endertr/fineData · Datasets at Hugging Face

Bu metni özetleyin.

“Allahım! Ben âcizlikten ve tembellikten sana sığınırım.”

Bu metni özetleyin.

* Kur’ân-ı Kerîm, Sahîh-i Buhârî, Sahîh-i Müslim, Câmiu’s-Sagîr, et-Tergîb ve’t-Terhîb, Şemâil-i Tirmizî, Şifâ-i Şerif, Mevâhib-i Ledünniyye.

Bu metni özetleyin.

87. Yakınlık kazanmış olan av hayvanlarını da boğazlamak gerekir. Evde beslenen geyik gibi ...

Bu metindeki maddeleri listeleyin.

45. Hayvanı boğazlarken besmele çekmek şarttır. Boğazlamada yüce Allah’ın mübarek isimlerinden herhangi birini söylemek yeterlidir. Allahüekber, Allahü a‘zam, Allah denilmesi gibi ...

1. 45. Hayvanı boğazlarken besmele çekmek şarttır. Boğazlamada yüce Allah’ın mübarek isimlerinden herhangi birini söylemek yeterlidir. Allahüekber 2. Allahü a‘zam 3. Allah denilmesi gibi ...

Bu metni özetleyin.

19. Sütre edinilmesi sünnettir. Şöyle ki: Sahra ve benzeri açık yerlerde namaz kılan kimse, önünden başkasının geçmesini umuyorsa sağ veya sol kaşının hizasına en az 1 arşın (50 santimetre) boyunda, secde yerinin önüne kalın veya ince bir ağaç diker. Dikilemiyorsa, ağacı boyunca uzatır veya önüne uzunlamasına böyle bir çizgi çizer. Enine yarım daire şeklinde bir çizgi çizilmesi de câizdir. Direk ve sandalye gibi şeyler de sütre işini görürler.

19. Sütre edinilmesi sünnettir. Şöyle ki: Sahra ve benzeri açık yerlerde namaz kılan kimse, önünden başkasının geçmesini umuyorsa sağ veya sol kaşının...

Bu metni özetleyin.

85. Hac için bedel olacak şahsın, daha önce kendi adına haccetmiş bulunması, İmam Şâfiî’ye göre şart ise de biz Hanefîler’ce şart değildir.

Bu metni özetleyin.

143. Hicretin 6. yılı idi. Peygamber Efendimiz Beytullah’ı ziyaret için zilkade ayının başında 1500 kadar ashapla Medine’den çıktı, Mekke’ye yöneldi. Maksatları savaş olmadığı için, müslümanlar yanlarına mükemmel savaş aletleri almayıp yalnız birer kılıç kuşanmışlardı.

143. Hicretin 6. yılı idi. Peygamber Efendimiz Beytullah’ı ziyaret için zilkade ayının başında 1500 kadar ashapla Medine’den çıktı, Mekke’ye yöneldi. ...

Bu metni özetleyin.

Cumanın Edasının Şartları

Bu metindeki örnekleri belirtin.

Örnek: Bir kimse ramazan bayramının birinci gününde ve kurban bayramının dört gününde oruç tutmayı nezretse bu sahih olur. Ancak o günlerde oruç tutulması yasaklandığından, o günlerde iftar edip sonradan kazâ yapar. Bununla beraber iftar yapmayıp o günleri oruç tutsa adağını yerine getirmiş olur.

Bu metni özetleyin.

62. Asur Devleti sonradan yıkılmıştır. Şöyle ki: Medye hükümdarı ile Bâbil valisi, Ninevâ şehrini çembere alarak yakıp yıktılar. Asurlular’ın son hükümdarı bu duruma çok üzüldü. Ailesi halkı ile beraber yaktırdığı büyük bir ateşin içine atılarak yanıp gittiler. Bu şekilde sona eren Asurî Devleti’nin yerinde Medye ve Geldan devletleri kuruldu.

62. Asur Devleti sonradan yıkılmıştır. Şöyle ki: Medye hükümdarı ile Bâbil valisi, Ninevâ şehrini çembere alarak yakıp yıktılar. Asurlular’ın son hükü...

Bu metni özetleyin.

Bilindiği gibi, erkek çocukların sünnet edilmelerine “hitan” denilir. Bu, bir İslâm alametidir. Bunun müstehap olan zamanı, çocuğun yedinci yaşından on ikinci yaşına kadardır. Daha önce de sünnet yapılması câizdir.

Bilindiği gibi, erkek çocukların sünnet edilmelerine “hitan” denilir. Bu, bir İslâm alametidir. Bunun müstehap olan zamanı, çocuğun yedinci yaşından o...

Bu metni özetleyin.

18. Bir kimseye haccın farz olması için sekiz şart vardır. Şöyle ki:

Bu metni özetleyin.

“Kitap ile hükmedeceğim, onda bulamazsam sünnet ile hükmedeceğim, onda bulamazsam ictihadımla hükmedeceğim” cevabını vermişti.

Bu metni özetleyin.

Cemaatin farz-ı ayın olduğunu söyleyenler de vardır.)

Bu metni özetleyin.

75. Av için öğretilmeye elverişli olmayan aslan, kaplan, ayı gibi hayvanlarla ve tamamen necis (pis) olan domuzla av yapmak câiz değildir.

Bu metni özetleyin.

Abdestin Sıhhatine Engel Olmayan Şeyler

Bu metni özetleyin.

(İmam Mâlik’e göre bu tavaf vâciptir.)

Bu metni özetleyin.

232. Nezir, yüce Allah’a saygı için yasak olmayan bir işin yapılmasını üzerine alıp yüklenmektir. Böyle bir işin yapılmasını kendine vâcip kılmaktır. Nezrin çoğulu “nüzûr”dur. Nezredene de “nâzir” denir. Nezrin Türkçe’si adaktır.

232. Nezir, yüce Allah’a saygı için yasak olmayan bir işin yapılmasını üzerine alıp yüklenmektir. Böyle bir işin yapılmasını kendine vâcip kılmaktır. ...

Bu metni özetleyin.

605. Bir kimsenin kendisi için mezar kazıp hazırlaması, bir görüşe göre mekruhtur; çünkü hiç kimse kendisinin nerede öleceğini bilemez. Fakat kefen hazırlamakta kerâhet yoktur. Zira buna ihtiyaç genellikle bulunmaktadır.

