasadda.
Dukumentiyada ururka Ikhwaanul Muslimiinka ayaa muujinaya in xarakadu ay aad diiradda u saarto dhanka waxbarashada, dhaqanka, bulshada iyo ruuxiga ah, balse aysan ku mashquulin dhaqdhaqaaqyo ciidan.
Afhayeenka Xamaas
Afhayeenkii ugu horeeyay ee dhaq dhaqaaqa Xamaas Ibraahim Ghosheh ayaa buuggiisa “The Red Minaret,” ku sheegay in su’aalo badan ay iska weydiinayeen dhalinyarada ururka Ikhwaanul Muslimiin.
"Sababtoo ah ma aysan soo bandhigin xal cad oo ku saabsan mustaqbalka falastiin, mana aysan ku baaqayn in la bilaabo dhaqdhaqaaqa jihaad doonka ah ee Islaamka," ayuu qoray.
Tani ayaa sababtay in dhalinyaradii Ikhwaanka - oo doonayay inay la dagaalamaan Israa'iil - ay samaystaan koox iyaga u gaar ah oo ka tirsan kooxda. Waxa ay qorsheeyeen in ay is hubeeyaan iyaga oo aan madaxda Ikhwaanka ogayn.
Waxaa heshiis lala galay dhaqdhaqaaqa Fatxu - oo uu sannado badan hoggaaminayey Yaasir Carafaad - si loo tababaro xubnaha Ikhwaanka.
Go’aanka lagu bilaabay ururka Xamaas ayaa yimid kadib markii ururka Ikhwaanul Muslimiin uu soo maray caqabado waaweyn – oo ay ku jiraan xubno badan oo ka goostay.
Ma Israa'iil ayaa abuurtay Xamas si ay Fatax ugula dagalanto?
Madaxweynihii hore ee Masar Xusni Mubaarak ayaa ka mid ahaa dadkii ugu horeeyay ee muujiyay shakiga arrintan ku saabsan.
Mubarak ayaa ka soo muuqday cajalad muuqaal ah isagoo askar hadal u jeedinayay tobanaan sano ka hor, "Israa'iil waxay u abuurtay Xamaas inay ka shaqeyso ka hortagga Ururka Xoreynta Falastiin (PLO).
Ron Paul, oo mar u tartamay madaxtinimada Maraykanka 1988-kii, wuxuu baarlamaanka ka sheegay 2009, "Haddii aad taariikhda dib u raacdo, waxaad ogaan doontaa in Israa'iil ay dhiirigelisay oo ay gacan ka geysatay abuuritaanka Xamaas, ujeeddaduna tahay in laga hortago Yaasir Carafaat."
Hassan Asfour, wasiir hore iyo ergadii Falastiiniyiinta ee wadahadalka Oslo 1993, ayaa u sheegay telefishinka BBC 2023, "Xamas waxaa lagu bilaabay heshiis ay wada gaareen qaar ka mid ah dalalka Carabta iyo Israel -taasi oo ahayd mashruuc Maraykan uu watay oo lagu beddelayo PLO."
Ma israa'iil ayaa maalgalisay Xamaas?
Sannadkii 1981-kii, New York Times waxa ay daabacday waraysi uu wargeysku la yeeshay guddoomiyihii ciidammada Israa’iil ee wakhtigaas, Yitzhak Segev, isaga oo yiri, “Dadka Islaamka xagjirka ah waxa ay helaan qayb mucaawino ah oo Israa’iil ay siiso, dawladda Israa’iil waxa ay i u qoondeysay miisaaniyad dawladda militariga-na taageero ayya ka bixisaa masaajidda.”
Wuxuu yiri: "Lacagtan waxaa loogu talagalay in lagu xoojiyo xoogagga la tartamaya dhaqdhaqaaqa xoreynta Falastiin (PLO)."
Wareysi ay dhawaan daabacday Hay’adda Isreal Broadcasting Corporation, Yaakov Perry, oo horay uga tirsanaan jiray Shin Bet, ayaa yiri: “Waxaan ahaa madaxa ururka intii u dhaxeysay 1988 ilaa 1995, waxaan goob joog u ahaa kor u kaca dhaqdhaqaaqa Xamaas.
"waxaan xusuustaa in qiimeynteena ay ahayd. - Tani waa koox bulsho oo keliya, ka shaqeynta bixinta baahiyaha dadka, laakiin dad badan oo Israa'iil ah ayaa ku eedeeyay Shin Bet inay taageerto dhaqdhaqaaqyada siyaasadeed ee Hamas oo ay ugu beddesho PLO, laakiin taasi run maaha." ayuu intaa ku daray.
Aasaasaha Xamaas, Sheekh Axmed Yaasiin ayaa sheegay in Israa’iil ay bixisay mushaaraad si ay isugu dayaan in ay nolosha caadiga ah ku soo celiyaan dadka ka dib markii ay qabsatay Gaza.
“Waxa aan shaqadayda macalinimo ku qaadan jiray 240 Lira oo Israa’iil ah bishii, 40 lirana waxa aan ku qaadan jiray shaqadii muxadarooyiinka ee masjidka”. ayuu yiri.
Cilmi baare ka tirsan machadka Truman ee jaamacadda Hebrew ee magaalada Jersulam, horena uga tirsanaan jiray sirdoonka Israa’iil sannadihii 1970-meeyadii, Roni Shaked ayaa BBC-da u sheegay, “Israa’iil weligeed ma maalgeliso Islaamiyiinta, waxay siisay shatiyo ay ku shaqeeyaan hay’ado, balse ma aysan bixin dhaqaale”.
Roni Shaked waxa uu yiri "Taasi waxa laga yaabaa in ay u sahashay Ikhwaanul Muslimiinka (Xamas ka hor) in ay koraan, laakiin Israa'iil markii horeba ma aysan taageerin dhaqdhaqaaqooda aan rabshadaha wadan"
Qorayaasha Israa’iil ee Ehud Yaari iyo Zeev Schiff waxay buuggooda Intifada ee 1990 ku yiraahdeen, “Israa’iil waxay isku khiyaantay awoodda ay ku maamusho Muslimiinta xagjirka ah, waxayna u adeegsatay inay wiiqdo saameynta Dhaqdhaqaaqa Xoreynta Falastiin.
La dagalanka Israa'iil
Isbeddel weyn oo ku yimid xeeladaha Ikhwaanul Muslimiinka ee ka dhanka ah Israa'iil ayaa dhacay 1983. Shir ka dhacay Jordan, waxay go'aansadeen "in loo ogolaado xubnahooda ku sugan Daanta Galbeed iyo Gaza inay abaabulaan hawlgallo millatari," sida uu qabo afhayeenkii ugu horreeyay ee Xamaas, Ibrahim Ghosheh.
Sanad ka dib, Israa’iil waxay xirtay dhammaan ciidamadii ka socday Gaza, oo uu hoggaaminayay Axmed Yaasiin, waxayna gurigiisa ka heshay 80 hub noocyo kala duwan ah.
Hase yeeshee Yaasiin ayaa la sii daayey dhawr bilood ka dib sannadkii 1985-kii, taas oo qayb ka ahayd heshiis ballaaran oo lagu sii daayey saddex askari oo Israa’iili ah.
Axmed-yaasiin waxa uu dib u bilaabay doorkii hogaamineed ee dhaq-dhaqaaqa ciidamada muddo sanad ah kadib markii la sii daayey.
Xamaas ma waxaa abuurtay Israa'iil?
Israa'iil ma aysan abuurin Xamaas, laakiin dhaqdhaqaaqa Ikhwaanul Muslimiinka iyo colaadda Falastiin iyo Israa'iil ayaa ah sababta ugu weyn ee abuuritaanka Xamaas.
Waxaa laga yaabaa in wax laga wadahadlo in Israa’iil ay indhaha ka qarsatay dhaq-dhaqaaqa intii ay dhidibada u taagneyd, mise waxaa dhici karta in Israa’iil ay isku daydo in ay Xamaas u adeegsato danaheeda inta ay sii kordhayaan oo ay xoog ku yeelanayaan Falastiiniyiinta. | b0c267cf-efda-4809-bce6-57128f0beb1c | 993 |
Maxaa lagu heystaa fannaanka caanka ah ee Diddy oo gurigiisa laga helay caagag badan oo saliidda carruurta ah?
Fannaanka caanka ku ah heesaha Hip-hop ee Sean "Diddy" Combs ayaa haatan ku jira xabsi heer federaal dalkaasi Mareykanka waxaana loo heystaa eedeymo la xiriira wax is dama marin iyo xad-gudubyo galmo.
Xiriddiisa toddobaadkii lasoo dhaafay ee magaalada New York ayaa imaaneysa iyadoo dacwado dhowr ah laga gudbiyay oo ku saabsan tacaddi galmo iyo kuwo jir ahaaneed, qaarkood ayaa loo heystaa inuu galay sanadihii 1990meeyadii.
Dacwoodaha 11aad ahna qofkii ugu dambeeyay, Thalia Graves, ayaa sheegtay in Combs iyo ilaaladiisa ay dhulka ku jiideen ayna kufsadeen sanadkii 2001, ayna duubeen dhacdada.
Fannaanka ayaa beeniyay eedeymahaas.
Muxuu ku saabsan yahay kiiskiisa dembi?
Combs, oo 54 jir ah, ayaa Isniintii 16 September lagu xiray hoteel ku yaalla New York isagoo loo heysto eedeymo ah ka been sheegid ganacsi, tacaddi galmo oo xoog ah iyo ka ganacsiga jirka.
Dacwad-oogayaasha heer federaal ee Mareykanka ayaa ku eedeeyay inuu "sameeyay ganacsi dembi ah" halkaasoo uu "tacaddi ugu geystay, ugu hanjabay, haween iyo qaar kale oo u dhowna uu ku qasbay inay u fuliyaan damaciisa galmo, dhowraan sumcaddiisa, ayna qariyaan dhaqankiisa".
Waxay sheegeen in Combs uu isticmaali jiray daroogo, sameynayay rabshado uuna adeegsaday magaciisa inuu "ku dhagro haweenka dhibbaneyaasha ah" inay sameeyaan falal galmo oo anshax-darro ah.
Waxay sidoo kale sheegeen inay guryaha Combs ee ku yaalla Miami iyo Los Angeles bishii March ka heleen qoryo, rasaas iyo in ka badan 1,000 caag oo saliido ah.
Dacwad-oogayaasha ayaa la sheegay inay xiriir la sameeyeen dhowr marqaati oo isaga lasoo shaqeeyay iyo qaar ka mid ah dadka haatan dacweeyay, waxaana laga yaabaa inay jiri karaan eedeymo dheeraad ah.
Fannaankan ayaa beeniyay eedeymaha loo heysto, qareenkiisa ayaana weriyeyaasha u sheegay inuu yahay dagaal-yahan aan ka baqeynin eedeymaha.
Combs ayaa haatan lagu hayaan xabsiga Metropolitan Detention Center oo ku yaalla Brooklyn, oo ah xabsi heer federaal oo lagu eedeeyay rabshad iyo inay ka jirto daryeel-xumo dhanka maxaabiista ah.
Xabsigan wuxuu leeyahay qeyb ammaankeeda aad loo adkeeyay oo loogu talo-galay maxaabiista gaarka ah, warbaahinta Mareykanka ayaana sheegay in Diddy uu qolka la wadaagayo ninka loo heysto wax is daba marin lacagta cryptocurrency-ga ah ee Sam Bankman-Fried.
Kooxdiisa sharciga ayaa doonaya in damaanad lagu sii daayo sababo la xiriira xaaladaha aan wanaagsaneyn ee xabsiga, balse dacwad-oogayaasha ayaa ku doodaya in laga yaabo inuu dalka ka baxsado, iyo in Combs labo jeer loo diiday in damaanad lagu sii daayo.
Haddii lagu helo dembiga, wuxuu wajihi karaa xabsi 15 sano ilaa xabsi daa'in.
Saaxiibta Combs ee mar ay kala maqnaan jireen marna isku soo laaban jireen ee, Cassie Ventura, ayaa markii ugu horreysay soo qarxisay ninkan sheegtay inuu yahay "wiilka xun noloshiisoo dhan".
Dacwad ay bishii November gudbisay, gabadhan iyadana fannaanka ah dharkana xayeysiisa waxay ku sheegtay inuu in ka badan 10 sano ku hayay tacaddiyo, rabshad iyo tacaddi galmo.
Combs ayaa mar walba beenin jiray eedeymaha. Maalin kadib markii eedeymaha la geeyay maxkamadda, ayay labadoodu sheegeen inay ka heshiiyeen wixii dhacay.
Balse bishii May, telefishinka CNN ayaa helay muuqaal ay kaarimada qarsoon duubtay oo muujinaya fannaanka oo tacaddi jireed u geysanaya Ms Ventura sanadkii 2016.
Combs ayaa ugu dambeyn qirtay dhacdadaas kadib muuqaal uu soo dhigay bartiisa Instagram labo maalmood kadib, isagoo sheegay inuu "aad uga xumaaday" wixii uu sameeyay. | fe6bd626-c81a-496e-9acd-eef349d171f9 | 545 |
Diinlaawaha qoray buugga 'Aayadaha Sheydaanka' oo ka hadlay weerarkii isha looga riday
Salman Rushdie, oo ah qoraa caan ah, ayaa dhawaan ka hadlay xaaladiisa caafimaad ka dib markii la tooriyeeyay iyo dacwadda weli ku socota ninkii weerarka geystay. Waxa uu sheegay in uu jir ahaan “ fiicanyahay”, inkasta oo uu wali kasoo bogsanayo dhaawicii isha tirtay.
Qoraagan reer Hindiya ee heysta dhalashada Ingiriiska iyo Mareykanka ayaa bishii Agoosto ee sanadkii hore lagu weeraray bandhig ka dhacayay New York, isaga oo masraxa lagu tooriyeeyay ilaa 10 jeer. Waxaa weeraray qof Muslim ah oo ka carreysan buug uu horey u qoray Salmaan Rushdi oo Qur'aanka ku tilmaamay Aayadaha Sheydaanka. Buugaas ayaa ka xanaajiyay muslimiinta dunida oo dhigay dibadbaxyo waa weyn oo magaalooyin badan gilgilay.
Salmaan Rushdi oo ah Muslim hore oo diinta ka baxay ayaa la dhigay New York ku yaal oo uu maalmo ku jiray, isaga oo ay ku xiran yihiin aalada caawiyaha hawo-mareenka. Weerarka toorey ee lagu qaaday ayaa sababay dhaawac kasoo gaaray beerka, oo hal il oo aragga ahna ka lumay, isaga oo gacan naafo ka noqday kadib markii waxyeelo soo gaareen neerfaha gacanta.
Qoraaga abaalmarinta badan ku guuleystay ayaa yiri "jirka bini'aadamka wuxuu leeyahay awood la yaab leh oo uu ku bogsado. Sidaas darteed waxaan nasiib u yeeshay inaan fiicnaado".
Buugga uu qoray Salman Rushdie
Qoraaga ayaa hanjabaad dil ah ka helay Iran sannadihii 1980-aadkii ka dib markii la daabacay buuggiisa Aayadaha Shaydaanka. Hogaamiyihii Iran ee wakhtigaas Ayatullah Ruhollah Khomeini ayaa soo saaray fatwo - ama wareegto diini ah - oo ku baaqeysa in la dilo Salmaan wuxuuna madaxiisa dul dhigay lacag dhan $3m (£2.5m). Sidaa darteed, Salmaan ayaa waxaa uu ku qasbanaaday inuu dhuumaaleysto wixii markaas ka dambeeyay, wuxuuna u baahday ilaalo hubeysan sababo la xiriira tirada hanjabaadaha dilka ah ee soo gaarayay.
Rushdie wuxuu faafiyay aragti ku aaddan diinta iyo siyaasadeynteeda, isaga oo buugiisa Wuxuu carrabka ku adkeeyay baahida loo qabo in la kala saaro caqiidada shakhsi ahaaneed iyo ku takri-falkeeda qorshayaasha siyaasadeed. Buugga aayadaha Shaydaanka ee loogu gefay Nebi Muxamed iyo tixraaceeda diinta sida ay qabaan muslimiintu waxaana laga mamnuucay dalal badan oo Muslimiin ah, oo ay ku jirto Iran.
Ninka loo haysto in uu weerary Rushdie
Ninka lagu eedeeyay in uu tooreeyay Rushdie oo lagu magacaabo Hadi Matar, ayaa lagu soo oogay dacwad isku day dil. Waxuu na uu qirtay in aanu wax danbi ah gelin, hada waxaa lagu hayaa xabsi Mareykanka ku yaal. Salmaan ayaa muujiyay dareeno kala duwan oo ku saabsan hadii uu ka qeybgalaya maxkamadeynta ninkan iyo in kale, taas oo ku xiran haddii eedaysanuhu beddelo qirashadiisa dembiga.
Rushdie ayaa daaha ka qaaday inuu hadda qorayo buug ku saabsan dhacdadii mindida lagu weeraray si ay uga caawiso inuu la qabsado wixii dhacay. Wuxuu qiray inay tahay hawl adag, balse ay muhiim tahay in uu horay sii wato xirfaddiisa qoraalka. Waxa uu BBC-da u sheegay in Mareykanka uu ka shaqeeyo ammaanka waqtiyo gaar ah iyo in UK ay weli sugto amaanka "sida waayihii wanaagsanaa".
Waa kumaa Salman Rushdie?
Salmaan waxa uu sheegay in dunidu si weyn isu beddeshay tan iyo markii la daabacay buugiisa “Aayadaha Shaydaanka’’ 1988-kii. "Waa inaad kala saartaa caqiidada gaarka ah ee dadka, taas oo aysan wax na galay aysan jirin, runtii, iyo siyaasadaynta diin kasta ... Ameerika hadda, waxaa jira nooc diinta masiixiga ah oo xaqjir ah, kaas oo mas'uul ka ah qayb aad u weyn oo ka soo horjeeda Roe iyo Wade, doodda ilmo soo rididda.’’
"Anigu ma ihi qof diin leh, weligay maan ahayn, oo waxaan ka imid qoys aan diinta si gaar ah u adkeyn wax culeys ahna majirin...Ma ahan wax ay naftayda u baahantahay laakiin haddii ay jiraan dad u baahan, taasi waa wax iyaga khuseeya, ilaa ay noqoto mid la siyaasadeeyo,’’ ayuu yiri.
Salman Rushdie waxa uu ku dhashay Bombay oo hadda loo yaqaan Mumbai - laba bilood ka hor xornimada Hindiya ee ay ka qaadatay Ingiriiska. Markii uu jiray 14, waxaa loo diray England halkaas wax barashao u aaday, ka dib wuxuu shahaado sharaf taariikhda ah ku qaatay kulliyadda caanka ah ee Cambridge.
Waxa uu qaatay dhalasho Ingiriis ah, waxa uu na ka baxay Muslimnimada. Waxa uu si kooban u ahaa jilaa ka dibna waxaa uu noqday qoraa buugaagta. Salmaan oo oo 76 jir ah ayaa shan jeer guursaday, wuxuuna ubadkiisa labaad ugu magacdaray qoraaga u dhashay dalka Czech. | d64ad706-9e99-4bf9-9df9-bc6bbf003d1a | 717 |
Aaden Ducaale oo ka hadlay bar-tilmaameedsiga Soomaalida Kenya
Wasiirka gaashaandhigga ee magacaaban ee waddanka Kenya, Aaden Barre Ducaale, ayaa mar kale soo jiitay indhaha warbaahinta iyo dadka ku wada-xiriira baraha bulshada, ka dib markii uu guddiga baarlamaanka ee xaqiijiya dadka xilalka loo soo magacaabay ka hor sheegay sida uu ula yaabban yahay bar-tilmaameedsiga lagu hayo bulshada Soomaalida ah ee dalkaas.
