Split (2)

train · 10.4M rows

text stringlengths 7 335k
Korrupsiya — har qanday davlatning, jamiyatning taraqqiyotiga toʻgʻanoq boʻluvchi, ijtimoiy hayot barqarorligiga tahdid soluvchi xavfli illat sanaladi. Agar bu yovuz baloning oldi olinmasa, mamlakatda haqiqiy ishbilarmonlik va investitsiya muhitini yaratib boʻlmaydi, jamiyatning birorta tarmogʻi rivojlanmaydi. Bu isbot talab qilmas haqiqatdir. Soʻnggi toʻrt yilda Oʻzbekistonda korrupsiyaga qarshi keskin kurash boshlandi. Uning oldini olish, davlat va jamiyat qurilishining barcha sohalarida korrupsiogen omillarga chek qoʻyishga katta eʼtibor qaratildi. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev oʻz vazifasiga kirishgan ilk kunlardanoq bu dolzarb masalani alohida eʼtiborga olib, dastlabki imzolagan hujjati ham Oʻzbekiston Respublikasining “Korrupsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi qonuni boʻldi. Oʻtgan davr mobaynida mamlakatimizda mazkur qonun ijrosini taʼminlash maqsadida korrupsiyaga qarshi murosasiz kurashishning ilgʻor xalqaro standartlarga asoslangan tizimini joriy etish boʻyicha izchil choralar koʻrilib, davlat organlari va tashkilotlarining faoliyatida ochiqlik, oshkoralik, shaffoflikni taʼminlash orqali davlat boshqaruvida samarali va taʼsirchan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish uchun zarur sharoitlar yaratildi. Ammo koʻrilayotgan chora-tadbirlarga qaramay, byudjet mablagʻlaridan foydalanish, davlat xaridlari, kapital qurilish, litsenziya va ruxsatnomalarni olish, bank kreditlarini ajratish, ishga qabul qilish kabi qator yoʻnalishlarda korrupsiya holatlari saqlanib qolmoqda. Davlatimiz rahbarining «Korrupsiyaga qarshi murosasiz munosabatda boʻlish muhitini yaratish, davlat va jamiyat boshqaruvida korrupsiyaviy omillarni keskin kamaytirish va bunda jamoatchilik ishtirokini kengaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi farmoni davlat va jamiyat boshqaruvida korrupsiyaviy omillarni keskin kamaytirishga xizmat qilishi bilan ahamiyatlidir. Farmonda mamlakat rivojlanishining bugungi bosqichida korrupsiya Oʻzbekiston davlati va jamiyati taraqqiyoti uchun eng jiddiy xavf-xatarlardan biri ekani nazarda tutilib, korrupsiya holatlarining har qanday koʻrinishlariga nisbatan murosasiz munosabatda boʻlish va unga qarshi ayovsiz kurashish barcha darajadagi davlat organlari rahbarlarining eng ustuvor vazifasi etib belgilandi. Endilikda davlat boshqaruvini korrupsiyadan holi sohaga aylantirish maqsadida Agentlik tomonidan “Korrupsiyaga oid jinoyatlarni sodir etishda aybdor deb topilgan shaxslarning ochiq elektron reyestri” yuritiladi. Bu roʻyxatga tushgan shaxslarning davlat xizmatiga kirish va davlat mukofotlari bilan taqdirlanishi, davlat ulushi 50 foizdan yuqori boʻlgan tashkilotlar, davlat taʼlim muassasalarida rahbarlik lavozimlarida faoliyat yuritishi taʼqiqlanadi. 2022-yil 1-yanvardan boshlab esa davlat xizmatchilari, davlat ulushi 50 foizdan yuqori boʻlgan tashkilotlar, davlat korxonalari, muassasalari rahbarlari va oʻrinbosarlari, ularning turmush oʻrtogʻi, voyaga yetmagan farzandlarining daromadlari, mol-mulkini majburiy deklaratsiya qilish tizimi joriy etiladi. Farmonda belgilab qoʻyilganidek, bundan buyon davlat xizmatchisi tomonidan deklaratsiyani taqdim etishdan bosh tortish, qasddan notoʻgʻri maʼlumotlarni kiritish uni davlat xizmatidan chetlashtirishga, qonunda belgilangan javobgarlikka tortishga asos boʻladi. Qolaversa, keyingi yil 1-yanvardan boshlab davlat xizmatchilariga respublika hududidan tashqarida hisobraqamlar ochish va egalik qilish, naqd pul mablagʻlarini saqlash, koʻchmas va boshqa mol-mulkka ega boʻlish taqiqlanadi. Mazkur hujjatga muvofiq, Agentlikka manfaatlar toʻqnashuvi bilan bogʻliq holatlar aniqlanganda, shartnoma, buyruq va boshqa hujjatning amal qilishini toʻxtatib turish toʻgʻrisida taqdimnoma yoki uni haqiqiy emas deb topish boʻyicha sudga daʼvo kiritish vakolati berilgan boʻlsa, xalq deputatlari hududiy Kengashlariga mahalliy byudjetlarning qoʻshimcha manbalaridan ajratilgan mablagʻlardan foydalanilishi ustidan muntazam ravishda nazorat oʻrnatishi boʻyicha vazifalar belgilandi. Davlatimiz rahbarining farmonida oʻz ifodasini topgan yangiliklardan yana biri, korrupsiyaga qarshi kurashish boʻyicha 2021-2022-yillarga moʻljallangan davlat dasturi tasdiqlanganidir. Unga koʻra, Agentlik davlat dasturida nazarda tutilgan chora-tadbirlarning oʻz vaqtida va sifatli amalga oshirilishi ustidan muntazam ravishda nazorat olib borgan holda, har chorak yakunlari boʻyicha Korrupsiyaga qarshi kurashish milliy kengashiga axborot kiritib boradi. Kengash esa dasturda nazarda tutilgan chora-tadbirlarning amalga oshirilishini muhokama qiladi. OʻzLiDeP va uning parlamentdagi fraksiyasi farmonda nazarda tutilgan vazifalarni toʻliq qoʻllab-quvvatlagan holda, dasturiy maqsadlariga erishish, elektorat manfaatlarini himoya qilish boʻyicha ustuvor hujjat sifatida yondashadi. Biz korrupsiya ustidan gʻalaba qozonish, mamlakatimizning korrupsiyani rad etadigan va bu borada “nol toqatlilik”ka erishgan davlatlar qatoriga kirishiga erishish tarafdorimiz. Farmonda belgilangan ustuvor vazifalar esa partiya dasturiy maqsadlari bilan uzviy va hamohangdir. Biz davlat xizmatchilarining mablagʻlari va mol-mulklari haqidagi maʼlumotlarni ochiqlashtirish, deklaratsiya qilishning yangi tizimini joriy qilish, parlament palatalaridagi korrupsiyaga qarshi kurashish va sud-huquq masalalari qoʻmitalarining vakolat va funksiyalarini kuchaytirishni eng muhim vazifa, deb hisoblaymiz. Bu borada faqat korrupsiyaning oqibatlari bilan emas, balki unga sabab boʻluvchi omillarni bartaraf etish choralarini koʻramiz. Xulosa oʻrnida aytganda, korrupsiya har qanday davlat va jamiyatning siyosiy-iqtisodiy rivojlanishiga jiddiy putur yetkazadi. U davlatning konstitutsiyaviy asoslarini, qonun ustuvorligini zaiflashtiradi, pirovardida, inson huquq va erkinliklarining poymol boʻlishiga olib keladi. Mazkur farmonning ijrosi shubhasiz, korrupsiyaning tub ildizini qirqish bilan birga, Oʻzbekistonning nufuzli xalqaro reytinglardagi oʻrnini yaxshilashiga xizmat qilishi muqarrar.
Immunitet – inson organizmining tashqi omillarga, eng avvalo virus va bakteriyalarga qarshi kurashuvchi tizimdir Immunitetsiz inson hayot kechira olmaydi desa ham mubolagʻa boʻlmaydi Immunitetni turli xil komponentlar taʼminlab turadi Bular limfotsit va leykotsitlar, hamda yot mikroblarni qamrab (fagositoz) oluvchi fagosit hujayralaridir Bundan tashqari, inson organizmida immunitet vazifasini shilliq qavatlar va teri ham bajaradi, ular turli xil moddalar ishlab chiqaradi va mikroblarni oʻldiradi
ko‘lamli ta’sir ko‘rsatishda zamonaviy ommaviy kommunikatsiya vositalari (OKY) va ommaviy axborot vositalari (OAV) ham sezilarli rol o‘ynaydi. Yetuklik davrida eng yuksak maqsad va ezgulik tushunchalarni shakllantirish va rivojlantirish asosan o‘z-o‘zini tarbiyalash va bilim olish, hamda tashviqot vositalari, madaniyat muassasalari (muzey, teatr, kino va konsert zallarini) borib ko‘rish orqali amalga oshadi. 4.3. Shaxsning hayot faoliyati xavfsizligini ta’minlashga ta’sir etuvchi sifatlarini rivojlanishi Manbalarga asosan shaxsning sifatlari temperament, xarakter, iroda, emotsional soha va qobiliyatga bo‘linadi. Bu barcha bo‘linishlar shaxs sifatlarini muxtor beg‘arazlik nuqtai nazaridan ham, ularga u yoki bu ta’siri usullari, ularning rivojlanishini baholash bo‘yicha ham yetarlicha shartlidir. Biroq, adresli ta’sir parametrlarni, xususan shaxsning rivojlanishi davriyligini hisobga olgan xolda asoslash uchun bunday qarash muvofiq hisoblanadi. Temperament deb, insonning ruhiy faoliyatini dinamik xususiyatlari (tezlik darajasi, ritm, asabiy jarayon va xolatlarni intensivligi, o‘zini tutish xolatlari, faoliyatning individual uslubi) tushuniladi. Temperament faoliyat miqdorini va shaxs ahloqini shartlab qo‘ymaydi, shaxs qadriyatini, uning sabablarini, zaruratlarini, maqsadlarini, dunyoqarashlarini baholamaydi. Lekin u hayot faoliyati xavfsizligini ta’minlash jarayonida yuqoridagi tavsiflarni o‘zlashtirishga hayrixoxlik qiladi.
