Datasets:
clui
/
it-pl

Dataset card Data Studio Files
xet
 Community
1
it
stringlengths
2
914
pl
stringlengths
1
915
se c' è una molecola della moralità .
czy istnieje cząsteczka moralności .
Dopo 10 anni di esperimenti , l' ho trovata .
Po dziesięciu latach eksperymentów znalazłem ją .
Volete vederla ? Ne ho portate un po ' con me .
Chcecie zobaczyć ? Przyniosłem trochę ze sobą .
Questa piccola siringa contiene la molecola morale .
Ta mała strzykawka zawiera cząsteczkę moralności .
( Risate ) SI chiama ossitocina .
( Śmiech ) To oksytocyna .
L' ossitocina è una semplice e antica molecola che si trova solo nei mammiferi .
Oksytocyna jest prostą i pradawną cząsteczką , którą można znaleźć tylko u ssaków .
Nei roditori , era nota per consentire alle madri di prendersi cura della prole , e in alcune creature , consente di tollerare i compagni di tana .
Wiadomo , że u gryzoni odpowiada za to , że matki dbają o potomstwo , a u niektórych stworzeń pozwalała tolerować współlokatorów .
Ma negli umani , era nota solo per facilitare la nascita e l' allattamento nelle donne , e viene rilasciata da entrambi i sessi durante il rapporto sessuale .
Jednak u ludzi znana była tylko z tego , że ułatwia kobietom poród i karmienie piersią i że jest wydzielana u obu płci podczas seksu .
Quindi ho avuto questa idea che l' ossitocina potrebbe essere la molecola morale .
Pomyślałem , że może to oksytocyna jest cząsteczką moralności .
Ho fatto quello che fa la maggior parte di noi — l' ho provata sui colleghi .
Wzorem większości - wypróbowałem pomysł na kolegach .
Uno di loro mi ha detto , " Paul , questa è l' idea più stupida del mondo .
Jeden z nich powiedział mi : " Paul , to jest najgłupszy pomysł świata " .
Lo è " , ho detto , " è solo una molecola femminile .
" To tylko cząsteczka dla kobiet .
Non può essere così importante " . Ma ho risposto , " Anche il cervello degli uomini la fabbricano .
Nie może być taka ważna " . A ja na to : " Męskie mózgi też ją wytwarzają .
Ci deve essere un motivo " . Ma aveva ragione , era un' idea stupida .
Musi to mieć jakiś powód " . Miał rację , pomysł był głupi ,
Ma era stupidamente testabile .
ale dało się go przetestować .
In altre parole , ho pensato che potevo creare un esperimento per vedere se l' ossitocina rendeva le persone morali .
Sądziłem , że mógłbym wymyślić eksperyment , który pokazałby , czy oksytocyna czyni ludzi moralnymi .
Ho scoperto che non era così facile .
Okazało się , że to nie jest takie proste .
Prima di tutto , l' ossitocina è una molecola timida .
Przede wszystkim , oksytocyna to " nieśmiała " cząsteczka .
I livelli di base sono prossimi allo zero , senza un qualche stimolo a causare il suo rilascio .
Jej poziom jest bliski zeru , jeśli nie znajdzie się bodziec do wydzielania .
E quando viene prodotta , vive una mezza vita di tre minuti , e si degrada rapidamente a temperatura ambiente .
Po wydzieleniu rozpada się w ciągu 3 minut i degeneruje się szybko w temperaturze pokojowej .
Quindi questo esperimento avrebbe dovuto causare un rilascio di ossitocina , acchiapparla rapidamente e tenerla al freddo .
Eksperyment musiałby wywołać nagły przypływ oksytocyny , a ja musiałbym ją szybko pobrać i trzymać w chłodzie .
Penso di potercela fare .
Pomyślałem , że dam radę .
Fortunatamente , l' ossitocina viene prodotta sia nel cervello che nel sangue , così ho potuto fare questo esperimento senza imparare la neurochirurgia .
Na szczęście oksytocyna wytwarza się zarówno w mózgu , jak i we krwi , więc mogłem eksperymentować bez znajomości neurochirurgii .
Poi ho dovuto misurare la moralità .
Następnie musiałem zmierzyć poziom moralności .
Quindi occuparsi di Moralità con la M maiuscola è un progetto enorme .
Moralnosć przez duże M to poważna sprawa ,
Allora ho cominciato con qualcosa di più piccolo .
więc zacząłem dosyć skromnie .
Ho studiato una singola virtù : l' affidabilità .
Badałem jedną małą cnotę : wiarygodność .
Perché ? Mi avevano mostrato nei primi anni del 2000 che le nazioni con un maggiore tasso di persone affidabili sono più prospere .
Dlaczego ? Wykazałem około roku 2000 , że kraje z wyższym odsetkiem wiarygodnych ludzi lepiej prosperują .