Xildhibaanka magaalada Gaarisa ayaa ku taliyay in Soomaalida oo uu sheegay in si gaar ah loo eegto ay tahay in meesha laga saaro oo loola dhaqmo sida bulshooyinka kale ee Kenya.
“Waxaa jira aragtiyo laga qabo Soomaalida dalkan. Dowladdan waxa ay bulshooyinka oo dhan ka dhigi doontaa kuwo siman, waxayna meesha ka saari doontaa in si goonni ah loo bar-tilmaameedsado Soomaalida Kenya,” ayuu yiri Aaden Barre Ducaale.
Xildhibaanka ayaa intaas ku daray in bulshada Soomaalida ay dunida oo dhan joogaan oo weliba qaar xilal ka hayaan dalal kala duwan, isagoo ku adkaystay in markii laga soo tago asalka halka ay Soomaalida ka soo jeedaan, haddana ay yihiin dad daacad u ah dalka ay muwaadinnimadiisa haystaan.
“Soomaalida ma deggena oo kaliya, Jabuuti iyo Soomaaliya, balse meel walba ayay joogaan. Soomaalida Kongareeska Mareykanka ayay dad ku leeyihiin. Sidoo kale waxaa jira wasiir ka tirsan dowladda Canada,” ayuu yiri Aaden Ducaale.
"Soomaalidu waxa ay daacad u yihiin dalalka ay muwaadiniinta u yihiin. Marka waxaad iila dhaqantaa inaan ahay Soomaali Kenyan sida aad ula dhaqantid bulshooyinka kale," ayuu carrabka ku adkeeyay.
Dhacdooyin hore oo ku saabsan Aaden Ducaale
Horraantii bishii Oktoobar ee sanadkii 2019, ayuu xildhibaan Aaden Barre Ducaale oo markaas ahaa hoggaamiyaha aqlabiyadda ee baarlamaanka Kenya gaashaanka u daruuray sheegashada ah inuu haysto labo dhalasho, midda Kenya iyo tan Soomaaliya.
Arrintaas ayaa soo baxday kaddib markii golaha anshaxa iyo la-dagaallanka musuqmaasuqa ee (EACC) ay billaabeen baaritaan ku aaddan eedo ah in dhowr sarkaal ay haystaan labo dhalasho.
Hase yeeshee, Aaden Barre Ducaale ayaa sheegay in “ay iska caddahay oo bulshada ay ogtahay inaan ku faano inaan ahay muwaadin Kenyan ah. Ma haysto labo dhalasho, weligayna dal kale dhalasho kama qaadan, abidna ma samaynayo,” ayuu yiri.
Wasiirka gaashaandhigga ee magacaaban ee Kenya ayaa inta badan ka hadli jiray arrimaha sida tooska ah u taabanaya bulshada Soomaalida ah ee Kenya, isagoo dhowr jeer oo hore dhaleeceeyay falal uu sheegay in lagu bar-tilmaameedsado Soomaalida dalka.
Sanadkii 2018 ayay aheyd markii uu gaashaanka u daruuray warar sheegayay in inta badan Soomaalida ay ku jiraan ganacsiyo sharci-darro ah, markaas oo uu ku dooday in diinta Islaamka aanay oggoleyn in dhaqaale laga sameeyo waxyaabaha sharci-darrada ah.
“Sida dadka kale, Soomaalida Kenya waxa ay xor u yihiin inay gudaha dalka ka sameystaan ganacsiga ay doonayaan, marka waa in aanan si gaar ah loo bar-tilmaameedsan,” ayuu yiri.
“Soomaalida Kenya waxa ay guusha uga gaareen ganacsiga ayaa ah in ay howlkar yihiin. Waxaa qasab ah in la joojiyo, bulshadeenna lagu bar-tilmaameedsanayo borobogaandada baahsan,” ayuu ku sii daray. | 758f151c-8411-49ac-a899-3bd471c966dc | 475 |
Akshay Kumar: Jilaa nolosha ka soo bilaabay adeege makhaayadeed kana gaaray heerka ugu sarreeya jilidda filimada
Akshay Kumar wuxuu ahaa weligii qof ka run sheega noloshiisa sida hoose ku soo bilaabatay. Wuxuu ka soo bilaabay adeege (kabalyeeri) makhaayadeed oo aan heli jirin lacagta ay dadku siiyaan adeegayaasha (tip), wuxuu soo maray macallin dadka bara sida la isku difaaco, ilaa uu ka gaaray heerka jilayaasha Bollywood ugu magaca dheer ay ka gaareen dhanka jilidda aflaamta.
Laakin ma uusan illoobin halkii hoose ee uu nolosha ka soo billaabay iyo halgankii uu soo maray.
Wuxuu iskuulka isaga haray markii uu bilaabay dugsiga sare. Aabihii ayuu weydiistay inu doonayo inuu barto sida la isku difaaco (martial arts). Hore ayuu iskuulka ugu soo bartay dagaalka Karate iyo feer-haraati (taekwondo) oo uu ka gaaray ilaa iyo heer uu ka qaato suunka madow.
Aabihii ayaa uruuriyey lacag uu markii dambe ugu dhoofiyey Thailand si uu u soo barto sida la isku difaaco. Shan sano ayuu dalkaas ku noolaa isagoo bartay Feerka Thai-ga. Isla xilligaas ayuu noqday cunto kariye iyo adeege Kabalyeeri makhaayad ka shaqeeya.
Shaqooyinkii ugu horreeyey ee uu qabto waxaa ka mid ahaa inuu nalka u qaadi jiray nin sawirqaade ah. Marki dambe wuxuu noqday sawir qaade, waxaana dadkii uu sawirrada ka qaaday ka mid ah Govinda oo ah jilaa weyn.
“Waxaan sawirro ka qaaday jilayaal badan. Waxaan sawiray Govinda, ilaa iyo maanta markii uu arko wuu i soo eegaa, wuxuuna yiraahdaa ‘beta tu hero kyun nahi ban jaataa, hero lagta hai tu’ (wiilkaygiiyow, maxaad u noqon weyday geesi, geesi ayaad u eg tahay), anna waxaan hoosta ‘iska dhihi jiray kyun mazaak kar rahe ho’ (maxaad u kaftamaysaa)” ayuu yiri Akshay.
Markii dambe isaga iyo Govinda waxay isugu yimaadeen jilidda aflaamta, waxayna isla jileen filimka Bhagam bhag ee soo baxay 2006.
Sannadkii 2007 ayaa ahaa markii ugu horreysay ee uu guusha weyn ka gaaray xagga aflaamta. Wuxuu wax ka jilay filim uu jilaaga 1aad ka ahaa Rishi Kapoor oo la oran jiray Namastey London, waxaana kaalintii uu filimkaas ku lahaa ay u suurto gelisay in loo magacaabo abaal marinta Filmfare.
Wuxuu aad ugu caan baxay ficillada aadka u khatarta badan ee ku jira aflaamta u jilayo
Aflaamta kaliya kuma koobna ee wuxuu dadka baraa sida la isu difaaco. Gaar ahaan dumarka si bilaash ah ayuu ku baraa difaaca, wuxuuna magaalada Mumbai ku tababaray ilaa 4000 oo gabdhood.
2004 wuxuu soo bandhigay taxane TVga laga sii daayey oo la yiraahdo seven deadly arts with Akshay Kumar. Taxanahaas waxaa ku jiray todoba nooc oo ah dagaallada la isku difaac sida Shaolin Kung fu, Karate, taekwondo, aikido, Muay Thai, kalarippayattu iyo capoeira.
Wuxuu aad u dhiirri galiyaa in dadku jimicsi sameeyaan isagoo jecel dabaasha iyo ciyaarta kubadda kolayga, wuxuuna aad ugu adag yahay inuu helo nasiino ku filan oo ah inuu 8 saacadood oo hurdo ah helo maalin kasta. Aroor kastana wuxuu isku dayaa inuu wakhti u helo orod ruclayn ah iyo Yoga.
2001 ayuu guursaday Twinkle Khanna oo uu dhalay Rajesh Khanna oo caan ku ah jilidda aflaamta Hindiya, waana aabbe dhalay wiil iyo gabar.
Akshay Kumar Wuxuu aad u taageeraa hay’adaha aan dawliga ahayn iyo mashaariicda lagu taageerayo dadka taagta daran oo boqolaal kun oo doollar uu ku bixiyey. | 962d5f1f-8eb8-4af6-a87a-b96732250395 | 532 |
Kumuu ahaa Janaraal Moorgan oo Nairobi ku geeriyooday?
Janaraal Maxamed Siciid Xirsi Moorgan ayaa goor- dhaweyd ku geeriyooday magaalada Nairobi ee dalka Kenya, halkaasi oo la sheegay inuu ku xanuunsanaa muddooyinkii dambe, sida ay xaqiijiyeen mas'uuliyiin ka tirsan maamulka Puntland.
Wuxuu janaraalku taariikh dheer ku lahaa Ciidanka Xoogga Soomaaliya. Wuxuu la taliye amni haddeer u ahaa Puntland oo uu qayb weyn ka ahaa dagaalka lagula jiro Daacish, sida uu wasiirka arrimaha gudaha Puntland Cabdi Faarax Juxa ku sheegay qoraal uu soo dhigay bartiisa Facebook.
Janaraal Moorgan ayaa mar uu labo sano kahor wareysi siiyay warbaahinta wuxuu ku sheegay inuu dhashay sanadkii 1949, waxbarashada dugsiga hoose iyo dhexe ayuu kusoo qaatay iskuulkii Xaaji Mire ee magaalada Boosaaso ee gobolka Bari.
Wuxuu wareysiga ku sheegay in kadib aabbihiis uu u diray magaalada Muqdisho, halkaas oo uu ku dhammeystay waxbarashada isagoo dhigtay dugsigii la oran jiray "Allaahida".
Janaraalka ayaa kadib ku biiray ciidamada milatariga. Sanadkii 1967 wuxuu ka mid noqday saraakiil ay Soomaaliya tababar ciidannimo ugu dirtay dalka Ruushka, wuxuuna dalka ku laabtay sanadkii 1970-kii.
Shaqadii ugu horreysay ayuu ka bilaabay madaxtooyadii xilligaas, isagoo ka mid ahaa ciidamada ilaalada madaxweynaha, wuxuuna ciidankaas ka tirsanaa muddo toddoba sano ah.
Sidoo kale wuxuu tababarro kusoo qaatay dalka Mareykanka. Kadib wuxuu xilal sare kasoo qabtay dowladdii xilligaas ee Maxamed Siyaad Barre, sida isagoo noqday wasiirka gaashaandhigga iyo kan howlaha guud.
Janaraal Moorgan, wuxuu ahaa wasiirkii ugu dambeeyey ee gaashaandhigga, kahor inta aan dowladdii xilligaas xukunka laga tuurin sanadkii 1991.
Maxamed Xaaji Ingiriis oo cilmiga taariikhda ka bartay Jaamacadda Oxford, isla markaana haatan cilmi baare ka ah Akadeemiyadda Hoggaaminta Afrika ee Jaamacadda King's College London ayaa BBC-da u sheegay in Janaraal Moorgan uu xilal muhiim ah kasoo qabtay Soomaaliya.
Wuxuu sheegay in janaraalka uu horaantii 1970-meeyadii uu guursaday gabar uu dhalay madaxweynihii xilligaas Maxamed Siyaad Barre, "halkaas ayayna dallacaaddiisa degdegga ah kasoo bilaabatay," ayuu yiri.
Maxamed Xaaji Ingiriis ayaa intaa ku daray in janaraalku uu u badnaa magaalada Nairobi ee dalka Kenya, Cummaan iyo muddooyinkii ugu dambeeyay oo uu ku noolaa magaalada Garowe ee caasimadda Puntland.
"Waxaa janaraalka lagu xusuusan doonaa wixii ka dhacay gobollada Waqooyi." Ayuu yiri.
Moorgan ayaa soo ahaa taliyihii qeybta 26-aad ee halka markaas loo yaqaannay gobollada Waqooyi, haatanna ah Jamhuuriyadda Iskeed ugu Dhawaaqday Madax-bannaanida ee Somaliland.
Wuxuu ka mid ahaa janaraalku saraakiishii militeriga Soomaaliya ee ay dad badani ku eedeeyaan inay berigaas halkaas ka geysteen xad-gudubyo xagga xuquuqda aadanaha ah oo la sheegay inay ka dhaceen.
Sidoo kale janaraalka ayaa qeyb ka ahaa hardan ka socday magaalada Kismaayo, iyadoo sanadkii 2004 uu Guddiga Fududeynta Shirka Soomaalida ee IGAD ee ka dhacayay Kenya, laguna heshiisiinayay Soomaalida ay cunaqabateyn kusoo rogeen isaga, sababo la xiriira ficillo ay sheegeen inuu ku lug lahaa.
Muddooyinkii ugu dambeeyay wuxuu ku noolaa magaalada Garowe, halkaas oo uu la taliye amni uga ahaa maamulka Puntland.
Kaalintii Jeneral Morgan ee xadgudubyadii ka dhacay Hargeysa
Jeneraal Maxamed Siciid Xirsi oo loo yaqaano Morgan waxay hay'adaha xuquuqda aadanaha u dooda ilaa hadda ugu yeeraan "qalaagii Hargeysa" ama "kawaanlihii Hargeysa". Waxay ku eedeyn jireen inuu ka dambeeyey kiisas ka dhan ah xuquuqda aadanaha oo dabayaaqada sideetameeyadii ka dhacay magaalada Hargeysa.
Hay'adda Amnesty international ayaa warbixin ay kaga hadlaysay tacaddiyo ka dhacay waqooyi galbeed Soomaaliya (Jamhuuriyadda gooni isu taagga ku dhawaaqday ee Somaliland) ku sheegtay in xukuumaddii kacaanku ay mas'uul ka ahayd "xadgudubyo ka dhan ah xuquuqda aadanaha oo ay ku jiraan wax ku dhow xasuuq ay ciidanku ka gaysteen waqooyi galbeed, ayadoo taana ay keentay in Hargaysa la bam gareeyo 1998; Jirdil abaabulan oo loo gaystay maxaabiistii siyaasadda u xirnaa oo nabadsugiddu ay gaysatay, xarig bilaa maxkamad ah, iyo xabsi dheer oo loo gaystay maxaabiista loo xiro waxa ay aaminsan yihiin".
Morgan wuxuu xilligaas ahaa taliyaha qaybta 26aad ee gobolladii waqooyiga Soomaaliya, waana xilligii ay ciidanku ku lug yeesheen gaboodfallo dhashay markii ay jabhadda SNM ka hor timid dawladdii Siyaad barre.
Mike Thomson oo BBC ka tirsanaan jiray ayaa 2002 jeneraal Morgan kala sheekeystay tilmaanta loo nisbeeyey wuxuuna u sheegay in kaliya uu weligii wax dilay isagoo naftiisa difaacaya oo qura. "Xaqiiqdii waxaan ahay hadda nabad ooge, marka loo eego waxa la iigu yeero ee ah dagaal ooge" ayuu yiri.
Waraysi uu hore u siiyay BBC waxa uu ku sheegay in masuuliyadda wixii ka dhacay gobolada Waqooyi ay leeyihiin dowladda Itoobiya iyo madaxda SNM, isaga oo sheegay in Itoobiya ay soo hubeysay oo ay jabhadaas u soo dirtay inay weeraraan Burco iyo Hargeysa. Waxa uu sheegay in ciidamada waajib ka saarnaa difaaca dalkooda, oo ay tahay in aan laga filan inay gacmaha taagaan oo ay is-dhiibaan.
Wax-ka-beddel: Warbixintan waxaa lagu sameeyay wax ka bedel, iyada oo lagu soo kordhiyay xog la xiriirta duqeymihii Hargeysa iyo kaalinta uu ku lahaa Jeneraal Morgan, iyo weliba wixii uu isagu ka yiri eedeymahaas. | 52867db7-cd63-47a1-adfa-0f7eca31f567 | 786 |
Waa kuma wiilka uu dhalay mid ka mid ah aasaasayaasha Xamaas ee jaajuuska u ah Israa'iil
Wiil uu dhalay Sheekh Xasan Yuusuf oo ka mid ahaa aasaasayaashii Xamaas, kaasoo ka soo goostay kooxda, si basaasnimo ahna ugu shaqaynayey sirdoonka Israel ayaa uga digay ameerikaanka iyo sunida inteeda kale sida aabihii iyo ciidankiisu ay u doonayaan inay uga guulaystaan dadka reer Israa’iil, ayna shareecada ugu soorogaan dunida.
Muscab Xasan Yuusuf oo lo yaqaanno ‘amiirki cagaarnaa’ ayaa u jaajuusayey Israa’iil intii u dhaxaysay 1997 ilaa 2000, xogta uu bixiyeyna waxay noqotay mid ka hortagta is qarxin iyo weerarro kale.
Waraysiyo is xigxigay oo warbaahinta Maraykanku ay la yeesheen ayuu kaga digay in aabihii iyo Xamaas aan marnaba la qancin karin haddii lasiiyo dhulka Falastiin oo kaliya, ayna u dagaallamayaan dagaal dimeed oo iyaga xaggooda aan dhamaad lahayn.
“Waa dhaqdhaqaaq diimeed, waana waxa uu qof kasta ka cabsanayo inuu yiraahdo. Xamaas haddii ay ahaan lahayd daqdhaqaaq siyaasadeed, waan qancin lahayn hankooda siyaasaded,laakinse Xamaas waa dhaqdhaqaaq siyaasadeed oo aan rumaysnayn xudduud siyaasadeed. Waxay doonayaan in ay dhisaan dawlad islaami ah oo ay ka dhisaan burburka dawladda Israa’iil.
Wuxuu intaa ku daray “Waxay doonayaan inay burburiyaan dawladda iyo dadka Israa’iil. Waxay doonayaan inay dilaan qof kasta oo taageera Israa’iil, ka dibna ay abuuraan dawlad islaami ah”.
Telefishanka CNN wuxuu u sheegay "Tani ma aha dhamaadka, waayo hankoodu waa inay dunida oo dhan wada gaaraan. Waxay doonayaan inay aakhiritaanka dhisaan dawlad islaami ah”.
Wuxuu intaa ku daray inay dagaal ku qaadaan Israa’iil dhowrkii sanaba mar “marka ay lacag doonayaan”.
“Dagaalkan Israa’iil ma aysan bilaabin. Xamaas ayaa billowday, waa dhiig lacag lagu raadinayo“ ayuu yiri. “Waa in aan banaanka soo dhignaa waxa ay yihiin. “Ma aha dhaqdhaqaaq qaran“ ayuu hadalkiisa ku sii daray.
Muscab oo difaacaya jaajuusnimadiisa wuxuu intaa ku daray in loo baahan yahay in la aado “maska madaxiisa“ oo yaalla buu yiri Dooxa, Beyrut iyo meel kasta oo ay joogaan "madaxa halaga jaro dabadu ha dhimatee“ ayuu yiri.
Aabaha dhalay ninkaas wuxu ka mid ahaa 60 hogaamiye oo tdobaadkii hore la soo xiray ka dib markii weerar lagu qaaday daanta galbeed.
Muscab Xasan Yuusuf wuxuu ku dhashay 5tii Maajo ee sannadkii 1978-kii Ramallah oo 10 KM u jirta Quddus. Hay’adda sirdoonka gudaha Israa’iil ee Shin Bet waxay u aragtaa isha ugu qiimaha badan. Waxaa la aaminsan yahay in dhowr goor oo la xiray ka dib ay is fahmeen isaga iyo sirdoonka Israa’iil.