j j j Bahordayam-yashil yaproqqa muhabbat so‘zini bitgan edim. Kuzga kelib yaproq sarg‘ayib ketdi. Nailoj J J j Taniqli adib Odil Yoqubov gazetada ishlagan kezlarida ushbu fikrni ko‘p takrorlar edi: «Gazeta qizigan tandir! Sen olovning qarshisida turganingni unutma!. J J j Chin muhabbat qalbning shunday joyida bo‘ladiki, na ayta olasan, na kecha olasan... J J j Har qanday o‘tkinchi shabada yoki yengil-yelpi shamollar qarshisida titrayverma. Oldinda bo‘ronlar bo‘lishi mumkin. jjj Uzoq vaqt zulmatga o‘rgangan odamning ko‘zlari yorug‘likdagi hamma narsalarni teran ko‘ravermaydi. J j j Muqaddaslik yo‘qolgan joyda vayronalik boshlanadi. J j j Har qanday ijodkor uchun eng zo‘r targ‘ibotchi — iste’dod bilan yaratilgan asar. J j j Tishi og‘rigan bemor vrachning omburidan qo‘rqib, qulog‘ini ko‘rsatib yubordi. 214
Safiya Ahmed Jan (1941-yilda tugʻilgan — 25-sentyabr 2006-yilda vafot etgan), shuningdek, Ama-jan, Ama Jan, Ahmed-jan va Ahmad Jan deb talaffuz qilingan, afgʻon ayollari huquqlari faoli, oʻqituvchi, siyosatchi va Tolibonning ayollarga boʻlgan munosabati tanqidchisi edi. Amajan 1996-yilda Tolibon kuchayguniga qadar Qandahorda oʻqituvchi va direktor boʻlib ishlagan Keyingi Tolibon davrida, barcha qizlar maktablari yopilgan paytda, Amajan oʻz uyida yashirincha qizlarga dars bergan. 2001-yilda Tolibon magʻlubiyatga uchragach, Amajan Qandahor viloyatida Xotin-qizlar ishlari vazirligi boshqarmasining viloyat direktori boʻlib ishlagan, 2002-yildan to oʻlimigacha bu vazifani bajargan. Amajan faoliyati davomida bir nechta kasb-hunar kollejlarini ochdi, yuzlab ayollarni non pishirish va tikuvchilik kabi kasblarga oʻrgatdi. 2006-yil 25-sentyabrda Amajan Qandahordagi uyi oldida mototsiklda ikki kishi tomonidan toʻrt marta otib oʻldirilgan. Amajan avvalroq Afgʻoniston hukumatidan Tolibon boshchiligidagi isyonchilar unga oʻlim tahdidi qilayotgani munosabati bilan shaxsiy qoʻriqchilar berishni soʻragan, biroq uning iltimosi rad etilgan edi. Amajanning oʻldirilishi Afgʻonistonning oʻsha paytdagi prezidenti Hamid Karzai va BMTning Afgʻonistonga yordam koʻrsatish missiyasi tomonidan qoralangan. Uning oʻlimidan soʻng, Tolibonning gumon qilingan vakili Amajanning oʻlimi uning hukumat uchun ishlashiga kerak boʻlganini aytdi. Amajonning oʻgʻli Naqibulla qoldi. Manbalar Havolalar International Herald Tribune, 2006-yil 25-sentyabr: Afgʻoniston janubidagi ayollar ishlari boʻyicha direktor oʻldirilgan. 2006-yilda vafot etganlar 1941-yilda tugʻilganlar Ayollar huquqlari Ayol jamoatchilar Ayollar tashkilotlari Musulmon ayollar Islom Kishilar Afg'on siyosatchilari Afg'on jamoatchi ayollar
Chelik uchun begona o'tlar Qo'sh: NO 84, Guangxi provinsiyasi, Guild shahri, Liuhe yo'li, Xitoy
nimanidir uzoq tushuntirdi. Men o‘zlarining ishi bo‘lsa kerak, deb zarracha ham e’tibor berganim yo‘q. Qayrilishdan o‘tib, katta yo‘lga chiqqach, hamrohim gap boshladi: —Aka yaxshi mehmon qila olmadim, deb juda xijolat bo‘ldi. —To‘yga kelganimiz yo‘q-ku. Lekin samimiy odam ekan, —dedim bamaylixotir. Keyin ishdan, safarlardan surishtirib ketdi, men ham qisqa javob berib ketaverdim. Aslida, ta’minotchi mening qo‘ynimga qo‘l solib ko‘rayotgan ekan. Biroz gapimiz qovushgach: — Aka, mehmonga yaxshi bir kostyum sovg‘a qilishim kerak edi, aksiga olib magazinda durustrog‘i yo‘q ekan, deb ancha qiynaldi-da, —deb qoldi. Men yana qandaydir dalillar bilan muxbirlar sovg‘a olmasligini isbotlashga urindim chog‘i, hamrohim esa dadillanib: —Baribir aka kostyumning pulini menga berdi, siz shuni oling, —deb qoldi. Tajribamda bunaqasi hech uchramagandi, shoshib qoldim. O‘zimni qo‘lga olib, qattiq jerkib tashladim, u esa savdoni davom ettiraverdi: —E, qiziq ekansiz, bitta kostyumning puli nima bo‘libdi, olavermaysizmi.., Yo‘lda ketayapmiz. Shunaqa tortishuv ancha cho‘zildi, u «u» dedi, men «bu» dedim. Ko‘nglimning tagida uning pulini olish yo‘q edi, bu ishni sidqidildan o‘zimga or, deb bilgandim. —Men hech narsaga muhtoj emasman... Mening gaplarim ensasini qotirdimi yoki rostdan jahli chiqdimi, jiddiylashib dedi: —O‘zim ham ahmoq ekanman, bir qo‘rqoq odam bilan pachakilashib o‘tirib... Pixini yorgan ta’minotchi shundan keyin hovrim bosilganini sezdi-da, buklangan yigirma beshtaliklarni ko‘krak cho‘ntagimga tiqib qo‘ydi. Uning qiynalib ketgani ta’sir qildimi yoki nafs g‘olib keldimi, pulni qaytarib berishga kuch topolmadim. Faqat alam bilan: —Bunaqa narsalarga o‘rganmaganman. Menga yoqmaydi, birga o‘n bo‘lib chiqib ketadi, —deya oldim xolos. Bo‘g‘ilib ketgandim, bu noxush hodisa qayerda ro‘y berdi, degandek, tashqariga qaradim. Biz Kiyikchi qishlog‘idan o‘tib borar edik. Hademay tuman markaziga ham yetib keldik, men mashinamda uyga ketdim. Yo‘ldagi voqeani unuta olmadim. Gunoh ish qilgandek ezilib yurdim, birovga aytmadim ham. Kimdir kiyimimga mina joylashtirib qo‘ygan edi-yu, u qachondir portlashi kerakdek sezardim o‘zimni. Ikki-uch kun o‘sha cho‘ntagimga qo‘l ham tiqmadim, o‘sha gap-so‘zlar esga tushib, kayfiyatim buzilar edi. Keyin u pullarni yo‘qotish payiga tushib qoldim. Nihoyat, yurak yutib, qo‘lga oldim va sanab ko‘rdim— 150 so‘m. Yana o‘sha kostyumning tashqarisidagi yuqori cho‘ntagimga joylab qo‘ydim. Uni hamkasblar bilan birga tushlikka chiqqanda ishlatishni mo‘ljalladim. Shunday qilib yarimlarini yo‘qotdim. Yana bir safar oshxonada navbatga tursam, qo‘shni qishloqlik tanishimni ko‘rib qoldim. U shanba kuni o‘zlarida katta to‘y borligini aytib, boring, birga tomosha qilamiz, deb taklif qildi. Negadir shu to‘yga borishni juda istab qoldim. Buning kichkina siri shunda ediki, mening birinchi sevgilim shu qishloqqa tushgan, uning ko‘chasidan mashinamni boshqarib o‘tib, kimligimni ko‘rsatib qo‘ymoqchi edim. Bir-ikki jo‘ramga ham to‘yga birga berishni tayinlab aytdim. Nihoyat, shanba kuni ertalab uch kishi yo‘lga tushdik. Mashinani yaltiratib artganman, rulda viqor bilan ketayapman. Tuman markazidan o‘tib, yaydoq dala o‘rtasidagi yo‘lboshlandi. Oldinda qatorasiga ikkita telejka tortgan traktorni quvib yetdik. Obgonga chiqsam, oldinda yana shunday ikkita telejka tortgan traktor bor ekan. Dalaga go‘ng chiqarish avjida bo‘lsa kerak, birinchisini quvib o‘tganimda chap tarafdagi qo‘shimcha yo‘ldan yana bir traktor bemalol yo‘lga chiqdi-da, mening qarshimdan kela boshladi. Shunday paytda men tezlikni pasaytirib, ikki traktor orasidagi bo‘sh joyga kirishim kerak edi. Afsuski, shunday qilmadim, tezlik ancha yuqori edi. Yana gaz bosib, oldindagi qo‘sh pritsepli traktorni ham quvib o‘tishga shoshildim. O‘ziyam, qarshidan kelayotgan traktorning balloni tagidan (u ham bostirib kelib qolgan ekan) mashinani keskin o‘ngga qayirdim. Ochiq yo‘lga chiqib
2020-yil 1-iyul soat 10:00 holatiga koʻra, Oʻzbekistonda koronavirus infeksiyasi qayd etilganlar soni 8627 (+124) nafarni tashkil etmoqda. Yangi kasallanish holatlarining 85 nafari Karantin markazidagi fuqarolar (barchasi xorijdan kelgan) orasida, 24 nafari Toshkent shahrida (shundan 11 nafari koronavirusga chalinganlar bilan muloqotda boʻlib, karantinga olingan fuqarolar orasida, 13 nafari aholi orasida), 2 nafari Toshkent viloyatida (barchasi xalqaro yuk tashuvchi avtomobil haydovchisi), 5 nafari Buxoro viloyatida (shundan 1 nafari koronavirusga chalinganlar bilan muloqotda boʻlib, karantinga olingan fuqarolar orasida, 4 nafari aholi orasida), 7 nafari Xorazm viloyatida (shundan 3 nafari koronavirusga chalinganlar bilan muloqotda boʻlib, karantinga olingan fuqarolar orasida, 4 nafari aholi orasida), 1 nafari Qoraqalpogʻiston Respublikasida aholi orasida aniqlangan. Ayni paytda yurtimizda 5682 nafar koronavirus infeksiyasiga chalingan fuqarolar (66 foiz) sogʻaygan. Hozirda mamlakatimizda 2919 nafar bemorga shifokorlarimiz tomonidan belgilangan standartlar boʻyicha davo choralari koʻrilmoqda. Sogʻliqni saqlash vazirligi Jamoatchilik bilan aloqalar boʻlimi
Farzandlar tug‘ilsin sog‘lom, iymonlik, Dilga darmon bo‘lib keldi Ozodlik! Endi o‘zimniki O‘zbekistonim, Toleim balanddir, butundir nonim. Ellar ko‘z o‘ngida bo‘y cho‘zdi shonim, Dilga darmon bo‘lib keldi Ozodlik! Ye ur
Hukumat odamlarning tomorqasidagi uzumni erkin sotishiga ruxsat bermayapti Samarqand viloyatining Ishtixon tumani hokimligi o‘z tomorqasida uzum yetishtirgan odamlarga hosilni bozor narxida emas, balki arzon-garov davlatga topshirishga majburlamoqda. Militsiya xodimlari qishloqma-qishloq yurib, odamlarni o‘z uzumlarini savdogarlarga sotishga ruxsat bermayapti. Uzum sotib olish uchun kelgan yuk mashinalari qishloqlarga kiritilmayapti. Ishtixon tumapnining uzumchilik bilan shug‘ullanadigan Chaqar, Jangirohat, Chimqo‘rg‘on, Mehnat-rohat, Bo‘ston qishloqlaridagi dehqonlarga shaxsiy tomorqasidagi uzumni sotish taqiqlab qo‘yildi. Ishtixon tumani hokimining bu qarori bir umr uzumchilik bilan shug‘ullanib kelgan odamlarda jiddiy norozilik uyg‘otdi. Bu haqda Ozodlikka kelgan maktubda aytiladi: “Ishtixon tumanida dehqonlar ancha aziyat chekmoqda. Viloyat va tuman hokimi aholining 100 foiz uzumini olib qo‘ymoqda. Uzum sotib olishga kelgan shaxsiy savdo mashinalarini qo‘ymay, faqat davlatga sotasan deb majburlamoqda. Hukumat xalqning og‘zidagi so‘nggi nonini ham tortib olyapti. Iltimos yordam beringlar”, deb yoziladi maktubda. Ishtixon tumanidagi ismi sir qolishini so‘ragan dehqonlardan biri Ozodlik bilan suhbatda, haqiqatan ham hukumat odamlarning shaxsiy tomorqasidagi uzumga xo‘jayinlik qilayotganini tasdiqladi: - Bir haftadan buyon tinchlik yo‘q. Uzumimizni mustaqil sotgani qo‘yishmayapti. Kecha qo‘shnim mayli davlatga sotsam sota qolay deb, borib yashiklarini olib keldi. Unga aytibdiki, sen uzumingni bizga tortib berasan va birorta fermer bilan kelishasan. Biz uzumning pulini fermerning hisobiga o‘tkazamiz. Fermer esa seni plastik kartochkangga umumiy pulning 50 foizini o‘tkazib beradi. Axir bu talonchilikku, nega fermer mening pulimni yarmini olib qolishi kerak ekan?, dedi dehqon. Uning aytishicha, fermer xo‘jaliklariga qo‘yilgan uzum topshirish rejasi juda ham katta bo‘lgani uchun ular rejani bajarolmay qoldi va hukumat bu bo‘shliqni aholining hisobidan majburlab to‘ldirmoqchi bo‘lyapti: “Odamlarning bir gektargacha shaxsiy tomorqasi bor. Ular yer solig‘i, daromad solig‘i to‘lab kelishgan shu paytgacha. Bu yil esa majburan arzon-garovga sotib olishmoqchi. Odamlar judayam darg‘azab bo‘lyapti. Avvalgi yillar o‘sha uzun “Alka” moshinalar kelardi. Xirmonni boshida pulimizni berardi. Endi esa o‘shani 50 foizini davlatga topshirasan deyapti bular, dedi dehqon. Dehqon “o‘roqda yo‘q, mashoqda yo‘q, xirmonda hozir” bo‘lgan hokimiyatning bu ishini talonchilikka o‘xshatadi: “Axir bu qanday bedodlik? Qishloqda melisa izg‘ib yuribdi. Uzum sotib olishga kelgan shaxsiy mashinalarni qishloqqa kiritmayapti. Hukumatdagilar kelib uzumning tagiga bir ketmon urganmikan? Yoki suv yetkazib berganmikan? Aholi uzumzorining 70 foizi 2016 yilda bir gramm ham suv ichgani yo‘q. Suv bermaydi. Buning ustiga bizga yarim narxiga sotasan deb, zo‘ravonlik qilyapti”, dedi dehqon. Bu hududda uzumning mayiz bo‘ladigan “kishmish” navi yetishtiriladi. Ayni paytda bu uzumning bozordagi narxi 6-7 ming so‘m atrofida. Hukumat esa har kilosini 2-3 ming so‘mdan sotib olyapti. Ozodlik bu masalaga munosabat olish uchun Ishtixon tumani hokimligi bilan bog‘landi. O‘zini hokim o‘rinbosari Sirojiddin deb tanishtirgan mulozim, dehqonlarni tomorqasidagi uzumni arzon narxda sottirish bo‘layotganini inkor qilar ekan, bu haqda to‘liq tafsilotni Rossiyaga uzum eksporti bilan shug‘ullanayotgan shtabdan olishimiz mumkinligini aytdi. Biroq kun davomida shtabdagi uch telefondan birortasi ham javob bermadi. Bu yil O‘zbekiston Rossiyaga meva-sabzavot yetkazib berishga oid katta shartnomalar imzolagan. Yaqinda O‘zbekistonga safar qilgan Rossiya Qishloq xo‘jalik vazirligi delegatsiyaning bildirishicha¸ joriy yili Toshkent hukumati Rossiyaga 800 ming tonnadan ko‘proq meva-sabzavot etkazib berishga hozirligini bildirgan. Bu esa¸ 2015 yilga nisbatan 17 baravarga ko‘pdir. Dehqonlarga ko‘ra, O‘zbekiston hukumati Rossiya bilan shartnoma shartlari bajarilmasligi tahdidini hisobga olib, uning o‘rnini aholining bog‘-uzumzorlari hisobidan majburiy olingan arzon narxdagi meva-sabzavot bilan to‘ldirmoqchi. Turkiyaga davolanishga borgan o‘zbekni fohishalikka majburlagan buxorolik aka-uka ishi sudga oshdi OzodMikrofon: “Prezident kredit ber deyapti, banklar esa pul yo‘q, deyapti” Hokimlik litsenziya bermayotgan Toshkentdagi 63 apteka bankrotlik yoqasiga kelib qoldi Jizzaxda ayolning sochidan yulgan militsiya zobiti ishdan haydaldi O‘zbek muhojiri: Domodedovodagi taksichilardan ehtiyot bo‘ling!
