Split (3)

train · 10.8k rows

text stringlengths 80 21.4k	label listlengths 1 5
Is-supretendent Keith Arnaud qal lill-Qorti illi d-data mill-mowbajl poġġiet lis-suspettat bil-qtil ta' raġel f'Santa Luċija, il-Libjan Samir Almiri, fuq ix-xena tad-delitt meta Victor McKeon inqatel f'Marzu li għadda. McKeon miet wara li ġie fgat u qala' daqqa f'rasu, sema' l-Maġistrat Joe Mifsud dalgħodu. Il-mowbajl li kien tal-vittma juri illi l-akkużat - li qed jiċħad l-akkużi kontrih - kellu l-mowbajl tiegħu u tal-vittma ħdejn xulxin filwaqt li kien qed jirċievi sms kull darba li kien qed juża l-karta ta' kreditu tal-istess vittma. Filmati elevati minn ATM u CCTV juru lill-akkużat juża l-karta ta' kreditu tal-vittma waħdu. Il-mobile ta' Almiri kien lokalizzat f'Santa Luċija nhar l-14 u l-15 ta' Marzu bil-patoloġisti jgħidu illi l-vittma kien diġa' mejjet dakinhar. Biljetti ta' tal-linja li nstabu fl-appartament ukoll kienu ntraċċati lura għall-akkużat permezz ta' filmati fuq tal-linja. Nhar is-16 ta' Marzu mbagħad l-akkużat kien qabad titjira diretta lejn il-Marokk għalkemm kellu problemi malli wasal fil-pajjiż mal-uffiċjali tal-immigrazzjoni. Fuqu instabu żewġ mowbajls L-akkużat qal lill-pulizija li hu ġieli kien jorqod għand il-vittma imma kien ilu ma jmur xaharejn wara li ħu l-vittma heddu. Huwa qal li l-vittma kien tah il-mobile biex ikun jista' jċempillu. Huwa akkuża lill-pulizija li ffabrikaw l-evidenza kontrih. Fuq il-basktijiet tal-plastik użati għaż-żibel instabu wkoll il-marki tas-swaba tal-akkużat, li qal illi dan probabbilment ġara minħabba li kien mess l-istess basktijiet qabel. Il-każ ikompli nhar it-23 ta' Diċembru.	[ 0 ]
Diversi drabi r-realtà ta' persuni, partikolarment żgħażagħ li ma għandhomx saqaf fuq rashom tingħata l-ġenb għax ikun hawn min jaħseb li f'Malta dawn ma jeżistux. Iżda kieku kellek tistaqsi lis-Salesjani, jgħidulek xorta oħra. Patri Savio Vella stess mal-gazzetta ILLUM saħaq: "Ma nistgħux ngħidu li ma jeżistux għax aħna ngħixu magħhom. Aħna għandna idejna fuq polz mitfi f'id is-soċjetà li ma tħossx din il-problema." Is-Salesjani, ulied San Ġwann Bosco, huma magħrufa għall-pastorali tagħhom maż-żgħażagħ. Apparti l-iskola u l-edukazzjoni li jagħtuha importanza kbira, is-Salesjani għandhom djar li fihom jilqgħu u jgħinu żgħażagħ, li għal raġunijiet varji jispiċċaw ma għandhomx saqaf fuq rashom. Għal min forsi jibqa' xettiku, Patri Savio Vella jisħaq li s-soċjetà mhijiex biżżejjed konxja tal-faqar li hawn fost iż-żgħażagħ. Fil-fatt, fi kliem Patri Savio, ħafna drabi jkollhom talbiet biex jilqgħu żgħażagħ li ma għandhomx saqaf fuq rashom aktar minn kemm għandhom spazju fid-djar tagħhom. "Qed tiżviluppa wkoll sitwazzjoni fejn ikollna ħafna żgħażagħ li jiġu jħabbtu l-bieb għall-ikel. Uħud minnhom huma barranin u mhux qed nirreferi għal żgħażagħ mill-Afrika imma żgħażagħ Ewropej," saħaq Patri Savio. Sa issa s-Salesjani, li f'Malta huma ftit aktar minn 30, ma joffrux dan is-servizz imma hawn entitajiet oħra, bħal Dar Papa Franġisku, immexxija mill-Gvern, il-Privat u l-Knisja li taħseb għal dawn is-sitwazzjonijiet. Dar Osanna Pia: Kenn għal 14-il żagħżugħ Ma' Patri Savio tkellimna dwar Dar Osanna Pia u Dar Mamma Margherita li jmexxu s-Salesjani. Bdejna nitkellmu dwar Dar Osanna Pia li ilha miftuħa mill-1988 u li ħadet l-isem mill-benefattriċi tagħha li kienet refuġjata u nqabdet f'Malta fi żmien it-Tieni Gwerra Dinjija sakemm iżżewġet Malti. Din id-dar toffri ambjent trankwill għal 14-il żgħażugħ li jispiċċaw bla saqaf fuq rashom biex dawn ikunu jistgħu jkomplu għaddejja bl-istudji u x-xogħol tagħhom, bil-għan li għada pit għada jkunu jistgħu jibnu ħajjithom. Patri Savio saħaq li hemm diversi raġunijiet li jwasslu biex żgħażagħ jispiċċaw f'din is-sitwazzjoni. Ikun hemm żgħażagħ li jitilfu kompletament l-appoġġ mill-familji tagħhom u jispiċċaw mixħuta barra mid-dar. Oħrajn, ikompli jispjega Patri Saivo, ikun aħjar għalihom jekk jitilqu mid-dar u jibnu ħajjithom. "Niltaqgħu ma' żgħażagħ li jkunu abbużati kemm mis-sistema u mill-familja. Ikun hemm żgħażagħ li l-familja tagħhom ma tkunx tridhom ikomplu jistudjaw biex imorru jaħdmu u jġibu l-flus. Il-familja toħdilhom kollox u ma jkunux f'pożizzjoni li jkampaw. Jinqabdu f'morsa għax ma jkunux jistgħu jibnu ħajjithom," jispjega. 'Irriduhom jibnu struttura soċjali…' Dar Osanna Pia, mill-banda l-oħra, tilqagħhom u tgħinhom jinqalgħu minn dan l-ambjent abbużiv. Mhijiex xelter li toffri sempliċiment sodda u plat sħun. Dar Osanna Pia toffri lil dawn iż-żgħażagħ ambjent fejn ikunu jistgħu jikbru anke bħala persuna. Fi kliem Patri Savio, huma jagħtu prijorità lil dawk iż-żgħażagħ li jkunu għadhom jew ikunu jixtiequ jkomplu jistudjaw. "Hawnhekk jitgħallmu jsajru, jieħdu ħsieb ħwejjiġhom u jibbaġitjaw," insista Patri Savio. "Divertiment lanqas ma għandna fid-dar ħlief televixin għax aħna rriduhom li jibnu struttura soċjali barra mid-dar." Fil-fatt, iż-żgħażagħ residenti f'Dar Osanna Pia mhux se jsegwu xi programm strett ta' x'ħin iqumu jew jidħlu lura. Kull wieħed minnhom jingħata l-ispazju tiegħu biex jitgħallem jieħu d-deċiżjonijiet għalih innifsu. "F'Dar Osanna Pia nilqgħu żgħażagħ li għandhom minn 18-il sena 'l fuq u allura għandhom responsabbilità tagħhom infushom. Il-ħinijiet jiddeċiedu għalihom huma. Ħadd ma jitlob permess biex joħroġ u jmur x'imkien. Ovvjament aħna ngħixu hawn magħhom. Bħalma żagħżugħ għandu jgħid lil ommu li jkun ħiereġ u jkun se jdum, nippretendu li almenu magħna jagħmel l-isess. Aħna qisna familja," saħaq Patri Savio. Anke jekk iż-żgħażagħ jingħataw l-ispazju kollu tagħhom, Patri Savio spjega kif meta jindunaw li jkun hemm xi nuqqasijiet kif żagħżugħ ikun qed jieħu d-deċiżjonijiet tiegħu, hemm jipprovaw jiftħulu għajnejh. "Jekk naraw li kuljum qed jidħol fil-ħdax u l-għada qed iqum tard għall-iskola u mhux qed ikollu ċans biex jagħmel l-affarijiet tiegħu bil-kwiet, jieħu kolazzjon, jipprepara l-lunch, hemm niġbdulu l-attenzjoni. L-istess kif isir f'familja," kompla jispjega. 'Ma rriduhomx iħossuhom komdi fil-faqar' L-ILLUM tistaqsi lil Patri Savio Vella jekk hemmx perjodu li fih żagħżugħ jista' jgħix f'din id-dar. Huwa spjega li normalment jagħmlu sentejn f'din id-dar, iżda jimxu wkoll każ b'każ anke għax jekk żagħżugħ ikun għadu qed jistudja u jkun sejjer tajjeb, ma jkunux iridu li jgerfxuh u hekk jibqgħu jsegwuh. Apparti minn hekk, ikompli jispjega, il-perjodu tas-sentejn jagħti ċans lis-Salesjani u lil dawk li jaħdmu f'din id-dar biex jipprovaw jaħdmu ma' żgħażagħ li għal raġuni jew oħra ma jkunux iridu jikkoperaw. Spjega kif ġieli jkun il-każ li jinnotaw li żagħżugħ ikollu bżonn għajnuna aktar professjonali u għalhekk jgħinuh biex jingħata kenn xi mkien ieħor. "Ma rridux li nikkontrollaw il-ħajja ta' dawn iż-żgħażagħ," kompla Patri Savio. "Irridu ngħinuhom joħorġu miċ-ċirku tal-faqar. Ma rriduhomx iħossuhom komdi fil-faqar għax platt sħun se jsibuh lest. Jekk nagħmlu hekk inkunu qed nisirqu l-post ta' żgħażagħ oħra li jixtiequ jibnu ħajjithom u jgħixu ħajja indipendenti," insista. Dar Mamma Margherita: Saqaf sakemm isibu akkomodazzjoni biex jgħixu għal rashom Apparti Dar Osanna Pia, is-Salesjani għandhom ukoll Dar Mamma Margherita, li ġġib isem omm San Ġwann Bosco li kienet laqgħet fid-dar tagħha l-ewwel żgħażagħ li ġabar binha. Illum il-ġurnata mhux dejjem faċli li persuna ssib appartament biex tikri bi prezz raġonevoli, b'mod partikolari dawn iż-żgħażagħ li jkunu għaddew minn sfidi u jkunu qed jibnu ħajjithom. Għalhekk, Dar Mamma Margherita, miftuħa fl-2014, isservi bħala estensjoni ta' Dar Osanna Pia u toffri lil dawn iż-żgħażagħ, li jkunu lesti biex jgħixu ħajja indipendenti, residenza sakemm isibu akkomodazzjoni alternattiva biex ikunu jistgħu jmorru jgħixu għal rashom u jibnu l-ħajja tagħhom. Ma rridux li nikkontrollaw il-ħajja ta' dawn iż-żgħażagħ. Irridu ngħinuhom joħorġu miċ-ċirku tal-faqar. Ma rriduhomx iħossuhom komdi fil-faqar għax platt sħun se jsibuh lest Fil-fatt, Dar Mamma Margherita, jispjega Patri Savio, toffri saqaf lil seba' żgħażagħ. Kull wieħed minnhom għandu appartament għalih u jista' jgħix għal rasu, anke jekk nies bħal Patri Savio jkunu għadhom viċin tagħhom u jkunu jistgħu jgħinuhom fejn ma jaslux. "Jixtru l-affarijiet huma u jagħtu s-sehem tagħhom għax ikunu jaħdmu. Imma aħna ngħinuhom. Bħal fil-każ ta' familja wara kollox. Hawn żgħażagħ jistudjaw u jaħdmu iżda jitolbu xi ħaġa tal-flus lill-ġenituri tagħhom biex ikunu jistgħu joħorġu mal-ħbieb. Nippruvaw ma nħallux lilhom jiġu jitolbuna l-għajnuna imma ngħinuhom minn jheddna. Bħal familja," kompla Patri Savio. Fi żmien il-pandemija, b'mod partikolari, dawn iż-żgħażagħ kellhom bżonn ħafna għajnuna kompla jispjega. "Stajna ngħinuhom anke f'każi ta' kwarantina u għalhekk konnha nixtrulhom l-affarijiet aħna. Kien hemm oħrajn li baqgħu jistudjaw u ma għandhomx dħul u għalhekk aħna naraw li almenu jkollhom għall-ħtiġijiet tagħhom." Kuntrattur joffri kirjiet sussidjati għal dawn iż-żgħażagħ Kif spjegat aktar qabel, it-tir huwa dejjem li dawn iż-żgħażagħ isibu appartament fejn ikunu jistgħu jkomplu bil-ħajja tagħhom. Il-providenza ma tonqosx lanqas. Patri Savio rrakkonta mal-ILLUM kif ġew f'kuntatt ma' kuntrattur li se jibda jgħinhom biex dawn iż-żgħażagħ ikunu jistgħu jikru mingħandu bi prezz sussidjat. Patri Savio appella kuntratturi oħra u sidien biex jgħinu wkoll lil dawk iż-żgħażagħ. Mhux jippretendu palazzi imma proprjetajiet żgħar li forsi jkunu ilhom vojta u li iżda jkunu ideali biex dawn iż-żgħażagħ ikunu jistgħu jikru bi prezz sussidjat u għall-ewwel darba jkollhom darhom. "Illum mhux faċli tikri. Malli jibdew jaħdmu jridu jgħaddu s-snin biex ikollhom biżżejjed flus taħt rashom biex ikunu jistgħu jikru u fl-istess waqt ikomplu bil-ħajja tagħhom," kompla jispjega. Il-Milied mhux żmien faċli għal kulħadd… Il-Milied jinsab wara l-bieb. Dwar dan tkellimna wkoll ma' Patri Savio li insista li dawn iż-żgħażagħ ibatu minn ħafna solitudni b'mod partikolari f'dawn iż-żminijiet. "Meta jaraw lil sħabhom jinġabru mal-familji tagħhom, speċjalment f'dawn iż-żminijiet, iħossuhom ħafna waħedhom. Naraw kif intaffulhom," insista. Apparti l-Milied, bħal kulħadd, din is-sena dawn iż-żgħażagħ batew ukoll minħabba l-pandemija. Minħabba r-restrizzjonijiet ftit li xejn jistgħu joħorġu jew jiltaqgħu ma' sħabhom. "Imma aħna dejjem nuruhom li din hija esperjenza li kulħadd minnha jrid jitgħallem. Kull ċirkostanza li ngħaddu minnha, hija tagħlima," insista. 'Qed inbatu biex insibu l-finanzi, postijiet tax-xogħol u ħbiberija'' Fi kliemu, ġralhom bħal ħafna familji. "Qed inbatu biex insibu l-finanzi, postijiet tax-xogħol għaż-żgħażagħ u nuqqas ta' ħbiberija. Bażikament kollox wieqaf. Mhuwiex żmien tal-proġetti," kompla Patri Savio. Fl-aħħar nett, l-ILLUM staqsiet lil Patri Savio x'iridu jagħmlu żgħażagħ li forsi se jkunu qed jaqraw din l-intervista u li jħossu li s-Salesjani jistgħu jgħinhom. Spjega kif iż-żgħażagħ kollha li jkunu residenti f'Dar Osanna Pia huma żgħażagħ li jkunu ġew riferuti lilhom mingħand l-Aġenzija l-Appoġġ. "Tiddejqux u tistħux. Morru l-Appoġġ. Ikollkom ħaddiema soċjali li jsegwukom u jiddiskutu magħkom x'servizzi jgħoddu għalikom," temm jappella Patri Savio.	[ 14 ]
Daqs ħmistax ilu ppubblikajt f'dan il-ġurnal tribut personali – forsi nistgħu nsejħulu eloġju – lill-Professur Oliver Friggieri li ħalliena x-xahar li għadda. Il-bosta reazzjonijiet illi qanqal dan il-kontribut ikkonċentraw bil-kbir fuq ir-riflessjonijiet tiegħi rigward il-ħidma letterarja tal-Professur. Difatti diversi persuni li qasmu miegħi l-ħsibijiet tagħhom f'dawn l-aħħar ħmistax qaluli, ġieli b'ċerta sogħba, illi bis-saħħa tat-tribut tiegħi skoprew bosta xogħlijiet ta' Friggieri li ftit li xejn kienu midħla tagħhom. Uħud minnhom lanqas biss kienu jafu bihom. Minn banda dan kien rispons prevedibbli, l-iżjed tqis illi dan kien ġej, għall-inqas fil-biċċa l-kbira, mingħand persuni li b'xi mod jew ieħor huma midħla tax-xena letterarja tagħna. M'hemmx dubju li dan għandu jingħadd b'xi ħaġa pożittiva. Jekk xejn, dan l-eżerċizzju kapaċi jżid l-għarfien u l-apprezzament tax-xogħlijiet letterarji (inkluża l-kritika) tal-awtur. Mill-banda l-oħra nnotajt, ikolli ngħid b'ċertu dispjaċir, illi bosta minn dawn il-qarrejja bħal insew aspetti oħra tal-karriera prolifika ta' Friggieri, fosthom ir-rwol ta' Friggieri bħala kummentatur politiku u intellettwali pubbliku. Filfatt il-kummenti li dehru fuq il-mezzi tal-midja soċjali rigward dan ir-rwol partikulari donnu saru biss b'referenza għal kitbiet letterarji b'temi espliċitament politiċi, ngħidu aħna r-rumanz Fil-Parlament Ma Jikbrux Fjuri u l-poeżiji F'Misraħ il-Parlament u Karen u Raymond . M'iniex qiegħed ngħid illi l-materjal li deher dwar Friggieri f'dawn l-aħħar jiem – kif ukoll ir-rispons li tawni ċerti qarrejja – warrab kważi għalkollox ir-rwol ta' Friggieri bħala filosofu Malti. Xejn affattu. Iżda jekk tabilħaqq irridu nevalwaw dan l-aspett partikulari ta' Friggieri – jew inkella ta' kwalunkwe ħassieb ieħor b'xeħta akkademika – żgur ifid li ssir ċerta distinzjoni bejn il-filosofu (b'mod ġenerali) u l-intellettwali pubbliku (b'mod partikulari). Waħda mill-qarrejja li kellmitni l-ġimgħa li għaddiet kellha ħafna xi tgħid dwar dan kollu, l-iżjed b'referenza għall-kwistjoni – imsemmija minni fit-tribut tiegħi – li kienet inqalgħet bejn Oliver Friggieri u Alfred Sant kmieni fis-snin tmenin. Qabelxejn f'dar-rigward tajjeb illi nixħet kemxejn dawl fuq din il-kwistjoni antika billi nagħti daqsxejn tagħrif storiku siewi rigward il-kuntest u ċ-ċirkustanzi li taw lok għal dan il-battibekk. F'Novembru tal-1979 Friggieri kien ippubblika artiklu fir-rivista Problemi ta' Llum rigward x'għandu sewwasew ikun ir-rwol tal-intellettwali pubbliku fis-soċjetà. Dan il-kontribut, bl-isem Kontra l-Aljenazzjoni Politika: Dmir Ewlieni ta' l-Intellettwali Malti ,Friggieri ppreżenta ċertu xempju partikulari ta' kif għandu jkun u jġib ruħu l-intellettwali Malti fis-soċjetà. Mhix ċara sabarra jekk Friggieri kienx tassew jaħseb illi dan il-mudell Malti mressaq minnu għandu jgħodd ukoll daqsinsew għall-intellettwali kollha, Maltin u mhumiex. Madankollu għall-fini ta' din l-analiżi (sfortunatmanet) qasira qiegħed nassumi – aktarx hawnhekk m'iniex qed nissogra wisq – illi Friggieri kien jifhimha proprju hekk. Dan l-artiklu ftit li xejn kien niżel tajjeb m'Alfred Sant li dak iż-żmien kien jokkupa l-kariga ta' deputat ċermen tal-Malta Development Corporation. Sant interpreta l-mudell ta' Friggieri bħala sejħa għall-passività. Fi kliemu stess, "mit-tifsira li jagħti, wieħed jibqa' bl-impressjoni li għan ewlieni tal-intellettwali hu dak li jinqata' għal kollox mir-realtà ta' ħajjitna kif ngħixuha tabilħaqq, biex ikun jista' jippontifika fil-vag dwar il-verità fl-astratt". Sant wera oppożizzjoni soda kontra din l-interpretazzjoni: f'artiklu li kiteb fl-istess rivista ftit jiem wara akkuża lil Friggieri li kien qiegħed "jiffalsifika l-problemi". Wissa li "l-intellettwali ma jistax jinfatam mill-kundizzjonijiet materjali u soċjali ta' madwaru" u li niżbaljaw bil-kbir jekk "inqisu lill-intellettwali bħala membru ta' xi professjoni għaliha". Xejn ma jiswa li "ningħalqu f'salmi mnikkta għall-ġenna mitlufa", kompla jgħid. Iżjed minn hekk, "l-intellettwali li jridu jingħalqu f'ċenakli għalihom waħidhom jispiċċaw bħal Friggieri – igħaddu ħinhom jibku dmugħ sterilizzat". Saħansitra kien akkuża lill-Professur, b'ċerta eleganza sottili iżda punġenti, li kien qed jaqa' "f'mistiċiżmu rewmatiku". Dan in-nuqqas ta' qbil bejn dawn it-tnejn ma kienx waqafx hemmhekk. Iżjed tard din id-diskussjoni nfetħet għall-pubbliku u ġibdet lejha għadd ta' politiċi Maltin oħrajn miż-żewġ naħat, fosthom Lino Spiteri, Pawlu Carachi, Ugo Mifsud Bonnici u Louis Galea. Iżda dan imur lil hinn mill-fini tal-kontribut tiegħi għal din il-ġimgħa. Dawk li jinteressahom isiru jafu iżjed jistgħu jaqraw dwar dawn il-ġrajjiet fil-ġabra ta' artikli L-Impenn għall-Bidla (1986) t'Alfred Sant u fl-awtobijografija ta' Oliver Friggieri Fjuri li ma Jinxfux (2008). Biss, anke biex issir ftit ġustizzja ma' Friggieri, kwantu din il-kwistjoni tajjeb li nislet din l-istqarrija mill-awtobijografija tiegħu: "il-pożizzjoni tal-kittieb għandha tkun politika, iżda mhux partiġjana, jiġifieri skond idea li ma tistax tkun ħielsa u emanċipata għal kollox. Insomma, il-letteratura u l-politika mhumiex aħwa, u lanqas ħbieb, u dak kollox. Huma konoxxenti". B'xorti ħażina m'għandix spazju biex inkompli nfannad f'din il-kwistjoni billi noffri kritika tal-argumenti ewlenin imressqa minn Sant u Friggieri. Ngħid biss illi l-punti mressqa miż-żewġ naħat ilkoll fihom ħafna x'tomgħod. Alfred Sant ftit tax-xhur wara kien beda jwettaq dawn il-fehmiet permezz tal-impenn tiegħu fl-istrutturi tal-Malta Labour Party, Oliver Friggieri wettaq tiegħu xejn inqas billi baqa' Oliver Friggieri – akkont, almenu fis-suġġettività tiegħi, tmiem ferm sodisfaċenti, kemm għalihom it-tnejn u kemm għal pajjiżna. Nistqarr li dan l-artiklu t'Alfred Sant kien laqatni qatigħ meta ġie f'idi l-ewwel darba lejn nofs is-snin disgħin. Niġu f'dan, il-ġabra L-Impenn għall-Bidla fl-assjem tagħha kienet aktarx l-ewwel esponiment tiegħi għal xogħol ta' intellettwali pubbliku Malti. Ftit wara r-riċerki tiegħi laqqgħuni m'oħrajn, sintendi, iżda l-interess kontinwu tiegħi f'dan il-kunċett pjuttost elużiv – voldieri dak tal-intellettwali pubbliku – kien beda jirranka proprju minn hemm. Il-qarrejja li ddiskutejt magħha dwar dan m'ilux – aktarx għax rigward dan il-punt partikulari, xi ftit jew wisq bħali – inzertat imnebbħa mid- dmugħ sterilizzat ta' Friggieri – saħqet miegħi li l-ewwel nett jenħtieġ issir distinzjoni ċara bejn il-filosofu u l-intellettwali pubbliku. L-awtobijografija ta' Oliver Friggieri Fjuri li ma Jinxfux (2008). Dan il-punt partikulari qajjem bejnietna bosta u bosta mistoqsijiet illi ili mmaħħaħ fuqhom żmien. Ngħidu aħna, jagħmel sens illi npoġġu lill-filosofu u lill-intellettwali pubbliku fl-istess keffa? Nistgħu tassew niġġudikaw lil dawn it-tnejn bl-istess riga? Biex tkun intellettwali pubbliku bilfors trid tkun filosofu? U jekk tkun filosofu – ifisser xi jfisser dan it-titlu – bilfors imbagħad għandu jkun mistenni minnek illi taqdi r-rwol ta' intellettwali pubbliku? Fi kliem ieħor, il-filosofu għandu responsabbiltà morali li jaqdi l-funzjoni ta' intellettwali pubbliku? Il-kittieba letterarji bħar-rumanziera u l-poeti huma wkoll intellettwali pubbliċi? Għandhom xi obbligu li jieħdu sehem fil-politika wkoll? Il-letturi fl-università – l-iżjed dawk fid-dixxiplini umanistiċi – huma, tabilħaqq, ipso facto, intellettwali pubbliċi? U xi ngħidu għal-letturi li jaħdmu f'istituzzjonijiet edukattivi privati, u li għaldaqstant, bil-kontra ta' dawn tal-aħħar, ma jitħallsux minn fondi pubbliċi? Nistgħu nsejħulhom intellettwali pubbliċi? U tgħid x'lok għad fadal għall-filosofi u għall-intellettwali pubbliċi f'dinja li ormaj kulma jmur qiegħda ssir dejjem iżjed imsawra, anzi maħkuma – x'waħda din! – mill-ispirtu pront tal-aġġeġġi teknoloġiċi, mill-għarfien tekniku tal-esperti, mit-timbri uffiċjali tal-burokrati, miz-znieter ultra-demokratiċi tal-midja soċjali, mix-xinxilli tal-immaġni iżjed milli mis-sustanza tal-kelma, mis-sentiment iżjed milli mill-ħsieb, mix-xandara dilettanti b'mod speċjali l-hekk imsejħa influencers ? "I type therefore I am", niftakru jilmenta miegħi snin ilu Friggieri – il-Karteżjaniżmu aġġornat għas-seklu wieħed u għoxrin. Immela fis-sew, qabelxejn, fis-sew min huma l-intellettwali pubbliċi ta' żmienna? Ladarba llum kulħadd jista' jgħid li jrid xħin irid u kif irid, allura issa mhux kulħadd sar, de facto, intellettwali pubbliku? Biżżejjed ikolli eluf jew miljuni ta' segwaċi fuq Facebook, Instagram jew Twitter biex tingħadd b'intellettwali pubbliku? Minn hawn qabel ninsa ser naħtaf l-okkażjoni biex insellem lix-xarabankiera. U kos, nistgħu ngħoddu lil ċerta Natalia Garibotto jew, għal ġieħna, lil xi Ilona Staller mal-intellettwali pubbliċi? Ma ninsewx li saħansitra kellha diska jisimha Political Woman . Tinstema' tad-daħk, iżda forsi mhix. Għandu mnejn ħasra jekk mhix għax kultant… aħjar nidħku ftit… Lura għas-serjetà, ħaġa ċara li ħafna minn dawn id-dilemmi qajla setgħu jqumu fil-kwistjoni li nqalgħet daqs erbgħin sena ilu bejn Sant u Friggieri. Id-dinja ta' dik il-ħabta, tajjeb jew ħażin, kienet snin-dawl 'il bogħod minn dik tagħna, mhux l-inqas fil-modi kif isiru l-iskambji tal-ideat fl-arena pubbliċi, anke fil-politika. Madankollu l-kwistjonijiet li kienu qamu bejn dawn it-tnejn għadhom relevanti ħafna għal żmienna, tant li dawk tal-lum mhumiex għajr, almenu sa ċertu punt, konsegwenza loġika tagħhom u ta' diversi fenomeni kontemporanji oħrajn, bħal pirkażu l-miġja tal-pjattaformi tal-midja soċjali u l-kollass tas-sistemi edukattivi. Għaldaqstant ma jistax jonqos illi l- mistiċiżmu rewmatiku u d- dmugħ sterilizzat tal-intellettwali għadu magħna u żgur mhux ser iħallina. Mhix ċajta tkun ħassieb tal-ġemgħa bħalissa. Tad-daħk żgur mhix, għax l-istatus u r-rwoli tal-intellettwali pubbliċi baqgħu – anzi issa saru iżjed minn qatt qabel – problemi tal-lum.	[ 2 ]
Għandu mnejn il-każ reċenti ta' Mark Camilleri, għall-inqas għall-finijiet tal-kontribut tiegħi għall-paġna letterarja ta' din il-ġimgħa, ma setax ħabat fi żmien aħjar. Naturalment, qiegħed nirreferi għat-talba tar-riżenja immedjata tiegħu minn Kap Eżekuttiv tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb mitluba mis-Segretarju Permanenti tal-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol Frank Fabri wara skambju daqsxejn jaħraq ma' waħda mill-avukati ta' Yorgen Fenech. Iżjed milli minħabba l-episodju tal-inċident perse l-każ ġibed l-attenzjoni tiegħi kaġun ta' ċerti reazzjonijiet illi fis qajjem mill-pubbliku – b'mod partikulari, iżda mhux biss – fost għadd t'attivisti tas-soċjetà ċivili li huma segwaċi jew midħla tax-xena letterarja tagħna. Mid-dehra ma kontx l-uniku osservatur tal-każ illi sab ħwejjeġ notevoli x'jinnota fir-rispons tal-kummentaturi. Difatti nhar il-Ħamis li għadda Immanuel Mifsud ippubblikata bloggata (kif konna nsejħula fl-iżmna tal-ġenesi tal-bloggosfera Maltija) fil-blogg personali tiegħu rigward ir-reazzjoni partikulari tal-Avukata Anna Mallia. Ngħid għalija laqtuni l-iżjed, mill-ftit reazzjonijiet illi qrajt, il-kummenti tal-attivista xellugija u awtriċi ta' ġabra ta' stejjer politiċi Kissirtu Kullimkien Lara Calleja, b'mod speċifiku l-ilment tagħha dwar kittieba illi kwantu l-problemi tal-lum kieku qatt tisma' ħosshom. Mhux għax bħalissa m'għandix kotba, suġġetti oħrajn jew awturi dwar xiex nikteb, anzi f'dan l-aħħar ġimgħat – anke wkoll minħabba l-mewt tal-Professur Oliver Friggieri – il-lista ta' dawn inġemgħet qatigħ. Fost dawn hemm ukoll, sintendi, il-letteratura impenjata ta' Calleja. Madankollu l-ilmenti tal-awtriċi inzertaw jorbtu tajjeb ħafna mal-aħħar kontribut tiegħi li filfatt bih – sewwasew illum – kelli nkompli, anzi għalissa ntemm, ir-riflessjonijiet tiegħi dwar ir-rwol illi qeda Friggieri fil-kapaċità tiegħu ta' intellettwali pubbliku. B'referenza għat-tema ewlenija tal-kontribut tal-Ħadd li għadda – voldieri l-kwistjoni li kienet inqalgħet mal-erbgħin sena ilu bejn Oliver Friggieri u Alfred Sant kwantu x-xempji ideali possibbli tal-kittieba u tal-intellettwali – għandi nifhem li Lara Calleja tinsab xi ftit jew wisq fi qbil ġenerali ma' Sant. Dan għax fil-kummenti tagħha dwar it-talba għar-riżenja ta' Mark Camilleri staqsiet – xi ftit bħalma kien għamel Sant tul il-battibekk antik imsemmi – jekk tassew hix ħaġa f'lokha li ċerti kittieba ma jirrimarkaw qatt xejn rigward ħwejjeġ b'importanzi fundamentali għas-soċjetà. Varjant pjuttost aristofanu ta' dil-mistoqsija ta' Calleja huwa l-ilment komuni – u dan ma jsirx biss fiċ-ċrieki tax-xellug – li ħafna mill-kittieba li jieħdu sehem fid-diskors pubbliku iżjed bħal donnu moħħhom fil-kitba li jiktbu milli fit-twettiq konkret tagħha fil-pjazez u fit-toroq. Fil-każ ta' Sant il-bużillis ta' ċerti intellettwali kien id-dmugħ sterilizzat; f'dak ta' Calleja għandi nifhem li spiss ikun, pirkażu, l-ambjent ikkonkritizzat . Kissirtu kullimkien , qaltilhom. Ekku l-problemi tal-lum … Ħabat ukoll li mhux l-ewwel darba li tqajmet din il-kwistjoni matul din is-sensiela ta' kontributi letterarji. Kmieni din is-sena minn banda din kienet wieħed mis-suġġetti ewlenin tar-reċensjoni tal-ġabra ta' Stejjer L-Aqwa Żmien t'Immanuel Mifsud. Wayne Flask qajjimha dan is-sajf f'intervista rigward ir-rumanz politiku tiegħu Kapitali. Niġu f'dan kienet implikata f'intervista m'Alex Vella Gera dwar ir-rumanz tiegħu, politiku xejn inqas, Is-Sriep Reġgħu Saru Velenużi . Qajjimtha jiena wkoll matul intervista mal-poeta Omar Seguna kwantu l-ġabra tiegħu Xehir Fis-Skiet . F'din tal-aħħar iżjed milli fl-oħrajn, żammejt f'moħħi bħala punt ta' referenza ewlieni – bħal kważi dejjem f'dar-rigward – is-serje ta' saġġi ta' Jean-Paul Sartre Qu'est-ce que la littérature? (X'Inhi l-Letteratura?, 1947). Xi kemxejn bħal Sant u aktarx ħafna bħal Calleja, f'dawn il-kitbiet filoletterarji fost ideat oħra Sartre jiċħad in-nozzjoni tan-newtralità politika tal-kittieba u tal-ħassieba. Iż-żamma ta' dan l-isfond ġejja l-iżjed mill-fatt illi dawn it-testi jittrattaw dal-kwistjonijiet b'għadd ta' mistoqsijiet kardinali: X'inhi l-kitba? Għaliex niktbu? Għal min niktbu? Fid-dawl tat-tweġibiet – li ngħid għalija wħud minnhom sikwit insibhom problematiċi – li jagħti jkompli mbagħad billi janalizza l-qagħda li skontu kienu jinsabu fiha l-kittieba fiċ-ċirkustanzi politiċi tal-1947. Għaldaqstant l-għażla kważi awtomatika ta' din l-isfond iżjed ġejja mill-interess tiegħi fix-xogħlijiet ta' Sartre b'mod ġenerali – kif ukoll mill-pertinenza ta' Qu'est-ce que la littérature? f'dan ir-rigward b'mod partikulari – milli minn xi qbil wiesa' mal-viżjoni letterarja li jippreżenta f'dawn l-iskritti. Niskanta kultant kemm isib xi ngorr fl-istess persuni li tant nammira. Din l-aħħar sentenza, weħidha, kapaċi jixirqilha paġna għaliha, xi mkien ieħor… Fost ħwejjeġ oħra fil-ġabra Qu'est-ce que la littérature? Sartre isostni li l-kittieba jiktbu, jew għandhom jiktbu, għall-qarrej universali u li "l-esiġenza tal-kittieba hija li jindirizzaw lil bnedmin kollha". Imbagħad, iżjed minn hekk – sintendi it-tip t'eżistenzjaliżmu mfassal minnu, loġikament jekk xejn, hekk bilfors kien jesiġi – l-għanijiet tassew aħħarija tal-letteratura, kif ukoll tal-filosofija, huma qabelxejn it-tiswir u l-ħarsien tal-libertà tal-bnedmin. Forsi b'rabta eqreb u mal-kwistjoni Sant-Friggieri msemmija l-ġimgħa l-oħra, l-intellettwali Palestinjan-Amerikan Edward Said kien ressaq veduti simili, b'tonijiet politiċi iżjed sodi, matul it-Taħdita Reith tiegħu Rappreżentazzjonijiet tal-Intellettwali li kien xandar fuq il-BCC kmieni fis-snin disgħin. L-intellettwali skont Said għandu jkollu l-għan li jkattar il-libertà u l-għarfien. Għalhekk irid jintasab barra s-soċjetà u l-istituzzjonijiet tagħha ħalli jkun jista' jiddistabilizza l-ordni soċjali u d-dommi politiċi tal-ortodossija tal-mument. Madankollu, xorta waħda, mill-banda l-oħra huwa parti mis-soċjetà u għalhekk jenħtieġ, irid jew ma jridx, jgħaddi l-messaġġi tiegħu lill-ikbar għadd ta' nies possibbli. Mela allura jinsab barra s-soċjetà iżda daqsinsew xorta ġewwa fiha. F'dar-rigward Said forsi mar tikka lil hinn minn kif kien jaħsibha Sartre fis-snin erbgħin u ħamsin, jekk xejn għax introduċa, jew almenu kkjarifika bis-sħiħ, l-idea taż-żamma tal-bilanċ bejn id-dimensjonijiet privati u pubbliċi tal-intellettwali. Naf biċ-ċert illi talin bħal dawn għandhom ħabta, jekk mhux ukoll is-saħta, jgħixu f'tensjoni kważi kontinwa bejn id-dinja tagħhom u dik ta' Ċesri. Said konxju minn dan. Abbli konxju wkoll li minn daqqiet jaf ikun hemm lok ukoll – lil hinn mill-kunflitti inevitabbli ta' interess – għal inkroċju bejn dawn iż-żewġ dinjiet. Iżda fl-aħħar mill-aħħar, bħal Sartre qablu, kien tal-kredu li l-għanijiet tal-individwu jenħtieġ ikunu relevanti għas-soċjetà u għandhom ukoll – iktar iva milli le – jipprevalu fuq l-interessi tal-individwu. Hu x'inhu, nafu li lejn tmiem ħajtu Sartre kien għaraf is-siwi tal-konvinzjonijiet ta' Said, tant illi fl-1979 kien stiednu jieħu sehem f'konferenza dwar il-Lvant Nofsani wara l-waqfien mill-ġlied bejn l-Eġittu u l-Iżrael. Iltaqgħu fl-appartament ta' Michel Foucault. Said tkellem dwar dawn il-laqgħat u l-konferenza b'sogħba u b'diżappunt. Said donnu ftit li xejn setgħa jaċċetta n-nuqqas ta' luċidità u ħeġġa min-naħa ta' Sartre għall-kawża Palestinjana – forsi ħaqq xejn sensittiv meta nqisu l-istat fiżiku u mentali ormaj kien safa' fih. Sartre, kważi trux, għami, magħdur u maribond, ma tantx kien f'qagħda tajba wisq biex ikompli jiddiskuti man-nies, iżjed u iżjed dwar kwistjoni politika daqstant delikata u kumplessa. Dejqitu wkoll Simone de Beavoir. Faħħar lil Foucault bħala ħassieb iżda fl-istess mentri, ma setax jonqos, ikkundanna s-skiet tiegħu viżavì l-Lvant Nofsani għajr fir-rigward tar-Rivoluzzjoni Iranjana. Il-fatt illi Foucault kien diġà xellifha ma' Gilles Deleuze kaġun tal-kunflitt Iżrael-Palestina ftit li xejn ikkonvinċa lil Said. Meta nqis il-fehmiet skambjati tul il-kwistjoni Sant-Friggieri li ttrattajt il-ġimgħa għaddiet insibha bi tqila nbassar biċ-ċert x'kienu jaħsbu dawn it-tnejn kwantu dawn il-prinċipji didattiċi għall-aħħar imqaddma minn Sartre u Said. Ma nafx ngħid biċ-ċert lanqas lil fejn, jew sal-liem punt, ixxaqleb Calleja. Rigward kwistjonijiet simili oħrajn, ngħidu aħna t-tilwima Sartre-Camus – illi m'ilux iddiskutejthom f'din il-paġna mat-traduttur Anthony Aquilina – nista' faċilment nistħajjel lil Friggieri u 'l Sant jappoġġjaw lil dan tal-aħħar. Iżda x'dwar x'ħasbu jew setgħu forsi ħasbu dawn it-tnejn dwar ir-radikalimżmu preskrittiv ta' Sartre jew Said ma nissograx inpoġġi rasi taħt mannara. Lil hinn mid-diverġenzi li minn daqqiet bejnu l-qagħdiet ta' dat-tnejn nidentifika, anke f'dar-rigward speċifiku, terren komuni wiesa' qatigħ bejn daż-żewġ intellettwali Maltin. Ibda biex it-tnejn jemmnu li l-letteratura – fil-każ ta' Friggieri, bil-kontra ta' Sartre, din tista' tħaddan ukoll il-poeżija – tista' tkun strument politiku b'aġenda ċivika u b'impenn prattiku favur it-titjib tal-kundizzjoni umana. It-tnejn bil-mod tagħhom ħasbu ħafna fl-astratt: Friggieri sikwit qartas qaddisu fl-eżistenzjaliżmu Kattoliku; Sant offrielna l-interpretazzjoni tiegħu tal-politiki xellugin fil-ġabra ta' kitbiet Is-Soċjaliżmu fi Żmienna . It-tnejn jistgħu jissejħu figuri nazzjonali, saħansitra kelliema kolti u assertivi favur ir-rikonċiljazzjoni tan-nazzjon. Mill-banda l-oħra, imbagħad, matul il-karriera letterarja prolifika tagħhom it-tnejn ma qagħdux lura lanqas milli jinsġu bosta narrattivi b' raison d'être differenti. Ħaġa ċara li anke Sartre – minkejja l-preskrizzjonijiet normattivi li tant irrakmandalna tard fl-għerbinijiet – fl-aħħar mill-aħħar filfatt kien ukoll ħassieb u kittieb tal- meżżuvija – xi ftit jew wisq bħal Sant u Friggieri. Allaħares ma kienx hekk. Forsi iebsa tieħu pożizzjonijiet iżjed didattiċi u pedagoġiċi minn dawk ta' Sartre u Said. Hu x'inhu, qabelxejn hawnhekk terġa' tfeġġ il-mistoqsija tedjanti dwar jekk il-ħolqien tal-letteratura kif ukoll il-ġenerazzjoni tal-ideat jimplikawx, ipso facto, mhux biss l-obbligu tal-kummentarji soċjali iżda wkoll addirittura d-dmir tal-attiviżmu politiku. Tixref ukoll dik dwar jekk il-kitba, tkun xi tkun, għandhiex bilfors isservi l-interessi speċifiċi ta' xi ideoloġija partikulari. Dawk illi jwieġbu iva, fosthom l-apoloġisti ta' Sartre wara kollox, jenħtieġ jiċċaraw jekk tassew jemmnux illi xi ħadd jista' "jindirizza lil bnedmin kollha" fuq livell politiku b'teżijiet onto-fenomenoloġiċi ultra-kumplessi bħal L-Essri u x-Xejn ( L'Être et le Néant, 1943) u Kritika tar-Raġuni Dijalettika ( Critique de la raison dialectique , 1960), jixħtu kemm jixħtu dawl fejjiedi fuq it-tifsiriet possibbli tal-eżistenza tagħna nfisha. F'dar-rigward tajjeb inżommu f'moħħna li l-karriera ta' Sartre, anzi ta' bosta kittieb u filosofi, spiss għandha ħabta tkun mżegħda b'ħafna kontradizzjonijiet, ġieli wkoll saħansitra bejn il-ħsibijiet li jniżżlu fuq il-karta u l-modi li bihom iwettqu fis-seħħ il-libertà tagħhom. Dan kien stqarru huwa stess meta vvaluta xogħlijiet ta' ħassieba oħrajn, fosthom Jean-Jacques Rousseau, Karl Marx u Martin Heidegger. Persważ li dan jista' jingħad ukoll dwar Sartre innifsu. Bħalma forsi kieku kien jagħmel Said, il-mibki filosofu Ingliż Bryan Magee kien staqsa lill-filosofu Post-Marksist Herbert Marcuse – f'waħda mid-diskussjonijiet tas-sensiela televiżiva tiegħu Men of Ideas – kif l-udjenzi tiegħu, jiġifieri l-mases tal-klassi tal-ħaddiema, jistgħu qatt jipproċessaw b'modi effettivi fil-livelli politiċi u soċjali t-teżijiet kripattivi miktuba proprju għalihom mill-ħassieba tal-Iskola ta' Frankfurt. Għandu mnejn it-tweġiba pronta li tah Marcuse qajla tista' tikkonvinċi lil min – aktarx xi ftit bħal Lara Calleja – jemmnu ħafna f'teoriji preskrittivi bħal dawk ta' Sartre u Said. Faċli mbagħad hawnhekk għalija nimmaġina 'l Alfred Sant jissimpatizza kemxejn ma' Marcuse; fl-istess waqt daqsinsew insibha bi tqila naħseb illi Oliver Friggieri fi żmienna ma kienx isib assolutament xejn tajjeb xi jgħid kwantu l-qagħda tal-bniedem unidimensjonali fis-seklu wieħed u għoxrin skont il-ħassieb Ġermaniż-Amerikan. Jidhirli li l-ideat imressqa minn Sartre u Said ġejjin minn fehim dejjaq ħafna tal-funzjonijiet tad-dixxiplini umanistiċi, fosthom il-letteratura u l-filosofija. Ibda biex ħaġa ċara li x-xjenza politika f'sens wiesa' hija biss fergħa waħda tal-filosofija. Mhix daqstant ċara mbagħad jekk hix l-iżjed waħda fundamentali u importanti fost kollha. F'għajnejn xi ħadd bħali fergħat oħra – ngħid aħna l-fenomenloġija, l-ontoloġija, it-teoloġija – minn daqqiet jidhru oqsma ferm aktar sejjiesa. Hu x'inhu, nistgħu ngħidu wkoll illi l-filosofija ma setgħet qatt titwieled u tisseddaq mingħajr ħassieba b'tendenzi Sokratiċi: diskursivi, esklużivi, spekulattivi. Għal riħ bla xita li nittantaw nipprovdu tweġibiet kemm-il darba, qabelxejn, nonqsu milli niċċaraw kemm jista' jkun it-tifsiriet tal-mistoqsijiet infushom. Huwa proprju dak ir-rwol ewwieli tal-ħassieba, saħansitra ta' dawk b'tendenzi utopiċi. Minnu li kemm Platun u kemm Artistotile kitbu testi fundamentali rigward il-filosofija politika, iżda minnu daqstant ieħor li dawn qabelxejn kienu testi filosofiċi iżjed milli ħaġa oħra. Terġa', ir-repubblika ta' Platun tfasslet apposta sabiex timmassimizza l-possibiltajiet edukattivi tat-trawwim tal-filosofi mentri l-kitbiet politiċi t'Aristotile donnhom iżjed jisħqu appuntu fuq il-primat tat-taħriġ fil-virtù milli fuq xi soluzzjonijiet prattiċi għall-problemi t'Ateni ta' żmienu. Għax tgħid, id-diżavventuri li ġarrab Platun fil-qrati ta' Sirakuża ftit li xejn jawguraw tajjeb għal dawk li jaspiraw li jsarrfu t-tfassil tat-teorija – inkluża dik politika – fit-twettiq tal-azzjoni ċivika. Din l-esiġenza li nħarsu 'l ġewwa iżjed milli 'l barra, miġjuba lilna hawnhekk fil-Punent mill-Griegi tal-Qedem, damet ħafna ma tilfet il-ħakma fuq l-impenji intellettwali tal-filosofi tal-Punent. Il-kunċett tal-intellettwali pubbliku, ossija l-intellectuel engagé, jgħodd ferm inqas snin milli bosta jaħsbu. Bosta storiċi tal-filosofija wrewna li kien biss mill-iżmna moderni 'l quddiem illi bdew joktru bis-sod, iżjed minn qatt qabel, filosofi u kittieba espliċitament politiċi la Thomas Hobbes, John Locke u Jean-Jacques Rousseau. Imbagħad, bħal donnu mħebbrin bil-lest mill-parir tal-Hegeljan żagħżugħ xellugi Ludwig Feuerbach – voldieri li għad li l-filosofi interpretaw id-dinja (allura anke l- problemi ta-lum ) b'bosta modi l-punt jibqa' li nibdluha – komplew jinbtu bosta movimenti oħrajn li b'ambizzjonijiet soċjopolitiċi. Il-Marksiżmu. It-teorija kritika. L-eżistenzjaliżmu. L-istrutturaliżmu mbagħad l-poststrutturaliżmu. Il-feminiżmu. L-ekoloġiżmu, il-bqija. Forsi xi ftit tard, waslu wkoll il-postmodernisti. Dik għadha problema, sal-lum. Hemm ukoll ix-xaqliba tal-lemin… L-iskulari ta' Sartre, Hegel jew Heidegger – huma wkoll ħassieba politiċi iżda fi gradi u b'modi differenti – għadhom jisħqu sal-lum, kważi bir-raġun kollu, li t-tħaddim ta' diskors intelliġibbli jkun bħal suwiċidju għall-filosofija, id-daqqa tal-mewt. Arthur Schopenhauer qabel dawn kollha sa diġà kien wasal jgħid li ftit li xejn kellu interess fil-ħwejjeġ ta' did-dinja, fil- problemi tal-lum : ried jistħarreġ dilemmi dejjiema. Erħilha li mbagħad Karl Popper qalilna illi f'dinja tant u tant imqallba bħal tagħna trid tkun altru megalomanijaku biex toqgħod tfettaq fuq tentufiet astratti bħal jekk fis-sew id-dinja tidhirx lilna kif is-soltu narawha jew saħansitra jekk teżistix tabilħaqq. Said żgur kien jaqbel ma' dan il-ġudizzju. Aktarx Calleja wkoll. Hemmhekk fejn ma naqblux. Safrattant, l-aħjar parir komuni illi nista' noffri f'dar-rigward lil Friggieri u iżjed u iżjed lil Sant – u forsi wkoll lil kittieba bħal Calleja li spiss jixħtu moħħhom fuq l-ambjent ikkonkritizzat – huwa l-kunsill pervers illi jagħti Slavoj Žižek b'dika d-daħka n-nofs daħka tipika. Jum minnhom dan il-filosofu Marksist Sloven fettillu, anzi azzarda, jaqleb it-teżi ta' Feuerbach ta' taħt fuq: il-filosofi interpretaw id-dinja b'bosta modi, iżda – kemm-il darba rridu mqar nifhmu l- problemi tal-lum – jenħtieġ nerġgħu, illum qabel għada, nibdew naħsbu… mill-ġdid… Kien dakinhar li rebaħni…	[ 2 ]