Wuxuu gacan ka gaystay in laga hortago tiro weerarro dilal ah, isagoo sidoo kalena kashifay unugyo xamaas ka tirsan. Wuxuu kaloo Israa’iil ka caawiyey inay ugaarsadaan mintidiinta oo xitaa ay soo xiraan aabihii, Sheekh Xasan Yuusuf
1999 ayuu ka baxay diinta islaamka isagoo qaatay diinta masiixiga. Wuxuu ka soo tagey daanta galbeed sannadkii 2007, wuxuuna u soo guuray Maraykanka. Magaalada San Diego ayuu muddo ku noolaa.
Aabbaha dhalay ninkaas oo ka mid ah raggii wax ka aaaasay ururka Xamaas wuxuu ka mid yahay dadka aad u fog marka laga hadlayo qaddiyadda Falastiin. Sheekh Xasan Yuusuf oo ila qabashiida ahaa maas’uuliyiinta Xamaas ee daanta Galbeed wuxuu ka mid ahaa dadaka aaminsan inaan Israa’iil wax wadahadal ah lala yeelan.
Waxaa kaloo loo arkaa inuu ka mid yahay "hogaamiyeyaasha ruuxiga ah ee Xamaas“.
Shiikhu wuxuu dayriyey wiilkiisa Muscab wuxuuna u arkay inuu dhabarka ka jabiyey qaddiyadda Falastiin, laakinse dad badan oo Maraykan iyo Israa’iiliyiin ah waxay u arkaan Muscab inuu geesi yahay. | ea15c739-6c00-435c-912c-f586c745866e | 556 |
Maxaa ku dhacay cayaartoyda Nigeria ee Libya uga qeyb-geli lahaa koobka Afcon?
Kooxda Qaranka Nigeria (Super Eagles) ayaa dib ugu laabtay dalkooda kadib 16 saacadood oo xaalad adag ay la kulmeen, taasoo keentay in kooxdu ay ku xannibmaan garoon ku yaalla Libya muddo saacado ah kahor inta uusan furmin tartan muhiim ah oo ka tirsan Koobka Qaramada Afrika.
Kooxda Super Eagles ayaa lagu waday in Axaddii ay tagaan magaalada Benghazi balse diyaaraddooda ayaa loo weeciyay Al Abraq, oo ilaa 230km (143 meyl) ka fog halkii ay u socdeen.
Sarkaal ka tirsan Naadiga Kubadda Cagta Nigeria (NFF) ayaa BBC Sport Africa u sheegay inay la kulmeen xaalad adag iyagoo lagu xiray gudaha dhismaha garoonka kadib markii ay qorsheysteen inay baxaan.
Kabtan William Troost-Ekong ayaa sheegay in kooxda ay go’aansatay inaysan tartanka ka qeybgelin wuxuuna dowladda dalkiisa ugu baaqay "inay soo farageliso oo ay badbaadiso".
Wasiirka horumarinta cayaaraha Nigeria sanatar John Owan Enoh ayaa sheegay in walaacooda ugu weyn uu ahaa in kooxdu ay nabad kusoo laabato.
Naadiga Kubadda Cagta Libya (LFF) ayaa sheegay inay "aad uga walaaceen" wararka sheegaya xaaladda ay la kulmeen cayaartoyda Nigeria balse waxay beeniyay warka ah in la khiyaamay.
"Waxaan u heynaa xushmadda ugu sarreysa dhiggeenna Nigeria waxaana dooneynaa inaan u xaqiijinno in weecinta duullimaadkooda uusan ahayn ku talo-gal," ayuu yiri naadiga.
Xiriirka kubadda cagta Afrika (Caf) ayaa xiriir la sameeyay wakiillada Libya iyo Nigeria kadib markii kooxda Super Eagles ay ku xannibmeen garoonka iyagoo xaalad adag wajahay.
War uu soo saaray Caf ayaa intaa ku daray in xaaladda loo gudbiyay guddiga anshaxa si baaritaan loogu sameeyo tallaabana looga qaado.
Habeen aan la mahdin oo lagu qaatay 'xabsi' gudaha garoonka
Madaxa warbaahinta NFF Promise Efoghe ayaa sheegay in wax sabab ah aan lagu sheegin go’aanka diyaaraddooda loogu weeciyay Al Abraq.
"Ma jiro qof ka socday FA-ga Libya oo sabab ka bixiyay amaba caddeyn keenay," ayuu yiri.
"Libyaanka wax dadaal ah kuma bixin inay gacan ka geystaan. Markii NFF ay isku dayday inay qorshe kale sameyso, waxaa nalagu xiray gudaha garoonka.
"Waa sida inaan ku jirno xabsi ku dhex yaalla garoonka."
Weerar-yahanka Nigeria Victor Boniface ayaa qoraal uu soo dhigay baraha bulshada ku sheegay in kooxda aan la siin cunto, wi-fi ama meel ay seexdaan, isla markaana akoonka Super Eagles ee X lasoo dhigay sawirrada cayaartoyda oo isku kala bixiyay kuraasta garoonka.
Naadiga LFF ayaa dhankooda sheegay in xaaladaha noocan ah dhici karaan sababo la xiriira dhanka baratakoolka hawada, baaritaan ammaan amaba caqabado dhanka farsamada ah, wuxuuna sheegay inuu rajeynayo in is afgaranwaaga "lagu xallin karo is afgarad iyo niyad-wanaag".
Libya oo beenisay inay khiyaano meesha ku jirtay
Arrintan ayaa daba socota cabashada Libya ee la sheegay in si aan habbooneyn loola dhaqmay markii ay dhowaan booqdeen Nigeria.
Saraakiisha Libya ayaa sheegay in cayaartoyda dib loogu celiyay Port Harcourt isla markaana waxay ku eedeeyeen dhiggooda Nigeria inaysan siin bas ay ku tagaan magaalada Uyo oo ku qaadaneysay safar 130km ah, taasoo keentay inay saacado xannibmaan.
Arrintaas ayaa waxaa beeniyay NFF.
Troost-Ekong ayaa sida loola dhaqmay cayaartoyda Nigeria ku tilmaamay "cayaar maskaxeed".
Safarka Al Abraq ilaa Benghazi ayaa qaadan lahaa in ka badan saddex iyo bar saacadood marka waddada lagu safro, balse Troost-Ekong ayaa sheegay in cayaartoydu aysan dooneyn inay safar noocaas ah galaan sababo xaaladda ammaanka ee Libya ah.
Dalkaas ayaa u kala qeysan labo maamul - mid xukuma gobolka bari, oo Benghazi ay ka mid tahay, iyo kan kale oo xukuma galbeedka oo ay ku jirto caasimadda Tripoli. Labada dowladood ayaa midba sheegta inay yihiin maamulka saxda ah. | fca529d4-1d69-4399-ad45-6c5df10543bc | 581 |
Saamiya: Sheekada orodyahannaddii Soomaaliyeed ee riyadeedii ay geeridu soo afjartay
Ku dhawaad labo iyo toban sano ka hor ayay ahayd markii uu baahay warkii naxdinta lahaa ee ku aaddanaa in mid ka mid ah orodyahannadii Olombikada Soomaaliya ay badda ku dhimatay iyada oo tahriibe ah.
Saamiya Yuusuf Cumar ayaa isku deyeysay in ay ka gudubto dalka Liibiya iyada oo ku sii aaddanayd dalka Talyaaniga bishii April ee Sannadkii 2012 xilligaas oo doontii ay saarnayd ay qallibantay, sida ay baahiyeen warbaahinta Talyaanigu.
Saamiya ayaa dhammaysatay tartanki Olombikada ee Beijing 200 mitir iyada oo aan weligeed helin tababar rasmi ah.
Inkasta oo tartankaas ay ku dhammaysatay kaalinta ugu danbaysa, sidaa oo kalena ay sekenno ka danbaysay tartamayaashii kale xilligas weriyihii BBC ee Rome Alan Johnstone waxa uu ku qeexay in ay ‘wax weyn’ ahayd ka qaybgalkeeda tartankani.
Dadkii ka soo qaybgalay tartankaasina waxa ay u soo dhaweeyeen si ballaadhan iyada oo heshay sacab ka badan kii ay heleen kuwii ku guulaystay kaalimaha hore.
Waxa ay ku soo barbaartay, sidaa oo kalena ku tababaratay magaalada Muqdisho, xilli ay wejahaysay dagaal, gaajo, iyo waayo kale oo adag oo ka mid ahaa in aanay haysan qalabkii tartanka iyo sida oo kale in dumarka loo arkayey in aanay ciyaaraha noocan ah ka qayb geli karin.
Sida lagu sheegay qoraal ay Saamiya ka qortay warbaahinta Al-Jazeera, waxay la kulantay hanjabaad dil iyo caga-juglayn markii ay Soomaaliya ku soo laabatay ciyaarihii Olombikada ee 2008-dii ka dib, iyadoo maleeshiyada Islaamiga ah ee Al-Shabaab ay waagaa ka talinayeen qaybaha ugu badan dalka oo ay qayb caasimadda ka mid ahi ku jirtey.
'Ma illaawi doonno”
Bishii Oktoobar 2010, Orodyahanad Saamiya ayaa la sheegay inay u guurtay Itoobiya iyadoo raadinaysa tababare caawiya si ay ugu sii diyaar garawdo oo ugu sii tababarto Olombikadii London ee 2012.
Intii u dhaxaysay sannadkaas illaa illaa iyo markii laga war helay dhimashadeeda ma cadda sidii tababarkaas iyo nolosheedii kale ay ugu suuragashay.
Sida laga soo xigtay Al-Jazeera, ma jirin wax dammaanad qaad ah oo ku saabsan in la aqbali doono in ay ku tababarto garoonka Addis Ababa – waxayna ku xidhnayd xilligaas waqtigeeda orod iyo ogolaanshaha Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud ee Itoobiya.
Warar ay baahiyeen warbaahinta Talyaaniga ayaa sheegay qorshaheedii tahriibeed ee ay u dhimatay inuu ahaa in ay rejaynaysay gaadhitaanka Yurub si ay halkaas uga hesho tababare ka caawin kara in ay gaadho ciyaaraha Olombikada ee London.
Walaasheed Hodan oo ku nool dalka Finland, ayaa barnaamijka Newsday ee BBC-da u sheegtay waagaas in Saamiya ay ka tagtay Addis Ababa oo ay markii hore u safartay Suudaan, ka dibna sii martay Liibiya ka hor intii aanay dhiman.
"Waxa ay soo gaadhay Liibiya 2011 September, xilligaas oo aannaan dhawr bilood wax hadal ah ka maqlin, waxay ku dhex lunsanayd saxaraha Liibiya halkaas oo dhawr jeer lagu xidhay.” ayey Hodan sheegtay.
"Ka dib waxay go'aansatay inay doon ka soo raacdo halkaas, waxaana ku nidhi ha samaynin sidaas, hooyadayna waxay isku dayday inay ka joojiso safarkaas, laakiin Saamiya aad ayay uga go'anayd, waxayna waydiisatay hooyadayo cafis, hooyadayna way oggolaatay, kaddib waxa ay raacday doontii markii danbe ay ku dhimatay.”
Hooda ayaa sheegtay in qoyska ay maqleen geerida qaar ka mid ah dadka ku safrayay isla doonidaas, markii ay sii raadiyeenna ay ka war heleen in inantoodiina ay ka mid tahay dadka ku dhintay.
Warka naxdinta leh ee Samia ayaa soo shaac baxay markii Orodyahankii hore ee Olombikada Soomaaliyeed ee Cabdi Bile uu shir saxaafadeed ku qabtay magaalada Muqdisho.
Waxa uu xusay Mo Farah oo ah Orodyahanka Soomaaliyeed ee u guuray Boqortooyada Ingiriiska isagoo 12 jir ah, isla markaana ku guuleystay Olombikada sannadkii 2012, waa bilo ka bacdi markii ay dhimatay.
"Waan ku faraxsanahay Mo, sharaf ayay noo tahay," ayuu yidhi. “Laakiin ma iloobi doono Saamiya”
Hal mar ayaa warbaahinta adduunka ay qabsatay sheekada Saamiya, waxa laga qoray buugaag iyo suurragalnimada in laga jilo aflaam. Waxay noqotay dhacdo naxdin leh oo tusaale u ah safar nololeed oo ay ku raadinaysay rumaynta riyadeedii oo geeri ku danbeeyey. | f94f1846-5a95-49f3-ab73-35615ed9db08 | 655 |
Yuutuuberka adduunka ugu caansan oo gaadhay rikoodh cusub
MrBeast ayaa kala wareegay macaamiisha ugu badan barta T-Series oo ah kanaalka ugu weyn YouTube, kaddib muddo uu ka dhex socday dagaal dhanka macaamiisha ahi.
Bartan ku caanka muusigga Hindida ee T-Series, oo soo gelisa hordhaca aflaamta iyo muuqaallada muusiga, ayaa haystay rikoodhka kanaalka ugu weyn YouTube muddo shan sano ah, ka hor inta aan laga qaadin axaddii.
MrBeast, oo magaciisa dhabta ah yahay Jimmy Donaldson, ayaa hore u ahaa marki shakhsi ama qof tahay qofka ugu badan ee ay raacaan dadku ugu badan barta Youtube.
Laakiin 26-jirkan ayaa hadda taariikh ku sameeyay masraxaas xogta la isku weydaarsado isaga oo u muuqda mid aan ay adag tahay in si fudud lagu gaadhaa, xilli uu haysto 269 milyan oo macaamiil ah, isagoo meesha ka saaray T-Series.
Mr Beast ayaana barta Twitter-kiisa ku soo qoray farriin u dhignayd in “ugu danbayn uu aarsaday”.
Ninkan oo bartaas soo geliyey ku dhawaad 800 oo muuqaal, kuwaas oo ku saabsan booqashada meelo qaali ah, bixinta hadyado qaali ah, iyo sheekada ku saabsan “in la aasay isaga oo nool”.
T-Series ayaa kala wareegtay rikoodhkan yuutuuberka Swediska ah ee loo yaqaan Felix Kjellberg oo bartaas caankaga ah PewDiePie. Ninkan ayaana waagaas soo qaaday hees uu ku sheegay “in shirkad weyn oo heesaha samaysaa ay kala wareegtay rikoodhkiisii”
Waa kuma ninkani?
Jimmy Donaldson, oo aad loogu yaqaan Mr Beast, waa YouTuber muuqaaladiisa ka sameeya waxyaabo badan oo yaab leh.
Qaar ka mid ah fiidiyowyadiisa waa kuwo aad khatar u ah laakiin ugu yaraan 30 milyan oo qof ayaa daawata halkii muuqaalba. Qaarkood xitaa waxay gaareen100 milyan.
Waxaana ka mid ahaa Mr Beast markii uu isku dhex aasay sanduuqa la geliyo godka qabriga muddo 50 saacadood ah waxaana uu khibradaasi u duubay 57 milyan oo taageereyaal ah oo uu ku leeyahay Youtube-ka.
Waxa uu in ka badan laba maalmood ku jiray qabriga. 'Mr Beast' 50 saacadood ayuu isagoo nool ku qaatay sanduuqa ka dib markii nolosha lagu aasay.
Kaamiro ayaa la geliyey gudaha naxashka waxaana 12-daqiiqo oo keliya isku dayga la soo galiyay Youtube-ka.
MrBeast ayaa daawadayaashiisa u sheegay khibradiisa wuxuuna qirtay inuu kaadida isku celinayay. Sidoo kale waxa uu si joogto ah ula xiriirayay asxaabtiisa goobta joogtay.
Waayo-aragnimadu ma ahayn mid sahlan maadaama uu bilaabay inuu dareemo xanuun iyo cabsi maalin ka dib.
"Dhabarka ayaa i xanuunaya, waxaana bilaabay inaan dareemo cabsi xooggan, caajis iyo madax xanuun. Sidoo kale ur ayaan dareemay," Muqaalka MrBeast ayaa sidaas laga maqlay.
Mr Jimmy waxa kale uu leeyahay dhowr kanaal oo ay ku xidhan yihiin tobanaan milyan oo macaamiil ah oo ay ku jiraan mid samafal ah iyo mid lagu soo gudbiyo muuqaallada ciyaaraha.
Ma cadda cadadkaa dhabta ah ee uu kanaaladan kale ka sameeyo, balse Donaldson ayaa waxaa uu caan ku noqday qorshihiisa ganacsi ee ah in uu dib ugu celiyo kanaalkiisa dhaqaalaha kasoo gala, waxaana soo saarista qaar kamid ah muuqaallada uu sameeyo ee uu soo geliyo Youtub-kiisa uu ku bixiyaa lacago malaayiin dollar ah. Waxa uu ku sheegay wareysi lala yeeshay bishii June in uu dib ugu maalgeliyo Kanaalkiisa "dinaar kasta oo aan sameeyo waxaan dib ugu celiya Youtub-ka ". Ayuu yidhi.
Muuqaalka Squid Game In Real Life ayaa ah kan ugu daawashada badan muuqaallada ku jira kanaalkiisa waxaana daawaday 472 milyan oo ruux, waxaana dib u habeeyay shirkadda Netflix, taas oo sababtay in uu ku guuleysto $ 456,000 oo abaalmarin ah.
Marka laga yimaado muuqaallada, Donaldson wuxuu caan ku yahay samafalka, iyo sidoo kale bandhigyada ganacsiga.
Waxa uu leeyahay hay'ad samafal oo shati leh oo u shaqaysa sidii bangi cunto si ay u quudiso bulshooyinka Maraykanka ee saboolka ah, waxaana uu sidoo kale uruuriyay tobanaan milyan oo dollar si wax looga qabto isbadalka cimiladda.
Waxa uu sidoo kale bilaabay noocyo kala duwan oo ah cuntada fudud, ganacsigiisa kale ee cuntada fudud ee Feastables, ayaa uu ku sheegay in si joogto ah looga iibin doono gudaha UK. | c8c3c2f5-c07d-4356-8a9a-1bb966a04775 | 646 |
War hor leh oo ka soo kordhay burcad-badeedda Soomaalida ee afduubatay markabkii Bangladesh
Sida ay baahiyeen qaar ka mid ah warbaahinta Bangladesh, burcad-badeedda Soomaalida ee afduubtay markabka dalkaas laga leeyahay ee MV Abdullah ayna saarnaayeen 23 shaqaale ah ayaa maanta xiriir la soo sameeyay milkiilayaasha markabka kadib muddo sagaal maalmood ah.
Mizanul Islam, oo ah la taliyaha warbaahinta ee Kooxda KSRM, ayaa yiri: "Burcad-badeedda ayaa duhurnimadan nala soo xiriiray balse waxba ma aysan dalban."
"Waxaan ka hadalnay shaqaalaha iyo markabka guud ahaan. Haatan waxaa abuurmay hannaan wada-xaajood. Waxaan rajeyneynaa in xal la gaari doono. Waxay nagu wargeliyeen in dhammaan dhaqaalaha ay bad-qabaan. Lama jirdili doono, iyo inay nala soo xiriiri doonaan," ayuu intaa ku daray.
Sida ay daabaceen warbaahinta Bangladesha, qoysaska shaqaalaha saaran markabkan lagu afduubtay xeebaha Soomaaliya ayaa walaacsanaa iyaga oo dowladooda ku cadaadinayay in si degdeg ah loo soo badbaadiyo dadkeeda.
Wasiirka Wasaaradda Gaadiidka Badda iyo Dekadaha Puntland oo dhowaan BBC-da lahadlay ayaa sheegay in ay ka warqabaan in markabku kusoo wajahanyahay xeebaha Puntland qorshena ka leeyahiin.