Sharobro buvad on guna z-on guli ruxsor, Na gunay ruxi ӯ a» sharob gulgun ast. Kamoli ishqiman-u husni benihoyati ӯ, Azonchi xalq tasavvur kunand, afzun ast. Sabo, salosili on turraro mazan barham, Ki on maqomi dili sad hazor Maҷnun ast. Ba va’zi shayx naxoham zi ishq-u boda guzasht, Charo ki on gahe afsonavu gah afsun ast. Biyor boda, ki in panҷrӯza mӯhlati umr, Chu bingarӣ, yake a» makrhoi gardun ast. Daruni maykada oshӯbi may g‘animat don, Ki dar burun hama oshӯbi olami do‘n ast. Ba chor suffai mayxona shud gado sokin, Fuzun ba kavkaba a» shohi rub’i maskun ast. Xilofi amr ba lofi fano kunad Fonӣ, Tariki bandagӣ, ey do‘n, magar, ki eydun ast. Ishqdan mastligim shu qadarki, u sharh-u bayonga sig‘maydi, jigarrang ko‘zyoshlarim maydir, uni qon dema. Uning yonog‘i sharobdan gulgun bo‘lmagan, balki sharobning yonog‘i uning gulruxsoridan rang olgan. Mening ishqim kamoli-yu, uning nihoyatsiz husni el tasavvur qilgandan ko‘ra ko‘p ortiqdir. Ey, tong yeli, uning sochlari zanjirini parishon qilma, chunki u yuz minglab Majnun dilining maqomidir. Shayxning va’z-u nasihatlari bilan ishq va maydan kechmayman, chunki uning so‘zlari goh afsona, goh afsundir. Boda keltirki, bu besh kunlik umr muhlatiga qarasang, u charxi falakning makrlaridan biridir. Mayxona ichkarisidagi may g‘avg‘osini g‘animat bil, chunki tashqaridagi hamma tuban dunyoning g‘avg‘osidir. Mayxona supasida o‘tirgan gadoning shon-shavkati yer yuzining podshohidan ortiqroq. Foniy, amrga xilof ravishda fanodan lof uradi,
Aktam Haitov Fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashi raisligiga rasman saylandi O‘zbekiston fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashining III konferensiyasi videomuloqot tarzida o‘tkazildi, deb xabar bermoqda O‘zA. Unda hududlardan mingga yaqin vakillar va turli tashkilotlar rahbarlari ishtirok etdi. Hozirga qadar O‘zbekiston fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashi raisi vazifasini bajarib kelgan Aktam Ahmadovich Haitov rais lavozimiga saylandi. Aktam Ahmadovich Haitov Raisning birinchi o‘rinbosari etib Jahongir Baxtiyorovich Po‘latov saylandi. Rais o‘rinbosari etib Farhod Isroilovich Nabijonov, Faxriddin Ne'matullayevich Kushanov saylandi. Shuningdek, hozirga qadar viloyat kengashlarida vazifasini bajaruvchi bo‘lib faoliyat yuritib kelayotgan raislarning hammasi ovoz berish yo‘li bilan o‘z vazifasiga saylandi. Endi ularga nisbatan vazifasini bajaruvchi iborasi qo‘llanmaydi. O‘zbekiston fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashining videomuloqot tarzida o‘tkazilgan III konferensiyasida O‘zbekiston Respublikasi bosh vazirining maslahatchisi Abrol Jabborovich Vahobov ishtirok etdi. Aktam Haitov 2018 yilning martida prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan tanqidga uchrab, aprel oyida ishdan olingan va O‘zbekiston Fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashi raisi lavozimida ish boshlagandi. #Aktam Xaitov #fermerlar kengashi
Sh PARDA " «O?! ay Hamlet U, bir emas, o‘n marta bizga modar bo‘lsalar ham, amrini bosh ustiga bajo keltirurmiz. Bizga tag‘in qanday xizmatg Rozenkrans Shahzoda, bir vaqtlarsiz meni yaxshi ko‘rar edin-. g‘iz. Hamlet (qo‘llarini ko‘rsatib) Mana bu kisaburlik asboblariga qasam ichamanki, hozir ham sizni yaxshi ko‘raman. Rozenkrans Shafqatli shahzoda Ayting, sizdagi betoblikning bonsi nima? Siz o‘z dardingizni do‘stingizdan yashirish bilan najot yo‘lini o‘zingiz bekitib qo‘yasiz. - Hamlet Menga yuqoriroq bir amal darkor. Rozenkrans Bu nimaga kerak, axir sizni qirol o‘zi Daniya taxtining valiahdi qilib qo‘yibdi-ku 1387 HAMLET Hamlet Shundayku-ya, lekin «pichan o‘sib bo‘lguncha ot ochidan harom o‘lar..» —bu ancha eskirib ketgan maqol. Naychilar qaytib keladilar. A-ha, naylar) Bittasini menga bering, bir chalib : ko‘ray-chi. Nariroq chekining. Meni xuddi biron tuzoqqa itarayotganday nega mening tevaragimda o‘ralishib yotibsiz2 Gil’denstern Oh, shahzoda, sizga shunchalik yopishganim astoydil muhabbatimdan, xolos, Hamlet Tushunmadim, mayli, baribir. Mana sizga nay. Biror narsa chalib bering! Gil’densteri Chalishni bilmayman, shahzoda. Hamlet Lutfan, so‘rayman. Gil’denstern Rost gap, bilmayman.
Intervyu bergan ayollarning barchasi o‘z vaqtini to‘g‘ri taqsimlay olish, sharoitga moslashish, doimo yangilikka intilish, hech qachon bo‘sh kelmaslik va doimo “men qila olaman” degan kayfiyatda yurish, o‘ziga ishonchi baland va tirishqoqlik kabi liderlik xususiyatlariga ega ayollar Tadbir davomida biz suhbat o‘tkazgan ayollar turfa xillikni namoyish qiladi, chunki ular turli yoshdagi, turli sohalarda faoliyat yuritayotgan, turmush sharoiti turlicha bo‘lgan hamda turli hududlardan bo‘lgan ayollardir Qahramonlarimizning barchasi hayotining ma’lum bosqichida qiyinchiliklarga duch kelgan va aynan liderlik xususiyatlari sababli va yon-atrofidagilarning yaratib bergan ijobiy sharoitlari tufayli muvaffaqqiyatga erishgan Shuningdek, ular oila va professional hayotni balansda ushlashda, osonlik bilan bo‘lmasada, ma’lum miqdorda muvaffaqqiyatga erishdim deya oladi Qahramonlarimizga umumiy bo‘lgan sifat bu ularning o‘z yon-atrofidagilarga, jamiyatga va umummanfaatlari uchun hissasini qo‘shishga bo‘lgan baland ishtiyoq; ularning har biri ayol va qizlar uchun ta’lim olishning muhimligini bot-bot ta’kidlaydi Qolaversa, deyarli barcha suhbatdosh o‘z hayotida unga o‘xshashga harakat qilgan qahramon ayol siymosi bo‘lganligini tilga oladi
17 Iyul 2019 403 20-27-iyul kunlari Tailand poytaxti Bangkok shahrida boks bo‘yicha “Qirol kubogi” nomli xalqaro musobaqa bo‘lib o‘tadi. Bo‘lajak turnir oldidan terma jamoamiz tarkibida jiddiy yo‘qotish ro‘y berdi, deb xabar beradi MOQ matbuot xizmati. Gap shundaki, unda -52 kilogramm vazn toifasida jang qilishi ko‘zda tutilgan Rio Olimpiadasi chempioni Shahobiddin Zoirov kichik jarohati sabab Tailandga bormaydigan bo‘ldi. Uning o‘rniga bu vaznda hyech qaysi sportchimiz qatnashmaydi. Shu tariqa, “Qirol kubogi”da 13 nafar bokschimiz ishtirok etadigan bo‘ldi. Tarkibni eslatib o‘tamiz.
Kompyuter, smartfon va boshqa aqlli qurilmalarning qanday salbiy jihatlari mavjud? Layfxaker ularga batafsil to‘xtalib o‘tdi. Gadjetlar juda ko‘p vaqtni “o‘g‘irlaydi” Biz vaqtimizning katta qismini kompyuter oldida o‘tkazamiz. U yonimizda bo‘lmaganida esa smartfonga o‘tamiz. Yoki videoo‘yinlarga “yopishib qolamiz”. Yangiliklarni tomosha qilamiz, tanishlarning suratlariga layklar bosamiz va tarmoqdagi befoyda muhokamalarda ishtirok etamiz. Agar biroz muddatga jami gadjetlardan voz kechsangiz, paydo bo‘lgan vaqt miqdori sizni hayratga soladi. Uni foydali narsalar uchun sarf etish mumkin. Misol uchun, sport bilan shug‘ullanishga. Ta'mirlash ishlarini amalga oshirishga. Oxir-oqibat uxlashga! Ekranlar ko‘rish qobiliyatiga zarar keltiradi Ekranga uzoq vaqt davomida tikilib turish ko‘rish qobiliyatiga zarar keltiradi. Massachusets oftalmologiya va otolaringologiya oftalmologi Metyu Gardiner buning ikki sababini aytib o‘tgan. Birinchidan, interfeys elementlarini ko‘zdan kechirayotganda ko‘zlar zo‘riqishga uchraydi. Ikkinchidan, kompyuter oldida ko‘zlarni pirpiratishni unutib qo‘yamiz. Pirpiratishning takrorlanishi daqiqasiga 15 tadan 5 tagacha pasayadi. Shuning uchun ko‘rish qobiliyatini saqlash uchun ayyorona bo‘lmagan qoidalardan foydalaning va kompyuter oldida kamroq o‘tiring. Gavdaning tuzilishiga zarar yetkazishingiz mumkin Ko‘rish qobiliyatidan tashqari kompyuter gavda tuzilishiga ham zarar yetkazishi mumkin. Uzoq vaqt davomida harakatsizlikni saqlash insonga xos. Shuning uchun kompyuter oldida to‘g‘ri o‘tiring. Yoki undan umuman foydalanmang. Smartfonlar esa bo‘yin uchun zararli: ulardan foydalanayotganda ekranga qarash uchun doimiy ravishda bo‘ynimizni egamiz. Amerikalik chiqqan-singan suyaklarni soluvchi shifokor Din Fishman smartfonda boshini egib yozishish ishqibozlarida rivojlanadigan kasallik uchun hatto “matnli bo‘yin sindromi” degan maxsus nomni taklif etgan. Gadjetlar uyquga zarar keltiradi Ko‘pchilik tun botguniga qadar kompyuterlar oldida o‘tiradi. Uxlashga yotganda ham ijtimoiy tarmoqlardagi postlarni o‘qib yoki Instagram’dagi suratlarni tomosha qilib, smartfonlarga “yopishib qolishda” davom etishadi. Gadjetni bir chetga surib qo‘yish va nihoyat uxlashga yotish ayrim hollarda juda murakkab bo‘ladi. Kompyuter, smartfon va umuman yorqin ekranli qurilmalar uyqu sifatiga salbiy ta'sir ko‘rsatadi. Bu bir necha marta tadqiqotlar natijalari bilan isbotlangan. Displeylardan kelayotgan