transcription stringlengths 1 97 | segmentation stringlengths 1 103 | pos_glosses stringlengths 1 96 | glosses stringlengths 1 141 | translation stringlengths 2 129 |
|---|---|---|---|---|
u k'ichelaaj tijqasaj taq pwes tijb'ij taq . | u k'ichelaaj ti-j-qa-saj taq pwees ti-j-b'ij taq | CONJ S INC-E3S-VT-PAS PL ADV INC-E3S-VT PL | CONJ montaña INC-E3S-bajar-PAS PL pues INC-E3S-decir PL | O montaña es lo que bajan o cortan, pues dicen. |
Tijb'ij taq intiit' ójor , | ti-j-b'ij taq in-tiit' ójor | INC-E3S-VT PL E1S-S ADV | INC-E3S-decir PL E1S-abuela antiguamente | Decian mi abuela antiguamente. |
rii uxub' arob poom tijkoj taq , | ri oxib' arob poom ti-j-koj taq | DEM NUM MED S INC-E3S-VT PL | DEM tres arrova estoraque INC-E3S-meter PL | Que son tres arobas de estoraque era loque usavan. |
cha'. | cha' | VI | dice | Dice. |
jinon tqab'ij ooj re kandela , | jilon t-qa-b'ij ooj re kanteel | DEM INC-E1P-VT PRON PART S | DEM INC-E1P-decir nosotros PART candela | Asi le decimos nosotros a las candelas. |
kandela ooj , | kanteel ooj | S PRON | candela nosotros | Candela nosotros. |
cha' ooj re . | cha' ooj re | VI PRON SREL | dice nosotros SREL | Candela le decimos nosotros. |
Pero qas tijb'ij taq ójor taq tziij . | peer qas ti-j-b'ij taq ójor taq tziij | ADV ITS INC-E3S-VT PL ADV PL S | pero ITS INC-E3S-decir PL antiguamente PL palabra | Pero loque decian antiguamente. |
Knteel , | knteel | S | candela | Candelas. |
cha' taq re , | cha' taq re | VI PL PART | dice PL PART | Le dicen. |
kandela , | kanteel | S | candela | Candela. |
kantelaa tijk'am , | kantee ti-j-k'am | S INC-E3S-VT | candela INC-E3S-recibir | Candelas llevan. |
b'i jkantela tqak'am b'i qakantel , | b'i j-kantela t-qa-k'am b'i qa-kanteel | DIR E3S-S INC-E1P-VT DIR E1P-S | DIR E3S-candela INC-E1P-recibir DIR E1P-candela | Llevamos candelas, llevamos candelas. |
cha' taq . | cha' taq | VI PL | dice PL | Dicen. |
Tijk'am taq b'i poom , | ti-j-k'am taq b'i poom | INC-E3S-VT PL DIR S | INC-E3S-recibir PL DIR estoraque | Llevan estoraque. |
xijpomajtqa' jwich witz . | x-i-j-poma-j-tq-a' j-wich witz | COM-DIR-E3S-VT-PART-PL-ENF E3S-SREL S | COM-DIR-E3S-sahumar-PART-PL-ENF E3S-SREL cerro | Se fueron a rendirle tributos al cerro. |
Xijpomajtqa' jwich , | x-i-j-poma-j-tq-a' j-wiich | COM-DIR-E3S-VT-SC-PL-ENF E3S-SREL | COM-DIR-E3S-sahumar-SC-PL-ENF E3S-SREL | Y ya le fuerón a rendirle tributos al cerro. |
nin lamas lwar tijkoj jchaakaq . | neen lamaas luwar ti-j-koj j-chaak-aq | INT ADV S INC-E3S-VT E3S-S-PL | INT dónde lugar INC-E3S-meter E3S-trabajo-PL | En donde ellos van a trabajar. |
Toos ri' k'u li tren taq jinon li , | entoons ri' k'u li t-r-en taq jilon li | ADV DEM PART DEM INC-E3S-VT PL DEM DEM | entonces DEM PART DEM INC-E3S-hacer PL DEM DEM | Entonces asi es como hacen. |
tren taq . | t-r-en taq | INC-E3S-VT PL | INC-E3S-hacer PL | Hacían ellos. |
Tons tijpomaj taq jwich , | entoons ti-j-poma-j taq j-wiich | ADV INC-E3S-VT-SC PL E3S-SREL | entonces INC-E3S-sahumar-SC PL E3S-SREL | Entonces queman estoraque en frente. |