“Annagu howlgal rasmi ah oo aanu kula wareegayno gaadiidka iyagana aanu ku xidhayno kuna marinayno shuruucda [ayaan leenahay]. Marka annaga istiraatijiyaddayaddu waxaa weeye in ayna xeebahayagu noqonin bahalo galeen lala yimaado gaadiidka badaha lagusoo afduubto ayaa naga go’an”
Shirkadda markabka iskaleh ayaa sheegtay in ay dedaalo badan samaysay sidii ay kusoo badbaadin lahaayeen shaqaalaha markabka, iyagoo kaashanaya saaxiibadda caalamiga ah ee maraakiibtoodu badaha ka howlgalaan, waxay sheegeen in ilaa maanta xidhiidh toos ah ayna la yeelan shaqaalaha markabka.
Warbaahinta dalkaas ayaa sheegtay in qoyaysaska shaqaalaha markabka saaran ay talaadadii isa soo dhoobeen xafiiska shirkaddu ku leedahay gudaha magaalada Chittagong ee dalka Bangladesh.
Markabkii ugu danbeeyay ee laga leeyahay dalkaan Bangladesh ee lagu afduubto xebaha Soomaaliya waxuu ahaa sanadkii 2010 kii, kaas oo lacag culus oo madax furasho ah markii laga bixiyay lahaystayaasha lasii daayay 100 maalmood kadib.
Wasiirka Arrimaha Dibadda dalka Bangladesh Xasan Maxmuud oo saxaafadda lahadlay ayaa sheegay in ay isku dayayaan in ay la xidhiidhaan budhcadda, iyaga oo adeegsanaya gacan labaad.
Wuxuu sidoo kale sheegay in hay’addaha sirdoonka dalka arrinta aad uga shaqaynayaan isagoo xusay in Ra’iisul Waaraha dalku aad uga walaacsanyahay dhacdada.
Wasiirka arrimaha Dibadda ee dalkaas ayaa sidoo kale warbaahinta u sheegay in ay la xidhiidheen dowlado dhowr ah si ay u badbaadiyaan markabka iyo shaqaalaha saaranba.
Markabkaan la afduubtay ayaa la sameeyay sanadkii 2016-kii waxaana markiisii koobaad loo bixiyay ‘Golden Hawk’ kadib markuu ku biiray maraakiibta shirkadda SR Shipping, sanadkii teggay ayaana loo bixiyay magaca ‘MV Abdullah’.
Markabkan hadda la afduubtay, ayaa waxaa saaraa sida la sheegay dhuxul waxaana markabka lagu magacaabaa MV Abdullah.
Warbaahinta Bangladesh ayaana sheegtay in ay saaraayeen 23 qof oo dhammaantood u dhashay dalka Bangladesh.
Afduubka markabkaan ayaana imaanaya xilli maraakiibta maraysa Gacanka Cadan ay sidoo kale weeraro joogto ah kala kulmaya weerar joogto ah Xuutiyiinta Yemen.
Arrintaan ayaa waxay sii shidaalinaysaa cabsida laga qabo dib-u-dhalashada budhcad badeeda ee badweynta Hindiya.
Budhcad badeeda ayaa xeebaha Soomaaliya Khalkhal ku galiyay maraakiibtii maraysay horaantii 2008-da iyadoon, balse howlgalo balaadhan oo ay siwadajir ah u sameeyeen dowladaha reer galbeedka ayaa hoos u dhigay weeraran iyadoo 2014-kii lagu guuleystay in budhcad badeeda howlgaladooda iyo dhaqdhaqaaqooda la joojiyo, kadib maraakiib badan oo ay afduubteen malaayiin lacag ahna ka qaadeen.
Bishii December labo dhacdo ayaa lagasoo wariyay xeebaha Soomaaliya. Mid waxuu la xidhiidhay markab ganacsi oo ay ku weerareen meel u dhow magaalada xeebta magaalada Eyl ee gobolka Bari. Midka kalena waxuu ahaa markab sitay calanka dalka Malta kaas oo isna la afduubtay una dhaqaaqay ugu danbayn xeebta Soomaaliya.
Biyaha Soomaaliya ayaa lagu arkay sare u kac budhcad badeedda sanadkii 2011-kii Hay’adda Qaramada Midoobay ayaana sheegtay in 160 weerar oo maraakiibta lagu qaaday la diiwaangeliyay. Weerada ayaase hoos u dhacay kadib markii howlgalo ciidamada Maraykanka iyo kuwa xulafadiisa ah ay yimaadeen biyaha Soomaaliya. | 816e3465-bb6d-4fc6-a352-09563f9db9c1 | 625 |
Maxakamadda ICC ma soo xiri kartaa Putin?
Garsoorayaal ka tirsan maxkamadda caalamiga ah ee dambiyada ayaa daba yaaqadii maalinnimada Jumcaha soo saaray warqadda xarigga, taasoo ku wajahan madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin iyo koomishankiisa u qaabilsan xuquuqda carruurtaMaria Lvova-Belova .
Bayaan ay soo saartay maxakamadda ICC ayay ku sheegtay in looga shakisan yahay dambiya dagaal oo ah in caruur si sharci darro looga tarxiilo Ukraine lana geeyo Ruushka.
Waxaa jira sababo macquul ah oo lagu aamino in Madaxweyne Putin uu qaadayo mas'uuliyadda dambiyada shakhsi ahaaneed ee masaafurintan, ayaa lagu yiri bayaanka, iyadoo intaa lagu daray in lagu eedeeyay inay dhacday tan iyo markii uu bilaabay duullaanka buuxa ee Ukraine bishii Febraayo ee sanadkii la soo dhaafay.
ICC masoo xiri kartaa Putin?
Maxakamadda dambiyada caalamiga ah ee ICC waxaa loo aasaasay in ay dacwad ku soo oogto oo ay cadaaladda horkeento kuwa mas'uulka ka ah dambiyada ugu xun - xasuuqa, dambiyada ka dhanka ah aadanaha, iyo dembiyada dagaalka. Maxkamaddu waxay leedahay xukun caalami ah.
Waa maxkamadda ugu dambaysay, oo soo faragelisa oo keliya marka masuuliyiinta qaranku aanay dacwayn karin ama aanay doonayn inay dacweeyaan qofka dambiilaha ah.
ICC ma laha awood ay ku xirto tuhmanayaasha, waxayna awood u leedahay oo kaliya inay galangal ku yeelato wadamada saxiixay heshiiska lagu dhisay maxkamada, oo loo yaqaan Rome Statute.
Ruushku kama mid aha saxiixayaasha heshiiskan - sidaas darteed Vladimir Putin ama Maria Lvova-Belova midkoodna lama dhiibi doono, dabcan Putin waa madaxweynaha Ruushka.
ICC waxay ku tiirsan tahay waddamada caalamka si ay gacan uga geystaan soo qabashada iyo u wareejinta tuhmanayaasha xarunta maxkamadda ee Hague.
Ruushka ayaa ku celceliyay in aanay aqoonsanayn maxkamaddan, wax micno ahna aanay ugu fadhinin warqaddan ay soo saartay iyada oo Hogaamiyihii hore ee Ruushka Dmitry Medvedev oo aad ugu fogaaday inuu is barbar dhigo waaranka lagu xirayo Vladimir Putin iyo "xaashida musqusha". Isaga oo ula jeeda in anay la qiima dhaamin warqadda saxarada la iskaga tiro.
Ninkan oo madaxweyne ka soo noqday Ruushka intii u dhaxaysay qaar ka mid ah xilliyadii Putin, ka dibna muddo dheer soo hayay xilka ra'iisul wasaaraha, ayaa si weyn u hadal hayay oo taageersanaa dagaalka Ukraine.
Cumar Al-Bashiir
Maxkamaddan ayaa sannadkii 2009-kii warqaddan oo kale u jartay madaxweynihii hore ee Suudaan Cumar Al-Bashiir taas oo ay ku guul darreysatay in la soo xiro sababaha aan kor kusoo xusnay awgood. Warqadda xabsiga ee Al-Bashiir oo dhowr jeer la cusboonaysiiyay ayaan waxab soo kordhin. Waxaa lagu qiyaasaa intii u dhaxaysay 2009 illaa 2016 inuu galay in ka badan 70 safar oo uu ku kala tagay 22 dal kuwaas oo badankood ahaa kuwa aan saxiixin heshiiska.
Balse waxaa sidoo kale ka mid ah dalalkan, waddanka Kenya oo isaga qudhiisa dacwado ay kaga socdeen maxakmaddan qaar ka mid ah hogaamiyeyaashiisa, wuxuuna dalkani iska dhaga tiray dalabka ah in Al-Bashiir lasoo qabto isaga oo si nabdoon uga laabtay.Al bashiir ayaa sidoo kale sannadkii 2017 booqday dalka Ethiopia wuxuuna kulan la qaatay raysal wasaarihii xilligaas ee Itoobiya Hailemariam Desalegn.
Jonathan Leader Maynard, oo jaamacadda King's College ee London bare ka ah siyaasadda caalamiga ah, ayaa sheegay in tani ay tahay "wax aan macquul aheyn in mustaqbalka dhow ay welwel ah ku abuurtu Putin.”
"ICC waxay ku tiirsan tahay iskaashiga dawladaha si ay si dhab ah u xiraan dadka, dawladda Ruushkuna ma aha mid iskaashi ka sameynaysa arrintan - sidoo kale maaha mid saxiixday heshiiskii Rome ee lagu abuuray ICC," ayuu raaciyay.
Balse waxay dhibaatooyin u abuuri doontaa mustaqbalka Putin wixii hadda ka dambeeya. Ayuu yiri. | 785bda0d-3477-4920-a4e1-f9ca95dee670 | 573 |
Maxay yihiin diyaaradaha ay Jabuuti soo iibsaneyso ee qaban doona hawlgallada gaarka ah?
Dawladda Jabuuti ayaa waxa ay soo iibsaneysaa laba diyaaradood oo noocoodu yahay Cessna Grand Caravan EX, kuwaas oo loo isticmaalo hawlgallada gaarka ah.
Qandaraaska lagu iibiyay diyaaradahaan ayaa waxaa la siiyay shirkadda Textron Aviation ee laga leeyahay dalka Maraykanka, waxaana bixiyay qandaraaska Ciidamada Maraykanka qaybtooda bixinta qandaraasyada.
Warka la xiriira heshiiskaan ayaa waxaa baahiyay shirkadda Textron Aviation 13 kii bishaan aan ku jirno ee Maarso.
"Labadan diyaaradood ee Cessna Grand Caravan EX, waxaa labadoodaba loo adeegsan doonaa howlgalada gaarka ah ee sirdoonka, dabagalka, iyo sahanka qalabaysan si loo xaqiijiyo madax banaanida xuduuda ee dalka Djibouti," ayuu yiri Bob Gibbs, madaxweyne ku xigeenka, iibka gaarka ah ee shirkaddaTextron.
Heshiiska lagu iibinayo diyaradahaan ayaa la sheegay in uu yahay mid aan xad lahayn oo socon doona muddo shan sandood ah, kaas oo dhigaya in ilaa lacag $100 milyan oo doolar ah wax lagu kala iibsan karo.
Sida ay sheegtay shirkadda soo saarta diyaaradaan, wadamada iibsada ayaa u isticmaala diyaarada in ay ku ilaaliyaan xuduudahooda iyaga oo ka faa'iiedeysanaya qalabka ku xiran.
Jabuuti ayaa haatan la kulmeysa xaalad aan xasilooneyn oo ka jirta gobolka, iyada oo kooxda Xuutiyiintu ay halis muuqata ku noqtotay gacanka badda ee muhiimka ah ee mara Jabuuti.
Kooxda ayaa horay u bartilmaameedsatay maraakiib maraysay badda cas, kuwaas qaarkood ay ku dhufteen gantaalo ay soo tuureen.
Maraykanka ayaa saldhig milatari oo wayn ku leh dalka Jabuuti, halkaas oo ay ku sugan yihiin qaar ka mid ah ciidamadiisa ugu xoogan ee Afrika.
Maxay tahay diyaarada Cessna Grand Caravan EX?
Diyaaradan oo uu soo saaro Maraykanka ayaa ka mid ah kuwa loo adeegsado sirdoonka, dabagalka, iyo sahanka,taas dalal badan aduunka ay ciidamadoodu adeegsadaaan.
Qiimaha diyaaradan ayaa ku xiran nuuca iyo sanadka la soo saaay. Kuwii la soo saaray sanadihii 2019-kii iyo 2023-dii ayaa jooga qiimo u dhaxeeya 2.3milyan ilaa 2.6 milyan oo dollar.
Waxay ku duuli kartaa jooga hawada ilaa 25 kun oo fiit iyadoo diyaaradan ay leedahay hal matoor.
Mareykanka ayaa diyaaradaha Caravan siiyay dalal badan oo Afrikaan ah si ay ugu adeegsadaa howlaha sirdoonka, ilaalinta iyo sahminta.
Bishii Maarso ciidamada cirka ee Tunuusiya ayaa helay diyaaradan Cessna Grand Caravan EX.
Sidaas oo kale dalka Rwanda ayaa ka mida dalalka helay diyaaradahan iyadoo dawladda Maraykanku ay hore deeq ahaan ugu siisay 14 diyaaradood oo Grand Caravan EX ah.
Diyaaradan Cessna Caravan waa mid dookheedu sareeyo marka la joogo dalalka Afrrika iyo caalamka laakiin Maraykanka waxay uga deeqaan gargaar militari ahaan wadamada caalamka qaarkood.
Dalalka Cameroon, Chad, Niger, Mali, Mauritania, Kenya iyo Uganda ayaa ka mid ah dalalka Afrika ee hore u haystay diyaaradahan kuwaas oo la howlgala ciidamada Maraykanka ee howlgalka Afirka.
Awooda Ciidamada Cirka ee Jabuuti
Dalka Jabuuti oo dhaca geeska Afrika iyo gacanka cadmeed ayaa ciidamadeeda cirka asaastay sanado uun markii ay xoriyadooda ka qaadatay dalka Faransiska sanadkii 1977-dii
Ciidamada Cirka ee Jabuuti waxay ku qalabaysan yihiin ilaa toban diyaaradood oo ay ku jiraan laba nooc oo ah MA60, Cessna 208 Caravan, laba nooc oo ah Let L-410 Turbolet VIP transports, shan diyaaradood oo nooca SA365Ns, Eurocopter AS355, Harbin Z9, Mil Mi-8 iyo laba Mil-Mi- 24 diyaaradood oo Helicopter ah
Dalalka UK, Faransiiska, Ruushka, Maraykanka, Shiinaha iyo Turkey ayaa farsameeya diyaaradaha ay ku qalabsan yihiin ciidanka cirka ee Jabuti kuwaas oo ka howlgala mandaqa xasaasi ah.
Si kastaba ha noqotee, u dhawaanshaheeda gobolka Bariga Dhexe, meesha ay ku taal oo ah marinka Bab-ül Mandeb, iyo muhiimada ay u leedahay waddooyinka marinka tamarta ayaa dalkan ka dhigay meel muhiim ah oo soo jiidata indhaha dowladaha waaweyn ee caalamka.
Juqraafi ahaan Jabuuti waxay ku taalla meel laga maamuli karo marinka badda cas iyo badweynta Hindiya; waxa kale oo ay isku xirtaa badda Aasiya-Pacific, Gacanka Faaris, iyo gobolka Geeska Afrika.
Waxaa sidoo kale lagu qeexi karaa in jabuuti ay ku taal albaabka laga galo badda cas, taas oo u oggolaanaysa inay noqoto marinka Waqooyiga Afrika iyo gobollada Bariga Dhexe. | 6f9dbaf8-bfb7-4657-8dfe-6f2251c367f8 | 650 |
Maxay tahay Tignoolajiyadda cusub ee dumarka ka caawinaysa xanuunka caadada?
Markii ugu horeysay ee Paula Fischer ay akhrisay wax ku saabsan waxyaalaha lagama maarmaanka ah ee la xidhan karo, kuwaas oo ka caawinaya in ay yareeyaan xanuunka caadada, 33-jirkan ayaa sheegtay inay markaas "aad ugu faraxsanayd tijaabadan cusub ee ay gelayso".
Sida haween badan, ay dareemaan muddadaas waxay la kulmaan raaxo-darro aad u daran inta lagu jiro xilliga caadada, waxayna rajaynaysay inay hesho xal kale oo xanuun baabi'iye ah, kaas oo sida ay sheegtay caawiyay kaliya dhowr saacadood.
Paula, oo ku nool Budapest, Hungary, ayaa tidhi: "Inta badan waxaa igu dhaca xanuun daran inta lagu guda jiro xilliga caadada, taas oo keentay in aanan ka kici karin sariirta si aan u qabto shaqadaydii maalinlaha ahayd". "Tani waxay saamaysay wax walba – hadday tahay niyad, dhiirrigelin, awoodd iyo hadday tahay wax qabad."
Iyada oo xaalkaas ku sugan laba sano ka hor, waxay ku aragtay ogeysiis baraha bulshada ah kaas oo ka yimid urur Hungarian oo la yidhaahdo Alpha Femtech, oo waydiisanaysa tabaruceyaal si ay uga caawiyaan baadhitaanka iyo horumarinta tijaabada dhar cusub oo ujeedadiisu tahay in lagu yareeyo xanuunka caadada.
Codsadayaashu waxay ahayd inay dhamaystiraan sahan ku saabsan xaalka ay marto caadadu, ka dibna dhakhtar ku takhasusay caafimaadka haweenka ayaa dadkii soo codsaday ka xulatay kuwii ku habboonaa barnaamijkan. Paula waxa ay ka mid ahayd kuwa la doortay.
Dharkan gaarka ah ee ka soo baxay tijaabadaas, oo loo yaqaan Artemis, ayaa diyaar u noqon doona in laga iibsado gudaha UK iyo Midowga Yurub markii ugu horeysay dabayaaqada sanadkan.
Si aad awood ugu yeelato labiskan gaarka ah ee loogu talagalay haweenka, isticmaaluhu wuxuu xidhanayaa dhar ay ku dhex jiraan qalab tignoolajiyadeed oo qofka u ogolaanaya in moobilka uu kala socda marba halka wax marayaan, qalabka dharka ku xidhan ayaana leh Bluetooth ku xidhamaya app qofka ugu jira moobilka.
Paula waxa ay sheegtay in markii ugu horreysay ay xidhatay dharka jidhka inta lagu jiro tijaabada caadadeeda ay ahayd "khibrad gabi ahaanba ka duwan wixii hore", iyada oo aan wax xanuun ah dareemin. Waxay ku dartay in alaabta loogu talagalay jidhka, oo ka samaysan isku dhafka dhogorta merino iyo fiilooyin macmal ah ay "raaxo badan tahay ... sida oo kalena fiicantahay in la xidho".
Saamaynta kaliya ee ay sheegtay in ay leedahay ayaa ah in caadadu ay ka culus tahay sidii caadiga ahayd. "Waxaan u malaynayaa inay sabab u tahay saamaynta nasinta muruqa." | 86971a1e-bd0f-471e-ba06-b3d5e74a4551 | 399 |
Matcha: Faa'iidada caafimaad ee shaaha cagaaran
Haddii aadan baraha bulshada ku arag sawirka qof haya koob shaaha midabka cagaaran leh – waxaad malaha u baahan tahay inaad (refresh) ku sameyso.
Shaaha aan ka hadleynaa? Waa matcha.
Laga soo bilaabo TikTok ilaa Instagram, dadka caanka ah ayaa gacan ka geystay inay sare u qaadaan cabitaankan, taasoo keentay in jiilka da'da yar ee Gen Z ay maqaayadaha safaf dhaadheer u galaan si ay u tijaabiyaan.