yorug‘lik melatonin ishlab chiqarilishini pasaytiradi. Bu holat esa tabiiy biosur'atlarni buzadi. Raqamli qurilma ishlab chiqaruvchilarining bu muammodan xabarlari bor: ular gadjetlarni “Tungi rejim” funksiyasi bilan jihozlaydilar, u ekranlarning rangini avtomatik tarzda o‘zgartiradi. Biroq bu to‘laqonli chora emas. Uyquni yaxshilashning eng ishonchli usuli uyquga yotishdan bir necha soat avval televizor, kompyuter, planshet va smartfonlardan voz kechish. Ijtimoiy tarmoqlar hasad va depressiya chaqiradi Ijtimoiy tarmoqlarda bari ajoyib. U yerdagi jami odamlar baxtli va chiroyli. Instagram yoki Facebook obunachilari suratlariga e'tibor bering: ular ideal qad-qomatni namoyish etishadi, sayohat ishqibozlari esa delfinlarning dumidan ushlashadi va Everestni zabt etadilar, badavlat yoshlar esa o‘zlarining Lamborghini mashinalari oldida suratga tushadilar. Beixtiyor hayotingizda nimadir noto‘g‘ri ketayotgani haqida o‘ylanib qolasiz. Xyuston universiteti olimlari tadqiqot o‘tkazishdi va depressiya hamda Facebook’dan foydalanish o‘rtasidagi aloqani aniqlashdi. Ular ijtimoiy tarmoqlarda vaqtining ko‘p qismini o‘tkazadigan kishilar o‘zini do‘stlari bilan taqqoslashi, tushkun va baxsiz holatga tushib qolishlarini aniqlashdi. Gyoteborg universiteti olimlarining tadqiqot natijalari esa smartfonni suiiste'mol qilish depressiya xavfini oshirishini tasdiqlaydi. Ularning Garvarddagi hamkasblari ham xuddi shu fikrda. Shunday ekan, o‘zgalarning suratlarini o‘rganishni bas qiling: o‘z hayotingiz bilan yashang. Texnika doimiy ravishda mablag‘ni talab etadi Kuchli o‘yin kompyuterini to‘pladingiz. Oradan bir necha yil o‘tdi va u grafikaning yuqori sozlamalaridagi yangi AAA-o‘yinlarni torta olmayapti. Ancha-muncha pul sarflab, smartfon-flagman sotib oldingiz. Biroz vaqt o‘tgach esa ishlab chiqaruvchilar undan ham yangisi haqida xabar berishadi. Eski qurilma uchun yangilashlarni chiqarishmaydi. Faqat eng yangilarini xarid qilish kerak bo‘ladi. Kompyuterlar tez eskiradi, mobil gadjetlar esa undan ham tezroq. Ilovalar qotishni boshlaydi, interfeys esa bir maromda ishlashi yo‘qoladi va beixtiyor jami gigabayt xotira va protsessor gigagerslari qayerga ketgani haqida o‘ylay boshlaysiz. Texnik yangiliklar ortidan quvishni bas qiling va juda ko‘p pulni tejab qoling. Uni katta foyda bilan qo‘llash mumkin: kitoblar, taom, kiyim-kechak, sayohatlar. Kompyuter va smartfonlarning umri uzoq emas Zaxira nusxalari va bulutlar – albatta qulay. Biroq eng saqlash va nusxa olishning ilg‘or elektron vositalari ham ma'lumotlarning yuz foiz saqlanishiga kafolat bermaydi. Foydalanuvchilar yillar davomida MySpace’ga suratlar, videoyozuvlar va musiqani joylashtirganlar. Kimdir fotoarxivni bir necha yil davomida Flickr’da saqlaydi. Biroq u kutilmaganda tozalash o‘tkazishga qaror qiladi. Suratlar shu tariqa g‘oyib bo‘ladi. Internet bilan bog‘liq nosozliklar mavjudmi? Bo‘ldi, Google xotirasidagi ma'lumotlaringizga kirish imkonini yo‘qotasiz. Hatto qo‘lingiz ostidagi odatiy qattiq disk ishlamay qolishi mumkin. Uning ichidagini tiklay olishingiz aniq emas. Texnologiyalar dangasalik va vaqtni bekorga sarflash odatini qo‘zg‘atadi Raqamli o‘yinlardan foydalanish osonligi bilan farqlanadi. Istagan vaqtingizda barini tashlab suv polosi yoki ikebana yasash bilan shug‘ullana olmaysiz. Hujjatlarni bir chetga surib, sevimli o‘yinni ishga tushirish va do‘stlar bilan chatlarda suhbatlashishdan oson narsa yo‘q. Bunday holatlardan o‘zingizni ushlab qolish uchun kuchli iroda kerak bo‘ladi. U esa hammada ham mavjud emas. Aqlli qurilmalar xotirani yomonlashtiradi Zamonaviy texnologiyalar xotiramiz bilan ajoyib ishlarni amalga oshiradi. Turli servis va ilovalar bizga barini eslab qolish uchun o‘ylab topilgan. Vazifalar menejyerlari vazifalarni aqlda saqlamasdan ularni yozib borish va muddatlarni belgilash imkonini beradi. Ijtimoiy tarmoqlar do‘stlarimizning tug‘ilgan kunlari haqida eslatadi. Google xarita va izlash qatori kerakli manzilni topishda doimo yordamga keladi. Bularning bari juda qulay, biroq miya uchun u qadar foydali emas. Doimiy ravishda gugldan izlash odati xotiraga zarar keltiradi. Eslash uchun harakat qilish ham shart emas, raqamli qurilmalarga ishonish ancha qulay. Amerika psixologiya uyushmasi tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotlarga ko‘ra, smartfonlardan foydalanadigan odamlar parishonxotir va bee'tibor bo‘lishar ekan. Smartfonlar baxsiz hodisalarga sabab bo‘lishi mumkin Mashable nashriyotining xabar berishicha, odamlar selfi olishga harakat qilish vaqtida akula hujumiga qaraganda ko‘proq nobud bo‘lishar ekan. Albatta, g‘alati eshitilishi mumkin, biroq unda haqiqat mavjud. Smartfonni ko‘zdan kechirishga chalg‘ib, mashina ostida qolish, qoyadan yiqilish va hatto ayiqning qurboniga aylanish mumkin. Agar smartfondan rulda foydalansangiz, nafaqat o‘zingiz, balki atrofdagilarni ham xavf ostida qoldirasiz. Xabarlar odamni chalg‘itadi Va nihoyat, biror ishga diqqatingizni jamladingiz. Kutilmaganida gadjetlar biror yangilik haqida xabar beradi. O‘qilmagan xabarnomalarni tekshirasiz, ishga qaytasiz va bir necha daqiqa avval nima haqida berilib o‘ylaganingiz haqida batamom unutganingizni tushunasiz. Irvayndagi Kaliforniya universiteti tadqiqotchilari ishni to‘xtatgandan keyin diqqatni to‘liq tiklash uchun 23 daqiqayu 15 soniya talab etilishini aniqlashgan. Bir necha fursatlik chalg‘ishning badali ana shunday. Bundan tashqari, mobil qurilma xabarnomalari aqlimiz bilan g‘alati hazillar ham qiladi. Indiana universiteti psixologlari yangi hodisani kashf etishdi va unga “fantom tebranish sindromi” deb nom berishdi. Ayrim hollarda telefon tebrangandek tuyuladi, siz uni tekshirasiz – biroq hech qanday xabarlar bo‘lmaydi. Ko‘pincha bunday holat uyquga yotgan vaqtingizda kuzatiladi. Bu esa uyqu uchun u qadar foydali emas. Imkoni bo‘lganida har doim xabarnomalarni o‘chirib qo‘ying, tarmoqdagilarni doimiy ravishda tekshirish odatini bas qiling. Internet ijtimoiy izolyatsiyaga olib kelishi mumkin Do‘stlar topish, muloqot qilishda yordam berishi lozim bo‘lgan ijtimoiy tarmoqlar ko‘pincha aynan shu sohadagi muammolarga olib keladi. Smartfon yoki kompyuter ekranidagina muloqot qilishga odatlangan kishilar real hayotda tanishlar orttirishdan uyalishadi, noqulay suhbatlar vaqtida o‘zlarini yo‘qotib qo‘yishadi va suhbatdoshga nisbatan sezgir bo‘lishmaydi. Biroq jonli muloqotni hech kim bekor qilmagan. Tadqiqotlar suhbat davomida mobil qurilmalarga e'tibor berish odamlarni siz haqingizda yomon fikrda bo‘lishga majbur qilarkan. Ushbu ijtimoiy hodisa uchun hatto maxsus atama – fabbing ham o‘ylab topilgan. Shuning uchun o‘zga kishilar bilan muloqotga kirishishdan avval barcha gadjetlarni o‘chiring va berkiting. Texnologiyalar maxfiyligingizni buzadi Mobil qurilma, dasturiy ta'minot ishlab chiqaruvchilari, veb-servis yaratuvchilari sizga keyinchalik reklamalarni tiqishtirish uchun siz haqingizda ko‘plab axborotni to‘playdi. Eng achinarlisi bizga tegishli ochiq ma'lumotlardan nafaqat reklama beruvchilar, balki tarmoqdagi firibgarlar ham foydalanishlari mumkin. Ular foydalanuvchilardan pul talab qilishadi, elektron pochtani buzib kirishadi, iCloud akkauntingizni olib qochishga intilishadi va boshqa ko‘plab qabihliklarni amalga oshiradilar. Shuning uchun tarmoqda qancha kam ko‘rinsangiz, shuncha yaxshi bo‘ladi. Qurilmalar sizni elektr tarmog‘iga bog‘lab qo‘yadi Mobil qurilmalar akkumulyator quvvatini juda tez sur'atlarda yeb bitiradi. Flagman smartfoningiz qancha kuchli bo‘lsa, u shuncha ko‘p quvvatni talab etadi. Shuning uchun sutkasiga kamida bir marta rozetkani izlaymiz. Smartfon va kompyuterlarga tobelikni kamaytirib, ularning elektr tokiga bo‘lgan ishtahasini mo‘'tadillashtirishingiz mumkin. Gadjetni ish yoki universitetda quvvat oldirish borasida xavotirlanishni bas qiling. Rozetka va mos keluvchi simni izlab sarson bo‘lmaysiz. Yoningizda pauerbank olib yurish va quvvat darajasini kuzatishingiz shart bo‘lmay qoladi. Yorug‘likning o‘chirilishi siz uchun falokat bo‘lib ko‘rinmaydi. Ha, albatta bu bilan sayyoraga ham foyda keltirasiz. Va nihoyat, asosiy sabab. Internet va yangi gadjetlar bilan foydalanib, neyrotarmoqlar rivojlanishiga ongsiz ravishda hissa qo‘shasiz. Sun'iy idrok shaxmat va Dota 2 da bizdan ustunlik qilmoqda. Kutilmaganida u insoniyatni qullarga aylantirishni istab qolsa nima bo‘lishini tasavvur qilyapsizmi? Albatta, bu hazil. Biroq ehtimol bir daqiqa davomida bu haqida o‘ylab ko‘rish kerakdir.