xpomaji' jwich li jwi'laq . | x-poma-j-i' j-wiich li j-wi'l-aq | COM-VT-SC-AFE E3S-SREL PREP E3S-SREL-PL | COM-sahumar-SC-AFE E3S-SREL PREP E3S-SREL-PL | Ellos sahuman los lugares. |
ri k'u neen li kirtyaan ta' tq'ax iikeej , | ri k'u neen li kirtyaan ta' t-q'ax iikeej+ | DEM PART INT DEM S NEG INC-VT S | DEM PART INT DEM persona NEG INC-pasar hacha | Entonces quienes son las personas no les pasa ni una acha. (no se accidentán) |
ta' tq'ax asron , | ta' t-q'ax asroon | NEG INC-VI S | NEG INC-pasar azadon | No se cortan con el azadon. |
ta' tq'ax moor uchaq jch'eekaq . | ta' t-q'ax moor uch-aq j-ch'eek-aq | NEG INC-VI S SREL-PL E3S-S-PL | NEG INC-pasar machete SREL-PL E3S-rodilla-PL | No se cortan con machetr en sus rodillas. |
Ta' tijq'atz , | ta' ti-j-q'atz | NEG INC-E3S-VT | NEG INC-E3S-cortar | No se cortan. |
ta' tijkat ri'b'aq li chaak . | ta' ti-j-kat r-i'-b'aq li chaak | NEG INC-E3S-POS E3S-ENF-PL PREP S | NEG INC-E3S-cortar E3S-ENF-PL PREP trabajo | No se cortan en sus trabajos. |
I xentiji' li , | i x-en-tij-i' li | CONJ COM-VT-VT-ENF DEM | CONJ COM-hacer-comer-ENF DEM | Y se hizo pues. |
baay ya xentiji' li . | baa ya x-en-tij-i' li | VOC VOC COM-VT-VT-ENF DEM | baya ya COM-hacer-comer-ENF DEM | baya ya fue hecho pues. |
Toos ya stw li xoktqa' li , | entoons ya stw li x-ok-tq-a' li | ADV VOC ??? DEM COM-VT-PL-ENF DEM | entonces ya ??? DEM COM-emtrar-PL-ENF DEM | Entonces ya es tubo asi empezaron asi. |
li chaak . | li chaak | PREP S | PREP trabajo | En el trabajo. |
Xentiji' chaak li , | x-en-tij-i' chaak li | COM-VT-VT-ENF S DEM | COM-hacer-comer-ENF trabajo DEM | Termirminaron de trabajr pues. |
xk'atmaajchiki' jwi'laq . | x-k'at-maaj-chik-i' j-wi'l-aq | COM-VT-???-PART-SC E3S-SREL-PL | COM-quemar-???-PART-SC E3S-SREL-PL | Fue quemado por ellos. |
Xi' chki' juntir chik , | xi' chk-i' juntiir chik | VI PART-ENF ADV PART | ir PART-ENF todo PART | Se fueron otra vez. |
xi' chki' jtayik chik , | x-i' chik-i' j-ta-yik chik | COM-DIR PART-ENF E3S-VT-SC PART | COM-DIR PART-ENF E3S-oír-SC PART | Se fueron a pedir otra vez. |
jpoomaaj chik jwich jyub' ta'j . | j-poomaa-j chik j-wiich juyub' táq'aj | E3S-VT-SC PART E3S-SREL S S | E3S-sahumar-SC PART E3S-SREL cerro planicies | A sahumar los cerros otra vez o sea frente a las planicies. |
Lamaas titikonan taqwi'w , | lamaas ti-tiko'na-n taq-wi'w | ADV INC-S-AP PL-PART | dónde INC-sembrar-AP PL-PART | Por donde ellos siembran. |
toos mism xi' koje'tqa' chiki'n . | entoons miim x-i' koj-e'-tq-a' chik-i'n | ADV ADV COM-DIR VT-ENF-PL-ENF PART-ENF | entonces lo@mismo COM-DIR meter-ENF-PL-ENF PART-ENF | Entonces lomismo se fueron a ponerlo otra vez. (ceremonia) |
Lamaas lwar tijtik rab'ixaq . | lamaas luwar ti-j-tik r-ab'iix-aq | ADV S INC-E3S-VT E3S-S-PL | dónde lugar INC-E3S-sembrar E3S-milpa-PL | En el lugar en donde siembran sus milpas. |
I kla' tijkoje' taq wi'w ri kostumbre . | i kla' ti-j-koj-e' taq wi'-w ri kostumbre | CONJ ADV INC-E3S-VT-ENF PL EXS-PART DEM S | CONJ allí INC-E3S-meter-ENF PL EXS-PART DEM costumbre | Y allí van a poner o hhacer la cosumbre. (ceremonia) |