Quindi in questi paesi , si svolgono più transazioni economiche e si crea maggiore ricchezza , che allevia la povertà .
Dokonuje się tam więcej transakcji ekonomicznych , co przyczynia się do wzrostu gospodarczego i zmniejszenia poziomu biedy .
Quindi i paesi poveri sono paesi con un livello di fiducia di gran lunga inferiore .
Czyli w biednych krajach jest niski poziom zaufania .
Quindi se ho capito la chimica dell' affidabilità , potrei aiutare ad alleviare la povertà .
Gdybym zrozumiał chemię wiarygodności , mógłbym przyczynić się do zmniejszenia biedy .
Ma sono anche uno scettico .
Jestem jednak również sceptykiem .
Non voglio solo chiedere alla gente , " Sei affidabile ? " Invece uso l' approccio alla ricerca alla Jerry Maguire .
Nie chcę po prostu pytać : " Czy jesteś godny zaufania ? " Zamiast tego podchodzę do badań w stylu Jerry ' ego McGuire ' a .
Se sei così virtuoso , coprimi di soldi .
Jeśli jesteś taki cnotliwy , to wyskakuj z kasy .
Quello che facciamo nel nostro laboratorio è tentare le persone con vizi e virtù utilizzando i soldi .
Co więc robimy w naszym laboratorium ? Kusimy cnotą i występkiem za pomocą pieniędzy .
Lasciate che vi mostri come lo facciamo .
Pokażę wam , jak to robimy .
Reclutiamo persone per un esperimento .
Zapraszamy chętnych do eksperymentu .
Diamo a tutti 10 $ se accettano di presentarsi .
Każdy dostaje 10 dolarów za przyjście .
Diamo loro un sacco di istruzioni , e non li deludiamo assolutamente mai .
Zasypujemy ich instrukcjami i nigdy ich nie okłamujemy .
Poi formiamo le coppie tramite il computer .
Następnie dobieramy ich w pary i sadzamy przy komputerach .
E in ogni coppia , una persona riceve un messaggio che dice , " Sei disposto a cedere parte dei tuoi 10 $ che hai guadagnato nel presentarti e consegnarli a qualcun' altro nel laboratorio ? " Il trucco è che non lo puoi vedere , non ci puoi parlare .
Jedna z osób w parze dostaje wiadomośći : " Czy chcesz oddać część z 10 dolarów , które zarobiłeś za przyjście i przekazać komuś w tym laboratorium ? " Rzecz w tym , że nie możesz ich zobaczyć . Nie możesz z nimi rozmawiać .
Lo si fa una volta sola .
Robisz to tylko raz .
Qualunque cifra si lasci viene triplicata sul conto di un' altra persona .
Każda suma , jaką oddasz zostanie potrojona na koncie drugiej osoby .
Li si rende molto più ricchi .
Znacznie ich wzbogacisz .
E ricevono un messaggio dal computer che dice la persona 1 ti ha inviato questa cifra .
Dostaną komputerową wiadomość , że osoba # 1 wysłała daną sumę .
Vuoi tenerla tutta , o vuoi rispedirne indietro una parte ?
Czy chcesz zatrzymać dla siebie wszystko , czy chcesz przekazać jakąś sumę z powrotem ?
Pensate un minuto a questo esperimento .
A teraz pomyśl nad tym eksperymentem przez chwilę .
Sarete seduti su queste sedie rigide per un' ora e mezzo .
Będziesz siedział na twardym krześle przez półtorej godziny .
Degli scienziati pazzi vi conficcano un ago nel braccio e vi prelevano quattro provette di sangue .
Jakiś szalony naukowiec wbije ci w ramię igłę i pobierze cztery pojemniczki krwi ,
E ora volete che lasci questi soldi per darli a uno sconosciuto ?
a potem chce , żebyś oddał te pieniądze obcemu ?
Questa è la nascita dell' economia vampiro .
Tak narodziła się ekonomika wampiryczna .
Prendi una decisione e dammi un pò di sangue .
Podejmij decyzję i daj mi trochę krwi .
Di fatto , gli economisti sperimentalisti hanno portato avanti questo test in tutto il mondo , e per poste molto più alte , e la visione condivisa era che la misura dalla prima persona alla seconda era una misura di fiducia , e il trasferimento dalla seconda persona alla prima misura l' affidabilità .
Eksperymentalni ekonomiści przeprowadzili ten test na całym świecie za znacznie wyższe stawki i doszli do tego samego wniosku : przekaz od pierwszej osoby do drugiej był miarą zaufania , a przekaz od drugiej osoby z powrotem do pierwszej był miarą wiarygodności .
Ma di fatto , gli economisti sono rimasti sconcertati dal fatto che la seconda persona abbia restituito dei soldi .