Balse matcha ma aha wax cusub. Isagoo aad uga baxa Japan, shaahan cagaaran waa mid qarniyo jira, dhaqanka Jabaaneeskana taariikh xeeldheer ku leh waxaana inta badan laga cabaa xafladaha dalkaas. Sanadihii dambe, waa la casriyeeyay, waxaana laga sameeyaa shaah kulul iyo mid qabow oo baraf lagu daray intaba, macmacaanka iyo xitaa waxyaabaha la isku qurxiyo.
Matcha waa nooc ka mid ah shaaha cagaaran oo laga sameeyo caleemo gaar ah oo ka baxa dhirta Camellia sinensis. Si ka duwan shaaha cagaaran ee caadiga ah, oo laga sameeyo caleenta budada ah iyo tan baakadda shaaha lagu dhex rido, matcha oo si daqiiq ah loo shiiday ayaa lagu dhex walaaqaa biyo kulul amaba cano.
"Shaaha cagaaran waxaa si fiican loogu dersay faa'iidooyinkiisa caafimaad, matcha-na waa uun nooc aad u adag, balse daraasado badan ayaa loo baahan yahay in laga sameeyo faa'iidooyinkeeda badan," ayay tiri Miranda Galati, oo ku takhasustay cunnada kuna sugan Canada.
Balse matcha miyey inoogu fiican tahay sida ay baraha bulshada inooga dhigayaa?
Faa'iidooyinka caafimaad ee matcha
Matcha wuxuu qani ku yahay antioxidants - maaddooyinka kaa caawiya inay jirkaaga ka ilaaliyaan dhaawaca unugyada waxayna hoos u dhigaan khatarta cudurrada daba dheeraada.
Daraasad ay daabaceen saynisyahanno ka socda Jaamacadda Konkuk ee magaalada Seoul ayaa lagu sheegay in matcha ay ku jirto ilaa 10 jeer in ka badan antioxidants marka loo eego shaaha cagaaran ee caadiga ah.
Shaaha cagaaran iyo matcha ayaa aad isugu dhow, shaaha cagaaran waxa uu kordhiyaa dhimista miisaanka sababtuna waa heerka sare ee antioxidants. Daraasaduhu waxay muujinayaan shaaha cagaaran inuu kaa caawiyo kordhinta dheef-shiid kiimikaadkaaga iyo gubashada baruurta, taasoo ay gacan ka geysato heerarka sare ee kafeynta ku jirta.
Qaadashada caadiga ah ee matcha latte (hal qaaddo oo ah budada matcha) ayaa ka kooban qiyaastii 38-176mg oo kafeyn ah. Tani waa kafeyn ka yar koob kafeega caadiga ah.
Si kastaba ha ahaatee, Galati ayaa sheegaysa in matcha loo maleynayo in ay leedahay 'saamayn xasiloon' oo ka badan qaxwada sababtoo ah waxa ku jira L-theanine.
"Aashitada amino-ga ee matcha waxaa laga yaabaa inay faa'iido u leedahay habdhiska dareenka, ka caawinta dhimista walbahaarka, fududaynta walwalka iyo yaraynta hurdo la'aanta," ayay tiri.
Daraasadaha qaarkood waxay ku xireen qaar ka mid ah waxyaabaha ay ka kooban tahay matcha - oo ay ku jiraan antioxidants iyo qaybaha kale sida chlorophyll, kafeyn iyo L-theanine - oo leh horumarinta shaqada maskaxda.
Kafeyn waxaa lagu yaqaannaa inuu ka shaqeeyo habdhiska dhexe ee neerfayaasha, kordhinta dheef-shiid kiimikaadka maskaxda oo dhan, iyo sidoo kale kor u qaadista feejignaanta iyo xusuustaada.
Cilmi-baaris ay samaysay Jaamacadda Shizuoka ee Japan waxay soo jeedinaysaa in matcha laga yaabo inay leedahay faa'iidooyinka garashada.
Daraasadda, oo lagu daabacay Maktabadda Qaranka ee Daawada, waxay ku lug lahayd 12 kaqeybgalayaasha waayeelka ah - laba rag ah iyo toban dumar ah - kuwaas oo cunayay labo garaam oo budada shaaha cagaaran ah maalin kasta muddo laba bilood ah. Natiijooyinku waxay muujiyeen calaamadaha shaqada maskaxda oo soo hagaagtay.
Balse dhammaan ma wada fiicna
Si la mid ah dhammaanba waxyaabaha kale ee kafeynta laga helo, waxaa fiican in matcha si dhexdhexaad ah loo isticmaalo.
Matcha waxaa ku jira kafeyn ka badan shaaha cagaaran iyadoo qaadashada kafeyn badan ay saameyn taban kugu yeelan karto sida isku buuq, hurdo la.aan iyo wadno-garaac badan.
Kafeyn wuxuu kordhiyaa soo jeedkaaga, kaas oo loo arki karo faa'iido. Si kastaba, qaadashada xaddi badan ayaa sababi karta in jirku sii daayo adrenaline oo ah hoormoon si ku meel gaar ah u kordhiya tamarta balse sidoo kale horseedi kara inaad dareento isku buuq.
Xaddiga ugu badan ee kafeynta lagula taliyo dadka qaan-gaarka ah waa 400mg, taas oo micnaheedu yahay inaadan cabin wax ka badan hal amaba labo koob oo matcha ah maalintii.
Kuwa xasaasiyadda ku qaba kafeynta, matcha ayaa laga yaabaa inay u fiican tahay maaddaama ay ku jirto kafeyn ka yar kafeyga, iyadoo sidoo kale L-theanine-ta ku jirta ay gacan ka geysato yareynta in jirku nuugo kafeynta.
Waa maxay 'matcha-da wasakhda ah'?
Uma xuma sida magaceeda u muuqdo. Match-ada wasakhda ah waa espresso lagu daray caano iyo matcha la isku laaqay.
Balse marka laga soo tago dhadhanka is beddelaya, tan ma kafeyn badan oo ku jirta hal koob baa?
Iyadoo match-ada wasakhda ah ay isku darsatay soo jeedka laga qaado kafeynta iyo degganaanta laga helo matcha, khubarrada nafaqada ayaa sheegaya in isku darkooda ay weli sare u qaadi karaan soo jeedkaaga. Si kastaba, waxay ku doodayaan inay taasi dhanka u wanaagsan u arkaan.
Si la mid ah cabidda matcha latte khubarrada nafaqada waxay ku talinayaan in keliya hal koob maalintii laga cabo.
Fiiro ku aaddan tayada
Iyadoo matcha ay sanadihii dambe caan noqotay, in ka badan match-ada ka baxda Japan ayaa dunida loo dhoofiyaa.
Wararka qaar ayaa xitaa saadaaliyay in dalabka kordhay uu horseedi karo gabaabsiga matcha ee labadaba gudaha Japan iyo adduunka.
Iyagoo ka jawaabayay dalabka sii kordhaya ee matcha, shirkadaha shaaha ee Japan ee kala ah Ippodo Tea iyo Marukyu Koyamaen ayaa ku dhawaaqay markii ugu horreysay inay xaddidayaan iibka matcha.
Sida laga soo xigtay Wasaaradda Beeraha Japan, dalkaas ayaa soo saaray 4,176 oo tan oo matcha ah sanadkii 2023 – taas oo saddex jeer ka badan intii ay dhoofisay sanadkii 2010.
Balse matcha ayaa noqoneysa mid dunida caan ka ah, sidoo kalena waxaa badanaya noocyadeeda kala duwan dhanka tayada.
Qaarkood waxaa lagu daray sokor iyo dhadhan amaba wax lagu macaaneeyo, taas oo hoos u dhigeysa faa'iidadeeda caafimaad. | d4f9b257-1130-464c-b9e6-488178ab01f3 | 956 |
Gobol kamid ah Canada oo Soomaalida siiyay todobaad u gooni ah oo ay xusaan dhaqankooda
Downlad gobaleedka Alberta ayaa ku dhawaaqday in 25-ka June ilaa 1-da Luulyo loo aqoonsan doono toddobaadka Dhaqanka Somalida ee Alberta.
Wasiirka Socdaalka iyo arrimaha jinsiyadaha Alberta Maxamed Yaasiin ayaa saxiixay aqoonsiga toddobaadkan isagoo ku daray shin tiriska dowladda.
Inkastoo Somalida gobalkaas sanad walba dabaal dagyo ku aadan xoriyadda Soomaaliya dhigi jireen haddana waa markii ugu horraysay oo dowlad gobaleedka Alberta ay si toos ah u aqoonsato una dhaqan galiso todobaadka Somalida.
Soomaalida ayaa si gaar ah u xusa maalmahan iyada oo ay ku beegantahay maalmaha xorriyadda ee Soomaalida.
26-ka Juun ayaa Soomaalidu xustaa markii xoriyada laga qaatay qayb ka mid ah gumaystaha.
27-ka June ayaa iyana la xusaa maalintii Jabuuti ay xornimada ka qaadatay Faransiiska iyada oo maalinta ugu dambeysa ee 1-da Luulyana la xuso markii Soomaaliya ay xornimada ka qaadatay gumeystihii Talyaaniga isla markaan aay mudoobeen gobollada waqoyi iyo Koonfur.
Wasiirka socdaalka iyo arrimaha jinsiyadaha dowlad gobaleedka Alberta, Maxamed Yaasiin ayaa ku dhawaqay aqoonsiga maalmahan isaga oo yiri, “Sanad waliba waxa aan u dabaal degi doonnaa maalmahan 26-ka Juun ilaa 1-da luuliyo ee aan u aqoonsannay toddobaadka Soomaalida, waana aqoon sannay waxana ku faraxsannahay in aan maalmahan weyn aqoonsannay waana toddobaad muhiim ah”.
Soomaalida Alberta laftoodu waxa ay si weyn usoo dhaweeyeen maalmahan iyo sida dowladda gobolku u aqoonsatay iyaga oo markii horeba u dabaal degi jiray.
Fowsiya Xirsi Cabdi oo ka mid ahayd kasoo qayb galayaasha munaasibaddii looga dhawaaqay toddobaadka Soomaalida sidoo kalana ka mid ah dadka u dhaq-dhaqaaqa arrimaha bulshada ayaa BBC-da u sheegtay sida ay usoo dhaweynayaan aqoonsigan caalamiga ah.
“Runtii Soomaalidu aad bey ugu farxeen arintan dareenkeenna lagama sheekeyn karo, toddobaadkan oo dhan dowladdu anaga ayey noo aqoonsatay waana mid aan in badan sugeynay”.
“Soomaalida kaliya maaha ee xitaa waa maalmihii loo dabbaal degi jiray maalinta Canada, tanina waxa ay muujineysaa muhiimadda ay Soomaalidu ku leedahay gobolkan, dowladduna waxa ay noo oggolaatay toddobaadkan mana aha wax sahlan oo waxa ay muujineysaa in aan nahay dad la tix geliyo”, ayey hadalkeeda sii raacisay Fowsiyo Xirsi.
Kulan looga hadlayay todobaadkan cusub ee Soomaalida loo asteeyay ayaa waxaa soo agaasimay dowlada gobaleedka Alberta, waxayna isugu keeneen masuuliyiin ka socda dawladooda, sida wasiiro, xildhibaano.
Dadka Soomaalida ah ee kulankaas soo xaadiray ayaa waxaa ka mid ahaa xildhibaankii ugu horray oo Somali ah oo laga soo doorto gobalka Alberta - Sharif Xaji oo ka socday xisbiga ahaana - oo ka tirsan xibiga NDP ee dalkaas.
Sidoo kale waxaa yimid kulankaas Soomaali badan oo degan magaalada oo aad ugu faraxsanaa in ay maqlaan todobaadka cusub ee uu maamulka gobolkoodu ku dhawaaqay ee iyaga goonida u noqonaya.
Alberta waa gobalka labaad ay ugu badanyihiin Somalida Canada waxaana wasiirka Socdaalku ku sheegay in ka badan 60,000 oo qof, inkastoo qaar ka mid ah Somalidu ay aaminsanyihiin in tirada Somalida gobalkaas ay ka badanyihiin intaas.
Muxuu yahay xuska maalinta Canada?
Maalinta Canada, oo hore loogu yiqiin maalinta gobanimada, waa maalinta qaranka Canada, waxaa loo dabbaal degaa sannad-guuradii Isbaheysiga Canada oo dhacay Luulyo 1 deedii, 1867-dii, iyadoo la ansixiyay Sharciga Waqooyiga Ameerika ee Ingiriiska isla sanadkaas, waa markii ay midoobeen United Canadas, Nova Scotia, iyo New Brunswick, oo ay noqdeen hal maamul.
Asal ahaan waxaa loo yaqaan Maalinta Dominion.
Dabaaldegga maalinta Canada ayaa ka dhaca waddanka oo dhan, iyo sidoo kale meelo kala duwan oo adduunka ah looga soo qaybgalo.
Canada hadda waxay u dabbaaldegaysaa sanadguuradii 157-aad, waxaana guud ahaan dalkaasi laga dareemayaa u diyaar garowga munaasibado waaweyn.
Dalka Canada oo ah mid aad u dalbanayay soo galootiga waayahaan dambe, ayaa ka mid ah wadamo dhawr ah oo dad Soomaali ihi xilal ka qabteen.
Axmed Xuseyn oo ah wasiirkooda hormarinta caalamiga ah ee haatan, horayna u soo noqda wasiirka soogalootiga iyo qaxootiga ayaa ah Soomaaliga ugu caansan ee xil siyaasadeed ka qabtay dalkaas ilaa iyo haatanna haya. | 43b04815-a44d-4c63-9d73-21b140d1802e | 637 |
Ma la hakin karaa gabowga? 8 arrimood oo muhiim ah in aad ogaato
Saynisyahanadu waxay magacaabeen sideed cabbir oo gabowga hoos u dhigi kara ilaa lix sano.
Talaabooyinkan waxaa ka mida helidda hurdo caafimaad leh iyo jimicsi joogto ah, waana qayb muhiim ah oo ka mid ah inuu gaabiyo xawaaraha gabowga ee bayloojiga jirka.
Ilaalinta miisaanka jirka, sonkorta, dhiigga, kolestaroolka, iyo dhiig karka ayaa ah kuwo u baahan inaad la socoto adigoo ilaalinaya hurdada caafimaadka leh, nidaamka cuntada iyo samaynta dhaqdhaaq jireed oo joogto ah.
Cabitaan la’aanta sigaarka waxay sidoo kale hoos u dhigi kartaa geeddi socodka gabowga ilaa lix sano sida ay sheegeen khubarada Maraykanka
Daraasad la sameeyay ayaa soo jeedinaysa in marka la raaco tillaabooyinkan ay kor u qaadayso caafimaadka wadnaha, taas oo iyaduna hoos u dhigi karta xawaaraha gabowga noolaha ilaa lix sano.
Natiijooyinkan oo ku salaysan xogta in ka badan 6,500 oo qaan-gaar ah oo celcelis ahaan da'doodu tahay 47, ayaa lagu soo bandhigay Shirarka Kalfadhiyada Sayniska ee Maraykanka (AHA) ee Philadelphia.
Cilmi-baadhayaashu waxay sheegeen in dadka caafimaadka wadnaha ugu wanaagsani ay ahaayeen ilaa lix sano jir bayoloji ahaan.
"Natiijooyinkani waxay naga caawinayaan inaan fahamno xiriirka ka dhexeeya da'da taariikhiga ah iyo da'da noolaha iyo sida raacitaanka caadooyinka qaab nololeedka caafimaadka leh ay nooga caawin karaan inaan sii noolaano" ayuu yiri Donald Lloyd-Jones oo ah gudoomiyaha kooxda Caafimaadka AHA
Waxaa uu inta ku daray in qof kasta uu rabo inuu noolaado waqti dheer, haddana ka sii muhiinsane waxaa la rabaa inaan ku noolaano caafimaad dheer kuna raaxaysan karno nolol tayo leh waa kuwo u baahan taxadar dheeriya.
Life Essential 8 waxay qeexday in caafimaadka wadnaha lagu salaynayo afar hab nololeeed oo wax badali kara iyo afar calaamadood oo caafimaad ahaan loo baddeli karo.
Si loo cabbiro sida uu qofku ula falgalo deegaanka ama baylooji ahaan, da'da cilmi-baarayaashu waxay hubiyeen dheef-shiid, shaqada xubnaha iyo bararka.
Dardargelinta da'da waa faraqa u dhexeeya da'da noolaha iyo da'da dhabta ah taas oo leh qiimayaal sare oo muujinaya gabowga noolaha.
Marka la xisaabiyo arrimaha bulshada, dhaqaalaha iyo tirakoobka, cilmi-baarayaashu waxay yiraahdeen haysashada dhibcaha ugu sarreeya ee Nolosha Aasaasiga ah oo macnaheedu yahay inaad leedahay caafimaad wanaagsan oo wadnaha iyo xididdada, waxay la xiriirtay da'da noolaha ee qiyaastii lix sano ka yar.
Qoraaga daraasadda Nour Makarem oo ah kaaliye macallin oo ku takhasustay cudurrada faafa ee machadka Mailman ee jaamacada Columbia qaybta xarunta dhexe ee dawada ee New York ayaa sheegay inay ogaadeen in caafimaadka wadnaha oo sarreeya uu la xiriiro gabowga bayoolojiga ee hoos u dhaca sida lagu cabbiray da'da phenotypic.
Daraasadda ayaa muujisay in celceliska kuwa wadnadoohu wanaagsan yahay ay ahaayeen da’doodu 41
Daraaasadda ayaa muujinaysa in da’da dhabta ee qofka wadnihiisu wanaagsan yahay tusaale ahaan isagoo jira 41 sano ay celceliska da’da bayloojiga muujinayso 36 sano jir.
Sidoo kale dadka caafimaadka wadnaha iyo xididadiisu ay liitaan waxaa lagu qiyaasay in da’dooda dhabta oo celcelis ahaan maraysa 53 ay dhanka baylooji ahaan da’doodu gaarto 57 sano jir.
"U hoggaansanaanta weyn ee dhammaan mitirka Aasaasiga ah ee Nolosha 8 iyo hagaajinta caafimaadka wadnahaaga waxay hoos u dhigi kartaa habka gabowga ee jirkaaga waxayna leedahay faa'iidooyin badan oo hoos u dhigaya" ayey tiri Makarem.
Siddeedda cabbir ee caafimaad ee uu sheegay Ururka Wadnaha ee Mareykanka
1.Cunidda cunto caafimaad leh.
2. Noqo qof firfircoon.
3. Joojinta sigaar cabidda.
4.Helida hurdo caafimaad leh.
5. Ilaalinta Miisaanka caafimaadkaga.
6. Xakamaynta kolestaroolka.
7. La socoshada sonkorta dhiiga.
8. Ilaalinta iyo la socodka dhiig karka.
Taalaabooyinka ayaa ah kuwa ay daraasaduhu muujiyeen in la joogteeyo si loo helo caafimaad wanaagsan. | c8fd2da5-92fb-40b0-b899-bd75d0fe4e2b | 583 |
Dhegeyso: Maxaa sannadkan lagu soo bandhigay bandhigga buugaagta Garowe
Dhegeyso: Maxaa sannadkan lagu soo bandhigay bandhigga buugaagta Garowe
Magaalada Garowe ee xarunta maamulka Puntland, waxaa maalintii saddexaad ka socda carwada bandhigga buugaagta , kaas oo galay sanadkii saddexaad.
Waxaa bandhigaas sanadkan arrimaha ku cusub kamid ah waxyaabaha laga dhaxlay nidaamka federaaliga iyo doodo la xiriira bugaagtii sanadihii u dambeeyay soo baxay.