ammolar ko‘lamining keskinlashuviga sabab bo‘ladi. Bu jarayonni bir qator soha mutaxassislari quyidagi–oddiy, iqtisodiy va ekologik munosabatlar shaklida ifoda etadilar. Ilmiy-texnika taraqqiyoti jadal rivojlanayotgan XXG asrda ham inson o‘zyashash chegarasini kundan kunga kengaytirayotganligi sababli uning ta’sir doirasi ham shunga mos holatda kengaya borishini oddiy haqiqat hisobida qabul qilib ularning ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy jihatlarini hozirgi Zamon ekologiyasi tadqiqotlari asosida tadqiq qilish zamon talabidir. Ijtimoiy ekologiya bu –birgalikda yashaydigan, o‘zaro dialektik birlik va aloqada bo‘ladigan turli ijtimoiy guruh, birlik va populatsiyalar hamda ular atrofidagi tabiiy va ijtimoiy-iqtisodiy kichik tizimlar majmuidir. Ijtimoiy ekologiyaga jamiyat va muhitning o‘zaro ta’sirini aks ettiradigan "Ekologiya"ta nafaqat tushuncha sifatida, balki ekologiyaning ijtimoiyligi sifatida ham e’tibor berish lozim. Buning ma’nosi shuki, Ijtimoiy ekologiya tadqiqotlari ma’lum me’yorda ijtimoiy tuzilmalarga, ijtimoiy tuzilmalar naqadar boshqaruvchi jamoat-ishlabchiqarish texnologiyasiga mos kelishini aniqlashga, jamiyat va atrof-muhitning o‘zaro ta’sirini qulaylashtirishga, insoniyatning butun yer shariga taalluqli muammolarini hal etishga qaratilishi kerak. Shunday qilib, ijtimoiy tuzilmalarga muvofiq keladigan qoliplarni (modellarni) ishlab chiqish Ijtimoiy ekologiyaning eng muhim vazifasidir. Ekologik siyosat deyilganda davlatning "tabiat-jamiyat" tizimidagi o‘zaro munosabatlarni tartibga solishni eng qulay va samarali amalga oshirishga yo‘naltirilgan faoliyatni tushunmoq lozim. Turli ijtimoiy tizimlarda tabiat va jamiyat o‘zaro aloqalarining qonuniyatlari, sharoitlari va shakllanishi, shuningdek, o‘zaro aloqalarni qulaylashtirish va ularni boshqarishni o‘rganadigan siyosiy ekologiya bunday siyosatning ilmiy-uslubiy bazasi hisoblanadi. Ekologik siyosatni ishlab chiqishda hozirgi zamon ilmiy majmuasining vakillari qatnashadi. Mazkur siyosat davlatning boshqaruviga doir qarorlarida jamlanma ifodasini topadi. Iqtisodiy ekologiya atrof-muhitga ta’sir qiluvchi, uni o‘zgartirishning muhim omiliga aylangan xo‘jalik faoliyati bilan 309
o l-misoldagi birinchi 5 ta bandini bajarib bo‘lgach. rasmning koordinatasi o‘zgargan kadr ustiga sichqon chap tugmasini bosish bilan belgilaymiz; o‘ natijada rasm belgilanadi. Modify » Transform » Seale and Rotate buyrug‘i beriladi; o ekranda hosil bo‘lgan Scale and Rotate muloqot oynasida tegishli burchak qiymatini ko‘rsatib, OK tugmasini bosamiz: o ko‘rsatilgan burchakka rasm buriladi. Savol va topshiriqlar: Oddiy harakat hosil qilish ketma-ketligini tushuntirib bering? Flashda oddiy harakat hosil qiling? Obyektning harakati natijasida kattalashishi animatsiyasini hosil qiling? 4. Obyekt harakatlanishi natijasida boshqa ranga o‘tish animatsiyasini hosil qiling? QI NI 6.6. Dasturning tovushlar bilan ishlash imkoniyatlari Flashda filmlarga tovush ham berish mumkin. Kompyuterda saqlanayotgan tovush fayli yoki tovushni yozdirish orqali ham har xil tovush fayllarini import qilish yo‘li bilan qo‘yish mumkin. Buning natijasida Flashda tovushli film hosil bo‘ladi. Ya’ni animatsiya namoyish qilinayotgan vaqtda harakat bilan birga unga mos yoki unga tegishli tovush ham ijro qilinadi. Buning uchun quyidagi ketma-ketlik amalga oshiriladi: m avval Flashda ixtiyoriy film yaratiladi: m filmga o‘rnatilishi lozim bo‘lgan tovushni maxsus dasturlar yordamida kompyuterga yoziladi yoki kompyuter xotirasida tayyor tovush saqlanayotgan bo‘lsa, undan ham foydalanish mumkin; m tovushni tayyorlab olgandan so‘ng, File menyusidagi Import buyrug‘i beriladi: m natijada Import muloqot oynasi hosil bo‘ladi. Oynadan foydalanib o‘rnatmoqchi bo‘lgan tovush faylini ko‘rsatamiz. Natijada tovush fayli import qilinadi. 220
Bir necha o‘lchovlar asosida 4 aniqlanadi va o‘rtachasi topiladi. O‘lchovlar asosida grafik chiziladi. 2.16.2. Harakat tenglamalari asosiday-ni aniqlash. Oqimning chiqish koordinatalari «x» va «z» o‘lchanadi, tezlik koeffistenti aniqlanadi: Sarf koeffisienti hisoblab topiladi: и=ф-: Silmdrsimon va kvadrat teshiklar uchun E = 0,64. «Lotok» devoriga o‘rnatilgan teshikdan oqib chiqayotgan sarfni aniqlash
AKS HOLDA TAMOM TAMOM Endi Robotni chap yonida devor bo‘lmasa, nima qilishi kerakligi haqida o‘ylaymiz. Keling, chapga bir qadam tashlaymiz, Robot bilan chap devor orasidagi masofa qisqaradi. Balki masofa 0 bo‘lib qolishi ham mumkin! Bu esa simmetriya protsedurasi kerakli ishni bajarayotganini va biz uni chaqirishimiz mumkinligini bildiradi. Protsedura ishlashi tugaganidan keyin chapga bir qadam yurish kerak bo‘ladi, chunki Robotdan o‘ng devorgacha bo‘lgan masofa uning boshlang‘ich joyidan chap devorgacha bo‘lgan masofaga teng bo‘lishi kerak. Mana nima hosil bo‘ladi: PROT simmetriya BOSHLANISH AGAR EMAS chap bo‘sh U HOLDA TOKI o‘ng bo‘sh BAJAR o‘ngga TAMOM AKS HOLDA chapga simmetriya chapga TAMOM TAMOM Buni qarangki, yozilgan bu algoritm har qanday sharoitda ham to‘g‘ri ishlar ekan! Qo‘yilgan masalani yechadigan algoritm esa juda sodda ko‘rinishga ega: simmetriya Natijada bizda juda g‘alati protsedura hosil bo‘ldi: u o‘zini o‘zi chaqiradi. Bunday protseduralarni rekursiv deb atashadi. E’tibor bilan uning ishini qadamba-qadam o‘rganib chiqamiz. Robot bilan chap devor orasidagi boshlang‘ich masofa 0 ga teng bo‘lganda protsedura to‘g‘ri ishlashini ko‘rdik. Robot bilan chap devor orasidagi masofa bitta katak bo‘lganda qanday voqea ro‘y berishini ko‘rib chiqamiz. Protsedura boshida EMAS chap bo‘sh sharti YOLG‘ON, shuning uchun protseduradagi tarmoqlanish tuzilmasining AKS HOLDA so‘zidan keyingi qismi bajariladi. Bu qismda uchta ko‘rsatma bor:
„Isfana“ soʻzi „asbanikat“, „asbanikent“ yoki „aspanakent“ degan qadimiy sugʻd soʻzdan kelib chiqqan boʻlib, „otlar makoni“ degan maʼnoni anglatadi, deb ishoniladi [3] Tarixchi Noʻmon Negmatovga koʻra, 1-9-asrlarda Isfana Asbanikat oʻlaroq maʼlum boʻlgan 10-12-asrlarda Aspanikent deb atalgan [4] 12-yoki 13-asrdan boshlab shahar nomi Asbani, Aspana, Asvona, Isvona, nihoyat, Isfana boʻlib oʻzgargan [3] „Isfana“ soʻzi qirgʻizcha soʻz boʻlmagani uchun keyingi paytda qirgʻiz millatchilari shaharni Qirgʻiziston SSR Kommunist partiyasining birinchi kotibi boʻlib ishlagan Isʼhoq Razzoqov nomi bilan qayta nomlashga chaqirib keladi [5][6] Isfana tarixi 9-16-asrlarga borib taqaladi [7][8] 1957-yil arxeolog Yu A Zadneprovskiy shahar hududida 14-16-asrlardan qolgan jimslarni topdi [7] Noʻmon Negmatov Isfana oʻrta asrlardagi Asbanikat shahridir, degan fikrni ilgari surgan [7] Isfana dastlab Ustrushona tarkibida boʻlgan Keyini uni somoniylar zabt etgan 1221-yilda Isfanani Moʻgʻullar davlati qamalga olgan va zabt etgan Isfananing moʻgʻullar bostirib kirgan shimoli-gʻarbiy qismi haliyam „Moʻgʻul bosgan“ deb ataladi [9] Isfana tarixiy shahri hozirgi shaharning markaziy qismida joylashgan boʻlgan Shaharda 12-asrda qurilgan yirik qalʼa boʻlgan [3] Isfana qalʼasi devorlarining saqlanib qolgan soʻnggi qismi 1970-yillarda buzib tashlangan [10] Rossiyalik lingvist Mirsolih Bekchurin 1866-yilda Isfana aholisi 500 xoʻjalikdan iborat ekanligi haqida yozgan [12] Ammo oʻzbek tarixchisi Temirboy Yoqubov isfanaliklar qadimdan 1 000 xonadon soligʻini toʻlaganini aytib, bu iddaogo eʼtiroz bildirgan [13] Bekchurin Isfanani 200 nafar sarbozdan iborat garnizon qoʻriqlashi, ular „faqat nayza va qilichlar bilan qurollangani“ haqida yozgan [12] Tarixda Isfana asosan oʻzbeklar istiqomat qilgan joy boʻlishiga qaramay, hozirgi Qirgʻiziston tarkibiga kiritilgan Ruslar Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasini avtonom oblastlarga parchalayotganda Isfanani Qora-Qirgʻiz avtonom oblasti tarkibiga kiritgan Bu oblast keyinchalik Qirgʻiz avtonom oblasti va soʻngra Qirgʻiz SSR etib qayta tuzilgan SSRI parchalanganidan keyin Qirgʻiz SSR Qirgʻiziston boʻldi Shu asnoda asosan oʻzbeklar yashagan Isfana Qirgʻiziston tarkibiga qoʻshildi
amaliyoti paytida, hamshira kemoterapötiklerin Bilan organ ichidagi suyuqlik oqib orqali siydik pufagiga kateter qo'yish bo'ladi gemsitabin - Yo'xim EPİRUBİSİN, ishlatiladigan doksorubisin Eng tez-tez, ba'zan mitomisin S,
VOLUME 2 \| ISSUE 9 ISSN 2181-1784 Scientific Journal Impact Factor SJIF 2022: 5.947 Advanced Sciences Index Factor ASI Factor = 1.7 163 w www.oriens.uz September 2022 qo‘shma gaplarni ba’zida esa murakkkab qo‘shma gaplarni tashkil etishda muhim rol o‘ynadi. Natijada, o‘quvchi onggiga mikromavzuning tugallanganligi haqida ma’lumot yetkazadi. Biz yuqorida keltirgan murakkab sintaktik butunliklarning aksariyati qo‘shma gaplar bilan tugallangan bo‘lsa, yana bir qator misollarda MSBning so‘nggi jumlasi sodda darak gaplar bilan ham ifodalangan. Sodda darak gaplar bilan yakunlangan MSBlar: Ayyorlikni bilmagan sodda, halol cho‘ponlar unga uch yil yem bo‘lishdi. Boqimlardagi qo‘ylardan tushgan terilarni mushuk terisi bahosida Diyorovga sotib ketishar, mushkullarini oson qilgani uchun unga qayta-qayta minnatdorchilik bildirishardi. Shunday qilib, Diyorovning itining tuvagi oltindan bo‘lib ketdi. U Dog‘iston, Checheniston, Afg‘oniston tominlardan kelib ulgurji xarid qiladiganlarga teri tayyorlab qo‘yardi[8:133]… Asadbek hovliga qadam bosgach, oshxonadan chiqayotgan qiziga ko‘ziga tushdi-yu, beixtiyor to‘xtadi. Qizi ham uni ko‘rib biron harakatsiz qoldi. So‘ng past ovozda salom berib, shoshganicha iziga qaytdi. Ota bilan qizning nigohlari bir soniyagina uchrashdi. Go‘yo to‘satdan yashin chaqnab qorong‘ulik bag‘rida o‘rtanayotgan ikki xastadilni yoritib o‘tganday bo‘ldi. Yashin nuri so‘nishi bilan ularning har biri o‘z jahannamiga, yana o‘tda qovurilish, azoblanish uchun qaytdilar[9:123]. Avval Faridaning dadasi bilan birga ishlaydigan semiz kishi gapirdi. Oilaviy o‘tirishda Sherzod uni, bukishi Sherzodni ko‘p ko‘rgan edi. U kuyov o‘g‘il Jo‘ravoyning ajoyib injenerligi, ajoyib odamligi, kelinposhsha misoli oy bo‘lsa, kuyovbola misoli quyosh ekanligi, bir-birini qattiq sevishini aytdi, baxt-saodat tiladi. Keyin Faridaning kursdoshi, bir vaqtlar Sherzodga ko‘ngil qo‘yib, javob ololmaganidan keyin uzoqlashib ketgan ixchamgina qiz so‘z oldi[10:81]. So‘roq gaplar bilan yakunlangan MSBlar: –Odam ming yillardan beri yaxshi yashay deb intiladi, kurashadi, mehnat qiladi, zahmat chekadi. Bugunga kelib-u sal tuzuk yashay boshlasa, nimaga hayratda qolishimiz kerak, tushunmayman? –U yana Ziyoxonovga qaradi: –Xo‘sh, nima qilamiz, direktor?[6:71] Qiz nima uchun otasi oldiga yugurib kelmadi, nima uchun bo‘yniga osilib ko‘z yosh to‘kmadi, nima uchun nolalar qilmadi? Nima uchun dardini yutib o‘zini jahannam o‘tiga ravo ko‘rdi?[9:123]