Jednak ekonomiści zachodzili w głowę , dlaczego druga osoba w ogóle oddawała jakąś sumę .
Presupponevano che i soldi fossero una cosa buona , perché non tenerli tutti ?
Przyjęli , że pieniądze to dobra rzecz , więc czemu nie zatrzymać wszystkich dla siebie ?
Non è quello che abbiamo scoperto .
Badania wykazały co innego :
Abbiamo scoperto che il 90 % dei primi hanno mandato soldi , e tra quelli che hanno ricevuto i soldi , il 95 % ne ha restituito una parte .
90 % osób podejmujących pierwszą decyzję wysłało pieniądze , a odsetek tych , którzy dostali pieniądze i część przekazali z powrotem , wynosił 95 % .
Ma perché ?
Ale dlaczego ?
Misurando l' ossitocina abbiamo scoperto che più soldi riceveva la seconda persona , più il suo cervello produceva ossitocina , e più ossitocina aveva in circolo , più soldi restituiva .
Mierząc poziom oksytocyny odkryliśmy , że im więcej pieniędzy druga osoba otrzymała , tym więcej jej mózg wydzielał oksytocyny , a im więcej oksytocyny mieli , tym więcej pieniędzy oddawali z powrotem .
Esiste quindi una biologia dell' affidabilità .
Tak wygląda biologia wiarygodności .
Ma aspettate un attimo . Cos' ha di sbagliato l' esperimento ?
Ale to nie wszystko . Jakie są mankamenty tego eksperymentu ?
Due cose .
Ja widzę dwa .
Una è che niente nel corpo umano accade in maniera isolata .
Po pierwsze : w ludzkim ciele nic nie zachodzi w izolacji ,
Abbiamo misurato altre molecole che interagiscono con l' ossitocina , ma non avevano nessun effetto .
więc zbadaliśmy 9 innych cząsteczek , reagujących z oksytocyną , ale nie miały żadnego wpływu .
Ma la seconda è che c' era ancora questa relazione indiretta tra l' ossitocina e l' affidabilità .
Po drugie : eksperyment wykazał jedynie pośredni związek pomiędzy oksytocyną a wiarygodnością
Non ero certo che l' ossitocina producesse affidabilità .
i nie miałem pewności , czy oksytocyna odpowiada za wiarygodność .
Quindi per fare l' esperimento , sapevo di dovere entrare nel cervello e manipolare direttamente l' ossitocina .
Żeby przeprowadzić eksperyment musiałem dostać się do mózgu i manipulować oksytocyną bezpośrednio .
Ho usato tutto tranne il trapano per introdurre l' ossitocina nel mio cervello .
Użyłem chyba wszystkiego za wyjątkiem wiertarki , by zaaplikować oksytocynę własnemu mózgowi .
E ho scoperto di poterlo fare con un inalatore nasale .
Odkryłem , że mogę to zrobić za pomocą inhalatora do nosa .
Quindi insieme ai miei colleghi a Zurigo , abbiamo messo 200 uomini sotto ossitocina o placebo , e abbiamo fatto lo stesso test dei soldi , e abbiamo scoperto che quelli sotto ossitocina non solo mostravano maggiore fiducia , possiamo più che raddoppiare il numero di persone che hanno spedito tutti i loro soldi a scono...
Wraz z kolegami z Zurychu przeprowadziliśmy ten sam test na 200 mężczyznach , którym podaliśmy albo oksytocynę , albo placebo . Nie dość , że oksytocyna zwiększała zaufanie , to jeszcze podwoiła się liczba ludzi , którzy wszystkie pieniądze przekazali nieznajomym , a wszystko bez wpływania na nastrój czy zdolności umys...
Quindi l' ossitocina è la molecola della fiducia , ma è anche la molecola morale ?
A więc oksytocyna jest cząsteczką zaufania , ale czy jest cząsteczką moralności ?
Utilizzando l' inalatore di ossitocina , abbiamo condotto più studi .
Przeprowadziliśmy więcej badań z wykorzystaniem inhalatora z oksytocyną .
Abbiamo mostrato che l' infusione di ossitocina aumenta la generosità nei trasferimenti unilaterali di denaro dell ' 80 % .
Wykazaliśmy , że wprowadzenie oksytocyny zwiększa hojność Wykazaliśmy , że wprowadzenie oksytocyny zwiększa hojność w przypadku jednostronnych przekazów pieniężnych o 80 % w przypadku jednostronnych przekazów pieniężnych o 80 %
Abbiamo mostrato che fa aumentare le donazioni per beneficienza del 50 % .
Wykazaliśmy , że zwiększa datki na cele charytatywne o 50 % Wykazaliśmy , że zwiększa datki na cele charytatywne o 50 %
Abbiamo anche analizzato sistemi non farmacologici per aumentare l' ossitocina .
