text stringlengths 421 164k |
|---|
[Wikipedia:ga] Matamaitic
thumb|Eoiclídéas, matamaiticeoir Gréagach ón 3ú haois RCh
Is éard is matamaitic ann (ón tSean-Ghréigis μάθημα; máthēma: 'eolas, staidéar, foghlaim ') ná réimse eolais a chuimsíonn topaicí amhail; uimhreacha (Teoiric na matamaitice agus na huimhirtheoirice), foirmlí agus struchtúir ghaolmhara... |
[Wikipedia:ga] An tEanáir
Is é an tEanáir nó Mí Eanáir an chéad mhí den bhliain. Tá 31 lá ann.
thumb|Joachim von Sandrart, an tEanáir, 1642|clé
Tagann an t-ainm ón Laidin Januarius (le Janus - dia na ngeataí agus na ndoirse ag na Rómhánaigh). Sean-nós atá ann doirse a bheannú tráth na hEipeafáine (6 Eanáir) – chun a ... |
[Wikipedia:ga] 14 Feabhra
Is é an 14 Feabhra an 45ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 320 lá fágtha sa bhliain nó 321 lá i mbliain bhisigh.
Féilte
* Lá Fhéile Vailintín
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1818 — Frederick Douglass, leasaitheoir sóisialta, scríbhneoir, agus daonfhuascailteoir Afrai-Mheiriceána... |
[Wikipedia:ga] 17 Márta
Is é an 17 Márta an 76ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 77ú lá i mbliain bhisigh. Tá 289 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* Lá Fhéile Pádraig
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1473 — Séamas IV Alba (b. 1513)
* 1785 — Ellen Hutchins, luibheolaí Éireannach (b. 1815)
* 1834 — Gottlieb D... |
[Wikipedia:ga] Amhrán na bhFiann
Is é Amhrán na bhFiann (Béarla: The Soldiers' Song) amhrán náisiúnta na hÉireann. Scríobh Peadar Ó Cearnaigh na liricí, agus chum Patrick Heaney an port.
Ba i mBéarla a scríobhadh na liricí ar dtús, ach is é an leagan Gaeilge is gnách a chloisteáil inniu. Ní chantar ach an curfá de gh... |
[Wikipedia:ga] An Meitheamh
clé|mion|An samhradh i gCiarraí (Páirc Náisiúnta Chill Airne|Páirc Náisiúnta Chill Áirne)|alt=Radharc anuas ar loch ar lá breá
Is é an Meitheamh nó Mí an Mheithimh an séú mí den bhliain.
De réir fhéilire na hÉireann, is é Meitheamh mí lár an tsamhraidh. Is iad na míonna is grianmhaire ná B... |
[Wikipedia:ga] An Bhealtaine
Is í Bealtaine nó Mí na Bealtaine an cúigiú mí den bhliain.
clé|mion
Síltear go mb’fhéidir go gciallaíonn an focal beal ‘solas geal’ agus is ionann an dara cuid den fhocal agus ‘tine’. Tá baint láidir idir an fhéile seo agus tinte i mbéaloideas na hÉireann.
Nósanna
Nuair a bhíonn duine a ... |
[Wikipedia:ga] Iúil
clé|mion|Mí Iúil, Féilire i 1260
Is í Mí Iúil an seachtú mí den bhliain. Úsáidtear an leagan Béarla d'ainm na míosa go forleathan sna canúintí, agus is minic a thugtar July an Chabáiste ar Mhí Iúil fosta, ó nuair a bhí drochbhliain ann, ní bhíodh le hithe ag na daoine bochta ach cabáiste, sula n-ai... |
[Wikipedia:ga] An Lúnasa
Is é Lúnasa, mí Lúnasa nó Lughnasadh an, t-ochtú mí den bhliain. Is é an 1 Lúnasa, Lá Lúnasa (nó Lughnasa) agus an chead lá den fhómhar, de réir Fhéilire na nGael.