605. Bir kimsenin kendisi için mezar kazıp hazırlaması, bir görüşe göre mekruhtur; çünkü hiç kimse kendisinin nerede öleceğini bilemez. Fakat kefen ha...

Bu metni özetleyin.

“Kim Allah’a güvenirse Allah ona yeter” (Talâk 65/3).

Bu metni özetleyin.

Zekâta Bağlı Olmayan Mallar

Bu metindeki maddeleri listeleyin.

Şu durumlarda da hükmen su bulunmamış sayılır: Cana, mala, şeref ve emanete ait bir tehlikenin, yakında bulunan bir suyu kullanma halinde bulunması. Bulunan suyun abdest veya gusle yetişmemesi. Bulunan su, abdest veya gusle harcandığı takdirde, kendisinin yahut arkadaşının veya beraberindeki hayvanın susuzluktan helâk olacağını kuvvetli bir ihtimal ile bilmesi. Kuyudan su çekebilmek için ip ve kova gibi aletlerin bulunmaması. Bulunan su ancak pisliği gidermeye kâfi gelip de bundan fazla su bulunmaması. Mevcut olan su ile abdest alındığı veya gusledildiği takdirde, bayram ve cenaze namazlarının tamamen kaçırılacağından korkulması. Ancak bu namazların bir kısmına yetişilebileceği anlaşılınca veya cenazenin velisi olur da kendisini bekleyeceklerini bilince, teyemmüm etmek câiz olmaz.

1. Şu durumlarda da hükmen su bulunmamış sayılır: Cana 2. mala 3. şeref ve emanete ait bir tehlikenin 4. yakında bulunan bir suyu kullanma halinde bulunması. Bulunan suyun abdest veya gusle yetişmemesi. Bulunan su 5. abdest veya gusle harcandığı takdirde 6. kendisinin yahut arkadaşının veya beraberindeki hayvanın susuzluktan helâk olacağını kuvvetli bir ihtimal ile bilmesi. Kuyudan su çekebilmek için ip ve kova gibi aletlerin bulunmaması. Bulunan su ancak pisliği gidermeye kâfi gelip de bundan fazla su bulunmaması. Mevcut olan su ile abdest alındığı veya gusledildiği takdirde 7. bayram ve cenaze namazlarının tamamen kaçırılacağından korkulması. Ancak bu namazların bir kısmına yetişilebileceği anlaşılınca veya cenazenin velisi olur da kendisini bekleyeceklerini bilince 8. teyemmüm etmek câiz olmaz.

Bu metni özetleyin.

96. İstikraz (borç alıp verme) muamelesi, altın ve gümüş gibi yalnız misliyat denilen tartılır şeylerde, ölçeğe bağlı buğday ve arpa gibi şeylerde ve taneleri arasında kıymet değiştirecek derecede fark bulunmayan yumurta ve ceviz gibi sayıya bağlı şeylerde olur. Hayvanlarda ve kumaş gibi değere bağlı şeylerde olmaz.

96. İstikraz (borç alıp verme) muamelesi, altın ve gümüş gibi yalnız misliyat denilen tartılır şeylerde, ölçeğe bağlı buğday ve arpa gibi şeylerde ve ...

Bu metni özetleyin.

Dinî hükümleri ayrıntılı delillerden, yukarıda yazdığımız dört delilden anlayıp çıkarmaya yetkisi olan İslâm âlimlerinden her birine “fakih”, çoğuluna da “fukaha” denir. Müctehidler ise fukahanın en yüksek tabakasını teşkil ederler.

Dinî hükümleri ayrıntılı delillerden, yukarıda yazdığımız dört delilden anlayıp çıkarmaya yetkisi olan İslâm âlimlerinden her birine “fakih”, çoğuluna...

Bu metni özetleyin.

(Şâfiîler’e göre böyle bir oruçlu serbesttir, dilerse bu orucu kazâ eder, dilerse etmez. Çünkü üzerine vâcip olmayan bir ibadete başlamıştır. Yerine getirmediği fazladan bir ibadet için kendisine kazâ gerekmez.)

(Şâfiîler’e göre böyle bir oruçlu serbesttir, dilerse bu orucu kazâ eder, dilerse etmez. Çünkü üzerine vâcip olmayan bir ibadete başlamıştır. Yerine g...

Bu metni özetleyin.

83. Muayyen bir adak gününde, kefâret veya ramazan orucunu kazâ gibi, başka bir vâcibe niyet edilerek oruç tutulmuş olsa, sahih olan görüşe göre, bu oruç o vâcip için sayılır; o muayyen nezir orucunun kazâ edilmesi gerekir.

83. Muayyen bir adak gününde, kefâret veya ramazan orucunu kazâ gibi, başka bir vâcibe niyet edilerek oruç tutulmuş olsa, sahih olan görüşe göre, bu o...

Bu metni özetleyin.

518. Mescidlere, ibadet yapmak ve cemaatle namaz kılmak için devam etmek de mescidleri sağlığa kavuşturmak ve imar etmek sayıldığından fazileti pek ziyadedir. Bir hadis-i şerifte şöyle buyrulmuştur: “Bir kimse, içinde cemaatle namaz kılınan bir mescide gidecek olsa, gidiş ve gelişlerinde atacağı adımlarından her biri ile bir günahı silinir. Diğer biri ile de kendisi için bir sevap yazılır.”

518. Mescidlere, ibadet yapmak ve cemaatle namaz kılmak için devam etmek de mescidleri sağlığa kavuşturmak ve imar etmek sayıldığından fazileti pek zi...

Bu metni özetleyin.

Misvakın pek çok yararı ve sevabı vardır. Dişleri temizler, ağız kokusunu giderir, sağlığa yararlı olur. Bir hadis-i şerifte, “Misvak, ağzı temizleyici ve Rabb’in rızasını kazândırıcıdır.” buyrulmuştur. Diğer bir hadis-i şerifte de: “Eğer ümmetime güçlük vermeyecek olsaydım, her abdest için misvâk kullanmalarını onlara emrederdim.” buyrulmuştur.

Misvakın pek çok yararı ve sevabı vardır. Dişleri temizler, ağız kokusunu giderir, sağlığa yararlı olur. Bir hadis-i şerifte, “Misvak, ağzı temizleyic...

Bu metni özetleyin.

