Guarani
stringlengths
15
255
source
stringclasses
1 value
Arroyos y Esteros oreko 22.722 ava oikóva pype; umíva apytépe, 12.052 ha'e kuimba’e ha 10.670 katu kuña, he’iháicha Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.
Leipzig Corpus Collections
Arte 1.876 Pág.
Leipzig Corpus Collections
Arte azteca apytépe itenondeve pirámides ñemopu’ã.
Leipzig Corpus Collections
Arte de la Lengua Guarani.
Leipzig Corpus Collections
Arte Dramático oñemoarandu Milagros de la Vega ha Hedy Crilla ndive, tavaguasu Buenos Aires-pe.
Leipzig Corpus Collections
Arte ha’e omboguatáva ningo hypy ha ipe ha ojapyhy pokatu orekóva ñande arandu ha civilización y ombojoaju ko’ãva tembiporu omyasãi hag̃ua mba’e porã orekóva yvypóra”
Leipzig Corpus Collections
Arte ojapóva ko’ã mokõi forma subsistencia ohechaukàva opàichagua tembiapo peteíteïva.
Leipzig Corpus Collections
Artesanía rehe ñañe’ẽramo ja’ekuaa yma 1980 rupi peteĩ tapicha omba’apova’ekue pe empresa-pe oñepyrũ hague ojapo ka’ygua ha’e oiporuva’erã kuarepotitãgui, kóva ojeporu upépe oñeñembohyru hag̃ua tanino.
Leipzig Corpus Collections
Artista ha científico italiano oguerohyetereíva comunidad indígena Paraguáipe ha oretratáva pericia documental ha talento, hembiasápe omondýiva ha ohechaukáva fotografía rupive hembiasakuéra.
Leipzig Corpus Collections
Arturo Bray ohai Ferreira ha’eva’ekue peteĩ kuimba’e léi ha’èva imperativo umi mba’e oikóva oipyhývo umi posición oenrroláva fila del ejército.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1325-pe, azteca-kuéra omopyenda táva Tenochtitlán, oĩva’ekue ko’ág̃a oĩháme táva México.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1519-pe, Hernán Cortés, españa-ygua ho’a porã Moctezuma II-pe, péicha ramojepe upéva ndojokói soberano azteca ñemano ha táva Tenochtitlán ñemopyenda español-kuéra rupive, jasypoapy ary 1521-me.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1585 jave umi franciscano omoñepyrũ távape pe convento Santa Bárbara, ojoajúva hese Escuela Elemental ha Superior.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1600-pe Pa’i (Fray) Alonso de Buenaventura ha franciscanoskuéra omopu’ã Tupão ko’ãgaitepeve oĩva ha ha’éva umi franciscano rembiapo apytépe pe tupão iporãvéva Paraguáipe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1610 guive, ha’ekuéra oñepyrũkuri onohẽ yvytu pepóre kuatiañe’ẽ (libro) Guarani ñe’ẽtekuaa ha Hesukirito rembiasaguigua, ha’ekueravoi ohaíva ha avei ombonguatiáva ñande ypykue i-kristiáno rekóva, oikóva ipoguýpe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1615-jave osẽ ipehẽngue mokõi oñembohérava El ingenioso caballero don Quijote de la Mancha.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1640 Poytuga ohupyty jey isãso Epáña pegua, hákatu táva Ceuta opyta Epáña ipoguýpe ko ára peve.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1697 pe oike tetãme ñe'ẽpavẽ.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1704-pe ojejapo ko ñe'ẽ "Kuarahy Ypykatu" ombohéra hag̃ua opa ojeréva kuarahýre.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1714 – pe omoheñói’akue sãmbyhyhára Juan Gregorio Bazán de Pedraza.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1721 katu Pa’i Paulo Restivo, hesuíta, ohaíkuri latín ha avañe’ẽme “Manuale ad usum Patrum Societatis Jesu”.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1727, Nicolás Japugua'ỹ ohaíkuri ambue hembiapo hérava “Sermones y Exemplos en Lengua Guaraní”.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1760 ha 1766 mbytépe oheja chupe oike pe Rróma Ñe'ẽ Amandaje Guasúpe (Accademia dell'Arcadia), ñe'ẽpapára Michel Giuseppe Morei rupive, oñembohéra "Termendo Sipilho".