L-Aġenzija Ewropea għall-Mediċini ħabbret li se tkun qed tiltaqa' nhar it-Tnejn li ġej biex tiddeċiedi dwar l-approvazzjoni għall-użu tal-vaċċin ta' Pfizer u BioNTech fil-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea. Oriġinarjament, l-Aġenzija Ewropea għall-Mediċini kellha tiddeċiedi dwar il-vaċċin fid-29 ta' Diċembru. Dan ifisser li hemm possibbilità kbira li sal-aħħar tal-2020, l-ewwel Ewropej, inkluż Maltin, jibdew jitlaqqmu kontra l-Covid-19. Fl-ewwel kummenti tiegħu, id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa Chris Fearne saħaq li Malta kienet fost il-pajjiżi li ħeġġet lill-Aġenzija Ewropea għall-Mediċini biex fi kliemu, "dak li tista' tagħmel f'siegħa ma tagħmlux f'sagħtejn," filwaqt li żżomm l-istess livell ta' skrutinju. Ikkonferma li l-vot tal-Kummissjoni Ewropea dwar din l-approvazzjoni jkun qed jittieħed ġimgħa qabel previst, li jfisser li l-vaċċin jista' jibda jasal bejn l-aħħar ġranet tal-2020 u l-ewwel ġranet tas-sena l-ġdida. Jiem ilu, meta kien qed jindirizza l-Parlament, id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa Chris Fearne kien qal li Malta se tirċievi l-vaċċin mal-bqija tal-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea hekk kif kienet il-Kummissjoni Ewropea li b'mod kollettiv laħqet ftehim ma' Pfizer u BioNTech u anke ma' kumpaniji oħra, inkluż Moderna u AstraZeneca li l-vaċċin tagħhom ukoll jinsab fi stadju avvanzat. Malta għandna allokati 500,000 doża tal-vaċċin ta' Pfizer, jiġifieri biżżejjed biex jitlaqqmu 250,000 persuna. "Kull ġurnata tgħodd," kitbet il-President tal-Kummissjoni Ewropea Usola von der Leyen li faħħret din id-deċiżjoni. L-ewwel persuni li se jitlaqqmu f'Malta se jkunu l-frontliners kollha, inkluż it-tobba, l-infermiera u l-ispiżjara, l-anzjani li għandhom 'il fuq minn 85 sena u anke dawk residenti fi djar tal-anzjani. Wara jkun imiss anzjani oħra li wkoll għandhom viċin it-80 sena, frontliners oħra fosthom il-Pulizija, l-għalliema u anke l-persuni li jbatu minn mard kroniku. L-istess vaċċin diġà ġie approvat u beda jingħata fir-Renju Unit u fl-Istati Uniti. Kull persuna se tirċievi ittra bid-data, il-ħin u l-post fejn se tieħu l-vaċċin kontra l-Covid-19 'Il-Ministeru diġà għandu ppjanat il-ħażna għall-vaċċin'	[ 12 ]
Il-Moviment Graffitti appellat lill-komunità tal-bdiewa u sidien ta' art meħuda mill-Gvern biex jingħaqdu kontra Infrastructure Malta, u dan hekk kif familja mill-Imrieħel wegħdet illi se tiġġieled it-teħid tal-art, li darba kienet ODZ, sal-aħħar wara "Frederick Azzopardi mil-istess Infrastructure Malta qalilna li gawdeniha biżżejjed." Wayne Flask mill-istess moviment fil-fatt appella biex il-bdiewa iqumu kontra dik li sejjaħ "armata ta' gafef immexxija mill-bulijiet'. Carmel Bonello, bidwi, li indirizza l-konferenza flimkien mal-Moviment Graffitti qal li qed jopponi it-twessigħ tal-bypass tal-Imrieħel inkluż flyover, li ddeskriva bħala 'bla sens' għaliex xorta se jerġa jinġema t-traffiku meta i-triq, minn tliet karreġġjati tinżel għal tnejn iktar 'l quddiem. Anna Louise Scerri Montalto, is-sid tal-art, iddeskriviet iż-żona bħala "l-aħħar pulmun ta' Ħal Qormi" u qalet illi l-pjanijiet se jħallu impatt "terribbli". Qalet illi it-Torri ta' Pinto, mibni mit-tafal, probabbilment se jkun meqrud bil-vibrazzjonijiet li se joħloq ix-xogħol filwaqt li qalet ukoll illi l-proġett fil-verità se joħloq aktar inkonvenjent. Carmel Bonello, il-bidwi li jaħdem l-art Marianna Calleja, bint il-bidwi, qalet illi l-art kienet stuprata u mmaniġġjata ħażin fl-1991 meta nbena l-kumpless industrijali u l-bypass. Hija qalet illi tiftakar lin-nanna tirrakontalha kif f'dik is-sena nannuha kien mhedded b'arrest minħabba l-bini tal-bypass. Hi tgħid illi meta l-familja - preżentement - marret għand Frederick Azzopardi qalilhom 'gawdejtuha biżżejjed dik l-art'. Hi akkużat lill-entità illi serqitilhom l-art u staqsiet jekk din l-istess entità gawdietx biżżejjed dak li ħadet minn proġetti oħrajn, bħal dak tas-Central Link. L-art li se tagħmel spazju għall-iżvilupp Ara r-reazzjoni ta' Infrastructure Malta u tal-PN hawnhekk.	[ 14 ]
Il-Kap tal-Partit Nazzjonalista u tal-Oppożizzjoni Bernard Grech sostna illi kull ġurnata li l-Prim Ministru jżomm lis-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar fil-kariga, wara l-iżviluppi tal-aħħar jiem, "ikun qed jagħtiha l-kunsens, l-appoġġ u l-protezzjoni politiku tiegħu." Cutajar spiċċat f'nofs kontroversja wara li kien żvelat illi kienet sensara fil-każ ta' bejgħ ta' propjetà fl-Imdina għall-Yorgen Fenech meta kien diġa' pubbliku l-fatt li dan kien sid ta' 17 Black. Cutajar għandha diversi skambji ta' messaġġi fuq il-Whatssapp ma' Fenech matul l-2019. Kien allegat li ta' din is-senserija Cutajar ħadet mas-€46,000 mingħand is-sid wara li kien iffirmat il-konvenju, liema flus is-sid qed jgħid li ma nagħatawx lilu lura wara li waqa' l-konvenzju hekk kif Fenech kien arrestat. Cutajar ċaħdet illi qatt ħadet dawn il-flus. L-avukat tas-sid tal-proprjetà fl-Imdina - li mbagħad xorta kien biegħ il-proprjetà lil Ray Fenech - huwa r-raġel ta' Abigail Lofaro li hija membru fuq il-Bord ta' Inkjesta li qed tistħarreġ jekk il-qtil ta' Daphne Caruana Galizia setgħax kien evitat mill-Istat. Il-Kap Nazzjonalista qal li huwa inutli li jsiru l-liġijiet "u ngħakksu lis-settur finanzjarju u ngħabbuhom b'regoli minħabba r-rapport tal-Moneyval biex imbagħad meta politiċi jonqsu nibqgħu ċassi nħarsu lejhom."	[ 12 ]
Fl-aħħar snin il-kwalità u l-impenn tal-Ministri kienu suġġett għal diskussjoni. Wara kollox huma l-magna tal-Gvern, tal-proġetti li jsiru u tal-legiżlazzjoni li titpoġġa għal diskussjoni fil-Parlament. Il-Ministru jista' jġib il-bidla jew joħnoqha, jista jkun ħarsa lejn il-futur jew staġnat fil-passat. B'mod kunfidenzjali Lawrence Gonzi, Prim Ministru sal-2013, kien stqarr mal-Ambaxxatur Amerikan li għandu nuqqas ta' talent madwaru u ma kellux wisq minn fejn jagħżel. Riċentament fil-qrati tal-ġustizzja smajna wkoll il-kelma doers b'referenza għal Ministri li servew fl-aħħar snin. Kienu dawn il-kummenti li wasluni biex nirrifletti: Eżattament x'nifhmu b'politiku 'doer'? X'karatteristiċi għandu jkollu? X'riżultati mistenni jikseb u x'deċiżjonijiet huwa mitlub jieħu? Dak li jagħmel politiku 'doer' huma bla dubju il-ħiliet tiegħu. Politiku li jġib ir-riżultati, li jkejjel is-suċċess tiegħu bir-riżultati li jikseb jum wara jum, bil-proġetti li jħabbar, bil-leġiżlazzjoni ġdida li jirnexxielu jgħaddi mill-Parlament, fin-negozjati li jkollu lokalment mal-unions u entitajiet u fuq livell internazzjonali fil-fora Ewropej u lil hinn. Tiġini f'moħħi il-kelma workaholic jew aħjar perserveranza, il-kunċett ta' Key Performance Indicators għalih u għal ta' madwaru. Politiku 'doer' hu dak li jagħmel pjan b'saħħtu u fattibbli, li jġib lil kulħadd madwaru u mbagħad jimplimenta. Ċertament li politiku li jwettaq mingħajr ma juri x'inhu jagħmel għandu karatteristika importanti nieqsa. Fattur importanti llum il-ġurnata hu l-marketing li wieħed jeħtieġ jagħmel biex juri x'inhu jwettaq. Uħud isejħulu id-daqq tat-trombi, imma fil-verità f'dan iż-żmien - fejn ħafna nies jqattgħu ħafna ħin fuq il-midja soċjali u fejn il-kmamar tal-aħbarijiet ituna aħbarijiet minn minuta għall-oħra, ma tistax ma tagħtix l-importanza mistħoqqa lill-marketing u r-relazzjonijiet pubbliċi. Għalija politiku doer għandu jkun wieħed li jilħaq il-kompromess, li jġib il-ħafna wara l-ħsieb tiegħu u għaldaqstant ifittex il-kuntest permezz ta' politika moderata Iżda l-kummenti li saru u l-indikazzjonijiet li ingħataw imorru lil hinn minn dan. Politiku doer irid ikun innovattiv u dejjem ikun żewġ passi fuq quddiem. Ikun politiku li ma jgħix b'dak li hu sempliċiment aċċettabbli, li jaċċetta l-pjan li jagħtuh jew li jiret, imma li jara kif jagħmel biex il-pajjiż u l-portafoll tiegħu ikun pijunier b'kunċetti ġodda, li jkun ta' l-ewwel li jilħaq tragwardi ġodda. Għalija politiku doer għandu jkun wieħed li jilħaq il-kompromess, li jġib il-ħafna wara l-ħsieb tiegħu u għaldaqstant ifittex il-kuntest permezz ta' politika moderata. Imbagħad lil hinn mill-ħiliet tiegħu, hemm ukoll dawk ta' madwaru u ċ-ċirkostanzi li jinzerta. Ħafna drabi il-politiku jaħdem fi straight jacket f'sistemi burokratiċi li jirrallentaw il-ħidma u r-riżultati. Għalhekk l-għażla imbagħad hi li tal-appoġġ li jsib il-Ministru biex jegħleb dawn is-sistemi. Ha nagħti eżempju; jaf ikollok proġetti li l-proċess biex isiru jieħu xhur. Jinkiteb tender, jiġi evalwat, jiġi aġġudikat b'riskju ta' appelli u dewmien. Allura tagħmel differenza kemm il-politiku jingħata lok biex iħaffef il-proċess u jagħżel nies madwaru li huma doers, kemm fiċ-ċivil u anke fit-tmexxija tal-entitajiet li jaqgħu taħt il-portafoll tiegħu. Iċ-ċirkostanzi jiddettaw is-suċċess li wieħed jikseb bħal pereżempju il-portafol li wieħed ikollu. Hemm differenza bejn portafoll li hu orjentat lejn proġetti tanġibbli milli wieħed li hu pjuttost regolatorju. U xi ngħidu għall-baġit li politiku jkollu għad-dispożizzjoni tiegħu? Dan ukoll imur lil hinn mill-abilitajiet u l-ħiliet tal-individwu. Finalment il-politiku irid jinfatam mill-implimentazzjoni u d-dettalji u jġib ruħu bħal Kap Eżekuttiv li xogħolu jkun li jara li l-pjan qiegħed jitwettaq u li qiegħed kontinwament jilħaq orizzonti ġodda. Ikun interessanti 'l quddiem naqraw kotba ta' politiċi li servew. Illum il-ġurnata naqra b'attenzjoni artikli ta' eks-Ministri mhux biss għax għexu dawn l-isfidi iżda għax jifhmu aħjar l-isfidi li semmejt u l-legat tagħhom li tant ħadmu għalih.	[ 11, 12 ]
Hekk kif issa ninsabu fil-Festi tal-Milied u din is-sena bdiet tasal fi tmiemha, kulħadd qed jistaqsi u jara kif ħaddieħor se jkun qed iqatta' dawn il-festi. Naturalment f'pajjiż mediterranju fejn il-familja għadha ċentrali u nukkleu importanti ħafna għal kull individwu se jkun diffiċli jekk mhux impossibbli li wieħed iwaqqaf mill-interazzjoni ta' familji u ħbieb - anke jekk hemm diversi appelli biex wieħed ma jattendix ikliet tal-familja. Għal uħud dan is-sagrifiċċju jaf ikun wisq kbir u jaf ukoll iħalliehom fid-dlam tas-solitudni, li taf tkun kerha daqs l-agħar marda u taf toqtol daqs kull virus. Naturalment iżda dan ma jfissirx li r-regoli għandhom jiġu injorati u kulħadd jagħmel li jrid, inkella se jkollna Jannar ta' aktar problemi, numri jiżdiedu u anke imwiet. Ma nistgħux - u fil-verità la l-poplu u lanqas l-ekonomija tal-pajjiż ma tista' - li dan iż-żmien ta' riċessjoni u dipressjoni jitwal wisq aktar. Ir-realtà hija li issa ħafna xebgħu jisimgħu aħbar wara oħra ta' mwiet, mard u biża', imma r-realtà hi li għalissa għadna ma wasalniex fl-istadju li niġu naqgħu u nqumu minn kollox u nibdew ngħixu qisu xejn mhu xejn. Għadu mhux iż-żmien li narmu l-kawtela fiż-żibel, jew kif jgħidu bl-Ingliż, throw caution to the wind! Biżżejjed naraw kif pajjiżi madwarna, Ewropej, tant għadhom qed jiffaċċjaw problemi li sal-bieraħ stess l-Italja ħabbret lockdown parzjali għall-festi tal-Milied. Dan filwaqt li diversi pajjiżi u bliet oħrajn ukoll żiedu r-restrizzjonijiet (ara l-artiklu fuq paġna 8) minħabba żieda fin-numru ta' każi ta' Covid-19. Jiġifieri tajjeb li filwaqt li niffesteġġjaw huwa importanti ħafna li nagħmlu kollox b'responsabilità u rispett lejn dawk ta' madwarna u fl-osservanza tar-regoli. U din hija faċli! Ħasil tal-idejn u użu ta' wipes, ilbies ta' maskri, evitar ta' preżenza soċjali f'każi ta' sintomi, li ma jkunx hemm gruppi ta' nies u jekk ikun hemm ikunu gruppi żgħar u kkontrollati u finalment li kemm jista' jkun kollox isir b'kawtela u dixxiplina kbira fejn hemm il-preżenza ta' persuni vulnerabbli. Dejjem konna nafu li l-pandemija mhux bħal gwerra. Ma jasalx jum u kollox imur għan-normal f'24 siegħa. Il-mixja għan-normalità se tkun waħda li se tittieħed pass wara pass Dan kollu naturalment jiġi fid-dawl tal-aħbar tant mistennija dwar l-għoti tal-vaċċin. Dan huwa żblokk xjentifiku inkredibbli u żvilupp li juri wkoll kemm qed iħallu frott it-tentattivi kollha internazzjonali biex tinstab soluzzjoni għal din il-pandemija. Dwar dan, il-mistoqsija fuq fomm ħafna hija 'imma int se tieħdu l-vaċċin?' U hawhekk il-midja se jkollha rwol importanti x'tilgħab, kif kellha fl-aħħar xhur, illi tkun bilanċjata, fattwali u tara li jiġi moqdi l-interess pubbliku. L-interess pubbliku mhux moqdi minn konspiraziji stupidi u sensazzjonaliżmu imma minn fatti mediċi u xjentifiċi u issa minn figuri wkoll. U l-figuri x'qed juru? Fl-ewwel ġimgħa fir-Renju Unit diġa' ġew imlaqqmin kważi 138,000 persuni. Fl-Istati Uniti wkoll fejn bdew jitlaqqmu eluf ta' nies u kellek - fost oħrajn - żewġ każi ta' ħaddiema li kellhom reazzjoni allerġika serja għal dan il-vaċċin. Dan, daqs kemm huwa inkwetanti għalihom, daqstant ieħor huwa mistenni. Il-kelma 'vaċċin' sirna nassoċjawha wisq mal-Covid-19, imma fil-verità il-vaċċini ilhom magħna snin u kull vaċċin jista' jkollu effetti li jvarjaw minn riħ sa reazzjoni allerġika serja. Jekk wieħed jistaqsi lil min siefer f'pajjiżi fejn wieħed jeħtieġ jieħu vaċċin għal mard li m'hawnx bħalu Malta (Yellow fever, Malarja u aktar) malajr isib esperjenzi ta' persuni li kellhom reazzjoni jew effetti wara t-teħid tal-vaċċin. Tobba madwar id-dinja qed ifakkru li kull mediċina fiha l-effetti tagħha. Kull ma trid tagħmel huwa li taqbad kaxxa ta' mediċina u tħares fuq wara u tara elenku ta' effetti li jista' jkollha. Naturalment iżda hemm setturi tal-popolazzjoni li jkun aħjar li ma jiħdux tali vaċċin jew jistennew qabel jiħduh u qed jismmew diversi, bħal nisa tqal. Fil-fatt matul din il-ġimgħa l-gazzetta ILLUM u s-sit illum.com.mt se jkunu qed jgħaddu aktar informazzjoni u fatti dwar il-vaċċin. Dan ma jfissirx li malli nieħdu l-ewwel titqiba tal-vaċċin nistgħu nerġgħu nibdew norganizzaw l-attivitajiet tal-massa. Iżda jfisser illi nkunu għamilna l-ewwel pass 'il quddiem għall-fejqan. Iktar kemm ikun hemm min jirreżisti li jieħu dan il-pass, iktar ndumu ma' nilħqu id-destinazzjoni tagħna lejn in-normalità. Pjuttost sempliċi fil-verità. Dejjem konna nafu li l-pandemija mhux bħal gwerra. Ma jasalx jum u kollox imur għan-normal f'24 siegħa. Il-mixja għan-normalità se tkun waħda li se tittieħed pass wara pass. Li nkunu responsabbli u nuru rispett f'dawn il-jiem li ġejjin huwa l-ewwel pass kbir. Li nieħdu l-vaċċin huwa t-tieni.	[ 11, 12 ]
Din il-ġimgħa kelli l-pjaċir li nerġa' nżur il-Kulleġġ Malti tal-Arti, Xjenza u Teknoloġija (MCAST) mindu sirt responsabbli mill-Ministeru għar-Riċerka, Innovazzjoni u l-Koordinazzjoni tal-Istrateġija wara Covid-19. Ir-raġuni għal din iż-żjara hija waħda ferm interessanti hekk kif ġejt mitlub mill-MCAST stess sabiex niftaħ l-ewwel Expo tar-Riċerka u l-Innovazzjoni organizzat minn dan il-Kulleġġ. Dan l-avveniment ta' jumejn huwa parti mill-isforz tal-Kulleġġ biex iżid ir-riċerka rilevanti għall-industrija hekk kif qed jipprepara ukoll biex iniedi l-ewwel programm ta' dottorat professjonali. F'din l-attività kienu qed jiġu ppreżentati l-proġetti ta' 40 student u 96 riċerkatur mis-sitt istituti tal-Kulleġġ. Il-proġetti ta' riċerka tal-MCAST ikopru varjetà ta' oqsma, mix-xjenza applikata għall-inġinerija, min-negozju u l-kummerċ għall-edukazzjoni, mill-Informatika għall-arti kreattiva. Ghogbitni l-idea li jigi użat ambjent ta' kampus virtwali, biex l-MCAST jippreżentaw dan ix-xogħol b'mod interattiv u biex jieħdu l-limitazzjonijiet attwali imposti mill-pandemija bħala opportunità għall-innovazzjoni. Dan l-Expo wera x-xogħol sinifikanti ta' riċerka u innovazzjoni li qed isir minn riċerkaturi tal-MCAST. Il-varjetà tar-riċerka u l-innovazzjoni jirriflettu d-diversità u l-oqsma speċjalizzati tal-Kulleġġ. L-MCAST jinsab fuq quddiem fl-innovazzjoni, u kien wieħed mill-ewwel istituzzjonijiet li nieda l-Istrateġija dwar l-Intelliġenza Artifiċjali. Jien tassew kburi li kont preżenti għal dan l-expo għaliex aħna bħala Gvern kommessi sabiex inkomplu nsaħħu l-innovazzjoni u r-riċerka ta' pajjiżna għaliex verament nemmnu li dan huwa l-futur ta' pajjiżna kif ukoll ta' pajjiżi oħra 'l bogħod minn xtutna. Il-parteċipanti ngħaqdu fl-attività permezz ta' avatars u interaġixxew fi ħdan il-kampus onlajn. Il-kampus virtwali kien jinkludi wkoll spazju fejn l-istudenti li għadhom kemm temmew l-istudji tagħhom qed jesebixxu l-proġetti tagħhom. L-erba' temi tal-Expo, li kollha jindirizzaw l-għanijiet tal-iżvilupp sostenibbli tan-Nazzjonijiet Uniti, kienu: teknoloġija emerġenti u innovazzjoni kreattiva; benesseri soċjali, sport u saħħa; pedagoġija ta' kwalità u tagħlim effettiv; sostenibbiltà ambjentali u kulturali. Iktar minn 250 parteċipant ingħaqdu mal-avveniment li sar onlajn f'kampus virtwali. L-MCAST huwa wieħed mill-iktar istituzzjonijiet importanti fejn tidħol ir-riċerka vokazzjonali. Bis-saħħa ta' dan l-Expo ġew spjegati proġetti ta' riċerka vokazzjonali li twettqu minn studenti u minn letturi li jgħallmu fl-MCAST stess. Anka l-Expo innifsu li huwa l-ewwel wieħed fl-Istorja ta' dan il-Kulleġġ intużat ħafna innovazzjoni għaliex sar użu mill-Informatika biex inbniet dinja virtwali sabiex bis-saħħa tagħha seta' sar dan l-Expo li verament kien wieħed sabiħ u li kien maqsum fuq jumejn. Jiena nawgura iktar u iktar riċerkaturi fil-kamp vokazzjonali u aħna se nkomplu nagħtu s-sapport kollu biex ir-riċerka tkun 'il fuq fl-aġenda nazzjonali. + + + Hekk kif dħalna fl-istaġun tal-Milied, nieħu gost inżur xi rħula żgħar li ġeneralment joffru ħafna x'tara għal min iżurhom f'dawn iż-żmijiet. Din il-ġimgħa mort fir-raħal kwiet u sabiħ ta' Ħal Għaxaq fejn kelli l-opportunità nammira Siġra tal-Milied tal-ganċ sabiħa ħafna li bħalissa tinsab f'waħda mill-pjazez ewlenin ta' dan ir-raħal. Hekk kif kont għaddej minnha ma stajtx ma ninnotax din is-'siġra' u għall-istagħġib tiegħi, persuna mill-istess lokal infurmani li kien għadu kemm jinkiser ir-rekord tal-ogħla Siġra tal-Milied magħmula mill-ganċ fil-gżejjer Maltin. Huwa kompla jispjegali li din kienet kollha xogħol ta' nies minn dan ir-raħal stess. Anki jekk il-Milied ser inkunu qed nesperjenzawh b'mod differenti din is-sena, in-nies ferrieħija u kwieti ta' Ħal Għaxaq xorta waħda rnexxielhom isibu mod kif ikunu jistgħu jinġabru flimkien bħala għaqda u komunità waħda u jġibu ferħ lir-raħal tagħhom kif ukoll jirnexxielhom ipoġġu isimhom fuq il-mappa! Is-Siġra tas-Suċċess, kif qed tissejjaħ, tinsab wieqfa fil-qalba ta' Ħal Għaxaq u qed tiġi mfaħħra għal dan ir-rekord. Dawk kollha li jixtiequ jżuruha u jħarsu lejha b'għajnejhom stess, huma mħeġġin jagħmlu dan. Inkiser ir-rekord li kienet l-ogħla Siġra tal-Milied magħmula mill-ganċ b'tul ta' 9 metri u dijametru ta' 2.9 metri. Inħeġġeġ lil dawk kollha li jistgħu, sabiex imorru proprju f'dan ir-raħal u jtuha titwila. Qaluli wkoll li wara l-istaġun tal-Milied, il-materjal kollu użat mhux sempliċement se jiġi mormi. Se jmur għal kawża sabiħa ħafna ta' karità peress li se tinqasam f'partijiet iżgħar u tingħata lin-nies kif ukoll djar li jista' jkollhom bżonn ilbies sħun jew lożor biex jitpoġġew fuq is-sodod tagħhom. Tassew, l-Għaxqin jafu jagħmlu l-affarijiet sbieħ! Proset lil kull min ta sehmu għal din l-inizjattiva tant sabiħa.	[ 11, 12 ]
Dawn l-aħħar ġimgħat diversi persuni, speċjalment missirijiet, qasmu l-esperjenzi tagħhom dwar manteniment ta' uliedhom li ma setgħux iħallsu - jew inkella biex iħallsuh spiċċaw qed joħorġu nofs il-qligħ tagħhom ta' xahar - minħabba li tilfu xogħolhom waqt il-pandemija. Huma ħafna drabi esprimew ir-rabja tagħhom lejn sistema li qed tidher inflessibbli u qed tħallihom jgħixu bl-eżatt jew inkella saħansitra jissellfu l-flus biex jagħmlu dak li huwa bażiku. Fid-dawl ta' dawn ir-realtajiet ukoll il-Kap tal-Oppożizzjoni u tal-Partit Nazzjonalista Bernard Grech ippropona wkoll li jinħoloq mekkaniżmu li jiddeċiedi kif għandu jinħadem il-manteniment tal-ulied. Rikors, mhux ilmenti fuq il-midja soċjali biss Il-gazzetta ILLUM tkellmet mal-avukat fil-Qorti tal-Familja Desiree' Attard li sostniet illi din is-sitwazzjoni hija waħda fraġli ħafna u ma tolqotx lil kulħadd l-istess għaliex kull familja għandha r-realtajiet differenti tagħha. Hi tisħaq iżda li hemm rimedju għal dawk il-persuni, l-aktar missirijiet, li minħabba realtajiet differenti fosthom telf ta' impjieg minħabba l-pandemija, ma jistgħux iħallsu l-manteniment. "Ikun ta' xejn li persuni jiktbu fuq il-midja soċjali. Għandhom jiftħu rikors il-Qorti illi fih jiddikjaraw li ma jistgħux iħallsu l-manteniment għal raġunijiet ġustifikati." Din il-gazzetta tfakkar lil Attard iżda li biex persuna tiftaħ rikors trid tħallas avukat u hi tirrikonoxxi dan għalkemm tfakkar li hemm avukati differenti li jżommu rati differenti filwaqt li hemm l-avukat tal-għajnuna legali. Attard tfakkar illi fil-każ ta' avukat tal-għajnuna legali persuna tkun trid tgħaddi minn test tal-mezzi biex ikun aċċertat illi ma għandhiex biex tħallas. Mal-ILLUM tgħid illi f'ħafna mill-każi persuna tkun mitluba tħallas bejn €200 u €250 kull xahar għal kull wild, għalkemm tgħid li f'każi aktar eċċezzjonali mara li tkun tiflaħ trabbi lil uliedha hi u speċjalment jekk tkun għaddiet min abbuż ġieli ma titlobx għal dan il-manteniment. Hemm każi oħrajn fejn ir-relazzjoni tkun intemmet b'mod aktar akrimonjuż, fejn ir-raġel jgħidlek illi lest imur xahar il-Ħabs milli jħallas flus lill-eks mara tiegħu, spjegat Attard. "Ġieli kelli każi fejn jgħidu illi jippreferu jmorru xahar ħabs milli jħallsu flus lil 'dik'. Li fil-verità ħafna drabi tkun kwistjoni ta' bluff u pika għax f'ħafna mill-każi l-Qorti tagħti ftit żmien ċans biex il-manteniment jitħallas u s-sentenza mogħtija tkun waħda sospiża," spjegat. Sistema ta' ħlasijiet permezz ta' aġenzija intermedjarja Mistoqsija dwar dak li qed jipproponi l-Kap tal-PN Desiree' Attard qalet illi milli qrat qed tifhem li Bernard Grech qed jipproponi sistema li taħdem b'mekkaniżmu bħal dak tad-danni. Hi qalet illi tifhem tali proposta, anke fid-dawl tal-fatt li hemm min jgħid li €250 mhumiex biżżejjed biex tieħu ħsieb lit-tfal illum. Tfakkar iżda li l-manteniment huwa marbut mal-pulizija u l-Ħabs u l-proposta ta' Grech mhijiex qed tindirizza, la dan u lanqas il-fatt ta' x'jiġri meta persuna ma tkunx tista' tħallas il-manteniment. Hi tipproponi minflok illi jkun hemm sistema li permezz tagħha l-Qorti jkollha reġistru ta' min qed iħallas manteniment tat-tfal u l-Imħallef iġiegħel li jsir standing order mill-kont tal-bank fix-xahar, minn aġenzija li sservi ta' intermedjarju. Hi tirrikonoxxi li anke din is-sistema, minkejja l-preġji tagħha, għandha nuqqasijiet fosthom f'każi ta' persuni li ma jkollhomx kont tal-bank. "Pero jiena nneħħi wkoll lill-pulizija minn din il-kwistjoni. Ħafna drabi persuna li ma tkunx qed tirċievi manteniment tiddejjaq tmur għand pulizija biex tipproċedi u ħafna drabi tispiċċa b'xejn." Desiree' Attard tgħid illi s-sistema trid tinbidel minn kif inhi għax temmen li "qed taħdem kontra kulħadd. Kontra min ma jistax iħallas u anke kontra l-persuna li suppost tirċievi l-manteniment pero mhijiex." X'ippropona l-Kap tal-PN? Il-Kap tal-Oppożizzjoni u tal-Partit Nazzjonalista Bernard Grech sostna li l-bidliet fil-liġi tad-divorzju għandhom ikunu ferm aktar wisgħin minn sempliċiment iż-żmien illi fih koppja tkun tista' tiddivorzja. Grech qed jisħaq illi parti mir-riforma għandha wkoll tinkludi l-ħolqien ta' kalkolu ċar ta' kif jinħadem il-manteniment li tħallas parti lill-oħra għat-tfal. "Wasal iż-żmien li naraw kif nindirizzaw il-weġgħat ta' persuni li għaddejjin minn diffikultajiet fil-familja, speċjalment fejn jidħlu l-ulied," sostna mal-gazzetta ILLUM. Huwa għalhekk li Grech irid li l-Grupp Parlamentari tal-Partit Nazzjonalista jiddiskuti diversi proposti, u mhux biss it-tul ta' żmien li koppja sseparata trid tistenna sakemm tapplika għad-divorzju. Huwa qal li jrid ikun hemm ukoll riforma oħra li toħloq mekkaniżmu sabiex il-manteniment ikun ibbażat fuq kalkolu ċar sabiex il-ġudikanti, l-avukati u anki l-partijet ikunu jistgħu jimxu miegħu bħala linja gwida meta jiġi kkalkulat. Grech ippropona wkoll li l-Qorti tal-Familja tkun irriformata biex kawżi u rikorsi li jolqtu l-firda tal-ġenituri mill-ulied jinstemgħu iktar malajr biex b'hekk jitnaqqsu l-weġgħat u l-ħsarat. "Dan għaliex ġimgħa mingħajr aċċess għal ibnek jew bintek jew wild għall-omm jew missieru, hi ġimgħa mitlufa."	[ 14 ]
Infrastructure Malta f'reazzjoni għall-konferenza tal-aħbarijiet dalgħodu li saret mill-Moviment Graffitti , qalet illi l-proġett tal-Imrieħel li jinkludi flyover qed isir għaliex "is-salib it-toroq bejn Vjal ir-Royal Malta Artillery u Triq in-Negozju, hemm kisra perikoluża li ilha biex titneħħa snin twal peress li fiha ta' spiss iseħħu aċċidenti serji. Dan il-proġett mhux se jsir biex il-Bypass titwessa', tant li din se tibqa' kif inhi llum, b'żewġ korsiji kull naħa." L-entità qalet illi fil-post saru diversi inċidenti tat-traffiku wkoll filwaqt li qalet li se jsiru bankini, li ma hemx fit-triq kif inhi bħalissa. Infrastructure Malta iċċarat li dan il-proġett fil-Bypass tal-Imrieħel għadu fl-ewwel stadji tal-ippjanar tiegħu u li ma kien hemm l-ebda tentattiv li jitwettaq bil-moħbi. "Fil-fatt, is-sidien tal-artijiet li tkellmu fl-istess konferenza saru jafu bil-proġett li qed jiġi propost meta Infrastructure Malta ikkuntattjathom biex tniedi l-konsultazzjonijiet ma' dawk kollha konċernati, sabiex tkun tista' tiffinalizza d-disinji bl-inqas impatti negattivi possibbli. L-istess sidien tal-artijiet kienu mistiedna għal żewġ laqgħat ma' Infrastructure Malta bħala parti minn dan il-proċess, fejn anke ngħataw kopja tal-pjanti preliminari." L-entità temmet tgħid li meta l-pjanti tal-proġett ikunu ġew diskussi ma' dawk kollha konċernati, fosthom l-awtoritajiet tal-ambjent u tal-ippjanar, il-proposta finali li titressaq lill-Awtorita tal-Ippjanar għad-deċiżjoni finali tkun miftuħa wkoll għall-pubbliku għal aktar konsultazzjoni, hekk kif isir normalment f'kull żvilupp ġdid. 'Gvern inkompetenti li ma jikkonsultax għax għalih xejn mhu xejn' - PN Intant il-Partit Nazzjonalista wkoll irreaġixxa għal din il-konferenza wera' solidarjeta' mal-bdiewa li għandhom l-art tagħhom mhedda minħabba proġett ta' flyover fl-inħawi tal-Imrieħel. "Dawn il-bdiewa ma ġewx ikkonsultati fit-tfassil tal-proġett. Din hija l-inkompetenza tal-Gvern ta' Robert Abela li ma jikkonsultax ma' min se jintlaqat l-aktar bil-proġett. Din mhix l-ewwel darba li Infrastructure Malta, li hija responsabbilta' politika tal-Minsitru Ian Borg, tippjana proġetti ta' ftuħ ta' toroq bla konsultazzjoni ma' ħadd. Ir-residenti u l-Kunsilli Lokali ma jistgħux jibqgħu jiġu injorati fl-ippjanar tal-proġetti infrastrutturali ta' pajjiżna," temm jgħid il-partit. Il-Partit Nazzjonalista jappella lill-Gvern biex minnufih jikkonsulta qabel ma jkompli b'dan il-proġett.	[ 12 ]
L-eks Chief of Staff tal-Prim Ministru, Keith Schembri, għamel sitt sigħat u nofs jixhed quddiem l-inkjesta pubblika dwar il-qtil tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia, li qed tinvestiga ċ-ċirkostanzi li setgħu ħolqu l-klima li wasslet għall-assassinju ta' Caruana Galizia. Schembri beda billi fakkar lill-bord tal-inkjesta li huwa jinsab fuq police bail. Ikkonferma li qed ikun investigat fuq l-allegazzjoni li rċieva €100,000 f'tixħim mill-programm taċ-Ċittadinanza b'Investiment u anke fuq iċ-chats tiegħu ma' Yorgen Fenech, l-allegat mandant tal-assassinju. Hu kien mistoqsi jekk huwiex persuna ta' interess fil-qtil ta' Daphne Caruana Galizia. Insista li "sa issa" l-Pulizija ma kkonfermawlux dan. 'Joseph qalli li għandu bżonni' Schembri beda jixhed dwar l-ewwel involviment tiegħu fil-Partit Laburista meta kien għadu student, flimkien mal-eks Prim Ministru Joseph Muscat. Saħansitra qal li kien hu li kkonvinċa lil Evarist Bartolo biex isib ukoll post għal Muscat l-ONE. Insista li meta Muscat daħal fil-politika ddeċieda li jgħinu. "Mort id-dar tiegħu u għidtlu li kont lest ngħinu," qal Schembri. "Qalli li għandu bżonni." Insista li meta Muscat talbu biex ikun Chief of Staff tiegħu, fl-2013, kien għalih "pass diffiċli." 'Biex tqassam il-ġid, l-ewwel trid toħolqu' L-Imħallef Said Pullicino staqsa lil Schembri jekk il-politika tal-PL li jkun 'pro-business' kinitx idea tiegħu. Insista li mhux tiegħu biss. Qal biss li bħal ħafna nies fin-negozju kien qed iħoss nuqqasijiet. "Ridna nagħmlu l-ħajja aħjar. Imma biex tqassam il-ġid, l-ewwel trid toħolqu," saħaq. u l-famuż raba' sular? Schembri insista li qabel l-elezzjoni tal-2013, il-Partit Laburista ltaqa' ma' ħafna nies u kien hemm xewqa kbira għall-bidla. Insista li l-akbar tħassib għan-nies, anke tan-negozji, kienu l-kontijiet u anke d-dewmien fil-permessi tal-ippjanar. Madanakollu ċaħad li kienu jsiru xi laqgħat sigrieti fir-raba' sular taċ-Ċentru Nazzjonali Laburista u meta mistoqsi ċaħad ukoll li kien hemm proġetti, bħal dak tal-Electrogas, li dwarhom kollox kien mifthiem qabel l-elezzjoni tal-2013. Il-bord tal-inkjesta jfakkru li kien hemm xhieda oħra li qalu li kienet ingħatat xi preżentazzjoni qabel l-elezzjoni. "Kien hemm aktar minn proġett wieħed propost," insista Schembri. "L-Electrogas ma kinitx ippreżentata lilna imma proġetti oħra iva." Schembri insista li l-prijorità tal-PL kien li jraħħas il-kontijiet. "L-idea hemm kienet imma l-proġett per se le," saħaq. Insista li l-PL ma vvinta xejn straordinarju. "Din kienet sempliċi power station. Il-mistoqsija tiegħi hi kif dan il-proġett ma sarx qabel?" Aktar fuq l-Electogas… Schembri kien mistoqsi jekk qabel l-2013 qattx tkellem ma' Paul Apap Bologna. Yorgen Fenech u Mark Gasan (l-investituri tal-Electrogas). "Assolutament le. Qatt ma ddiskutejt l-enerġija ma' dawn in-nies. Ġew wara l-2013," insista. Ċaħad ukoll li qatt tkellem ma' Siemens u wieġeb "le" meta mistoqsi jekk qattx kien hemm xi ikliel f'Portomaso li matulu ġie diskuss dan il-proġett. 'Ħafna ġew hawn u gidbu fuqi' Il-bord jisħaq ma' Schembri li hemm ħafna "dellijiet" fuqu u r-relazzjoni tiegħu ma' Yorgen Fenech. "Kulħadd ġew hawn, jivvinta u jħarref fuqi. Għamlu snin jgħidu li xxaħħamt mill-passaporti. Inkjesta ġiet konkluża. Tlabt il-konklużjonijiet tagħha. Ma hemm l-ebda sentenza fl-inkjesta li tgħid li jiena xxaħħamt mill-passaporti." Insista li l-Maġistrat qalet li ma setgħetx tifhem għaliex kelli nsellef il-flus lil Tonna. "Il-Pulizija ffriżaw l-assi kollha tiegħi. Binti lanqas setgħet tirċievi stipendju." Il-kumpaniji Offshore Schembri kien mistoqsi dwar il-kumpaniji offshore u anke l-pjanijiet biex jirċievi €50,000 kull xahar fil-kont tiegħu. Insista li kellu strutturi barra minn Malta qabel daħal fil-politika. Spjega kif kellu trust mal-BOV u kienu qaluli li kien hemm nies fil-PN li jafu saħansitra kemm kellu flus fih. Qal li kien kiteb lil John Cassar White (eks chairperson tal-BOV) u qall li infetħet investigazzjoni iżda ma setax jiggarantixxi li ma kienx hemm leaks. "Ħallejt l-affarijiet għaddejja. Ħadt parir u ddeċidejt li niftaħ trust fi New Zealand u nitrasferixxi l-fondi barra minn Malta," spjega. Kompla jispjega kif hemm bżonn ta' assi, u Mossack Fonseca kienu qalulu li l-aktar mod effikaċi kien li jiftaħ kont fil-Panama. Għal aktar minn darba insista li din kienet biss struttura temporanja. Fil-fatt, aktar tard Schembri insista li din kienet ir-raġuni galiex fetaħ il-kumpanija fil-Panama u mhux biss flusu ma jkunux itraċċati. "Kien hemm bżonn ammont partikolari. Nexia BT kienu l-konsulenti u l-awdituri tiegħi. Qatt ma għidtilhom dak l-ammont," saħaq Schembri. Il-bord tal-inkjesta jistaqsuh jekk allura, Nexia BT qabdux u vvintaw l-ammont ta' €50,000, iżda Schembri saħaq li ma jistax iwieġeb għal din il-mistoqsija. U l-kumpaniji l-oħra? Il-bord jistaqsi lil Schembri kif jispjega l-fatt li kumpaniji oħra nfetħu fl-istess ġurnata bl-istess ammonti. Qal li din kienet prattika komuni hekk kif kumpaniji bħal Nexia BT jixtru shell companies biex ikunu lesti għal klijenti oħra li jkollhom bżonn. "Ftaħt din l-istruttura għax ridx ngħid ħajja trankwilla mingħajr spotlight fuqi," saħaq. 'X'hemm ħażin billi tiftaħ kumpanija fil-Panama?' L-Imħallfin ifakkruh li dan kollu spiċċa biex kważi kważi waqqa' Gvern. "X'hemm ħażin imbilli tiftaħ kumpanija fil-Panama? Għalija, li ġej mid-dinja tan-negozju hija normali. Forsi kont naive. Kien hemm drabi meta xtaqt immur lura għan-negozju. Forsi żbaljajt għax bqajt naħsibha ta' negozjant," insista. Qal li hu kien jgħid lil Joseph Muscat li l-irwol tiegħu fil-politika kien wieħed temporanju. "Jiena kont negozjant li dħalt fil-politika mhux bil-kontra," saħaq Schembri. "Ftaħt il-kumpanija għall-klijenti futuri tiegħi. Spjegajt dan lil Joseph Muscat u aċċetta l-ispjegazzjoni tiegħi," kompla jinsisti. U Egrant? Schembri kompla jisħaq li Konrad Mizzi qatt ma qallu li ried kumpanija fil-Panama. Mistoqsi jekk jafx ta' min hi Egrant, Schembri saħaq li din kienet waħda mis-shell companies mhux użati li kienet ta' Brian Tonna ta' Nexia BT. Tibda tistaqsi Therese Comodini Cachia dwar il-fatt li l-klijenti msemmija għall-kumpanija tiegħu fil-Panama kienu l-kumpaniji 17 Black u Macbridge Ikkonferma li kien hu li indika l-kumpanija 17 Black u kkonferma wkoll li kien jaf min hu s-sid tagħha. Madanakollu saħaq li ma kienx hu li semma' l-kumpanija Macbridge. Comodini Cachia tistaqsi lil Schembri jekk dan ifissirx li Nexia BT vvintawx. 'Mhux ngħid hekk. Tajthom l-ismijiet ta' erba' oħra," kompla jisħaq. Meta staqsietu jekk jistax isemmihom, Schembri saħaq li ma jiftakarx. Lura għal Macbridge L-Imħallfin ikomplu jistaqsu dwar Macbridge, bi Schembri jinsisti li hu qatt ma semma din il-kumpanija ma' Nexia BT. Qal li staqsa dwarha u lanqas Nexia BT ma setgħu jsibuha fir-records tagħhom. L-Imħallef Lofaro tgħidlu: "Kieku jien kont insib awdiuri oħra!," iżda hu jweġibha li l-karattru tiegħu huwa differenti u ma kienx se jiġġudika lill-awditur tiegħu. U allura għaliex il-kumpanija ta' Mizzi nfetħet ma' tiegħu? Comodini Cachia tistaqsih kif jispjega l-fatt li Nexia fetħet il-kumpanija ta' Konrad Mizzi ma' tiegħu u saħansitra kellha msemmija l-istess 'target clients' "Jien qatt ma tajt direzzjoni biex l-istruttura tiegħi tkun bħal ta' Konrad Mizzi. Ma kien fl-ebda interess tiegħi li noqgħod ngħidlu x'se nagħmel jien." Filwaqt li Schembri qal li ma ħassx li kellu jitkellem ma' Konrad Mizzi, l-istess Mizzi kien qal li ħa l-idea biex jiftaħ il-kumpanija fil-Panama wara li tkellem ma' Keith Schembri. Jason Azzopardi jistaqsih jispjega dan. L-eks Chief of Staff insista li kien qal lil Konrad Mizzi dwar il-leak tal-BOV (ara aktar 'il fuq) u li kien tilef il-fiduċja fil-banek Maltin. Joseph Muscat meta sar jaf bil-Panama u b'17 Black? L-Imħallef Said Pullicino jistaqsi lil Schembri meta Joseph Muscat sar jaf bil-kumpanija tiegħu fil-Panama u anke b'17 Black. Schembri insista li Joseph Muscat kien jaf. "Kien jaf li għandi kumpaniji offshore qabel dħalt fil-politika," kompla. Mistoqsi meta Muscat sar jaf bil-kumpanija fil-Panama u bit-trust fi New Zealand, Keith Schembri wieġeb li sar jaf wara li ġew żvelati l-Panama Papers anke għax talbu spjegazzjoni. U 17 Black? "Għidtlu biha. Qbilna li kwalunkwe ħaġa li ma għandha x'taqsam xejn man-negozju Malta, ma kienx hemm għaliex ngħidlu dwarha. Ma niftakarx eżatt meta għidtlu dwar 17 Black," saħaq. Aqra wkoll: Muscat żamm lil Schembri Kastilja meta kien jaf li kellu negozju mas-suspettat bil-qtil ta' Daphne Schembri ma jiftakarx jekk qalx lil Muscat li s-sid ta' 17 Black kien Yorgen Fenech meta kienet imsemmija l-ewwel darba fi Frar tal-2017 jew inkella meta rriżulta li Fenech huwa s-sid tagħha f'Novembru 2018. "Dejjem għidtlu li l-kumpanija ma kien se jkollha l-ebda negozju f'Malta jew x'taqsam ma' Malta," kompla. Aktar tard anke l-Avukat Jason Azzopardi reġa' staqsa lil Schembri dwar meta Joseph Muscat sar jaf li 17 Black kienet ta' Schembri. Azzopardi staqsih għaliex ma qalx lil Muscat dwar din il-kumpanija meta ssemmiet l-ewwel darba. "Ma staqsix dwarha u ma ħassejtx li kellu ngħidlu," insista Schembri. Hawn l-Imħallef Said Pullicino jisħaq miegħu illi li kieku għamel xi ħaġa dwarha, "dan ir-reat ma kienx iseħħ." "Ma nistax nifhem kif wasalt għal din il-konklużjoni. Ma ħassejtx li kelli ngħidlu u ma rajt xejn ħażin," wieġbu. Il-ħbiberija ma' Joseph Muscat… Kien hawn li l-bord ikkummenta u qallu li l-Prim Ministru kien ħabib sew tiegħu. "Hemm differenza bejn ħbieb u ħbieb. Ma ndaħħalx lil kulħadd fil-kamra tas-sodda," insista. Kien hawn li Comodini Cachia tistaqsih: "Allura għamilt tliet snin tara lill-Prim Ministru mistoqsi fuq 17 Black, il-PM li int tant ħdimt biex ikun PM, u m'għidtlux?" "Serraħ rasek li jien qatt m'għamilt xejn minn wara dahar il-Prim Ministru," weġibha. Schembri ried jirriżenja fl-2017… Keith Schembri qal li mhux l-ewwel darba li offra r-riżenja tiegħu fosthom meta kellu l-kanċer. "Kelli kanċer. Kieku kien għalija, kont nippakkja kollox u nibqa' d-dar. Imbagħad seħħ il-hijack (tal-Afriqiyah Airways). Kont qed nirċievi l-aħħar kimoterapija u kont intlabt biex nagħti daqqa ta' id għax nitkellem bl-Għarbi. Erġajt dħalt." Dan kollu seħħ f'Diċembru tal-2016. Pjanijiet ma' Yorgen Fenech L-eks Chief of Staff kien mistoqsi wkoll dwar il-pjanijiet tiegħu ta' negozji ma' Yorgen Fenech. Ikkonferma li hu kien qed jippjana li jagħmel negozju ma' Fenech fis-settur marittimu. Madanakollu insista li kien jispjega lil Fenech li sakemm kien Chief of Staff ma setax jidħol f'negozju miegħu. Għaliex Adrian Delia qatt ma xehed? Schembri għadda biex jitkellem dwar l-inkjesta pubblika u t-termini tar-referenza tagħha. Staqsa fost oħrajn għaliex Adrian Delia qatt ma ntalab jixhed. Fakkar li Daphne Caruana Galizia kitbet dwar il-każ ta' Soho u t-Times of Malta rrapportat li l-kont tiegħu f'New Jersey kien jintuża għall-ħasil tal-flus. "Daphne kitbet dwar Michael Falzon u Ninu Zammit, li kellhom flus fl-Iżvizzera. Ma ttieħdet l-ebda azzjoni," saħaq. Keith Schembri jkun mistoqsi wkoll dwar l-irwol tiegħu fi proġetti kbar tal-Gvern, fosthom dak tal-Vitals Global Healthcare wieħed mill-aktar proġetti kontroversjali tal-Gvern. Schembri qara minn affidavit u insista li hu ma kellux x'jaqsam mal-proġett u li kulma għamel kien li pprovda kamra f'kastilja fejn ġie ffirmat il-ftehim. L-Imħallef Said Pullicino fakkar lil Schembri fix-xhieda tal-eks Ministru Edward Scicluna li qal li ma kienx jaf dwar il-MOU u li dan il-proġett qatt ma mar quddiem il-kabinett. Minkejja dan, l-eks Chief of Staff insista li l-ebda proġett ma jibda jekk qabel ma jkunx approvat mill-kabinett. "Kull deċiżjoni trid tkun waħda kollettiva," insista. Schembri ġie mistoqsi wkoll dwar jekk qattx iltaqa' ma' Ram Tumuluti, id-direttur tal-VGH. Insista li rah darba biss waqt preżentazzjoni tal-proġett. Fearne jgħid li ma kienx jaf bit-tender tal-VGH: 'Staqsu għall-minuti tal-kabinett' Schembri fakkar li t-tender għall-privatizzazzjoni tal-isptarijiet kien inħareġ mill-Ministeru għas-Saħħa, li dak iż-żmien kien taħt Konrad Mizzi, taħt id-direzzjoni tal-kabinett. Iżda l-bord ifakkru li l-Ministru Chris Fearne, li dak iż-żmien kien Segretarju Parlamentari, xehed li ma kien jaf xejn dwaru. "Staqsu lilu. Mhux ċert jekk nistax ngħaddi informazzjoni dwar id-diskussjonijiet fil-kabinett. Forsi tistgħu titolbu l-minuti tal-laqgħat tal-kabinett. Dawk jindikaw min kien preżenti u xi jkun ingħad. Imbagħad tkunu tafu min qed jgħid il-verità u min mhuwiex," insista Schembri. 