1. Hac, lugatta, saygı değer makamları ve diğer yerleri ziyaret kastında bulunmaktır. Dinî bir terim olarak ise, Arafat’ta özel vaktinde bir miktar durmaktan ve ondan sonra Kâbe-i Muazzama’yı usulü üzere tavaf ederek ziyaret yapmaktan ibarettir. Hac yapan kimseye hacı denir. Bunun çoğulu “huccâc”dır.

1. Hac, lugatta, saygı değer makamları ve diğer yerleri ziyaret kastında bulunmaktır. Dinî bir terim olarak ise, Arafat’ta özel vaktinde bir miktar du...

Bu metni özetleyin.

248. Nezirde kasıt ve kasıtsızlık (hüküm bakımından) eşittir. Buna göre, “Allah için bir gün oruç tutayım” diyecek yerde yanılarak, “Bir ay oruç tutayım” denilse, bir ay oruç tutulması gerekir. Bu ayı belirlemek nezreden kimseye aittir. Nezrin arkasından hemen oruca başlaması şart değildir.

248. Nezirde kasıt ve kasıtsızlık (hüküm bakımından) eşittir. Buna göre, “Allah için bir gün oruç tutayım” diyecek yerde yanılarak, “Bir ay oruç tutay...

Bu metni özetleyin.

Artık mukaddes (kutsal) İslâm dininin bütün insanlık için rahmet olan bu mübarek esasını güzelce bilmeli, onun her yönü ile kolay olan ve uygulanması çok uygun olan emirlerine ve hükümlerine gereği üzere bağlanmalıdır. Onun gösterdiği geniş ve nurlu yolu izlemeye çalışmalıdır. İnsan ancak bu şekilde selâmete ve hidayete kavuşur, mutluluğa erer. Bizleri böyle yüksek bir dine kavuşturan yüce ilâhımıza ne kadar şükretsek yine kulluk görevimizin yüz binde birini yerine getirmiş olamayız. Ancak onun ezelî ve ebedî olan yüce varlığına sığınarak kusurlarımızın ve günahlarımızın bağışlanmasını hüzünlü bir kalp ile, aciz bir dil ile istirham eder, af ve keremine kavuşmayı şu aciz ve günahkârca yalvarışımızla dileriz.

Artık mukaddes (kutsal) İslâm dininin bütün insanlık için rahmet olan bu mübarek esasını güzelce bilmeli, onun her yönü ile kolay olan ve uygulanması ...

Bu metni özetleyin.

Buna göre, Hz. Peygamber’in babası tarafından mübarek nesepleriyle anne tarafından nesepleri Mürre oğlu Kilâb’da birleşiyor.

Bu metindeki maddeleri listeleyin.

104. Hata yolu ile yiyip içmek de orucu bozar. Bunun için, oruçlu olduğunu bildiği halde bir kimse, kasıt olmaksızın hata ile bir şey yiyip içse, abdest alırken boğazından aşağı su kaçsa veya ağzına yağmur ve kar taneleri düşüp midesine doğru gitse orucu bozulur ve üzerine kazâ gerekir. Fakat oruçlu olduğu hatırında yoksa bunlardan dolayı orucu bozulmaz.

1. 104. Hata yolu ile yiyip içmek de orucu bozar. Bunun için 2. oruçlu olduğunu bildiği halde bir kimse 3. kasıt olmaksızın hata ile bir şey yiyip içse 4. abdest alırken boğazından aşağı su kaçsa veya ağzına yağmur ve kar taneleri düşüp midesine doğru gitse orucu bozulur ve üzerine kazâ gerekir. Fakat oruçlu olduğu hatırında yoksa bunlardan dolayı orucu bozulmaz.

Bu metindeki örnekleri belirtin.

479. Iskat-ı salât için ölünün milâdî yıl olarak hayatı esas alınır. Şöyle ki: Ölü erkek ise on iki, kadın ise dokuz yaşından sonraki yaşadığı yıl hesap edilir. Bu zaman içinde namazlarını kılmış olsa dahi, bunların kılınmasında noksanlar bulunacağı düşüncesiyle bütün bu müddet içindeki namazları için fidye verilmesi tercih edilir. Örnek: Ölen bir erkeğin ömrü yetmiş yıl olsa, bunun elli sekiz senesi için her namaz karşılığında bir fitre miktarı fidye verilir.

Bu metindeki maddeleri listeleyin.

30. Birkaç kişi yanlışlıkla birbirinin kurbanını kesecek olsalar, her kesilen hayvan, sahibinin kurbanı olmak üzere câiz olur. Birbirlerine bir şey borçlu olmazlar. Bu durumda herkes kendi hayvanını, şayet mevcutsa alır. Kesilen hayvanlar yenmiş veya dağıtılmış ise aradaki kıymet farkını birbirlerine helâl ederler. Eğer cimrilik gösterirler de helâl etmezlerse her biri diğerine ait kurban etinin kıymetini öder. Bu durumda, bu kıymet farkını da sadaka olarak vermek gerekir. Çünkü bu, kurban etinin bedelidir.

1. 30. Birkaç kişi yanlışlıkla birbirinin kurbanını kesecek olsalar 2. her kesilen hayvan 3. sahibinin kurbanı olmak üzere câiz olur. Birbirlerine bir şey borçlu olmazlar. Bu durumda herkes kendi hayvanını 4. şayet mevcutsa alır. Kesilen hayvanlar yenmiş veya dağıtılmış ise aradaki kıymet farkını birbirlerine helâl ederler. Eğer cimrilik gösterirler de helâl etmezlerse her biri diğerine ait kurban etinin kıymetini öder. Bu durumda 5. bu kıymet farkını da sadaka olarak vermek gerekir. Çünkü bu 6. kurban etinin bedelidir.

Bu metindeki maddeleri listeleyin.

“De ki: Rabbim! Beni herhangi bir yere girdirirken, doğru ve mükemmel bir girişle girdir. Beni her nereden çıkarırsan doğru ve makbul bir çıkarışla çıkar ve bana kendi tarafından yardımcı olacak hak bir kuvvet ver” (İsrâ 17/80) gibi bir âyet-i kerime okumalı ve şöylece yüce Allah’a yalvarmalıdır:

1. “De ki: Rabbim! Beni herhangi bir yere girdirirken 2. doğru ve mükemmel bir girişle girdir. Beni her nereden çıkarırsan doğru ve makbul bir çıkarışla çıkar ve bana kendi tarafından yardımcı olacak hak bir kuvvet ver” (İsrâ 17/80) gibi bir âyet-i kerime okumalı ve şöylece yüce Allah’a yalvarmalıdır:

Bu metni özetleyin.