Baay xpek'u q'ooq' li , | baa x-pe-k'u q'ooq' li | VOC COM-VI-PART S DEM | baya COM-venir-PART chilacayote DEM | Baya biene chilacayote pues. |
cha', | cha' | VI | dice | Dicen. |
xpek'u kinaq' li , | x-pe-k'u kinaq' li | COM-VI-PART S DEM | COM-venir-PART fríjol DEM | Viene el frijoles pues. (abundancia en cosechas) |
cha'. | cha' | VI | dice | Dicen. |
Xpek'u jaal li bwen taq qelen tijb'itaq , | x-pe-k'u jaal li bween taq qleen ti-j-b'it-aq | COM-VI-PART S DEM ADV PL S INC-E3S-VT-PL | COM-venir-PART mazorca DEM bueno PL cosas INC-E3S-levantar-PL | Viene buenas mazorcas buenas cosechan allí. |
ri' li trentaq uchaq lom ójor . | ri' li t-r-en-taq uch-aq loom ójor | DEM DEM INC-E3S-VT-PL SREL-PL S ADV | DEM DEM INC-E3S-hacen-PL SREL-PL cerro antiguamente | Eso es lo que hacen en las montaña antiguamente. |
O jinon trentaq qamaam , | o' jilon t-r-en-taq qa-maam | CONJ DEM INC-E3S-VT-PL E1P-S | o DEM INC-E3S-hacer-PL E1P-abuelo | O asi es como hacían nuestros abuelos. |
qeet' ójor taq tziij . | q-eet' ójor taq tziij | E1P-S ADV PL S | E1P-abuela antiguamente PL palabra | Nuestras abuelas en la antigüedad. |
Toos ri' li , | entoons ri' li | ADV DEM DEM | entonces DEM DEM | Entonces eso es. |
ri jilon ri , ri rideyaq . | ri jilon ri ri r-ideey-aq | DEM DEM DEM DEM E3S-S-PL | DEM DEM DEM DEM E3S-idea-PL | Esa fueron sus ideas. |
Per yokrek iin tanb'ij tz'eti'n . | per yo-krek iin t-an-b'ij tz'et-i'n | ADV PRON-VI PRON INC-VT-VT ADV-ENF | pero PRON-creo yo INC-hacer-decir cierto-ENF | Pero yo creo es cierto. |
Pero ajwi'na juul tab'an tantiyar aat . | peer aj-wi'-na juul t-a-b'an tantyar aat | ADV PART-EXS-PART S INC-E2S-VT VT PRON | pero PART-EXS-PART cueva INC-E2S-hacer tantear tú/usted | Pero estará la cueva piensa usted. |
Ajwi'n , | aj-wi'-n | S-EXS-PART | dueño-EXS-PART | Está todavía. |
ajwi' man juul kla' li yokrek ajwi'n . | aj-wi' man juul kla' li yo-krek ajw-i'n | PART-EXS ART S ADV DEM PRON-VI S-ENF | PART-EXS ART cueva allí DEM PRON-creo dueño-ENF | Está todavia la cueva allí. |
Porke aay Diyoos ri' b'a pake tinb'ij chawe qaaj Keel , | porke aay Dyoos ri' b'a pake t-in-b'ij ??? qaaj keel | ADV S S DEM SREL ADV INC-E1S-VT ??? CLAS NOM | porque ay Dios DEM SREL paraque INC-E1S-decir ??? señor Miguel | Por que ay Dios eso para que le digo a usted señor Miguel. |
lomenos mikita' jun junab'. | lomenos mi-kita' jun junaab' | ADV PART-NEG NUM S | lomenos PART-NEG uno año | Lo menos ya hace un año. |
ta' jurub'ti junab' ukaa petzelkin kla'. | ta' jurub'-ti junab' wuka petz-el-k-in kla' | NEG ADV-INC ADV ADV VI-???-SC-PRON ADV | NEG cuanto-INC año ahora venir-???-SC-yo alli | Saber hace cuantos años hace que fuí alli. |
Pent xi' jun oxlajuj junab', | derepeet xi' jun oxlajuuj junaab' | ADV VI NUM NUM S | de@repente ir un otrece año | Derepente ya hace unos trece años. |
kab'lajuj junab' ri' li ri b'eselkin , | kab'lajuj junaab' ri' li ri b'es-el-k-in | NUM S DEM DEM DEM POS-???-SC-PRON | doce año DEM DEM DEM ir-???-SC-yo | Hace como doce años que fuí. |