Haddaba faahfaahinta waxyaabaha lagu soo bandhigay carwada Garowe sanadkan, ayaan ka wareysannay, Maxamed Axmed Dalmar Agaasimaha Bandhiga Buugaagta ee Puntland, waxa uu warramay Aadan Maxamed Cabdi (Saalamiin). | 10483377-561d-4288-a3d0-fc385f5c6421 | 88 |
Ninka ugu taajirsan dunida muxuu ka yiri hadalladii muranka dhaliyey ee Ilhaan Cumar?
Ilhaan Cumar oo 27-kii bishii dhamaatay hadal ka jeedisay xaflad ka dhacday magaalada Minneapolis oo loogu dabaal-degayay dib u doorashada madaxweynaha maamul-goboleedka Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni, ayaa tiri hadal muran wayn dhaliyay.
“Intii aan aniga Congress-ka joogo biyaha Soomaaliya iyo baddeeda dad kale ma qaadanayaan. Waddanka Mareykankana kuma taageeraayo in dad kale ay annaga na dhacaan,” ayaa kamid ahayd khudbad jeedisay Ilahaan.
Hadalkeeda ka dib waxaa bilowda mawjado falcelin ah oo qaar badani kasoo baxayaan dad saameyn ku leh Maraykanka iyo siyaasaddiisa.
Elon Musk – ninka ugu taajirsan adduunka isla markaana Maraykan ah balse asal ahaan kasoo jeeda Koonfur Afrika ayaa ka mid ah isaga oo calaamadda layaabka uga felceliyay muqaalka khudbadda.
Balse muuqaalo hore oo ay Ilhaan khudbado kalo duwan jeedineysay, kuwaas oo dib loogu soo celiyay baraha bulshada ayuu ka dhiibtay fikir.
Qaybta falcelin ee mid kamid ah muuqaaladaas ayuu Elon Musk ku qoray: “Maraykanka ama dal kale. Mid dooro”.
Qoraal kale wuxuu ku leeyahay isaga oo ka fal celinaya hadalkeeda oo afka Ingiriiska lagu turjumay, “uma eka in ay daacad u tahay Maraykanka”.
Hadallada Ilhaan Cumar eeku saabsan khilaafka badda ee Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa kiciyey mawjado weerarro dhanka afka ah oo iyada ka dhan ah. Brasaabkii hore ee Florida, Ronald Dion DeSantis ayaa kamid ah dad dalbaday 'in laga ceyriyo Maraykanka'.
DeSantis wuxuu kasoo jeedaa xisbiga Jamhuuriga oo ay siyaasadda dalkaas ku legdamaan kan Dimuqraadiga oo ay Ilhaan ka tirsan tahay.
Hadallada hore oo ay Ilhaan ka sheegtay meelo fagaare ah, ayaa sidoo kale lasoo turjumay isla markaana qayb ka noqday hubka loo adeegsanayo iyada.
Xildhibaan Ilhaan Cumar ayaa waxaa ka mid ah hadallada lagu haysto mid ay sheegayso in Maraykanku uu sameynayo "waxa aan angu dhano oo kaliya" sida ay ku dhex tiri khudbada.
“Dawladda Maraykanku waxay ka qabanaysaa wixii annaga aan dhahno dawladda Maraykanka waxaas ka qabo” ayey tiri Ilhaan oo kusii dartay, “ kalsoonidaas waa inaan isku qabno haddii aan Soomaali nahay”.
"Soomaaliya waa gurigeenna, Soomaaliya wadnaheenna ayey ku nooshahay, maalin kasta ayaan ka fikirnaa Soomaaliya” waa jumlo kale oo baahday balse aan muuqaalkan ka mid ahayn.
Hadalladan ayey dadka iyada dhaliila u arkaan kuwo muujinaya in aysan Maraykanka daacad u ahayn taas badalkeedana ay Soomaaliya daacad u tahay.
Tom Emmer waa siyaasi kale oo ka tirsan baarlamaanka Maraykanka ahna Guddoomiyaha Aqlabiyadda Aqalka Wakiilada ee Maraykanka, wuxuu asna ka yiri Ilhaan: "Hadalka naxdinta leh ee Ilhaan, ee ay Soomaalinimada hormarinayso waxay dharbaaxo wejiga kaga dhacday ku tahay dadka reer Minnesota ee loo doortay in ay u adeegto, waxayna xadgudub toos ah ku tahay dhaartii xafiiska. Waa ina y is casishaa iyadoo ceebaysan”.
Macluumaadkan waxaa daabacay X. Waxaan dalbanayenaa fasaxaaga ka hor inta aan la furin, waxaa laga yaabaa inay isticmaalayaan cookies iyo farsamooyin kale. hadii aad u bahato akhri X xeerarka cokie iyo kan ku saabsan xogta gaarka ah ka hor inta aadan aqbalin. si aad u aragto xogta guji ‘aqbal oo soco’.
Dhammaadka X boggan
Ilhaan oo ah haweeneydii ugu horreysay ee Soomaali ah ee Congress-ka loo doorto, ayaa ka hadashay arrinta la xirriirta khilaafka badda ee u dhaxeeya Soomaaliya iyo Itoobiya iyadoo sheegtay in “Mareykanku uusan taageersaneyn in Itoobiya ay qaadato dhul ka mid ah Soomaaliya”.
Muuqaalkeeda oo lasoo dhigay barta X ayaa waxaa daawaday malaayiin qof, waxaana aad loo hadal hayaa qayb kamid ah hadalkeeda oo ah: “Soomaali ahaan, mar baan ka daba tegi doonnaa dhulalka naga maqan.”
Ilhaan ayaa jawaab ay arrintaas uga bixisay barteeda X waxay ku tiri “Keliya maaha mid hal dhinac ah balse gebi ahaanba waa mid ujeeddada ka baxsan,” ayay tiri iyada oo ka hadlaysa falcelinta laga bixiyay hadalkeeda.
Si kastaba ha ahaatee ma aha markii ugu horyasay ee ay Ilhaan Cumar qabsato ciwaanada wararka iyo baraha bulshada ee Maraykanka iyada oo soo ahayd xildhibaan uu mar walba muran kala dhexeeyo xubnaha xisbiga Jamhuuriga.
Sannadkii 2020 Ilhaan Cumar iyo madaxweynihii hore ee dalkaas Donald Trump ayaa hadallo kulkulul isu mariyey hawada. Donald Trump wuxuu markaas sheegay in Ilhaan ay tahay qof musuq-maasuq badan isla markaana warbixinadeeda uu la socday muddo labo sano ah.
"Maxaa ka khaldan Ilhaan Cumar? waxaan rajeynayaa in hawshan uu soo faragelin doono Xeer ilaaliyaha guud, Waxaan aqrinayay warbixinnadeeda muddo labo sano ah oo ku saabsan sida ay u musuqmaasuq badan tahay , Miyad rumaysanaysaan? Sidaas weliba ayay inoogu sheegeysaa sida dal loo maamulo? Waa maxay waxa ay samaysay qofkii ay reer Minnesota doorteen, maxaa baas ee idin ka khaldan dadyahow" waa hadalladii Donald Trump ee waagaas isaga oo dhaliilayey warbixin ay soo saartay.
Sannadkii tagat mar ay booqatay Masaajidka Al-Raxma ee magaaladda Minneapolis ee gobolka Minnesota, oo dab la qabadsiiyey dabaqiisa ugu sareeya, iyadoo la xiray ninkii falkaasi ka dambeyay kaasi oo sidoo kale horey isugu dayeyey masaajid kale in uu gubo, ayey Ilhaan sheegtay "in sidii uu Donald Trump u yimidba nacaybka Islaamku kordhay". | b839709c-8cd4-4f1a-8fe2-c57019119169 | 807 |
Maxay yihiin tallaabooyinka Mareykanka soo saaray ee ka dhanka ah Tahriibayaasha Soomaalidu ka midka yihiin?
Madaxweynaha Maraykanka Joe Biden ayaa saxiixay amar madaxwayne oo looga gol leeyahay in lagu xakameeyo tirada muhaajiriinta magangelyo doonka ah ee ka soo gudbaya xuduudda u dhexeysa Maraykanka iyo Mexico.
Waxay arrintani ku soo beegmeysaa xilli dalka Mareykanka dhawaan lagu wado in ay ka dhacdo doorashada madaxwaynanimada.
Amarkan ayaa ka hor-joogsanaya dadka muhaajiriinta ah ee sida sharci-darrada ah uga soo gudba xuduudda koonfureed inay dalbadaan magangelyo.
Madaxwayne Biden ayaa farta ku fiiqay in tallaabooyiinkani ay socon doonaan illaa tirada sida sharci-darrada ah uga soo gudbaysa xuduudaha Maraykanku ay gaarto heer aad u hooseeya oo si sahlan loo maamuli karo.
Maraykanku waxa uu sidoo kale shaaca ka qaaday tallaabooyiin cusub oo looga gol leeyahay in lagu dardargeliyo kiisaska magangalya doonka iyo in la yareeyo cadaadiska saaran maxkamadaha socdaalka ee Maraykanka.
Mr Biden ayaa amarkan madaxwayne ku dhawaaqay xilli uu kulan la qaadanayay barasaabyada magaalooyinka xuduuda ku yaalla. Wuxuu yiri "tallaabadani waxay naga caawin doontaa inaan gacanta ku dhigno xaaladda xuduudeena".
Qaar ka mid ah dadka u ololeeya socdaalka ayaa durba dhaleeceeyay tallaabooyiinka cusub ee ku saabsan magangalya doonka.
"Waa nasiib darro in siyaasaddu ay hagto marka laga hadlayo arrimaha socdaalka ," ayuu yiri Jennie Murray, madaxweynaha iyo Madasha Socdaalka Qaranka.
Khudbadiisa, madaxweyne Biden wuxuu ku dhaleeceeyay Jamhuuriga inaysan ansixin dib-u-habaynta socdaalka laba-geesoodka ah horaantii sanadkan - wuxuuna ka codsaday dadka dhaleeceynaya tallaabadan cusub inay "samir yeeshaan".
In ka badan 6.4 milyan oo muhaajiriin ah ayaa la joojiyay in ay si sharci darro ah ugu gudbaan Mareykanka intii uu jiray maamulkii Joe Biden.
Maalaayiintan qof ee ka gudbaya xadka Mexico waxaa ka mid ah Soomaali badan oo qaarkood galay gudaha Mareykanka qaar kalana ay weli ku sugan yihiin xadka ama gudaha laatiin America.
Imaanshaha soogalootiga ayaa hoos u dhacay sanadkan, inkastoo khubaradu aaminsan yihiin in isbeddelku aanu u badnayn inuu sii socdo.
Qaar ka mid ah dadka u ololeeya arrintan iyo xildhibaano ka soo jeeda xisbiga dimuqraadi ayaa shir jaraa'id oo ay qabteen waxay ku dhaleeceeyeen go'aanka Mr Biden.
Pramila Jayapal, ayaa sheegtay in ay "aad uga niyad jabtay" amarkan oo ay ugu yeertay "tallaabo jihada qaldan loo qaaday".
Tallaabooyinka lagu dhawaaqay Talaadadii waxaa ka mid ah adeegsiga sharci 1952 u ogolaanaya in la xaddido soo gelitaanka dadka magangalya doonka ah ee Mareykanka imaanaya.
Sharciga, oo loo yaqaan 212 (f), ayaa u oggolaanaya madaxweynaha Mareykanka inuu "hakin karo soo gelitaanka" ajaanibta haddii imaanshahooda ay "wax u dhimeyso danaha" dalka.
Isla xeerkan ayaa maamulka Trump u adeegsaday in uu mamnuuco dadka ka soo galaya dalal u badnaa oo Muslimiin iyo in laga mamnuuco muhaajiriinta magangelyo doonka ah haddii la qabto in ay si sharci darro ah ugu gudbaan Mareykanka.
Xayiraadaha ayaa dhaqan galaysa marka celceliska todobada maalmood ddaka soo galaya ay gaaraan 2,500, waxa sidaasi Warbaahinta u sheegay saraakiisha Mareykanka .
Qiyaastii 1,500 magangalyo-doon ah ayaa mara habka magangalya doonka rasmiga ah maalin kasta, ka dib marka ay samaystaan balamo iyagoo isticmaalaya abka Kastamka iyo Ilaalinta Xuduudaha (CBP) ee loo yaqaan CBP One.
Saraakiisha maamulka ayaa sheegaya in isbedelada ay u badan tahay in ay la kulmaan caqabado dhanka sharciga ah oo ay kala kulmaan dadka u dooda socdaalka ama gobolada uu hogaamiyaan jamhuurigu.
Maamulka madaxwayne Biden ayaa qorsheynaya inuu ka difaaco siyaasadahan cusub maxkamada dalkaasi.
Dhanka kale, xisbiga Jamhuuriga, ayaa dhaleeceeyay qorshaha xuduudaha ee Biden oo ay ku tilmaameen khiyaano la dhigay sannad doorasho.
Waxay ku doodayaan in sharciyada looga soogalootiga ay horay-ba u jireen laakiin aanu si sax ah u fulin madaxweynaha Dimuqraadiga ah. | 9fe5fa67-3b83-463a-8d3b-b2277ca98d75 | 588 |
Ragga oo la sheegay in ay iska naaxaan kolka ay guursadaan - daraasad
Cilmi-baadhis cusub ayaa soo jeedisay in guurku uu saddex jibaaro halista cayilka ama buurnida xad-dhaafka ah ee ragga.
Khubaradu waxay ogaadeen in halista cayilku ay koordho labadaba ragga iyo dumarkaba, marka ay guursadaan, balse ragga ay si gaar ah u saameyso.
Cilmi-baadhayaashu waxay heleen in guurka uu kordhiyo halista ah in qofka uu fuulo miisaan dheeraada ah, gaar ahaa ragga 62 boqolkiiba, halka dumarku ay halis ugu jiraan 39 boqolkiiba marka la barbardhigo kuwa aan guursan.
Si kastaba ha ahaatee, ragga guursaday waxay saddex jibbaar iyo bar (3.2) ka badan yihiin kuwa aan guursan marka la eego halista buurnida, halka dumarka guursaday aysan wax xidhiidh ah la lahayn cayilka marka loo eego dumarka aan guursan.
Cilmi-baarayaashu waxay soo jeediyeen in tani ay la xiriiri karto kala duwanaanta dhaqanka iyo sida bulshada uga aragti duwan tahay cayilka ragga iyo dumarka.
Sidoo kale, daraasadda waxay muujisay in da'da sii kororta ay labadaba ragga iyo dumarka u kordhiso halista cayilka.
Cilmi-baaristan, oo lagu sameeyay lammaane ku nool Poland, waxaa lagu soo bandhigi doonaa shirweynaha Yurub ee Cayilka, kaas oo ka dhici doona Spain bisha May.
Daraasadda waxaa hoggaaminaysay Dr. Alicja Cicha-Mikolajczyk oo ka tirsan Machadka Qaranka ee Wadnaha, Warsaw, Poland.
Xogta cilmi-baadhistan waxaa laga qaaday 2,405 qof oo ka qeyb galay sahaminta Multi-centre National Population Health Examination Survey.
Dadkii ka qaybgalay cilmi-baadhistan waxay celcelis ahaan da'doodu ahayd 50 sano, waxaana 35.3 boqolkiiba ay lahaayeen miisaan caadi ah, 38.3 boqolkiiba waxay ahaayeen kuwa miisaan culus leh, halka 26.4 boqolkiiba ay ahaayeen dad cayilan.
Dadka waxaa la weydiiyay su'aalo la xidhiidhaa aqoontooda caafimaad, xaaladooda niyadda sida diiqadda, iyo taageerada bulshada (tusaale, inta jeer ee ay la xidhiidhaan qoysaskooda, saaxiibadooda, iyo qaraabadooda).
Qiyaastii 55 boqolkiiba dadka la baaray waxay lahaayeen aqoon caafimaad oo ku filan iyo taageero bulsho oo dhexdhexaad ah (50 boqolkiiba), halka 15 boqolkiiba ay sheegeen in ay la tacaalayaan diiqad.
Cilmi-baaristu waxay muujisay in sanad kasta oo qofku sii weynaado ay kordhiso halista miisaan culus ee ragga 3 boqolkiiba, halka dumarku ay 4 boqolkiiba tahay. Sidoo kale, sanad kasta oo da'du kororto, ragga halista cayilka waxay kor u kacdaa 4 boqolkiiba, halka dumarku ay 6 boqolkiiba tahay.
Dumarka, helitaanka aqoon caafimaad oo aan ku filnayn waxay kordhisay halista cayilka 43 boqolkiiba, halka dadka la ildaran ugu yaraan heerka hoose ee diiqadda ay halista cayilka labo jibaarantay.
Kooxda cilmi-baarayaasha waxay ku soo gabagabeeyeen:
"Da'da iyo heerka guurka waxay saameyn aan la dafiri karin ku leeyihiin halista cayilka xilliga qaangaadhka, iyadoo aan loo eegin jinsiga.
Dhanka kale, aqoon la'aanta caafimaad iyo ugu yaraan heerka hoose ee diiqadda waxay si gaar ah ula xidhiidhaan cayilka dumarka.
Waxay natiijadayadu muujinaysaa in faafinta aqoonta caafimaadka iyo dhiirrigelinta caafimaadka nolosha oo dhan ay yareyn karto dhibaatooyinka la xidhiidha heerarka sii kordhaya ee cayilka." | 2dd7f76a-999a-4d97-8d57-cc09fddd10e6 | 467 |
Abiy oo laga cabsi qabo inuu dagaal afaraad ka bilaabo Badda Soomaaliya marta
Dalka Itoobiya ayaa si weyn looga hadal hayaa dagaal cusub, kaasoo noqon doona kii afaraad ee uu qaado Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed oo muddo shan sano ah xafiiska jooga.
Abaabulka ciidan iyo soo iibsashada hub ayaa loo arkaa in qeyb ka tahay damaca Abiy uu ku doonayo helitaanka dakad ku taalla Badda Cas.
Abiy Axmed oo sanadkii 2019-kii ku guuleeystay abaalmarinta nabadda ee Nobel Peace Prize, taas oo uu ku muteysatay soo afjariddii dagaalkii Itoobiya ay kula jirtay waddanka ay dariska yihiin ee Eritrea.
Bartilmaameedka ugu weyn ee Itoobiya ayaa ah dekedda Casab ee Badda Cas ee Eritrea, taas oo ka mid ahayd Itoobiya ka hor xorrnimadii Eritrea in ka badan 30 sano ka hor.
Tan iyo sanadkii 1998-kii dagaalkii Itoobiya iyo Ereteriya kadib, xiligaas oo la xiray xudduudka labada dal u dhaxeeya, dekadda Casab waxay ahayd mid daxalaysatay oo aan la isticmaalin, halka ganacsiga Itoobiya uu u wareegay dalka ay jaarka yihiin ee Jabuuti.
Dad badan oo Itoobiyaan ah iyo kuwa dalalka dariska ah ayaa u arka hadal dhawaan kasoo baxaya ra’iisul wasaraaha Itoobiya Abiy Axmed in uu ahaa hanjabaad iyo in uu doonayo inuu awoodd isticmaalo si Itoobiya ay dakad u hesho.
Abiy Axmed oo dhawaan la hadlay ciidamo ka tirsan kuwa qalabka sida ee Itoobiya ayaa si cad u beeniyay inuu doonayo inuu ku duulo Eritrea, waxaana uu yir "Itoobiya waligeed kuma soo duulin dal kale, mustaqbalkana ma sameyn doonto."
Waxa uu sidoo kale ku baaqay wadahadal iyo shir-madaxeed degdeg ah oo ay yeeshaan urur goboleedka IGAD, oo ay ku mideysan yihiin siddeed waddan oo ku yaal waqooyi-bari Afrika.
Bishii Luulyo, Abiy wuxuu si cad u soo bandhigay arrinta ku saabsan helitaanka Itoobiya ee badda.