11. Ef‘âl-i mükellefîn (yükümlülerin işleri): Mükellef insanların yaptıkları işlerdir ki farz, vâcip, sünnet, müstehap, helâl, mubah, mekruh, haram, sahih, fâsid, bâtıl gibi kısımlara ayrılır.

11. Ef‘âl-i mükellefîn (yükümlülerin işleri): Mükellef insanların yaptıkları işlerdir ki farz, vâcip, sünnet, müstehap, helâl, mubah, mekruh, haram, s...

Bu metni özetleyin.

Hz. Peygamber’in Emsalsiz Başarıları

Bu metni özetleyin.

36. Dört rekâtlı bir namazı bilmemezlikle iki rekât sanarak birinci oturuştan sonra selâm veren kimsenin namazı bozulur. Yatsının farzını teravih, öğlenin farzını cuma veya sabah namazı zannederek birinci oturuşta selâm verilmesi de böyledir. Fakat yanılarak böyle selâm vermekle namaz bozulmaz.

36. Dört rekâtlı bir namazı bilmemezlikle iki rekât sanarak birinci oturuştan sonra selâm veren kimsenin namazı bozulur. Yatsının farzını teravih, öğl...

Bu metni özetleyin.

Biri hakiki ve ihtiyarî tezkiyedir. Bu da bir hayvanı usulü üzere keskin bir aletle boğazlamaktır. Diğeri de hükmî ıztırarî tezkiyedir. Bu da bir avın aldığı yaradan ibarettir. Bir av, şartlarına uygun olarak bu yaradan ölürse boğazlanmış sayılır.

Biri hakiki ve ihtiyarî tezkiyedir. Bu da bir hayvanı usulü üzere keskin bir aletle boğazlamaktır. Diğeri de hükmî ıztırarî tezkiyedir. Bu da bir avın...

Bu metni özetleyin.

11. Erkeğin tenasül organına damlatıldıktan sonra geri gelen yağ. Bu da İmâm-ı Âzam’a göredir.

Bu metni özetleyin.

144. Mesud Sekafî’nin oğlu Urve, yolda Peygamber Efendimiz’e rastgelerek müslümanların davranışlarına dikkat etmişti. Müslümanların Hz. Peygamber etrafında pervane gibi dolaştıklarını, bütün emirlerini hemen yerine getirdiklerini, huzurlarında son derece edeple hareket ederek yavaşça konuştuklarını, peygamber abdest alırken serpilen damlaları alıp yüzlerine ve gözlerine sürdüklerini görmüştü.

144. Mesud Sekafî’nin oğlu Urve, yolda Peygamber Efendimiz’e rastgelerek müslümanların davranışlarına dikkat etmişti. Müslümanların Hz. Peygamber etra...

Bu metni özetleyin.

اَللّٰهُمَّ اِنّ۪ى اَسْئَلُكَ رِضَاكَ وَالْجَنَّةَ وَاَعُوذُ بِكَ مِنْ غَضَبِكَ وَالنَّارِ

Bu metni özetleyin.

Guslün Farzları

Bu metni özetleyin.

Bundan başka müslümanlar arasında birbirinden farklı derecelerde bir soy, bir nesep, bir hısımlık ve akrabalık vardır. Bu bakımdan da aralarında birtakım görevler, haklar ve hükümler bulunur. Bunların gözetilmesi dinimizce gereklidir.

Bundan başka müslümanlar arasında birbirinden farklı derecelerde bir soy, bir nesep, bir hısımlık ve akrabalık vardır. Bu bakımdan da aralarında birta...

Bu metni özetleyin.

Adam öldürme kefâretinin sebebi, suçu olmayan bir insanı hata yolu ile öldürmektir. İleride bunlar açıklanacaktır.

Bu metni özetleyin.

9. Bazı Davranışlar Yolu ile Temizleme

Bu metni özetleyin.

14. Şek gününde nâfile oruca niyet edilse, sahih olan görüşe göre, bunda bir sakınca yoktur. Ramazan olduğu anlaşılırsa ramazan orucu tutulmuş olur. Şaban olduğu bilinirse bu oruç bir nâfile olur. Bu durumda iftar edilse kazâsı gerekir; çünkü bunun tutulması benimsenmiştir.

14. Şek gününde nâfile oruca niyet edilse, sahih olan görüşe göre, bunda bir sakınca yoktur. Ramazan olduğu anlaşılırsa ramazan orucu tutulmuş olur. Ş...

Bu metni özetleyin.

MÎKAT ile İLGİLİ BİLGİLER

Bu metni özetleyin.

Bunlar hicretin birinci yılında Hz. Peygamber’le sözleşme yapmışlardı. Müslümanlara asla saldırmayacaklardı. Buna karşılık da kendileri dinî âyinlerini serbestçe yapabilecekler, mal ve canları korunmuş olacaktı. Fakat bunlar verdikleri sözde durmadılar. Müslümanların aleyhinde bulunmuşlardır.

Bunlar hicretin birinci yılında Hz. Peygamber’le sözleşme yapmışlardı. Müslümanlara asla saldırmayacaklardı. Buna karşılık da kendileri dinî âyinlerin...

Bu metni özetleyin.

Geçti bütün heva ile ömr-i muvakkatim.

Bu metni özetleyin.

Ticaret (alım-satım) için olan akarların kira bedelleri de ticaret malı sayılır. Bu ticaret için olan mülklerden alınan gelirlerde ticaret niyeti olması şart değildir.

Ticaret (alım-satım) için olan akarların kira bedelleri de ticaret malı sayılır. Bu ticaret için olan mülklerden alınan gelirlerde ticaret niyeti olma...

Bu metni özetleyin.

Güneş ve ay tutulması ile aydınlık nimeti karanlığa dönüyor. İki parlak kürenin görüntüsünü yoğun bir gölge kaplıyor. Bu durum devam edecek olsa, hayatımızda kim bilir ne acı değişiklikler meydana gelir. Halbuki her şeyi bilen, hikmet sahibi olan âlemlerin yaratıcısının koyduğu tabiat kanunları buna engel oluyor. Bu korkunç üzüntü verici durum az sonra kalkıyor. O iki kudret kaynağı, yine olanca parlaklığı ile aydınlık ve nurlarını etrafa saçıp durmaya başlıyor. Artık bundan dolayı Kerîm ve Rahîm olan yaratıcımıza binlerce, yüz binlerce şükretsek, yine kulluk görevimizi yerine getirmiş olamayız.