maskanlarining soni oshib, shifoxonalardagi o‘rinlar soni Sherobod tumanida 2 ta kasalxonada 480 o‘rin tuman aholisiga tibbiy xizmat ko‘rsatdi va kasalxonalar zamonaviy qayta ta’mirlanib, yangi tibbiy asbob uskunalar bilan jihozlandi. 1996- yili Sherobod tumanida 50 o‘rinli ambulatoriya poliklinikasi va 100 o‘rinli kasalxona qurib ishga tushirildi. Umuman shaharlarda aholiga xizmat ko‘rsatish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash muassasalari 1997-yili Sherobod tumanida 3 tani tashkil etgan. Sherobod tumanidagi kasalxonalardagi o‘rinlar soni bo‘yicha 1998-yilda har 10 ming kishiga o‘rtacha o‘rinlar soni jami 225 ta, har 10 ming kishiga o‘rtacha 51,4 kasalxona o‘rinlari to‘g‘ri kelgan. Viloyat sog‘liqni saqlash boshqarmasi tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1998-yil 10-noyabrdagi 2107-sonli «O‘zbekisiton Respublikasi sog‘liqni saqlash tizimini isloh qilish davlat dasturi» asosida tibbiyot xodimlaridan Xalil Rahmonov, Bobomurod Bo‘ronov, Bozor Sattorov, Safar Axmedov kabilar fidoyilik bilan xizmat qildilar. Viloyat aholisining sog‘lig‘ini saqlash, zamonaviy davolash maskanlarni qurish, qayta ta’mirlash, davolash o‘rinlarini yangilash, xonalarni zamon talabi asosida jihozlash sohasida katta amaliy ishlar qilindi. Ayniqsa, 2000-yilga kelib yangi tibbiyot asbob-uskunalarini chet eldan olib kelib, o‘rnatib xalqqa tibbiyot sohasining yangi usullari bilan xizmat ko‘rsatish yaxshilandi. Tumanidagi davolash muassasalari va o‘rinlari soni 2000-yilda Sherobod tumanida 2 ta kasalxonada 500 o‘rinni tashkil etib, tuman aholisi sog‘lig‘ini saqlashga xizmat qildi. Tumanda yuqoridagi dasturlarga asosan 19962005-yillar davomida 14 ta qishloq vrachlik punktlari va 1 ta shahar vrachlik punkti barpo etildi. Shulardan, Sherobod tumani Poshxo‘rt qishloq uchastka shifoxonasida 4 million 700 ming so‘mlik ta’mirlashishlarini bajardi. Viloyat aholisiga hozirgi kunda 85 ta shifoxona xizmat ko‘rsatmoqda, ushbu shifoxonalarda o‘rinlar soni 8625 tani tashkil etdi. Sherobod tuman sog‘liqni saqlash tizimi muassasalarining moddiy-texnik bazasi talab darajasida emas, ba’zi hollarda chetdan olib kelingan qimmatbaho uskunalar ishlatilmasidan yaroqsiz holatga tushib qolmoqda. Buning sababi ularni ishlata biladigan mutaxassis kadrlarning yetishmasligidir. Respublikamizda ona va bola salomatligining muhofaza qilinishiga katta e’tibor berilmoqda, davlatning bu siyosati negizida «Sog‘lom avlod uchun» degan oliy maqsad yotibdi. Respublika hukumatining bu siyosatini hayotga tatbiq etish borasida joylarda maxsus dasturlar ishlab chiqildi, lekin ba’zi ijobiy natijalar bilan bir qatorda viloyat sog‘liqni saqlash tizimining faoliyatida homilador ayollarga yaratilgan shart-sharoitlar, ayollar sog‘lig‘ini saqlash bo‘yicha olib borilayotgan ishlar yetarli darajada emas. Qolaversa, viloyatda aholi salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi ekologik muammolar turli xil kasalliklarning avj olishiga sabab bo‘lmoqda. Mustaqillik yillarida Sherobod tumanida tibbiyot sohasida katta yutuqlarga erishilib, xalq salomatligi yo‘lida alohida ahamiyatga ega bo‘lgan islohotlar amalga oshirildi. Sherobod tumanidagi 126613 aholiga tibbiy xizmat ko‘rsatadigan bitta markaziy shifoxona, to‘rtta ixtisoslashtirilgan shifoxona, 24 ta ambulatoriya poliklinika muassasalari, 1 ta sanitariya epidemiologiya markazi, 1 ta salomatlik markazi, 5 ta QVP, 14 ta KVA, 56 ta feldsher-akusherlik punkti va 1 ta tez tibbiy yordam stansiyalari
Hayvonlarning tasvirini yaratish. Odatda, bolalar hayvonlarni yaxshi ko‘rishadi. Shuning uchun ular hayvonlar haqida, fikr yuritishni, ular haqida aytishni yaxshi ko‘rishadi. Inshoning bu turi, avvalo, tasvirlanayotgan hayvon haqida yetarli tasavvurga ega bo‘lishni, uning qayerda yashashi, tuzilishi, rangi, harakatlari, nimalar bilan oziqlanishi kabilarni bilishni talab etadi. Ayniqsa, o‘quvchining o‘zi ko‘rgan, kuzatgan hayvonlarini tasvirlashi ancha oson kechadi. Hayvonlar tasvirini yaratishda o‘quvchilar maktab “Zoologiya” darsligi, ensiklopediyalar, qo‘shimcha ilmiy va ilmiy-ommabop adabiyotlardan foydalanishlari mumkin. Shuningdek, o‘quvchilarga bino tasviri, tabiat tasviri (peyzaj), insonning tashqi qiyofasi tasviri (portret), harakat tasviri, joy tasviri, tasavvur tasviri kabilar asosida insho yozdirish ham mumkinki, bular o‘quvchining ijodiy tafakkurini takomillashtiradi. Tavsifiy insholarda ko‘proq tasvirdan ko‘ra, sifatlash, ulug‘lash, maqtash (tasvirlanayotgan muayyan birlikning o‘zidan ko‘ra sifatlari, xususiyatlarini aytish) yetakchilik qiladi. Odatda, tasviriy insholarda tavsif qirralari ham aks etadi. Inshoni tekshirishda ham bayonni tekshirishdagi kabi mezonlarga amal qilinadi. Jumladan, “a’lo” baho qo‘yishda quyidagi mezonlarga rioya etiladi: mazmundorligiga: a) insho mavzusi atroflicha yoritilgan; mavzuga mos epigraf tanlangan; insho mazmuniga muvofiq iqtiboslar keltirilgan; mavzu mohyatan bugungi kun bilan bog‘langan; ishda o‘quvchining mustaqil fikri, ijodkorligi sezilib turadigan; chiroyli xulosalangan; mazmunan pishiq bo‘lsa; b) insho mavzusi atroflicha yoritilgan; mavzuga mos epigraf tanlanmagan yoki insho mazmuniga muvofiq iqtiboslar keltirilmagan, ammo ishda o‘quvchining mustaqil fikri, ijodkorligi sezilib turadigan; chiroyli xulosalangan; mazmunan mohiyat ochib berilgan bo‘lsa; savodxonligiga: a) chiroyli husnixatda; uslubiy, ishoraviy, faktik xatolarsiz yozilgan bo‘lsa; b) chiroyli husnixatda yozilgan; bir, ikki o‘rinda qo‘pol bo‘lmagan imloviy, ishoraviy yoki uslubiy xatoga yo‘l qo‘yigan; faktik xatolardan xoli bo‘lsa; 399
154 (76) D ir gal ko‘ngilni og‘ritding, Bu qilganing namoz emas. Yetmish ikki millat bari Bu etganingni soz demas. Eranlar keldi-yu, kechdi, Bulardagi ketdi, ko‘chdi. Parvoz etib, Haqqa uchdi, Humo qushidir, 203 emas. Yo‘l uldirki, to‘g‘ri borar, Ko‘z uldirki, Haqni ko‘rar. El uldirki, kamtar bo‘lar, Balanddan boqqan ko‘z emas. To‘g‘ri yo‘lga ketgan esang, Er etagin tutgan esang, Xayr-u amal etgan esang, Biringga mingdir, oz emas. Yunus bu so‘zlarni aytar, Go‘yo asalga, moyga qotar, Xalqqa matolarin sotar, Moli gavhardir, tuz emas...
farqlanish tushunchasi bilan belgilashadi Shunday qilib, farqlanish ko'p funksiyali, hamma uchun umumiy aloqa vositasi, y a ’ni invariant tilning bir variantini tashkil etadi
imkoniyatiga ega bo‘lsa ham, unga ba’zan derivativlar yordamida tayanch (bazis) aktvilar bilna ish ko‘rish arzonroqdir. 8.2. Xalqaro derivativlar bozoridagi asosiy operatsiyalar Hozirgi rivojlangan derivativlar bozori tarkibidagi asosiy derivativlar turi bu spot, forvard, fyuchers, optsion, svop va arbitraj shartnomalari hisoblanadi. Derivativlar bozoridagi shartnomalar orasida eng sodda turi bu spot bo‘lib, u spot (joriy) kursga asoslanib tuziladigan shartnoma bo‘lib, uning bajarilish muddati ikki bank ish kunini o‘z ichiga oladi. Forvard shartnomalari Derivativlarning keyingi sodda turi bu forvard shartnoma bo‘lib, u ma’lum bir aktivni kelgusida aniq muddat va narxda sotib olish yoki sotish bo‘yicha kelishuv hisoblanadi. Forvard shartnomalari spot shartnomasi orqali ham tuzilishi mumkin, ya’ni unda aktivni sotish yoki sotib olish kelishuvi bugun amalga oshirilishi lozim. Forvard shartnomalar savdosi birjadan tashqarida amalga oshiriladi, odatda ikta moliyaviy institutlar o‘rtasida yoki moliyaviy institut va uning biror mijozi o‘rtasida tuziladi. Forvard shartnomasining bir tomoni uzoq muddatli deb hisoblasa va ma’lum bir aktivni aniq belgilangan kelgusidagi kun va aniq belgilangan narxda sotib olsa, boshqa tomon qisqa muddatli deb hisoblaydi va aktivni belgilangan narxda o‘sha kuni sotishi kerak deb hisoblaydi. Forvard shartnomalari xorijiy birjalarda juda mashhur bo‘lib, ko‘pkilik katta banklar spot va forvard shartnomalarini xorijiy birja savdolarida amalga oshirishadi. Spot shartnomalari xorijiy valyutani darrov yetqazib berish operatsiyalari uchun ayriboshlash savdolarida foydalaniladi. Forvard shartnomalari esa kelgusida belgilangan vaqtda yetqazib berish uchun birjadagi ayriboshlash savdolarida foydalaniladi. Forvard shartnomalari xorijiy valyuta riskini xedjerlashda qo‘llanilishi mumkin. Fyuchers shartnomalari Forvard shartnomalari singari, fyuchers shartnomalari ham ikki tomon o‘rtasidagi ma’lum bir aktivni kelgusida belgilangan vaqt va narxda sotilishi yoki sotib olinishi bo‘yicha kelishuv hisoblanadi. Forvard shartnomalaridan farqli ularoq, fyuchers shartnomalari odatda birjada ayriboshlanadi. Savdoni amalga oshirish uchun ayriboshlash shartnomasi aniq standartlashgan xususiyatlarni o‘zida mujassamlashtirishi kerak. Shartnomani tuzayotgan ikki tomon bir-birini bilishi shart emas, ayriboshlash har ikki tomonga shartnomani bajarilishi uchun kafolat berish mexanizmini ta’minlaydi. Eng katta fyuchers shartnomalari ayriboshlanishi Chikago Savdo Birjasida amalga oshiriladi. Fyuchers shartnomalari tovar xom— ashyo birjasidan tashqari moliyaviy aktivlar, ya’ni aktsiya narxlari, valyutalar, va G‘aznachilik obligatsiyalari uchun ham tuziladi. 188
94 marcato. ў. тaғcaт1o 96 a tempo дa гy a tempo a tempo a tempo 95
uni boshqa matn obyekt kabi o‘zgartirish va formatlashingiz mumkin. Shu bilan birga matnning egri chiziq bo‘yi joylashuvini Property Bar (Holatlar paneli) boshqaruv elementlari yordamida o‘zgartirishingiz mumkin. Ushbu elementlarga to‘liqizoh berib utamiz. Property Vag (Holatlar paneli) ning chapdan birinchi ro‘yxatida tayyor namunada matnlarni joylashtirishning bir necha parametrlarini ko‘rish —mumkin. Namunadan foydalanib, matning to‘liqko‘rinishini o‘zgartirishingiz mumkin. Qolgan satrlar esa matnni bir necha parametr bo‘yicha alohida o‘zgartirishga imkon beradi. Property Bar (Holatlar paneli) ning ikkinchi ro‘yxatida harflarning berilgan chiziq bo‘yicha joylashuv variantlari keltirilgan. Ro‘yxatdagi rasm variantlarni izohlaydi: "Text Orientation" varianti harfni berilgan chiziq bo‘yicha aylantiradi, "Text Orientation" varianti harfni berilgan egri chiziqning siniq qismiga vertikal moslashtirib joylashtiradi. Egrilik burchagiga qarab harfqiyaligi o‘zgaradi. "Text Orientation" varianti harfni berilgan egri chiziqning siniqqismiga gorizontal moslashtirib joylashtiradi. "Text Orientation" varianti simvollar matn satri berilgan chiziq bo‘yicha joylashsa, ular vertikal saqlaydi. Uchinchi ro‘yxatda matnning egri chiziq bo‘yicha joylashuvi aniqlanadi. Berilgan rasmlar variantini izohlashga hojat yo‘q: "Vertical Plasiment". Matnni egri chiziqqa perpendikulyar o‘rnatuvchi variant hisoblanadi. Agar matnni yopiq siniq chiziq bo‘yicha o‘rnatilsa, Property Bar (Holatlar paneli) da "Text Placiment" elementlar ro‘yxati hosil bo‘ladi. Ushbu ro‘yxat yordamida matn joylashuvi lozim bo‘lgan yopiq chiziq o‘rnini belgilashingiz mumkin. Matnni berilgan chiziqqa qarama-qarshi tomonda barcha parametrlarni saqlangan holda o‘rnatish "Place On Other Side" tugmasidan foydalanish lozim. Matn joylashuvini Property Bar (Holatlar paneli) ning boshqaruv tugmalari yordamida o‘zgartirishni ko‘rib 277 116 o‘tamiz. (47-rasm).