Baineann Lúnasa le laethanta móra an chultúir Phagánaigh ina raibh béim faoi leith ar fhéilte le go mbainfí an leas is fearr ón t... |
[Wikipedia:ga] An tSamhain
Is í An tSamhain nó Mí na Samhna an t-aonú mí déag den bhliain.
Is é Lá Samhna an chéad mhí den Gheimhreadh in Éirinn.
Is é 1 Samhain Lá Samhna agus Lá Fhéile na Naomh Uile. Is í an tSamhain ainm na féile Ceiltí freisin. Bliain Úr na gCeilteach is ea an tSamhain, tráth nach mbíonn aon teora... |
[Wikipedia:ga] Mí na Nollag
:Baineann an t-alt seo le Mí na Nollag. Tá eolas faoin bhféile Chríostaíoch le fáil ar an leathanach An Nollaig.
Is í Nollaig nó Mí na Nollag an dara mí déag den bhliain sa bhFéilire Ghréagóra, le 31 lá inti.
Tagann an t-ainm ón bhféile Chríostaí an Nollaig a thiteann ar an 25ú lá.
* Ar 2... |
[Wikipedia:ga] An tSeapáin
Is tír in oirthuaisceart na hÁise í an tSeapáin (Nippon/Nihon; 日 (grian); 本 (fréamh ach bunús); 国 (tír), go litriúil tír bunús na gréine). Tá sí suite idir an tAigéan Ciúin agus Muir na Seapáine.
Tíreolaíocht
Oileánra atá sa tSeapáin. Tá timpeall ar 6,800 oileán ann ar fad, ach is iad Kyūsh... |
[Wikipedia:ga] Eurodicautom
Is bunachar sonraí téarmaíochta an Aontais Eorpaigh (AE) é Eurodicautom. Tá comhéadain ann ar an Idirlíon atá ina bhealaí chuig an tseirbhís saor in aisce seo, agus leis an gcóras seo is féidir leis na húdaráis foclóir an AE a aistriú idir na teangacha oifigiúla.
Sa bhliain 2007, cuireadh I... |
[Wikipedia:ga] An Vicipéid
Is ciclipéid ar líne é an Vicipéid atá scríofa agus á chothabháil ag pobal oibrithe deonacha, ar a dtugtar Vicipéideoirí, trí chomhoibriú oscailte agus trí úsáid a bhaint as córas eagarthóireachta vicí-bhunaithe ar a dtugtar MediaWiki.
Is í an Vicipéid an saothar tagartha is mó agus is mó lé... |
[Wikipedia:ga] Gaelscoil
thumb|Comhartha le haghaidh Gaelscoil in Iúr Cinn Trá, [[Contae an Dúin]]
thumb|Tá breis is 50 Gaelscoileanna i gContae Átha Cliath ina freastalaíonn os cionn ná 13,000 dalta orthu
thumb|Chuaigh an dornálaí MMA agus UFC Éireannach Conor McGregor chuig Gaelscoileanna ag an mbun agus dara-leib... |
[Wikipedia:ga] Seacláid
Is í seacláid ná an gnáth-chomhábhar ina lán milseán — an comhábhar is coitianta. Tugann daoine bosca seacláidí mar bhronntanas go minic.
Ábhar bia a fhaightear ón síol cócó, a shaothraítear den chuid is mó in iarthar na hAfraice.
Monarú
Is as síolta an chrainn cócó (Theobroma cacao) a dhéant... |
[Wikipedia:ga] Cócaireacht
mion|Bricfeasta Cócaireacht na hÉireann|Gaelach
Is í an chócaireacht an t-athrú a dhéantar ar bhia, de ghnáth tré theas a chur faoi. Is féidir cócaireacht a dhéanamh le tine a ullmhaíodh le hadhmad, le móin, le gual, le gás nó le leictreachas.