Güneş ve ay tutulması ile aydınlık nimeti karanlığa dönüyor. İki parlak kürenin görüntüsünü yoğun bir gölge kaplıyor. Bu durum devam edecek olsa, haya...

Bu metni özetleyin.

Haccın Farz Olmasının Şartları

Bu metni özetleyin.

“Allah peygamberlerden bir kısmıyla kelâm etti, bazılarını da derece derece yükseltmiştir” (Bakara 2/253).

Bu metni özetleyin.

Müslümanların böyle Medine’ye gidip orada bir kuvvet meydana getirmeleri, Mekke’deki gayri müslimleri düşündürüyordu. Dârünnedve denilen bir binada toplandılar. Müslümanların en büyük düşmanı olan Ebû Cehil adındaki şahsın sözüne uydular. Hz. Peygamber’i öldürmeye karar verdiler. Her kabileden bir şahıs ayrılarak geceleyin Resûlullah’ın evini kuşattılar. Uyumasını bekliyorlardı, onu öldüreceklerdi.

Müslümanların böyle Medine’ye gidip orada bir kuvvet meydana getirmeleri, Mekke’deki gayri müslimleri düşündürüyordu. Dârünnedve denilen bir binada to...

Bu metni özetleyin.

“İnsanlara müdâra etmek bir sadakadır.”

Bu metni özetleyin.

67. Oruç hususunda ayın doğuş yerlerinin çeşitli oluşuna ve bunun hesapla belirlenmesine itibar edilmemesi, şu hadis-i şerif ile aynı manayı taşıyan başka hadislere dayanmaktadır.

67. Oruç hususunda ayın doğuş yerlerinin çeşitli oluşuna ve bunun hesapla belirlenmesine itibar edilmemesi, şu hadis-i şerif ile aynı manayı taşıyan b...

Bu metni özetleyin.

13. İslâm kadınları abdest, namaz ve oruç gibi dinle ilgili bir kısım meseleleri ya kocaları ve mahremleri aracılığı ile öğrenir veya kocalarının izni ile ara sıra bir ilim meclisine giderek öğrenmeye çalışırlar. Fakat kocalarının rızası olmadıkça bir ilim meclisine çıkıp gidemezler. Ancak bir kadına dinle ilgili bir meseleyi öğretmek gereği yüz gösterirse, bakılır: Eğer kocası bu meseleyi çözer veya ehlinden öğrenip kendisine bildirirse maksat elde edilmiş olur. Fakat kocası bunu çözemez ve sorup öğrenmekten çekinirse, kadın o meseleyi gidip ehlinden öğrenmek yetkisine sahiptir. Yeter ki o kadın, İslâm âdabına uygun hareket etmiş olsun.

13. İslâm kadınları abdest, namaz ve oruç gibi dinle ilgili bir kısım meseleleri ya kocaları ve mahremleri aracılığı ile öğrenir veya kocalarının izni...

Bu metni özetleyin.

Lütfen beni bağışla habîb-i nezîhine,

Bu metni özetleyin.

172. İmam selâm verince bakılır: Eğer namaz tamamlanmışsa imam serbesttir. Dilerse sağ tarafına, dilerse sol tarafına döner. Böylece kıbleyi sağ veya sol tarafına alır ve öylece oturur. Dilerse çıkıp işine gidebilir. Şayet karşısında namaz kılan yoksa dilerse cemaate doğru döner. Namaz kılanın yüzüne karşı dönüp durmaz; çünkü namaz kılanın yüzüne karşı oturmak mekruhtur. Fakat namaz bitmiş olmayıp kılınacak sünnet bulunursa imam “Allahümme ente’s-selâmü ve minkesselâm” denilinceye kadar yerinde durur, sonra kalkar, sağa veya sola ileriye veya geriye çekilerek o sünnet namazı kılar. Eğer kendisi başka bir şeyle uğraşmayacaksa bu sünneti gidip evinde kılabilir. Çünkü sünnetlerin evde kılınması daha faziletlidir. Ancak cemaat imam hakkında kötü bir zan besleyecekleri düşüncesi varsa sünnetleri eve gitmeden kılmalıdır.

172. İmam selâm verince bakılır: Eğer namaz tamamlanmışsa imam serbesttir. Dilerse sağ tarafına, dilerse sol tarafına döner. Böylece kıbleyi sağ veya ...

Bu metni özetleyin.

Namazlarda Kıyam (Ayakta Durmak)

Bu metni özetleyin.

13. Hz. İdris büyük bir peygamberdir. Hz. Şît’ten sonra peygamber olmuştur. Birçok ilme, hikmete, göklerin esrarına dair bilgisi vardı. Bir rivayete göre ilk yazı yazan ve ilk elbise giyen Hz. İdris’tir. Yeryüzünde 360 sene yaşadığı rivayet edilir. Sonunda Hak Teâlâ tarafından yüksek bir makama kaldırılmıştır.

13. Hz. İdris büyük bir peygamberdir. Hz. Şît’ten sonra peygamber olmuştur. Birçok ilme, hikmete, göklerin esrarına dair bilgisi vardı. Bir rivayete g...

Bu metni özetleyin.

Bilmem nasıl eylemekte inkâr,

Bu metni özetleyin.

123. Hz. Peygamber’in karşısında bulunan başlıca düşmanlara (gayri müslimlere) gelince, bunlar üç sınıf idiler. Şöyle ki:

Bu metni özetleyin.

60. Namazlarda niyet de şarttır. Şöyle ki: Niyet aslen bir azimden ve keskin bir iradeden ibarettir. Kalbin bir şeye karar vermesi ve bir işin ne için yapıldığını düşünmeksizin bilmesi demektir.

60. Namazlarda niyet de şarttır. Şöyle ki: Niyet aslen bir azimden ve keskin bir iradeden ibarettir. Kalbin bir şeye karar vermesi ve bir işin ne için...

Bu metni özetleyin.

Hz. Lokman’a gelince, bu da rivayete göre Davud aleyhisselâmın zamanında yaşamış ve ona kavuşmuştur. Salih ve hikmet sahibi bir zattır. Yunus aleyhisselâmın zamanına kadar yaşamış olduğu rivayet edilir. Oğluna olan çok önemli öğütleri Kur’ân-ı Kerîm’de anılmıştır.