'Ma nara l-ebda rabta bejn Electrogas u 17 Black' Schembri kien mistoqsi mill-ġdid dwar l-involviment tiegħu fil-proġett tal-Electogas. Insista li kien ukoll preżenti għal-laqgħat tal-kabinett kif kien ikun kulħadd. Saħaq li qatt ma ddiskuta l-proġett ma' Konrad Mizzi ħlief waqt il-laqgħat tal-kabinett. Kif kien l-irwol tiegħu, qal li kien jiġri wara dawk kollha involuti, partikolarment il-Ministeru għall-Finanzi biex il-proġett jitlesta malajr kemm jista' jkun. Huwa u jwieġeb il-mistoqsijiet dwar l-Electogas, Schembri insista li ma jara l-ebda rabta bejn Electogas u 17 Black. Ta' min ifakkar li Yorgen Fenech, is-sid ta' 17 Black, kien wieħed mid-Diretturi tal-Electogas, il-kumpanija li bniet u qed tmexxi l-Power Station. Jirriżulta li f'17 Black kien daħal pagamant ta' $200,000 mingħand Orion Engineering. Is-sid ta' din il-kumpanija huwa Mario Pullicino, li huwa l-aġent lokali li qed jissupplixxi l-LNG lill-power station . Ir-relazzjoni ma' Hasheminejad Il-mistoqsijiet iduru fuq Pilatus Bank. Schembri jkun mistoqsi meta ltaqa' għall-ewwel darba mas-sid Ali Sadr Hasheminejad. Spjega kif rah l-ewwel darba fl-2013 meta kien mar għandu flimkien ma' rappreżentant ta' Deloitte. Saħaq li ma kellu l-ebda relazzjoni partikolari miegħu ħlief li kellu kont fil-bank. Ċaħad li kien involut fil-proċess biex il-bank jingħata liċenzja biex ikun jista' jopera f'Malta. Comodini Cachia staqsietu dwar blog ta' Caruana Galizia li kien jgħid li hu ċempel lil Hasheminejad l-għada li deher ħiereġ b'bagalja mill-bank, dakinhar li ħarġet l-allegazzjoni li Egrant kienet ta' Michelle Muscat, mart il-Prim Ministru (ta' dak iż-żmien) Joseph Muscat. Schembri wieġeb li mhux vera. Ikkonferma li kien mistieden għat-tieġ tiegħu bħala "chief of staff." Schembri jiddefenti lil Glenn Bedingfield Keith Schembri ddefenda wkoll il-blogg ta' Glenn Bedingfield, illum whip tal-Gvern li kien jikteb u xi drabi saħansitra jattakka lil Daphne Caruana Galizia u dan meta kien jaħdem f'Kastilja. "Kellu l-libertà tal-espressjoni," insista. L-Imħallef Said Pullicino staqsih jekk kellux x'jaqsam ma' blogg anonimu li kien iġib l-isem: Taste Your Own Medicine? Insista li ma kienx involut u li bl-ebda mod ma kien parti mill-kampanja tal-Partit Laburista li hu kien imexxi. Ma naqbilx ma' Joseph Muscat dwar Daphne Schembri kien mistoqsi dwar ir-relazzjoni tiegħu ma' Daphne Caruana Galizia. Insista li kien jiddejjaq meta kienet tattakka lilu personali, iżda saħaq li meta kienet tattakka lill-Partit Laburista, bħala l-mexxej tal-kampanja, kien jieħu gost għax in-numri kienu jiżdiedu. "Hawn fejn ma naqbilx ma' Joseph Muscat. Qal li kienet irrelevanti. Għalija kienet ħafna relevanti għax bħala mexxej tal-kampanja xogħli kien li nwassal lill-partit għar-rebħa," saħaq. Meta daħal l-aħħar għal-laqgħa mas-Servizzi Sigrieti? Schembri kien mistoqsi dwar l-aħħar darba li attenda għal-laqgħa f'Kastilja mas-Servizzi Sigrieti. Qal li ma jiftakarx iżda insista li qatt ma mar laqgħa jekk ma kienx mistieden għaliha. Schembri u l-FBI L-Imħallef Said Pullicino jistaqsih ukoll dwar l-FBI u min kien għamel kuntatt magħhom. "Kont għidt lill-Prim Ministru li jekk mhux se nġibu għajnuna minn barra, konnha se nispiċċaw b'każ ieħor mhux solvut f'idejna. F'temp ta' ħames minuti ċempilt lil Mark Schapiro (mill-Ambaxxata Amerikana). Għidtlu li kellna bżonn l-għajnuna," saħaq Schembri. 'Ħassejtni skomdu meta sirt naf li Yorgen Fenech huwa suspettat' Schembri kien mistoqsi wkoll meta sar jaf li Yorgen Fenech kien persuna ta' interess fl-investigazzjoni dwar l-assassinju. "Ma niftakarx id-data eżatta. Kont taħt xokk qawwi. Kien ħabib u ħassejtni skomdi. Ma stajt nitkellem ma' ħadd. Kienet sena kerha," insista. Ikkonferma li kien Muscat li talbu jċempillu, lejliet li arrestawh, biex iħeġġu ma jitlaqx minn Malta. "Ċempiltlu. Qalli li kien ingħata parit biex jieħu btala ta' tlett ijiem biex jistrih. Wissejtu biex ma jitlaqx mill-pajjiż. Ippruvajt nikkonvinċih. Imbagħad, l-għada, smajt bl-arrest," kompla jixhed. Schembri jisħaq li rriżenja minn jheddu Dwar ir-riżenja tiegħu minn Chief of Staff, Schembri saħaq li kien hu li rriżenja u mhux intalab jagħmel dan. "Mort id-dar ta' Joseph Muscat dakinhar filgħaxija u għidtlu li ħabib tiegħi ġie arrestat u nħoss li għandi nirriżenja. Sa dak il-ħin, il-Pulizija kienu għadhom ma kellmunix," insista. Mistoqsi x'kellu xi jgħid dwar dak li qal Muscat, jiġifieri li ġie ttradit, Schembri insista li qatt ma ttradixxa lil ħadd. L-Imħallef Said Pullicino jfakkru li minħabba dan kollu, amministrazzjoni sħiħa kellha tirriżenja. "Dik il-politika," wieġeb. Jinsisti li hu u Muscat għadhom ħbieb Schembri qal li hu qatt ma rċieva xi informazzjoni minn qabel li l-Pulizija kienu se jinterrogawh u li minn dakinhar li ħalla d-depot, ħadd aktar ma kellmu fuq hekk. Insista li hu u Muscat għadhom ħbieb. Mistoqsi meta l-aħħar li ltaqgħu, Schembri wieġeb: "dak mhux relevanti." Prim Ministri, Ministri u uffiċjali tal-partiti fir-razzett ta' Yorgen Fenech Mistoqsi fuq ir-razzett ta' Yorgen Fenech f'Ħaż-Żebbuġ, Keith Schembri li qal ħafna nies hemm, fosthom il-Prim Ministru (Joseph Muscat), lil Edward Zammit Lewis, lil Silvio Valletta u nies oħra li fi kliemu "xehdu hawn." Insista li jaf b'ċertezza li Prim Ministri oħra attendew fir-razzett, fosthom Eddie Fenech Adami u Alfred Sant u anke membri fil-Kabinett ta' Fenech Adami, inkluż Austin Gatt. "Sakemm konna aħna fil-Gvern, kienu jattendu b'mod regolarissimu Adrian Delia u Pierre Portelli, mija fil-mija," kompla jixhed. L-elezzjoni bikrija tal-2017 Keith Schembri kien mistoqsi wkoll dwar l-elezzjoni tal-2017 u qal li kien ilu minn Marzu jaf dwarha. Jason Azzopardi jinsisti li allura Daphne Caruana Galizia kellha raġun, b'Keith Schembri jwieġbu li qatt ma qal li ma kinitx. Mistoqsi għaliex marru għal elezzjoni bikrija, Schembri mkien ma semma Egrant u qal biss li l-Partit Laburista kellu distakk b'saħħtu.	[ 12 ]
Il-Qorti ħellset lill-eks uffiċjal ta' Kastilja, Neville Gafa mill-akkużi li hedded lill-ġurnalist Taljan Nello Scavo waqt argument fuq Twitter matul is-sajf li għadda. Il-Maġistrat Charmaine Galea saħqet li ma kinitx konvinta b'dak li qal Scavo, jiġifieri li ħassu mhedded bit-tweet ta' Gafa li kienet tgħid: "Waqqaf in-negozju maħmuġ tiegħek. Jekk le se nwaqqfuk aħna." Gafa kien qed iwieġeb tweet oħra ta' Scavo wara li l-NGO Alarm Phone kienet ikkritikat u akkużat lill-pajjiżi Ewropej li qed jappoġġjaw lill-gwardji tal-kosta Libjani biex immigranti jintbagħtu lura l-Libja. Il-ġurnlist jaħdem mal-gazzetta Avvenire u ilu minn Ottubru taħt il-protezzjoni tal-Pulizija. Madanakollu, il-Qorti nnutat li dakinhar tat-tweet, f'Ġunju, Scavo ma kienx irreaġixxa b'mod li ssuġġerixxa li kien qed iħossu mhedded. Il-Qorti nnutat ukoll li l-istess Scavo ma rrapportax lill-Pulizija Taljana u anke insistiet li falla milli jispjega kif ħassu mhedded. Fid-deċiżjoni tagħha, il-Maġistrat spjegat kif il-proċeduri f'Malta bdew biss wara li l-Pulizija Maltija għamlu kuntatt ma' Scavo kważi xahar wara, hekk kif kienu rċevew ilment minn xi ħadd f'Malta. Meta xehed fil-każ, Gafa kien ċaħad li l-intenzjoni tiegħu kienet li jhedded lill-ġurnalist u saħaq li l-kummenti tiegħu kienu indirizzati lill-NGO. Qal li l-kumment tiegħu kien wieħed politiku dwar l-immigrazzjoni illegali u x-xogħol tal-NGOs. L-ebda rappreżentant minn Alarm Phone ma ntalab jixhed. Ta' min ifakkar li Gafa kien saħaq li kien imqabbad mill-Gvern immexxi minn Joseph Muscat biex ikun punt ta' referenza, anke jekk mhux uffiċjali, mal-awtoritajiet Libjani biex tkun ikkontrollata s-sitwazzjoni tal-immigrazzjoni. L-irwol tiegħu ġie tterminat f'Jannar li għadda meta Robert Abela sar Prim Ministru.	[ 12 ]
Sid ta' stabbiliment tal-massaġġi u s-sieħba tiegħu ngħataw sentenza ta' seba' snin ħabs wara li l-Qorti sabithom ħatja li ttraffikaw in-nisa għall-prostituzzjoni. Il-koppja kienu tressqu l-Qorti akkużati li kienu qed imexxu briedel, anke jekk kienu jidhru u jirreklamawhom bħala stabbilimenti tal-massaġġi. Il-Qorti ordnat ukoll il-konfiska tal-assi kollha tal-koppja u anke l-istabbilimenti. Iż-żewġ persuni wieġbu mhux ħatja għall-akkużi miġjuba kontrihom. Tul il-każ, xehdu wkoll uħud min-nisa li ġew ittraffikati u spjegaw kif kienu kostretti jgħixu f'akkomodazzjoni f'kundizzjonijiet ħżiena. Waħda kienet ħallset €7,800 biex tiġi taħdem Malta bħala terapista tal-massaġġi. Malli waslet fl-Oriental Massage Parlour, f'San Ġiljan, kienet ordnata twettaq atti sesswali u ġie mhedda li jekk ma tagħmilx dan, il-permess tagħha biex taħdem f'Malta jiġi rrevokat u titkeċċa mill-pajjiż. Kienet taħdem mid-9am sal-10pm fost il-ġimgħa u sa nofsinhar fil-weekends mingħajr leave. Kienet tħallas ukoll €150 fix-xahar biex tkun tista' tgħix fl-istabbiliment. Lanqas ma kellha paga fissa. Kienet tieħu biss €5 minn fuq kull €25 li tagħmel. Is-sentenza tal-Qorti hija twila 87 paġna u fiha l-Maġistrat tispjega l-krudeltà estrema li biha l-koppja kienet titratta lil dawn in-nisa. "Neżżgħuhom mid-dinjità tagħhom u anke ċaħdulhom id-drittijiet bażiċi tagħhom," saħqet il-Maġistrat. Insistiet li f'każi bħal dawn, il-Qorti għandha dmir li tibgħat messaġġ ċar li dawn l-atti ma għandhom l-ebda post fis-soċjetà. Il-koppja appellat mis-sentenza.	[ 0 ]
Owen Schembri, wieħed miż-żewġ żgħażagħ akkużati bil-qtil ta' Saviour Gaffarena f'Lulju li għadda, ingħata l-ħelsien mill-arrest fuq garanzija personali ta' €35,000 u depożitu ta' €15,000. Schembri, li għandu 18-il sena u sieħbu Leon Debono ta' 19-il sena, qed jiġu akkużati li qatlu lil Saviour Gaffarena u li kkawżaw ġrieħi serji fuq kuġinuh Vince Gaffarena. Gaffarena, li għandu 27 sena, instab mejjet, b'tir f'rasu, fi Triq il-Konvoj ta' Santa Marija. Vinve Gaffarena ntlaqat b'tir f'sidru u f'wiċċu, imma salva. F'deċiżjoni mogħtija dalgħodu, l-Imħallef Edwina Grima, saħqet li ħadet inkonsiderazzjoni l-fatt li l-kondotta taż-żagħżugħ hija nadifa u anke l-fatt li l-proċeduri jinsabu fi stadju avvanzat. Ħadet ukoll inkonsiderazzjoni l-fatt li Vince Gaffarena għażel li ma jixhidx biex ma jgħid xejn li bih jista' jinkrimina lilu nnifsu. Apparti d-depożitu u l-garanzija personali, li daħal għalihom missier Schembri, iż-żagħżugħ irid isegwi curfew. Tpoġġa wkoll taħt osservazzjoni proviżorja. L-akkużat l-ieħor, Leon Debono, ma talabx il-ħelsien mill-arrest u jinżamm arrestat. L-Avukati Arthur Azzopardi, Alfred Abela u Rene Darmanin qed jidhru għal Schembri. L-Avukati Giannella DeMarco u Stephen Tonna Lowell qed jassistu lil Debono.	[ 0 ]
Il-President tal-Kummissjoni Ewropea, Ursola von der Leyen saħqet li l-pajjiżi kollha membri tal-Unjoni Ewropea għandhom biċċa xogħol kbira quddiemhom hekk kif il-vaċċin kontra l-Covid-19 issa jinsab verament wara l-bieb. Fuq Twitter, von der Leyen saħqet li biex il-pandemija tintemm darba għal dejjem, hemm bżonn li 70% tal-popolazzjoni tkun tlaqqmet kontra l-Covid-19. Propju għalhekk li ħeġġet lis-27 pajjiż membru biex ikollhom kollox imħejji biex kollha kemm huma jibdew jagħtu l-vaċċin fl-istess ġurnata u fl-iqsar żmien possibbli. "Konnha flimkien fil-pandemija u se noħorġu minnha flimkien u magħquda," kitbet il-President tal-Kummissjoni Ewropea. Ilbieraħ sar magħruf li l-Aġenzija Ewropea għall-Mediċini se tkun qed tiltaqa' nhar it-Tnejn li ġej biex tiddeċiedi dwar l-approvazzjoni għall-użu tal-vaċċin ta' Pfizer u BioNTech fil-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea. Dan ġimgħa qabel kien previst. Fl-ewwel kummenti tiegħu, id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa Chris Fearne saħaq li Malta kienet fost il-pajjiżi li ħeġġet lill-Aġenzija Ewropea għall-Mediċini biex fi kliemu, "dak li tista' tagħmel f'siegħa ma tagħmlux f'sagħtejn," filwaqt li żżomm l-istess livell ta' skrutinju. Ikkonferma li l-vot tal-Kummissjoni Ewropea dwar din l-approvazzjoni jkun qed jittieħed ġimgħa qabel previst, li jfisser li l-vaċċin jista' jibda jasal bejn l-aħħar ġranet tal-2020 u l-ewwel ġranet tas-sena l-ġdida. Malta għandna allokati 500,000 doża tal-vaċċin ta' Pfizer, jiġifieri biżżejjed biex jitlaqqmu 250,000 persuna.	[ 12 ]
L-Italja ordnat lockdown parzjali fl-aħħar sigħat għall-pajjiż kollu għal ħafna mill-vaganzi tal-Milied u dan biex titnaqqas iż-żieda kbira ta' każi ta' Covid-19 f'dan il-pajjiż, li fil-fatt kien mal-pajjiżi l-aktar milqutin ħażin minn din il-pandemija għal numru ta' ġimgħat. Il-PM Taljan Giuseppe Conte sejjaħ ir-restrizzjonijiet bħala "deċiżjoni li tweġġa" filwaqt li qal illi attivitajiet bejn il-familji u l-ħbieb jistgħu jerġgħu jżidu l-imxija tal-virus. "Il-virus qed jiċirkola kullimkien. Nistgħu niġġildulu imma ma nistgħux nirbħulu," qal Conte li sostna illi l-esperti qed jibżgħu li l-kurva tal-pandemija tista' terġa' togħla fil-perjodu tal-Milied. Dawn il-miżuri ta' lockdown jiġu fil-kuntest illi l-Lombardija, Veneto u Lazio ireġistraw rata ta' trażmissjoni ta' aktar minn 1 wara ġimgħat ta' tnaqqis. L-Italja huwa l-pajjiż bl-ogħla rata ta' mwiet kaġun tal-pandemija b'67,900 vittma sal-Ġimgħa 18 ta' Diċembru. Il-miżuri se jidħlu fis-seħħ fil-21 ta' Diċembru u jibqgħu għaddejjin sas-6 ta' Jannar (L-Epifanija) u fost oħrajn se jfissru li r-ristoranti mhux se jkunu miftuħin, għalkemm jistgħu jsiru deliveries u take-aways, filwaqt li l-moviment bejn parti u oħra tal-Italja se jkun ristrett. Huma żewġ persuni biss li jistgħu jżuru ħbieb jew familja fi kwalunkwe ġurnata minn dawn. Restrizzjonijiet tħabbru wkoll fil-Ġermanja, curfew fi Franza, lockdown ta' ħames ġimgħat fl-Olanda u restrizzjonijiet ukoll f'Londra u Spanja.	[ 12 ]
Ftit jiem biss qabel il-Milied, il-festa li ġġib il-familji u l-ħbieb flimkien ħafna aktar mill-bqija tal-ġranet tas-sena, diversi pajjiżi Ewropej kienu kostretti jimponu restrizzjonijiet stretti bil-għan li jikkontrollaw l-imxija tal-Covid-19. Diversi pajjiżi Ewropej qed jirrapportaw eluf ta' każi ġodda u mwiet kuljum u ma jaffordjawx li l-każi jkomplu jiżdiedu minħabba l-festi tal-Milied. Għalhekk ma kellhomx għażla oħra ħlief li jimponu restrizzjonjiet stretti għal żmien il-Milied. F'dan l-artiklu l-ILLUM tagħti ħarsa lejn ir-restrizzjoni f'uħud mill-pajjiżi Lockdown strett fil-Ġermanja … eċċezzjoni żgħira nhar il-Milied Minn din il-ġimgħa, il-Ġermanja daħlet f'lockdown strett fejn ingħalqu l-iskejjel u n-negozji kollha li mhumiex neċessarji. Dawn il-miżuri stretti jibqgħu fis-seħħ sal-10 ta' Jannar. Għal Milied biss, kull familja qed tingħata permess li tistieden sa massimu ta' erbat iqraba. Kien hemm ġranet fejn il-Ġermanja irrapportat kważi 30,000 każ ġdid u madwar 900 mewta. Sal-10 ta' Jannar jistgħu jiftħu biss negozji essenzjali bħas-supermarkets u anke l-banek. Ir-ristoranti, il-bars, il-hairdressers u l-postijiet tad-divertiment se jibqgħu magħluqa. Ma jistax lanqas jinxtorob alkoħol fil-pubbliku u għalhekk l-istands tant popolari tal-mulled wine wkoll ma jistgħux jiftħu. Il-kumpaniji qed ikunu mħeġġa wkoll biex jippermettu li l-impjegati tagħhom jaħdmu mid-dar. Curfew għall-Franċiżi … eżenzjoni għall-Milied iżda mhux għal-Lejliet l-Ewwel tas-Sena Franza biddlet it-tieni lockdown nazzjonali b'curfew bejn it-8:00pm u s-6:00am. F'dawn il-ħinijiet, ħadd mhu se jitħalla joħroġ mid-dar sakemm ma jkollux awtorizazzjoni uffiċjali. Se jkun hemm eżenzjoni biss għal-Lejliet il-Milied iżda mhux għal-Lejliet l-Ewwel tas-Sena. Il-bars u anke r-ristoranti se jibqgħu magħluqa minn tal-inqas sal-20 ta' Jannar. Fi Franza mietu aktar minn 60,000 persuna bil-Covid-19. L-Olanda tinsab f'lockdown ta' ħames ġimgħat L-Olandiżi wkoll qed jiffaċċjaw lockdown ta' ħames ġimgħat, l-aktar miżuri stretti mħabbra fil-pajjiż minn meta bdiet il-pandemija. Negozji mhux essenzjali bħall-ħwienet tal-ħwejjeġ, iċ-ċinemas, il-hairdressers u l-gyms se jibqgħu magħluqa. Apparti minn hekk, l-Olandiżi qed jintalbu biex sa nofs Marzu ma jibbukkjawx biex jivjaġġaw barra mill-pajjiż jekk mhux għal raġunijiet neċessarji. Ir-restrizzjonjiet se jkunu mnaqqsa ftit għat-tlett ijiem tal-Milied, fejn kull familja tista' tistieden sa tliet persuni minflok tnejn. Ir-residenti ta' Londra se jkollhom jisimgħu t-tokki tal-Big Ben mid-dar Minn din il-ġimgħa, Londra kellha timponi l-aktar miżuri stretti fis-sistema li tħabbret mill-Gvern Ingliż fil-ġimgħat li għaddew. Minflok lockdown nazzjonali, il-Gvern Ingliz kien ħabbar sistema ta' tliet livelli u ma' kull livell hemm abbinati miżuri ta' mitigazzjoni. Il-livelli tal-allert, "medju," "għoli" u "għoli ħafna," qed jikklasifikaw ir-reġjuni differenti skont kemm tkun ir-rata ta' trasmissjoni tal-virus. Hekk kif il-każi f'Londra komplew jiżdiedu, il-kapitali Ingliża daħlet taħt l-aktar miżuri stretti. Il-bars, il-pubs u r-ristoranti huma kostretti jagħlqu. Jistgħu joffru biss servizz ta' takeaway jew delivery. Stabbilimenti oħra ta' divertiment, inkluż it-teatri u anke ċ-ċinemas ma jistgħux jiftħu. Il-Gvern Ingliż kien ikkritikat li ma daħħalx miżuri aktar stretti għal Milied u li japplikaw għal kullimkien. Boris Johnson saħaq li l-erba' pajjiżi li jiffurmaw ir-Renju Unit qabblu li jżommu r-restrizzjonijiet kif inhuma. Appella lin-nies biex ikunu kawti u jnaqqsu l-kuntatti filwaqt li saħaq li t-twissijiet se jiħraxu. L-Ispanjoli ma jistgħux jivjaġġaw bejn ir-reġjuni ħlief biex iżuru l-qraba Fi Spanja, mit-23 ta' Diċembru sas-6 ta' Jannar, l-ivjaġġar bejn ir-reġjuni mhuwiex permess ħlief biex persuni jżuru qraba jew ħbieb. Għall-attivitajiet soċjali f'Lejliet il-Milied, f'Jum il-Milied, f'Lejliet l-Ewwel tas-Sena u fl-Ewwel tas-Sena ma jistax ikun hemm aktar minn 10 persuni (inkluż tfal) miġbura flimkien. L-Ispanjoli bħalissa qed isegwu wkoll curfew bejn il-11:00pm u s-6:00am li mistenni jibqa' fis-seħħ sa Mejju 2021. F'dawn il-ħinijiet qed jitħallew biss joħorġu biex imorru x-xogħol, jixtru l-mediċini jew għall-kura tal-anzjani u t-tfal. Italja: Lockdown parzjali sal-Epifanija L-Italja ordnat lockdown parzjali fl-aħħar sigħat għall-pajjiż kollu għal ħafna mill-vaganzi tal-Milied u dan biex titnaqqas iż-żieda kbira ta' każi ta' Covid-19 f'dan il-pajjiż, li fil-fatt kien mal-pajjiżi l-aktar milqutin ħażin minn din il-pandemija għal numru ta' ġimgħat. Il-PM Taljan Giuseppe Conte sejjaħ ir-restrizzjonijiet bħala "deċiżjoni li tweġġa" filwaqt li qal illi attivitajiet bejn il-familji u l-ħbieb jistgħu jerġgħu jżidu l-imxija tal-virus. "Il-virus qed jiċirkola kullimkien. Nistgħu niġġildulu imma ma nistgħux nirbħulu," qal Conte li sostna illi l-esperti qed jibżgħu li l-kurva tal-pandemija tista' terġa' togħla fil-perjodu tal-Milied. Dawn il-miżuri ta' lockdown jiġu fil-kuntest illi l-Lombardija, Veneto u Lazio ireġistraw rata ta' trażmissjoni ta' aktar minn 1 wara ġimgħat ta' tnaqqis. L-Italja huwa l-pajjiż bl-ogħla rata ta' mwiet kaġun tal-pandemija b'67,900 vittma sal-Ġimgħa 18 ta' Diċembru. Il-miżuri se jidħlu fis-seħħ fil-21 ta' Diċembru u jibqgħu għaddejjin sas-6 ta' Jannar (L-Epifanija) u fost oħrajn se jfissru li r-ristoranti mhux se jkunu miftuħin, għalkemm jistgħu jsiru deliveries u take-aways, filwaqt li l-moviment bejn parti u oħra tal-Italja se jkun ristrett. Huma żewġ persuni biss li jistgħu jżuru ħbieb jew familja fi kwalunkwe ġurnata minn dawn. Belġju: Regoli stretti fuq il-mistiedna Bħalissa, fil-Belġju, kull dar tista' tilqa' persuna waħda biss (dejjem l-istess waħda) li ma tgħix fiha. Min jgħix waħdu, jista' jdaħħal żewġ persuni iżda mhux flimkien. Fl-24 u l-25 ta' Diċembru din ir-regola stretta se tinbidel ftit biex kull familja tista' tilqa' sa massimu ta' żewġ persuni. Madanakollu, fuq barra ma jistax ikun hemm aktar minn erba' persuni flimkien. Lejliet l-Ewwel tas-Sena ma jistax jinħaraq nar iżda l-curfew impost jiem ilu se jitnaqqas minn nofsilejl sal-5:00am. Il-ħwienet kollha se jinfetħu mill-1 ta' Diċembru, iżda persuna tista' tmur tixtri waħedha u ma tistax taqbeż it-30 minuta f'ħanut. Il-hairdressers, il-bars u r-ristoranti se jibqgħu magħluqa. Stabbilimenti tal-ikel jistgħu joffru takeaway sal-10:00pm.	[ 10 ]
Forsi ma hemmx xhur iżjed kripattivi minn dan li ninsabu fih u minn dak li daqt jidħol biex iniedi sena ġdida. M'iniex ngħid dan minħabba dil-misħuta kesħa umduża li kull sena preċett taqa' fuq dawn il-gżejjer. Xejn affattu. Ngħid għalija, is-sħana sajfija – l-iżjed dik li għandha ħabta tinżel lejn Lulju u Awwissu – f'dawn l-aħħar snin sirt insibha ferm iżjed ostili u insopportabbli. Qiegħed ngħid dan minħabba t-tendenza tipika ta' ħafna minna – anke tiegħi – li f'dawn iż-żminijiet inħarsu lura biex naraw x'għadda u x'm'għaddhiex minn għalina filwaqt li nħarsu 'l quddiem b'dawk il-ħafna wegħdiet foloz li nagħmlu lilna nfusna. Riżoluzzjonijiet ġodda għas-sena li ġejja għandi ftit li xejn – la għalija nnifsi u wisq inqas għal din il-paġna. Niġu f'dan, lanqas biss għandi idea ċara dwar x'ser naqra s-sena d-dieħla. Hekk jew hekk, id-deċiżjoni li f'daż-żminijiet noqgħod daqsxejn lura milli nagħmel xi riżoluzzjoni ormaj ili li ħadtha. Kienet waħda mir-riżoluzzjonijiet – apparagun waħda mill-ftit – illi seħħli nżomm tajjeb ħafna bla problemi. Biss dal-vizzju sagrosant li malli jibda dieħel Diċembru – minn xi daqqiet anke saħansitra lejn tmien Novembru – nixħet ħarsti lura fuq il-ħdax il-xahar illi jkun għaddew ma rnexxieli neħles minn qatt. Anzi, mhix l-ewwel darba li mbagħad, terġa', il-ħdax-il xahar – bla ma nagħraf il-kif u l-kome – dlonk isiru tnejn u għoxrin, tlieta u tletin, erbgħa u għerbin. Kull tifkira taqla' mill-qabar tifkira oħra: kull tifkira tkun ukoll tfakkira. Il-memorji erħilhom imbagħad jixirfu, bħal ġgajta bebbux wara xi ħalba xita f'Jannar, mill-ibgħad reċessi tan-nisi – dika l-fakultà ewlenija li tippermetti lilna l-bnedmin, bħalma kien fakkarna Emil Cioran, li niżgiċċaw mit-tifkir ħalli nibqgħu għaddejjin 'il quddiem bla ma wisq niġġennu. "In-nisi huwa l-unika fidwa", kien wissiena l-kittieb Rumen-Franċiż. Iżda għax tgħid din is-sena tabilħaqq ġiet għat-tifkiriet. 'Qas biss laħqet faqqgħet l-imxija tal-virus Corona li l-mezzi tal-midja soċjali – l-iżjed tan-nies qalbenin illi xi ftit jew wisq bħali jbatu bit-tendenzi mażokisti illi jissawtu bl-imgħoddi – ma ntlewx b'ħemel ta' rikordji ta' kull tip, fosthom letterarji, sintendi. Miserere, miserere, misero me, però brindo alla vita . Ngħid għalija dan l-eżerċizzju – minħabba raġunijiet illi jeħtieġu paġna għalihom – ittantajt naħarbu kemm nista'. Imxija u mhux, ġaladarba jkollok il-moħriet f'idek mhix ħaġa li toqgħod tħares lura. 'Qas ħaqq tisfa' kolonna melħ bħalma ġralha, jaħasra, il-mara ta' Lot. Għall-inqas hekk fihmtha dika l-ħabta. Għaldaqstant ir-riżoluzzjoni tiegħi għas-sena 2020 spiċċajt għamiltha xorta waħda, forsi bla 'qas biss ittendejt. Iżda kif jgħidu, mill-Milied sa San Stiefnu. Aċċennajt dwar dan fil-qosor fl-artiklu tiegħi dwar il-kiteb retrospettiv Noti Jien Noti ta' Immanuel Mifsud u Toni Sant. Id-Demonju ġabha li maż-żmien anke jien inġarrejt daqsxejn minn dal-pandemonju ta' dil-pandemija. Qatt ma naf li għaddew minn moħħi daqstant titli ta' kotba fi żmien daqstant qasir. Sintendi, is-salt kaxxi kollha " ħwejjeġ tan-nelħ" , kif kienet tgħidli ommi – fosthom noti ta' żmien il-kulleġġ u l-Università kif ukoll ħwejjeġ żmanġati bil-kamla, timijiet tas-Subbuteo, imfakar ta' min jaf kemm-il ġrajja, rivisti, diski, skritti u kotba, uħud minnhom minsija – illi mtlejt bihom f'nofs is-sajf wara li sfat nieqsa ommi m'għenux lanqas. Kull kaxxa kapitlu magħluq – s'issa għadni ma ssograjtx immur niftaħ imqar xi tnejn minnhom ammozz għaliex – ġa naf ben tajjeb – illi altrimenti aktarx nispiċċa nħażżeż – irrid jew ma rridx – kapitlu fuq dika l-kaxxa u mbagħad ieħor fuq l-oħra: proġetti ta' kitba għandi biżżejjed. U ma tridx wisq biex anke dawk ħwejjeġ tan-nelħ . "These foolish things remind me of you", darba kanta l-mitiku Bryan Ferry. Kwantu l-ħwejjeġ kantaw hekka wkoll oħrajn qablu, fosthom Dorothy Dickson, Ella Fitzgerald, Nat King Cole, Billie Holiday u Sam Cooke. Dan l-aħħar ukoll Bob Dylan. Kos, din id-diska qiegħed niftakar fiha proprju dal-ħin, bħalissa jien u nikteb, għax inzertat – oħroġ il-għaġeb – waħda mill-aktar memorji bikrin ta' tfuliti. Lura għall-kotba, minbarra l-iżvintura avventuruża tal-mara ta' Lot, il-moħriet ta' Ġesù Kristu skont San Luqa u l-vidjo tant seksi ta' Bryan Ferry hemm ukoll, fl-isfond ta' dat-thewdin tiegħi ta' tmiem is-sena, is-sensiela ta' erba' rumanzi El cementerio de los libros olvidados ( Il-Midfen tal-Kotba Minsija , 2001-2017) tal-kittieb Spanjol Carlos Ruiz Zafón. Fis-sew mhumiex in-narrattivi rispettivi tar-rumanzi nfushom li qegħdin ifakkruni fit-tifkiriet u fit-tfakkir, spiss xejn mixtieq, illi tajjeb jew ħażin is-soltu jqanqlu. Ibda biex dar-rumanzi ma qrajthomx. Madankollu, xi ftit ġimgħat ilu, waqt riċerki dwar ħwejjeġ – forsi xejn inqas tan-nelħ – illi kont qiegħed nagħmel feġġew ma' wiċċi żewġ ċitazzjonijiet tassew punġenti ta' Zafón mir-rumanz La sombra del viento ( Dell ir-Riħ , 2001). Qabelxejn, "il-kotba bħall-mirja: naraw fihom biss dawk illi diġà jkollna fina". Imbagħad, ftit tal-ħin wara, bħalkieku dil- balla ma bbastatx, ukoll din: "nista' nwaħħal f'qalbu, iżda filfatt hija s-solitudni li qiegħda toqtlu. Il-memorji agħar mill-balal." Il-biċċa l-kbira tal-memorji ta' ħajti li għoġobhom jerġgħu jiġu jaħbtu għalija matul tmiem l-ewwel mewġa tal-imxija issa reġgħu dbielu u marru lura – almenu għalissa – fil-belliegħa tan-nisi, fil-midfen tal-kotba minsija. Tant hu hekk illi bil-kontra tas-snin ta' qabel ix-xahar ta' Diċembru, din id-darba, ftit li xejn qagħad jorgażma jaqta' l-ħaqq fuq l-għemejjel illi wettaqt, jew inqast milli nwettaq, matul dis-sena tant imqallba li fl-aħħar waslet ukoll fi tmienha. Forsi għax il-mewġ tal-imgħoddi dis-sena laħaq daħal għandi kmieni, sewwasew matul l-eqqel stadji tal-pandemija. Jew forsi għax ormaj issa, kaġun ta' dan, f'dal-punt diġà ttarraxt qatigħ u m'għadnix nisma' l-baħar iħabbat bħad-Diċembri ta' dari. Kapaċi beżgħu wkoll mill-Corona. Hu x'inhu, abbli minnu li s-sema u l-art forsi jgħaddu iżda l-kliem ma jgħaddix. Għadd illi t-tifkiriet tal-ġrajjiet tal-ħdax jew tat-tnax-il xahar illi għaddew dis-sena baqgħu miġbura d-dar, it-titli tal-kotba – l-iżjed dawk illi żammewli kumpannija matul dis-sena mxewka – bħal donnu tawha għall-isfrattu, tant illi nġemgħu lkoll geġwiġija ġo moħħi u qajla nista' nsib tarfhom. M'hemmx li jrabbu daqsxejn għaqal dal- ħwejjeġ tan-nelħ . Għax minn banda hekk huma – huma wkoll. Il-kliem u l-kilba għall-kitba tagħhom bl-iswed fuq l-abjad kultant mhux inqas. Ma niċċewċux: tan-nelħ mhux għax dawn huma ħwejjeġ taż-żuffjett, tat-tbaħnin u tat-tiżgig, le. Iżda pjuttost għaliex bħall-iktar kittieb illi wikkieli kliem f'dawn l-aħħar xhur – voldieri, mill-ġdid, Emile Cioran – kultant naħseb illi l-kitba hija kwistjoni ta' ħajja jew mewt: ġieli nikteb biex ma noqtolx lili nnifsi jew lil ħaddieħor. "Li ma kontx nikteb kont insir qattiel… Ktieb huwa suwiċidju mwaħħar". Mhux eżatt, iżda kważi.	[ 2 ]
Qed nersqu lejn l-aħħar jiem tas-sena 2020 bit-tama illi s-sena 2021 tkun aħjar. Fil-bidu tas-sena ħadd ma basar li se ngħaddu minn disa' xhur ta' sfida – mhux biss fuq livell ta' saħħa, imma anke fuq livell ekonomiku u soċjali. Żmien ta' sfida li iżda wkoll wassalna biex naħsbu u nirriflettu fuq affarijiet oħra li forsi bil-ġenn tal-ħajja xi kultant konna ninsew. Bħall-ħin li nqattgħu mal-familja; kif nippjanaw il-ġranet tagħna biex insibu bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja; li nagħtu aktar kas tas-saħħa fiżika u mentali tagħna; il-konsum tagħna u minn fejn nixtru l-prodotti; x'attivitajiet differenti nistgħu nagħmlu meta l-għażla tkun limitata. Is-sena 2020 għenitna nbiddlu l-mod ta' kif naħsbu, b'aktar kuraġġ biex inkunu innovattivi. Bdejt is-sena bħala Membru tal-Parlament Ewropew u se nkun qed nagħlaqha bħala membru tal-Kabinett. Minn dejjem kelli għal qalbi l-prinċipji li jiggvernaw ekonomija sostenibbli, għalhekk ħdimt biex ikunu approvati b'maġġoranza l-prijoritajiet li nnegozjajt fir-riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew dwar il-Green Deal Ewropew. Prijoritajiet li rrid inkompli naħdem fuqhom f'pajjiżna. Dan huwa pjan importanti għal Malta, anke fid-dawl tad-dikjarazzjoni illi pajjiżna jrid jilħaq il-mira li sal-2050 l-ekonomija tagħna ma tkunx qed tħammeġ. Tul din is-sena kelli numru ta' laqgħat, fosthom mal-Kamra tal-Kummerċ u ma' organizzazzjonijiet lokali, dwar kif nistgħu nfasslu mudell ekonomiku sostenibbli. Mal-Viċi President Eżekuttiv tal-Green Deal Frans Timmermans, ħdimt favur appoġġ minn kulħadd, speċjalment biex jiġu mħarsa l-impjiegi tal-ħaddiema b'pagi denji u b'kundizzjonijiet tajba ta' xogħol. Qabel ma faqqgħet il-pandemija, tajt bidu lill-proġett ambjentali Small Changes, Big Impact, bil-parteċipazzjoni ta' aktar minn 50 persuna u għaqdiet mhux governattivi (NGOs), bl-għan li nippromwovu żvilupp sostenibbli f'oqsma differenti, filwaqt li nħarsu l-ambjent. Dan il-proġett, li se nkompli naħdem fuqu anke tul is-sena l-ġdida, ingħata sinjifikat akbar meta l-pandemija tal-COVID-19 laqtgħet lil pajjiżna wkoll. Waħda mill-inizjattivi li għamilna kienet li flimkien ma' Friends of the Earth Malta u diversi bdiewa u raħħala, ikkomunikajna kampanja b'messaġġ importanti: li nixtru prodott lokali Malti. Dan jorbot mal-istrateġija Ewropea Farm-to-Fork, li taċċerta l-kwalità fl-ikel, mill-produzzjoni sakemm jasal fuq il-platt tagħna. Inizjattiva oħra kienet illi qassamna portable ashtrays biex innaqqsu l-ammont ta' sigaretti li jiġu mormija fil-kampanji u l-ibħra tagħna. L-isfidi relatati ma' COVD-19 ħasshom kulħadd. Fl-interess ta' Malta tkellimt mal-Kummissjoni Ewropea biex ikun hemm flessibilità finanzjarja waqt il-pandemija, biex ċittadini, intrapriżi żgħar u ħaddiema self-employed ma jispiċċawx iġorru piż kbir. Ħdimt biex jiġi aċċertat li Malta jkollha aċċess għat-tagħmir mediku kollu u ingħaqadt f'alleanza ma' politiċi, CEOs u trade unions Ewropej biex flimkien nippromwovu miżuri bl-għan li l-ekonomija tinbena mill-ġdid b'mod aktar sostenibbli. Mill-bidu mbuttajt biex ikun hemm sistema Ewropeja għax-xiri konġunt tal-vaċċin. Dan biex nassiguraw li pajjiżna ma jkunx żvantaġġjat ma' swieq oħra. Il-ħajja politika tlaqqek ma' sitwazzjonijiet differenti, li kollha jimmeritaw l-importanza li ħaqqhom. Fi żmien il-pandemija – speċjalment matul ix-xhur li kellna partial lockdown – rajna numru ta' sitwazzjonijiet soċjali li kienu qed iħallu aktar vittmi. Grazzi għall-ħidma li għamilt flimkien mat-tim tiegħi u l-Ministri Byron Camilleri, Edward Zammit Lewis u s-Segtretarju Parlamentari Rosianne Cutajar, f'Mejju li għadda tajna bidu għal assistenza legali b'xejn għal kull vittma ta' vjolenza domestika. Bħala Chairperson ta' Mental Health Europe u flimkien ma' Richmond Foundation, komplejt naħdem biex jiżdied l-għarfien dwar is-saħħa mentali, anke permezz ta' kampanja ta' tagħrif fuq il-mezzi soċjali. Kien ta' unur għalija li komplejt bil-ħidma bħala Viċi Chairperson tal-grupp MEPs Against Cancer u intgħażilt membru tal-kumitat speċjali kontra l-kanċer. Din is-sena ġabitni lura lejn Malta; deċiżjoni li ħadt għax ħassejt li wasal iż-żmien li dak kollu li ksibt fuq livell Ewropew nimplimentah b'aktar enfasi fuq livell lokali. Il-Ministeru tal-Enerġija, l-Intrapriża u l-Iżvilupp Sostenibbli li ġejt fdata bih huwa wkoll kontinwazzjoni ta' ħidmieti tul dawn l-aħħar snin. Bi ħsiebni nagħmel ħilti biex nara li dak li hu mistenni minnha bħala pajjiż taħt il-Green Deal Ewropew, jitwettaq. Żewġ prijoritajiet kbar għalija huma l-qasam tal-enerġija u aktar żoni ħodor u spazji miftuħa. Irrid nara lil pajjiżna b'diversifikazzjoni akbar tas-sorsi ta' enerġija tiegħu, biex nassiguraw indipendenza fl-enerġija u biex inżidu l-persentaġġ li bih niġġeneraw l-elettriku permezz tas-sorsi rinnovabbli. Nemmen f'aktar spazji miftuħa u aktar attenzjoni għall-ambjent, xi ħaġa li ċ-ċittadini tagħna ħassew il-bżonn tagħhom din is-sena, aktar minn qatt qabel. Il-pandemija sfurzat lil ħafna jbiddlu l-mod ta' kif igawdu l-ħin mal-familja: li ma tistax issiefer u l-ħin itwal li konna qed inqattgħu d-dar wera' kemm verament hemm bżonn postijiet differenti fejn il-Maltin u l-Għawdxin jistgħu jirrilassaw. Se nkompli nibni fuq dan il-momentum. Waħda mill-ewwel deċiżjonijiet immedjati li ħadt flimkien mal-Malta Enterprise kienet li s-suppliment tal-paga u r-rifużjoni fuq il-kontijiet tad-dawl jingħataw kemm jista' jkun malajr għax-xahar ta' Diċembru, biex intrapriżi u ħaddiema jkollom l-appoġġ meħtieġ anke f'dawn iż-żminijiet ta' festi. Dan ix-xahar se nkunu tajna €40 miljun fl-iskema tal-wage supplement u anki fl-iskema tar-rifużjoni tal-kontijiet tal-elettriku. Dan kollu mhux biss biex il-familji u n-negozji jkollhom għajnuna fl-immedjat, imma wkoll biex inkunu f'pożizzjoni li minnha nistgħu nippjanaw għall-ġejjieni. Bi pjan serju, Malta għandha l-potenzjal li ssir leader f'ekonomija sostenibbli. Irridu nesploraw mgħodijiet differenti. Propju f'dawn il-jiem, ġiet approvata u nħarġet l-ewwel liċenzja fil-qasam tal-kannabis mediċinali f'pajjiżna; pass importanti ferm għax kumpanija Kanadiża se tinvesti direttament f'pajjiżna, b'Malta tikkompeti fis-suq globali. Biex pajjiżna jkompli miexi 'l quddiem, irridu nkunu innovattivi. L-avvanzi teknoloġiċi, il-ħiliet tal-ħaddiema u s-sistema edukattiva li noffru lil uliedna huma t-tliet pilastri li jistgħu jwassluna hemmhekk. Nagħlaq din il-kitba billi nawguralek xewqat sbieħ għas-sena l-ġdida.	[ 11, 12 ]
Il-barijiet u clubs se jibqgħu magħluqin sal-1 ta' Frar li ġej u dan wara li l-avviż legali ġie rivedut, hekk kif il-barijiet u clubs kellhom jibqgħu magħluqin sal-1 ta' Jannar. Dan ħabbritu s-Supretedent tas-Saħħa Pubblika Chrmaine Gauci li ħabbret ukoll l-aħħar numri u informazzjoni dwar il-Covid-19, fosthom dwar il-varjant tal-Covid-19 li issa hawn l-ewwel tliet każi f'Malta. Dawk li għandhom liċenzji ta' bars u anke l-clubs kienu fost l-ewwel li kellhom jgħalqu hekk kif naturalment jinvolvu attivitajiet tal-massa, dan anke jekk numru ta' barijiet imma li jservu l-ikel baqgħu miftuħin b'inqas imwejjed u f'ħafna każi bl-appuntament. Il-bidu tat-tieni mewġa kienet bdiet permezz ta' cluster f'party, li kien sar fis-sajf meta diversi clubs u bars kinu reġgħu fetħu hekk kif għl xi ġimgħat il-każi naqqsu ħafna.	[ 12 ]