Sayyoramizning eng nufuzli kinomukofoti hisoblangan 93-Oskar taqdirlash marosimining «Eng yaxshi xalqaro badiiy film» nominatsiyasiga O‘zbekiston nomidan «O‘zbekkino» Milliy agentligi buyurtmasiga binoan suratga olingan filmlar – Jahongir Qosimovning «Ibrat», Ayub Shahobiddinovning «Rangsiz tushlar» va Yolqin To‘ychiyevning «Faridaning ikki ming qo‘shig‘i» filmlaridan biri ilgari surilishi kutilmoqda.O‘zbekiston Oskar qo‘mitasi 2021 yilning 25 aprel kuni Los-Anjeles shahrining mashhur “Dolby” teatrida bo‘lib o‘tadigan eng nufuzli marosim tanlovida ishtirok etishi uchun munosib nomzod bo‘yicha so‘nggi qarorini shu yilning 20 noyabr kuni e’lon qiladi. O‘zbekiston Oskar qo‘mitasi yangi tarkibdagi a’zolarini tasdiqladi. Qo‘mita raisi etib «O‘zbekkino» Milliy agentligi bosh direktori Firdavs Abduxoliqov tayinlandi.Qo‘mita a’zolari tarkibidan Zulfiqor Musoqov, Matyoqub Matchonov, Bahodir Odilov, Hamidulla Hasanov, Eljon Abbosov, Nigora Karimova, Jahongir Ahmedov, Mannop Qo‘chqorov, Aziz Arziqulov, Umid Hamdamov, Baxtiyor Yoqubov, Farrux To‘laganov, Eldor Yo‘ldoshev, Igor Pinxasov hamda prodyuser va Qo‘mita koordinatori Oybek Abdushukurov o‘rin olgan.Oskar reglamentiga muvofiq mukofotga nomzod filmlarga taqdimot bo‘lgunga qadar televideniye va internet tarmog‘ida namoyish etilmagan bo‘lishi talab qilinadi.Eslatib o‘tamiz, 2019 yil bahorida O‘zbekiston yoshlar ittifoqi va O‘zbekiston milliy kinokomissiyasi tashabbusi bilan O‘zbekiston Oskar qo‘mitasi tashkil qilinib, AQSH kinoakademiyasi tomonidan ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Ilk bor Umid Hamdamovning «Issiq non» filmi O‘zbekiston nomidan nufuzli mukofotga ilgari surilgan edi.«O‘zbekkino» Milliy agentligi Axborot xizmati
O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarini muddatli harbiy xizmatga chaqirish tartibi yanada takomillashtiriladi. Prezidentning bu haqdagi qarori loyihasi muhokama uchun e'lon qilindi. O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarini muddatli harbiy xizmatga chaqirish tartibi to‘g‘risidagi nizom tasdiqlanadi. Nizomga ko‘ra, chaqiriluvchilarni muddatli harbiy xizmatga chaqirish tadbirlarini o‘tkazish uchun Mudofaa vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Milliy gvardiya va Davlat xavfsizlik xizmati Chegara qo‘shinlarining ofitserlar tarkibiga mansub harbiy xizmatchilaridan (xodimlaridan) iborat Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar mudofaa ishlari boshqarmalari huzurida Rahbariyat kengashi, tuman (shahar) mudofaa ishlari bo‘yicha bo‘limlari huzurida Qurolli Kuchlarni butlash komissiyalari, shuningdek Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar mudofaa ishlari boshqarmalari huzurida Mudofaa vazirligi harbiy gospitallari harbiy-tibbiy komissiyalari hamda chaqiriluvchilarni muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruvi rezervi xizmatiga olish, harbiy xizmatga chaqirishni kechiktirish va O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari rezerviga va zaxiraga o‘tkazish uchun tuman va shaharlarda tibbiy va hududiy komissiyalari tuziladi. Rahbariyat kengashi tarkibi: Rahbariyat kengashi raisi – harbiy okrug qo‘shinlari qo‘mondonlarining o‘rinbosarlari (harbiy-ma'muriy sektor rahbarining o‘rinbosarlari). Rahbariyat kengashi tarkibiga quyidagi vazirlik va muassasa vakillari kiritiladi: Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashining, viloyatlar va Toshkent shahar Ichki ishlar boshqarmalari, Davlat xavfsizlik xizmati Chegara qo‘shinlari, Milliy gvardiya, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar Favqulodda vaziyatlar vazirligi boshqarmalari boshliqlarining o‘rinbosarlari, harbiy okrug boshqaruv apparatlarining tegishli boshqarma va xizmatlar boshliqlari, mudofaa ishlari boshqarmalari boshliqlari hamda qabul qilingan qarorlar hisobini yuritish uchun kotib (harbiy okrug vakili); Harbiy - tibbiy komissiya tarkibi: Mudofaa vazirligi harbiy gospitallaridan: harbiy - tibbiy komissiya raisi – mutaxassis shifokor (harbiy xizmatchi); terapevt (harbiy xizmatchi); jarroh (harbiy xizmatchi); nevropatolog (harbiy xizmatchi); O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi hududiy boshqarmalaridan - otolaringolog, oftalmolog va psixiatr shifokor - mutaxassislari. Butlash komissiyasi tarkibi: butlash komissiyasi raisi – harbiy okrug boshqaruv apparatining tegishli boshqarma va xizmatlar boshliqlari, harbiy qism komandirlari va ularning o‘rinbosarlari; Butlash komissiyasi tarkibiga Ichki ishlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati Chegara qo‘shinlari, Milliy gvardiya, Favqulodda vaziyatlar vazirligi vakillari hamda qabul qilingan qarorlar hisobini yuritish uchun O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi vakili (kotib) kiritiladi. Hududiy komissiyasi tarkibi: hududiy komissiyasi raisi - tuman, shahar hokimining o‘rinbosari; hududiy komissiya raisining o‘rinbosari – mudofaa ishlari bo‘limi boshlig‘i; hududiy komissiyasi a'zolari: tuman, shahar ichki ishlar bo‘limi boshlig‘ining o‘rinbosari; chaqiriluvchilarning o‘zini-o‘zi boshqarish organlari faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘yicha tuman (shahar) kengashi raisining birinchi o‘rinbosari; O‘zbekiston Yoshlar ittifoqining hududiy kengashi vakili; hududiy komissiyasi katta shifokori; hududiy komissiyasi kotibi. Tuman (shahar) tibbiy komissiya tarkibi sog‘liqni saqlash hududiy boshqarmalaridan ajratiladigan jarroh (katta shifokor), terapevt, dermatovenerolog, jarroh, stomatolog, oftalmolog, otolaringolog va nevropatolog kabi shifokor-mutaxassislaridan iborat bo‘ladi. Rahbariyat kengashi va komissiyalar uchun ish faoliyatining boshi va yakuni etib quyidagi muddatlarda belgilab qo‘yiladi: mudofaa ishlari bo‘limlari huzuridagi tibbiy komissiyalar uchun har yili 15 fevraldan 30 aprelgacha; butlash komissiyalari uchun har yili 15 fevraldan 25 martgacha; harbiy tibbiy komissiyalar uchun har yili 20 fevraldan 30 martgacha; Rahbariyat kengashi uchun har yili 20 fevraldan 30 martgacha; hududiy komissiyalari uchun har yili 1 martdan 30 aprelgacha. Rahbariyat kengashining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: chaqiriluvchilarni muddatli harbiy xizmatga chaqirish jadvalini tasdiqlash; butlash komissiyalari a'zolarining uslubiy tayyorgarligini tashkillashtirish; chaqiriluvchilarning jismoniy tayyorgarligi, fikrlash qobiliyati, tafakkuri, fidoyiligi, qiziqishlari va boshqa xususiyatlarini inobatga olgan holda ularning butlash komissiyasi tomonidan qo‘shin turlariga to‘g‘ri tayinlanganligiga baho berish; harbiy - tibbiy komissiya tomonidan harbiy xizmatga yaroqli deb topilgan chaqiriluvchilarni qo‘shin turi komandalariga tayinlash bo‘yicha qaror qabul qilish; chaqiriluvchilarni muddatli harbiy xizmatga chaqirish; joylardagi mahalliy davlat hokimiyati organlari va jamoat tashkilotlarining chaqiriluvchilarni yig‘ish va tantanali ravishda harbiy qismlarga yuborish bo‘yicha tadbirlarni o‘tkazishda o‘zaro hamkorligini tashkil etish; butlash, harbiy tibbiy, tuman (shahar) tibbiy komissiyalari uchun joylarda zaruriy shart-sharoitlarni yaratish, dori-darmonlar, tibbiyot va xo‘jalik mol-mulklari bilan ta'minlash, jamoat tartibini saqlash ishlarini tashkil qilish; muddatli harbiy xizmatga chaqirish ishlarining oshkoraligini, shuningdek chaqiruvga oid tadbirlarning ommaviy axborot vositalarida keng yoritilishini ta'minlash; harbiy – tibbiy komissiya, butlash komissiyasi va tuman (shahar) tibbiy komissiya qarorlaridan norozi bo‘lgan chaqiriluvchilarning shikoyatlarini ko‘rib chiqish va yechimi bo‘yicha tegishli qaror qabul qilish; O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari safidan turli sabablarga ko‘ra qaytarilgan muddatli harbiy xizmatchilar bo‘yicha tekshiruv o‘tkazish va tegishli chora-tadbirlar belgilash. Harbiy - tibbiy komissiyaning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: harbiy-tibbiy komissiya ishini Rahbariyat kengashi raisi tomonidan tasdiqlangan jadval asosida amalga oshirish; harbiy-tibbiy komissiya faoliyati boshlanishidan avval shifokorlarning xonalari sanitar-gigiyenik talablarga muvofiqligi, tibbiy jihoz va uskunalarning mavjudligi, ularning ishlatilish holati hamda dori vositalari va tibbiyotga oid mahsulotlar borligini ko‘zdan kechirish; chaqiriluvchilarning tibbiy ko‘rigini O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 25 dekabrdagi PQ–4076-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risidagi Nizom talablariga qat'iy rioya qilingan holda o‘tkazilishini tashkillashtirish; shifokor-mutaxassislar tomonidan chaqiriluvchilarning hisob kartalariga kiritilgan yozuv va xulosalarning to‘g‘riligini tekshirish, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 25 dekabrdagi PQ–4076-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risidagi Nizom talablariga muvofiq qaror qabul qilish; Rahbariyat kengashi raisi bilan hamkorlikda chaqiriluvchilarni qo‘shimcha tekshiruv va davolashga yo‘naltirish, shuningdek qo‘shimcha tekshiruv va davolashdan keyin ularning qaytishlarini nazorat ostiga olish; tibbiy ko‘rik lozim darajada o‘tkazilishini ta'minlash maqsadida tibbiy komissiya shifokor – mutaxassislari bilan, tibbiy komissiya faoliyati jarayonida yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar tahlilini inobatga olgan holda kengashlar o‘tkazish; Rahbariyat kengashi raisiga chaqiriluvchilarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish ishlarida aniqlangan kamchiliklar haqida ma'ruza qilish va ularni bartaraf etish bo‘yicha tadbirlarni qo‘llash; chaqiriluvchilarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijalari bo‘yicha kunlik hisobot tayyorlash va Rahbariyat kengashi raisiga taqdim etish; Qurolli Kuchlar safini to‘ldirish yakuni bo‘yicha tuman (shahar) tibbiy komissiyalar ishi natijalarini umumlashtirish, hisobot tayyorlash va belgilangan tartibda Rahbariyat kengashi raisiga, zaruriyat bo‘lgan holda O‘zbekiston Respublikasining Mudofaa va Sog‘liqni saqlash vazirliklariga taqdim etish. Butlash komissiyasining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: butlash komissiyasi yig‘ilishlarini Rahbariyat kengashi raisi tomonidan tasdiqlangan jadval asosida amalga oshirish; Tanlov kengashi tomonidan muddatli harbiy xizmatga yuborish uchun tavsiya etilgan, tuman (shahar) tibbiy komissiyasi tomonidan harbiy xizmatga yaroqli deb topilgan chaqiriluvchilar bilan suhbat o‘tkazish, ularni chuqur va batafsil o‘rganish, ularning sog‘ligi darajasi, jismoniy tayyorgarligi, fikrlash qobiliyati, tafakkuri, fidoyiligi, qiziqishlari va boshqa xususiyatlarini inobatga olgan holda qo‘shin turlariga tayinlash; chaqiriluvchilarni muddatli harbiy xizmatga chaqirish ishlarining shaffofligi va xolisligini ta'minlash; joylardagi taalluqli idoralar, mahalliy davlat hokimiyat organlari va jamoat tashkilotlarining chaqiriluvchilarni yig‘ish va ularni tantanali ravishda harbiy qismlarga yuborish bo‘yicha tadbirlarni o‘tkazishda o‘zaro hamkorlikni tashkil etish; chaqiruvga oid tadbirlarning ommaviy axborot vositalarida keng yoritilishini tashkil etish; chaqiriluvchilar, ularning ota onalarining chaqiruvga oid murojaatlarini o‘z vaqtida ko‘rib chiqish va tegishli qaror qabul qilish. Tuman (shahar) tibbiy