Déantar cócaireacht ar bhia chun é a dhéanamh ní... |
[Wikipedia:ga] George W. Bush
An 43ú hUachtarán ar na Stáit Aontaithe, 2001-2009, is ea (a rugadh ar an 6 Iúil 1946). Tháinig sé i gcomharbacht ar Bill Clinton sa bhliain 2001. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
clé|mion|Físeán: Síniú USA PATRIOT Act (26, D.F. 2001)
clé|mion|Físeán: Bush agus Cogadh na hIaráice|ionrad... |
[Wikipedia:ga] An tIdirlíon
mion
Is líonra ríomhairí poiblí é an tIdirlíon, a nascann líonraí ríomhaireachta ar fud an domhain trí úsáid de chórais teileachumarsáide poiblí.
Seoltar sonraí mar mheascán de chomharthaí analógacha (seanaimseartha anois) agus comharthaí digiteacha thar an Idirlíon.
Caithtear seoladh uat... |
[Wikipedia:ga] Stáit Aontaithe Mheiriceá
Is poblacht fheidearálach de 50 stát iad Stáit Aontaithe Mheiriceá (SAM), ag a bhfuil trí bhrainse rialtais, mar atá: craobh na mbreithiúna, an Chomhdháil, agus an feidhmeanas. Toghtar uachtarán don bhrainse dheireannach do thréimhse cheithre bliana, agus é mar cheann stáit agu... |
[Wikipedia:ga] Bricfeasta Éireannach
Tugtar Bricfeasta Éireannach ar bhricfeasta te ina mbíonn ispíní, ubh, bagún, putóg dubh agus trátaí friochta. Bíonn an béile seo ar fáil go coitianta i dtithe lóistín ar fud na tíre agus sa Bhreatain, áit a dtugtar British Breakfast air, agus is áil le cuid de mhuintir Uladh "bric... |
[Wikipedia:ga] An Fhrainc
Is tír í an Fhrainc (Fraincis: La France) nó Poblacht na Fraince (Fraincis: République française) atá suite in iarthar na hEorpa. Tá teorainn aici leis an mBeilg, Lucsamburg, an nGearmáin, an Eilvéis, an Iodáil, Monacó, Andóra agus an Spáinn. Is ball den Aontas Eorpach í an Fhrainc ó bhunú na... |
[Wikipedia:ga] Taoiseach
deas|mion|150px|Mícheál Ó Máirtín, Taoiseach na hÉireann faoi láthair.
In Éirinn inniu, is é an Taoiseach (Taoisigh an uimhir iolra) ceannaire rialtais nó príomh-aire Phoblacht na hÉireann. Sa stair, thugtaí taoiseach ar cheannaire treibhe (mar shampla Geronimo nó Vercingetorix), nó go gineará... |
[Wikipedia:ga] Bertie Ahern
Is polaiteoir Éireannach é Pádraig Parthalán Ó hEachthairn nó Bertie Ahern mar a thugtar air de ghnáth, a rugadh ar an 12 Meán Fómhair 1951. D'ob é an 10ú agus 11ú Taoiseach (ceann Rialtais na hÉireann) ó 26 Meitheamh 1997 go dtí 6 Bealtaine 2008. Tháinig sé i gcomharbacht ar Sheán de Briot... |
[Wikipedia:ga] 12 Meán Fómhair
Is é an 12 Meán Fómhair an 255ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 256ú lá i mbliain bhisigh. Tá 110 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* Rinn Verde - Lá Náisiúnta
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1774 — William Neilson, scoláire Preispitéireach i gCúige Uladh go luath san 19ú hao... |
[Wikipedia:ga] 1951
Eachtraí
mion|deas|upright|9 Meán Fómhair: Osclaíodh ceanncheathrú na Náisiún Aontaithe i gCathair Nua-Eabhrac.
* 4 Eanáir – Ghabh fórsaí de chuid na Síne Seoul sa Chóiré den dara huair.
* 1 Feabhra - D'fhógair Comhthionól Ginearálta na Náisiúin Aontaithe gur stát saightheach í Daon-Phoblacht na S... |
[Wikipedia:ga] 6 Iúil
Is é an 6 Iúil an 187ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 188ú lá i mbliain bhisigh. Tá 178 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* An Mhaláiv - Lá na Saoirse (1964) agus Lá na Poblachta (1966)
* Oileáin Chomóra - Lá na Saoirse (1975)
* Poblacht na Seice - Lá Jan Hus (1415)
Daoine a rugadh a... |
[Wikipedia:ga] 1946
Eachtraí
* 19 Eanáir - Fosclaíodh Binse Tóiceo inar cúisíodh coirpigh cogaidh Seapánacha.