Is-Supretendent tas-Saħħa Pubblika Charmaine Gauci, waqt konferenza tal-aħbarijiet, qalet illi Malta għandha tliet każi tal-varjant tal-Covid-19: Żewġ barranin li jinsabu fi kwarantina u Maltija - li dwarha għadha għaddejja investigazzjoni. Gauci kienet qed tirreaġixxi għall-aħbar dalgħodu wara tweet mid-Deputat PM Chris Fearne. Hija qalet li l-awtoritajiet se jibqgħu jkunu viġilanti, jibqa' jsir ħafna contact tracing filwaqt li l-popolazzjoni tibqa' ssegwi r-regoli u miżuri ta' prevenzjoni. Fl-istess konferenza Gauci wissiet ukoll kontra attivitajiet - speċjalment dawk marbutin mal-anzjani - hekk kif 70 anzjan kellhom jitpoġġew fi kwarantina wara li attendew ikla u tombla, bi tmienja minnhom sa issa jinstabu pożittivi għall-Covid-19. Gauci qalet illi l-medja bħalissa ta' każi hija ta' 90 każ kuljum li hija żieda mill-ġdid, wara l-ġranet tal-Milied u qalet illi fl-aħħar ġimgħa rriżultaw 152 każ minn clusters, 63 każ mill-post tax-xogħol u 37 minn laqgħat soċjali. Qalet ukoll li fl-ITU bħalissa hemm 12-il pazjent bil-Covid-19.	[ 12 ]
Kemm se ndumu sejrin hekk? Kemm se ndumu naċċettaw li prinċipju jew argument jiġġebbed skont persuna ma' liema partit iżżomm? Possibbli għadna ma mmaturajniex biżżejjed biex it-tajjeb ngħidulu tajjeb dejjem u l-ħażin ngħidulu ħażin dejjem? Għalfejn baqgħet daqshekk diffiċli din? U għalfejn bqajna tant tribalistiċi li donnu għax tgħid li l-ħażin huwa verament ħażin tiġi ttimbrat traditur, pinnur, ġakbin u kull aġġettiv negattiv taħt is-sema? U finalment meta se jasal iż-żmien li dan il-poplu jinduna u jintebaħ li huwa l-politiku li hu fis-servizz tal-poplu u mhux il-kontra? Qed nirreferu għal bosta istanzi, anzi għal kważi l-istanzi kollha fl-aħħar 10 snin u aktar, ta' meta politiku nqabad li jkun ġab ruħu b'mod inkorett, mhux etiku jew saħansitra malizzjuż. Fl-aħħar ġimgħa kellna diskussjoni dwar il-ħlas tat-taxxa. Kienet din il-gazzetta li żvelat illi Bernard Grech kien waqa' lura b'€62,000 f'taxxa u VAT li ma ħallasx u dakinhar bosta iddubitaw l-istorja jew ippruvaw inaqqsu mill-importanza tagħha. Mill-importanza li min ikun fil-poter ikun dejjem qeda dmiru lejn l-istat kif wara kollox kull ċittadin onest jagħmel. L-istess nies imbagħad tkażaw meta saret allegazzjoni, sa issa mhux miċħuda bil-provi, li s-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar ma ddikjaratx €46,000 f'senserija ta' dar fl-Imdina. U naqilbuha fuq rasha! Bosta qed jgħidu 'u iva mhux xorta!' 'b'daqshekk', 'ħajja privata'. B'daqshekk? Mhux xorta? B'daqshekk allegazzjoni li persuna, fil-poter, ma qdietx dmirha lejn l-istat kif huwa obbligat jagħmel Ċikku l-poplu? Kemm il-€46,000 – int għażiż ħaddiem u pensjonant - taqla'? Probabbilment trid taħdem sentejn jekk mhux aktar biex tieħu dawk il-flus u trid tħallas sal-aħħar sold taxxa, u jkun hawn min jgħid 'b'daqshekk!'? Humiex l-istess persuni li ħadu skandlu bl-istorja tal-ILLUM u taxxa li ma ħallasx Bernard Grech!? Huma t-tnejn għamlu ħażin jekk ma ħallsux it-taxxa jew ma ddikjrawx dħul. Huma t-tnejn naqqsu minn dmirijiethom jekk ma ddikjarawx dak li daħħlu. Huma t-tnejn ħaqqhom kundanna u kritika. Mela se niqbgħu naraw jekk hux mal-partit 'tiegħi' jew 'tagħhom' qabel ma l-iswed ngħidulu iswed u l-abjad u ngħidulu l-abjad? Ir-riga hija l-istess għal kulħadd u l-ġustizzja għandha ssir ma' kulħadd l-istess, kemm fuq li jiġri issa u anke fuq dak li ġara fil-passat Sar ħafna diskors fieragħ matul is-snin minn diversi mexxejja politiċi dwar bidu ġdid u rebbiegħa ġdida u stil ta' politika ġdid u 'mhux lil min taf imma x'taf' u 'neqirdu l-korruzzjoni bl-għeruq u x-xniexel' – u fejn konna bqajna fir-realtá. B'politiċi li jaħsbu li l-pajjiż huwa xi fewdu tagħhom għal 10 jew 15-il sena illi matulhom jista' jsir negozju bl-art u l-proprjetá tal-poplu, matulhom jitħanżru qishom qatt ma kielu, iqasmu ċ-ċejċa qisu għada ma jeżistix u jinvolvu rwieħhom fi skandli, wħud żgħar u oħrajn gravi. U għalfejn jagħmluhom dawn l-affarijiet? Jagħmluhom għax jistgħu. Għax aħna nippermettu li dan isir – hekk konna nagħmlu taħt in-Nazzjonalisti u hekk bqajna nagħmlu llum. Lill-politiċi għollejnihom wisq fuq pedestall. Wasal iż-żmien li vera nżommuhom kontabbli. Kemm ta' issa, imma anke ta' qabel u mingħajr distinzjoni. Jekk Jason Azzopardi aċċetta rigal mingħand ta' Tumas u qagħad fil-Hilton ta' Tel Aviv b'xejn għamel żball u huwa sewwa u xieraq li qala' l-kritika. Pero' l-istess kull min aċċetta rigali, jew xi logħoba futbol jew qagħad jiġri bil-private jets ta' Yorgen Fenech! Ir-riga hija l-istess għal kulħadd u l-ġustizzja għandha ssir ma' kulħadd l-istess, kemm fuq li jiġri issa u anke fuq dak li ġara fil-passat. Fejn hi l-ġustizzja fil-qtil ma' Karin Grech? Fejn? Min qatilha? Fejn hi l-ġustizzja ma' Lino Cauchi? Fejn? Fejn hi l-ġustizzja għal Raymond Caruana? Fejn? Mhux talli ma saritx ġustizzja talli għandna sal-lum nużaw jew niġġustifikaw jew innaqqsu jew inżidu mill-importanza ta' wieħed minn dawn l-assassinji – u magħhom naturalment ta' Daphne Caruana Galizia – skont dawk l-interessi pwerili u partiġġjani tal-individwu. Lanqas fuq l-aktar ħaġa kerha u kundannabbli ma konna kapaċi ningħaqdu f'vuċi waħda u nikkundannaw fejn jixraq li nikkundannaw. Għalhekk ġenerazzjoni wara oħra ta' politiċi tibqa' taħseb li għandha liċenzja li tagħmel li trid, kif trid u meta trid. Għax nibqgħu bil-mentalitá ta 'tiegħi aħjar minn tiegħek u tiegħek agħar minn tiegħi' minflok ngħidu dan ħażin u dan tajjeb. L-iswed, iswed. L-abjad, abjad. Anke fuq il-wasla tal-vaċċin – mument hekk sabiħ u pożittiv – ukoll kien hemm min qala' l-passat biex jgħid li huwa grazzi għall-partit tiegħu li se jkollna l-vaċċin u mhux għall-partit l-ieħor. Lanqas ix-xjentisti ta! Il-partit! Dak li hu sew jibqa' sew dejjem. Dak li hu ħażin jibqa' ħażin dejjem – hemm min hemm fil-Gvern, hu min hu (jew hi) l-politiku!	[ 11, 12 ]
Probabbli fost l-aktar ritratti li ttieħdu din is-sena li se jibqgħu jiġu ppubblikati huma taż-żewġ infermiera li qed jingħataw il-vaċċin – l-ewwel waħda f'Malta, Rachel Grech u l-ewwel waħda f'Għawdex, Felicienne Cini. Kull ritratt għandu storja. Dawn ir-ritratti jixhdu s-sens qawwi ta' impenn tal-ħaddiema fil-qasam tas-saħħa, u l-importanza li għandna nagħtu kas saħħitna u saħħet dawk għeżież għalina u ta' madwarna billi nitlaqqmu. Ir-ritratti taż-żewġ żgħażagħ huma turija tad-determinazzjoni u l-kuraġġ. Il-professjonijiet fil-qasam soċjali u tas-saħħa jirrikjedu dedikazzjoni partikolari. Jesponu lil kull min ikun qiegħed jagħtihom għal riskju, inkluż fuq saħħithom. Għalhekk l-apprezzament tagħna għandu jkun kbir mhux biss illum imma f'kull ċirkostanza. Min iħabbat wiċċu ma' problema ta' saħħa jaf sew li jsib il-faraġ ukoll mingħand il-professjonisti li jkunu qed joffru u jagħtu l-kura. Ir-ritratti ta' Rachel u Felicienne ifakkruna mhux biss fl-eżempju u l-messaġġ biex nieħdu t-tilqima kontra l-COVID19 imma fuq kollox juruna li anki fl-aktar perjodi mdallma meta ħadd ma kien jaf x'se jkunu u kemm se jkunu kbar l-effetti tal-virus, il-professjonisti fil-qasam tas-saħħa ma fittewx il-kenn ta' darhom imma baqgħu imorru għax-xogħol u jagħtu l-kura li kienet meħtieġa. Il-kuraġġ u l-fiduċja jridu jgħelbu l-biża u t-tħassib Ippermettili naqsam miegħek tħassib dwar biżgħat li qed jinħolqu u jinxterdu dwar it-tilqima li ġiet żviluppata. Hi ironija li wara li tant preokkupazzjoni dwar l-effetti tal-COVID19, l-iżolament, l-iskumdita' li ffaċċjajna u għadna qed niffaċċjaw, il-biża, ir-riperkussjonijiet mediċi u sfortuntament imwiet, issib min jipprova joħloq dubju dwar il-bżonn tal-vaċċin u t-tilqim. L-iżvilupp tal-vaċċin hu riżultat tal-avvanz li sar fix-xjenza. Riżultat tal-iżviluppi fit-teknoloġija. Riżultat tal-investiment fir-riċerka. Il-vaċċin għadda minn proċess rigoruż biex ikun jista' jiġi approvat. L-ebda awtorita' tas-saħħa – kemm regolatorja kif ukoll li tipprovdi s-servizzi tas-saħħa mhi se tissogra u tpoġġi f'riskju s-saħħa u l-ħajja tan-nies. Dan hu mument ieħor fejn irridu nafdaw f'idejn l-esperti u l-professjonisti. Il-kuraġġ għandu jgħeleb it-tħassib. Il-fiduċja trid tegħleb il-biża'. Il-mod u ż-żmien li fih ġie żviluppat il-vaċċin joħroġu l-importanza tal-investiment kontinwu fir-riċerka u l-innovazzjoni. Ma setgħax ikun żvilupp vaċċin mingħajr rieda u finanzjament qawwi. L-Unjoni Ewropea tagħti importanza lir-riċerka u l-innovazzjoni. Il-pandemija għandha tkompli turi li l-innovazzjoni u t-tibdil kontinwu huma elementi essenzjali biex nimxu 'l quddiem. Ir-riċerka u l-innovazzjoni fis-saħħa tfisser aktar kura u kura aħjar, identifikaw ta' metodi aktar effettivi biex tingħata l-kura, mediċini ġodda u tagħmir aktar sofistikat għall-kura. Fl-aħħar mill-aħħar tfisser titjib fil-kwalita' tal-ħajja tan-nies, pazjenti li jkunu aktar sodisfatti bil-kura li qed jingħataw u aċċess għal aktar servizzi tas-saħħa. Opportunitajiet ġodda bl-innovazzjoni Il-pandemija uriet ukoll l-importanza tal-innovazzjoni u t-tiġdid fil-qasam ekonomiku. L-addattament, il-ġdid, it-tibdil kienu kruċjali biex ħafna mis-setturi jkomplu joperaw, jiġġeneraw ix-xogħol, jassiguraw li l-investiment jirrendi u jsostnu l-impjiegi tal-ħaddiema tagħhom. L-innovazzjoni hi kontributur ewlieni għaż-żieda fil-produttivita' u t-tkabbir ekonomiku. Bir-riċerka u l-innovazzjoni jiġu kkreati opportunitajiet ġodda, iffaċċjati sfidi u l-affarijiet isiru b'modi differenti u b'aktar effiċjenza. L-impenn għal aktar riċerka u innovazzjoni għandu jkun mifrux f'kull qasam. Settur importanti ieħor hu l-ambjent biex intejbu l-kwalita' tal-arja, l-ilma u ta' dak kollu li jdawwarna u li għandu impatt fuq is-saħħa fiżika u mentali tagħna. L-istess jgħodd għal qasam tat-trasport u l-mezzi ta' vjaġġar. It-tfal u ż-żgħażagħ iridu jiġu esposti aktar għal kreattivita' Fis-sistema edukattiva tagħna rridu nippromwovu l-kultura favur ir-riċerka u l-innovazzjoni. Irridu sistemi edukattivi li jagħtu spazju u flessibilita' lit-tfal li jesperimentaw, jikkreaw u joħolqu l-ġdid. L-edukazzjoni għandha twaqqa' l-barrieri u mhux toħloqhom b'suġġetti rigidi. Għalhekk jeħtieġ li nagħtu importanza aktar lill-iżvilupp tal-ħiliet tat-tfal. Tul is-snin pajjiżna għamel investiment qawwi fl-edukazzjoni. Ġenituri għamlu sagrifiċċji. Żgħażagħ ikkomettew lilhom infushom għall-istudji. Mijiet ta' studentif'istituzzjonijiet differenti jinvestu ħinijiet twal jirriċerkaw, jagħmlu intervisti għall-istudji tagħhom, janalizzaw, jevalwaw, u joħorġu b'konklużjonijiet ibażati fuq ir-riċerka u l-evidenza. Hi ħasra li, għal raġunijiet differenti, ħafna minn din ir-riċerka ma tkomplix tiġi segwita u żviluppata aktar. Is-suċċess tal-istuzzjonijiet edukattivi tagħna m'għandux jitkejjel biss bin-numri ta' gradwati imma wkoll bir-riċerka u l-kwalita' tagħha li ssir. Politika li sssotni u tinċentiva l-ġdid Kull żvilupp ta' politika għandha tagħti importanza lill-innovazzjoni. L-investiment fir-riċerka u l-innovazzjoni għandu jkun parti essenzjali mill-budget ta' pajjiżna. Iridu jkunu l-bażi. Il-Gvern għandu jagħti aktar inċentivi biex jitkattar l-investiment fir-riċerka. Jeħtieġ li jkollna l-ambizzjoni li pajjiżna jkun f'pożizzjoni li jaqsam u jesporta r-riċerka, il-ġdid u s-soluzzjonijiet ġodda li jinħolqu permezz ta' studji li jkunu saru. Awguri Nawgura lilek l-editur, lill-ġurnalisti u l-qarrejja ta' din il-gazzetta s-sena t-tajba mimlija saħħa.	[ 11, 12 ]
Il-pubbliku inġenerali, jiġifieri dawk li għandhom 55 sena jew inqas, mistennija jibdew jirċievu l-appuntamenti biex jieħdu t-tilqima kontra l-Covid-19 lejn l-aħħar ta' April, bidu ta' Mejju. Ikkonferma dan il-Ministru għas-Saħħa Chris Fearne f'kummenti ma' The Times of Malta. Dan ifisser, insista d-Deputat Prim Ministru, li jekk biżżejjed nies jieħdu l-vaċċin, sal-aħħar tas-sajf ikun hemm biżżejjed immunità fil-popolazzjoni biex inkunu nistgħu ngħidu li l-Covid-19 huwa xi ħaġa tal-passat. Qal ukoll li sal-aħħar ta' Jannar, madwar 16,000 persuna se jkunu ħadu l-ewwel doża tal-vaċċin. Fil-fatt, sal-aħħar ta' dan ix-xahar, il-vaċċin se jkun offrut lil dawk kollha li għandhom 'il fuq minn 85 sena, nofs il-ħaddiema kollha tas-saħħa u madwar 60% tar-residenti f'San Vinċenz de Paule. Qal ukoll li ma' dawn se jkun hemm ukoll numri ta' persuni li se jkunu ħadu wkoll it-tieni doża tal-vaċċin, biex hekk, sal-aħħar ta' dan ix-xahar, 20,000 persuna se jkunu tlaqqmu. Fi Frar, se jkunu tlaqqmu l-frontliners kollha u anke l-anzjani li għandhom 'il fuq minn 80 sena. Warajhom imbagħad jibdew jitlaqqmu dawk li jbatu minn mard kroniku, l-anzjani li għandhom 'il fuq minn 70 sena u l-istaff fl-iskejjel u ċ-ċentri tal-kura tat-tfal. Fearne qal ukoll li sal-aħħar tax-xahar, Malta se tkun qed tirċievi 32,000 doża tal-vaċċin ta' Pfizer. Insista li l-ammont allokat għal Malta reġa' żdied minn 600,000 għal 670,000 doża. Mistoqsi dwar il-kritika tat-tobba, li t-tilqim miexi bilmod, il-Ministru Fearne spjega kif il-pjan bħalissa huwa li Malta tamministra 5,000 doża, jew ftit aktar, fil-ġimgħa. Aqra wkoll: 'Biex neħilsu mill-pandemija f'ħames xhur irridu nlaqqmu aktar minn 26,000 persuna fil-ġimgħa' - it-tobba Fakkar ukoll li apparti l-vaċċin ta' Pfizer, l-Aġenzija Ewropea għall-Mediċina mistennija tapprova l-vaċċin ta' Moderna dalwaqt. Jekk dan iseħħ, mill-ġimgħa d-dieħla jibdew jaslu 100,000 doża oħra. "Aktar ma jkollna dożi f'idejna, aktar se nlaqqmu nies," insista l-Ministru.	[ 12 ]
Il-Kap tal-Oppozizzjoniu tal-Partit Nazzjonalista Bernard Grech qal li għax - skont hu - il-Prim Ministru huwa "maqtugħ mir-realta' għandu jieqaf jgħaddi n-nies biż-żmien dwar saħħithom meta jispara miri dwar il-vaċċin li jidher ċar li ma jistgħux jintlaħqu." Hu kien qed jireaġixxi għall-kummenti tad-Deputat PM Chris Fearne li qal illi l-pubblika ta' taħt il-55 sena se jkun qed jibda jingħata l-appuntament għall-vaċċin f'Mejju, meta l-PM kien qal illi f'Mejju l-pajjiż se jkun 'business as usual'. "Dak li qal il-Ministru tas-Sahha llum li l-immunita' f'pajjiżna mistennija tintlaħaq lejn l-aħħar tas-sajf għal kollox jikkontradixxi l-miri tal-Prim Ministru … Biex tintlaħaq il-mira li ilu jirrepeti l-Prim Ministru li sa' Mejju jkollna normalita', jridu jingħataw aktar minn 5,000 vaċċin kuljum meta sal-lum qed jingħataw madwar 50 biss," qal Grech li kien qiegħed f'laqgħa mal-Assoċjazzjoni Medika Maltija (MAM). Huwa temm jappella biex Ii-Gvern ikun aktar effiċjenti fl-għoti tal-vaccin f'dan il-programm nazzjonali ta' tilqim kontra l-COVID-19.	[ 12 ]
20% tal-istudenti li s-sena l-oħra kellhom bejn 15 u 16-il sena xarbu alkoħol minħabba problemi psikoloġiċi jew inkella ta' burdata. Fil-fatt mistoqsijin, f'riċerka li saret, għaliex jixorbu 7% qalu li jixorbu biex "jinsew il-problemi" filwaqt li 7% oħra semmew id-dipressjoni kif ukoll nervi u li 6% qalu illi jixorbu biex iħossuhom aħjar meta jkollhom burdata ħażina. 16% qalu li jixorbu għax jieħdu gost jagħmlu dan, 15% qalu li jikkonsmaw alkoħol għax dan jgħin biex wieħed jiddeverti aktar waqt okkażjoni bħal party u 13% qalu illi l-alkoħol jagħmel dawn l-avvenimenti u ċelebrazzjonijiet aktar divertenti. Minkejja perċezzjoni popolari kienu biss 8% li qalu illi jixorbu biex jintogħġbu jew biex iħossuhom aktar parti mill-grupp ta' ħbieb. Dawn il-persentaġġi jirriżultaw fir-rapport nazzjonali tal-2019mill- European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs (ESPAD) li jitratta diversi vizzji u xejriet fil-ħajja ta' dawk fil-bidu taż-żgħożija. Ir-rapport ta' Malta kien magħmul minn Sharon Arpa u Petra Borg mill-Foundation for Social Welfare Services (FSWS). Mistoqsijin jekk jaħsbux li l-alkoħol tista' tixtrih faċilment jew pjuttost faċilment 85% wieġbu fil-pożittiv, b'75% jgħidu li faċli tixtri inbid filwaqt li 72% jgħidu li huwa faċli li tixtri l-birra. 67% qalu li huwa faċli biex jixtru xarbiet alkħoliċi mħalltin lesti (alcopops, breezers…) u 60% jgħidu li huwa faċli li jixtru spirti (whiskey, vodka, gin …). 40% xorbu b'mod eċċessiv f'xahar Mistoqsijin jekk xorbux b'mod eċċessiv, 40% tal-istudenti bejn 15 u 16-il sena – li kienu magħżulin minn 44 skola – wieġbu fil-pożittiv. 'Xorb eċċessiv' għal fini ta' dan l-istudju kien meqjus bħala ħamsa minn dawn jew aktar: Flixkun/tazza kbira tal-birra jew żewġ fliexken/tazzi żgħar jew tazza inbid jew żewġ shots jew grokki jew flixkun cider jew flixkun alkoħol mħallat. 40% qalu li ħadu ħamsa jew aktar minn dawn fl-aħħar 30 jum, b'22% jgħidu li kienet okkażjoni waħda jew tnejn, 10% qalu li kienet bejn tliet u ħames okkażjonijiet, 4% qalu li kienet bejn sitt u disa' okkażjonijiet ta' xorb eċċessiv f'xahar u 4% qalu li f'xahar xorbu b'mod eċċessiv iktar minn 10 darbiet. 32% qalu illi sikru mill-inqas darba f'ħajjithom, 25% qalu li sikru fl-aħħar sena u 12% qalu li sikru fl-aħħar xahar. It-tfajliet qalu li kienu aktar intossikati xi darba f'ħajjithom mill-ġuvintur (36% kontra 29%) u anke fl-aħħar 12-il xahar (28% kontra 23%). Ta' 13-il sena 34% kienu diġa' daqu l-alkoħol u 6% kienu diġa' sikru darba f'ħajjithom. Ta' 13-il sena 7% kienu diġa' ħadu l-ewwel sigarett Intant ir-riċerka staqsiet lill-istudenti wkoll dwar it-tipjip b'22% ta' dawk bejn 15 u 16-il sena jgħidu illi pejpu minn tal-inqas darba, 12% sa ħames darbiet, 5% sa 19-il darba u 5% oħra iktar minn 20 darba. Intant bħal fil-każ tal-alkoħol jidher li hemm min jibda jpejjep kmieni hekk kif 7% qalu illi ħadu l-ewwel sigarett meta kien għad kellhom 13-il sena jew saħansitra inqas minn hekk. Minn dawn 2% jgħidu li mbagħad bdew ipejpu kuljum. Intant 15% ħadu l-ewwel sigarett fl-etajiet bejn l-4 u l-15-il sena u 4% minnhom jgħidu li mbagħad bdew ipejpu kuljum. Kif mistenni l-maġġoranza taż-żgħażagħ jaraw li hemm ħafna iktar riskji jekk persuna tpejjep kuljum milli jekk tieħu sigarett tal-okkażjoni. 20% jemmnu li hija faċli li ssib minn fejn tixtri l-kokaina, 33% l-kannabis U finalment f'dan l-artiklu l-gazzetta ILLUM tagħti ħarsa lejn ir-riżultati relatati mad-drogi u sustanzi illegali. Minkejja li din ir-riċerka tirrapporta użu baxx ħafna ta' droga, għajr għall-kannabis, persentaġġ konsiderevoli ta' żgħażagħ iqisu li huwa faċli jew faċli ħafna li ssib minn fejn tixtri d-droga. Fil-fatt 33% jaħsbu li huwa faċli li ssib minn fejn tixtri l-kannabis, 22% il-kokaina, 19% is-sedattivi mingħajr riċetta tat-tabib u 15% l-Ecstasy. L-aktar li tintuża f'dawn l-etajiet hija l-kannabis, issib din ir-riċerka, b'12% jgħidu li ħadu darba f'ħajjithom, 9% darba fl-aħħar sena u finalment 5% fl-aħħar xahar. L-użu tad-drogi l-oħrajn huwa pjuttost baxx u titla' għal 5% biss f'każi ta' alkoħol li jinxtorob bil-pirmli, segwiti minn 4% li qalu li ħadu cannabinoids sintetiċi filwaqt li kienu biss 2% li qalu illi ħadu kokaina u 1% ħadu l-Magic Mushrooms. Intant anke hawn 2% ta' dawk li għandhom 13-il sena kienu diġa' għamlu użu mid-droga, bis-subien (2.7%) jagħmlu aktar użu mill-kannabis, minn nisa (1.5%). Dan filwaqt li s-subien (1%) f'dawn l-etajiet għamlu aktar użu mill-kokaina mill-bniet (0.3%).	[ 14 ]
Is-sena 2020 kienet sena differenti mill-bqija tas-snin l-oħra, sena li jgħaddu kemm jgħaddu snin se nibqgħu niftakruha. Kienet is-sena ta' bosta tibdil, anke fl-iktar affarijiet żgħar li qabel konna neħduhom bħala normali. Kienet ukoll is-sena li wasslitna biex noħorġu l-aqwa tagħna. Bħala poplu Malti u Għawdxi urejna u se nkomplu nuru reżiljenza kbira għall-isfidi li tpoġġew quddiemna. L-isfidi, anke dawk l-iktar kbar, għelibniehom flimkien u adattajna għal sistemi ġodda biex ħajjitna tkompli miexja 'l quddiem. Sistemi li qabel qatt ma kienu kkunsidrati u li llum saru parti mill-ħajja ta' kuljum. Uħud mill-isfidi għenuna napprezzaw iktar l-aspetti bażiċi, sempliċi u fl-istess ħin ta' valur kbir fil-ħajja tal-bniedem. Aspetti li forsi, ħafna persuni, qabel, kienu jarawhom bħala ovvji u jeħduhom for granted. Fhimna iktar kemm hu sabiħ li nkunu flimkien mal-għeżież u l-ħbieb tagħna u li nikkreaw memorji li jibqgħu magħna tul ħajjitna. Kollha flimkien konna kapaċi nuru kemm dan hu poplu li jemmen fit-tagħlim. Poplu li quddiem sfidi li pajjiżi ferm ikbar minna għotru taħthom, ħadem, stinka u ppjana sabiex il-bieb tat-tagħlim infetaħ mill-ġdid u nżamm miftuħ b'mod sostenibbli u sigur għal uliedna u ulied uliedna. Is-sena 2020 serviet ukoll biex aħna lkoll flimkien inħarsu b'pożittività lejn is-sena li ġejja, is-sena l-ġdida, is-sena 2021, li matulha se jissarraf il-frott tal-ħidma kbira ħafna li wettaqna bħala poplu wieħed. Is-sena 2021 ser tkun sena ġdida li se tagħtina opportunitajiet ikbar għal ħidma favur il-ħolqien ta' ekoloġija robusta ta' riċerka u innovazzjoni u għalhekk favur impiegi aħjar, kwalità t'għixien aħjar u negozji iktar b'saħħithom. L-għaqal tal-esperjenza, flimkien mal-ħeġġa taż-żgħożija se jkunu l-katalisti ewlenija biex pajjiżna fis-sena d-dieħla joħroġ b'enerġija mill-perjodu Covid-19 u jidħol b'impenn iktar minn qatt qabel f'perjodu importanti ta' rinnovazzjoni u rilanċ. Flimkien se nfasslu, se nibnu u se nvaraw strateġija b'saħħitha għal wara l-Covid-19 li se tkun mibnija fuq l-ambizzjonijiet li għandu dan il-pajjiż għal ġejjieni u futur mill-isbaħ għal kulħadd. Dan hu pajjiż mill-isbaħ, b'poplu ħanin u ħabrieki. Poplu li meta jingħaqad ponn wieħed jirbaħ kull sfida li tiġi quddiemu. Qed inħallu sena antika mimlija sfidi li rnexxielna negħlbu u se nidħlu f'sena ġdida mimlija opportunitajiet li ħloqna u se noħolqu flimkien. Matul din il-ġimgħa madwar 2,000 'frontliner' fil-ġlieda kontra l-pandemija ingħataw it-tilqima tal-Pfizer li waslet Malta nhar is-Sibt. Il-jum tal-Ħadd ra 55 impjegat fil-qasam tas-saħħa jirċievu t-tilqima bl-ewwel waħda tkun Rachel Grech, infermiera fl-Infectious Disease Unit (IDU) fl-Isptar Mater Dei. Dawk li jieħdu t-tilqima tal-Pfizer iridu jistennew 21 jum ieħor biex jieħdu l-'booster' hekk kif l-ewwel waħda għandha effettività ta' 52% biss li titla' għal madwar 95% meta tingħata t-tieni doża. L-istaff mediku li rċieva t-tilqima din il-ġimgħa jinkludi lil dawk li jaħdmu fl-IDU, fit-Taqsima tal-Emerġenza u l-Aċċidenti u fi swali oħra fejn hemm rikoverati pazjenti bil-Covid-19. Minbarra l-istaff ta' Mater Dei din il-ġimgħa ħadu t-tilqima wkoll dawk li jaħdmu fiċ-ċentri tas-saħħa, fl-'swab centres' u fl-isptarijiet Monte Carmeli, Sir Anthony Mamo, Sir Paul Boffa u dak t'Għawdex. F'din l-ewwel ġimgħa ta' Jannar l-attenzjoni ser iddur fuq l-istaff li jaħdem fir-Residenza San Vinċenz de Paule u dawk fl-isptarijiet u l-kliniċi privati nkluż l-ispiżjara waqt li t-tieni ġimgħa tax-xahar tara l-vaċċin jingħata lill-istaff u lir-residenti fid-djar tal-anzjani. Mis-7 ta' Jannar ser jibdew jintbagħtu l-ittri fid-djar ta' dawk li għandhom 85 sena jew aktar fejn minbarra d-data, il-ħin u l-post fejn jistgħu jieħduh l-anzjani se jirċievu wkoll ittra mis-Supretendent tas-Saħħa Pubblika li tispjegalhom il-vaċċin u s-'side effects' li jista' jkollu. L-ittra se jkun fiha wkoll numru tal-helpline, 145, fejn il-persuna tista' iċċempel jekk ikollha xi mistoqsija u anke biex tinforma lill-awtoritajiet jekk ma tkunx tista' tattendi fid-data msemmija ħalli dakinhar il-vaċċin jingħata lil ħaddieħor. Il-bqija tal-popolazzjoni, eskluż nisa tqal u dawk taħt is-16-il sena, se jkunu offruti li jieħdu t-tilqima fiċ-ċentri tas-saħħa fil-ġimgħat u x-xhur ta' wara b'dawk li ma jistgħux joħorġu mid-dar se tingħatalhom fi djarhom stess. 10,000 tilqima oħra waslet ukoll. Sadanittant għandha tasal kunsinja oħra 10,000 doża oħra tal-vaċċin manifatturat mill-Pfizer. B'kollox din il-kumpanija għandha tibgħat lil Malta 500,000 doża. Il-vaċċin tal-Pfizer, li l-istudju fuqu sar b'kollaborazzjoni mal-laboratorju Ġermaniż BioNTech, kien l-ewwel wieħed approvat mill-UE b'kumpaniji oħra għad iridu jingħataw permess mill-Aġenzija Ewropea tal-Mediċini qabel ikun jista' jitqassam fost l-istati membri. Jekk hemm ezempju car ta' kemm hi importanti r-ricerka hu proprju dan ghaliex il-vaccin, wara kollox, hu frott tar-ricerka u r-ricerkaturi. B'kollox Malta mistennija tirċievi madwar 1.6 miljun vaċċin fejn minbarra tal-Pfizer il-Kummissjoni Ewropea laħqet ukoll ftehim ukoll ma' kumpaniji oħra fosthom il-Moderna, l-Astra Zeneca u l-Johnson & Johnson. +++ Nieħu l-opportunità li nawgura lill-Editur u l-ħaddiema kollha ta' dan il-ġurnal u l-qarrejja numerużi s-sena l-ġdida mimlija riżq, saħħa u kuntentizza.	[ 11, 12 ]
L-għalliema se jkunu qed jistrajkjaw għada l-Ħamis - meta suppost jiftħu l-iskejjel wara l-vaganzi tal-Milied - u anke nhar il-Ġimgħa. Dan wara illi fallew id-diskussjonijiet li l-istess unjn kellha llejla mal-Gvern dwar il-Covid-19. L-MUT waqt konferenza llejla qalet lill-membri - mill-primarja u sekondarja sal-kindergarten u l-Università - biex għada ma jmorrux għax-xogħol. Dan wara li aktar kmieni llum l-MUT qalet illi l-aworitajiet tas-saħħa kienu taw direzzjoni biex jingħalqu l-iskejjel , xi ħaġa li d-Deputat Prim Ministru Chris Fearne ċaħad. Iktar kmieni llum ukoll tħabbar numru rekord ta' każi ta' Covid-19 minn meta faqqgħet il-pandemija f'pajjiżna, jiġifieri 224 każ ġdid b'Fearne iwissi illi jekk din iż-żieda hija relatata mat-temp iktar kiesaħ - li mistenni jerġa jirritorna l-ġimgħa d-dieħla - jew inkella mal-varjant il-ġdid, il-Gvern ikollu jieħu miżuri ġodda. "Fiċ-ċirkostanza anomala u inċerta ma jistax ikun li niftħu l-iskejjel qisu xejn mhu xejn," saħaq Bonnici li allega wkoll illi l-Prim Ministru waqt il-laqgħa qal lill-MUT li jekk l-għalliema jaħdmu onlajn minflok imorru fil-klassi ma jitħallsux. Hu sostna illi dak li qed tagħmel il-unjin huwa biex ikun protett kulħadd, l-għalliema u anke l-familji.	[ 12 ]
Malta llum rreġistrat rekord ta' każi ġodda ta' Covid-19 hekk kif instabu 224 każ ġdid f'ġurnata waħda. B'kollox saru 3,365 test u fiequ wkoll 80 persuna. Dan ifisser li l-każi attivi tal-Covid-19 f'Malta telgħu għal 1,845 każ. Apparti minn hekk, miet anzjan ieħor ta' 72 sena biex issa, b'kollox, il-Covid-19 ħasad il-ħajja ta' 227 persuna. L-anzjan kien ikkonfermat pożittiv għall-Covid-19 fil-31 ta' Diċembru. L-uniku drabi li Malta qabżet il-200 każ f'ġurnata kien fit-2 ta' Novembru meta ġew irreġistrati 218-il każ u fid-9 ta' Novembru meta nstabu 204 każi. Intant mill-każi mħabbra lbieraħ, kien hemm 32 każ fost qraba u għaxar persuni li ħadu l-virus mingħand il-kollegi. Kien hemm ukoll 20 każ ta' persuni li ġew f'kuntatt dirett ma' persuni pożittivi u 12-il każ li ħarġu minn attivitajiet soċjali, kif kien mistenni wara l-festi tal-Milied u l-Ewwel tas-Sena. Aqra wkoll: L-MUT tgħid li l-awtoritajiet tas-saħħa talbu lill-Ministeru għall-Edukazzjoni biex l-iskejjel ma jinfetħux	[ 12 ]
Mal-4,400 anzjan u anzjana li jgħixu f'37 dar tal-anzjani madwar Malta, kif ukoll il-'frontliners' f'dawn id-djar, bdew jitlaqqmu kontra l-Covid-19. Dan wara li aktar kmieni din il-ġimgħa l-istess proċess beda fil-Faċilità San Vinċenz de Paul, fejn qed jitlaqqmu madwar 70 persuna kuljum, inkluż impjegati. Wara tliet ġimgħat, id-doża se titla' għal 140 tilqima kuljum. Il-proċess beda l-ewwel fost anzjani li għandhom 'il fuq minn 85 sena u eventwalment se jitlaqqmu wkoll madwar 2,000 impjegat fid-djar tal-anzjani, li jinkludu kemm djar tal-Gvern, kif ukoll djar privati u tal-Knisja. Il-Ministru għall-Anzjani u l-Anzjanità Attiva Michael Farrugia spjega li minħabba li t-tilqima trid tingħata f'żewġ dożi, hemm pjan ta' kif din se tkun qed tingħata. "Konxji tal-possibilità li t-tilqima jista' jkollha xi side effects, irridu naraw li jkun hemm pjan lil min tingħata l-ewwel u minn liema swali biex nevitaw li jkollna xi persuni ma jifilħux, bħal impjegati li jkunu ġejjin mill-istess sala," qal il-Ministru. Il-Ministru, li permezz ta' skype call segwa l-proċess tat-tilqim fid-dar tal-anzjani fil-Mellieħa, qal li l-ħsieb hu li sal-aħħar ta' Marzu l-ewwel doża tal-vaċċin tkun ingħatat lill-anzjani kollha fid-djar residenzjali f'pajjiżna. Huwa tenna l-appell tiegħu biex kulħadd jieħu t-tilqima. "Irridu niftakru li l-Gvern għamel investiment kbir biex jassigura li jkun hemm tilqim għal kulħadd fiż-żewġ dożi li għandna bżonn. Nafu r-restrizzjonijiet li għaddietna minnhom din il-pandemija u kemm ġew affetwati familji u anzjani li ma setgħux jaraw il-qraba tagħhom," żied jgħid. Huwa temm jgħid li, permezz tat-tilqima, se nkunu qed nidħlu lura lejn in-normalità u b'hekk inkunu qed nerġgħu nqajmu l-ekonomija fuq saqajha. biex eventwalment il-Gvern ikun jista' jkompli jsostni l-welfare state ta' pajjiżna, iżid il-pensjonijiet u jsaħħaħ is-settur kollu tal-anzjani u s-saħħa, u b'hekk igawdi kulħadd.	[ 12 ]
L-Arċidjoċesi ta' Malta u d-Djoċesi ta' Għawdex fi stqarrija kkonfermaw id-deċiżjoni tagħhom jiddiżassoċjaw ruħhom mill-Komunità Ġesù Salvatur. Dan wara li kummissjoni mwaqqfa mill-Knisja semgħet l-esperjenzi tal-persuni kollha li xtaqu jiltaqgħu magħha, inkluż il-mexxejja tal-Komunità. Il-kummissjoni tal-Knisja kienet immexxija minn Mons. Hector Scerri, teologu u President tal-Kummissjoni Dottrinali tal-Konferenza Episkopali Maltija. "F'ħames xhur ta' investigazzjoni ġie osservat li fil-Komunità Ġesù Salvatur hemm għarfien żbaljat u mħawwad tat-tagħlim tal-Knisja, interpretazzjoni ħażina ta' siltiet mill-Iskrittura, u atteġġjament li jweġġa' lil persuni li għaddejjin minn sitwazzjonijiet ta' sfida fil-ħajja," spjegat stqarrija maħruġa mill-Arċidjoċesi. Il-kummissjoni tal-Knisja kkonkludiet li rrispettivament mill-ġid spiritwali li seta' ħareġ mill-Komunità tul is-snin, "dan qatt ma jista' jiġġustifika l-abbuż psikoloġiku u spiritwali li allegatament seħħ fil-kuntest ta' din il-komunità." L-isqarrija spjegat kif bil-għajnuna ta' għadd ta' esperti, ġie kkonfermat li l-Komunità Ġesù Salvatur turi l-karatteristiċi soċjoloġiċi ta' komunità magħluqa u riġida li tikkaġuna ħsara lil bosta persuni, minkejja li l-intenzjonijiet ta' xi wħud li ssieħbu fil-komunità kienu tajbin. Għaldaqstant, permezz ta' digriet (mehmuż) maħruġ mill-Konferenza Episkopali Maltija, l-Isqfijiet ta' Malta u Għawdex iddeċidew li s-saċerdoti u r-reliġjużi m'għandhomx jieħdu sehem f'laqgħat organizzati mill-Komunità Ġesù Salvatur; li laqgħat bħal dawn ma jistgħux isiru fi knejjes jew kappelli jew kwalunkwe proprjetà litappartjeni lill-Arċidjoċesi ta' Malta, lid-Djoċesi ta' Għawdex, lill-ordnijiet reliġjużi u assoċjazzjonijiet ekkleżjali tal-lajċi; u li l-lajċi m'għandhomx jattendu l-attivitajiet organizzati minn din il-komunità. Meta jitqiesu l-kunsiderazzjonijiet kollha dwar il-Komunità Ġesù Salvatur u biex tgħin lill-persuni li setgħu ġarrbu esperjenzi ta' tbatija, il-Knisja qed toffri servizz ta' sapport mingħajr ħlas minn professjonisti. Dawk li jixtiequ din l-għajnuna jistgħu jċemplu fuq il- helpline 25906510 (waqt il-ħinijiet tal-uffiċċju) jew jibagħtu imejl fuq [email protected]	[ 12 ]
Aktar minn 93,000 pensjonant bdew jibbenefikaw minn rati ogħla tal-pensjoni kif imwiegħed minn dan il-gvern. Kull pensjonant qed jara żieda ta' €5 fil-ġimgħa b'effett mis-Sibt 2 ta' Jannar 2021, b'dawn il-pagamenti jkomplu fil-ġranet li ġejjin. Miżura oħra innovattiva b'rabta mal-miżuri marbuta mal-pensjonijiet hija dik li 257 persuna se jkunu qed jibbenefikaw mill-miżura l-ġdida tal-bolol imħallsin qabel l-età ta' 19-il sena. Minn għada, 240 persuna (kważi kollha nisa) se jkunu qed jieħdu l-pensjoni għall-ewwel darba grazzi għal din il-miżura ġdida. Is-Sibt 16 ta' Jannar ikun imiss lir-romol biex jirċievu ż-żieda fil-pensjoni tagħhom. Dawn mistennija jkunu 'l fuq minn 17,000 persuna. Fosthom se jkun hemm ukoll 17-il armla li bis-saħħa ta' din il-miżura se jkunu qed jieħdu l-pensjoni sħiħa ta' żwieġhom flok 5/6. Ma' din is-sezzjoni se jkun hemm oħrajn li se jkunu qed jikkwalifikaw ukoll fil-mument li jitlesta l-eżerċizzju kollu. Dawn id-dettalji ngħataw waqt konferenza tal-aħbarijiet nhar il-Ġimgħa filgħodu mill-Ministru għas-Solidarjetà u l-Ġustizzja Soċjali, il-Familja u d-Drittijiet tat-Tfal Michael Falzon, flimkien mas-Segretarju Permanenti fi ħdan il-Ministeru, Mark Musu. Il-Ministru Michael Falzon qal li dan it-tibdil pożittiv fil-ħajja tal-anzjani se jkun qed ifisser is-sitt żieda konsekuttiva fil-pensjonijiet taħt gvern Laburista b'kuntrast ma' 25 sena ta' gvern Nazzjonalista mingħajr ebda żieda fil-pensjonijiet. Il-Ministru Michael Falzon qal li dawn iż-żidiet xorta ngħataw fi sfond tal-pandemija u l-piżijiet finanzjarji li ġabet magħha. Min-naħa tiegħu, is-Segretarju Permanenti Mark Musu qal li f'Jannar prattikament se jkunu qed jitħallsu ż-żidiet lill-pensjonijiet kollha. Is-Sibt li għadda tħallsu ż-żidiet fil-pensjoni non-kontributorja l-ewwel – 4,484 pensjonant. Minn għada 9 ta' Jannar jitħallsu ż-żidiet lil 57,469 pensjonant tal-irtirar waqt li mis-Sibt 23 ta' Jannar ikun imiss lil dawk li jieħdu l-pensjoni tal-invalidità (kważi 3,000 persuna), dawk li jieħdu l-pensjoni minima (9,700) u dawk li jieħdu l-pensjoni minima miżjuda (3,200) li jirċievu ż-żieda fil-pensjoni tagħhom. Dawn allura se jammontaw b'kollox għal kważi 16,000 pensjonant li jieħdu wkoll iż-żieda ta' €5 fil-ġimgħa. Is-Sibt 6 ta' Frar imbagħad jitħallsu żewġ għotjiet oħra lill-anzjani, l-għotja ta' €300 għall-anzjani ta' bejn 75 sena u 79 sena, u €350 għall-anzjani ta' 80 sena jew aktar li jgħixu fi djarhom. Il-bonus li jitħallas lill-anzjani li jkunu ħallsu xi bolol f'ħajjithom imma ma ħallsux biżżejjed biex jieħdu l-pensjoni, din is-sena se jogħla b'€50 oħra li jirċevuhom fis-6 ta' Frar. Intant, fit-12 ta' Diċembru li għadda, diġà kienu tħallsu ż-żidiet fiċ-children's allowance, fl-għajnuna supplimentari u fil-foster care allowance, bil-kumplament tal-miżuri li jibqa' se jkunu qed jiġu implimentati fil-ġimgħat li ġejjin.	[ 12 ]
Iż-żieda fil-każi ta' Covid-19 kompliet kekk kif illum tħabbru 191 każ ġdid ta' Covid-19 minn 3,639 test li saru ilbieraħ. Fiequ wkoll 77 persuna biex issa f'Malta hawn 2,047 każ attiv. Apparti minn hekk mietu żewġ persuni oħra bil-virus. Dan ifisser li bil-virus mietu 230 persuna. Aktar dettalji se jingħataw mis-Supretendent tas-Saħħa Pubblika Charmaine Gauci waqt il-bulletin mediku	[ 12 ]
Ilbieraħ filgħaxija, il-linja nazzjonali tal-ajru, l-Air Malta, wasslet Malta l-ewwel dożi tal-vaċċin ta' Moderna kontra l-Covid-19. Aktar konsenji mistennija jaslu fil-ġimgħat li ġejjin hekk kif skont id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa Chris Fearne, Moderna se tibda tibgħat il-vaċċin kull ħmistax sakemm tkun bagħtet xejn inqas minn 100,000 doża. Dan kien it-tieni vaċċin li ġie approvat mill-Aġenzija Ewropea għall-Mediċina. Fi stqarrija, l-Air Malta spjegat kif kienet ilha xhur tipprepara biex tkun tista' twassal Malta l-vaċċin kontra l-Covid-19 u għal dan kellha tirċievi ċ-ċertifikazzjoni kollha neċessarja filwaqt li taġġorna l-operat u l-proċeduri tagħha. Dawn il-bidliet waslu biex l-Air Malta setgħet tuża l-ispazju li normalment jimtela' mill-passiġġiera biex tkun tista' ġġorr tagħmir umanitarju u mediku b'mod sigur. "Ninsabu kburin li aħna parti minn din il-ħidma globali biex jitwassal il-vaċċin u ngħinu lill-gżejjer tagħna biex tikseb l-immunita kontra dan il-virus li kkawża ħafna ħsara," saħaq iċ-Chairperson Eżekuttiv, David G. Curmi. Apparti minn hekk, f'dawn l-aħħar xhur, Malta waslet aktar minn 2,600 tunellata ta' merkanzija, inkluż mediċina, vaċċini, ilbies protettiv għall-infermiera u oħrajn.	[ 12 ]