Sprawdzaliśmy również niefarmakologiczne sposoby podniesienia poziomu oksytocyny ,
Inclusi i massaggi , il ballo e la preghiera .
takie jak masaż , taniec i modlitwa .
Certo , mia mamma era contenta di quest' ultima .
Moja mama bardzo się cieszyła z tego ostatniego .
E ogni volta che aumentava l' ossitocina , la gente apriva volentieri il portafoglio per condividere i soldi con sconosciuti .
Ilekroć podnosimy poziom oksytocyny , ludzie chętnie otwierają swoje portfele i dzielą się pieniędzmi z obcymi .
Ma perché lo fanno ?
Ale dlaczego to robią ?
Come ci si sente quando il cervello è invaso dall' ossitocina ?
Jakie to uczucie , gdy mózg zalewa oksytocyna ?
Per analizzare la questione , abbiamo organizzato un esperimento dove facevamo vedere un video di un padre e di suo figlio di quattro anni , dove il figlio è malato di un cancro al cervello in fase terminale .
Szukając odpowiedzi , przeprowadziliśmy eksperyment , w którym prosiliśmy o obejrzenie filmu o ojcu i jego 4-letnim synu , chorym na zaawansowanego raka mózgu .
Dopo aver visto il video , abbiamo valutato le loro sensazioni e prelevato sangue prima e dopo per misurare l' ossitocina .
Po filmie prosiliśmy uczestników o ocenę uczuć i mierzyliśmy oksytocynę we krwi pobranej przed i po .
Il cambiamento nell' ossitocina testimoniava i loro sentimenti di empatia .
Zmiana poziomu oksytocyny zapowiadała to , że będą odczuwać empatię .
Quindi è l' empatia che ci fa connettere ad altre persone .
A więc to empatia sprawia , że czujemy więź z innymi ludźmi .
È l' empatia che ci fa aiutare le persone .
To empatia sprawia , że pomagamy innym ludziom .
È l' empatia che ci rende morali .
To empatia czyni nas moralnymi .
Quest' idea non è nuova .
To wiadomo jednak od dawna .
Un allora sconosciuto filosofo di nome Adam Smith scrisse un libro nel 1759 intitolato " La Teoria dei Sentimenti Morali " . In questo libro , Smith sosteneva che siamo creature morali , non per una ragione superiore , ma una ragione che viene dal basso .
Mało znany wówczas filozof , Adam Smith , napisał w 1759 roku książkę pod tytułem " Teoria Uczuć Moralnych " . Smith przekonywał w swojej książce , że jesteśmy istotami moralnymi , nie z " odgórnych " powodów , ale ponieważ jest to częścią naszej natury .
Diceva che siamo creature sociali , condividiamo le emozioni degli altri .
Napisał , że jesteśmy istotami społecznymi , więc udzielają nam się emocje innych .
Quindi se faccio qualcosa che vi ferisce , sento quel dolore .
Jeśli robię ci krzywdę , czuję wynikający z tego ból ,
Quindi cerco di evitarlo .
więc próbuję tego unikać .
Se faccio qualcosa che vi rende felici , riesco a condividere la gioia .
Jeśli cię uszczęśliwię , uszczęśliwiam również siebie ,
Quindi ho una tendenza a fare queste cose .
więc próbuję robić to częściej .
Questo è lo stesso Adam Smith che , 17 anni dopo , avrebbe scritto un libro intitolato " La Ricchezza delle Nazioni " — Il documento fondatore dell' economia .
To jest ten sam Adam Smith , który 17 lat później napisał książeczkę pt. " Bogactwo Narodów " , kamień węgielny dla nauk ekonomicznych ,
Ma era , di fatto , un filosofo morale , e aveva ragione sul perché siamo morali .
ale tak naprawdę był filozofem moralnym i miał rację co do tego , dlaczego jesteśmy moralni .
Ho solo trovato la molecola che ci sta dietro .
Ja tylko odkryłem cząsteczkę , która za to odpowiada .
Ma la conoscenza di quella molecola è preziosa , perché ci dice come innescare quel comportamento e cosa lo disattiva .
Wiem jednak , że ta cząsteczka jest cenna , bo pokazuje jak pobudzić takie zachowanie , i co może je powstrzymać .
In particolare , ci dice perché vediamo l' immoralità .
W szczególności pokazuje , dlaczego dostrzegamy niemoralność .
Per analizzare l' immoralità , fatemi tornare indietro al 1980 .
Aby wyjaśnić kwestię niemoralności cofnijmy się do roku 1980 .
Lavoro ad una pompa di benzina alla periferia di Santa Barbara , in California .
Pracowałem na stacji benzynowej pod Santa Barbara w Kalifornii .