Waxaa uu sheegay in Itoobiya ay tahay dalka ugu dadka badan adduunka ee aan lahayn wax bad ah, ayna ku nool yihiin 125 milyan oo qof.
Helitaanka badda ayuu Abiy Axmed tilmaamay in ay ahayd mudnaanta koowaad ee boqorratooyadii Itoobiya, gaar ahaan Xayle Salaase oo xukumayay 1930 ilaa 1974kii.
Isaga oo soo xiganaya Janaraal caan ah, Qarnigii 19-aad, waxaa uu Abiy sheegay in Badda Cas ay tahay xuduudda dabiiciga ah ee Itoobiya
Qaar ka mid dadka Itoobiya ayaa hadalka ra’iisul wasaraaha u arka mid uu taageero siyaasadeed kaga raadinayo gudaha waddankiisa
Waxaa uu baaq u diray siyaasiyiinta kasoo jeeda qowmiyadda Amxaarada oo u ololeeya Itoobiya oo ah hal dal oo awood badan.
Qowmiyadda Amxaarada iyo Abiya ayaa siyaasadda ahaan kala fogaaday markii uu sanad ka hor heshiisa nabadeed la gaaray jabhadda TPLF ee waqooyiga Itoobiya, kaddib dagaal sokeeye oo uu dhiig badan ku daatay.
Bishii April ayuu bilaabay hawlgal milatari oo uu hub ka dhigis ugu samaynayo maleeshiyaadka Axmaarada, kuwaas oo ka barbar dagaallamaya ciidanka Itoobiya dagaalkii kooxda TPLF.
Abiy ma dakadda uu awoodda ku qabsaday ayuu rabaa inuu dhaxal ahaan dalkiisa uga tago?
Hadalka Abiy ayaa waxaa kale oo lagu macneeyay in uu qeyb ka yahay qorshe uu doonayo, kaas oo ah in dhaxal ahaan uu uga tago dakadda Itoobiya, uuna awoodda isticmaalo, hadii wadahadal uu guul darraysto.
Biyo xireenka Itoobiya ee wabiga Niil ee loogu talagalay inuu dhaliyo koronto ku filan itoobiya, ayna u dhoofin karto waddamada deriska ah ayaa ka mid ah waxyabaha uu hirgaliyay inta uu xafiiska joogay balse muranka badan abuuray.
Tartanka hubka ee gobalka iyo suurgalnimada dagaalka dhaca
Dalalka deriska la ah Itoobiya ayaa ku gacan sayray hadalka Ra'iisul wasaaraha Itoobiya. waxaana ka mid ah dalalka walaaca ka muujiayay Jabuuti, Jamhuuriyadda iskeed ugu dhawaaqday madaxbannaanida ee Somaliland, Soomaaliya iyo Kenya.
Ciidanka Itoobiya ayaa saddexdii dagaal ee ugu dambeeyay ee ay galeen ku guuldarrestay, waxaana kii koowaad oo ah kii ay kaga soo horjeedeen Ciidanka Xoraynta Oromada, oo aan welina dhammaanin.
Dagaalkii labaad waxaa ciidanka Itoobiya ay ku wajaheen Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray (TPLF) ayada oo markii danbe hal sano ka hor xabad joojin lagu dhammeeyay.
Ciidanka Itoobiya waxaa la sheegay in dagaalkii TPLF ay kaga dhinteen askar u dhaxeeysa 260,000 ilaa 520,000 oo askari halka 374,000 kalena ay ku dhaawacmeen.
Dagaalka saddexaad ee ay galeen ciidanka Itoobiya waa kan hadda socada ee ka dhanka ah maleeshiyaadka Axmaarada kaas oo bilaawday bishii April, askar badan ayaa dowladda looga dilay howagalkaas.
Wararka qaar ayaa sheegayaan in Eritrea ay hubaynayso maleeshiyaadka Amxaarada ee loo yaqaanno Fano.
Suurta-galinimada ah inay dagaal Itoobiya ku qaaddo dalalka dariska la ah, ayaa abuuri kara xasilooni darro gobalka ah, iyadoo uu biloowday loollan cusub oo dhanka hubka ah, Itoobiya ayaa soo iibsatay hub badan, sidoo kale Ereteriya iyo Jabuuti ayay u badan tahay inay ku dayan doonaan, xaaladda Soomaaliya ayaa laga yaabaa in ay kasiii dari karto . | 8ad68899-69d0-4f50-bf21-a4194b25062f | 767 |
Kaniini laga yaabo inaad in badan isticmaashay oo la sheegay inuu rajo u yahay bukaannada kansarka
Xanuun-baabi'iyahan aan qaaliga ahayn ee aspirin maka hortagi karaa faafitaanka cudurrada sida kansarka? Saynisyahannada ayaa ogaaday arrintaas.
Tijaabooyin ay saynisyahanno ku sameeyeen xayawaanno ayaa lagu ogaaday in aspirin uu kordhiyo awoodda difaaca jirka ee la dagaallanka cudurka.
Koox baarayaal ka tirsan University of Cambridge dalka UK ayaa sheegay in daah ka qaadidda arrintan ee xiisaha leh isla markaana la fileyn ay rajooyin cusub u bidhaamin karto bukaannada kansarka si ay mustaqbalka dhaqaatiirtu ugu qoraan aspirin, balse weli ma iman xilliga la qaadi lahaa tallaabadan, dhaqaatiirta ayaana kula talinaya bukaannada inaysan isticmaalin kaniiniga aspirin haddii uusan dhaqtar u qorin.
Waa in maanka lagu hayaa in isticmaalka joogtada ah ee aspirin lala xiriiriyo khatarro, sidaa darteed tijaabooyinka saynisyahannada ayaa weli lagu go'aaminayaa noocyada bukaannada aadka uga faa'iidi doona kaniinigan.
Kansarka
Dad badan, marka ay maqlaan ereyga kansarka, waxay la xiriiriyaan cudur halis ah oo cawaaqib xun leh.
Laakin laga soo bilaabo 70-meeyadii, heerka badbaadada ee xanuunkan ayaa kordhay sababo la xirira ogaanshaha cudurka ee xilli hore sidaa darteed waa la daweyn karaa ka hor inta uusan aad jirka kale ugu faafin.
Dhibaatadu waxay tahay inta badan, sababtoo ah ma rabno inaan dhibno dhakhtarka ama ma siinno muhiimad ku filan, waxaan iska indhatiraa calaamadaha qaar oo muhiim u ah ogaanshaha hore.
Dhibatada ugu weyn waxay ka timaaddaa marka uu qofka iska indha tiro ama uu ka wahsado inuu booqdo dhakhtarka
Inta badan dadka qaba kansarka mar uun baa miisaankooda hoos u dhacaya.
Markaad miisaan lumiso sabab la'aan, waxaa loo yaqaanaa miisaan lumis aan la sharraxin.
Miisaanka oo is dhima 5 kiilogaram ama ka badan ee aan la sharraxin waxay noqon kartaa calaamadda ugu horreysa ee kansarka.
Calaamadan ayaa waxaa badanaa lagu arkaa dadka uu haleelo kansarka ku dhaca beeryarada, caloosha, hunguriga, ama sambabada.
Aspirin ayaa meesha ka saara saameynta ay unugyada kansarka ku yeelanayaan difaaca jirka.
Kaniinigan ayaa loo maleynayaa inuu si wanaagsan wax uga tarayo noocyada kansar ee goor hore la ogaado, waxaana la isticmaali karaa kadib daaweynta, sida qalliinka, si difaaca jirka looga caawiyo inay fahmaan unugyada kansarka ee laga yaabo inay goor hore jirka kale ku faafeen.
Ma waxaa lagu taliyaan aspirin in kansarka lagu daweeyo?
Su'aasha caadi ahaan maskaxda qof walba oo kansar la xanuunsanaya kusoo dhaceysa ayaa ah: Xaalkeyga maka gudbay mid aspirin uu wax ka tarayo?
"Haddii uu ku hayo kansar, ha ku cararin farmashiga si aad usoo iibsato aspirin," ayuu yiri Mangesh Thorat, oo ah dhaqtar qalliin iyo baare dhanka kansarka oo a tirsan Queen Mary University of London. "Balse si dhab ah uga feker inaad ka qeyb gasho tijaabooyinka caafimaad ee socda iyo kuwa mustaqbalka si loo go'aansado waxtarka aspirin."
Wuxuu intaa raaciyay in iyadoo daraasaddu ay shaaca ka qaadday qeyn aan hore loo ogey oo ku saabsan sida uu u shaqeeyo aspirinka, haddana ay jiraan su'aalo badan oo jawaab u baahan.
Aspirin ayaa dhiig-bax saa'id ah ku keeni kara jirka, oo uu ka mid yahay xanuunka faaligga, marka faa'iidooyinka waa in mar walba lala miisaamaa khataraha ka dhalan kara.
Sidoo kale lama oga in aspirin uu saameeyo dhammaanba noocyada kansarka amaba qaar ka mid ah uun. Waxaa intaa dheer, baaritaankan weli waxaa lagu hayaa xayawaannada, iyadoona saynidyahannadu ay rajo ka qabaan in natiijadan loo adeegsan karo bani'aadamka, waxay u baahan tahay xaqiijin iyo baaritaan dheeraad ah.
Saynisyahannada ayaa ogaaday faa'iidada aspirin-ka ee daaweynta kansarka, faahfaahinta ayaa lagu daabacay joornaalka sayniska ee Nature, si aan ku talogal ahayn, iyadoo saynisyahannadu aysan markaa baaritaan ku sameyneyn aspirin-ka.
Koox baarayaal ka tirsan Jaamacadda Cambridge ayaa baarayay sida difaaca jirku ula dagaallamo kansarka marka ay ku faafayaan jirka oo dhan.
Baarayaasha ayaa adeegsaday jiir hidde ahaan la farsameeyay waxayna ogaadeen inuu wax ka tarayo. | 055d8bd9-8411-4423-ba16-2b3a73c0805a | 622 |
Maxaad ka taqaanaa qaraarka 1701 ee Israa'iil iyo Qaramada Midoobay doonayaan in loo noqdo?
Wasiirka arrimaha dibadda ee Israa’iil, Israel Katz ayaa warqad u diray madaxweynaha golaha ammaanka ee Qaramada Midoobay, isaga oo ka codsaday in uu cambaareeyo wax uu ku tilmaamay “weerarrada baaxadoodu wayn tahay” oo ay dhawaan ururka Xisbullah ee Lubnaan ku qaadeen Israa’iil, isaga oo ku baaqay, sida uu qoray wargeyska Wall Street Journal, dhaqangelinta Qaraarka Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ee tirsigiisu yahay 1701.
Dhanka kale, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres ayaa ku booriyay dhammaan dhinacyada inay dib ugu laabtaan hirgelinta Qaraarka tirsigiisu yahay 1701, isla markaana ay si degdeg ah u joojiyaan dagaalka si loo soo celiyo xasilloonida.
Ciidamada Qaramada Midoobay ee ku-meel-gaarka ah ee Lubnaan (UNIFIL) ayaa sidoo kale carrabka ku adkeeyay baahida loo qabo in si buuxda loogu heshiiyo hirgelinta qaraarka 1701, kaas oo "hadda aad uga muhiimsan sidii hore si la isula arko waxna looga qabto arimaha asaasiga ah ee iskahorimaadka sababay iyo in la hubiyo xasillooni waarta," sida lagu sheegay warsaxaafadeed ay baahiyeen hawlgalku.
Warkaan ayaa ku soo aadaya maalin kadib markii ay kormeerayaashu ku tilmaameen waxa ka dhacaya Lubnaan in uu yahay weerarkii ugu dhimasho badnaa tan iyo bishii October, waxaana ku nafwaayay ugu yaraan 490 qof oo ay ku jiraan daraasiin haween iyo carruur ah, halka in ka badan 1,600 oo kalena lagu dhaawacay.
Si kastaba ha ahaatee, soo noqoshada hadalka ku saabsan Qaraarka 1701 ee dhinacyadaan ma ahan mid cusub, ee wuxuu socday tan iyo markii uu dillaacay dagaalka Gaza 7-dii Oktoobar ee sannadkii hore. Haddaba waa maxay qaraarkan?
Muxu yahay qaraarka 1701, muxuuse muhiim u yahay?
Bishii Agoosto 2006, Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa si aqlabiyad ah u ansixiyay Qaraar tirsigiisu yahay 1701, kaasoo ku baaqaya in gebi ahaanba la joojiyo colaadda Lubnaan, lana soo afjaro dagaalkii labaad ee u dhaxeeyay Israa’iil iyo Lubnaan, kaasoo socday 34 maalmood waqtigaas.
Qaraarka Qaramada Midoobay ayaa ugu baaqay Xisbullah in ay si deg deg ah u joojiso weerarrada ka dhanka ah Israa’iil, isla markaana ay si deg deg ah u joojiyaan dhammaan howlgallada militari, ayna kala baxaan dhammaan ciidamadooda ku sugan koonfurta Lubnaan.
Qaraarka tirsigiisu yahay 1701 waxa kale oo uu ugu baaqay dawladda Lubnaan in ay ciidamadeeda hubaysan geyso koonfurta iyada oo la kaashanaysa ciidamada UNIFIL, islamarkaana la hubinayo bixitaanka ciidamada Israa’iil ee Khadka buluugga ah (xadka kala qaybiya Lubnaan iyo Israa’iil).
Qaraarkan ayaa sidoo kale ku baaqay in la sameeyo aag u dhexeeya Khadka Buluugga ah iyo Wabiga Litani ee koonfurta Lubnaan, kaas oo ka caagan qalab ciidan iyo ciidan hubaysan intaba, marka laga reebo kuwa ay leeyihiin ciidamada qalabka sida ee Lubnaan iyo ciidamada UNIFIL.
Waxa uu sidoo kale ku baaqay qaraarku in la dhaqangaliyo qodobbada heshiiskii la magac baxay Taif iyo go’aamadii ka soo baxay qaraarada kala ah 1559 iyo 1680, oo ay ku jiraan hub ka dhigista dhammaan kooxaha hubeysan ee Lubnaan iyo meesha laga saaro ciidamada aan u dhalan Lubnaan marka laga reebo kuwa ay ruqsadda siisay dowladda Lubnaan.
Waxaa jira dad badan oo aaminsan in qaraarka tirsigiisu yahay 1701 uu gacan ka geystay abuuritaanka xasilloonida Lubnaan muddo 17 sano ah, laga soo bilaabo dhamaadkii dagaalkii labaad ee u dhexeeyay Israa'iil iyo Lubnaan 2006, ilaa uu dillaacay dagaalka Gaza ee todobadii Oktoobar.
Si ka duwan xaaladda dagaalka Gaza, qaabka qorshaha xabbad-joojinta dagaalka Lubnaan ayaa ah mid horeyba jiray oo ku qotoma Qaraarka 1701, sida ay qorayso majaladda Ingiriiska The Economist.
The Economist ayaa waxay ay qortay in qaraarka 1701 uu dhab ahaantii yahay mid dalbanaya in Xisbullaah ay ciidamada kala baxdo wuqooyiga wabiga Litani, iyada oo ka fogaaneysa xuduuda Israa’iil ilaa 30 km.
Balse hugaamiye kooxda, Xassan Nasrallah, ayaa waxa uu marar badan ku soo celceliyay in ururku uusan hakin doonin gantaalaha uu ganayo dhinac Israa’iil, inta ay Israa’iil ka joojineyso dagaalka Qasa, sida uu isagu sheegay. | 42679065-5b17-487e-a7aa-c8f10e245844 | 636 |
Wax ka ogow filim Soomaaliyeed oo gudaha dalka lagu sameeyey oo dhawaan ku guulaystay abaalmarin caalami ah
Waddanka Tanzania ayaa dhawaan waxaa abaalmarin lagu guddoonsiiyey filim Soomaali ah oo ah nooca musalsalka loo yaqaanno ee taxanaha ah.
Filimka oo la magac baxay "Shabakadda" ayaa ku guulaystay abaalmarin la yiraahdo Chairman's award, taasoo lagu bixiyey bandhigga 28aad ee caalamiga ah ee filimada ee Zanzibar International film Festival ee lagu qabtay dalka Tanzania.
Filimka waxaa qayb ahaan hagayeyVictor Gatonye, waxaana soo saaray C/qaadir Sheekh Maxamed (Caato Shaacir) oo ah filim sameeye iyo filim soo saare ka tirsan Masrax Production oo ah shirkad filimada samaysa, oo sida uu caato sheegay hore u samaysay filimaan laga daawaday gudaha dalka.
Laba filim oo kale oo lagu sameeyey Ruushka iyo Jamaica ayaa iyagana abaalmarintan la siiyey sida uu BBC u sheegay Caato.
"Waxay ahayd abaalmarintii ugu horreysay ee la bixiyo, annagana filanwaa ayey nagu noqotay oo waan malaysan weynay. Filimkeenna waxaa laga fiirsaday meelo badan oo ay ka mid yihiin Hoteello iyo tiyaatarro ku yaalla Zanzibar" ayuu ku sheegay Caato Shaacir waraysi uu BBC siiyey.
BBC waxay kaloo weydiisay bal inuu sharraxo filimkan sheekadiisa iyo farriinta uu xambaarsan yahay. "Filimka Shabakadda wuxuu ku saabsan ayahay koox Shabakad ah oo isku xiran oo ilaa meel sare gaarsiisan, kana ganacsata kelyaha dadka, carruurta yaryar, tahriibinta dadka, waana filim ah nooca 'Thriller' oo ah aflaamta xiisaha leh" ayuu yiri soo saaraha filimka.
Ujeedada ay ka leeyihiin samaynta filimkan ayuu ku tilmaamay inay isugu jirto madadaalo iyo wacyigelin waxa ka dhacaya bulshada dhexdeeda.
Wuxuu kaloo ka hadlay waxa ay uga dhigan tahay in filim ay soo saartay shirkadooda Masrax Production, Soomaalina ay sameeyeen uu abaalmarin caalami ah ku guulaysto.
"Waxaan rabnaa in aan beddelno sawirka khaldan ee Soomaaliya laga haysto oo aan dadka tusno in Soomaaliya ay tahay dal soo kabsaday oo horumar samaynaya, dadkuna yihiin dad nabadda jecel oo doonaya in ay dalkooda dhistaan. Waxaan kaloo rabnay in aan soo nooleyno filim samaynta Soomaaliya. Dalka waxaa ku yaallay wakaaladda filimada, wuxuuna lahaa Shineemooyin".
Labada qaybood ee hadda lagu soo bandhigay xaflada filimada caalamiga ah ee Zanzibar waxaa hagayey agaasime Kenyan ah oo la yiraahdo Victor Gotanye, halka labada qaybood ee musalsalkaas ka dhiman ay samayn doonaan filim sameeyeyaal Soomaali ah, sida u sheegay Caato Shaacir.
Labada filim ee kale ee ay abaalmarinta chairman's award ku wada guulaysteen ayaa kala ah The house of Raising hope oo ay samaysay Anna Veilert, iyo Believe oo uu sameeyey JP Williams.
Bandhiga Filimada Caalamiga ah ee Zanzibar (ZIFF) waa bandhigga ugu weyn filimada ee Bariga Afrika oo loogu talagalay soo bandhigga filimada, muusiga iyo muuqaalada bulshada. Sannad kasta ZIFF waxay tartansiisaa in ka badan 100 filim oo lagu sameeyo Afrika, Bariga Dhexe, Yurub, Latin America, USA iyo Asia iyadoo mudnaanta siinaysa filimada Afrika iyo Afrikaanka oo ay ku jiraan Qurba-joogta Afrika.