Il-politiċi jiġu u jmorru. Il-legati li jgawdu minnhom ġenerazzjonijiet sħaħ frott il-viżjoni jibqgħu. Fit-tlielaq tad-demokrazija, ir-realtà hi li s-suċċess politiku hu marbut ma' riżultati tajbin fl-immedjat. L-appuntamenti elettorali huma konfinati f'perjodi partikolari ta' żmien u hu faċli li politiku, meta jiġi biex jieħu d-deċiżjonijiet, jitfa' l-appuntamenti elettorali, u allura l-preżent, bħala l-kriterju determinanti. Politiku għaqli, imbagħad, iħares ukoll lejn l-avvanz tal-pajjiż 'il hinn mill-appuntamenti elettorali. Jagħraf il-ħtieġa ta' preżent ta' suċċess waqt li jfassal futur aħjar għall-ġenerazzjonijiet li tilgħin. F'dan l-ispirtu nfaħħar ħafna d-deċiżjoni għaqlija tal-Prim Ministru Robert Abela li għall-ewwel darba fl-Istorja jappunta Ministru nkarigat, fost affarijiet oħra, mir-Riċerka u l-Innovazzjoni. Fi kliem ieħor dan hu dekasteru li jħares lejn il-futur. Ma naqbel xejn ma' min jgħid li għada ħadd ma rah. Il-futur, f'ċertu sens, qiegħed hemm diġa u sta għalina jekk huwiex se jappartjeni lilna wkoll bħala pajjiż jew le. Il-futur jappartjeni lil dawk li kapaċi jimmaginawh minn issa, jfassluh minn issa u, iktar minn hekk, iwettquh minn issa. Il-futur mhux xi ħaġa li għandek tistennieha taqa' f'ħalqek, imma trid tagħġinha mil-lum. Biex tasal għal dak il-punt, trid tkun perseveranti, determinat u taħdem kemm tiflaħ. Trid tkun ukoll armat b'għodod b'saħħithom u tajbin ibbażati fuq it-teknoloġija u t-tagħlim. Pajjiżna ma twelidx b'ħalqu fix-xgħir. Biss dejjem kellu mexxejja li raw futur b'saħħtu għal pajjiżna. Kull min kellu fuq spalltu r-responsabbilità tal-awtorità eżekuttiva nemmen li, min b'mod u min b'ieħor, ra kif għamel biex jikkontribwixxi għal futur aħjar għal dan il-pajjiż. F'temp ta' ftit ġenerazzjonijiet, inqas minn ħajja ta' bniedem, pajjiżna ttrasforma ruħu minn fortizza għal Stat iffukat fuq industriji kruċjali bħat-turiżmu, in-negozju u s-servizzi finanzjarji. Huwa kruċjali, fil-fehma tiegħi li nkunu ambizzjużi dwar fejn irridu nieħdu lil pajjiżna. Għalija l-mira hi waħda ċara – li, minn issa, Malta trid tkun pajjiż ewlieni tal-futur. Biex naslu sa' hemm irridu nimmaġinaw, infasslu u nwettqu. Irridu ninċentivaw lil min jagħmel dan u rridu nħeġġu lil uliedna jersqu lejn is-suġġetti li fuqhom huwa bbażat il-futur li rridu nwettqu minn issa. Ma hemm xejn ħażin li nkunu ambizzjużi, anzi l-hażin ikun jekk ma nkunux ambizzjużi. Bħar-riċerka, mhux kollox ikun ward u żgħar – ġieli tinvesti u ma jasalx ir-riżultat mixtieq. Imma dik ma tkunx raġuni biex toqgħod bilqiegħda fuq siġġu u ma tagħmel xejn, anzi trid tkun ambizzjuż, taħdem il-ħin kollu u timmaġina, tfassal u twettaq. Fil-qofol ta' dan kollu jrid ikun hemm ekosistema robusta ta' innovazzjoni li abbażi tagħha nibdu pajjiż lest għall-futur. Irridu naħsbu minn issa x-xenarji possibbli tal-futur ta' pajjiżna u tad-dinja. B'hekk inkunu nistgħu ngħinu lil min jieħu d-deċiżjonijiet biex jifhem aħjar t-teknoloġiji li qed jitwieldu u nterrqu aħjar fil-vjaġġ lejn id-diversi futuri possibbli. Irridu nkunu d-dar naturali ta' inizzjattivi li jikkuraw u jxerrdu innovazzjonijiet teknoloġiċi u innovazzjonijiet marbuta mal-futur. Konna pont ġeografiku u kulturali bejn diversi kontinenti għal ħafna snin, m'hemm xejn li jżommna li nsiru wkoll pont tat-tixrid tal-għarfien mad-diversi kontinenti. Irridu li l-ġenerazzjonijiet li tilgħin ikollhom l-għodod u l-kapaċitajiet sabiex il-Gvern u s-settur privat jkunu parti integrali minn din l-ekosistema robusta ta' innovazzjoni. Biex dan isir il-ġenerazzjonijiet li tilgħin iridu jkunu kapaċi kemm jista' jkun jitkellmu l-lingwa tal-futur – il-coding. Iridu jkunu huma l-ixprun tal-iżvilupp u l-avvanz mhux biss għalihom personali, imma wkoll għall-irħula u l-kommunitajiet li jgħixu fihom. Sfidi se jkun hemm listi sħaħ ma jaqtgħu xejn imma dawn irridu ndawruhom f'opportunitajiet kif dejjem għamilna ġenerazzjoni wara l-oħra. Irridu niffaċilitaw koperazzjonijiet bejn il-Gvern, il-privat u l-istakeholders ewlenin, inkluż individwi u kumpaniji għadhom jibdew. Il-ħila tagħna bħala pajjiż hi marbuta mal-flessibbilità – li kapaċi nieħdu deċiżjonijiet malajr mingħajr il-ħtieġa li ngħadduhom minn saffi ma jispiċċaw qatt. Dan il-fattur tal-flessibilità se jkompli jkun determinanti u għalhekk aħna, minkejja ċ-ċokon ġeografiku, nistgħu kull ma jmur insiru iktar kompetittivi. Min jieħu ħsieb ir-regolazzjoni u l-ogħti tas-servizzi diversi wkoll irid ikun flessibbli u ħafif fil-mod kif jopera sabiex nimmassimizzaw dan il-punt kritiku li forsi hu uniku għal pajjiżna. Malta trid issir laboratorju tal-ideat u sala tal-maternità ta' teknoloġiji ġodda u għandha l-ingredjenti kollha biex dan ikun jista' jsir. Jien m'għandix dubju li bħalma pajjiżna rnexxa u telaq jiġri fl-aħħar ġenerazzjonijiet minn mindu ħa rajh f'idejh, pajjiżna se jkompli jirnexxi u jimxi 'l quddiem fil-futur li rridu ngħaġġnuh minn issa.	[ 11, 12 ]
Qabelxejn kurżità: f'intervista li tajt m'ilux lil Rachelle Deguara għas-sensiela radjufonika Minn Taħt il-Qoxra għedt illi qattajt żmien tgħallem l-Ingliż fi Brussell. Kif kont sibtha s-sitwazzjoni edukattiva hemmhekk? U xi ngħidu għax-xena kulturali, l-iżjed dik letterarja? Tul iż-żmien illi qattajt ngħix fiċ-ċentru tal-Lussemburgu l-ktieb kien preżenti ħafna madwari, tant li kważi kien parti wkoll mill-għamara, biex ngħiduha hekk, tal-ambjent urban ta' ċerti nħawi tal-belt. Ħwienet tal-kotba kemm trid, spiss imballati bin-nies. Fil-bars tal-madwar f'xi ħin jew ieħor issib nies jaqraw kotba jew rivisti. Għad illi għad-daqs tagħna kien diġà tassew qed isir ħafna, għall-bidu minn banda ħadt kemxejn ta' xokk kulturali meta rritornajt lura Malta. Meta inti ġejt lura minn hemmhekk, ħassejt illi ngħatajt perspettiva usa' dwar is-swieq tal-ktieb barranin? Mingħajr ma ninsew l-argument tan-nuqqas relattiv ta' riżorsi u lok għaċ-ċirkulazzjoni tal-kotba, u bla ma ninsew lanqas illi anke f'pajjiż bħall-Italja – minn tant fl-Italja! – donnu bħal waqgħet bruda kulturali manja, akkont fejn taħseb illi qegħdin f'pajjiżna llum apparagun mal-esperjenza tiegħek fil-kontinent? L-ewwel ħaġa li kont innotajt meta bdejt naħdem fi Brussell kienet il-kilba tat-tfal għat-tagħlim. Minkejja li ta' età żgħira, jien u nkellimhom kont ninnota li dat-tfal diġà għandhom sfond kulturali b'saħħtu ħafna u kienu kapaċi jitkellmu fuq ħafna ħwejjeġ. Bqajt impressjonata għax għalija kienet xi ħaġa ġdida. F'pajjiżna b'xorti ħażina niffokaw wisq fuq it-tagħlim bl-amment u fuq il-marki tal-eżamijiet. Iktar ma bdejt niskopri l-belt u n-nies li jgħixu fiha, iktar bdejt nifhem mnejn ġejja dil-kilba. Minkejja li Brussell hija belt multikulturali ħafna, nazzarda ngħid li l-qari huwa aspett li jgħaqqad lill-abitanti flimkien. Mhux biss – kif għedt sewwa int – il-ktieb issibu kullimkien (fil-kafès, fil-bars, fil-postijiet tax-xogħol, fil-parks…), iżda jsiru wkoll ħafna avvenimenti letterarji b'mod regolari, kemm f'ċentri tal-arti bħall-BOZAR u kemm fi ħwienet tal-kotba u f'postijiet oħra li kapaċi jattiraw lin-nies. Din ma nnotajthiex biss fi Brussell iżda anke meta kont nistudja l-Italja. Kien hemm bar partikolari li kull ġimgħa kien jagħmel lejla letterarja b'awturi differenti. L-ewwel darba li mort kont bqajt mistagħġba bl-ammont ta' żgħażagħ preżenti. M'iniex qed ngħid illi f'Malta s-sitwazzjoni ma tjibitx f'dawn l-aħħar snin. Il-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb u l-Inizjamed jagħmlu ħafna xogħol biex jippromovu l-letteratura u l-qari, iżda ħasra kif kważi dejjem tara l-istess nies fl-attivitajiet tagħhom. Jenħtieġ inrawmuha iktar il-prattika tal-qari fiż-żgħar biex din tibqa' xi ħaġa normali anke meta jikbru. Qed nistenna bil-ħerqa l-ftuħ tal-mużew tal-letteratura fil-Belt. Nemmen illi dan jista' jiftaħ bibien ġodda. Il-kantawtur Awstraljan Nick Cave fit-taħdita tiegħu The Secret Life of the Love Song f'ħin minnhom jaċċenna għall-erotografomanija, voldieri "x-xewqa ossessiva tal-kitba tal-ittri ta' mħabba". Cave jispekula li qabelxejn din hija għamla ta' attività erotika. Ċerti psikologi jgħodduha b'attività diżordinata u vizzjuża, saħansitra b'patoloġija sesswali. Hu x'inhu, Cave jiddefendi din il-pratka: jirrimarka li "l-iżjed forma għażiża ta' korrispondenza, l-ittra ta' mħabba, jaħasra, bħall-kanzunetta ta' mħabba, sofriet taħt il-madmad tal-ħeffa bierda tat-teknoloġija, taħt il-madmad tan-nuqqas ta' kont u ta' ruħ illi għandna llum fi żmienna." Naqtgħek taqbel ma' dil-osservazzjoni ta' Cave. Abbli bħali tifhimha wkoll illi dan jgħodd għal ħafna metodi ta' komunikazzjoni oħra jew għal bosta forom ta' attivitajiet komunikattivi fir-rapporti personali, anke dawk mhux strettament amorużi. Ħafna, bħali, jgħidu illi hemm – jew aħjar żmien ilu kien hemm – ċertu faxxinu f'li tikteb ittra b'ċerta kaligrafija u kura, titwiha, iddaħħalha f'envelop, tagħlaqha, fl-imgħoddi f'ċerti każi kienu jagħlqu kollox bl-inċira, tibgħatha, tistenna, tithenna, titherra u sebaħ u dalam. Ir-rumanz tiegħek 360o fil-biċċa l-kbira magħmul minn ittri bejn żewġ persuni stranġieri għal xulxin: ħafna ittri, ġieli postcards – użajt dan il-mezz ta' komunikazzjoni partikulari. F'din id-deċiżjoni stilistika, hemm xi ħjiel ta' protesta letterarja sottili kontra l-esiġenzi immedjati tal-konvenzjonijiet komunikattivi tal-lum? Naqbel miegħek illi hemm ċertu faxxinu fil-kitba tal-ittri u li llum sfortunatament dan qiegħed intilef. Jekk inħarsu lejn l-istorja tal-letterarja naraw illi bosta kittieba nqdew bl-ittri biex jesprimu aspetti importanti f'ħajjithom: Frans Kafka, Emily Dickinson, George Orwell. Il-ġeneru epistolari minn dejjem kien jattirani għax narah jagħti xejra personali ħafna lill-kitba. Iżda mbagħad irridu noqogħdu attenti: minkejja li forsi l-qarrej isibha iktar faċli jirrelata mal-kontenut t'ittra iżjed milli ma' kontenut ieħor inqas realistiku, ktieb magħmul biss minn ittri faċli jmewwet l-interess tal-qarrejja. Jekk din tiegħi forsi kienet protesta letterarja sottili, din l-għażla għamiltha inkonxjament. Ridt inġib lura dak illi qed nitilfu kaġun tat-teknoloġija. Għalkemm naf illi llum diffiċli ngħixu mingħajrha, konxja wkoll illi t-teknoloġija għaġġlet il-ħajja u qerdet ħafna affarijiet, fosthom il-kitba tal-ittri. Din jaf tidher xi ħaġa minima, iżda fil-verità ġġib magħha konsegwenzi ikbar, bħall-fatt li llum il-ġurnata sirna nbatu ħafna iktar fl-ortografija għax donnu l-prijorità saret li niktbu ta' malajr biex mingħalina niftehmu. Madankollu naħseb illi l-intenzjoni ta' dal-ktieb ma kinitx protesta kontra l-modi komunikattivi tal-lum, iżda messaġġ u tfakkira liż-żgħażagħ illi hemm modi ta' komunikazzjoni oħrajn possibbli u li dawn għandhom il-benefiċċji tagħhom ukoll. Fl-intervista msemmija qabel laqatni ħafna l-mument x'ħin għedt illi meta kont tifla kont tikteb stejjer dwar sħabek tal-klassi. Kienu l-materja prima tal-immaġinarju tan-narrattivi tiegħek. Maż-żmien tlaqthom għal riħhom, iżda mbagħad snin wara – meta bdejt tesperimenta bil-kitba – bħal qisu dawn reġgħu ġewk lura fil-menti. Sintendi jiġuk ukoll nies illi tiltaqa' magħhom, ngħidu aħna l-istudenti tiegħek qabelxejn – inevitabbli. Mhux qed ngħid illi bilfors tikteb fuqhom b'mod konxju iżda – trid jew ma tridx – mill-inkonxju tiegħek partijiet minnhom isibu ruħhom f'xi karattri jew f'xi sitwazzjoni li toħloq. Naf ħafna nies, fosthom studenti sintendi, illi ġieli jistaqsu jekk jinsabux fil-karattri tal-kotba miktuba mill-awturi li jafuhom b'mod personali, l-għalliema pirkażu. Forsi bħali, ġieli ġew nies jistaqsuk tikteb l-istorja ta' ħajjithom. Oħrajn jagħtuk x'tifhem illi joħolmu li ġà ktibtha. Iżda mbagħad issib ukoll nies illi dal-ħsieb idarrashom. Qatt għaddhielek minn moħħok illi xi nies – l-iżjed l-istudenti adoloxxenti tiegħek qabelxejn – jistgħu jaħsbu dawn il-ħwejjeġ huma u jaqraw 360o ? Tiskomodak xejn dil-ħaġa? 360° (Klabb Kotba Maltin) Mill-bidu kont naf illi dan il-ktieb kont se niktbu għall-adoloxxenti. Għaldaqstant kont naf ukoll illi – irrid jew ma rridx – l-istejjer tal-istudenti tiegħi kienu se jispiraw kulma hemm fil-ktieb. M'iniex qed ngħid illi ktibt u rrakkontajt kulma smajt kelma b'kelma – lanqas xejn. Bosta drabi kemm sempliċiment ħadt spunt minn dak illi kont niltaqa' miegħu kuljum biex imbagħad inkompli niżviluppa idea li ssarraf f'xi ħaġa kompletament differenti. Eżempju: ma kontx ċerta għandix ninkludi l-esperimentazzjoni bid-drogi fil-ktieb. Imma ċertu avveniment partikulari fl-iskola fejn kont ngħallem bħal staqsieni: għala tibża' li t-tema tad-droga serja wisq għal ktieb tal-adolexxenti, meta filfatt taf bi studenti ta' tlettax jew erbatax li bdew ipejpu l-ħaxixa? Iżda hemm anke mumenti fil-ktieb fejn it-tfakkira f'xi persuni għal qalbi hija iktar ċara u espliċita. Għaldaqstant naf li hemm min ħa jaqra l-ktieb u jinduna li qed nitkellem dwaru. Ma tiskomodanix dil-ħaġa għax kienet għażla li għamilt għax tassew ridt. Kif għedt int, meta kont żgħira kont nikteb stejjer qosra dwar sħabi tal-klassi, imbagħad meta kbirt waħda mill-ħolmiet tiegħi kienet li xi darba nispiċċa f'xi ktieb. Għidli wisq romantika jekk trid, iżda naħseb li hija xi ħaġa sabiħa ħafna li xi ħadd jinkludik f'kitbietu: sinjal li b'xi mod jew ieħor tkun għamiltlu xi differenza. Ta' min jgħid ukoll hawnhekk illi waħda mill-prioritajiet tiegħi jien u nikteb il-ktieb kienet li noħloq kitba li l-adolexxenti jistgħu jirrelataw magħha, biex iħossuhom inqas waħedhom. Wara kollox l-isfidi li dawn jgħaddu minnhom diġà għadda minnhom ħaddieħor – fosthom il-karattri ta' 360° . Ħsieb ieħor illi għaddhieli, jien u naqra r-rumanz 360o , huwa li aktarx hemm ħafna minnek f'dan il-ktieb. Dan stqarrejtu inti stess, għall-inqas sa ċertu punt, matul l-intervista ma' Deguara. Għedt illi peress illi dan kien l-ewwel ktieb tiegħek sibtha iebsa li żżomm lilek innifsek 'l barra minnu. Forsi għalhekk imbagħad, f'intervista dwar ir-rumanz illi tajt m'ilux matul l-aħħar edizzjoni tal-Festival Nazzjonali tal-Ktieb, għedt illi qgħadt ukoll lura ħafna milli tiġġudika l-ħsus, il-ħsibijiet u l-imġiba tal-karattri. Minn banda dan jorbot ma' dak illi konna qegħdin ngħidu: did-darba però minflok l-oħrajn il-materja prima issa tkun aħna nfusna. Safrattant, l-esponenti tal-moviment formalista New Criticism kienu (u għadhom) jisħqu li t-test u l-kittieb huma żewġ fenomeni distinti għalkollox u li, għaldaqstant, l-intenzjoni tal-awturi ma tgħodd xejn li xejn – kull min jaħseb mod ieħor ikun qed jagħmel fallaċja. 'Qas biss għandu jinħaseb illi t-test jappartieni lill-awtur, jgħidu. Il-kritiku letterarju Franċiż Roland Barthes kien ressaq teorija pjuttost simili f'saġġ tiegħu msemmi, appuntu, La mort de l'auteur ( Il-Mewt tal-Awtur , 1967). Barthes jasal jissuġġerixxi wkoll illi fis-sew it-testi jinkitbu mill-ilsna mħaddma iżjed milli mill-kittieba nfushom. Sintendi mhux kulħadd jaqbel ma' dawn il-perspettivi. Forsi lanqas int, għax matul l-intervista msemmija bħal qisek għedt ukoll illi qgħadt attenta sabiex – dejjem kemm jista' jkun – ma tħallix ħafna minnek ifur għal ġol-kitba tar-rumanz 360o . Mel'allura ma tarax lilek innifsek mejta fit-test tiegħek. Għaliex qgħadt attenta biex ma tinkixifx? Issibha imbarazzanti? Taħseb illi rnexxielek? Temmen illi tassew possibbli niktbu mija fil-mija lil hinn minn nfusna? Din l-idea li l-awtur huwa mejjet kif ukoll il-funzjoni tal-awtur fir-rumanz, ħolqu dibattitu kbir fix-xena letterarja. Biss biss apparti Barthes, tkellmu dwar l-istess kunċett anke kritiċi letterarji kbar oħrajn bħal Foucault u Derrida. Ikolli nammetti li għalkemm naħseb li s-saħħa tal-preżenza tal-kittieb għandha titħalla f'idejn il-kittieb innifsu, għalija hija impriża kważi impossibbli li l-awtur jiġi eliminat kompletament. Forsi qed ngħid hekk għax dan huwa l-ewwel ktieb tiegħi u, iva, veru, sibtha diffiċli ħafna niddistakka ruħi għalkollox minn dak li kont qed nikteb. Mhux għax naraha xi ħaġa imbarazzanti li nkun preżenti fil-ktieb, iżda għax dan mhux ktieb fuq ħajti. Kieku ridt nikteb dwar hekk, kont nagħmilha b'mod iktar espliċitu. Barra minn hekk, nagħmel distinzjoni kbira bejn il-ħajja personali tiegħi u dak li jiġi trażmess lill-pubbliku. Iżda mbagħad – kif diġà għedt m'ilux f'intervisti oħrajn – din għalija kienet sfida kbira u għalkemm ippruvajt noqgħod lura xorta hemm ħafna minni fil-ktieb. Ta' min jgħid li din mhix bilfors xi ħaġa ħażina. Anzi, għal xi wħud din jaf tkun għażla konxja, bħall-ewwel kapitlu ta' Slaughterhouse-Five ta' Kurt Vonnegut. Ir-rumanz tiegħek jagħti x'jifhem – anzi bħal donnu jiċċelebra l-ħolma – li tnejn min-nies jistgħu jkunu jafu lil xulxin u kollox fuq xulxin daqs il-but, 360 grad . "Sirt tafni, Claire. Sirt tafni sew. 360°", kiteb Jon lil Claire. Forsi għax jien xħajt xi kemxejn, iżda ngħid għalija xettiku ħafna minn dil-ipoteżi. Ma nimmaġinanix indaħħal ħsibijiet bħal dawn f'moħħ l-adoloxxenti. Anzi, pjuttost sirt nemmen illi jekk xejn l-awturi għandhom jisfidaw dawn l-eċċessi romantiċi, anke fost iż-żgħażagħ. Waħda mir-raġunijiet għaliex ta' xi sittax sbatax-il sena kienet laqtitni ħafna l-letteratura ta' Immanuel Mifsud – kittieb li jispirak ħafna – kienet proprju li kellu proża li minn daqqiet tpoġġi f'dubju dawn l-aspettattivi utopiċi. L-intellettwali pubbliku kontemporanju Alain de Botton tkellem ħafna dwar dal-ġenniji. Saħansitra wasal jikkundanna r-rappreżentazzjonijiet letterarji tal-imħabba romantika li nsibu fil-poeżija ta' xi John Keats u f'rumanzi bħal Madame Bovary (1856) ta' Gustave Flaubert. Mill-ġdid, bħal fil-każ tat-taħdita ta' Cave, dak illi jingħad hawnhekk dwar l-imħabba jista' jingħad għal kull xorta ta' rapport uman ieħor: mhix ħaġa li aħna – illi 'qas biss nistgħu nkunu nafu lilna nfusna – inwebblu lill-qarrejja tagħna b'dil-idea li tassew nistgħu nsiru nafu 'l ħaddieħor, sa 360 grad . Kapaċi jsegwi minn hawn illi letteratura bħal din għandha ħabta tqarraq: minkejja l-innoċenza, xorta donnu qegħdin bħal nifflertjaw mad-diżastri interpersonali tal- pornografija . Mill-ġdid, mhux bilfors l-awturi qarrieqa, iżda l-kitba. Ara: jien f'dar-rigward xettiku ħafna. Imm'inti: komda tmexxi diċ-ċerta idea fost l-adoloxxenti? It-360 grad hija sempliċement metafora idjomatika jew twemmin personali tiegħek? 360 grad bis-sod jew biss għall-mod tal-kelma? Naqbel miegħek illi qatt ma nistgħu nsiru nafu persuna kompletament għax lanqas biss naslu nafu lilna nfusna – aħseb u ara. Wara kollox, jien l-ewwel waħda nemmen illi spiss nuru biċċiet differenti tagħna nfusna, dejjem skont in-nies illi nkunu qegħdin nagħmluha magħhom. Il-ħassieba Judith Butler tgħidilna li l-oskurità – il-fatt illi qatt ma nistgħu nsiru nafu lilna nfusna għalkollox – hija parti integrali mill-identità tagħna. Fi kliem ieħor, irridu naċċettawha. Iżda nemmen ukoll li tista' ssir taf persuna sew ħafna. Ma nara xejn ħażin f'li żewġ min-nies tant iħossuhom qrib illi jħossuhom jafu kważi kollox dwar xulxin. Forsi din hija nozzjoni xi ftit idealista, iżda x'fiha ħażin illi tkun idealist ta' ħmistax-il sena u temmen li tista' ssir taf persuna minn fuq s'isfel? Wara kollox, l-idealiżmu jagħtina raġġ ta' tama f'ħajjitna. Minkejja dan, sirt tafni 360° hija wkoll metafora idjomatika. Jon, il-protagonist, ried ifisser illi lil Claire taha ħafna minnu nnifsu – wisq iktar milli ta lil ħaddieħor. Għaldaqstant ħass illi permezz tal-ittri tiegħu l-protagonista Maltija saret tafu sewwa.	[ 2 ]
Iktar kmieni din il-ġimgħa, l-Parlament beda jiddiskuti l-abbozz ta' Liġi numru 119 bi proposti għal emendi kostituzzjonali intenzjonati "sabiex jiżgura ugwaljanza de facto bejn in-nisa u l-irgiel fil-politika". Għan li bla dubju jaqbel miegħu kull politiku progressiv. Imma sfortunatament, biex jindirizza l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel fil-politika l-abbozz ta' Liġi 119 joħloq problema oħra: jimxi b'mod diskriminatorju. Jiddiskrimina kontra l-partiti ż-żgħar billi jeskludihom kompletament. L-abbozz ta' Liġi numru 119 għandu l-iskop li jżid in-numru ta' membri tal-Parlament b'mhux iktar minn tnax-il membru addizzjonali. Dan hu propost li jsir billi jkunu identifikati l-kandidati mhux eletti mill-ġeneru minoritarju meta jkun wasal fi tmiemu l-proċess tal-elezzjoni ġenerali. Il-ġeneru minoritarju hu dak li jkun rappreżentat b'inqas minn 40 fil-mija tal-membri parlamentari eletti. Il-klawsola numru 3 tal-abbozz numru 119 mill-ewwel jibda fuq sieq ħażina. Jipprovdi li dawn l-emendi għandhom jkunu applikati f'dawk l-elezzjonijiet ġenerali fejn ikunu eletti kandidati minn żewġ partiti biss Il-kliem użat jixbaħ ħafna dak li kien użat fl-emendi Kostituzzjonali tal-1987 dwar il-maġġoranza u l-proporzjonalità li ġew irfinati fis-snin ta' wara. Anke dakinhar is-soluzzjoni kostituzzjonali magħżula kienet ibbażata fuq id-diskriminazzjoni, favur iż-żewġ partiti l-kbar u bl-esklużjoni tal-bqija. L-abbozz 119 jipprovdi li ż-żewġ partiti jaqsmu bejniethom is-siġġijiet parlamentari miżjuda: bejn il-partit b'maġġoranza assoluta jew il-partit b'maġġoranza relattiva u l-partit b'minoranza fil-Parlament. Kif ġie spjegat diversi drabi, l-emenda kostituzzjonali dwar il-proporzjonalità, filwaqt li assigurat tmexxija mill-maġġoranza, fl-istess ħin ħolqot deficit demokratiku fil-Kostituzzjoni tagħna u dan billi ma tistax titħaddem jekk fil-Parlament ikunu eletti iktar minn żewġ partiti politiċi. L-emendi dwar il-bilanċ bejn il-ġeneri hi prattikament identika. Id-deficit demokratiku, minflok ma qiegħed jkun indirizzat, ser imur għall-agħar. Il-jum li fih it-tielet partit jasal il-Parliament bil-ħila tiegħu mhux qiegħed il-bogħod. Meta jasal, imbagħad, f'dawn iċ-ċirkustanzi jkun inevitabbli li tfaqqa' kriżi kostituzzjonali ħtija ta' emendi kostituzzjonali difettużi. Dan l-iżball bażiku qed jiġi repetut fl-emendi kostituzzjonali li l-Parlament qed jikkunsidra bħalissa. Kont sorpriż li waqt id-dibattitu Parlamentari ta' din il-ġimgħa il-membru parlamentari tal-Oppożizzjoni Herman Schiavone ta' avviż li ser jippreżenta emendi għal dan l-abbozz dwar il-bilanċ tal-ġeneru biex ikun indirizzat il-punt li japplikaw biss għal żewġ partiti. L-emendi li tkellem dwarhom huma pass tajjeb il-quddiem, imma fil-fehma tiegħi mhux biżżejjed billi ma jindirizzawx dak li faċilment jinqala' meta l-emendi kostituzzjonali jkunu applikati. Ovvjament tul id-dibattitu nittama li jesploraw aħjar dak li ntqal u ġie propost u forsi jiġu identifikati xi soluzzjonijiet. Anke l-Kap tal-Oppożizzjoni fil-Parlament tkellem u emfasizza li hu ħażin li l-emendi proposti ma jieħdux konsiderazzjoni tal-partiti ż-żgħar. Dan possibilment jindika bidla fl-istrateġija politika tal-PN dwar il-kannibalizzazzjoni ta' partiti li jindikaw il-potenzjal ta' futur fil-Parlament. Pożizzjoni li kienet reżistita minn bosta tul is-snin. Meta l-proposta għall-emendi kostituzzjonali biex tkun indirizzata l-problema ta' żbilanċ fir-rapprżentanza tal-ġeneri differenti fil-politika kienet ippubblikata għall-konsultazzjoni pubblika, sena ilu, l-Alternattiva Demokratika kienet ipparteċipat u ippubblikat l-ideat tagħha dwar il-materja b'suggerimenti dwar x'għandu jsir. Is-sistema elettorali tagħna ma jistax ikun li tibqa' tiġi mraqqa'. Hu meħtieġ li nħarsu lejha fit-totalità tagħha u jkunu indirizzati sewwa u b'mod ekwu kemm il-proporzjonalità kif ukoll ir-rappresentanza tal-ġeneru. Soluzzjoni li għandha tkun ikkunsidrata bis-serjetà hi l-użu tal-listi tal-partiti fl-elezzjonijiet, liema listi jkunu ibbilanċjati a bażi tal-ġeneru. Dan il-metodu hu diġa użat b'suċċess f'diversi pajjiżi. Ma rċevejniex reazzjoni għall-proposti tagħna. Il-Kummissjoni inkarigata biex teżamina soluzzjonijiet għan-nuqqas ta' rappreżentanza tal-ġeneru ma ltaqgħetx magħna biex tesplora soluzzjonijiet differenti minn dawk proposti minnha. Sfortunatament il-Kummissjoni ikkundizzjonat ruħha minn sistema ta' żewġ partiti dominanti u kkonkludiet xogħolha b'soluzzjoni li ssaħħaħ, flok ma tindirizza, d-defiċit demokratiku li diġa hemm fil-Kostituzzjoni. Dawn l-ostakli jagħmlu ħajjitna iktar diffiċli. Qed jiżdiedu l-ostakli żejda u artifiċjali li jikkumplikaw u jxekklu l-ħidma politika tal-partiti ż-żgħar. Dan kollu, imma, jkompli jikxef xi kwalità ta' "kredenzjali demokratiċi" għandu l-Gvern u l-konsulenti tiegħu.	[ 11, 12 ]
Kultant issib min jistaqsi – imma Ministeru għar-Riċerka u l-Innovazzjoni x'inhu eżatt? Għaliex huwa meħtieġ? Jien irrid li bil-ħidma li qed nagħmlu niġu f'punt fejn in-nies jibdew jistaqsu mhux x'inhu Ministeru għar-Riċerka u l-Innovazzjoni imma kif konna ngħaddu mingħajru. Ir-riċerka u l-innovazzjoni huma ċ-ċavetta biex ħajjitna tkun aħjar u bħala poplu nkomplu nimxu 'l quddiem bi kwalità ta' ħajja aħjar u f'setturi kruċjali għal pajjiżna. Ejja nieħdu settur li hu importanti ħafna – dak tal-ilma u l-enerġija. Bis-saħħa tal-innovazzjoni nistgħu ntejbu l-livell tal-għixien bis-sejba ta' soluzzjonijiet li jagħmlu d-differenza. Iktar kmieni din il-ġimgħa, flimkien mal-Ministru responsabbli, fost oħrajn, minn dawn iż-żewġ setturi Miriam Dalli, ħabbarna ħames proġetti li se jkunu qed jibbenefikaw minn total ta' €558,000 għal riċerka u innovazzjoni fl-oqsma tal-enerġija u tal-ilma. Hawnhekk irrid nifrah u nirringrazzja minn qalbi lill-Aġenzija għall-Enerġija u l-Ilma tal-viżjoni tagħha li tiffinanzja r-riċerka. J'Alla iktar entitajiet regolatorji jagħmlu l-istess ħaġa. Dawn il-fondi se jkunu qed jgħinu lir-riċerkaturi jiffukaw fuq setturi varji fosthom it-titjib fl-effiċjenza u l-produzzjoni tal-ilma u l-enerġija kif ukoll l-integrazzjoni ta' riżorsi rinnovabbli fil-grid. Dawn il-proġetti, li qed jaraw l-involviment ta' numru ta' dipartimenti mill-Università ta' Malta flimkien mas-settur pubbliku, se jkunu qed jiffukaw ħidmiethom fuq aspetti ta' riċerka u innovazzjoni li eventwalment iwasslu għal tisħiħ tas-setturi tal-enerġija u tal-ilma. F'dan is-sens kuntent ħafna bl-involviment tal-Università ta' Malta li għal darba oħra qed tkun proattiva u fuq quddiem fejn tidħol ir-riċerka f'pajjiżna. L-isfida tal-enerġija fis-seklu wieħed u għoxrin tirrikjedi li l-gvernijiet, ir-riċerkaturi, il-komunità u l-investituri privati jikkollaboraw biex iħarsu lejn l-ippjanar tal-enerġija aktar milli jipprovdu biss servizzi ta' enerġija. L-irwol tar-riċerka għandu importanza kbira fis-sostenibbiltà tal-enerġija u dan huwa eżempju ċar ta' kif l-akkademja tista' tersaq aktar lejn il-komunità. Riċerka f'dan is-settur tal-enerġija għandha effett fuq kulħadd tant li aħna kollha konsumaturi. Aħna ninsabu kommessi li tingħata l-assistenza kollha biex il-benefiċċji tar-riċerka jaslu għand il-pubbliku. Biex nilħqu l-miri tal-UE, l-effiċjenza fl-enerġija trid tiżdied. Dawn il-proġetti huma kollha mezz effettiv ta' kif nistgħu nilħqu dawn il-miri. Bħala pajjiż huwa importanti li nkomplu ninċentivaw soluzzjonijiet li jirriflettu r-realtajiet ta' gżira żgħira bħal Malta filwaqt li nkomplu nassiguraw li l-konsumaturi jibqgħu jgawdu minn provvista sigura u minn prezzijiet affordabbli. Permezz tar-riċerka jeħtieġ jiġu żviluppati soluzzjonijiet innovattivi għall-isfidi preżenti u futuri, partikolarment dawk li huma speċifiċi għal Malta. Aħna bħala Gvern kommessi u konvinti li investiment fir-riċerka huwa s-sigriet għal industrija b'saħħitha u kompetittiva L-importanza tal-ħidma konġunta bejn l-akkademja, l-industrija u s-settur pubbliku sabiex il-policies li jiġu żviluppati jkomplu jkunu bbażati fuq ir-riċerka u l-innovazzjoni. Permezz tar-riċerka jeħtieġ jiġu żviluppati soluzzjonijiet innovattivi għall-isfidi preżenti u futuri, partikolarment dawk li huma speċifiċi għal Malta Il-proġetti li ġew magħżula se jkunu qed jiffukaw fuq aspetti tekniċi u innovattivi f'diversi setturi fosthom il-ħażna tal-enerġija elettrika f'batteriji u forom oħrajn ta' ħażna, effiċjenza ogħla fl-operat tal-pannelli tax-xemx, titjib fit-togħma tal-ilma tal-vit kif ukoll monitoraġġ tal-ilma tal-pjan u dak preżenti fil-ħamrija. Il-proġett ESTELLE, perezempju, mistenni jiffoka fuq aspetti tekniċi u ekonomiċi fl-użu tal-batteriji għall-ħażna tal-enerġija elettrika, kif ukoll f'forom oħrajn ta' ħażna. Dan huwa importanti f'kuntest ta' sehem dejjem akbar ta' elettriku ġej minn sorsi rinnovabbli. Il-proġett IPCoSy, imbaghad, mistenni jiżviluppa sistema innovattiva sabiex pannelli tax-xemx ikunu jistgħu joperaw f'temperaturi aktar baxxi u għalhekk titjieb l-effiċjenza u l-livell ta' ġenerazzjoni ta' energija rinnovabbli. Il-proġett PURILMA se jaħdem fuq riċerka sabiex jiġu identifikati teknoloġiji innovattivi għall-purifikazzjoni tal-ilma sabiex jitjiebu kemm it-togħma u r-riħa tal-ilma tal-vit ipprovdut mill-Water Services Corporation Il-proġett WetSoil se jħaddem sistema ta' kejl u monitoraġġ tal-kontenut tal-ilma fil-ħamrija Il-proġett SIGMA mistenni jiżviluppa sistema innovattiva ta' monitoraġġ tal-ilma tal-pjan ibbażata fuq dejta miġbura mill-Malta Seismic Network. Kif għidna kemm il-Ministru Dalli u kemm jiena, aħna grati lejn dawn ir-riċerkaturi li qed jagħmlu xogħol importanti ħafna u rridu li l-istess ħaġa tiġri f'oqsma daqstant importanti tal-ħajja tagħna. Ejja ħalli nsaħħu ekosistema robusta ta' innovazzjoni!	[ 11, 12 ]
Ftit ġimgħat ilu sirt naf bil-ktieb ta' Hector Macdonald jismu Truth: A Users' Guide ippubblikat mid-ditta BANTAM. Għall-ewwel ħsibt li huwa ktieb li jitkellem fuq dak li llum nafuh bl-Ingliż bħala "fake news" jew is-soċjeta' li qed ngħixu fiha llum magħrufa bħala soċjetà li ħadet post il-verità, il-moda ġdida li saret taħkem id-diskors tal-qasam politiku. Jew jitkellem fuq kwistjoni eqdem miġbura fil-mistoqsija: il-verita' hija relattiva? Il-verita' tiegħek hija tajba u valida daqs tiegħi? Imma kont żbaljat. Il-ktieb Truth: A Users' Giude jibda mill-ewwel bil-fatt li ċerti ħwejjeġ huma fatti u oħrajn huma foloz. Imma joħroġ bl-argument li l-verità li int taċċetta jew tistqarr tiddependi mill-fehma tiegħek, skont liema verità hi ta' siwi għalik u liema verita' tagħżel għax taqbel mal-fehma tieghek. Meqjusa veri Per eżempju fl-2015 dawn l-istqarrijiet kienu jitqiesu veri: "Għalliem li għandu salarju ta' €28,000 qed jaqla' inqas mid-dħul ġenerali" u "għalliem li jaqla' salarju ta' €28,000 qed jaqla' iżjed minn dak ġenerali" It-tnejn huma veri għax l-ewwel stqarrija hija ibbażata fuq il-qligħ ġenerali ta' dik is-sena ta' €31,000 u l-ieħor fuq il-qligħ medju ta' €22,000. Jew ejja inqisu fatt differenti jiġifieri li l-Kanada u l-Awstralja għandhom l-ogħla rata ta' nies li jinħatfu fid-dinja. Iċ-ċifri tagħhom huma ogħla minn dawk tal-Messiku u l-Kolombja imma taf għaliex? Għax il-Kanada u l-Awstralja jgħoddu magħhom l-kwistjonijiet ta' ġenituri bi problemi tal-kustodja tat-tfal. Hekk ukoll l-Iżvezja, għandha t-tieni l-ogħla rata ta' ħtif għax il-klassifika hija wiesa' ħafna aktar wiesa' minn dik f'pajjiżi oħrajn. Ċertu fatti Trid toqgħod attent minn ċerti aħbarijiet li taqra. Hemm Ingliżi li b'ċerta kburija jgħidulek li l-familja Rjali lit-Teżor Ingliż qed tqumlu biss 56 pence fis-sena u mhux £35.7 miljun kull sena u hemm oħrajn li jiftaħru li l-Gvern Ingliż jagħti għajnuna għall-iżvilupp ex-kolonjali li jiswa biss £0.7 miljuni sterlina kull sena liċ-ċittadini Ingliżi, waqt li fl-2016 l-ammont veru kien ta' £13.3 biljuni sterlini, iżjed mill-ispiża għall-universitajiet jew għall-pulizija. Skont kif tuża l-kliem Jiddependi ħafna wkoll minn kif tuża l-kliem. Fl-2013 l-għaqda dwar id-Djar imsejħa SHELTER ħarġet stqarrija li twissi li 80,000 tifel u tifla, se jkunu bla dar dan il-Milied. Tieħu l-impressjoni li dawn se jorqdu barra f'xi kaxxi tal-kartun filwaqt li fir-realtà dan ifisser li dawn it-tfal se jorqdu f'akkomodazzjoni tal-Gvern lokali u mhux fid-dar tagħhom. Hawn ukoll l-idea li min hu xellugi fejn jidħol l-użu ta' l-idejn għandhom ħajja iqsar minn dawk ta' idejhom il-leminija għax fl-1991 sar studju li ta l-impressjoni li l-ħajja tagħhom hija iżjed perikoluża minn dik ta' persuni li jużaw idejhom il-leminija. Hawn ukoll taħwida dwar min jismu Mohammed. Ftit snin ilu deher rapport fil-gazzetta Ingliża ta' kuljum 'THE SUN' li kien juri li dawk li jisimhom Mohammed qed iħallsu biex jinxurjaw il-karrozza iżjed minn dawk li jisimhom John. Il-verità x'kienet? Li dawk li jisimhom John kellhom it-tendenza li jkunu akbar fl-età minn dawk li jisimhom Mohammed u kellhom it-tendenza li joqgħodu fis-subborgi jew fil-kampanja. Komunikaturi Macdonald jgħid fil-ktieb tiegħu li fil-prattika hemm tliet xorti ta' kommunikaturi; hemm dak li jitkellem b'mod sempliċi biex jagħti messaġġ pożittiv. Hemm dak li jagħti verità dubjuża b'kumbinazzjoni jew bi żball u hemm dak li jagħmel hekk apposta. Fil-ktieb f'kull kapitlu hemm noti li juruk kif għandek tintebaħ b'dawn it-tliet tipi ta' kommunikaturi. Sirt naf li l-awtur huwa konsulent dwar il-kommunikazzjoni. Għamel biċċa xogħol għaqlija u nemmen li min jaqraha żgur li jibdel il-mod kif jaqra l-aħbarijiet u kif iħares lejn id-dinja.	[ 11, 12 ]
L-Assoċjazzjoni Medika Maltija tinsab imħassba bl-għadd kbir ta' każi ġodda tal-Covid-19 u għalhekk qed tipproponi curfew mil-Ġimgħa għas-Sibt, li jidħol fis-seħħ wara 9pm għal minn tal-inqas ġimagħtejn u aktar infurzar f'żoni bħal Paceville u Buġibba. L-istess curfew, ikomplu t-tobba, għandu jkun impost ukoll għal jumejn wara Ħadd il-Karnival. Fi stqarrija, il-MAM qed tisħaq li minħabba ż-żieda fil-każi, l-isptar Mater Dei, partikolarment is-swali, dalwaqt ikollhom jiffaċċjaw sitwazzjonijiet diffiċli fejn ma jlaħħqux mal-pazjenti. Qalu wkoll li l-contact tracing qiegħed lura b'diversi ġranet u kważi kważi sar ineffettiv. It-tobba kkwotaw ukoll stħarriġ tal-Ewrobarometru li juri kif 83% tal-Maltin huma mħassba u inkwetati li għad jaqbadhom il-virus. Din kienet l-ogħla rata fl-Unjoni Ewropea. Filwaqt li faħħru l-koperazzjoni tan-nies għax ħafna huma dawk li qed jilbsu l-maskra u jsegwu l-miżura tad-distanza soċjali, fakkru li kien hemm numri iżgħar li għażlu li jinjoraw il-pariri bejn il-Milied u l-Ewwel tas-Sena u dan wassal għal żieda sostanzjali fil-każi. Insistiet li hi ilha żmien twissi li l-każi l-ġodda kuljum għandhom jinżammu taħt il-100, għax inkella s-sistema tas-saħħa mhux se tkampa. "Issa ninsabu viċin ħafna li dan iseħħ," insistew it-tobba. Propju għalhekk li appellat lill-awtoritajiet biex immedjatament jieħdu l-miżuri kollha li huma neċessarji biex jinqata' 'ċ-ċirku vizzjuż' ta' dawk li qed jieħdu r-riskju, qed jattendu għal attivitajiet soċjali fi tmiem il-ġimgħa u mbagħad ixerrdu l-virus mal-qraba u l-kollegi tagħhom. Intant, ilbieraħ, id-Deputat Prim Ministru u Ministru għas-Saħħa Chris Fearne qal li restrizzjonijiet ġodda jidħlu jekk jiżdiedu ħafna l-pazjenti f'Mater Dei u anke fl-ITU waqt li insista li bħalissa r-riserva tas-sodod u anke tal-ventilators għadha tajba ħafna.	[ 12 ]
Numru ta' għaqdiet ambjentali u individwi li qegħdin jikkontestaw il-ftehim dwar l-Aħrax u l-Miżieb li ġie iffirmat bejn l-Awtorita' tal-Artijiet u l-FKNK, ħabbru li ser jappellaw sentenza tat-Tribunal tar-Reviżjoni Amministrattiva li ddeċieda li ma jistax jisma' dan il-każ. It-Tribunal qal li l-partijiet li qegħdin jikkontestaw il-ftehim ma jikkwalifikawx bħala 'persuni aggravati' taħt il-liġi, għaliex dawn ma ġewx 'notifikati bid-deċiżjoni' tal-Awtorita' tal-Artijiet dwar il-ftehim. Għaldaqstant it-Tribunal iddeċieda li dan ma kienx il-forum it-tajjeb fejn għandu jinstema dan il-każ. L-Għaqdiet Ambjentali fi stqarrija qalu li huma inkwetati li dan ifisser li l-ebda' persuna terza ma tista' tikkontesta ftehim bejn tal-Awtorita' tal-Artijiet u xi ħadd ieħor quddiem it-Tribunal għar-Reviżjoni Amministrattiva. Għalhekk ħabbru li sejrin ikunu qegħdin jappellaw minn din id-deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Appell u l-fora l-oħra disponibbli għalihom. L-għaqdiet li se jkunu qed jappellaw huma: The Ramblers' Association of Malta, Flimkien Għal Ambjent Aħjar, Friends of the Earth Malta, Moviment Graffitti, Din l-Art Helwa and Birdlife Malta.	[ 12 ]
Il-ġimgħa li għaddiet, l-Kap tal-Oppożizzjoni Bernard Grech ħatar il-kelliema tal-Oppożizzjoni (Shadow Cabinet), fosthom kelliemi għall-kaċċa u l-insib. Mexa fuq il-passi tal-Gvern u ssepara din ir-responsabbiltà minn dik ambjentali, fejn hu postha. B'dan il-pass, il-Partit Nazzjonalista ukoll tana messaġġ ċar li anke hu jiġu jaqa' u jqum mir-responsabbiltajiet ambjentali tal-pajjiż. Il-kaċċa u l-insib għandhom ikunu regolati skond id-Direttiva Ewropeja dwar l-Għasafar. Il-Gvern qiegħed kontinwament attent li jbiegħed il-kaċċa u l-insib mill-istrutturi regolatorji ambjentali biex jasserixxi l-kontroll politiku. Il-Unit dwar l-Għasafar fl-2013 inqala' mill-qafas regolatorju ambjentali. L-ewwel tqiegħed fil-Ministeru responsabbli mill-agrikultura u issa spiċċa fil-Ministeru għal Għawdex. Il-Partiti fil-Parlament huma ċari fil-messaġġ tagħhom: il-kaċċa u l-insib, għalihom mhux meqjusa ambjent, imma jarawhom biss f'termini ta' voti. Il-kaċċa u l-insib għandhom ikunu regolati f'qafas regolatorju ambjentali, speċifikament bħala parti minn strateġija realistika dwar il-biodiversità. Din hi raġuni ewlenija għalfejn nopponu bil-qawwa l-kaċċa fir-rebbiegħa. Għax hu fir-rebbiegħa li n-natura jkollha l-possibilità li tistejqer u tirriġenera ruħha. Jekk mhux ser tieqaf il-kaċċa tal-għasafar fir-rebbiegħa tibqa' tikber il-ħsara lill-biodiversità. Din hi verità ambjentali bażika li iktar ma tkun aċċettata minn kulħadd, aħjar. NET TV nhar l-Erbgħa irrapporta li Edwin Vassallo inħatar bħala l-kelliemi tal-PN fil-Parlament dwar il-ħarsien tad-delizzji tradizzjonali. Għax il-PN, bħall-Labour, iħarsu lejn il-kaċċa u l-insib tal-għasafar esklussivament f'termini ta' voti. Għad m'għandhomx idea dwar l-impatti ambjentali li qed jinjoraw. B'mod redikolu, meta Bernard Grech iltaqa' ma' rappreżentanti tal-kaċċaturi, l-FKNK, huwa iddeskriva lill-kaċċaturi u lin-nassaba bħala ħbieb tan-natura. Il-ħbieb tan-natura ma jkunux armati! Minn meta 'l hawn il-ħbieb tan-natura jisplodu l-għasafar fl-ajru jew jaqfluhom f'gaġeġ? Huwa ċar li Bernard Grech u l-PN li hu jmexxi, għadu mħawwad fejn jikkonċerna l-ambjent. Mhiex xi ħaġa ġdida din! Tfisser biss li l-PN għadu ma tgħallem xejn minn dak li għadda minnu f'dawn l-aħħar snin. Billi jilgħaq lill-kaċċaturi u lin-nassaba mhu ser jasal imkien. F'qasam fejn diversi għadhom jippretendu li jagħmlu li jridu kont nistenna li Bernard Grech jappoġġa lil dawk li qed jinsistu għal regolamentazzjoni rigoruża tal-kaċċa. Kliemu, sfortunatament, jinkoraġixxi lil dawk li jabbużaw, inkluż lil dawk li jiġu jaqgħu u jqumu minn l-għasafar protetti. Għandu jifhem ukoll li l-perjodu ta' tranżizzjoni dwar l-insib kif imfisser dettaljatament fit-trattat li bih Malta issieħbet fl-EU ilu li skada. Dan ifisser li l-insib suppost li ilu li spiċċa minn Malta. Il-kummenti ta' Bernard Grech, għaldaqstant jinkoraġixxu attività illegali. Is-saltna tad-dritt, Dr Grech, tapplika għall-kaċċa u l-insib ukoll! F'Jannar 2017, predeċessur ta' Bernard Grech ippubblika l-politika ambjentali tal-PN fi ktejjeb intitolat "Kwalità tal-Ħajja Aħjar". F'dan id-dokument ma ssibx referenza għall-kaċċa u għall-insib. Id-dokument jiddiskuti l-biodiversità f'termini ġenerali u jemfasizza li f'Malta l-ekosistemi mhux imħarsa u l-biodiversità qed tiddgħajjef kontinwament. L-appoġġ tal-PN lill-kaċċa u l-insib (bħalma jagħmel il-Labour) hu attakk frontali kontra l-biodiversità. Hemm bżonn li jiġu f'sensihom. L-insib diġa hu illegali. Anke l-kaċċa jeħtieġ li tkun imrazzna u mhux tkun inkoraġġita. Ambjentalment il-PN għadu lura ħafna.	[ 11, 12 ]