Hz. Lokman’a gelince, bu da rivayete göre Davud aleyhisselâmın zamanında yaşamış ve ona kavuşmuştur. Salih ve hikmet sahibi bir zattır. Yunus aleyhiss...

Bu metni özetleyin.

92. Vaat: Söz vermektir. Söz verilen bir şey, bir kimsenin yapacağına dair söz verdiği iştir. İnsan gerek olmadıkça bir şey için söz vermemelidir. Söz verince de “inşallah” deyip onu yerine getirmelidir.

92. Vaat: Söz vermektir. Söz verilen bir şey, bir kimsenin yapacağına dair söz verdiği iştir. İnsan gerek olmadıkça bir şey için söz vermemelidir. Söz...

Bu metni özetleyin.

180. Tıraş kefâreti, hac için ihrama girip de bir özürden dolayı saçlarını vaktinden önce tıraş ettirenin tutacağı üç gün oruçtan ibarettir. Bu orucun arka arkaya tutulması şart değildir, ayrı ayrı günlerde de tutulabilir.

180. Tıraş kefâreti, hac için ihrama girip de bir özürden dolayı saçlarını vaktinden önce tıraş ettirenin tutacağı üç gün oruçtan ibarettir. Bu orucun...

Bu metni özetleyin.

42. Hilim: Şiddete sabredip tahammül etmek, öfke ateşini söndürmek ve nefsi heyecandan korumaktır. Yerinde yapılan böyle bir davranış büyük bir fazilettir. Bunun karşıtı “hiddet, tehevvür”dür. Bu da bir öfke, titizlik ve kızgınlık halidir. Hoşa gitmeyen bir olaydan dolayı gazap kuvvetinin parlayıp meydana çıkmasıdır.

42. Hilim: Şiddete sabredip tahammül etmek, öfke ateşini söndürmek ve nefsi heyecandan korumaktır. Yerinde yapılan böyle bir davranış büyük bir fazile...

Bu metni özetleyin.

100. Bir özürlünün özrü kesilmişken, abdesti bozan başka bir halden dolayı abdest aldıktan sonra özrü yine meydana çıkarsa abdesti bozulmuş olur, yeniden abdest alması gerekir. Çünkü önceki abdesti, bu özür sebebi ile değildi.

100. Bir özürlünün özrü kesilmişken, abdesti bozan başka bir halden dolayı abdest aldıktan sonra özrü yine meydana çıkarsa abdesti bozulmuş olur, yeni...

Bu metni özetleyin.

24. Mina’dan Mekke’ye inerken Muhassab ve Ebtah denilen düz bir yerde azıcık duraklamak.

Bu metindeki maddeleri listeleyin.

4. Taat: “Emri benimseyip yerine getirmek” demektir. Buna itaat de denir. Şeriatta itaat ise yapılmasından dolayı sevap kazanılan herhangi bir iştir; gerek niyet bulunsun, gerek bulunmasın. Kur’ân-ı Kerîm’i okumak gibi. Hak Teâlâ’nın emirlerini gönül isteğiyle yerine getirmek birer taattir.

1. 4. Taat: “Emri benimseyip yerine getirmek” demektir. Buna itaat de denir. Şeriatta itaat ise yapılmasından dolayı sevap kazanılan herhangi bir iştir; gerek niyet bulunsun 2. gerek bulunmasın. Kur’ân-ı Kerîm’i okumak gibi. Hak Teâlâ’nın emirlerini gönül isteğiyle yerine getirmek birer taattir.

Bu metni özetleyin.

5. Sol elle sağ elin meshedilişi gibi, aynen sağ elle de sol eli meshetmelidir.

Bu metni özetleyin.

Hz. Peygamber’in Üstün Nezafeti

Bu metni özetleyin.

Aynı şekilde, zekât vermekle yükümlü olan bir kimse ile yükümlü olmayan arasında ortak olan mallar hakkında da hüküm böyledir. Yükümlü olan zekâtını verir, yükümlü olmayan ortak ise hissesi miktarına göre zekâtını verir, diğerinin hissesinden zekât gerekmez.

Aynı şekilde, zekât vermekle yükümlü olan bir kimse ile yükümlü olmayan arasında ortak olan mallar hakkında da hüküm böyledir. Yükümlü olan zekâtını v...

Bu metni özetleyin.

32. Kâbe yönü, pusula aleti ile tayin edilir. Mescidlerin ve camilerin mihrapları Kâbe yönünü gösteririr. Öncekilerden kalma eski bir mihrap varsa Kâbe yönünü araştırmaya gerek kalmaz; çünkü bu mihraplar usulüne uygun olarak yapılmıştır.

32. Kâbe yönü, pusula aleti ile tayin edilir. Mescidlerin ve camilerin mihrapları Kâbe yönünü gösteririr. Öncekilerden kalma eski bir mihrap varsa Kâb...

Bu metni özetleyin.

“Yüce Allah, kulunu, dünya ile kendisine kavuşma arasında serbest bıraktı. O kul da O’na kavuşmayı seçti.”

Bu metni özetleyin.

205. Bir hududa bağlı olan bir yemin, o hududun kalkması ile geçersiz olur. Çünkü yeminde durmaya bir imkân kalmamıştır. Bunun için bir kimse, “Falan zat izin vermedikçe, ben şu kimse ile konuşmam” diye yemin edip de o zat izin vermeden ölse artık yeminin bir hükmü kalmaz. Yemin eden şahıs, o kimse ile konuşur ve bundan dolayı da kefâret gerekmez.

205. Bir hududa bağlı olan bir yemin, o hududun kalkması ile geçersiz olur. Çünkü yeminde durmaya bir imkân kalmamıştır. Bunun için bir kimse, “Falan ...

Bu metni özetleyin.

(Diğer üç imama göre, fıtır sadakası ramazanın son akşamında güneşin batmasından itibaren vâcip olur. Bayramdan sonraya bırakılması haramdır. Ancak bir özür sebebiyle olursa haram olmaz. Bununla beraber tehir etmekle düşmez, kazâsı gerekir.)

(Diğer üç imama göre, fıtır sadakası ramazanın son akşamında güneşin batmasından itibaren vâcip olur. Bayramdan sonraya bırakılması haramdır. Ancak bi...

Bu metni özetleyin.