Leipzig Corpus Collections
Ary 1765 pe tenda ojekuaava'ekue "Valle de Caacupé", ko ñe'ẽ Ka'akupe oike maymáva apytu'ũme (
Leipzig Corpus Collections
Ary 1786 ojehovasa Misión San Juan Nepomuceno, ombojoajúva ambue táva ndive ñemba’apópe ha omoheñói ñemitỹ upe yvýpe ha omoñemoña mymba.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1792 oñemondo chupe Mosambikepe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1810 jave, Mauricio José Troche ohendu pya’ekue tendota Bernardo de Velazco ñehenói omongakuaa hagua ñorairõharakuéra.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1840-pe, Florence oguerekorõguare 20 ary, oñepyrũkuri oñemoarandu papapykuaápe ha pya’evoi itenondeve hapichakuéra apytépe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1840 rupi heñói Juan Manuel Avalos (Aguai’y, Karapeguápe).
Leipzig Corpus Collections
Ary 1844 jave oikopa pe ogaguy oiko haguã aty ha oñepyrũ omba’apo, ha avei ojepurúkuri Congreso rendagua.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1844-pe, Decreto rupive, táva Lambaré opyta táva Paraguay ryepýpe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1844-pe, Motenondehára Carlos Antonio López Ynsfrán oikuaaka vokoiete hoyita ñane retãme peteĩ kuatiahai'apoha renda.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1857 ha 1859 oike ingeniero Jorge Thompson, Enrique Valpi ha Percy Burrel, omotenondéva umi tembiapo.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1864 guive 1870 peve) rire, hetaite caloría oguerekoha.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1875 oñepyrũ Derecho ha Ciencias Naturales Universidad de Ginebra.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1876 oñematricula Facultad de Ciencias Universidad de Zurich, tenda oikuaahàpe Eugenia Rossetti, temimbo’e bioquímica-gua, ohayhu ha ofenda hese peteĩ ary oikuaa rire.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1877 jave oike banca-pe péva defensa jurídica umi oje’éva ojukáha Gill-pe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1879 ha 1980 oguahẽ ñepyrũva’ekue umi colonos alemanes Altos-pe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1881, ohechauka hembiapo ñepyrũ Brera péva oiko jave exposición General Italiana.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1882 rupi, oñepyrũ oñembo’e Alemania ñe’ẽ peteĩ ógape.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1885 ombopara hembiapo guasu peteĩ hérava Yvy'a ho'úva.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1886-pe, karai Andrew Johnson, EEUU retã ruvicha; omboguapy kuatiáre mba’apohárakuéra omba’apova’erãha 8 aravo añónte ñavõ ára.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1891 omopyenda ribera Paranáme, posesión 12.500 ha (poha legua irundy rembe’ýva), péva “Colonia Guillermo Tell”, ojekuaàva Puerto Bertoni, ramo familia Bertoni oikohague.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1893 ogueraha jey ichupe Italia gotyo ha ogueraha hendive peteĩ colección de interés antropológico péva cultura indígena ha omoherakuãvas hembiasa rupive, pero Boggiani oiméma idestino, ha'éva Paraguái.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1895 oikukuaauka Roma gotyo aranduka ""Vocabulario del idioma Guaná""
Leipzig Corpus Collections
Ary 1896 oguahẽvo oñepyrũ omba’apo pe Escuela Alemana Patria (Deutsche Schule) hogateépe, kóva oĩ pe tupão kupe gotyo.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1896, Presidente de la República del Paraguay, Gral.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1901 jave, Boggiani oho Italia gotyo ha upéi jasypoapýpe upe arýpe jey oho Puerto Casado gotyo oñepyrũ haguã expedición Gran Chaco-pe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1.901 oñenombra delegado Paraguáipe upéva Congreso Panamericano ojeguerohorýva Buenos Aires.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1906 jave oike Liga Paraguaya de Fútbol-pe, ypéramo guare héra péicha (ko’ága héra Asociación Paraguaya de Fútbol).