"And you may find yourself living in a shotgun shack… And you may ask yourself, "Well… how did I get here?" Artiklu li deher m'ilux fuq il-ġurnal elettroniku Kattoliku Church Life Journal tan-Notre Dame University tal-Istati Uniti ħa spunt minn dawn iż-żewġ versi – misluta mid-diska Once in a Lifetime tal-grupp Post-Punk/New Wave Talking Heads – sabiex jirrifletti dwar l-impatti tal-ambjent psikoteknoloġiku ta' żmienna fuq id-dimensjonijiet psikoloġiċi, konjittivi, kulturali, edukattivi u politiċi tal-mases. Fis-sew, l-analiżi partikulari tal-erba' awturi tiegħu – Stahlman, Robinson, Berkman u Pugen (SRBP) – dwar l-invażjoni tat-teknoloġiji komunikattivi, bħalma nimmaġina li jafu ben tajjeb, tgħodd ukoll għat-teknika kollha kemm hi fis-sens wiesa' tat-terminu. L-erba' skulari li kitbu dan l-artiklu – bit-titlu ferm propizju Making Sense of a World in Transition – bejn il-linji tal-argumenti u l-ilmenti li jressqulna bħal jibqgħu jistaqsu u jiftaqdu fl-istess mistoqsija li jagħmel David Byrne lejn nofs l-album Remain In Light (1980): "Kif wasalna s'hawn?" L-analiżi li joffru flimkien mat-tweġibiet illi jipprovaw jagħtu – bħal ħafna materjal filosofiku serju li jittratta b'mod kritiku materji bħal dawn – ftit illi xejn iqawwu l-qalb, tant li jtemmu dan il-kontribut tagħhom bit-talba "God help us". U veru: praestet nobis Deus . Iżda dal-ħin xi ħaġa qiegħda tgħidli li għalissa forsi jaqbel – fejn ilna – inwarrbu lill-allat daqsxejn fil-ġenb: qabelxejn jenħtieġ naqbżu fuq ħwejjeġ oħra, jekk xejn bi tħejjija għal li ġej. Dan ukoll għax iżjed tard – anke tul dal-erba' kelmiet kollox – lill-allat kapaċi niġu bżonnhom… forsi did-darba ferm iżjed minn qatt qabel. Iżda għax tgħid intant il-mistoqsija "kif wasalna s'hawn" illi jtenni l-artiklu mxandar mir-rivista teoloġika msemmija – flimkien mat-talba aktarx inevitabbli li ttemmu – baqgħu jippersistu fl-isfond ta' ħsiebi jien u naqra ċertu ktieb tal-filosofija bil-Malti li ġie f'idejja daqs ġimgħa ilu, voldieri Riflessjonijiet dwar il-Ġid Komuni (2020) ta' Alan Xuereb. Xorta waħda: fis-sew il-mistoqsija ta' Byrne kif ukoll dika s-sentenza partikulari li ttemm l-artiklu minn SRBP seħħilhom jieħdu r-riedni fuqi biss wara li wasalt nofs triq fil-qari – mhux wisq qabel. Għall-bidu – l-iżjed jien u nifli l-ewwel kapitli – ħsusi kienu għadhom kemxejn maħkuma minn ċertu sens ta' sorpriża: b'xorti ħażina mhix xi ħaġa komuni ħafna li f'pajjiżna joħorġu kotba tal-filosofija. Inqas ħaġa tas-soltu – ħaqq l-imniegħel! – li jkunu miktuba bil-Malti. Il-filosofija bil-Malti għadha ma telqitx ilsienha biżżejjed. Aktarx l-aħħar kiteb tal-filosofija bil-Malti ta' ċerta statura li wasal għandna f'dawn l-aħħar snin xhur kien is-saġġ Sejjieħ il-Ħsieb: Limitu u Ħelsien (2020) ta' John Baldacchino. Appena dan kien wasal fil-ħwienet tal-kotba – proprju f'April tas-sena l-oħra – kont ħadt ix-xoqqa f'moxtha minnufih biex nikteb fuqu bilġri, l-iżjed għax dika l-ħabta wisq bżajt illi aktarx kienu ser jgħaddu bosta xhur qabel ma jfeġġ ktieb tal-filosofija validu ieħor illi jagħti ġieħ lill-ilsien Malti. Akkont l-istennija kienet kemxejn iqsar milli bsart: Riflessjonijiet dwar il-Ġid Komuni ta' Alan Xuereb, almenu f'għadd ġmielu ta' aspetti, tabilħaqq ma jagħmilx għajb lill-filosofija miktuba fi lsien pajjiżna. Għaldaqshekk ikun eżerċizzju tassew interessanti li kieku kellha ssir analiżi komparattiva bejn dawn iż-żewġ testi. Ibda biex mal-ewwel daqqa t'għajn jidher illi daż-żewġ ħassieba politiċi Maltin – almenu fil-biċċa l-kbira – jappartienu lil żewġ tradizzjonijiet filosofiċi oċċidentali differenti. Bħali, fil-maġġurparti Baldacchino għandu tendenza jsejjes d-diskors u l-istil filosofiku tiegħu abbażi tat-tradizzjoni kontinentali; il-modus cogitandi ta' Xuereb, imbagħad, iżjed iva milli le, jidher mgħarraf qatigħ mit-tradizzjoni analitika. (F'dar-rigward jidhirli li l-għażla ta' Baldacchino hija konxja għall-aħħar. Mhix ċara kemm tassew jista' jingħad l-istess kwantu dik ta' Xuereb.) Primavista jidher ukoll – minkejja li fl-aħħar mill-aħħar xorta jħaddnu wkoll għadd ta' prinċipji u ideali politiċi komuni – illi dawn it-tnejn jidentifikaw lilhom infushom ma' żewġ kampi politiċi lokali differenti, fis-sew opposti. Madankollu dan l-eżerċizzju komparattiv imur lil hinn mill-fini tar-riflessjonijiet li biħsiebni – anzi nasal ngħid jeħtieġli – naqsam magħkom din il-ġimgħa. Iżjed minn hekk: analiżi bħal din tmur ukoll oltre l-limiti, kemm tal-ispazju u kemm tal-ħin, illi jimponu fuqi l-esiġenzi ta' din il-paġna. L-istess jgħodd għall-fattibbiltà ta' xi analiżi eżawrjenti tal-medda tant wiesgħa ta' riflessjonijiet illi jippreżentawlna hawnhekk Xuereb rigward il-kunċett tal-ġid komuni: impossibbli tikkummenta dwar tour de force filosofiku bħal dan illi l-ewwel nett jeħodna – kif tabilħaqq għandu jkun! – lura sa Platun u Aristotile sabiex imbagħad iwassalna s'għand Santu Wistin u San Tumas t'Akwinu; illi wara mbagħad, jixħetna 'l quddiem, f'kemm trodd salib, bejn is-sekli sittax u tmintax fost ħassieba politiċi tant diverġenti bħal Niccolò Machiavelli, Thomas Hobbes, Benedict Spinoza, John Locke, Charles Montesquieu u Jean-Jacques Rousseau; illi dlonk imbagħad jitlaqna fid-deċennji tant u tant jaħarqu tas-seklu dsatax qalb Alexis de Tocqueville, Henri de Saint-Simon, Auguste Comte, Georg Hegel – (bilħaqq fejn hu l-Ġwanni l-Battista tal-Marksisti ortodossi Ludwig Feuerbach?) – Friedrich Engels u sieħbu Karl Marx; u li fl-aħħar ukoll, ma setax jonqos, iġibna lura iżjed qrib żmienna, voldieri fis-seklu li għadda, fil-kumpannija ta' Hans Kelsen, Joseph Raz, John Rawls, Jacques Maritain u John Finnis. Intant joħorġu jimmarċjaw saħansitra t-truppi Nazisti… Dan il-vjaġġ illi jitlaq mill-polis tal-Greċja tal-Qedem u jibqa' għaddej sal-fenomeni kurrenti tal-populiżmu lokali ta' Muscat u tat-Trumpiżmu tal-Istati Uniti donnu jagħtina x'nifhmu li anke Xuereb qiegħed jistaqsi – sew lilu nnifsu u sew lilna – l-istess mistoqsija li jagħmlu David Byrne u l-erba' awturi Kattoliċi tal-artiklu taċ- Church Life Journal : "kif wasalna s'hawn?" Tul il-paġni tal-ktieb Riflessjonijiet dwar il-Ġid Komuni jinħass illi anke fil-ħsibijiet politiċi ta' dan l-intellettwali Malti dil-mistoqsija tikkonnota punt tal-wasla inkwetanti li għandu wkoll mit-tħassib ta' SRBP. Dan joħroġ l-iżjed fid-dieher tul il-bosta riflessjonijiet illi jagħmel viżavì bosta nozzjonijiet u sitwazzjonijiet soċjopolitiċi kurrenti li, b'xi mod jew b'ieħor, għandhom piż palpabbli qawwi fuq il-fehim teoretiku u l-ġestjoni prattika tal-ġid komuni. Dan it-tħassib ta' Xuereb dal-aħħar sikwit ħassejtu janima wkoll sija l-kitbiet u l-intervisti reċenti li ta dwar dan ix-xogħol u sija l-ftit skambji qosra li kellna dwar il-kontenut tiegħu. Innotajt ukoll tħassib spiss iġġustifikat rigward l-qagħda anomala li sfat fiha l-filosofija – u b'mod speċjali l-kunċett tal-verità – f'daż-żminijiet pjuttost anti-intelletwali li qegħdin ngħixu fihom. L-ilment preċedenti tiegħi rigward l-ommissjoni ta' Feuerbach – illi simbolikament jirreferi mhux biss għar-riformaturi utopiċi pre-Marksisti iżda wkoll għal bosta sriebet ta' ħassieba sussegwenti ewlenin mit-tradizzjoni kontinentali – hawnhekk m'għandhiex bilfors jinqara bħala tmaqdira skjetta. Anzi, jidhirli li hawnhekk f'dal-każ m'hemmx wisq lok – l-iżjed fid-dawl tal-livell notevoli ta' din il-pubblikazzjoni – li l-qarrejja joqogħdu jidħlu wisq fil-merti jew fid-demerti tal-iskejjel tal-ħsieb. Rigward l-orjentament filosofiku probabbli tal-awtur abbli jibbasta jekk jingħad illi aktarx Xuereb ma jidentifikax ruħu mal-filosofi analitiċi b'mod ultrafanatiku u esklużiv. Ibda biex almenu sab daqsxejn spazju biex jakkomoda lill-idealiżmu ta' Hegel. Kien ukoll pjuttost relattivament ħanin ma' Marx. Terġa' u tgħid, saħansitra mbagħad jiddikjara li jħaddan xi għamla ta' twemmin f'Alla – kredu li illum tabilħaqq sar rari fost id-dixxipli u s-segwaċi tal-iskejjel purament analitiċi. Forsi ħabat tajjeb – biex issa bil-mod nibdew insejħu l-allat lura mir-ribalta – li inzerta għandu dat-twemmin. Ħabat ħażin, mill-banda l-oħra, illi fl-istess waqt Xuereb għadu jemmen fl-idea – issa llum ormaj żgur impossibbli daqs il-metanarrattivi l-oħra kollha li bir-raġun madankollu jiċħad – tal-formazzjoni wiesa' fuq skala sinifikanti taċ-"ċittadini filosofi". Ħabat ħażin ukoll illi Xuereb donnu jassumi żżejjed illi – mis-sema 'l isfel jew minn taħt l-art 'il fuq – tabilħaqq żgur jeżistu veritajiet oġġettivi evidenti b'tifsira waħda u unika jew illi, agħar minn hekk, bħal jimplika qisu xejn illi l-bnedmin jistgħu qatt jaslu jiżvelawhom bis-sħiħ permezz tal-filosofija jew tax-xjenzi umani, soċjali u naturali. Dan tiegħi hawnhekk mhuwiex xi diskors, jonkella xi difiża apoloġetika, ta' ċerti priedki tipiċi li ġieli nisimgħu mingħand il-postmodernisti. Wisq anqas huwa xi stqarrija ta' xi kredu xettiċissimu jekk mhux ukoll, barra minn fuqna, niħilista – xejn affattu. Ma nħawwdux… Hemm modi oħra kif ġieli nistgħu nittantaw inħarsu lejn dil-kobba mħabbla tal-verità. Is-skiet pereżempju. Minn daqqiet naħseb illi għandu mnejn kienu jaf x'qed jagħmel il-kittieb tal-Vanġelu ta' San Ġwann meta – quddiem il-mistoqsija ta' Pilatu "quid est veritas?" – ipprefera jirrikorri għall-ħtieġa tas-skiet. Ngħiduha kif inhi: anke s-skiet jenħtieġ, almenu kultant, jingħata daqsxejn kredtu f'dil-"kwistjoni tal-verità" li – b'kull raġun – tokkupa bosta paġni minn dan il-kważi-trattat ta' Xuereb. (B'kollox din il-kelma fit-test tidher tlieta u sittin darba.) Il-fejda tas-skiet implikata fin-narrattiva evanġelika ta' San Ġwann tul is-sekli ġiet interpretata b'bosta modi: għaqal, għerf, injoranza, arroganza. Mhix ħaġa ċara għall-aħħar x'funzjoni figurattiva seta' ngħata s-skiet fl-immaġinarju kristoloġika ta' dan l-evanġelista. Iżd'ejja nħallu l-eżeġeżi għad-dutturi tal-ermenewtika: hekk jew hekk il-punt xorta jibqa' li llum – l-iżjed għal individwi b'tendenzi filosofiċi ormaj passé – is-skiet kapaċi jaqdi funzjoni tabilħaqq fejjieda. F'ambjent akkademiku segregat u insulari fejn it-tentakli tat-teknika f'sens wiesa' – inklużi x-xjenzi mediċi sintendi – mhux talli terrqu ferm 'il bogħod (għad illi mhux dejjem bilfors lil hinn) mill-filosofija iżda talli ħadu r-riedni kważi assoluta fuq kollox u kulħadd, aktarx, ironikament, ma tridx wisq biex għada pitgħada l-arma responsorjali ewlenija tal-filosofija ser tkun is-skiet. Hekk jew hekk, wieħed mill-bosta sriema li kixfet jew kompliet tikkonferma l-imxija tal-Virus Corona kien il-fatt illi meta niġu għas-si u n-no – saħansitra waqt il-ħalel ta' kriżijiet plenatarji – il-filosofija ftit li xejn saret tingħata widen. Ta' dan jaħti żgur, iżda mhux biss, il-virus l-ieħor tal-illitteriżmu filosofiku li – l-iżjed kaġun tal-ispeċjalizzazzjonijiet frammentarji u stretti fil-formazzjonijiet akkademiċi tal-professjonisti – infirex qatigħ fost bosta mill-esperti tagħna, fosthom ix-xjenzati. Ilu l'għadda u mar iż-żmien meta x-xjenzati maġġuri li jseħħilhom iwettqu revoluzzjonijiet xjentifiċi notevoli sikwit kont issibhom mogħnija wkoll b'formazzjoni filosofika xierqa, l-iżjed – jekk xejn, għall-inqas – imqar fil-filosofija tax-xjenza. Għaldaqstant mhux ta' b'xejn, akkont, apparagun, illi ftit li xejn għadhom jiżvolġu terremoti drammatiċi fil-paradigmi xjentifiċi. Agħar minn hekk, fid-dibattiti pubbliċi rigward l-imxija messithom ukoll l-istess sarima truxa u għamja – bħalma rrimarkaw tajjeb diversi filosofi kontemporanji ta' statura internazzjonali bħal Giorgio Agamben, Massimo Cacciari, Bernard-Henri Lévy u Bruno Latour – għadd ġmielu ta' xjenzi soċjali u dixxiplini umanistiċi, saħansitra dawk illi jittrattaw aspetti sejjiesa tal-kostituzzjoni umana: il-bijopolitika, il-psikopolitika, in-nekropolitika. Laqqtuha wkoll diversi esperti mediċi dissidenti! Merħba lkoll allura fil-quċċata tat-trijonf singulari tat-teknika: it-teknokrazija mgħarrfa mir-reliġjon il-ġdida tax-xjentiżmu, mitkellma bil-lingwa franka uffiċjali taċ-ċifri aggregati, imqaddsa bil-kalċi tat-tagħmir xjentifiku-teknoloġiku, imwettqa b'min jaf xiex. Għandu mnejn il-vers qsajjar illi jtemm il-poeżija Le programme en quelques siècles ( Il-Programm f'Għadd ta' Sekli ) tal-poeta Franċiż Armand Robin – "NOUS Y SOMMES" / "F'DAN QEGĦDIN" – qatt qabel illum ma nħass talment tanġibbli. Għax tgħid, l-awtokrazija xjentista tat-teknokrati li ssoktat tirranka tul dawn l-aħħar xhur mhijiex, jew m'għadhiex, wisq differenti minn dak illi ormaj ilna s-snin nosservaw fil-governanza prattika ta' setturi ċivili oħra. Dan jgħodd xejn inqas għax-xjenzi u l-istrateġiji politiċi li tħaddmu biex forsi jinstab tarf kif l-aħjar jitħares l-assjem tal-ġid komuni matul dil-kriżi kważi bla preċedent. Nemmen illi jkun tajjeb jekk Xuereb jieħu nota ta' dan, l-iżjed għaliex il-ġestjoni tal-pandemiji tikkonsisti wkoll, fl-aħħar mill-aħħar, f'eżerċizzju politiku fuq skala globali fl-amministrazzjoni u fil-protezzjoni tal-ġid komuni. Din mhix biss kriżi sanitarja. Mhux għax kien hemm tant għalfejn tfaqqa' mxija nobis bħal din sabiex nintebħu li qegħdin ngħixu fl-epoka tad-din xjentista. Ċerti sinjali taż-żminijiet ilhom illi feġġu, it-twissijiet dwar dad-dagħbien illi sfajna fih ilhom li ntbagħtu. Virus u mhux diġà konna f'dan. F'dal-punt issa ma nistax ma niftakarx f'Martin Heidegger – ħassieb ferm pertinenti ieħor illi, b'xorti ħażina, donnu ma sabx postu fil-pantenon filosofiku ta' Xuereb. Ħsibijietu siewja immens għal kulma ngħad s'issa hawnhekk, b'mod partikulari għat-tħassib imqajjem mill-artiklu tal-ġurnal teoloġiku kif ukoll – xejn inqas – għal bosta realtajiet soċjoekonomiċi kurrenti li tant iħassbu lil Xuereb. F'intervista kemxejn skabruża li kien ta lejn nofs is-snin sittin lill-ġurnal Der Spiegel Heidegger kien stqarr, anzi bassar, dan: "il-filosofija mhix ser tkun kapaċi tħalli xi bidla immedjata fuq l-istat attwali tad-dinja. Dan jgħodd mhux biss għall-filosofija, iżda għal kull riflessjoni u għal kull ħidma tal-bnedmin. Xi Alla biss jista' jsalvana". Nur noch ein Gott kann uns retten : kos, għandi xorti naf inlissinha sewwa, iżda ili s-snin nomgħod fiha din. F'dar-rigward spiss inħoss illi ma nistax ma naqbilx ma' Heidegger, iżda mhux – ummima! – mingħajr daka ċ-ċertu waħx. Għax ibda biex il-bużillis hu li fid-diskors filosofku waħħari ta' Heidegger dan is-salvatur indispensabbli la huwa dak tad-djien Abramiċi – li jekk niġu f'dan, l-iżjed fl-għamla arkajka tiegħu, ormaj ilu li ngħadda b'mibluq minn Nietzsche – u lanqas dak ta' xi ċiviltà reliġjuża maġġuri oħra. Naturalment minn din l-ispjega jsegwi wkoll illi dis-setgħa redentriċi mhijiex lanqas dik illi għadha tindilek bil-balzmu mill-ħassieba-maddaleni taċ- Chruch Life Journal u kapaċi wkoll minn Alan Xuereb. Iżjed u iżjed mhix l-iktar mudell ta' telefon ċellulari jew ta' PlayStation potenti li qatt għad jitqiegħed fis-suq. Lanqas hi xi pjan ta' rkupru ekonomiku. M'għandhiex lanqas għamla ta' vaċċin… Fis-sew dil-miġja ġejjiena ta' xi Alla feddej illi alluda għaliha Heidegger fl-intervista mal-ġurnal Der Spiegel tirreferi – qabelxejn b'mod poetiku – għal avveniment soterjoloġiku li qatt u qatt ma rajna bħalu: ġrajja li l-kategoriji tal-ħsieb tagħna forsi 'qas biss għandhom rabbew il-ħila jittendu biha. Abbli mhix ċara sabarra jekk din l-istqarrija tant midħatta u mmaħħa ta' Heidegger kinitx biss xi iperbole retorika. Safrattant bosta skulari tal-ħassieb Ġermaniż għadhom isostnu – fil-fehma tiegħi b'implikazzjonijiet ontoteoloġiċi serjissimi – illi filfatt ma kinitx, tant illi jinterpretaw dan l-inżul enigmatiku bħala l-avvent ta l-aħħar Alla . Hi x'inhi din id-Divinità aħħarija li kien ipponta lejha Heidegger b'ċerta kawtela daqs ħamsa u ħamsin sena ilu ma nemminx – jew aħjar ma rridx nemmen – illi jkun għaqli li nqattgħu żmienna kollu nishru f'din l-istennija. Mill-banda l-oħra ma naħsibx lanqas illi intant ifid wisq illi nfasslu xi ġejjieni – anke dak tal-ġid komuni li jittratta hawnhekk Xuereb – kemm-il darba, sewsew bħall-osservaturi akkademiċi taċ- Chruch Life Journal , nonqsu milli għall-inqas nibqgħu nistaqsu: "kif wasalna s'hawn?"; u wkoll, xi ftit bħalma jistaqsi Byrne f' Once in a Lifetime : "Well… how did I get here?" My God! What have I done?" Dan m'hemmx għalfejn bilfors nispiċċaw nagħmluh bil-bixra mikduda – b'dika l-awra peżanti Danteska – ta' dak ir-raġel iddisprat illi tant jispikka fl-affresk tal- Aħħar Ħaqq ta' Michelangelo. Anzi, l-għan tagħna jaqbel li jkun li niskansaw dad-diżgrazzji apokalittiċi għax imbagħad, minn hemm 'l hemm, tassew ma jifdal lok u ħin għal xejn, 'qas sulamank għal dika l-attitudni erojka – li tkellem dwarha Giorgio Agamben u fis warajh Slavoj Žižek – tal-"kuraġġ tal-qtigħ il-jies". Ma niċċewċux: fin-nofs hemm ukoll il-ġid komuni. Li kellna alla-ħares-qatt nonqsu minn dan, speċjalment fid-dawl (jew fid-dlam) tal-katakliżmi emerġenti tal-lum, allura mbagħad tassew ikollna għalxiex naqtgħu jiesna li għad qatt insalvaw lilna nfusna – biex nisraq frażi oħra skjaċċanti mingħand Agamben – minn taħt "it-tiġrif li qed jiċċirkondana". Sadattant, sa ma jasal Godot – jitfaċċax jew le dan l-Alla aħħari ta' Heidegger – kbira forsi tkun il-ħsara tagħna kemm-il darba issa – f'dal-punt tant kruċjali fl-istorja – m'aħniex ser nikkunsidraw mill-ġdid – bis-sħiħ u bil-qies – il-modus operandi u l-forma mentis dominanti li jidderieġu r-rapporti interdixxiplinari attwali bejn il-ħassieba tal-filosofija, l-arkitetti tat-teknika u d-deċiżuri tal-klassi politika, inklużi, sintendi, il-gwardjani u l-ġesturi eletti tal-beni kollettivi li jixtarr fil-fond fuqhom Alan Xuereb fil-ktieb tiegħu Riflessjonijiet dwar il-Ġid Komuni . Immela jalla Alla jgħinna, iżda, qabelxejn, jenħtieġ infittxu – illum qabel għada – nibdew ngħinu ruħna…	[ 2 ]
Wara vot b'saħħtu fil-Parlament Ewropew f'Diċembru li għadda għar-Rapport li mexxiet f'isem il-grupp tas-Soċjalisti u Demokratiċi fil-Parlament Ewropew, l-Ewroparlamentari Maltija Josianne Cutajar issa għaddejja b'ħidma biex tiżgura l-Istrateġija għan-Negozji Żgħar u Medji tiġi implimentata b'mod sħiħ u effettiv. Bħala n-negozjatriċi ewlenija fuq dan ir-Rapport, Cutajar ħadmet bis-sħiħ biex dan għadda b'suċċess mill-vot fil-Parlament Ewropew. Iżda l-ħidma tagħha kompliet f'dawn il-jiem hekk kif permezz ta' mistoqsija Parlamentari, hi talbet lill-Kummissjoni Ewropea biex tkun speċifika dwar il-passi li jmiss biex tiġi implimentata din l-Istrateġija. Fl-intervent tagħha, Cutajar talbet spjegazzjoni ta' kif se jitnaqqsu d-diversi piżijiet li bħalissa qed iħabbtu wiċċhom magħhom in-negozji żgħar u medji, u kif il-Kummissjoni fi ħsiebha tindirizza l-isfidi li qed jaffetwaw il-ħidma u l-kompetittività ta' dawk in-negozji ibbażati fi gżejjer żgħar bħal Malta u Għawdex li allura jiffaċċjaw sfidi li huma uniċi għalihom. Fost id-domandi tagħha, l-MEP Cutajar talbet spjegazzjoni dwar kif il-Kummissjoni Ewropea se tiżgura li n-negozji li joperaw mill-gżejjer ma jsibux irwieħhom fi żvantaġġ fil-kompetittività tagħhom minħabba l-fatt li huma inqas konnessi minn żoni oħra fl-Ewropa. Cutajar saħqet fuq il-ħtieġa li jkun eżaminat minn qabel l-impatt li kwalunkwe reviżjoni tar-regoli Ewropej tal-kompetizzjoni jista' jkollha fuq negozji f'żoni li diġà huma żvantaġġjati minħabba l-qagħda ġeografika tagħhom li toffri sfidi naturali għat-trasport u l-konnettività — bħalma huma l-gżejjer Maltin u postijiet oħra fil-periferiji tal-UE. HI tenniet l-appoġġ tagħha għal aktar flessbilità fir-regoli ta' kompetizzjoni li ttejjeb il-qagħda ta' negozji żgħar u medji li joperaw minn gżejjer u periferiji, sabiex dawn jgħelbu l-ispejjeż żejda li jkollhom jiffaċċjaw meta mqabbla ma' negozji ibbażati fl-art kontinentali. Cutajar ġibdet l-attenzjoni għall-fatt li l-ħidma tagħha fuq din il-kwistjoni ma waqfitx mal-mument tal-votazzjoni fil-Plenarja u mhix se tieqaf, anzi stqarret li kompliet taħdem biex din l-istrateġija tidħol fis-seħħ u minnha "mhux biss jibbenefikaw l-eluf ta' negozji madwar pajjiżi tal-Unjoni Ewropea, iżda wkoll l-eluf ta' ħaddiema u familji tagħhom, inklużi dawk Maltin u Għawdxin." Intant, fl-istess ġimgħa l-Ewroparlamentari Laburista kellha laqgħa mal-Kummissarju Ewropew Margrethe Vestager, fejn fiha iddiskutiet id-diversi żvantaġġi li jgħaddu minnhom gżejjer żgħar bħal pajjiżna. Hawnekk Cutajar tenniet l-impenn tagħha biex tkompli timbotta l-politika tal-gżejjer fuq l-aġenda Ewropea u tiżgura li tingħata l-attenzjoni li jixirqilha.	[ 12 ]
"Jeħtieġ li nifhmu li anke minħabba din il-pandemija, l-problemi ta' saħħa mentali qegħdin jiżdiedu u qegħdin jaffettwaw il-kwalita' tal-ħajja tal-istudenti. Jekk persuna ma tistax tgħix ħajja serena minħabba fl-ansjeta' li tkun għaddejja minnu, allura l-ħajja ma tkunx waħda kompluta." Dan qalu l-Kap tal-Oppożizzjoni u tal-Partit Nazzjonalista Bernard Grech f'laqgħa li kellu llum mal-Kunsill tal-Istudenti Universitarji (KSU) fi Students House fl-Universita' ta' Malta. Bernard Grech saħaq li l-pandemija li qegħdin nesperjenzaw qegħda ċċaħħad lill-istudenti minn dawn il-memorji, u appella lill-istudenti u ż-żgħazagħ kollha sabiex jifhmu li flimkien ma' kull persuna oħra għandhom ir-responsabbilta' ċivika biex jagħmlu dawn is-sagrifiċċji neċessarji, xi kultant anki li ma jidhrux, sabiex innaqsu mit-tul tal-pandemija. Hu qal ukoll li l-ġenerazzjoni żgħażugħa tal-lum se tkun waħda mill-aħjar li rat pajjiżna, għaliex is-sitwazzjoni preżenti marbuta mal-istess pandemija diġa' dewqithom l-esperjenzi iebsa tal-ħajja, u għalhekk tista' tkun ġenerazzjoni reżiljenti għall-futur u li "għalhekk intom se tkunu mexxejja t'għada aħjar, għaliex diġa' tafu x'inhuma d-diffikultajiet ta' madwarna." Il-Kap tal-Partit Nazzjonalista qal li l-Universita' hi l-benniena tal-futur edukattiv u professjonali ta' pajjiżna fejn tul il-kors tal-istudji tiegħu wieħed jgħix l-isbaħ esperjenzi li jinbidlu minn ħbieb għal tal-għażla. Il-Kap tal-Oppożizzjoni u tal-Partit Nazzjonalista Bernard Grech kien akkumpanjat mill-Kelliem tal-Oppożizzjoni għall-Gvern Lokali, Wirt Nazzjonali u ż-Żgħażagħ Karl Gouder, il-President tal-Moviment Żgħażagħ Partit Nazzjonalista (MŻPN) Joseph Grech u s-Social Policy Officer tal-MŻPN Frederick Aquilina.	[ 12 ]
Il-Ministeru għad-Drittijiet tat-Tfal laqa' proposti mingħand il-pubbliku u minn entitajiet li jaħdmu fil-qasam tal-adozzjonijiet tat-tfal sabiex jikseb aktar għarfien dwar dan is-suġġett delikat. Dan wara konsultazzjoni pubblika li tnediet f'Novembru li għadda u li għaliha, entitajiet, aġenziji privati għall-adozzjonijiet, koppji u foster carers taw l-opinjonjet tagħhom. F'konferenza tal-aħbarijiet indirizzata mill-Ministru Michael Falzon u mill-konsulenta legali Daniela Azzopardi Bonanno, tħabbar ukoll li l-fażi li jmiss hija li jsir eżerċizzju ieħor ta' konsultazzjoni, din id-darba mat-tfal infushom li jinsabu taħt kura alternattiva. Il-konsulenta legali Daniela Azzoaprdi Bonanno ppreżentat sommarju tal-proposti li fil-maġġoranza tagħhom iduru mal-kunċett u mal-bżonn li tingħata aktar stabbiltà, permanenza u direzzjoni fil-ħajja tat-tfal. Fost oħrajn il-proposti li saru kienu: Adozzjoni tkun iffukata fuq l-interessi tat-tfal infushom filwaqt li kull leġiżlazzjoni tkun konformi mal-artiklu 12 tal-UNCRC filwaqt li nifhmu eżattament kif għandna nadottaw dan il-prinċipju. Nisimgħu lit-tfal u nieħdu inkonsiderazzjoni dak li jgħidu t-tfal. Ideat differenti dwar kif għandu jsir il-matching Taħriġ fuq l-etika u s-sitwazzjonijiet personali tat-tfal Numru ta' proposti dwar il-kunjom il-ġdid tat-tifel jew tat-tifla, b'uħud jargumentaw dwar il-possibilità li t-tfal iżommu kemm il-kunjom li twieldu bih u l-kunjom il-ġdid tal-familja adottiva. Fl-aħħar mill-aħħar għandu jkun il-minuri li jiddeċiedi dwar il-kunjom tiegħu anke permezz ta' sapport emozzjonali. Proposta minnhom tgħid li jkun ta' offiża għall-ġenituri adottivi li ma jkollhomx il-kunjom tagħhom fuq l-isem tat-tfal adottati. Dwar dan il-punt ingħad li t-tfal ikunu suġġettibbli għal iktar stigma minn tfal oħra. Tibdil tal-aġenzija li tkun assistiet lit-tfal meta jkunu ġew adottati. Profil mediku tal-ġenituri bijoloġiċi sabiex it-tfal adottivi jkunu jafu l-identità medika tagħhom. Kuntatt mal-familja bijoloġika, mhux biss il-ġenituri bijoloġiċi imma anke n-nanniet. Familji adottivi għandhom jiffaċilitaw il-kuntatt mal-familja bijoloġika iżda nżommu f'moħħna ċ-ċirkustanzi tal-familji adottivi. Kuntatt bejn il-ġenituri adottivi u l-ġenituri bijoloġiċi. Il-Ministru Michael Falzon qal li din il-konsultazzjoni pubblika hija l-ewwel pass sabiex ikunu ffaċilitati l-adozzjonijiet lokali f'pajjiżna fejn fil-preżent hawn iktar minn 400 tifel u tifla li jinsabu taħt kura alternattiva u li mhumiex jgħixu mal-ġenituri naturali tagħhom. "Wieħed mill-għanijiet ta' dan il-proċess huwa l-kunċett ta' open adoptions li mhuwiex popolari f'Malta iżda wasal iż-żmien li nibdew nesploraw dawn il-possibilitajiet. Ejja nressqu t-tibdil legali li hemm bżonn u nagħmluha aktar faċli għall-partijiet kollha konċernati filwaqt li ninkorporaw il-liġi ta' 30 tal-UNHCR fejn fil-preżent hemm partijiet minnha li mhux riflessi fil-liġijiet tagħna", ikkonkluda l-Ministru Michael Falzon.	[ 14 ]
BirdLife Malta qalet li l-ewwel sena tal-Prim Ministru Robert Abela se tibqa' mtebbgħa bl-agħar rekord ta' kaċċa illegali u anke għall-azzjoni li ħadet l-UE kontra Malta fuq id-derogi kollha tal-kaċċa u l-insib. Fi stqarrija, BirdLife qalet li fl-2020, 210 għasfur protett li spiċċaw fil-mira tal-kaċċa illegali. "Wara li għalaq l-istaġun tal-kaċċa fil-ħarifa nhar il-Ħadd 31 ta' Jannar, iċ-ċifri għall-2020 bħala sena sħiħa issa qed juru li din kienet l-agħar sena fl-aħħar tmien snin f'dawk li huma vittmi tal-kaċċa illegali miġbura minn BirdLife Malta u l-pulizija. Is-sena l-oħra, fil-fatt, issa stabbiliet ruħha bħala s-sena ġdida rekord għall-kaċċa illegali f'Malta mill-2013 lil hawn, b'total ta' 210 għasfur protett li nafu li tniżżlu illegalment mill-kaċċaturi," saħqet l-istqarrija. BirdLife spjegat kif dan jammonta għal kważi d-doppju tat-total ta' vittmi miġbura fl-2018 li kienet – sa issa – is-sena rekord għall-illegalitajiet (114) tal-kaċċa mill-2013 lil hawn. "Dan it-total ifisser ukoll żieda qawwija fin-numri meta mqabbel mas-sena ta' qabel (2019) meta t-total kien ta' 99, u jfisser ukoll li fl-2020 in- numru ta' tajr protett miġbur kien jammonta għat-totali tal-2019 u l-2018 meħudin flimkien!", insistieq l-NGO. Spjegat ukoll kif jn-numri tal-istaġun tal-kaċċa fil-ħarifa – li kien ilu miftuħ mill-1 ta' Settembru 2020 – ukoll irduppjaw fuq dawk tal-istaġun tas-sena ta' qabel, għal total ta' 101 meta mqabbel mat-53 tal-ħarifa ta' sena ilu. "Is-sitwazzjoni tal-infurzar u l-ġustizzja ftit li xejn hija sodisfaċenti, kif deher ċar sew matul l-istaġun tal-kaċċa u anke dak tal-insib; bil-pulizija ssib diffikultà biex tlaħħaq, u bit-twaqqif riċenti tal-Environmental Protection Unit (EPU) li ħadet post it-taqsima tal-Administrative Law Enforcement (ALE) iġib miegħu biss bidla fl-isem, imma ftit li xejn progress sinifikanti," kompliet l-istqarrija. "Xhieda ta' dan huwa l-fatt li l-każi ta' reati ambjentali kriminali li BirdLife Malta u l-Committee Against Bird Slaughter (CABS) irrappurtaw lill-pulizija issa qed jiffaċċjaw ir-riskju li jiġu preskritti minħabba li s-suspettati ġew imħarrka biex jidhru quddiem il-qorti tard." BirdLife qalet ukoll li ma kinitx sorpriża li f'Diċembru l-Unjoni Ewropea (UE) ħabbret li qed tieħu azzjoni kontra l-Gvern Malti fuq id-derogi kollha tal-kaċċa u l-insib li jinsabu fis-seħħ f'Malta. Permezz ta' Proċeduri ġodda ta' Ksur li fetħet kontra Malta, il-Kummissjoni Ewropea qed tikkontesta l-istaġun tal-kaċċa fir-rebbiegħa għas-Summiena, id-deroga li tippermetti l-insib għall-Pluviera u l-Malvizz, u anke l-insib għall-għasafar tal-għana għal skop ta' riċerka – deroga li ddaħħlet għall-ewwel darba s-sena l-oħra. "Iż-żewġ Ittri ta' Intimazzjoni mibgħuta mill-Kummissjoni Ewropea lill-Gvern Malti jkopru wkoll is-sitwazzjoni tal-kaċċa illegali fil-Gżejjer Maltin flimkien mal-falliment tas-sistema ta' rappurtaġġ tal-qbid tal-għasafar mill-kaċċaturi, u l-Gvern issa huwa obbligat li jirrispondi billi jinforma lill-UE kif beħsiebu jirrimedja s-sitwazzjoni li aċċennat għaliha l-Kummissjoni fi żmien xahrejn minn meta rċieva t-twissijiet. Dan il-perjodu huwa imminenti li jiskadi fil-jiem li ġejjin, preċiżament fit-3 ta' Frar," kompliet l-istqarrija. Sadanittant, tkompli BirdLife, il-Kumitat Ornis, li jagħti l-pariri lill-Ministru fuq l-istaġuni tal- kaċċa u d-derogi, ilu mhux operattiv għal numru ta' xhur, u għadu fil-proċess li jerġa' jiġi appuntat. Mhux ċar jekk il-Kumitat hux se jkun f'pożizzjoni li jiddiskuti s-sitwazzjoni b'rabta mal-Proċeduri ta' Ksur u l-eżitu tal-aħħar staġuni tal-insib sa qabel id-data tal-iskadenza. "Dan kollu jikkonferma kif il-Ministeru għal Għawdex falla fejn għandu x'jaqsam mat-tmexxija tat-Taqsima tar-Regolamentazzjoni għall-Għasafar Selvaġġi (WBRU) li suppost hija wkoll responsabbli li tassisti lill-pulizija fuq kwistjonijiet ta' infurzar. Ir-riżultati diżastrużi miksuba wara d-deċiżjoni żbaljata tal-PM Abela li jneħħi r-responsabbiltà tal-kaċċa minn taħt idejn il-Ministru għall-Ambjent biex jgħaddiha lill-Ministru għal Għawdex Clint Camilleri – deċiżjoni li BirdLife Malta għadha qed tikkontesta fil-Qorti – jitkellmu waħidhom: il-fatt li l-interessi tal-lobby tal-kaċċaturi tpoġġew qabel il-konservazzjoni tal-għasafar wassal biss biex Malta reġgħet spiċċat fl-inkwiet fuq livell Ewropew!", temmet tgħid l-istqarrija.	[ 12 ]
Il-Ministru għall-Akkomodazzjoni Soċjali Roderick Galdes żar il-proġett ta' housing soċjali ġdid fi Triq Hanover f'Bormla hekk kif ix-xogħol tal-ġebla fih qed jipprogressa b'ritmu mgħaġġel. Dan il-proġett jikkonsisti f'sitt blokok, 68 appartament, 117 spazju ta' parkeġġ, childcare centre u ċentru għall-komunità. Il-proġett se jintroduċi wkoll spazju miftuħ ta' 850 metru kwadru li jinkludi pjazza ġdida għar-residenti, mhux biss tal-appartamenti iżda għall-Bormliżi kollha. Il-Ministru Roderick Galdes fakkar fid-differenza li proġetti ta' housing soċjali li saru fil-passat fil-belt storika ta' Bormla għamlu fil-ħajja ta' eluf ta' familji li kienu ngħataw il-kenn li jixraqilhom. "Dawn is-suċċessi nazzjonali kienu possibbli għax gvernijiet suċċessivi wettqu proġetti kbar ta' housing soċjali u affordabbli li juri kemm bħala pajjiż dejjem fhimna li l-istabbiltà fil-housing tagħti bażi soda għall-progress soċjali tal-bniedem". Huwa spjega li anke llum ma nistgħux ninjoraw ir-realtajiet ta' faxex speċifiċi tas-soċjetà li jeħtieġu akkomodazzjoni adekwata. "Kien għalhekk li xammarna l-kmiem sa mill-bidu biex naċċertaw li jiġu indirizzati sfidi ta' familji differenti b'soluzzjonijiet differenti. Kien għalhekk li żviluppajna firxa wiesgħa ta' servizzi pubbliċi ta' housing li qegħdin jgħinu lil diversi faxex tas-soċjetà. Madanakollu, nirrikonoxxu li l-akkomodazzjoni soċjali tibqa' l-aktar għodda effettiva biex jingħelbu l-isfidi ta' familji u ta' individwi vulnerabbli". Il-Kap Eżekuttiv ta' Malita Investments Jennifer Tabone qalet li, "Il-kumpanija kburija ħafna li qed tiffinanzja proġett bħal dan li mhux biss huwa ta' importanza nazzjonali iżda li qiegħed jagħti opportunità lill-familji Maltin jaċċessaw akkomodazzjoni affordabbli". Il-proġett ġie wkoll rikonoxxut fil-Malta Architectural & Spatial Awards għas-sena 2019 bħala l-proġett rebbieħ fil-kategorija 'Urban Planning Concept'.	[ 12 ]
Ilkoll naqblu li għandna bżonn naħdmu sabiex intejbu il-ħajja tan-nies, nipproteġu l-ambjent ta' madwarna u niżguraw dinja b'saħħitha għalina u għall-ġenerazzjonijiet li ġejjin. Il-Green Deal Ewropew jiffoka propju fuq hekk, għaliex huwa sett ta' inizjattivi mfassla mill-Kummissjoni Ewropea bil-għan li l-Ewropa ikollha ekonomija bla tniġġiż sal-2050. Dan ikun ifisser li l-emissjonijiet li jagħmlu ħsara jkunu bbilanċjati b'miżuri li jnaqqsu t-tniġġis u l-ħsara mill-atmosfera. Dan kollu jiddependi mill-ekonomija u l-intrapriża tagħna. Ħafna mill-għanijiet tal-Green Deal Ewropew huma ffokati dwar il-bżonn li nagħtu spinta lill-ekonomija permezz ta' investiment fit-teknoloġija ekoloġika, fl-industriji u fil-proċessi ta' manifattura sostenibbli, filwaqt li nnaqqsu t-tniġġis. Hekk kif l-Unjoni Ewropea qed iżżid il-momentum fuq il-Green Deal u l-għanijiet tiegħu, hemm suġġett ewlieni li jibqa' kruċjali għas-suċċess ta' din l-inizjattiva: il-finanzjament tal-investiment meħtieġ biex jitwettqu proġetti sostenibbli. Green bonds u l-finanzjament sostenibbli diġa' huma suġġetti popolari madwar l-Ewropa. Kif jissuġġerixxi l-isem, green bonds huma investimenti f'forma ta self intenzjonat lil organizazzjonijiet li jkunu jridu jinvestu fi proġetti sostenibbli u li jħallu impatt ambjentali pożittiv. Dawn il-bonds jinħargu kemm minn Gvernijiet kif ukoll minn kumpaniji privati. Dawn it-tip ta investimenti huma idejali biex iġibu flimkien investituri li jixtiequ jinvestu flushom fi proġetti sostenibbli u b'għanijiet ambjentali. Riċentement, per eżempju, il-Gvern Ġermaniż ġabar €6.5 biljun fl-ewwel ħarġa tiegħu ta' green bonds . L-investituri offrew li jsellfu ħames darbiet dak l-ammont hekk kif fil-fatt kienu interessati jinvestu aktar minn €33 biljun. Ta' minn jinnota wkoll li l-imgħax li intalab iħallas il-Gvern Ġermaniż kien konformi mal-imgħax li l-istess Gvern iħallas f'bonds konezjonali tal-istess maturità. Fil-fatt l-investituri ma kellhomx problema li saħansitra jħallsu imgħax negattiv għall-għaxar snin li ġejjin, sakemm setgħu jipparteċipaw f'dan il-ħruġ ta' green bonds . Dan l-atteġjament minn naħa ta' investiuri li jidhru huma sensittivi għal ħrug ta bonds ekoloġiċi huwa inkoraġġanti. Il-ħruġ globali ta' bonds ekoloġiċi qabeż il-$250 biljun fl-2019, żieda fenomenali ta' 51% fuq l-istess ċifri tas-sena ta' qabel. L-Ewropa waħedha kienet responsabbli għal kważi nofs dan il-ħruġ, iżda d-domanda żdiedet sostanzjalment ukoll fl-Istati Uniti u l-Asja. F'Malta, dan il-kunċett mhux ġdid daqs kemm naħsbu. Għalkemm qatt ma nħarġu bonds ekoloġiċi, għandna kumpaniji kwotati fuq il-Borza ta Malta li diġa investew fi proġetti ekoloġiċi relatati ma' enerġija rinnovabbli b'suċċess. L-industrija tal-propjetà nnifisha, li hija l-akbar settur fis-suq tal-bonds lokali, għandha l-potenzjal li tkun katalista f'dan il-qasam. Fil-fatt kuntrarju għal dak li jaħsbu ħafna, proġetti ekoloġiċi mhumiex rari għal din l-industrija. Ċertifikazzjoni ta' proprjetà bħal LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) u BREEAM (Building Research Establishment Environmental Assessment Method) jipprovdu kejl tal-impatt ambjentali ta' proġetti ta' żvilupp. Dawn il-proġetti diġà qed jiġu parzjalment iffinanzjati permezz ta' mezzi ta' investiment tradizzjonali speċifiċi fuq il-borża Maltija. Jibqa' l-fatt, madankollu, li green bonds jagħtu imbuttatura essenzjali. Permezz tagħhom, issir verifika mandatorja u esterna tal-proġetti proposti, li tnaqqas b'mod sinifikanti r-riskju ta' 'greenwashing', jiġifieri meta xi ħadd jipprova jippreżenta proġett bħala wieħed ambjentali, meta ma jkunx. Verifika obbligatorja tiżgura li l-flus imorru għal proġetti b'impatt ambjentali jew soċjali pożittiv, liema impatt jista' jitkejjel. Biex nikkumplimentaw l-għanijiet tal-European Green Deal, għandna nibdew naħsbu f'għodod reali li jistgħu jgħinu fit-trasferiment tal-kapital lejn impriżi ekoloġiċi. Waqt li nfasslu l-politika għandna nnaqqsu d-distakk bejn investituri b'għanijiet ekoloġiċi u entitajiet li jistgħu jimplimentaw dawn it-tip ta' proġetti. Il-proċess ta' verifika esterna għandu jkun robust biex jiżgura konformità adegwata mal- policies tal- green bonds u l-kumpaniji Maltin jeħtieġ li jiġu megħjuna f'dan il-proċess. Hemm ħafna interess fis-suġġett. Wara laqgħat li kelli ma' entitajiet bħall-Gozo Business Chamber, il-Kamra tal-Kummerċ u diversi entitajiet privati madwar il-gżejjer, jidher li hemm interess kbir fl-investiment ekoloġiku. L-impenn tal-Gvern li jilħaq il-miri tan-newtralità tal-karbonju huwa raġuni b'saħħitha biex infittxu li b'mod effettiv ngħinu sabiex dan it-tip ta' investiment ikun jista jitwettaq. Għandna bżonn nidderieġu l-politika tagħna biex niddirezzjonaw il-kapital privat lejn proġetti ekoloġiċi. Dan se jkun kurċjali biex nimxu lejn ekonomija li tħares lejn tkabbir ekonomiku sostenibbli għas-snin li ġejjin.	[ 11, 12 ]