8. Kendi durumuna uygun binek vasıtası ve yolda yapacağı harcamaları karşılayacak parası bulunmalıdır. Buna “rahileye, zâdü’t-tarika” (binek ve yol azığına sahip bulunmak) denir. Şöyle ki:

8. Kendi durumuna uygun binek vasıtası ve yolda yapacağı harcamaları karşılayacak parası bulunmalıdır. Buna “rahileye, zâdü’t-tarika” (binek ve yol az...

Bu metni özetleyin.

4. Evde veya kırda kılınacak farz namazlar için hem ezan okumak hem de kamet getirmek daha faziletlidir. Yalnız kametle de yetinilebilir. Fakat ezanla yetinmek mekruhtur.

4. Evde veya kırda kılınacak farz namazlar için hem ezan okumak hem de kamet getirmek daha faziletlidir. Yalnız kametle de yetinilebilir. Fakat ezanla...

Bu metni özetleyin.

3. Çocukların anne babalarına karşı başlıca görevleri: Onlara saygı gösterip itaat etmektir. Kendilerinin hayatına sebep olan, kendilerini yıllarca sevgi ve şefkatle kucaklarında beslemiş bulunan anne babalarına karşı “öf” bile demeleri câiz değildir. Anne babasına bakmayan, onların dine uygun emirlerini dinlemeyen, onların ihtiyaç zamanlarında yardımlarına koşmayan bir çocuk, hayırlı evlat olmak şerefinden yoksun kalır, toplum içinde faydalı olmaktan çıkar, hem de yüce Allah’ın azabını hak etmiş olur.

3. Çocukların anne babalarına karşı başlıca görevleri: Onlara saygı gösterip itaat etmektir. Kendilerinin hayatına sebep olan, kendilerini yıllarca se...

Bu metni özetleyin.

46. İçinde nohut ve mercimek gibi, temiz bir şeyin pişmesiyle incelik ve akıcılığını kaybeden bir su da mukayyet su sayılır. Yine üç vasıftan (renk, tat ve koku) birine veya ikisini değiştirecek şekilde, mutlak suya mukayyetin karışması ile su mukayyet olur. Şöyle ki: Bir mutlak suya, süt gibi renk ve taddan ibaret iki vasfı olan bir içecek madde yahut karpuz suyu gibi yalnız tatdan ibaret bir vasfı olan bir sıvı karışıp da kendisinde bu vasıflardan yalnız biri meydana çıksa veya sirke gibi üç vasıflı (tat, renk, koku) bir sıvı karışıp da bu vasıflardan ikisi mutlak suda belirse, artık o su mukayyet olur.

46. İçinde nohut ve mercimek gibi, temiz bir şeyin pişmesiyle incelik ve akıcılığını kaybeden bir su da mukayyet su sayılır. Yine üç vasıftan (renk, t...

Bu metni özetleyin.

Uzun zaman güneşin batmadığı veya doğmadığı bölgelerde namaz vakitlerinin böyle takdir edilip edilemeyeceği fikrinde fıkıh âlimlerinin ihtilafı vardır. Bu gibi bölgelerde bulundukları kabul edilen müslümanların oruçları ve zekâtları hususunda yine böyle bir ölçü koymak uygun görülmektedir.

Uzun zaman güneşin batmadığı veya doğmadığı bölgelerde namaz vakitlerinin böyle takdir edilip edilemeyeceği fikrinde fıkıh âlimlerinin ihtilafı vardır...

Bu metni özetleyin.

52. Mutlak sular, içlerine düşecek bazı şeylerden dolayı temizliklerini yitireceği gibi, mukayyet sular da yitirir. Bu halde her iki su da, ne hakiki ve ne de hükmî pislikleri gidermekte kullanılabilir. Bunlarla ilgili olarak bilgi verilecektir.

52. Mutlak sular, içlerine düşecek bazı şeylerden dolayı temizliklerini yitireceği gibi, mukayyet sular da yitirir. Bu halde her iki su da, ne hakiki ...

Bu metni özetleyin.

172. İhtida eden (İslâm’ı kabul eden) bir gayri müslim, yaşlılığı sebebiyle sünnete dayanamayacağı yetkililer tarafından haber verilirse sünnet yapılmayabilir. Çünkü bir özre dayanarak vâcibin bile terkedilmesi câizdir. O halde sünnetin terki daha elverişli olur.

172. İhtida eden (İslâm’ı kabul eden) bir gayri müslim, yaşlılığı sebebiyle sünnete dayanamayacağı yetkililer tarafından haber verilirse sünnet yapılm...

Bu metni özetleyin.

İmâm-ı Âzam’a göre, bir kadın da zekâtını, fakir bulunan kocasına veremez. Çünkü âdete göre, aralarında bir menfaat ortaklığı vardır. İki imama göre, kadın fakir olan kocasına zekâtını verebilir.

İmâm-ı Âzam’a göre, bir kadın da zekâtını, fakir bulunan kocasına veremez. Çünkü âdete göre, aralarında bir menfaat ortaklığı vardır. İki imama göre, ...

Bu metni özetleyin.

89. Hac ile yükümlü olan kimse, hemen mükellef olduğu sene hac için yola çıkar da daha haccetmeden vefat ederse hac için vasiyet etmesi gerekmez. Niyetine göre sevabını alır. Fakat haccını geciktirmiş olursa vasiyet etmesi gerekir, etmezse günahkâr olur.

89. Hac ile yükümlü olan kimse, hemen mükellef olduğu sene hac için yola çıkar da daha haccetmeden vefat ederse hac için vasiyet etmesi gerekmez. Niye...

Bu metni özetleyin.

14. Yüce Allah’ın varlığını ispat için kelâm (akaid) ilminde ve felsefe kitaplarında pek çok delil yazılıdır. Bunlardan bir kısmını Muvazzah İlm-i Kelâm Dersleri adındaki eserimizde açıklamış bulunuyoruz. Şimdi burada,

14. Yüce Allah’ın varlığını ispat için kelâm (akaid) ilminde ve felsefe kitaplarında pek çok delil yazılıdır. Bunlardan bir kısmını Muvazzah İlm-i Kel...

Bu metni özetleyin.