* 29 Eanáir – Cuireadh an Grúpa Lárnach Faisnéise ar bun sna Stáit Aontaithe, ath-ainmnithe mar an CIA an bhliain ina dhiaidh.
* 6 Márta - Cuireadh tús le díbirt 2.5 milliún Gearmánach ón Sudetenland sa tSeic... |
[Wikipedia:ga] 2004
Ba bliain bhisigh an bhliain 2004.
* Bliain Shíneach (22 Eanáir): Moncaí (猴)
Eachtraí
* 29 Márta - Chuir Poblacht na hÉireann cosc ar tobac a chaitheamh in láithreacha oibre.
* 1 Bealtaine - Leathnú an Aontais Eorpaigh: tháinig an Chipir, an Eastóin, an Laitvia, an Liotuáin, Málta, an Pholainn, an... |
[Wikipedia:ga] 17 Eanáir
Is é an 17 Eanáir an 17ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 348 lá fágtha sa bhliain nó 349 i mbliain bhisigh.
Féilte
*
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1504 — Pápa Pius V (b. 1752)
* 1600 — Pedro Calderón de la Barca, drámadóir Spáinneach (b. 1681)
* 1706 — Benjamin Franklin, Aithr... |
[Wikipedia:ga] Tánaiste
Is é an Tánaiste leascheannaire rialtais na hÉireann, nó an tOireachtas mar a thugtar air. Caithfidh an Taoiseach, an Tánaiste agus an tAire Airgeadais bheith ina mbaill de Dháil Éireann, an teach ísle san Oireachtas. Ceaptar an Tánaiste ag Uachtarán na hÉireann, tar éis ainmníocht ón Taoiseach... |
[Wikipedia:ga] Uachtarán na hÉireann
Is é ceann stáit na hÉireann an tUachtarán. Bunaíodh an post seo le Bunreacht na bliana 1937 nuair a cuireadh post an Ghobharnóra, a bhí ina ionadaí ag Rí Shasana in Éirinn agus í ina ballstát de Chomhlathas na Breataine, ar ceal.
Is beag cumhachta atá ag an Uachtarán i ndáiríre a... |
[Wikipedia:ga] Ceol
thumb|Nótáil ceoil Pyotr Ilyich Tchaikovsky - coinséartó bpianóIs éard atá i gceist le ceol ná leanúint fuaimeanna eagraithe, leis na comhpháirteanna seo: séis, armóin, agus rithim. Beagnach chomh tábhachtach le nádúr bunúsach an cheoil atá fuaimniú, a chuimsíonn dinimic, míriú is beocht an léirith... |
[Wikipedia:ga] An Iaráic
Tír sa Mheánoirthear agus in iardheisceart na hÁise í Poblacht na hIaráice. Tá sí ag críocha aici leis an Araib Shádach agus le Cuáit ó theas, leis an Tuirc ó thuaidh, leis an Siria san iarthuaisceart, leis an Iordáin san iarthar, agus leis an Iaráin san oirthear. Thugtaí an Mheaspatáim ar an ... |
[Wikipedia:ga] Stair iarnróid na hÉireann
Tháinig na hiarnróid go luath go hÉireann, de bharr tionchar na Breataine in Éirinn ag an am. Sin an tír inar thosaigh an chéad iarnród ar domhan i 1825. Níos lú ná deich mbliana ina dhiaidh sin, d'oscail an chéad iarnród in Éirinn i 1834. I 1920 bhí na hiarnróid go forleathan... |
[Wikipedia:ga] An Bheilg
Is tír í an Bheilg (Ísiltíris: België, Fraincis: Belgique, Gearmáinis: Belgien) atá suite in Iarthar na hEorpa. Tá teorainn aici leis an Ísiltír, an nGearmáin, Lucsamburg, an bhFrainc, agus tá cósta aici ar an Muir Thuaidh.