Sabiex pajjiżna jkompli jirnexxi mhux biss fil-preżent, imma anke fil-futur, irridu nibnu ekosistema robusta ta' innovazzjoni. Il-kelma ekosistema tfisser sistema interkonnessa fejn kulħadd jilgħab il-parti tiegħu u jaqdi rwol importanti. Fejn tidħol ir-riċerka u l-innovazzjoni hemm diversi "players" li jridu jilagħbu flimkien u jiġbdu ħabel wieħed - l–Industrija li toħloq ix-xogħol u l-karrieri u tkabbar il-ġid, l-Università ta' Malta li għandha tradizzjoni b'saħħitha ħafna ta' riċerka, l-MCAST li fl-aħħar snin bdiet toħloq ukoll in-nukleu tagħha ta' riċerka applikata u vokazzjonali, ir-riċerkaturi nfushom u l-klassi politika li trid toħloq ambjent seren ta' kunsens u qbil nazzjonali sabiex dan is-settur jiffjorixxi. Il-Gvern naturalment irid ikun l-ixprun u l-entità li tqarreb il-fondi – kemm nazzjonali u kemm Ewropej – lejn ir-riċerkaturi. Jekk jirnexxielna nibnu u nsaħħu din l-ekosistema robusta ta' innovazzjoni jien ma għandix dubju li pajjiżna se jkompli jirnexxi, se jkompli jirreġenera ruħu u jsaħħaħ u jkabbar niċeċ importanti ħafna li jrendu xogħol tajjeb u ta' kwalità. Din il-ġimgħa żort il-kumpanija internazzjonali Carlo Gavazzi fejn stajt nara l-ħidma li ssir mill-ħaddiema tat-taqsima tar-Riċerka u l-Iżvilupp fi ħdan l-istess kumpanija sabiex tniedi b'mod kontinwu soluzzjonijiet teknoloġiċi u innovattivi li jagħmlu tant differenza għall-aħjar lis-setturi tal-industrija li joperaw fiha. Il-kumpanija Carlo Gavazzi hija eżempju ċar u b'saħħtu ta' kif ir-riċerka u l-innovazzjoni fis-settur privat hija ċ-ċavetta għal iktar kompetittività, ħolqien ta' impiegi ġodda u tkabbir ekonomiku. Fatt li lili laqatni hafna hu li t-tim tar-Riċerka u l-Iżvilupp ta' din il-kumpanija jammonta għal 15% tat-total tal-ħaddiema kollha u huwa maghmul kemm minn irgiel u kemm minn nisa li hija ħaġa tajba ħafna. Il-prodotti li joħorġu minn din il-kumpanija huma kkreati, żviluppati, manifatturati u ttestjati kollha lokalment. Laqatni hafna l-punt li l-kumpanija tikkollabora ħafna mal-Università ta' Malta u l-MCAST għal taħriġ tal-istaff u l-apprentistat u anke fuq il-prodotti nfushom u riċentament ipparteċipat fi programmi offruti minn diversi entitajiet, inkluż il-Kunsill Malti ghax-Xjenza u t-Teknologija (MCST), bħala għajnuna għar-ricerka u l-izvilupp tal-prodotti tagħhom. Ħadt gost nisma' l-esperti jkellmuni dwar l-isfidi li jiltaqgħu magħhom anke fejn jidħol aċċess għal ċertu apparat importanti ħafna. Il-kumpanija, li twaqqfet Malta fl-1978, hija responsabbli mis-'Switches' product line portfolio bil-klijenti ewlenin tagħhom huma kumpaniji li jimmanifatturaw prodotti għall-ventilazzjoni, l-arja kkundizzjonata, l-ippakkjar, u għall-ikel u x-xorb. It-taqsima tar-riċerka u l-iżvilupp fi ħdan din il-kumpanija, twaqqaf lura fl-1998. Hemm diversi innovazzjonijiet li ħarġu mingħand il-kumpanija Carlo Gavazzi u din il-kumpanija rebħet diversi premji għall-innovazzjonijiet li hija wettqet. Ħadt gost niltaqa' mal-Inginier Noel Micallef, General Manager tal-kumpanija, u l-Inginier Roger Galea li hu l-Manager tar-Ricerka u l-Innovazzjoni fejn bil-mod tant akkoljenti tagħhom, dawruni mad-diversi sezzjonijiet fil-binja tagħhom fiż-Żejtun u huma t-tnejn nies tal-affari tagħhom ħafna. Fit-taħdita li kelli magħhom, jien tkellimt mill-inqas u smajt ħafna ghax ridt nitgħallem mingħand nies ta' dan il-kalibru li l-innovazzjoni u r-riċerka hija fil-ħajja tagħhom ta' kuljum. Biex pajjiżna jibni ekosistema robusta ta' innovazzjoni, hu krucjali li l-istudenti tagħna jersqu lejn l-oqsma STEM - xjenza, teknologija, inginerija u matematika - sa minn età zgħira. Aħna min-naħa tagħna qed ninċentivaw kemm nistgħu s–suġġetti STEM sabiex ngħollu l-profil tagħhom u nħajru iktar tfal u żgħażagħ jersqu lejn dawn is-setturi. Din il-ġimgħa, nidejna l-ewwel edizzjoni tal-Premji Nazzjonali għax-Xjenza, Teknoloġija, l-Inġinerija u l-Matemika li qed insejħulhom STEM. Dan l-avveniment se jkunu ospitat fiċ-Ċentru Interattiv tax-Xjenza. L-aqwa professjonisti f'Malta se jiġu ppremjati, rikonoxxuti u onorati għall-kontribut li taw fil-qasam tagħhom tas-suggetti STEM u b'hekk lis-soċjetà b'mod ġenerali. Dawn il-premji huma frott l-inizjattiva tal-iSTEM Engagement Working Group immexxi minn Esplora. Il-Kategorijii tal-Premji Nazzjonali STEM għandhom l-għan li jonoraw u jirrikonoxxu lil dawk il-persuni u entitatjiet li bis-saħħa tal-espressjoni personali tagħhom, qajmu aktar għarfien dwar il-pilastri STEM kemm lokalment kif ukoll f'ċerti każijiet barra minn xtutna. Għall-fini ta' dawn il-premji, is-suġġetti STEM ikopru x-xjenzi tal-ħajja, ix-xjenzi fiżiċi, il-matematika, l-IT, l-inġinerija u x-xjenza ambjentali. Preżenti għat-tnedija kien hemm ukoll il-kollega tiegħi, ic-Chairperson tal-Kullegg Malti għax-Xjenza u t-Teknoloġija Dr Jeffrey Pullicino Orlando. Qbilt ma' dak li qal Jeffrey meta saħaq li hemm nuqqas ta' ħiliet f'ċerti industriji, partikolarment fil-qasam ta' STEM. U huwa hawn, fejn dawn il-premji se joħolqu entużjażmu ġdid fejn permezz ta' dawn il-miżuri bħal Premji Nazzjonali STEM, il-Working Group qed jilgħab rwol importanti sabiex iqanqal l-interess tal-pubbliku fix-Xjenza, it-Teknoloġija, l-Inġinerija u l-Matematika, u b'hekk jgħin li jindirizza dan il-fenomenu. Tajjeb ngħidu li dawn il-premijiet se jkunu qed jiġu mogħtija kull sentejn u ċ-ċerimonja qed isservi tajjeb ħafna bħala pjattaforma li tirrikonoxxi u tonora l-ħidma impekkabbli u bla heda tal-professjonisti li jaħdmu fil-qasam ta' STEM – li jvarjaw mill-edukazzjoni, l-ekonomija u s-soċjetà. Il-Premji Nazzjonali STEM se jingħataw għall-kategoriji li jmiss: Dawk li huma interessati li jinnominaw lilhom innifishom jew lil xi ħadd tal-għażla tagħhom, għandhom jagħmlu dan sal-15 ta' Frar 2021 permezz tal-formola online fuq is-sit tal-Esplora. Barra minn hekk, infakkar ukoll li l-Esplora qed jesibixxi wirja ta' posters dwar professjonisti fil-qasam STEM. Din il-wirja se tkun miftuħa għall-pubbliku minn Jannar sa Marzu. Apparti din il-wirja, ġew prodotti wkoll serje ta' 4 videos u ktejjeb diġitali li jiffukaw fuq professjonisti STEM. Dawn jistgħu jitniżżlu b'xejn minn fuq esplora.org.mt. Din il-ħidma kollha qed issir biex pajjiżna jkompli jirnexxi u nħallu futur aħjar lil uliedna u ulied uliedna.	[ 11, 12 ]
L-eks Ministru Konrad Mizzi se jkun qed jiġi interrogat mill-ġdid mill-pulizija matul il-ħinijiet ta' wara nofsinhar mid-Dipartiment tal-Investigazzjonijiet Kriminali fi ħdan il-Korp tal-Pulizija. Konrad Mizzi kien is-sid ta' waħda mill-kumpaniji fil-Panama, marbutin ma' 17 Black - kumpanija ta' Yorgen Fenech - u li minnha kellhom jgħaddu mal-$2 miljun fl-ewwel sena minn operazzjonijiet ta' turiżmu u skart minn pajjiżi bħall-Bangladesh, l-Indja u l-Afrika ta' Isfel. Mizzi ppresieda fuq diversi kuntratti kontroversjali fosthom il-Vitals Global Healthcare - li rat din il-kumpanija bla esperjenza fil-qasam tingħata il-konċessjoni ta' tliet sptarijiet pubbliċi, kif ukoll il-kuntratt għall-Wind Farm fil-Montenegro.	[ 12 ]
Il-preżentatur u eks Kap Eżekuttiv tal-PBS John Bundy rebaħ każ li fetaħ hu stess quddiem it-Tribunal Industrijali, kontra l-istazzjon nazzjonali illi fih hu qal li ġie mkeċċi mill-kariga mill-Bord tad-Diretturi b'mod inġust. Iktar kmieni llum it-Tribunal sab illi t-tali tkeċċija kienet fil-fatt inġusta. Il-Bord tad-Diretturi tal-PBS kien keċċa lil Bundy f'Novembru 2017, b'deċiżjoni unanima wara investigazzjoni minn kumpanija ta' awdituri li kienet mitluba tinvestiga allegati irregolaritajiet f'kuntratti li kienu intrebħu fiż-żmien meta Bundy kien Kap Eżekuttiv. L-awditjar kien dwar kiri ta' nofs miljun ewro fuq karozzi, liema kiri kien instab illi kiser ir-regoli skont dan l-istess awdtijar. Hu kien ilu biss fil-kariga 14-il xahar. It-Tribunal iddeċieda illi bħala kumpens jagħti lil Bindy madwar €226,000. Ir-rapport li kien ikkummissjonat mid-Diretturi tal-PBS jgħid illi l-ftehim ta' €500,000 fuq karozzi, li inkludew dik ta' Bundy bħala Kap Eżekuttiv u dik tal-eks Kap tal-Aħbarijiet Natalino Fenech li kien issekondat l-Università ta' Malta, qatt ma kienu approvati mill-bord. Bundy kien beda l-karriera tiegħu fuq ir-radju tal-Partit Nazzjonalista (Radio 101), iżda biż-żmien tbiegħed minn dan il-partit biex fl-2013 kien deher f'attività tal-Partit Laburista jintervista lill-eks PM Joseph Muscat. Hu kien jippreżenta programm fuq it-TV tal-Partit Laburista (ONE) u f'dawn l-aħħar ġimgħat reġa' beda jxandar, permezz ta' programm fuq ONE Radio.	[ 12 ]
Ġew konklużi xogħlijiet fuq l-appartamenti tal-Gvern f'Bormla, liema xogħlijiet saru b'investiment ta' ftit inqas minn €700,000. Ix-xogħlijiet kienu jinkludu t-t-tisbiħ tal-faċċati, manutenzjoni tal-bjut u xogħlijiet fil-partijiet komuni ta' 13-il blokka. Minn dan il-proġett li se jkunu qegħdin jibbenefikaw minnu 90 familja. Waqt żjara fil-blokok fi Triq Alessandra f'Bormla, il-Ministru għall-Akkomodazzjoni Soċjali Roderick Galdes saħaq li ma kienx jagħmel sens li kieku l-Gvern bena blokok ta' akkomodazzjoni soċjali ġodda mingħajr ma jwettaq programm ta' riġenerazzjoni fuq il-blokok eżistenti. "Il-kwalità tal-ħajja tal-familji li diġà jgħixu fl-akkomodazzjoni soċjali għalina hija ta' prijorità. Xhieda ċara ta' dan huwa l-investiment bla preċedent li qegħdin nagħmlu fuq ir-riġenerazzjoni tal-blokok eżistenti ta' housing soċjali. L-2020 sarrafniha f'investiment ta' €2.6 miljun li permezz tiegħu ġew riġenerati 46 blokka li tejbu l-ambjent għal 500 familja," saħaq il-Ministru.	[ 12 ]
Ġiet ippubblikata strateġija dwar it-turiżmu għall-għaxar snin li ġejjin, intitolata Recover, Rethink, Revitalise. Bħas-soltu d-dokument hu bl-Inġliż. Il-Malti huwa injorat mill-ġdid! Din hi strateġija li timmira lejn titjib fil-kwalità imma ma tippruvax tindirizza l-fatt li n-numru ta' sodod kiber iżżejjed. Fis-sajf tal-2019, Tony Zahra, President tal-Assoċjazzjoni Maltija tal-Lukandi u r-Restoranti (MHRA) kien ħareġ twissija: li n-numru ta' turisti li qed jaslu kien wisq. Kien emfasizza li l-pajjiż ma jiflaħx għal numru daqshekk kbir ta' turisti. Zahra kien qed jiddefendi l-interessi tas-sidien tal-lukandi li hu jirrappreżenta. L-istrateġija proposta targumenta favur turiżmu fl-istess livell li kellna qabel ma faqqgħet il-pademija. Imma tirrikonoxxi ukoll li dan mhux ser ikun faċli li jintlaħaq. Jekk tfittex fid-dokument dwar l-agri-turiżmu inkella dwar l-eko-turiżmu, ma issib xejn. Dan iwassal għall-konklużjoni inevitabbli li l-istrateġija mhiex waħda dwar it-turiżmu iżda iktar dwar il-lukandi. Id-dokument jgħidilna li l-aħjar xenarju sal-2030 jindika żieda fin-numri tat-turisti mit-2.75 miljun li waslu fl-2019 għal ċifra ta' bejn it-3 miljuni u 3.2 miljun turist fis-sena. Dan jiġġenera talba annwali ta' madwar 21 miljun lejl. L-istrateġija tinfurmana li meta wieħed iqis kemm is-sodod liċenzjati kif ukoll dawk ippjanati jasal għal konklużjoni li ser ikun hemm il-problemi għax madwar 40 fil-mija tas-sodod ser ikunu vojta. Il-pożizzjoni tkun ħafna agħar jekk dawk li jipprovdu sodod mingħajr ma huma liċenzjati jkunu ikkunsidrati ukoll. Dan jindika li l-industrija tat-turiżmu ser tkunilha diffiċli li tirkupra għax issa trid iġġorr ukoll il-piż u l-impatt tal-permessi ta' żvilupp bla bżonn li ħarġu tul dawn l-aħħar snin. In partikolari dan hu effett tal-logħob kontinwu bir-regoli dwar l-għoli permissibli ta' lukandi u l-flessibilità esaġerata fl-ippjanar tal-użu tal-art. Dan ma jwassalx għal titjib fil-kwalita li l-istrateġija qed timmira għaliha fit-turiżmu. It-taħwid fl-ippjanar tal-użu tal-art issa qed jeffettwa lit-turiżmu ukoll. Mhux ta' b'xejn li dak li kien CEO tal-Awtorità tal-Ippjanar issa hu s-CEO tal-Awtorità tat-Turiżmu. Hi forma ta' ġustizzja poetika: min għandu responsabbiltà għas-sitwazzjoni li żviluppat issa qiegħed fil-pożizzjoni li jrid jiffaċċja l-konsegwenzi. U issa fejn sejrin? L-awturi tal-istrateġija huma konxji li hemm il-possibilità ta' soluzzjonijiet oħra imma dawn imaqdruhom. Tul dawn l-aħħar xhur kien possibli li jkun eżaminat ir-rwol tat-turiżmu fil-kuntest soċjo-ekonomiku Malti. Il-pandemija tal-Covid-19 wasslet għal tnaqqis sostanzjali fil-moviment tal-persuni, ħajja inqas mgħaġġla, tnaqqis tal-emissjonijiet u tnaqqis ta' bosta aspetti oħra negattivi li dwarhom it-turiżmu hu identifikat bħala l-kontributur ewlieni. Kuntrarjament għal dak li tipprova tgħid l-istrateġija, mhux simplistiku l-argument ta' dawk li jidhrilhom li għandna nqisu u nikkalibraw mill-ġdid l-industrija tat-turiżmu. Attività turistika mnaqqsa tkun ta' benefiċju għall-pajjiż għax ikun inqas iffullat u dan b'benefiċċju kemm għar-residenti kif ukoll għal dawk li jiġu jżuruna. Huwa ovvju li attività turistika mnaqqsa twassal għal kontribuzzjoni mnaqqsa tat-turiżmu lejn l-ekonomija tal-pajjiż. Imma min-naħa l-oħra tnaqqas ukoll l-impatti ambjentali u soċjali fuq il-pajjiż kollu. Dawn huma impatti li ħafna drabi jinħbew inkella jintefgħu fuq ħaddieħor. Għax l-ispejjeż li irridu nerfgħu mhumiex biss dawk ta' natura finanzjarja imma wkoll dawk ambjentali u soċjali. Xi xhur ilu ktibt dwar it-turistofobia, terminu maħluq mill-antropologu Katalan Manoel Delgado. Terminu li jindika taħlita ta' stmerrija, nuqqas ta' fiduċja u tmaqdir tat-turiżmu. L-iskuntentizza soċjali assoċjat mal-inkonvenjent maħluq minn żieda fit-turiżmu ma tistax tibqa' tkun injorata. Fost l-affarijiet li qed jikkontribwixxu għall-iżvilupp ta' din il-biża mit-turiżmu hemm il-pressjonijiet soċjali u l-impatti ambjentali (kemm skart b'mod ġenerali kif ukoll il-kontribut għal attività esaġerata tal-industrija tal-kostruzzjoni), konġestjoni tat-traffiku, storbju, it-theddida tat-telf tal-identità kulturali u konflitti soċjo-kulturali. It-triq ta' irkupru mill-impatti tal-pandemija Covid-19 hi opportunità unika biex dawk involuti fl-ippjanar tat-turiżmu jieħdu nota ta' dan kollu u jagħtu kaz tar-realtajiet ta' madwarna. Sfortunatament min fassal l-istrateġija qed jipprova jaħrab mir-realtà!	[ 11, 12 ]
Illejla tħabbret il-mewt tal-attur popolari u veteran Christopher Plummer, Kanadiż magħruf għal bosta films illi fihom kien attur prinċipali, iżda fuq quddiem hemm The Sound of Music, The Man who would be King u All the Money in the World. Kienet il-famija tiegħu li kkonfermat il-mewt ta' Plummer, b'martu Elaine Taylor ta' 53 sena maġenbu. Lou Pitt, il-maniġer tiegħu għal 46 sena u ħabib personali ddeskriva lil Plummer bħala persuna straordinarja li kien iħobb u jirrispetta l-professjoni tiegħu … permezz tal-umanità u l-kapaċità fl-arti mess qalbna u l-ħajja leġġendarja tiegħu se tibqa' għall-ġenerazzjonijiet li ġejjin." Il-film The Sound of Music tal-1965 imbuttah għall-popolarità li mbagħad kompla jikseb matul is-snin, sal-aħħar snin meta deher f'diversi produzzjonijiet. Il-film mużikali ta' Rodgers and Hammerstein huwa dwar il-familja Von Trapp fl-Awstrija fl-ewwel snin tan-Nażizmu, bi Plummer jilgħab il-parti ta' Captain Von Trapp. Iżda hu ħa sehem f'għexieren ta' films oħrajn bil-parti f'The Last Full Measure tkun l-aħħar u Stage Struck fl-1958, tkun l-ewwel. Intant il-gazzetta ILLUM tal-Ħadd 14 ta' Frar li ġej se tagħti ħarsa lejn il-karriera ta' Plummer fil-paġni ddedikati għaċ-ċinema u films.	[ 2 ]
In-numru ta' każi ġodda reġa niżel wara li lbieraħ b'79 każ, kienu rreġistrati l-inqas numru ta' każi sa minn jum il-Milied. Fl-aħħar 24 siegħa l-każi reġgħu niżlu aktar b'57 każ ġdid minn total ta' 3,237 swab test. Dan huwa l-inqas numru ta' każi f'ġimgħat sħaħ iddominati minn numri li kienu dejjem qed jaqbżu l-100 każ ġdid kuljum. Intant fl-istess 24 siegħa fiequ 134 persuna biex il-bilanċ totali ta' każi attivi issa huwa ta' 2,464. L-aħbar il-ħażina hija li fl-istess perjodu ta' 24 siegħa tilfu ħajjithom erba' pazjenti oħrajn biex it-total ta' nies li tilfu ħajjithom minn meta faqqgħet il-pandemija issa tela' għal 277.	[ 12 ]
Id-Deputat Laburista Oliver Scicluna għamel ilment lill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità fir-rigward ta' ritratt li ttella' mill-grupp fuq Facebook bl-isem 'Nidħku b'xulxin'. Dan ir-ritratt qed iżeblaħ lid-Deputat kollega ta' Scicluna, Kevin Cutajar bid-diżabiltà tiegħu. Fost il-kundanni li bdew iduru fuq Facebook - apparti ta' numru ta' uffiċjali tal-PN kif ukoll il-kandidat Għawdxi tal-PN Alex Borg - kien hemm dak tad-Deputat Laburista Oliver Scicluna. Id-Deputat Cutajar sostna li dawn il-kummenti mhux se jwaqqfuh mill jkompli jaħdem "ħalli min bħali għandu diżabilità ma jibqax jaffaċċja trattamenti stupidi bħal dawn." Cutajar kompla jgħid li kien jistenna li fl-2021, "aħna maturi biżżejjed biex wieħed jikritika l-argument u mhux il-persuna. Hu ċar li min għamel dak il-kumment ma sab xejn x'jikritika fl-argumenti li nagħmel jien. Il-Partit Nazzjonalista wkoll ikkundanna dan l-att," sostna Cutajar. Intant id-Deputat Scicluna fakkar li kull min xerred ir-ritratt huwa kompliċi ma' min tgħamlu u tellgħu. Posted by Kevin Cutajar on Friday, February 5, 2021 Intant kemm il-Partit Nazzjonalista kif ukoll il-Partit Laburista ħarġu stqarrijiet ta' kundanna kontra dan l-attakk fuq Cutajar.	[ 12 ]
Il-kwistjoni tal-kirjiet, fit-totalità tagħha dejjem kienet xafra taqta' miż-żewġ naħat, għax tikkonċerna d-dritt li persuna tgawdi u tagħmel dak li tixtieq - fil-parametri tal-liġi - bil-proprjetà tagħha. U minn naħa l-oħra d-dritt ta' persuna li jkollha saqaf fuq rasha u li d-deċiżjonijiet dwar il-proprjetà li qed tikri - fil-każ ta' min jikri - jittieħdu b'konsultazzjoni magħha. Ngħodduha bħala waħda li missirijietna u ommijietna u l-ġenerazzjonijiet tal-passat - ħafna minnhom - trabbew fil-mentalità, mgħejjuna mhux ftit minn Gvernijiet differenti, li wieħed għandu jsir sid ta' daru. Matul is-snin Gvernijiet differenti ħabbru skemi differenti sabiex eluf kbar ta' familji u individwi saru sidien ta' darhom. Tqassmet art - ġieli biċ-ċiċri - ingħataw skemi, tnaqqset jekk mhux tneħħiet it-taxxa tal-boll, inċentivi biex tixtri l-post tal-Gvern li kont qed tikri u tant aktar sabiex illum persentaġġ maġġoritarju tal-poplu huwa sid ta' daru. Ħallieha li dan ifisser li eluf ta' nies fil-fatt huma midjunin mal-bank, għax bil-prezzijiet tal-lum trid tkun tiġi minn xi duka, kellek xi wirt imdaqqas jew xi traffikant kbir tad-droga biex tixtri proprjetà bi flus kontanti. Imma tal-inqas dan il-fatt waħdu fisser illi ma kellniex problemi soċjali kbar hekk kif il-valur tal-kirjiet sploda fl-aħħar snin, prinċiplament bħala side-effect qawwi ta' ekonomija li kienet qed tikber u l-eluf kbar ta' ħaddiema barranin li dan it-tkabbir kien jeħtieġ. F'din il-gazzetta illum qed nagħtu ħarsa lejn l-ilmenti tas-sidien ta' kirjiet ta' qabel l-1995, kirjiet li għalihom mijiet ta' nies qed jispiċċaw jitħallsu xi minn daqqiet inqas minn 1% ta' kemm dik il-proprjetà tinkera fis-suq illum. Li jkollok proprjetà li tista' tinkera €400 jew €500 fix-xahar, teżisti domanda biex din tinkera u minflok qed tinkera biss għal €200 fis-sena (fis-sena, mhux fix-xahar!) mhix ċajta. Legalment dan ifisser - u dan qed tikkonfermah il-Qorti - li s-sid mhuwiex qed igawdi mill-frott li dik il-proprjetà tiegħu toffri u li ħafna drabi jkun xtara b'sagrifiċċji kbar, hu jew xi ħadd mill-familja tiegħu. Sussegwentement qed naraw lill-Qorti trebbaħ każ wara l-ieħor lis-sidien - li qed imorru fuq l-inkwilini u jitolbuhom iħallsu kirjiet b'valur tas-suq jew inkella jaħsbu biex ifittxu post ieħor. Agħar minn hekk, din il-gazzetta tkellmet ukoll ma' persuni li ma jistgħux jikru l-proprjetà tagħhom bil-prezz tas-suq għax baqgħet tintiret għand nies li mhumiex anzjani jew persuni vulnerabbli - imma persuni bi dħul tajjeb jekk mhux xi kuntrattur b'xi blokka flats ukoll! Dan, naturalment, huwa ksur sfaċċat tal-liġi u tad-drittijet tal-bniedem u huwa aktar minn ovvju li hija kwistjoni ta' "meta" l-Qorti se tiddeċiedi favur dawn is-sidien, milli "jekk". Iżda n-naħa l-oħra tal-munita mhix sabiħa lanqas. Il-Ħadd li għadda l-gazzetta ILLUM tkellmet ma' inkwilini, li qalulna illi ma jafux fejn se jagħtu rashom u li se jispiċċaw fit-triq - fosthom nies anzjani li qed jgħixu bil-pensjoni, familji bil-paga minima u persuni b'diżabilità li xi minn daqqiet ikunu restritti fuq kemm jistgħu jaħdmu u allura jaqilgħu flus. Il-Kap tal-Oppożizzjoni Bernard Grech iddeskriva s-sitwazzjoni, nemmnu, b'mod preċiż meta qal li din hija "bomba" li se tisplodi dalwaqt. Aħna mmorru pass oltrè u ngħidu li diġa' bdiet tisplodi ftit, ftit. Il-kwistjoni allura hija x'soluzzjoni se tinstab għall-inkwilini li se jispiċċaw barra, ta' fuqhom senduqhom. Hawnhekk ma hemm ebda triq ħlief li jidħol il-Gvern. Din il-ġimgħa rajna li proġetti ta' housing soċjali f'Bormla u l-Qrendi mexjin b'pass tajjeb. Il-Gvern jeħtieġ ikompli b'aktar xogħol f'dan il-qasam biex persuni li qed jgħixu f'dawn il-kirjiet ikunu fost dawk li jingħataw priorità, ladarba uħud minnhom jispiċċaw fit-triq jekk is-sid jirbaħ il-kawża fil-Qorti u jkeċċiehom. Jeħtieġ allura li l-pass li qabdu dawn il-proġetti jitħaffef aktar u jestendi għal proġetti oħrajn - biex ilaħħaq mad-domanda ġenwina (u mhux żgħira) li teżisti. Ma jistax ikollna nies fit-triq, bla saqaf fuq rashom u ma jistax ikollna politika f'dan il-proċess! L-ewwel li jmorru l-appartamenti soċjali huma għal dawk li l-aktar li għandhom bżonn. Sakemm dawn l-appartamenti jkunu lesti, hemm bżonn li fejn verament meħtieġ il-Gvern jidħol għal dawk li jaf jitilfu s-saqaf ta' fuq rashom, b'diversi modi - jew permezz ta' arranġament mas-sid għal ħlas ta' parti mill-kera jew inkella billi joffri akkomodazzjoni temporanja sakemm dawn l-inkwilini jieħdu posthom f'akkomodazzjoni soċjali. Fejn hemm l-abbuż għandu jinqata'. Jekk xi ħadd qed jokkupa proprjetà tal-Gvern u qed jaqla' l-belli liri (jiġifieri ma jikkwalifikax għal akkomodazzjoni soċjali), forsi għax hu sar negozjant u qed jgħix f'appartament tal-Gvern li wiret mingħand nanntu li kellha inqas mill-paga minima, dan m'għandux jitħalla. Minflok din il-proprjetà għandha tingħata lil min veru għandu bżonn, lil min ma jafx jekk għada hux se jqum u jispiċċa rieqed ġo tinda (bħal ma hemm f'bieb il-Belt). Din il-kwistjni hija xafra li taqta' miż-żewġ naħat u li mhix se tissolva bil-paroli sabiħ. Se tissolva billi jinstabu soluzzjonijiet li jirrispettaw il-liġi u d-deċiżjoni tal-Qorti, imma fl-istess ħin jnaqqsu mit-tbatijiet reali u xi kultant kbar ħafna li għaddejjin, jew jafu se jgħaddu minnhom mijiet ta' persuni vulnerabbli. Din il-kwistjoni għandha tkun litmus test ieħor tar-ruħ soċjali tal-pajjiż u tal-klassi politika tagħna.	[ 11, 12 ]
Il-Bank of Valletta dalgħodu ħabbar li l-Fergħa taż-Żejtun se tkun qed tingħalaq b'mod temporanju wara li wieħed mill-impjegati irriżulta pożittiv għall-COVID-19. Fi stqarrija, il-Bank qal li f'każ li jkun hemm xi individwi li setgħu ġew esposti għall-kontaġju, dawn se jiġu infurmati mill-Awtorità tas-Saħħa bħala parti mill-protokoll tal-contact tracing. Apparti minn hekk, il-bank appella lill-klijenti li biex inaqqsu r-riskju ta' kuntatt, jistgħu jużaw l-ATMs, il-BOV Internet Banking, BOV Mobile Banking, BOV Pay u BOV Debit u Credit Cards għall-ħtiġijiet bankarji tagħhom u pagamenti. Klijenti li jeħtieġu servizzi mhux relatati mal-kaxxier bħal self għad-djar, self personali, investimenti, ftuħ ta' kontijiet u applikazzjonijiet għal servizzi ġodda huma ġentilment mitluba jagħmlu appuntament mal-fergħa tagħhom fuq https://www.bov.com/Assistants/set-an-appointment, jew jibagħtu email fuq [email protected] jew iċemplu fuq 2131 2020.	[ 12 ]
Il-Ministru għat-Turiżmu, Clayton Bartolo kkonferma mal-gazzetta ILLUM li l-linja tal-ajru Qatar Airways, għadha qed tevalwa meta se jkun l-aħjar perjodu biex terġa' tintroduċi titjiriet diretti għal Malta. Nisimgħu ħafna li s-settur tat-turiżmu qala' l-akbar daqqa bil-pandemija tal-Covid-19 u propju għalhekk li l-gazzetta ILLUM tkellmet mal-Ministru Bartolo dwar il-ħidma li qed issir biex Malta tattira l-akbar ammont ta' turisti possibbli meta din il-burraxka tgħaddi. Fil-fatt, ta' min isemmi li fl-aħħar ġimgħat tħabbar li l-linja tal-ajru Fly Dubai, minn Mejju, se tkun qed tibda titjiriet lejn Malta erba' darbiet fil-ġimgħa, b'titjira li tinkludi wkoll lil Katanja. Din l-aħbar kienet waħda pożittiva mmens hekk kif din kienet l-ewwel linja tal-ajru li ħabbret li se tkun qed toffri titjira diretta mal-Emirati Għarab Magħquda, wara li l-Emirates ma baqgħetx ittir lejn Malta minħabba l-pandemija. Mal-ILLUM, il-Ministru Bartolo saħaq li linji tal-ajru li joffru konnettività ma' swieq imbiegħda għandhom relevanza kbira, anke għax it-tir tal-Gvern huwa li jattira turisti minn swieq aktar 'il bogħod, fosthom fl-Awstralja, il-Lvant Nofsani, l-Afrika, l-Amerika ta' Fuq, Ċentrali u ta' Isfel. 'Malta se tkun fuq quddiem biex tikseb il-konnettivit à kollha meħtieġa' Ftit tax-xhur ilu, f'policy note, il-Bank Ċentrali ta' Malta kien qal li biex Malta tirkupra malajr kemm jista' jkun ekonomikament, wara l-pandemija, jeħtieġ tirkupra l-konnessjonijiet kollha li tilfet. Fil-fatt, il-Covid-19, waqqaf aktar minn 50 konnessjoni bl-ajru li kellha Malta. Dwar dan, l-ILLUM ukoll tkellmet mal-Ministru, li spjega kif il-Gvern qed jaħdem id f'id mal-linji tal-ajru bil-għan li Malta tirkupra dawn il-konnessjonijiet malajr kemm jista' jkun. "Il-linji tal-ajru huma kollha lesti sabiex jerġgħu jibdew u jkabbru s-servizzi tagħhom mir-rotot differenti u bħalna qegħdin isegwu l-iżviluppi internazzjonali f'oqsma differenti bħall-andament tal-pandemija f'pajjiżi differenti, kontrolli fuq l-ivvjaġġar imwettqa minn pajjizi differenti, kif ukoll il-progress madwar id-dinja fejn jidħol il-vaċċin," saħaq il-Ministru Bartolo. Wiegħed li Malta se tkun minn ta' quddiem u fost l-ewwel pajjiżi li jkollha l-konnettività kollha meħtieġa biex tattira t-turisti malli s-sitwazzjoni tippermetti. 'Irridu nkunu minn tal-ewwel biex nibdew nattiraw lit-turisti' L-ILLUM staqsiet ukoll lill-Ministru x'inhi l-mira tal-Gvern għal din is-sena, f'termini ta' turisti. Il-Ministru saħaq li s-sitwazzjoni għadha fluwida ħafna u jkun prematur jekk bħalissa wieħed jitkellem fuq numri. "Il-mira ewlenija tagħna hija li rridu nkunu minn tal-ewwel li nibdew nattiraw it-turisti mill-ġdid lejn Malta hekk kif is-suq internazzjonali jiftaħ b'rispons għas-suċċess fil-ġlieda globali għat-trażżin tal-virus," saħaq il-Ministru. X'tipi differenti ta' turisti nistgħu nattiraw? Mistoqsi jekk il-Gvern hux jaħdem biex jattira lejn Malta tipi differenti ta' turiżmu u li forsi sa issa ma tantx ingħataw importanza, Clayton Bartolo saħaq li l-Ministeru mmexxi minnu qed jaħdem biex jattira lejn Malta niċeċ differenti, inkluż turiżmu sportiv, reliġjuż, dak marbut mal-għaddassa u tipi differenti ta' turisti li se jkunu aktar disponibbli li jsiefru malli jkollhom iċ-ċans. "Dawn jinkludu turisti f'etajiet li huma inqas milquta mill-imxija, turisti li jħobbu taħlita ta' xemx u kultura, turisti minn pajjiżi aktar kesħin li huma għatxana sabiex jerġgħu jivvjaġġaw lejn il-kosta u l-baħar, turisti li jfittxu l-esperjenzi varji ta' divertiment li joffru l-gżejjer tagħna u turisti li qegħdin ipoġġu aktar enfasi fuq destinazzjonijiet li jgawdu minn sistemi tas-saħħa avvanzati u fejn l-immaniġġjar tal-imxija jingħata prijorità minflok ma jżuru destinazzjonijiet aktar eżotiċi li llum ippoġġuk aktar f'riskju," temm jgħid Bartolo.	[ 12 ]
Il-Kurja tal-Arċisqof bagħtet ittra lill-Arċiprieti, Kappillani u Retturi tal-Knejjes u li fiha kkonfermat li din is-sena mhux se jsiru pellegrinaġġi u purċissjonijiet matul ir-Randan u l-Ġimgħa Mqaddsa. Din se tkun it-tieni sena konsekuttiva li dawn il-manifestazzjonijiet esterni mhux se jkunu qed isiru minħabba l-pandemija tal-Covid-19. Madanakollu, għall-kuntrarju tas-sena l-oħra, il-knejjes jinsabu miftuħa u fil-fatt l-ittra, li ra s-sit illum.com.mt , tisħaq kif il-Knisja se tkompli tevalwa s-sitwazzjoni tas-saħħa pubblika u 'l quddiem se tagħti direttivi dwar kif għandha tiġi ċċelebrata l-Liturġija tat-Tridu tal-Għid. Is-sit illum.com.mt jinsab infurmat li se jingħata wkoll permess biex fil-knejjes ikunu jistgħu jintramaw xi vari devozzjonali, inkluż ir-Redentur, id-Duluri u anke l-Vara l-Kbira. "Il-Knisja tħeġġeġ lill-poplu nisrani biex tul dan iż-żmien tar-Randan jisma' l-Kelma ta' Alla, jinġabar fit-talb u jagħmel karità. Il-Knisja timpenja ruħha biex permezz tad-diversi entitajiet tagħha, tipprovdi opportunitajiet biex il-poplu nisrani jkun jista' jagħmel dan," tkompli l-ittra. Ir-Randan se jibda nhar is-17 ta' Frar. Normalment, minn dakinhar, isiru għadd ta' pellegrinaġġi tul ir-Randan kollu u li jilħqu l-qofol tagħhom bil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira u anke bil-manifestazzjonijiet bl-istatwi ta' Kristu Rxoxt. Fost il-pellegrinaġġi l-aktar magħrufa, hemm dak ta' Ħadd in-Nies f'Ħaż-Żabbar li jsir fl-Ewwel Ħadd tar-Randan u li dan l-aħħar reġa' beda jkun akkumpanjat bix-xbieha devota tal-Madonna tal-Grazzja, il-pellegrinaġġ bir-Redentur tal-Isla (fir-raba' ġimgħa tar-Randan) u dawk tad-Duluri, partikolarment dak fil-Belt Valletta.	[ 14 ]
L-awtoritajiet tas-saħħa ħabbru 137 każ ġdid ta' Covid-19, filwaqt li 126 pazjent ġew ikkonfermati mfejqa. Apparti minn hekk, 9,918-il persuna ħadu ż-żewġ dożi tal-vaċċin. B'kollox ġew amministrati 39,257 doża. Ilbieraħ, saru 3,266 test. Il-każi attivi issa huma 2,352. Aktar dettalji fuq: Jinstabu 16-il każ ieħor tal-varjant Ingliż tal-Covid-19	[ 12 ]
Is-Supretendent għas-Saħħa Pubblika, il-Professur Charmaine Gauci qalet li f'Malta nstabu 31 każ tal-varjant Ingliż tal-Covid-19, liema varjant għandu 70% aktar impatt fuq it-trasmissjoni tal-virus. Dan ifisser li mill-ġimgħa li għaddiet 'l hawn, il-każi tal-varjant f'Malta żdiedu, hekk kif fl-aħħar bulettin mediku, Gauci kienet spjegat kif l-awtoritajiet tas-saħħa kienu sabu 12-il każ ieħor tal-varjant, wara li kienu nstabu l-ewwel tliet każi f'Diċembru. Dan ifisser li fi tmiem il-ġimgħa, irriżulta li kien hemm 16-il każ ieħor tal-varjant Ingliż tal-Covid-19. Dawn il-każi għadhom qed jiġu investigati biex ikun magħruf jekk dawn humiex marbuta ma' safar fuq barra. Gauci qalet dan waqt li kienet qed tiġi intervistata fuq il-programm TVAM dalgħodu. Madanakollu kkonfermat li s'issa m'hawn ebda każ tal-varjant Brażiljan u lanqas dak mill-Afrika t'Isfel. Gauci rrimarkat ukoll kif sa issa, din is-sena, kien hawn inqas mard, inkluż irjieħat u dan juri kemm ħafna qed isegwu l-appelli tal-awtoritajiet tas-saħħa u kemm hu effettiv il-ħasil tal-idejn regolari u l-użu tas-sanitizers, mhux biss għall-Covid-19. Ikkonfermat ukoll kif bħalissa, f'Malta, hawn 7,700 persuna fi kwarantina.	[ 12 ]
L-avukati Gianluca Caruana Curan u Charles Mercieca llum tressqu l-Qorti u wieġbu mhux ħatja li pprovaw ixaħħmu lill-ġurnalist tat-Times of Malta, Ivan Martin. Fost oħrajn, xehed il-ġurnalist innifsu li spjega kif għamel l-ewwel kuntatt ma' Charles Mercieca f'Mejju 2020 meta sema' li se jitlaq minn mal-Avukat Ġenerali u jingħaqad mat-tim legali ta' Yorgen Fenech. Insista li wara li kienu ltaqgħu l-Qorti, kienu ltaqgħu għal kafè u ddiskutew kif jistgħu jaħdmu flimkien. Dan seħħ qabel kellhom laqgħa fl-uffiċċju ta' Charles Mercieca, fejn kien tah xi informazzjoni biex ikompli jsegwi. Kompla jisħaq kif iltaqgħu għat-tieni darba fl-uffiċċju u dakinhar kien hemm ukoll Gianluca Cuaruana Curan. Dakinhar, skont Martin, iddiskutew abbozz ta' storja li kien bagħat ftit qabel. Skont il-ġurnalist, l-avukati riduh jikteb xi stejjer biex ixejjen il-kredibilità ta' Melvin Teuma, l-intermedjarju. Martin xehed li weġibhom li ma jagħmlux dawn it-tip ta' artikli u lanqas ma jista' jkollhom kontroll fuq l-istejjer li jidhru fil-ġurnal. Qalilhom biss, kompla jixhed, li kien lest jismagħhom. Il-ġurnalist qal li Caruana Curan esprima tħassib dwar kif il-midja qed tirrapporta l-każ. Kien hawn, li skont Martin, Caruan Curan daħħal idejh fil-but, ħareġ mazz flus u tahomlu f'idejh. Martin qal li għall-bidu lanqas induna li kienu flus u tahomlu immedjatament lura malli rrealizza x'kienu. Caruana Curan talbu skuża u qallu li qatt qabel ma kien tkellem ma' ġurnalist. Ivan Martin xehed li kien dak il-ħin meta qam, telaq 'il barra u informa lis-superjuri tiegħu. Xehed ukoll l-Ispettur Anthony Scerri, mill-iskwadra ta' kontra reati ekonomiċi. Huwa rrefera għall-artiklu, ippubblikat it-3 ta' Novembru 2020 u li fih it-Times of Malta allegat li Caruana Curran ta bejn 2 u 4 karti tal-€500 fil-preżenza ta' Mercieca lill-ġurnalist Ivan Martin. Qal li l-Pulizija bdiet investigazzjoni minħabba possibilità ta' korruzzjoni. Il-Prosekuzzjoni qalet li Gianluca Caruana Curan kien stqarr mal-Pulizija li kien offrielu karta waħda mhux tnejn jew erbgħa. Qal li għamel dan għax ħass li Martin kellu jkun ikkumpensat. Il-Prosekuzzjoni kompliet tgħid li meta l-pulizija kellmu lil Mercieca, dan ikkonferema li qal Gianluca iżda fl-istess ta żewġ verżjonijiet. L-ewwel qal li Gianluca Caruana Curan pprova jgħaddi l-flus għax Ivan Martin kien jagħmel ħafna għalihom u aktar tard saħansitra allega li Ivan Martin kien jaħdem għalihom. Fost oħrajn, xehdet ukoll l-editur ta' The Times of Malta, Diana Cacciattolo li filwaqt li kkonfermat dak li qal Ivan Martin, insistiet li dak li għamlu l-Avukati huwa "kompletament inaċċettabbli."	[ 12 ]
Salvu Dalli li qed ikun akkużat bil-qtil ta' ibnu f'Awwissu li għadda ngħata l-ħelsien mill-arrest illum wara li din l-istess talba ġiet miċħuda diversi drabi. Dalli, magħruf bħala 'd-danger man' li għandu 68 sena, qed iwieġeb mhux ħati għall-qtil ta' ibnu Antoine Dalli ta' 37 sena. Il-każ seħħ fis-7 ta' Awwissu li għadda. Minn dak li ħareġ fil-Qorti fis-seduti li għaddew kien intqal kif l-argument bejn il-missier u l-iben seħħ wara li Antoine Dalli, allegatament, ried jieħu flus ta' missieru biex jixtri d-droga. Kien hawn li Dalli, allegatament qabad l-arma u spara lill-ibnu li miet b'tir f'sidru. Il-Qorti laqgħet it-talba għal libertà proviżorja fuq depożitu ta' €10,000 u garanzija personali ta' €30,000. Huwa kien ordnat ukoll li jiffirma fl-Għassa tal-Pulizija tliet darbiet fil-ġimgħa. Kien ordnat ukoll biex ma jersaqx lejn Ħal-Għaxaq sakemm jixhed xhud importanti fil-każ. Il-każ ikompli fis-17 ta' Marzu li ġej.	[ 12 ]
Bħalissa kulħadd jibda jiprepara biex jibgħat lil uliedu għall-iskola jew xi istituzzjoni li jkun se jattendi. Mhux kulħadd bl-istess esperjenza u eċitament, speċjalment dawk il-ġenituri li jkunu ser jibagħtu lil tagħhom għall-ewwel darba! Eżatt bħal Danita minn One Chick and a Yorki! Fil-fatt fuq il-midja soċjali għadha kif tefgħet ritratt ta' binha lest biex jibda l-ewwel ġurnata tal-iskola tiegħu! Mid-dehra Lenny jidher kuraġġuż u lest għal din l-esperjenza ġdida, iżda bħala omm Danita, tkun xi ftit anzjuża! "Jagħmillek il-kuraġġ hu kieku, ħa naraw xħin naslu! Tlaqna ħa naraw… Awguri Lenny!" Il-biża' tkun hemm xi ftit sakemm tara lil uliedek deħlin l-iskola mingħajr ma jibku, bir-raġun! Tgħid kif se jirreaġixxi Lenny? Minn qalbna nawgurawlu li jieħu gost u li jidhra malajr! Isa kuraġġ Danita! Miktub Minn Interessat ħafna f'dak kollu li hu relatat mal-midja u x-xandir. Nistgħu ngħidu li hu ffissat fid-dinja tal-ispettaklu; kemm dik lokali kif ukoll internazzjonali. Isegwi d-drama Maltija ta' kull ġeneru u tassew japprezza t-talent Malti. Għandu esperjenza fejn jidħol kant, kif ukoll animazzjoni għat-tfal. Hu jħoss sodisfazzjon kbir meta jferraħ lil ħaddieħor u tkun xi tkun iċ-ċirkostanza jipprova dejjem iżomm tbissima fuq fommu. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 2, 6 ]
L-Eċċellenza tagħha l-Prinċipessa Beatrice u s-Sur Edoardo Mapelli Mozzi jilqgħu lil binthom fid-dinja! The Royal Family ħabbru fuq Twitter l-istqarrija uffiċjali ta' din l-aħbar. L-Eċċellenza Rjali tagħha l-Prinċipessa Beatrice u s-Sur Edoardo Mapelli Mozzi huma b'ferħ kbir jħabbru l-wasla sana ta' binthom nhar is-Sibt 18 ta' Settembru 2021, fit-23.42, fl-Isptar Chelsea u Westminster, Londra. Il-bużnanniet u n-nanniet tat-tarbija l-ġdida ġew kollha infurmati u jinsabu kuntenti bl-aħbar. Read the announcement in full - https://t.co/ImbfRLEdAe pic.twitter.com/olwDMv3Zmo — The Royal Family (@RoyalFamily) September 20, 2021 Il-familja tixtieq tirringrazzja lill-istaff kollu fl-isptar għall-kura tad-dedikazzjoni tagħhom. L-Eċċellenza tagħha u t-tifla tagħha t-tnejn jinsabu tajbin, u l-koppja qed tistenna bil-ħerqa li tintroduċi lil binthom lil ħuha l-kbir Christopher Woolf. Miktub Minn Interessat ħafna f'dak kollu li hu relatat mal-midja u x-xandir. Nistgħu ngħidu li hu ffissat fid-dinja tal-ispettaklu; kemm dik lokali kif ukoll internazzjonali. Isegwi d-drama Maltija ta' kull ġeneru u tassew japprezza t-talent Malti. Għandu esperjenza fejn jidħol kant, kif ukoll animazzjoni għat-tfal. Hu jħoss sodisfazzjon kbir meta jferraħ lil ħaddieħor u tkun xi tkun iċ-ċirkostanza jipprova dejjem iżomm tbissima fuq fommu. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 2, 6 ]