Bandhiga waxaa ka soo qayb gala in ka badan 45000 oo qof 9-ka maalmood ee xafladda ay ka socoto ee Stonetown oo keliya. Stonetown waa magaalo qadiimi ah oo ku taalla gobolka Zanzibar ee dalka Tanzania, waxayna xafladdan soo jiidataa kumanaan dalxiiseyaal ah.
Filimka 'Shabakadda' waxaa jilayaasha ugu muhiimsan ee ku jira ka mid ah Xuseen Cilmi Cali (Otte Dheere) oo hore tiro filimaan ah uga soo noqday jilaa.
Waxaa kaloo filimkan oo laga fiirsan karo App-ka Nasiye ka mid ah dadka jilaya Nimco Heybe, Faa'isa Xuseen Bashiir (Samara Queen), Yuusuf Mahad (Yuusuf Islaam), Maryam Mimi, Cali C/Qaadir Abaabala, Baaba-isku tasho, Safa Adam, Safa ukunta iyo jilayaal kale oo ah dhalinyaro bulshada dhexdeedana saameyn ku leh iyo fanaanka Dayax Dal-nuurshe oo kaalin soo muuqasho ah ku leh filimka. | 86e33960-0b33-4067-825b-43f5377fa5e8 | 596 |
Wax ka ogow jeelka 'injirta iyo nadaafad-xumada' lagu sheegay ee uu dhowaan iska dhiibi doono Trump
Maalmaha soo socda, Donald Trump ayaa isku dhiibi doona booliiska gobolka Georgia. Waxaa lagu wadaa inay saacado kooban qaadayo muddada uu la joogaayo waaxda caddaaladda dembiyada - halka dadka kale ay intooda badan aysan sidaa u nasiib badneyn.
Maamulka gobolka ayaa maanta ku dhawaaqay in Mr Trump iyo 18-ka kale ayaa la "la filayaa" inay iska diwaan geliyaan Xabsiga Fulton County ee Atlanta kahor inta uusan tgain maxkamadda, inkastoo maamulku ka digay inay "xaaladuhu is beddeli karaan".
Wuxuu Trump ku qasban yahay inuu 25 August iska xaadiriyo maxkamadda si uu u wajaho eedeymaha ah inuu isku dayay inuu isdaba mariyo naiijada doorashadii 2020 ee gobolka ka dhacday.
Pat Labat, oo ka tirsan maamulka gobolka ayaa sheegay in saraakiishu ay raaci doonaan shuruucda caadiga ah marka ay la dhaqmayaan Mr Trump.
Balse khubarrada ayaa sheegaya inaan loola macaamili doonin sida dadka kale ee xabsiyada adag ku xirnaada muddo toddobaadyo ah, bilooyin amaba xitaa sanado iyagoo sugaya maxkamadeyn.
Dalka Mareykanka, dadka dacwadaha lagu soo oogo waxay ku sugaan xabsiyada haddii lasoo xiro, iyagoo sugaya maxkamadeyn, amaba inay muddo kooban jeelka ku jiraan. Xabsiyada waa halka ay dembiilayaashu ku qaataan waqti dheer kaddib marka xukunku ku dhaco.
Boqollaal qof ayaa in ka badan 90 maalmood lagu hayaa Jeelka Fulton County sababtoo ah weli si rasmi ah looma xukumin amaba ma awoodaan inay damaanad bannaanka ku joogaan, sida laga soo xigtay warbixinta September 2022 ay soo saareen midowga American Civil Liberties Union (ACLU).
Warbixinta ayaa sidoo kale lagu sheegay in 117 qof ay xabsiga ku sii sugayaan ilaa laga xukminayo in ka badan sanad.
Xaalado 'aad u adag'
Waxaa la dhisay sanadkii 1985 si loogu xiro ilaa 1,300 maxaabiis, wuxuuse Fulton County Jail sanadihii lasoo dhaafay hoy u ahaa ilaa 3,000 oo qof.
Jeelkan ayaa waxaa ka jira "xaalado nadaafad-darro ah" oo horseeday inuu ka dillaaco xanuunka safmarka ah Covid-19, injir gashay maxaabiista iyo waxyaabo kale, sida lagu sheegay warbixin ay soo saartay Xarunta Koofureed ee Xuquuqda Aadanaha. Waxaa warbixinta lagu sheegay in maxaabiistu ay aad macluul u heysay ayna qaarkood xanuunsanaayeen.
Xaaladahaan aadka u daran ayaa sababay dhimasho.
Toddobaadkii la soo dhaafay, nin 34 jir ah ayaa ku suuxay xarun caafimaad oo gudaha xabsiga ku taalla, halkaasoo uu ku jirya tan iyo sanadkii 2019.
Wuu soo roonaaday, balse haddana isbitaalka ayuu ku geeriyooday sida laga soo xigtay xafiiska maamulka degmada.
Wuxuu ahaa qofkii lixaad ee sanadkan ku dhinta gudaha xabsiga.
Noni Battiste-Kosoko waxay ahayd 19 jir markii ay ku geeriyootay Jeelka Fulton County bishii July, iyadoo loo soo xiray dembiyo xoogaa fudud.
Xarunta Atlanta ee dadka lagu xiro ayaa lagu arkay iyadoo miyir daboolan.
Qoyskeeda ayaan weli loo sheegin sababta geerideeda, sida uu BBC-da u sheegay qareenka qoyska.
Arrin isa soo tareysa
Markii la dhisay sanadihii 1980-meeyadii, jeelkan wuxuu ahaa mid astaan u ah gobolka, sida uu sheegay xeer ilaaliyaha gobolka balse haatan ma aha.
Wuxuu sheegay in jeelku u baahan yahay in la dumiyo dibna loo dhiso, qarashkana ay bixiyaan dadka magaalada.
Maamulka magaalada ayaa sidoo kale qirsan xaaladaha adag ee ka jira dhismahan ee kasii daraya. Wuxuuna maamulku codsaday adduun dhan $1.7bn si dib loogu dhiso.
"Waxaa jirtay in in badan laga hadlay nadiifintiisa," ayay tiri Ms McClure oo ka tirsan ACLU. | 6b6d7479-a404-40d6-b6b6-f6e46dad678f | 547 |
Sida wiilkan Falastiiniga ah loogu dhibaateeyay Sacuudiga isaga oo doonaya in uu soo xajiyo
Suleymaan Al-Shaacir oo ah nin dhalinyaro ah oo reer Falastiin ah isla markaana haysta Baasaboorka Masar, ayaa fadhiya mid ka mid ah Xafiisyada Guddiga Xajka iyo Cumrada ee dalka Sucuudiga, waxaana la soo deristay murugo iyo naxdin kala duwan, sida uu ogaaday.
Saacado ka hor ayuu dhibane u noqday fadeexad ay ku kacday mid ka mid ah shirkadaha xajka ee “beenta” ah ee bixiya ruqsadaha xajka.
Wax ka yar toddobaad ka hor ayuu Al-shaacir gaaray dalka Sacuudiga gaar ahaan magaalada Maka, isagoo ka yimid Masar, isla markaana sitay dal ku galka Sacuudiga.
Kadib markii uu soo galay Boqortooyada, wuxuu la xiriiray mid ka mid ah shirkadihii ku dhawaaqay xirmooyinka xajka ee qiimaha "kadib soo jiidashada" baraha bulshada, isagoo rajeynaya inuu helo ogolaansho u saamaxeysa inuu soo guto xajka.
Waxa uu sheegay in uu ku dhacay dabinka xayaysiis “majaro habaabin ah” oo lagu baahiyay baraha bulshada oo ay leedahay shirkad sheegtay in ay fadhigeedu yahay Imaaraadka.
“Waxaan siiyay (Shirkadda) 6,000 Dirham (oo u dhiganta in ka badan $1,600) si’aan u helo ruqsad aan xajka kusoo guto, dhab ahaantii waxay ii soo direen sharci iyo koodh Elektarooniga ah (oo loo yaqaanno Barcode) oo xajka ah, laakiin waxaan ogaaday in lay khiyaaneeyey sababtoo ah dhammaan waraaqaha waabeen abuur."
Al-Shaacir ayaan sanadkan gudan karin waajibaadka xajka, waxaana sidoo kale uu waayay lacagtii uu siiyay shirkadda oo uu sheegay in wakiilladooda ay hadda ka fogaadeen inay la xiriiraan.
"Waxaan dareemayaa murugo sababtoo ah waxaa la igu sameeyay khiyaano sababtay in aan lacagtaydii iyo xajkayga labadaba ku waayo."
Sacad Al-Qurashi waxa uu la-taliye u yahay Guddiga Xajka iyo Cumrada ee heer Qaran, kaas oo u xilsaaran la socodka shirkadaha dalxiiska ee gudaha Boqortooyada Sucuudiga iyo hubinta saxnaanta bayaannada laga soo saaray Xajka. Waxa uu BBC-da u sheegay in dad badan oo Al-Shaacir oo kale ah aysan ogaanin in ay ku dhaceen wax is-daba-marin ilaa ay ka imaanayaan xarunta guddiga, si ay u dhamaystiraan howlaha Xajka oo ay u helaan caddaymo ay qaataan. Waxay ku tusinaysaa inay yihiin xujay caadi ah.
“Markii ay kuwa fasaxa Xajka sita noogu yimaaddaan sharcigii la soo saaray iyo koodhka, waxaan ogaanay inay dhamaantood been abuur yihiin oo waraaqihii iyo kaadhadhkii aqoonsiga ee shirkado been abuur ahi u soo direen ay khaldan yihiin.
Arintan ayaa qofka laga hor istaagayaa in uu xajka soo guto,kadib markii ay ka luntay lacag badan oo uu shirkadahan ku wareejiyay”.
Al-Qurashi, oo ka tirsan guddiga xiriirka la leh Golaha Rugaha Sacuudiga, ayaa tilmaamay in ay jiraan kooxo badan oo burcad ah oo si gaar ah uga howlgala Masar, Suuriya iyo Ciraaq xilligan, isagoo ku macneeyay in uu arkay ugu yaraan saddex howlgal oo khiyaano ah hal toddobaad gudaheed.
Al-Shaacir oo fadhiya xafiiska guddiga Xajka iyo Cumrada ee heer qaran, isagoo ka rejo beelay gudashada waajibaadka xajka in kasta oo uu Sacuudiga joogo, wuxuu BBC-da u sheegay in uu ku khaldamay lacag uu ku wareejiyay shirkad aan lagu kalsoonaan karin haddii. Waxa kale oo uu ku taliyaa in aan lacag lagu wareejin shakhsiyaad ama wakiillo shirkado dibadda ah. Habab aan rasmi ahayn ayaa loo isticmaali karaa bixinta oggolaanshaha Xajka.
Cabdul Wahaab oo asal ahaan ka soo jeeda Pakistan ayaa BBC u sheegay in uu dagaal dheer la galay shirkad u ballan qaaday wax aan la heli karin, ka hor inta uusan awoodin in uu soo ceshado 7,000 oo Pound (oo u dhiganta $9,000) oo uu ku wareejiyay isagoo ah Hormarin bixinta xirmada Xajka oo ay bixiso mid ka mid ah shirkadaha. Xajka iyo Cumrada Ingiriiska.
Taasi waxay ahayd 2020-kii. Waqtigaas, nidaamka rasmiga ah ee xirmooyinka xajka uma baahneyn buuxin iyada oo loo marayo madasha "Nusk", taas oo mas'uuliyiinta Sucuudigu ay sameeyeen 2022-kii. Si ay u noqoto goobta kaliya ee rasmiga ah ee dijitaalka ah ee bixinta ogolaanshaha Xajka ee xujaajta Yurub, Mareykanka, iyo Australia.
Sida laga soo xigtay tirakoobka rasmiga ah ee Sacuudiga, tirada xujeyda sanadkii hore waxay kor u dhaaftay hal milyan iyo sideed boqol oo kun oo xujey ah, waxaana boqolkiba xujeyda dibadaha ay gaareen 90% guud ahaan xujeyda, taasoo tirada ka dhigeysa in ka badan hal milyan iyo lix boqol oo kun oo xujey ah.
Marka loo eego qiyaasaha Goluhu, 3% kaliya ee tirada guud ee dadka lagu sameeyay howlgallada been abuurka ah ayaa soo gudbiya warbixino rasmi ah, taasoo muujineysa in celceliska da'da xujeyda ee ugu nugul howlahan ay tahay 42 sano. | 58aeafe9-9253-4864-9fc6-d33c30d51db1 | 732 |
Madaxtooyada Soomaaliya oo ka jawaabtay eedeymihii "Afgembi" ee loo jeediyay
Madaxtooyada Soomaaliya ayaa ka jawaabatay eedaymihii uu u jeediyay Ra''iisul wasaare Rooble oo ahaa inuu madaxweynahu isku dayay af-gambi ka dhan ah xukuumadda.
Agaasimaha Warfaafinta iyo Xiriirka Warbaahinta,ee madaxtooyada Soomaaliya Cabdirashiid Maxamed Xaashi,ayaa ku eedeyay Ra''iisul wasaaraha inuu ku fashilmay doorashadii loo igmaday uuna qaatay go'aanno u gaar ah .
"Warkaas ma aha, war sal iyo raad leh, waa la yaqaanaa macnaha uu leeyahay ereyga afgembi.. Ra'iisul Wasaaraha waxaa loo diray doorasho muddo 14 bilood ah ayuu arrintaa waday, waana ku guuldareystay" ayuu yiri Cabdirashiid.
Waraqad xalay ka soo baxday xafiiska madaxweynaha ayaa lagu sheegay inuu Ra'isal wasaaraha uu soo galay tuhun musuqmaasuq iyo ku takrifal dhul dan guud ah.
"Awooddiisii waa la hakiyay, shaqo ka joojin baa lagu sameeyay, markaa afgembi taasi ma aha" ayuu yiri agaasimaha madaxtooyada.
Wuxuu u warramay weriyaha BBC-da Faadumo Taxadar Yuusuf. | 2ee7f527-7396-4184-8731-803f1309cbda | 147 |
End of preview. Expand
in Data Studio
FineWeb Somali Dataset
A curated collection of Somali language content from BBC Somali, designed for training and evaluating small language models on low-resource languages.
Dataset Description
This dataset contains 4,910 high-quality Somali language articles scraped from BBC Somali's website. The content covers diverse topics including news, culture, technology, sports, and human interest stories, providing a rich corpus for Somali language model training.
Dataset Summary
- Language: Somali (so)
- Total Records: 4,910 articles
- Source: BBC Somali (bbc.com/somali)
- Collection Date: January 25, 2026
- License: MIT (for educational and research purposes only)
- Purpose: Educational - for building and experimenting with small language models for low-resource languages
Key Features
- ✅ High-Quality Content: Professional journalism from BBC Somali
- ✅ Diverse Topics: News, sports, culture, technology, health, and more
- ✅ Clean Text: Pre-processed and validated Somali text
- ✅ Metadata Rich: Includes URLs, dates, file paths, and token counts
- ✅ Language Verified: All content has language_score of 1.0
Dataset Structure
Data Fields
| Field | Type | Description |
|---|---|---|
text |
string | Main article content (136-26,800 characters) |
id |
string | Unique identifier (UUID format, 36 chars) |
dump |
string | Dataset dump identifier (CC-MAIN-2026-SOMALI) |
url |
string | Source article URL (35-431 characters) |
date |
timestamp | Collection timestamp (2026-01-25 16:56:04) |
file_path |
string | Source file path (238 unique sources) |
language |
string | Language code (always "so") |
language_score |
float | Language detection confidence (always 1.0) |
token_count |
int | Number of tokens per article (17-4,160 tokens) |
Data Splits
| Split | Records |
|---|---|
| train | 4,910 |
Usage
Loading the Dataset
from datasets import load_dataset
# Load the full dataset
dataset = load_dataset("IbraahimLab/fineweb-somali")
# Access the training split
train_data = dataset['train']
# Example: Print first article
print(train_data[0]['text'][:500])
Example Use Cases
1. Training a Small Language Model
from transformers import AutoTokenizer, AutoModelForCausalLM, TrainingArguments, Trainer
# Load dataset
dataset = load_dataset("IbraahimLab/fineweb-somali")
# Initialize tokenizer and model
tokenizer = AutoTokenizer.from_pretrained("your-base-model")
model = AutoModelForCausalLM.from_pretrained("your-base-model")
# Your training code here...
2. Text Analysis
import pandas as pd
# Convert to pandas for analysis
df = dataset['train'].to_pandas()
# Analyze token distribution
print(df['token_count'].describe())
# Check content sources
print(df['file_path'].value_counts())
3. Data Exploration
# Filter by token count
long_articles = dataset['train'].filter(lambda x: x['token_count'] > 1000)
# Sample random articles
sample = dataset['train'].shuffle(seed=42).select(range(10))
Dataset Statistics
- Total Articles: 4,910
- Total Characters: ~40M (estimated)
- Average Article Length: ~8,150 characters
- Token Count Range: 17 - 4,160 tokens
- Unique Sources: 238 file paths
- Language Purity: 100% (all articles scored 1.0)
Source Information
All content is sourced from BBC Somali (https://www.bbc.com/somali), which provides:
- Professional journalism in Somali language
- Wide topic coverage (news, sports, culture, tech, health)
- High-quality, edited content
- Diverse vocabulary and writing styles
Content Categories
Based on file paths, content includes articles from various BBC Somali journalists and sections covering:
- Breaking news and current events
- Sports coverage
- Cultural stories
- Technology and science
- Health and lifestyle
- Human interest stories
Intended Use
Primary Use Cases
- 🎓 Educational: Learning to build language models for low-resource languages
- 🔬 Research: Somali NLP research and experimentation
- 🤖 Model Training: Pre-training or fine-tuning small language models
- 📊 Linguistic Analysis: Studying Somali language patterns and structures
Out-of-Scope Use
- ❌ Commercial applications without proper licensing
- ❌ Creating misinformation or fake news in Somali
- ❌ Any use that violates BBC's terms of service
Limitations
- Single Source: All content is from BBC Somali only
- Temporal Scope: Single collection date (January 25, 2026)
- Domain: Primarily news/journalism style, may not represent conversational Somali
- Size: Moderate dataset, may not be sufficient for large model training
- License: Educational/research purposes only
Ethical Considerations
- This dataset is provided for educational and research purposes only
- Original content belongs to BBC and should be used in accordance with fair use principles
- Users should respect copyright and only use this for non-commercial learning purposes
- Researchers should cite both this dataset and BBC Somali as the original source
Citation
If you use this dataset, please cite:
@dataset{fineweb_somali_2026,
author = {IbraahimLab},
title = {FineWeb Somali: BBC Somali Content for Language Model Training},
year = {2026},
publisher = {Hugging Face},
url = {https://huggingface.co/datasets/IbraahimLab/fineweb-somali}
}
Also acknowledge the original source:
Content sourced from BBC Somali (https://www.bbc.com/somali)
Dataset Creation
Collection Process
- Method: Web scraping from BBC Somali website
- Date: January 25, 2026
- Processing: Text extraction, cleaning, and validation
- Quality Control: Language detection (all articles scored 1.0 for Somali)
Preprocessing
- Text extracted from HTML content
- Character encoding standardized
- Token counts computed
- Metadata preserved (URLs, dates, sources)
Maintenance
- Version: 1.0
- Last Updated: January 2026
- Status: Static dataset (snapshot from single date)
Contact
For questions or issues regarding this dataset:
- Creator: IbraahimLab
- Platform: Hugging Face Datasets
Acknowledgments
- BBC Somali: Original content creators
- Somali Language Community: For preserving and developing the language
- Low-Resource Language Research Community: For supporting Somali NLP development
Disclaimer: This dataset is intended solely for educational and research purposes. All content rights belong to BBC. Users must comply with applicable copyright laws and BBC's terms of service.
- Downloads last month
- 22