Tá sí ag crosbhóthar cultúrtha idir an Eoraip Ghearmánach (le cainteo... |
[Wikipedia:ga] An Chipir
Is stát oileánda í an Chipir (i nGréigis: Κύπρος, rómhánaithe: Kýpros; i dTuircis: Kıbrıs) nó Poblacht na Cipire go hoifigiúil (i nGréigis: Κυπριακή Δημοκρατία, rómhánaithe: Kypriakí Dimokratía; i dTuircis: Kıbrıs Cumhuriyeti), atá suite in oirthear na Mheánmhara. Is í an t-oileán is mó de réi... |
[Wikipedia:ga] An Danmhairg
Is í an Danmhairg (Danmhairgis: Danmark) an tír Nordach is lú. Tá sí suite i gCríoch Lochlann, i dtuaisceart na hEorpa, idir an Mhuir Bhailt agus an Mhuir Thuaidh, ar leithinis agus ar mhórán oileáin. Tá sí lastuaidh ón Ghearmáin agus ón bPolainn, siar ó dheas ón tSualainn agus ó dheas ón I... |
[Wikipedia:ga] An tÚdarás um Bóithre Náisiúnta
Is údarás in Éirinn é an tÚdarás um Bóithre Náisiúnta (i mBéarla: National Roads Authority nó NRA), atá freagrach do na bóithre náisiúnta sa tír. Cruthaíodh an NRA mar chuid den Roads Act, 1993, ag tosnú oibre ó 1 Eanáir 1994.
Tá na comhairlí contaetha fós freagrach as n... |
[Wikipedia:ga] Corda (ceol)
mion
mion|sliocht as "Pictures at an Exhibition", Modest Mussorgsky
Sa cheol, is éard atá i gceist le corda ná níos mó ná nóta amháin a fhuaimnítear ag an am céanna. I gceol tonach ó timpeall 1600- 1920 d'fheidhmigh corda mar aonad i sraith armónach i leith gléasláir ar leith, nó ag eisréim... |
[Wikipedia:ga] Patrún
Is éard is patrún ann ná rialtacht sa domhan nádúrtha, i ndearthaí de dhéantús an duine, nó i smaointe teibí. Mar sin, timthriallann na heilimintí i bpatrún ar bhealach intuartha. Is cineál patrúin déanta as cruthanna geoiméadracha é patrún geoiméadrach, agus de ghnáth timthriallann na cruthanna ... |
[Wikipedia:ga] Foirmiúlachas (matamaitic)
I bhfealsúnacht na matamaitice, is éard atá san fhoirmiúlachas ná an dearcadh nach bhfuil i ráitis mhatamaiticiúla nó loighciúla ach teaghráin (seichimh siombailí alfa-uimhriúla, go minic mar chothromóidí) a fhaightear trí rialacha réamhbhunaithe láimhsithe. De réir na fealsún... |
[Wikipedia:ga] Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann
Is éard atá i Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, ar a dtugtar An Ríocht Aontaithe (RA) agus An Bhreatain fosta (Béarla: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland nó United Kingdom nó UK), ná stát atá suite... |
[Wikipedia:ga] 14 Iúil
Is é an 14 Iúil an 195ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 196ú lá i mbliain bhisigh. Tá 170 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* An Fhrainc - Fête Nationale nó quatorze juillet (Lá Bastille)
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1207 — San Eilís na hUngáire, naomh Críostaí (b. 1231)
* 1602 — ... |
[Wikipedia:ga] 21 Iúil
Is é an 21 Iúil an 202ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 203ú lá i mbliain bhisigh. Tá 163 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* Féile náisiúnta na Beilge
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1414 — Pápa Sixtus IV (b. 1484)
* 1693 — Thomas Pelham-Holles, Príomh-Aire na Breataine (b. 1768)
* ... |
End of preview. Expand in Data Studio
No dataset card yet
- Downloads last month
- 2