Ftit jiem ilu ltqajna ma' filmat mużikali li fih jidhru żewġ maħbubin li għadhom kemm qalu iva lil xulxin. Apparti li l-mużika forsi hi xi ftit differenti mis-soltu għall-vidjo mużikali tat-tieġ, u bil-lingwa Maltija, fil-fatt dan kien propju t-tnedija tal-aħħar kanzunetta mingħand Kapitlu Tlettax, Inħobbok . Il-kliem tal-kanzunetta huwa wieħed romantiku u sentimentali immens bir-ritornell: " Beda jkala s-siparju, nżul ix-xemx U għadna mgħannqin, dan il-jum Li wisq speċjali, fejn sirna tnejn ta' xulxin Sa ħlifna qiddiem Alla li fit-tajjeb u l-ħażin Fis-saħħa, fil-mard,fid-deni l- ġid nibqgħu It-tnejn, dejjem ta' xulxin..." Il-filmat juri lil din il-koppja ħelwa qabel it-tieġ, f'diversi postijiet madwar Malta. Fil-qalba tal-kanzunetta tidher xena mill-aqwa waqt it-tieġ b'Kapitlu Tlettax fl-isfond ikantaw. Lejn l-aħħar il-koppja tibqa' bl-ilbies tat-tieġ, din id-darba f'atmosfera serena u b'veduti mill-aqwa li għandna f'pajjiżna. Awguri lil din il-koppja u prosit kbira lil Kapitlu Tlettax ta' din is-silta romantika u sentimentali immens! Miktub Minn Interessat ħafna f'dak kollu li hu relatat mal-midja u x-xandir. Nistgħu ngħidu li hu ffissat fid-dinja tal-ispettaklu; kemm dik lokali kif ukoll internazzjonali. Isegwi d-drama Maltija ta' kull ġeneru u tassew japprezza t-talent Malti. Għandu esperjenza fejn jidħol kant, kif ukoll animazzjoni għat-tfal. Hu jħoss sodisfazzjon kbir meta jferraħ lil ħaddieħor u tkun xi tkun iċ-ċirkostanza jipprova dejjem iżomm tbissima fuq fommu. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 2, 6 ]
Il-kantanta Emma Muscat ħabbret li għadha kif tikseb it-tieni 'gold record' tagħha f'inqas minn sena. Fuq post li kitbet fuq il-paġna tagħha uriet kemm ifisser għaliha dan l-unur. Hija kitbet "minn dejjem kienu jgħiduli li ma nistax nagħmel karriera mill-mużika u li l-mużika kienet biss passatemp." Kitbet ukoll u għaddiet il-messaġġ li din hija konferma li jekk persuna għandha passjoni fuq xi ħaġa m'għandha tħalli lil ħadd u lil xejn iwaqqafha. Miktub Minn Interessat f'dak kollu li hu Malti; mil-lingwa sa ġrajjiet kurrenti u mużika. Bħala mod ta' rilassament iħobb jagħmel xi mixja jew isegwi xi serje jew film. Jogħġbu u jsegwi wkoll sports differenti bħall-football u wrestling. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Il-grupp F.A.I.T.H sar popolari wara li dawn il-ħames kantanti bravissimi ingħaqdu waqt li kienu qed jipparteċipaw fuq X Factor Malta. Illum il-membri ta' dan il-grupp qed jiċċelebraw it-tieni anniversarju tagħhom. Huma tefgħu post fuq il-paġna tagħhom fejn irringrazzjaw lis-segwaċi tagħhom tas-sapport li tawhom tul il-vjaġġ tagħhom. "Intkom tfissru d-dinja għalina. Inwiegħdukom li qed naħdmu għal aktar mużika." View this post on Instagram A post shared by F.A.I.T.H✨ (@faithmusicofficialmt) Nawguraw lil F.A.I.T.H għal karriera mill-aqwa u għal aktar suċċess fil-mużika. Miktub Minn Interessat f'dak kollu li hu Malti; mil-lingwa sa ġrajjiet kurrenti u mużika. Bħala mod ta' rilassament iħobb jagħmel xi mixja jew isegwi xi serje jew film. Jogħġbu u jsegwi wkoll sports differenti bħall-football u wrestling. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 2, 6 ]
Id-direttur bravissimu Charles Stroud għadu kemm xerred fuq il-profil tiegħu żewġ xeni minn wara l-kwinti taż-żewġ produzzjonijiet li qed jidderieġi; Nostalġija, li diġà seraq il-qlub ta' ħafna fl-iskeda li għaddiet, u Ulied il-Lejl, dramm ġdid li ser iġib miegħu aktar stejjer mill-isbaħ. Stroud kiteb dwar dawn iż-żewġ produzzjonijiet, "Ninsab kuntent immens li kelli l-opportunit à li nidderieġi żewġ sensiliet drammatiċi li se jintwerew flimkien fuq TVM u NET TV. Nostalġija u Ulied il-Lejl huma l-aħħar xogħlijiet tiegħi li minnhom ħadt sodisfazzjon kbir wara li ħdimt fuqhom." Diversi segwaċi ferħulu u rringrazzjawh ta' xogħlu u kitbu kemm jinsabu ħerqana biex jaraw x'ser joffru l-istejjer! Miktub Minn Interessat ħafna f'dak kollu li hu relatat mal-midja u x-xandir. Nistgħu ngħidu li hu ffissat fid-dinja tal-ispettaklu; kemm dik lokali kif ukoll internazzjonali. Isegwi d-drama Maltija ta' kull ġeneru u tassew japprezza t-talent Malti. Għandu esperjenza fejn jidħol kant, kif ukoll animazzjoni għat-tfal. Hu jħoss sodisfazzjon kbir meta jferraħ lil ħaddieħor u tkun xi tkun iċ-ċirkostanza jipprova dejjem iżomm tbissima fuq fommu. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
'Shark Tank' huwa reality show Amerikan fejn grupp ta' persuni li jixtiequ jsiru intraprendituri jieħdu sehem f'dan il-programm u juru l-ħiliet tagħhom sabiex jipprovaw jikkonvinċu grupp ta' investituri. Dawn l-investituri fuq dan il-programm huma magħrufa bħala 'The Sharks'. L-istazzjon Nazzjonali TVM ikkonferma li dan il-programm ser jibda' jidher f'Malta kull nhar ta' Ħadd minn April li ġej, u se jkollu l-verżjoni Maltija. Tgħid min se jkunu dawk il-Maltin li qed jaspiraw sabiex isiru intraprendituri? Miktub Minn Interessat f'dak kollu li hu Malti; mil-lingwa sa ġrajjiet kurrenti u mużika. Bħala mod ta' rilassament iħobb jagħmel xi mixja jew isegwi xi serje jew film. Jogħġbu u jsegwi wkoll sports differenti bħall-football u wrestling. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Celine Agius ħabbret li ser terġa' tkun parteċipanta fl-istaġun li jmiss ta' X Factor Malta. Din id-darba ser tipparteċipa flimkien ma' Glenn Sacco bħala parti mill-grupp CEL&SACCO. Celine kienet diġà ħadet sehem fit-tieni staġun ta' dan il-programm, fejn fl-istadju tal-auditions kantat il-kanzunetta 'Rise Like a Phoenix', kanzunetta rebbieħa tal-Eurovision. Dakinhar Celine kienet qalgħet erba' 'iva' mingħand il-membri tal-ġurija. Hawhekk tistgħu terġgħu taraw l-audition ta' Celine li saret fl-2019 fit-tieni staġun ta' X Factor Malta. Miktub Minn Interessat f'dak kollu li hu Malti; mil-lingwa sa ġrajjiet kurrenti u mużika. Bħala mod ta' rilassament iħobb jagħmel xi mixja jew isegwi xi serje jew film. Jogħġbu u jsegwi wkoll sports differenti bħall-football u wrestling. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Fil-familja Bezzina smajna b'diversi mumenti sbieħ fejn jew iżżewweġ xi ħadd mill-aħwa, jew xi ħadd minnhom sar ġenitur, jew xi suċċess li kisbu, u aktar! Għal darb'oħra jidher li l-familja ser ikollha tieġ ieħor! "X'jum sabiħ dan li fih ħa jkollna lilkom tiżżewġu. Ejja minn hemm! Ħafna imħabba għalikom it-tnejn", kitbet Samaria Bezzina għal ħiuha Paul u għal dik li ser issir martu llum, Rachel Camilleri. Flimkien mal-messaġġ qassmet anke ritratt mill-isbaħ tagħhom qalb in-natura għall-okkażjoni. Awguri mill-qalb f'isem it-tim kollu ta' Gwida.mt! Miktub Minn Interessat ħafna f'dak kollu li hu relatat mal-midja u x-xandir. Nistgħu ngħidu li hu ffissat fid-dinja tal-ispettaklu; kemm dik lokali kif ukoll internazzjonali. Isegwi d-drama Maltija ta' kull ġeneru u tassew japprezza t-talent Malti. Għandu esperjenza fejn jidħol kant, kif ukoll animazzjoni għat-tfal. Hu jħoss sodisfazzjon kbir meta jferraħ lil ħaddieħor u tkun xi tkun iċ-ċirkostanza jipprova dejjem iżomm tbissima fuq fommu. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 2, 6 ]
L-attur Fabian Scerri De Carlo żgur li jibqa' magħruf għall-parti tas-Sur Gawdenz Billocca. Riċentament Fabian kien qed jieħu sehem f'D BBQ SHOW preżentat minn Malcolm Pisani. Programm li tul il-jiem sħan tas-sajf ta ċ-ċans lit-telespettaturi jsiru jafu ftit aktar lil diversi personalitajiet lokali. Fabian waqt il-programm qal li ta' kull nhar ta' Ħadd, hu għandu appuntament li ma jitlifx. Appuntament li jagħmel ikun fejn ikun. Hu jieħu ritratt lit-tfal tiegħu. Iħobb jieħdu fl-istess post iżda dan jiddependi fejn ikunu! Għaliex jieħdu l-Ħadd? It-tifla ta' Fabian kienet twieldet il-Ħadd u minn hemm kien għaddilu l-ħsieb li jibda jieħu ritratt kull ġimgħa! Hu jgħid li għandu aktar minn 1,100 ritratt tat-tifla u jekk ma jkunux miegħu, xorta waħda jitlobhom li jieħdu ritratt u jibagħtuh minn fejn ikunu. Hu għandu kollox miġbur bid-data wara xulxin u wkoll żviluppat. Din il-ħaġa bdiet bħala kumbinazzjoni iżda spiċċat saret rutina! Hawn ġenituri jagħmlu l-istess ħaġa? Miktub Minn Iħobb il-lingwa Maltija u jsegwi b'mod attiv ix-xena mużikali lokali. Id-dinja tal-ispettaklu taffaxxinah u l-għaxqa tiegħu jara xows differenti. Biex jirrilassa Emil jieħu gost imur ħdejn il-baħar u fil-kampanja, hemm isib ftit kwiet 'il bogħod mill-ġenn. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 2, 6 ]
Fix-xahar ta' Settembru, fuq il-qoxra tar-rivista ta' GWIDA kellna l-preżentatriċi Angie Laus. Magħha t-tim tagħna tkellem fit-tul. Mument partikolari li tassew ġibdilna l-attenzjoni hi meta Angie żvelat pjan li sfortunatament sfaxxa minħabba affarijiet li ma kellhomx kontroll fuqhom. Kif tafu, il-programm Ħadd Għalik kien segwit minn diversi pajjiżi, inkluż mill-emigranti Maltin madwar id-dinja. Angie flimkien mat-tim tagħha kienu qed jippjanaw programm proprju mill-Awstralja, għall-emigranti Maltin li jsegwu bi ħġarhom dan il-programm. Angie tiżvela magħna, "Din hija waħda mill-affarijiet li tweġġagħni ftit, għaliex konna kważi wasalna biex nagħmlu programm minn hemm; kellna l-kuntatti u kollox, però sfortunatament inqala' l-Covid u sfaxxa kollox." Angie tgħid, "L-Awstraljani vera kienu jsegwuna u jibagħtulna, ġieli kienu jinżlu għall-btala Malta u jċemplulna biex jiġu jaraw il-programm. Mhux mill-Awstralja biss kienu jsegwuna imma anke mill-Kanada, mill-Iżvezja, minn kull fejn hemm Maltin jgħixu madwar id-dinja." Grazzi għall-fatt li t-tim żied lil Marku l-Awstraljan, l-Awstralja qisha ġiet fil-programm la huma ma marrux. Din l-intervista ġiet ippublikata b'mod esklussiv fuq ir-rivista tagħna GWIDA fix-xahar ta' Settembru. Il-GWIDA toħroġ kull l-ewwel Ħadd tax-xahar. Miktub Minn "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
L-ewwel darba li ltqajt ma' Gordon kien fis-sajf tal-2008, konna flimkien workshop tad-drama. Dak iż-żmien Gordon ma tantx kienu jafu bih nies, imma fil-grupp kien spikka. Persuna mimli enerġija, ċajtier, jitkellem ma' kulħadd u kreattiv. Dakinhar Gordon kien tant spikka li spiċċa biex intgħażel għall-ewwel karattru li interpreta fit-televiżjoni Maltija, Daniel, f'Evanġelisti. Karattru diffiċli ħafna li kien ibati minn skiżofrenija. Minn hemm kompla jimrah u jikber tant li llum qed jaħdem bħala direttur artistiku u kreattiv mal-istazzjon nazzjonali. Irwol eżiġenti li jitlob kontinwità ta' ideat ġodda, xi ħaġa li Gordon hu kapaċissimu għaliha. Gordon meta kien fis-sekondarja kien attiv ħafna. "Meta kont student f'Savio College, fl-ewwel sena kienu tawni parti fid-drama fejn kont wieħed mit-tliet muskettiera, proprjament l-aktar wieħed imqareb. It-tieni sena bdejt nikteb il-play jiena u fl-aħħar sena tal-Form 5 kont għamilt produzzjoni viżiva minflok reċta," jgħidli Gordon. B'hekk Gordon mill-ewwel beda juri l-ħiliet kreattivi tiegħu. "Wara l-iskola għamilt l-eżamijiet għax ridt immur l-Art and Design Centre biex inkun iktar fid-dinja tiegħi. Hemmhekk qisu ffukajt fuq is-settur li xtaqt nimrah f'ħajti. Wara l-Art and Design Centre għamilt 7 snin naħdem fuq il-films." Biss Gordon bdiet tinteressah il-mużika u beda jistudja d-drums. "Bdejt id-drums u għamilt sbatax-il sena minn ħajti ndoqq. Issa m'għadnix indoqq regolarment." Biss l-aħħar darba li daqq id-drums kien proprju fil-finali ta' Malta's Got Talent. Dakinhar Gordon wera għall-ewwel darba b'mod apert it-talent moħbi li kellu. Dakinhar tal-prestazzjoni, Clara kienet qiegħda ssegwi kollox minn wara l-kwinti u tgħidilna li kienet l-aktar ġurnata li kellha eċitament f'ħajjitha. "Kont eċitata ħafna dakinhar biex nara kif kien ser imur. Kien ilu ma jippratika, imma kont persważa li kien ser joħroġ brillanti. Gordon mhux persuna li jeċita ruħu u sintendi dakinhar ma kellux eċitament!" Apparti dan kollu, Gordon hu bravissimu fil-matematika! Mhux komuni li ssib persuni li jafu jisfruttaw iż-żewġ dipartimenti. "Kemm il-matematika u anke l-mużika għenu ħafna f'ħajti. Jien tajjeb ħafna fil-matematika u l-matematika għenitni niddeċifra kollox f'ħajti, il-pożi fejn tirreċta, il-mużika u kif tuża l-angoli waqt xi xena viżiva." Gordon jgħidli li minn mindu kien żgħir, kien persuna enerġetika, "Ejja ngħidu li minn dejjem kont hyper, imma meta kont żgħir kont kwiet ħafna, dejjem naħseb u moħħi dejjem għaddej. Jien jekk ittini somma, naħdimha imma bl-itwal mod possibbli. Hekk jaħdem moħħi, ngħarbel kollox, inqis kollox u niddeċiedi." Fl-iskeda li għaddiet, rajna lil Gordon bħala preżentatur ta' Malta's Got Talent. Għal min segwa dan il-programm, seta' jara lil Gordon liebes ħafna karattri differenti, grazzi għall-kostumi li kien ikollu fil-puntati diretti. "Xtaqt noħloq xi ħaġa differenti. Is-soltu mdorrijin naraw l-irġiel jippreżentaw b'suit pulita imma jien ridt noħloq karattru kull darba li nippreżenta u naħseb li rnexxieli." Imma liema kienu l-isbaħ mumenti ta' Gordon f'din is-sensiela? "Bla dubju, il-golden buzzer! Meta għażilt lit-tifel u missieru l-għannejja! Imma n-nies raw parti żgħira biss mill-kapaċità li għandu t-tifel. Lydon kapaċi jgħanni anka spirtu pront. Tajjeb li niftakru li Lydon għandu biss 5 snin. Apparti minn hekk, il-live shows kienu memorja sabiħa. Vera li mingħajr udjenza, però f'moħħi dejjem kien hemm l-udjenza tad-dar, eluf ta' nies u ridt nara li qed nikkomunika tajjeb magħhom u noffrilhom l-aqwa preżentazzjoni possibbli." Din l-intervista ġiet ippublikata b'mod esklussiv fuq ir-rivista tagħna GWIDA fix-xahar ta' Awwissu. Il-GWIDA toħroġ kull l-ewwel Ħadd tax-xahar. Miktub Minn Anthony għandu ħames snin t'esperjenza fuq it-televiżjoni u jistqarr li llum il-ġurnata jispirah kulħadd għax jemmen bi sħiħ li kulħadd għandu storja. Barra minn hekk Anthony iħobb isegwi dak kollu li hu Malti, mill-mużika għad-drama lokali. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Kurżita li skoprejna dan l-aħħar grazzi għall-intervista li Mireille kellha fuq ir-rivista Gwida u xtaqna naqsmuha magħkom il-qarrejja tagħna. Il-familja ta' Mireille kellha ħanut tal-ħwejjeġ tat-tfal u Mireille kienet timmudella hemmhekk. Ta' sittax-il sena, Mireille kienet ġiet avviċinata minn Sue Rossi u bdiet timmudella b'mod professjonali. Ftit wara, Ivan Gaffiero kien għamel kuntatt magħha sabiex tibda tippreżenta miegħu, "Ma' Ivan Gaffiero preżentajt l-ewwel programm, 'Il bogħod mill-vizzju." Minn hemm kompliet tkabbar il-portafoll tagħha. Wieħed mill-programmi l-iktar popolari ta' Mireille kien, Pop In, li kien jixxandar fuq TVM fl-2003. "Kien programm li kont nippreżentah ma' Jonathan Abel. Dak il-programm kien jixxandar minn Axis. Programm interessanti immens, li minnu konna nagħżlu l-kantanti li kienu ser jitilgħu bħala backing vocalists mal-kanzunetta rebbieħa tal-Malta Song For Europe." "Ira kienet għadha kemm tikklassifika fit-tieni post u dak iż-żmien żdied l-eċitament. Ir-rebbieħa kienu marru jkantaw ma' Lynn Chircop. Kienet sena fejn kont ukoll ippreżentajt il-festival flimkien ma' Gianni u kont waħda mill-iżgħar preżentatriċi li qatt preżentaw il-festival," tiżvela Mireille. Minn dak iż-żmien għaddew 18-il sena. "Issa għalaqt l-40 sena, il-ħajja tinbidel xi ftit. Fil-ħajja għaddejt minn esperjenzi li tgħallimt minnhom, kbirt u immaturajt," tgħidilna b'daħka. Din l-intervista ġiet ippublikata b'mod esklussiv fuq ir-rivista tagħna GWIDA fix-xahar ta' Settembru. Il-GWIDA toħroġ kull l-ewwel Ħadd tax-xahar. Miktub Minn Anthony għandu ħames snin t'esperjenza fuq it-televiżjoni u jistqarr li llum il-ġurnata jispirah kulħadd għax jemmen bi sħiħ li kulħadd għandu storja. Barra minn hekk Anthony iħobb isegwi dak kollu li hu Malti, mill-mużika għad-drama lokali. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 2, 6 ]
It-tielet staġun ta' X Factor Malta ser jibda' 12-il ġurnata biss u bosta persuni, kemm kantanti li huma familjari mal-pubbliku u anke dawk li għadhom qatt ma urew it-talenti tagħhom, qed iħabbru li se jkunu parteċipanti f'din l-edizzjoni tal-programm. Issa kien imiss lil Kevin Paul Calleja, li lbieraħ ħabbar li se jkun wieħed mill-parteċipanti ta' X Factor Malta. Kevin mhux wiċċ ġdid għall-pubbliku u ħafna jafu x'talent għandu. Tgħid ser jikkonvinċihom lill-erba' membri tal-ġurija? Miktub Minn Interessat f'dak kollu li hu Malti; mil-lingwa sa ġrajjiet kurrenti u mużika. Bħala mod ta' rilassament iħobb jagħmel xi mixja jew isegwi xi serje jew film. Jogħġbu u jsegwi wkoll sports differenti bħall-football u wrestling. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Bjorn Formosa xtaq jgħaddi messaġġ lil Joseph Debono wara li kellu jiddaħħal l-isptar fl-aħħar jiem. Bjorn jgħidlu kemm inkwieta għalih meta sar jaf b'dak li qed jiġri, u mar lura fiż-żmien ta' qabel meta kien għaddej minn perjodu ikrah b'saħħtu. "Inkwetajt għalik din il-ġimgħa ħabib Joseph Debono. Xħin sirt naf li ddaħħalt l-isptar u kellek problemi bin-nifs, erġajt ftakart fl-episodji li kelli sentejn ilu qabel ma' għamilt l-operazzjoni jien. Għal grazzja t'Alla issa tinsab aħjar u l-Ħadd li ġej narawk fil-maratona." Fuq il-programm Realta ma' Brian Hansford, ser jintwera filmat iddedikart għal Joseph."Għamilna filmat sabiħ li jfakkar l-affarijiet kollha li ħa sehem fihom Joe! Il-programm ser ikun kollu ddedikat lil Joe u l-affarijiet sbieħ li għamel! J'Alla s-sena d-dieħla nagħmlu bijografija oħra bl-affarijiet ġodda li tkun irnexxilek għamilt Joe! Kuntent ħafna li b'xi mod qed ngħinek tgħix b'dinjità!" U nagħmlu kuraġġ u nawguraw is-saħħa lil Bjorn ukoll biex jibqa' għaddej b'din il-missjoni tiegħu! Miktub Minn Interessat ħafna f'dak kollu li hu relatat mal-midja u x-xandir. Nistgħu ngħidu li hu ffissat fid-dinja tal-ispettaklu; kemm dik lokali kif ukoll internazzjonali. Isegwi d-drama Maltija ta' kull ġeneru u tassew japprezza t-talent Malti. Għandu esperjenza fejn jidħol kant, kif ukoll animazzjoni għat-tfal. Hu jħoss sodisfazzjon kbir meta jferraħ lil ħaddieħor u tkun xi tkun iċ-ċirkostanza jipprova dejjem iżomm tbissima fuq fommu. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Ilbieraħ il-Ħadd l-attur Joseph Galea jidher li kien sejjer jisma' l-quddies flimkien mal-familja ġewwa l-Konkatridral ta' San Ġwann. Il-jum jidher li ma tantx spiċċa fuq nota tajba hekk kif bintu Martina twaqqfet milli tidħol tisma' l-quddies hemm minħabba l-libsa. "Inaċċettabbli li tfajla ta' 16-il sena ma titħalliex tidħol fil-Konkatidral ta' San Ġwann biex tisma' l-quddies tal-Ħadd b'din il-libsa. Nagħmilha ċara li minn usher u mhux saċerdot. Għiduli x'hemm ħażin!" Joseph esprima d-diżappunt tiegħu għall-fatt li ma hemm ebda raġuni valida għaliex din il-libsa ma setgħetx tidħol biha fil-Knisja. Diversi persuni qablu miegħu u ħassew li kien nuqqas min-naħa tal-usher. Iltqajtu ma' xi esperjenza simili? Taħsbu li kulħadd jidħol diċenti kif suppost fil-knejjes fil-verità? Miktub Minn Interessat ħafna f'dak kollu li hu relatat mal-midja u x-xandir. Nistgħu ngħidu li hu ffissat fid-dinja tal-ispettaklu; kemm dik lokali kif ukoll internazzjonali. Isegwi d-drama Maltija ta' kull ġeneru u tassew japprezza t-talent Malti. Għandu esperjenza fejn jidħol kant, kif ukoll animazzjoni għat-tfal. Hu jħoss sodisfazzjon kbir meta jferraħ lil ħaddieħor u tkun xi tkun iċ-ċirkostanza jipprova dejjem iżomm tbissima fuq fommu. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Fuq il-paġna tal-Awtoritajiet tas-Saħħa ħareġ l-aħħar aġġornament dwar is-sitwazzjoni tal-Covid-19 f'Malta. Fl-aħħar 24 siegħa nstabu 22 każ ġdid u fiequ 32 persuna oħra. Sfortunatament tilfu ħajjithom anzjan ta' 99 u anzjana ta' 90 sena. It-total ta' każijiet attivi jinżel 574 każ. Fl-isptar b'kollox issa hemm 22 persuna attiva għall-Covid-19 li qed jiġu rikoverati, b'tlieta jinsabu fl-ITU S'issa ingħataw total ta' 811,753 tilqima tal-vaċċin. Miktub Minn Interessat ħafna f'dak kollu li hu relatat mal-midja u x-xandir. Nistgħu ngħidu li hu ffissat fid-dinja tal-ispettaklu; kemm dik lokali kif ukoll internazzjonali. Isegwi d-drama Maltija ta' kull ġeneru u tassew japprezza t-talent Malti. Għandu esperjenza fejn jidħol kant, kif ukoll animazzjoni għat-tfal. Hu jħoss sodisfazzjon kbir meta jferraħ lil ħaddieħor u tkun xi tkun iċ-ċirkostanza jipprova dejjem iżomm tbissima fuq fommu. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Ir-rata ta' infezzjoni tal-Covid-19 fost in-nies ta' 80 sena u aktar f'Malta hija ogħla mill-gruppi ta' età iżgħar f'stħarriġ riċenti. Ir-rata ta' dawn l-anzjani kienet ta' 235.1 għal kull 100,000 persuna fuq medda 14-il jum, skont kif turi l-aħħar dejta tal-UE. It-tieni l-ogħla rata, li hi ta' 157.4, kienet f'dawk li għandhom bejn il-25 u d-49 sena. B'kuntrast mal-popolazzjoni anzjana, l-aħħar statistiċi juru li filwaqt li r-rata ta' infezzjoni fost dawk ta' bejn il-25 u d-49 sena laħqet il-quċċata b'435.3 għal kull 100,000 (matul nofs Lulju), fl-aħħar jiem jidher li qed tonqos. Is-sit Times of Malta tkellem mal-Ministeru tas-Saħħa fejn qal: "Fil-preżent, l-etajiet ta' dawk li qed jirċievu kura fl-Isptar Mater Dei jvarjaw bejn 32 u 99 sena." Miktub Minn Interessat ħafna f'dak kollu li hu relatat mal-midja u x-xandir. Nistgħu ngħidu li hu ffissat fid-dinja tal-ispettaklu; kemm dik lokali kif ukoll internazzjonali. Isegwi d-drama Maltija ta' kull ġeneru u tassew japprezza t-talent Malti. Għandu esperjenza fejn jidħol kant, kif ukoll animazzjoni għat-tfal. Hu jħoss sodisfazzjon kbir meta jferraħ lil ħaddieħor u tkun xi tkun iċ-ċirkostanza jipprova dejjem iżomm tbissima fuq fommu. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Peppi Azzopardi għadu kif tefa' dwar dak li għadda minnu lbieraħ flimkien ma' eks ħabsi li għadu qed jirċievi diversi sinjali ta' mibgħeda fil-ħajja t'hemm barra. Peppi jirrakkonta kif Toni ċempillu lbieraħ biex jiftaħ qalbu minħabba li kellu bżonn l-għajnuna dwar dak li kien qed jintqal dwaru. Peppi kellu jħassar il-pjanijiet kollha ta' dik il-lejla biex ikun hemm għal Toni u jgħinu qalb it-tensjoni li kien għaddej minnha. Baqa' sakemm talab għal ġustizzja fuq min kien qed jipprova jkisser lil Toni. Madankollu, xejn ma kienetx faċli. "Toni huwa dak li għax kellu xi jgħid mad-Direttur tefgħuh għal 3 xhur waħdu, joħroġ siegħa biss miċ-ċella. Toni huwa dak li kien fiċ-ċella ma' Colin ftit ħin qabel ma tgħallaq. Toni huwa dak li rrakkonta kif kienu qed jittrattaw lil Colin qabel ma tgħallaq fiċ-ċella. Minn dakinhar ħadd ma ċaħad dak li qal Toni imma hemm konfoffa sħiħa biex jipprovaw ikissruh." Ara iktar x'irrakkonta Peppi hawn taħt. Miktub Minn "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Fuq is-sit CNBC ġie rrappurtat li l-vaċċin Covid-19 Pfizer u BioNTech huwa sigur biżżejjed u jidher li kapaċi jiġġenera rispons immunitarju robust fuq it-tfal. Fi prova klinika ta' tfal minn 5 snin sa 11-il sena, b'kors ta' żewġ dożi ta' 10 mikrogrammi, jidher li kien hemm reazzjoni tajba. Madwar terz tad-dożaġġ użat għaż-żagħżagħ u adulti ġew amministrati tliet ġimgħat 'il bogħod minn xulxin fuq xi tfal. Huma qed jippjanaw li jibagħtu r-riżultati fid-dettall lill-FDA u lil regolaturi oħra tas-saħħa "malajr kemm jista 'jkun." Waħda mir-raġunijiet tkun li ħafna mill-ġenituri jinsabu anzjużi għall-fatt li uliedhom dalwaqt jirritornaw lura lejn l-iskola. Barra minn hekk, sal-aħħar t'Ottubru l-kumpanija Pfizer tistenna li tirrilaxxa riżultati tal-provi kliniċi dwar kemm taħdem sew it-tilqima fi tfal ta' bejn is-6 xhur u l-5 snin. Int taħseb li t-tfal żgħar ta' dawk l-etajiet għandhom jirċievu d-doża? Miktub Minn "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Fid-dawl tal-każijiet preżenti tal-Covid-19 madwar id-dinja ttieħdet deċiżjoni mill-Kummissjoni Pontifiċja fl-Istat tal-Belt tal-Vatikan li mhux kulħadd jista' jidħol. Jidher li mill-1 t'Ottubru skont stqarrija uffiċjali, dawk li għandhom ċertifikat tat-tilqima kontra l-Covid-19 jistgħu jidħlu fl-istat tal-belt . Dan ifisser li min jixtieq li jidħol fl-istat tal-belt tal-Vatikan, issa se jkolli bżonn jitlaqqam, inkella mhux ser jitħalla. Apparti minn dan skont l-istqarrija persuni bi green pass jew riżultat negattiv tal-Covid-19 jistgħu jidħlu fl-istat tal-belt. Din tgħodd għal dwar li joqogħdu fil-belt tal-Vatikan stess, kif ukoll dawk li jaħdmu fl-istat. Il-Kummissjoni Pontifiċja fil-Vatikan jidher li ser tagħmel eċċezzjoni għal min imur biex jisma' l-quddies. Taħseb li tagħmel sens din id-deċiżjoni? Miktub Minn Interessat ħafna f'dak kollu li hu relatat mal-midja u x-xandir. Nistgħu ngħidu li hu ffissat fid-dinja tal-ispettaklu; kemm dik lokali kif ukoll internazzjonali. Isegwi d-drama Maltija ta' kull ġeneru u tassew japprezza t-talent Malti. Għandu esperjenza fejn jidħol kant, kif ukoll animazzjoni għat-tfal. Hu jħoss sodisfazzjon kbir meta jferraħ lil ħaddieħor u tkun xi tkun iċ-ċirkostanza jipprova dejjem iżomm tbissima fuq fommu. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Sal-aħħar ta' din is-sena hemm mal-100 miljun doża tal-vaċċin ta' kontra l-Covid-19 li ser tkun qed tiskadi. Jekk jiġri dan, dawn id-dożi kollha se jkunu qed jintremew u ma jiġu użati minn ħadd. Gordon Brown, li huwa l-eks Prim Ministu tar-Renju Unit, appella sabiex dawk id-dożi ma jiġux mormija u jitqassmu bejn diversi pajjiżi oħra li huma fqar. "Għandna bżonn pjan sabiex nipprovdu l-vaċċini biex jiġu użati issa u nipprevjenu d-diżastru li jintremew għax tkun skaditilhom id-data" qal Brown. Miktub Minn Interessat f'dak kollu li hu Malti; mil-lingwa sa ġrajjiet kurrenti u mużika. Bħala mod ta' rilassament iħobb jagħmel xi mixja jew isegwi xi serje jew film. Jogħġbu u jsegwi wkoll sports differenti bħall-football u wrestling. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Hawn Malta hawn diversi postijiet u attrazzjonijiet li jpaxxu l-għajn u dawk it-turisti kollha li jiġu jżuru pajjiżna jaraw kif jagħmlu u jżuru kemm jistgħu postijiet ħalli jammiraw il-ġmiel li toffri Malta. Il-Barrakka ta' Fuq hija waħda mill-aktar postijiet li jżuru t-turisti. Persuna xerrdet filmat fuq TikTok waqt li kien qiegħed il-Barrakka ta' Fuq imma ġrat xi ħaġa li ma stenniex. Jidher li dan ma kienx jaf li dak il-ħin kien ser jingħata s-salut u fil-filmat jidher li ħa ħasda kbira! @johnny_ionut Being a tourist in Malta without knowing what's going to happen next… ##malta ##valletta ##tourist ##travel ##explore ##havefunwithJohnny ♬ Monkeys Spinning Monkeys - Kevin MacLeod Miktub Minn "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Sfortunatament ħarġet l-aħbar li ħalla din id-dinja l-attur popolari John Mansueto. Lil John rajnih jirreċta fuq diversi programmi televiżivi u kien attur ukoll fi produzzjonijiet teatrali. Ftit mill-aktar serje riċenti li ħadem fihom huma Ħbieb u Għedewwa u L-Ispettur Bonnici. It-tim ta' Gwida.mt jibgħat il-kondoljanzi lill-familja kollha ta' John. Miktub Minn "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Minn Novembru li ġej, l-Amerka ser tnaqqas ir-restrizzjonijiet tal-ivjaġġar lil dawk il-persuni li huma mill-Unjoni Ewropea u mir-Renju Unit, dejjem jekk dawn ikunu mlaqqma kompletament bil-vaċċin ta' kontra l-Covid-19. Kull min se jsiefer lejn l-Amerka jrid juri prova li huwa mlaqqam, irid ikollu test li juri li huwa negattiv għall-Covid-19 u jipprovdi d-dettalji tiegħu għal-contact tracing. B'hekk min isiefer lejn l-Amerka ma jkollux il-bżonn li jagħmel kwarantina. Miktub Minn Interessat f'dak kollu li hu Malti; mil-lingwa sa ġrajjiet kurrenti u mużika. Bħala mod ta' rilassament iħobb jagħmel xi mixja jew isegwi xi serje jew film. Jogħġbu u jsegwi wkoll sports differenti bħall-football u wrestling. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Wara l-ġurnata speċjali tal-bieraħ Quinton Scerri u Kerstyl Farrugia jinsabu fis-seba' sema hekk kif qalu iva lil xulxin u uffiċjalment bdew il-ħajja miżżewġa tagħhom! Quinton dalgħodu għadu kif qasam l-emozzjonijiet li qed iħossu wara ċ-ċelebrazzjoni speċjali tal-bieraħ. " Ġurnata mimlija emozzjonijiet sbieħ u eċitanti!" Quinton jirringrazzja lil kull min kien parti miċ-ċelebrazzjoni ta' dan il-pass importanti li għamlu fir-relazzjoni tagħhom hu u Kerstyl. " Grazzi lil kull min bil-farka jew bil-ħafna tiegħu għamel din il-ġurnata tant sabiħa! Grati għal dawk kollha li ingħaqdu magħna u kienu parti mill-bidu ta' vjaġġ sabiħ 'il quddiem." Minn qalbna f'isem Gwida.mt nawgurawlhom futur mill-isbaħ! Miktub Minn Interessat ħafna f'dak kollu li hu relatat mal-midja u x-xandir. Nistgħu ngħidu li hu ffissat fid-dinja tal-ispettaklu; kemm dik lokali kif ukoll internazzjonali. Isegwi d-drama Maltija ta' kull ġeneru u tassew japprezza t-talent Malti. Għandu esperjenza fejn jidħol kant, kif ukoll animazzjoni għat-tfal. Hu jħoss sodisfazzjon kbir meta jferraħ lil ħaddieħor u tkun xi tkun iċ-ċirkostanza jipprova dejjem iżomm tbissima fuq fommu. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 2, 6 ]
Bħal ma kien diġa tħabbar, Serataron mhux se jkompli jixxandar kull nhar ta' Ġimgħa. Imma xorta waħda se jkollna x'naraw! Bħal ma ħafna jafu, Ray Calleja u Ron Briffa bdew jaħdmu fuq proġett ġdid għall-programm li ser jieħu post Serataron. 'Mustaċċuni' ser jibda' jixxandar kull nhar ta' Ġimgħa fid-disgħa ta' filgħaxija, fejn se jkollna serata mimlija daħk u divertiment. Ser issegwuh dan il-programm? Miktub Minn Interessat f'dak kollu li hu Malti; mil-lingwa sa ġrajjiet kurrenti u mużika. Bħala mod ta' rilassament iħobb jagħmel xi mixja jew isegwi xi serje jew film. Jogħġbu u jsegwi wkoll sports differenti bħall-football u wrestling. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Lest li tagħmel bidla? Għal saħħtek, għall-annimali u għall-ambjent? Jekk int allura tista' wkoll tkun ippremjat b'weekend break. Rekwiżiti: tiekolx laħam għal ġimgħa! Il-MaltaMeatFreeWeek qed tinkoraġġik tieħu din l-isfida. Huma jibgħatulek riċetti, informazzjoni dwar ħwienet parteċipanti, x'hemm b'offerta fil-ħwienet matul il-ġimgħa, ristoranti parteċipanti u ħafna iktar. Ingħaqad mal-isfida billi timla l-formola hawn u agħmel tag fuq il-midja soċjali bil-progress tiegħek billi tuża #maltameatfreeweek. Agħmel differenza ta' vera! Ipprova l-isfida tal-Malta Meat Free Week f'Ottubru bejn it-18 u l-24. Miktub Minn Apparti l-interess kbir għall-ikel u tisjir vegan, Bernard iħobb ħafna l-qari. Għalkemm il-lingwa Maltija tibqa' fl-ewwel post, iħobb jitgħallem lingwi ġodda bħal Ġappuniż. Jaffaxxina ruħu bil-kulturi u l-istorja, u għandu mħabba kbira lejn l-ambjent u l-annimali. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Bħala parti mis-76 Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti, li fetħet fl-14 ta' Settembru, il-grupp Korean BTS għadda diskors ieħor ta' ispirazzjoni. Moon Jae-in, president tar-Repubblika tal-Korea, kien il-mistieden speċjali ta' din is-sena. Hu introduċa lil BTS bħala l-mibgħuta presidenzjali speċjali tal-pajjiż għall-ġenerazzjonijiet u l-kultura futuri. Il-grupp ivvjaġġa mill-Korea t'Isfel għal New York biex jintroduċi sessjoni tal-ġurnata ta' taħdidiet u preżentazzjonijiet. Is-seba' membri telgħu fuq il-podju tan-NU u bdew id-diskors tagħhom b'tislima qabel ma enfasizzaw stejjer mis-segwaċi Il-grupp tkellem dwar kif din il-ġenerazzjoni preżenti għandha għal qalbha ħafna l-ambjent u li jridu futur sabiħ hekk kif l-affarijiet jidhru daqshekk koroh. Huma tkellmu dwar kif it-tibdil fil-klima u l-għixien wara l-Covid-19 għamlu l-affarijiet iktar diffiċli għal kulħadd. Miktub Minn Apparti l-interess kbir għall-ikel u tisjir vegan, Bernard iħobb ħafna l-qari. Għalkemm il-lingwa Maltija tibqa' fl-ewwel post, iħobb jitgħallem lingwi ġodda bħal Ġappuniż. Jaffaxxina ruħu bil-kulturi u l-istorja, u għandu mħabba kbira lejn l-ambjent u l-annimali. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Illum kienet festa pubblika u t-temp kien imċajpar matul il-ġurnata kollha. Xi drabi saħansitra għamlet ix-xita. Dan ma skuraġġix lin-nies milli joħorġu, speċjalment hekk kif Għawdex kien hemm kwantità kbira ta' vjaġġaturi. Il-ġranet li ġejjin jidhru li se jkunu bl-istess mod. It-temperatura se tibqa' bejn 28 u 29 grad celcius. Il-ġranet mistennija wkoll ikunu mċajpra u msaħħba. Il-ġimgħa li għaddiet tħabbar li din il-ħarifa tista' kun iktar sħuna mis-soltu għall-Gżejjer Maltin u mistennija inqas xita, li mhix sinjal tajjeb. Miktub Minn Apparti l-interess kbir għall-ikel u tisjir vegan, Bernard iħobb ħafna l-qari. Għalkemm il-lingwa Maltija tibqa' fl-ewwel post, iħobb jitgħallem lingwi ġodda bħal Ġappuniż. Jaffaxxina ruħu bil-kulturi u l-istorja, u għandu mħabba kbira lejn l-ambjent u l-annimali. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Wara l-aħbar kerha li ħalliena l-attur John Mansueto, ma kienx jonqos li jesprimi d-dispjaċir tiegħu d-direttur Michael Vella Haber, kif ukoll isemmi fost l-aqwa memorji li għandu ta' din il-persuna. "Fis-snin li għaddew ma' Rewind u issa ma' Rikordja meta pjanajna xi serje ta' drama wieħed min-numru ta' atturi leali li jieħdu sehem u li ġew f'moħħi minnufih kien John Mansueto. X'ġentlom u ħabib mill-aktar leali dejjem kont għalina lkoll. Int bl-azzjonijiet u r-rimarki tiegħek dejjem irnexxielek toħloq tbissima anke waqt sessjonijiet tal-iffilmjar l-aktar impenjattivi u tensi" Michael ikompli billi jsemmi fost l-aqwa produzzjonijiet li John ħadem fihom, bil-karattru li ħadem baqa' tissemma tul is-snin. Jidher li kieku għadu magħna John kien ikun parti mis-sensiela ġdida li ser tibda minn Ottubru li ġej Noli. "Kieku ċ-ċirkustanzi kienu jippermettu int kont tkun f'Noli wkoll. Imma ma kellux ikun." Michael jagħlaq billi jgħid li l-memorji u l-ħidma bla waqfien li dejjem qassmu flimkien hu u John mhu ħa jmutu qatt. Kondoljanzi lil Michael u li t-tim kollu li tant kien ifisser għalihom John. Strieħ fis-sliem John - tibqa' f'qalbna! Miktub Minn Interessat ħafna f'dak kollu li hu relatat mal-midja u x-xandir. Nistgħu ngħidu li hu ffissat fid-dinja tal-ispettaklu; kemm dik lokali kif ukoll internazzjonali. Isegwi d-drama Maltija ta' kull ġeneru u tassew japprezza t-talent Malti. Għandu esperjenza fejn jidħol kant, kif ukoll animazzjoni għat-tfal. Hu jħoss sodisfazzjon kbir meta jferraħ lil ħaddieħor u tkun xi tkun iċ-ċirkostanza jipprova dejjem iżomm tbissima fuq fommu. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Il-preżentatriċi Angela Coleiro bħalissa għaddejja minn proċess fejn issir ġustizzja fil-każ tagħha meta ġiet mgħajra fuq il-midja soċjali wara li tat l-opinjoni tagħha. Illum kellha ssir il-kawża ġewwa l-Qorti iżda jidher li tmexxiet. "L-ghodwa t-tajba lil kulħadd. Grazzi lil dawk kollha li ħadu ħsiebi. Il-kawża li kellha ssir illum dwar il- hate speech li sar fil-konfront tiegħi fuq Facebook ġiet differita għal data oħra 'l quddiem. Se nkompli sa ma ssir ġustizzja." Għadd ta' segwaċi u persuni xtaqu lil Angela tagħmel kuraġġ f'din is-sitwazzjoni. Miktub Minn Interessat ħafna f'dak kollu li hu relatat mal-midja u x-xandir. Nistgħu ngħidu li hu ffissat fid-dinja tal-ispettaklu; kemm dik lokali kif ukoll internazzjonali. Isegwi d-drama Maltija ta' kull ġeneru u tassew japprezza t-talent Malti. Għandu esperjenza fejn jidħol kant, kif ukoll animazzjoni għat-tfal. Hu jħoss sodisfazzjon kbir meta jferraħ lil ħaddieħor u tkun xi tkun iċ-ċirkostanza jipprova dejjem iżomm tbissima fuq fommu. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 6 ]
Illum jaħbat għeluq snin il-kantanta li rajnieha darbtejn waqt X Factor Malta, Karin Duff! Hi rċeviet diversi messaġġi fuq il-profil tagħha, fosthom ta' oħtha Claire li xtaqet tawguralha f'dan il-jum minn kmieni! Claire tirrakkonta dwar il-mument meta twieldet oħtha Karen, fejn hi kienet marret torqod iżda minnufih qajjimha ħuha l-kbir biex jgħidilha li twieldet il-membru l-ġdid tal-familja Duff! Tgħid li r-relazzjoni tagħha ma' oħta hi waħda mill-aqwa u tinsab kburija immens biha. "Tismgħani f'dak kollu li nkun irrid ngħid, tħobbni u timlili qalbi bil-ferħ kuljum", tkompli tikteb Claire. Xerrdet anke ritratt ta' Karen meta kienet għadha ċkejkna, u bosta ggustawha u kkummentaw fuqu. Minn qalbna nawguraw lil Karen l-isbaħ xewqat f'dan il-jum u nittamaw li jkollha għeluq sninha mill-isbaħ! Miktub Minn Interessat ħafna f'dak kollu li hu relatat mal-midja u x-xandir. Nistgħu ngħidu li hu ffissat fid-dinja tal-ispettaklu; kemm dik lokali kif ukoll internazzjonali. Isegwi d-drama Maltija ta' kull ġeneru u tassew japprezza t-talent Malti. Għandu esperjenza fejn jidħol kant, kif ukoll animazzjoni għat-tfal. Hu jħoss sodisfazzjon kbir meta jferraħ lil ħaddieħor u tkun xi tkun iċ-ċirkostanza jipprova dejjem iżomm tbissima fuq fommu. "Illum Ngħoddha B'Waħda Għax Setgħet Kienet Tal-Aħħar U Kont Inkun Aħbar" - Maria Muscat La Barokka "L-Ewwel Gradwazzjoni Proprju 8 Snin Ilu Fl-2013, Kienet Għadha Fil-Ġuf" – Il-Preżentatriċi Elaine Sammut Tiddedika L-Gradwazzjoni Lil Bintha "Bħalissa Għaddej Ħafna Tgħajjir Personali Fuqi… Għaddejja Minn Trawma Kerha" - Zija TT "Kemm Jien Kburija Bik! Ma Kienx Vjaġġ Faċli..." - Michela Galea Lil Ommha	[ 2, 6 ]

Subsets and Splits

No community queries yet

The top public SQL queries from the community will appear here once available.