Leipzig Corpus Collections
Ary 1.910 jave omoñepyrũ política péva oime jave banca diputado-pe, okúi jave Gondra omondo ichupe tetã ambuére.
Leipzig Corpus Collections
Arý 1912 pe oike Liga Vencedorpe, upeí 1913 pe oike Torneo Ingreso pe, upépe osé niko campeón operde`yre.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1913 omonéi Doctor Teodosio González orekóva peteĩ cátedra de Derecho Penal ha don Simeón Carísimo oisãmbyhýva Colegio Nacional de Villarrica, ko’ápe Francisco Ruffinelli oñepyrũ ombo’e Geografía.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1914 jave oñepyrũ omoguahẽ umi marandu ñorãirõ rehegua umi campo europeo gotyo.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1915-pe ohókuri Táva San Francisco, Estados Unidos retãme, oikohaguépe peteĩ jehechauka guasu oĩhaguépe heta mbovevehára katupyry.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1920 guive -Moisés Santiago Bertoni ñemotenonde rupive- omba’apókuri Academia Guaraní.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1921 guive 1934 peve táva Villarrica-pe oiko chugui motenondehára Consejo Nacional de Educación ha avei Dirección General de Escuelas-pe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1922, okapúvo revolución chirifista batallón omotenonde odefendévo gobierno legalmente omopyendáva.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1925-pe ñe'ẽ afrikáans omyengovia neerlandes-pe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1926 jave ojuaju pe Escuela Alemana Patria ha Cementerio Alemán, motenondehára Alemán Patria poguýpe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1926-pe omano Gaudí ha peteĩ óga yvate mante ojejogapo.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1942-pe oiko ichugui Mbo’ehára.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1943, oñepyrũ, orekóvo 18 ary, tape ogueraháva carrera profesiona gotyo.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1943-pe ha'e kuri peteĩ umi omoñepyrũva apytépe upe Asociación Radial Argentina (Arhentína Puhoe Atyvete) ha ojeiporavo chupe imburuvicharaicha.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1943-pe oratorio ojeguerova peteĩ korapýpe ome’ẽreíva’ekue Ña Catalina Vda.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1944 oñemoarandu estudio opurahéivo Escuela de Música de la Universidad de Río de Janeiro, kóva peteĩ beca ome’ẽva Gobierno Nacional.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1944, osẽkuri yvytu pepóre Cipriano Codas rembiapokua hérava “Elementos de ortografía razonada de la Lengua Guaraní”.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1946, Eduardo Saguier ohaíkuri "El idioma Guaraní – Método práctico" ohesa'ỹijohápe: achegety, pu’ae, pundie, muanduhe, tero, teroja, terarãngue, ñe’ẽtéva ha papapy.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1947 omenda mburuvichavete ra'y Felipe Gyrésia ha Ndinamáka pegua rehe, ha imemby irundy: Carlos, Ana, Andrés ha Eduardo.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1949 omoñepyrũ ku Partido Peronista Femenino.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1950, Anselmo Jover Peralta ohaíkuri “El Guaraní en la Geografía de América”, ha Tomás Osuna ndive onohẽkuri "Diccionario Guaraní-Español y Español-Guaraní".