ri petzelkin kla'. | ri petz-el-ik-in kla' | DEM VI-???-SC-PRON ADV | DEM venir-???-SC-yo allí | Que yo he ido allí. |
Ji'n xinpetchika'na jun weltchik | jii'n x-in-pet-ch-ka'-na jun weelt-chik | DEM COM-A1S-VI-PART-PART-PART NUM VT-PART | DEM COM-A1S-venir-PART-PART-na uno vuelta-PART | Si fui una vez más. |
ja' xime' chich insii' chik . | ja' x-i-me' chi-ch in-sii' chik | PREP COM-DIR-ENF PREP-DIR E1S-S PART | PREP COM-DIR-ENF PREP-DIR E1S-leña PART | Fui a traer mi leña otra vez. |
Pero mikta' chki' xintaw kla'. | peer mi-kta' chik x-in-taw kla' | ADV PART-PART PART COM-E1S-VI ADV | pero PART-PART PART COM-E1S-llegar allí | Pero ya no llegüé allí. |
Ji'n jun kab'lajuj junab', | jii'n jun kab'lajuj junaab' | DEM NUM NUM S | DEM uno doce año | Hace como unos doce años. |
o oxlajuj junab'. | o oxlajuj junab' | CONJ NUM S | o trece año | O trece años. |
Kla' li wi'w jun juul kla' li , | kla' li wi'-w jun juul kla' li | ADV DEM EXS-PART NUM S ADV DEM | allí DEM EXS-PART uno cueva allí DEM | Allí es donde hay una cueva allí es. |
I neen tikojow . | i neen ti-koj-ow | CONJ INT INC-VT-AP | CONJ INT INC-meter-AP | ¿Y quienes lo ponen?. |
juuj chi' qe jun k'otob' qe tqejb'ik , | (juuj) chi' qe jun k'otob' qe t-qej-b'-ik | ??? S PART NUM S PART INC-VI-DIR-SC | ??? boca PART uno poza PART INC-bajar-DIR-SC | Solamente es como la boca de una poza en la entrada. |
jchi' jun k'otob' tqejb'ik . | j-chi' jun k'otob' t-qej-b'-ik | E3S-S NUM S INC-VI-DIR-SC | E3S-boca uno poza INC-bajar-DIR-SC | Es como la boca de una poza en la entrada, para bajar. |
I ya tb'e pwes diseke ya tinyol ri chawe . | i ya t-b'e pwes dise-ke ya t-in-yol ri ch-aw-e | CONJ VOC INC-VI ADV VT-ADV VOC INC-E1S-VT DEM PREP-E2S-SREL | CONJ ya INC-ir pues dice-que ya INC-E1S-platicar DEM PREP-E2S-SREL | Y ya se va, pues dice que, ya le cuento esto a usted. |
Peer ri' pent awetami'n tanb'ij iin , | peer ri' peent aw-etam-i'n t-an-b'ij iin | ADV DEM ADV E2S-S-ENF INC-E1S-VT PRON | pero DEM derrepente E2S-conocimiento-ENF INC-E1S-decir yo | Pero eso derepente lo sabes digo yo. |
tamtkiti awetam tijb'ij taq li ro'ójor taq tziij , | (tamtkiti) aw-etam ti-j-b'ij taq li r-(o')-ójor taq tziij | ??? E2S-S INC-E3S-VT PL DEM E3S-???-ADV PL S | ??? E2S-conocimiento INC-E3S-decir PL DEM E3S-???-antiguamente PL palabra | Ralvez no lo sabe que dicen antiguamente. |
cha'. | cha' | VI | dice | Dicen. |
Kom ójor jb'anik pok sub'laaj jwert naa jmillagr , | koom ójor j-b'an-ik pok sub'-laaj jwert naa j-millagr | PART ADV E3S-VT-SC ADV ITS-??? ADV PART E3S-S | como antiguamente E3S-hacer-SC poco ITS-??? fuerte PART E3S-milagro | Como antes tenía su milagro. |
jwert naa dilikaa jb'anik . | jwert naa dilikaa j-b'an-ik | ADV PART ADJ E3S-VT-SC | fuerte PART delicado E3S-hacer-SC | En ese entonces era muy delicado. |
Keresir pok niim jpetik wach ulew petzélk . | keersir pok nim j-pet-ik wach uleew petz-el-ik | ADV ADV ADJ E3S-VI-SC SREL S VI-???-SC | quiere@decir poco grande E3S-venir-SC SREL tierra venir-???-SC | Quiere decir que era de mucha importancia desde su creación. |