Hac için yol azığına ve binilecek vasıtaya gücü yeter olmak şarttır. Bu kudretin hac aylarında veya herkesin bulunduğu yerde hacıların âdet üzere hacca gidecekleri zamanda bulunması gerekir. Bu esnada temel ihtiyaçlardan başka hacca yetecek kadar mala sahip olan kimsenin, diğer şartlara da sahip olması halinde, ona hac farz olur. Bu malı başka yere harcayamaz. Harcarsa, hac üzerinde borç kalmış olur. Fakat bu zamandan önce elde edilen mal, bundan önce istenilen yere harcanabilir. Bundan dolayı kendisine hac görevi vâcip olmuş sayılmaz.

Hac için yol azığına ve binilecek vasıtaya gücü yeter olmak şarttır. Bu kudretin hac aylarında veya herkesin bulunduğu yerde hacıların âdet üzere hacc...

Bu metni özetleyin.

112. Âdet görmekte olan bir kadından bir hastalık sebebiyle devamlı olarak kan gelecek olsa, onun hayız ve temizlik hallerindeki belli günlerine göre hüküm verilir.

112. Âdet görmekte olan bir kadından bir hastalık sebebiyle devamlı olarak kan gelecek olsa, onun hayız ve temizlik hallerindeki belli günlerine göre ...

Bu metni özetleyin.

63. Domuzun bütün cüzleri pistir, bunlar temiz olmazlar, hiçbir şeyi helâl değildir. Yalnız kıllarından yararlanıp yararlanılamayacağı konusunda ihtilaf vardır. İki imam ile İmam Şâfiî’ye göre, domuzun kıllarından badana fırçası ve bunlarla ayakkabı dikilmesi câizdir. Öyle ki bu kıllardan bir miktar az su içine düşecek olsa, o su İmam Muhammed’e göre pislenmiş olmaz. Çünkü bu kıllarla yararlanılmasına müsaade verilmesi temizliğine delildir. Fakat İmam Ebû Yusuf’a göre, bu faydalanma için olan izin, bir zaruretten dolayıdır, suya düşme halini kapsamaz. Onun için, içine düştüğü az bir suyu temizlikten çıkarır, bozar. Domuzların İslâm ülkesi olmayan yerlere götürülüp orada müslüman olmayanlara satılması câizdir.

63. Domuzun bütün cüzleri pistir, bunlar temiz olmazlar, hiçbir şeyi helâl değildir. Yalnız kıllarından yararlanıp yararlanılamayacağı konusunda ihtil...

Bu metni özetleyin.

Bu on şart toplanınca muhâzat (aynı hizada bulunmak) erkeklerin namazını bozar. Şöyle ki: Aynı imama uyan kadınlar erkeklerin önünde bir saf tutsalar, bütün erkeklerin namazı bozulur. Erkeklerin arasında üç kadın bulunsa, bunların hem sağ ve hem sol taraflarındaki birer erkeğin ve arka taraflarındaki her saftan üç erkeğin namazı bozulmuş olur. Erkekler arasındaki kadınlar iki kişi olursa, yanlarındaki birer erkek ile yalnız bunların arkasında bulunan saftaki iki erkeğin namazı bozulur. Daha geride olanların namazına bir şey olmaz. Aradaki kadın bir tane olunca, sağ ve sol yanındaki birer erkek ile arka tarafındaki saftan bir erkeğin namazı bozulur, diğerlerinin namazı bozulmaz. Namazları bozulan erkekler, diğer erkek ve kadınlar arasında birer engel durumuna geçeceklerinden, artık bu namaz bozuluşu diğerlerinin arasına geçmez.

Bu on şart toplanınca muhâzat (aynı hizada bulunmak) erkeklerin namazını bozar. Şöyle ki: Aynı imama uyan kadınlar erkeklerin önünde bir saf tutsalar,...

Bu metni özetleyin.

Allah’ın yardımı, müminlerin bağlılık ve teslimiyetleri her zaman onun ve onun yolunda gidenlerin üzerine olsun.

Bu metni özetleyin.

6. Misvak kullanmak. Şöyle ki: Misvak, arak denilen ağacın dalından yapılan ve dişleri temizlemek için kullanılan bir fırçadır. Böyle lifleri olan diğer ağaç dallarından da yapılabilir. Misvak, parmak kalınlığında ve bir karış boyunda olmalıdır. Sağ ele alınır ve serçe parmağının üstünden geçirilir, baş parmak ve işaret parmağı ile tutularak ıslak olan ağzın sağ tarafından enine olarak dişler fırçalanır. Bunun kullanılması oruca zarar vermez.

6. Misvak kullanmak. Şöyle ki: Misvak, arak denilen ağacın dalından yapılan ve dişleri temizlemek için kullanılan bir fırçadır. Böyle lifleri olan diğ...

Bu metni özetleyin.

2. Kıbleye yönelerek abdest almak.

Bu metni özetleyin.

Bunun içindir ki Peygamber Efendimiz [sallallahu aleyhi vesellem] şöyle buyurmuştur: “Yazıklar olsun o kimseye ki bu âyeti okumuş da üzerinde düşünmemiştir.”

Bunun içindir ki Peygamber Efendimiz [sallallahu aleyhi vesellem] şöyle buyurmuştur: “Yazıklar olsun o kimseye ki bu âyeti okumuş da üzerinde düşünmem...

Bu metni özetleyin.

Bir gün Mısır kâhinlerinden biri, Firavun’a (Kâbus b. Mus‘ab adlı hükümdara) şöyle bir haber vermişti: “İsrâiloğulları’ndan gelecek bir çocuk, Mısır Devleti’nin batmasına sebep olacak.” Firavun da İsrâiloğulları’nın yeni doğan çocuklarını öldürmeye başlamıştı. İşte bu sırada Hz. Musa doğdu. Annesi, onu Firavun tarafından öldürülmesin diye bir sandık içine koyarak Nil nehrine atmayı uygun buldu. Nil nehrinin kenara attığı bu sandığı, Firavun’un zevcesi Âsiye ele geçirip açtı. İçinden çıkan pek sevimli ve nurlu çocuğu çok sevdi ve onu kendisine evlat edindi. Hz. Musa’nın annesi de bir yolunu bularak, kendisini bu seçkin çocuğa sütanne tayin ettirdi.

Bir gün Mısır kâhinlerinden biri, Firavun’a (Kâbus b. Mus‘ab adlı hükümdara) şöyle bir haber vermişti: “İsrâiloğulları’ndan gelecek bir çocuk, Mısır D...

Bu metni özetleyin.

28. Medine-i Münevvere’ye gidip Peygamber Efendimiz’i [sallallahu aleyhi vesellem] ziyaret etmek.