Leipzig Corpus Collections
Ary 1950, heñóikuri Asociación de Escritores Guaranies (ADEG), ombyatýva Guarani ñe’ẽpaparakuérape.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1950 jave Asociación de Escritores Guaraníes ombohéra ichupe “Gloria nacional”.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1950 omohu’ã hi’arandupy Universidad –pe ha omotenonde peteĩ concierto, hembiapòpe, Rio de Janeiro gotyo.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1.950-pe Ache-kuéra ojojuhu ypykuri Manuel Jesús Pereira ndive.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1952 jave mburuvicha karai Dr.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1953 ramo, ojerurégui Gobierno Nacional ombosako’í gira artístico-cultural, oipykúivo ruta ohejava’ekue Mangoré.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1955 guive oñemoherakuã opaite tetã rupi, ambue ñe’ẽkuaatyhára rembiapo, hérava Avram Noam Chomsky, Fila-delfia-ygua (EEUU), heñoiva’ekue ary 1928.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1957jave ombosako’i conjunto “Barboza ha iñirũnguéra”, hendive Ramón Mendoza, Leonardo Figueroa ha Carlos Centurión, oipykúivo ñemoherakuã ñande purahéipe Europa ha Medio Oriente gotyo.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1957-pe Mba’epu’asãiha Río Parana onohẽ ára resáre ipurahéi, peteĩ chamame, hérava “Che retãpe g̃uarã”.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1959 ha 1962 jave oiko oñemoarandu ha oñembokatupyrýve pe oikuaavápe karai Andrés Segovia ndive- o`ñemomba’éva ha’égui mburuvicha instrumentista Mbarara arandúpe yvóra jerépe Siglo XX-pe amo Santiago de Compostela, España-pe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1960 ha 1970 apytépe, oiko jeku'e guasu tetãnguéra avano'õme oheka oñondivepa toiko py'aguapy ha ñorairõ'ỹ.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1960 jave, okyhyjeterei oikuaa rire pe cazador de nazis ohapykuererekaha chupe ha avei ho’a rire Adolf Eichmann, Mengele oheja táva Altos ha oho Hohenau-pe, ñemby gotyo tetã Paraguáipe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1960 rupi ojejapo peteĩ ta’anga ñe’ẽpapára Villarrica-gua rérape.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1961 kuatiahaipyre “La Prensa” de Buenos Aires pegua ome’ẽ chupe premio Alberdi-Sarmiento, ohecharamo rupi hembiapokue.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1961, omoheñõi ha oisãmbyhy’ypy Instituto de Lingüística Guarani del Paraguay, ko’ága ogueraháva héra.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1961 oreko peteĩha premio Concurso Nacional de Música Popular ombosako'íva sello discográfico Marpar ha Villalonga Hermanos, ojekuaáva ha'éva casa comercial umi árape, galardón ohasáva omyatyrõ haguã conjunto oñemohenda haguã.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1962 jave, itúva ndive oimèva misión diplomática-pe, ipehẽngue ndive oho hikuài tavaguasu porteña gotyo.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1962, ou jey hetã Paraguái-pe, omenda puraheihára Yvera ndive ( hera teéva Francisca Zayas), oñondive opurahéi ha heta tendáre omba’apo hikái, upéicha oñepresenta ñe’ẽ’asãi, ñoha’anga ha ta’angambyrýpe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1962-pe ojapo ipurahéi tee peteĩha.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1963 ramo, oipepirũ ichupe presidente John F. Kennedy, ojapo agua peteĩ gira de concierto Estados Unidos de Norteamérica gotyo.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1965-pe, peteĩ yvykuaatyhára (geólogo) hérava John Martyn, ojuhúkuri Baringo, yno’õ (lago) oĩva Kenia (Afrika) retãme, peteĩ kuñataĩ akãngue.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1967 jave oho España gotyo oñemoarandúvo música-pe mbo’ehára Regino Sáenz de la Maza ndive, 1969 peve.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1970 jave oñepyrũ pe Centro de Desarrollo Socioeconómico del Guairá, ha’éva ñepytyvõrã heñóiva, oĩva pype tapicha katupyry ha entes público ha privado, oguahẽseha ha’éva ñemoakãrapu’ã, económico, social ha cultural tetãvorépe.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1970–pe, oñemyatyrõ ñepyrũ raka’e ko Tupão.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1973 peve ko táva héra Fort-Lamy.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1974 guive 1978 peve ombo’e Música ohenòiva imbo’ehaópe “Su” Colegio, San José.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1974 oñepyrũkuri Judo ra’ãkuaa ha upépe oiko ichugui mbo’ehára – 6° dan.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1975, 1986 ha 2006-pe jey, oñeme'ẽkuri chupe Tekojajái Jopoivusu (Orden del Mérito), ha'éva jopói ruvicha Koréa Retãme, ohechakuaáva karai Ban rekove rapykuere.
Leipzig Corpus Collections
Ary 1975 jave oñeme'ẽ ichupe peteĩ beca oñembokatupyrýve haguã ikuaandýpe, ome'ẽva gobierno italiano.
Leipzig Corpus Collections