Toos ri' li jinon tijb'ij taq , | entoons ri' li jilon ti-j-b'ij taq | ADV DEM DEM DEM INC-E3S-VT PL | entonces DEM DEM DEM INC-E3S-decir PL | Entonces eso es loque decían. |
diske li jwi'li ni'j kristyan ta' jkojb'alaq li , | diske li j-wi'l-i' ni'j kirtyaan ta' j-k'oj-b'al-aq li | ADV DEM E3S-SREL-ENF S S NEG E3S-VT-INS-PL DEM | dice@que DEM E3S-SREL-ENF unos persona NEG E3S-meter-INS-PL DEM | Dice que es por algunas personas, que no tienen respeto. |
tijb'ij taq xi' jb'ite' taq paagr laq'ab', | ti-j-b'ij taq x-i' j-b'it-e' taq paagr laq'aab' | INC-E3S-VT PL COM-VI E3S-VT-ENF PL NOM ADV | INC-E3S-decir PL COM-ir E3S-levantar-ENF PL padre noche | Dicen que fueron a levantar al sacerdote en la noche. (muy de madrugada) |
cha'. | cha' | VI | dice | Dicen. |
Tren taq misa . | t-r-en taq misa | INC-E3S-VT PL S | INC-E3S-hacer PL misa | Hacen misa. |
b'an qamisa ori b'an qamiix ori , | b'an qa-misa ori b'an qa-miix ori | VT E1P-S ADV VT E1P-S ADV | hacer E1P-misa hora hacer E1P-misa hora | Haga nuestra misa, ahora haga nuestra misa. |
cha' taq cha', | cha' taq cha' | VI PL VI | dice PL dice | Dice que dijerón. |
re cha'. | re cha' | PRON VI | él/ella dice | A él dice. |
B'an qamiix ori , ori paagr | b'an qa-miix ori ori paagr | VT E1P-S ADV ADV S | hacer E1P-misa hora hora padre | Haga nuestra misa ahora pero ahora padre. |
ori chqaj miix chawe , | ori ch-qa-j miix ch-aw-e | ADV INC-E1P-SC S PREP-E2S-SREL | hora INC-E1P-SC misa PREP-E2S-SREL | Ahora queremos misa con usted. |
cha' taq re . | cha' taq re | VI PL PRON | dice PL él/ella | Le decian. |
Pwes ori ma kita' loq' | pwees laj ma kita' loq' | ADV ADV IMP PART ADV | pues hora IMP PART posible | Pues ahora no es posible. |
ta' loq' tqa'an miix ori porke ori laq'ab'i'n , | ta' loq' t-qa-'an miix ori porke ori laq'aab'-i'n | NEG ADV INC-E1P-VT S ADV ADV ADV ADV-ENF | NEG posible INC-E1P-hacer misa hora porque hora noche-ENF | No es posible hacer la misa ahora, porque es de noche. |
cha' paagre cha'. | cha' paagre cha' | VI S VI | dice padre dice | Dice que dijo el padre. |
Noo b'aan ori , | noo b'an ori | ADV VT ADV | no hacer hora | No hagalo ahora. |
cha' taq re . | cha' taq re | VI PL PRON | dice PL él/ella | Dice que le decían. |
Alajwers tren taq obligar paagre . | alajwers t-r-en taq obligar paagre | ADV INC-E3S-VT PL ADV S | a@la@fuerza INC-E3S-hacer PL obligar padre | A la fuerza le hacen, obligan al padre. |
Toos paagre . | entoons paagre | ADV S | entonces padre | Entonces el padre. |
Eb'an , | e-b'an | PART-VT | PART-hacer | Esta bien pues. |
tcha' re . | t-cha' re | INC-VI PRON | INC-dice él/ella | Dijo él. |
Xen miix , | x-en miix | COM-VT S | COM-hacer misa | Hizo la misa. |
cha'. | cha' | VI | dice | Dice. |
Jonon tijyol taq k'etzen intiit' li ójor taq tziij . | jonon ti-j-yol taq k'etzen in-tiit' li ójor taq tziij | DEM INC-E3S-VT PL ADJ E1S-S DEM ADV PL S | DEM INC-E3S-platicar PL finado E1S-abuela DEM antiguamente PL palabra | Asi nos contaba mi finada abuela antiguamente. |
Tonse , | entoons | ADV | entonces | Entonces. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.