komissiyalarining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: tibbiy komissiya ishini Rahbariyat kengashi raisi tomonidan tasdiqlangan rejaga muvofiq tashkil etish va olib borish; tibbiy komissiya ishi boshlanishidan oldin shifokorlar xonalari sanitar-gigiyenik talablarga mosligi, tibbiy jihoz va uskunalar, dori-darmon vositalarining mavjudligi, ularning ishga sozligini ko‘zdan kechirish; psixonevrologik, sil kasalligi, narkologik, teri-tanosil dispanserlari, OITS markazlari, sanitar-epidemiologik stansiyalar ro‘yxatida turuvchi chaqiriluvchilar to‘g‘risida ma'lumotga ega bo‘lish; chaqiriluvchilarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish ishlarini O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 25 dekabrdagi PQ–4076-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risidagi Nizom talablariga muvofiq o‘tkazilishini ta'minlash; tibbiy ko‘rik natijalariga asosan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 25 dekabrdagi PQ–4076-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risidagi Nizom talablariga muvofiq chaqiriluvchilarga nisbatan tegishli qaror qabul qilish, ularga oid hujjatlarga tibbiy xulosalar va qaydlarni kiritish; chaqiriluvchilarni qo‘shimcha tekshiruv va davolashga yo‘naltirish, ularning qo‘shimcha tekshiruv va davolashlardan so‘ng tibbiy komissiyaga kelishlarini nazoratga olish; tibbiy ko‘rikni sifatli va xolisona o‘tkazilishini ta'minlash maqsadida muntazam ravishda tibbiy komissiya a'zolari bilan yo‘l qo‘yilgan kamchiliklarni bartaraf qilish borasida kengashlar o‘tkazib borish; chaqiriluvchilarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijalari bo‘yicha hisobot tayyorlash va harbiy-tibbiy komissiyaga, zaruriyat bo‘lgan holda mudofaa ishlari boshqarmasiga taqdim etish. Tuman (shahar) hududiy komissiyasining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: chaqiriluvchilarni muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruvi rezervi xizmatiga olish, harbiy xizmatga chaqirishni kechiktirish va O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari rezerviga va zaxiraga o‘tkazish; chaqiriluvchilarni yig‘ish, muqobil xizmatga yuborish, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga olish hamda Qurolli Kuchlar rezerviga bo‘shatilgan harbiy xizmatchilarni doimiy yashash joylariga qaytarishga oid tadbirlarni tantanali tarzda o‘tkazishda joylardagi davlat hukumati organlarining taalluqli muassasa va jamoat tashkilotlari bilan o‘zaro hamkorligini tashkil etish; chaqiruv punktlarida hududiy komissiyalarining faoliyat yuritishlari uchun zaruriy sharoitlar bilan ta'minlash, aloqa vositalari, dori-darmonlar, tibbiy va xo‘jalik anjomlari, avtomobil transporti hamda jamoat tartibini saqlash shular jumlasidan; chaqiriluvchilarni muddatli harbiy va muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga olish, Qurolli Kuchlar rezerviga bo‘shatilgan harbiy xizmatchilarni doimiy yashash joylariga qaytarish bo‘yicha tadbirlarning ommaviy axborot vositalari orqali keng yoritilishini ta'minlash; hududiy komissiyalari faoliyati va chaqiruvning oshkoraligini ta'minlash; chaqiriluvchilar, ularning ota-onalarining chaqiruvga oid murojaatlarini o‘z vaqtida ko‘rib chiqish va tegishli qaror qabul qilish. Rahbariyat kengashi va komissiyalar faoliyatini tashkillashtirish tartibi Rahbariyat kengashi va komissiyalar yig‘ilishlari Rahbariyat kengashi tomonidan tasdiqlangan jadvalga muvofiq o‘tkaziladi. Rahbariyat kengashi va butlash komissiyasi o‘z ishini chaqiriluvchilarning shaxsiy hujjatlar yig‘majildlarini o‘rganishdan boshlaydi. Chaqiriluvchining tibbiy ko‘rik xulosasi, ma'naviy va kasbiy xususiyatlari, oilaviy va moddiy sharoiti, oila a'zolarining ijtimoiy holatini o‘rganish natijalariga muvofiq Rahbariyat kengashi va butlash komissiyasi tomonidan ularni qo‘shin turi bo‘yicha komandalarga tayinlash ishlari amalga oshiriladi. Butlash komissiyasi tomonidan jamoaviy tarzda qabul qilingan qaror “Qabul qilingan qarorlar kitobi”ga rasmiylashtiriladi va taalluqli mansabdor shaxslar imzosi bilan tasdiqlanadi. Butlash komissiyasi raisi tomonidan chaqiriluvchilarni muddatli harbiy xizmatga chaqirish ishlarining yakuni bo‘yicha axborot tayyorlanib, Qurolli Kuchlarni butlash ishlari yakunlanganidan so‘ng besh kunlik muddat ichida Rahbariyat kengashiga taqdim etiladi. Rahbariyat kengashi esa o‘n kun muddat ichida axborotni Mudofaa vazirligiga taqdim etadi. Hududiy komissiyasi yig‘ilishlari komissiya raisi tomonidan tasdiqlangan jadvalga muvofiq tashkil etiladi va olib boriladi. Hududiy komissiyasi o‘z ishini chaqiriluvchilarning shaxsiy hujjatlar yig‘majildlarini o‘rganishdan boshlaydi. Chaqiriluvchining tibbiy ko‘rik xulosasi, ma'naviy va kasbiy xususiyatlari, oilaviy, moddiy sharoiti, oila a'zolarining ijtimoiy holatini o‘rganish natijalariga muvofiq hududiy komissiyasi quyidagi qarorlardan birini qabul qiladi: harbiy xizmatga yaroqliligi va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga tayinlash to‘g‘risida; harbiy xizmatga yaroqliligi va muqobil xizmatga chaqirish to‘g‘risida; salomatligiga ko‘ra harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizligi to‘g‘risida; chaqirilish muddatini belgilangan tartibda kechiktirish yoki harbiy xizmatga chaqirilishdan ozod qilish to‘g‘risida; yigirma yetti yoshga yetganligi munosabati bilan Qurolli Kuchlar zaxirasiga o‘tkazish to‘g‘risida; tinchlik davridagi harbiy xizmatga salomatligiga ko‘ra yaroqsizligi, urush davridagi harbiy xizmatga cheklangan tarzda yaroqliligi va zaxiraga o‘tkazish to‘g‘risida; harbiy xizmatga yaroqsiz deb topib, harbiy ro‘yxatdan chiqarish to‘g‘risida. Hududiy komissiyasining qarorlari “Hududiy komissiyasi bayonnomalari kitobi”ga rasmiylashtiriladi. Mazkur kitob hamda chaqiriluvchilar shaxsiy hujjatlari yig‘majildidagi tegishli sahifasi hududiy komissiyasi raisi va a'zolari tomonidan imzolanadi. Hududiy komissiyasi raisi tomonidan chaqiriluvchilarni muqobil xizmatga chaqirish, safarbarlik chaqiruvi rezervi xizmatiga olish, harbiy xizmatga chaqirishni kechiktirish va O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari rezerviga va zaxirasiga o‘tkazish ishlarining yakuni bo‘yicha axborot tayyorlanib, o‘n kun muddat ichida tuman (shahar) hokimiga, mudofaa ishlari bo‘limi tomonidan mudofaa ishlari boshqarmasiga taqdim etadi. Rahbariyat kengashi va komissiya raislarining majburiyatlari: O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Fuqarolarni harbiy xizmatga navbatdagi chaqiruvi va muddatli harbiy xizmat muddatini o‘tab bo‘lgan harbiy xizmatchilarni Qurolli Kuchlar rezerviga bo‘shatish to‘g‘risida”gi qarori e'lon qilinganidan so‘ng Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, Toshkent shahri, tuman va shaharlar hokimlarining tegishli qaror loyihalarini ishlab chiqish va tasdiqlash; Rahbariyat kengashi, butlash va hududiy komissiyasi ishida hamda qaror qabul qilish jarayoniga rahbarlik qilish va bevosita ishtirok etish; yig‘in va chaqiruv punktlarini chaqiruv tadbirlarini o‘tkazish uchun tayyorlash; a'zolarning uslubiy tayyorgarligini tashkillashtirish, majburiyatlarni ular o‘rtasida taqsimlash va tasdiqlash; ichki ishlar organlari bilan hamkorlikda muddatli harbiy xizmatga chaqirilgan harbiy xizmatchilarni harbiy qismlarga yuborish jarayonida yo‘l harakati xavfsizligini ta'minlash uchun barcha xavfsizlik choralarini ko‘rish, shuningdek chaqiriluvchilarning yig‘in va chaqiruv punktlariga o‘z vaqtida yetib kelishlari yuzasidan tadbirlarni tashkillashtirish; joylardagi hokimliklar va jamoat tashkilotlari bilan hamkorlikda harbiy xizmatga chaqiriladigan chaqiriluvchilarni yig‘ish, ularni harbiy qismlarga tantanali ravishda kuzatish, rezervga bo‘shatilgan yoshlarni yashash joylarida tantanali kutib olish bo‘yicha o‘tkaziladigan tadbirlarni yuqori saviyada o‘tishini tashkil etish; muddatli harbiy xizmatga chaqirilayotgan yoshlar bilan Amir Temur, Jaloliddin Manguberdi, Zahiriddin Muhammad Bobur kabi buyuk sarkardalarimiz va ulug‘ ajdodlarimiz haqida davra suhbatlarini tashkil etish; chaqiruv va yig‘in punktlari uchun buyuk sarkardalarimiz Amir Temur, Zahiriddin Muhammad Bobur va Jaloliddin Manguberdilar jasoratlarini namoyon etuvchi, “Temur tuzuklari” va shu kabi boshqa tarixiy asarlar to‘g‘risida chaqiriluvchilar tushunadigan talqinda ko‘rgazmali bannerlar tayyorlash, chop etish va tarqatish ishlarini tashkil etish; yoshlarni harbiy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, ularda faol fuqarolik pozitsiyasi, mamlakatimizning kelajagi va taqdiri uchun javobgarlik hissi, Qurolli Kuchlar bilan faxrlanish, harbiy xizmatga bo‘lgan hurmat, shuningdek Vatanga chuqur muhabbat va sadoqat tuyg‘usini shakllantirish bo‘yicha targ‘ibot-tashviqot materiallari, ko‘rgazmali bannerlar, kichik hajmdagi risolalar va tarqatma bukletlar tayyorlab, yig‘in va chaqiruv punktlarini jihozlash.
4–LABORATORIYA ISHI QAYTARUVCHI QANDLARNI BERTRAN USULIDA ANIQLASH Ishning maksadi —Bug‘doy, makkajo‘hori, boshpra turdagi biomateriallar uni tarkibidagi glyukoza miqdorini aniqlash. Yuqorida erkin aldegid va keton gruppalari bo‘lgan kandlar qaytarish xususiyatiga ega ekanligi tasdiqlanadi. Bunday qandlarga barcha monosaxaridlar va ayrim disaxaridlar kiradi. Qandlarni Bertran usulida aniqlash ularning ishqoriy muhitda ikki valentli misni bir valentli mis oksidigacha qaytarishiga aniqlangan. Bu usulda Feleng-1 va Feleng-2 eritmalaridan foydalanib, Feleng reaktivi tayyorlanadi. Feleng-1 eritmasi: CuSO4 4 2NaO0H – COH) 4 NaSO Feleng-1 eritmasi: (signet tuzi vino kislotaning natriy va kaliy tuzi eritmasi) HO -CH - COOK HO -CH - COOMa Felining reaktivi Felimning-I va Felining-2 eritmalarini bir Xil hajmdagi aralashmasidan hosil qilinadi. Bunda hosil bo‘lgan mis(Il)-gidroksid signet tuzi bilan reaksiyaga kirishib kompleks birikma hosil qiladi: HO -CH- COOK 0-CH- COOK Cи(OH) 4 1 — Cи 1 42190 HO-CH-COONa “—0-CH-COONa Feling reaktivi qand tarkibidagi aldegid va keton gruppalarini oksidlaydi, reaktiv tarkibidagi ikki valentli mis esa mis (I)-oksid (Cu,O) ga qadar qaytariladi va qizil cho‘kma hosil bo‘ladi: o 0-CH-COOK Ф HO-CH-COOK B-C-H4-2Cи 428,09 B-C-OH4 2 4 ceгo —0-CH- COONa HO-CH- COOMa Reaksiya natijasida hosil bo‘ladigan qizil rangli cho‘kma (Cu.O)aniqlanmoqchi bo‘lgan mahsulot tarkibidagi qand miqdoriga proporsional ravishda tushadi. Hosil bo‘ladigan cho‘kma miqdorini aniqlash uchun, unga kislota muhitida temir (III)-sulfat Fe,(SOy4)3yoki temir(III)-sulfatning ammoniyli tuzi-achchiqtosh NH4 Fe(SO4). “I2H,Ota’sir ettiriladi. Cu,O 7 Fe,(SOa4); 7 H,580,— 2Cu,SO, 42EeзO 47 H.O Bu reaksiya ikkita misga ikkita temir to‘g‘ri kelishini ko‘rish mumkin. SHuning uchun qaytarilgan ikki valentli temir mikdorini, kislotali muhitda kaliy permanganat eritmasi bilan titrlash orqali aniqlanadi: 10FeSO442KMnOq 4 SH,SO,- 5Fe,(SO 4)34 2MПYO,-K 50, 48H.O Titrlash uchun ketgan kaliy permanganatning millilitr hajmi ekvivalent mikdoridagi miss (I)-oksidining milligramm miqdoriga hisoblanadi. Tekshiriladigan mahsulotlar: bug‘doy uni Reaktiv va asboblar 1. 690-li mis sulfat, 2. 1,2590-li nitrat gidroksid, 3. 490li mis sulfat, 4. Feling reaktivi. Kuyidagicha tayorlanadi: Feling-luchun, 4g mis sulfat 100 ml suvda eritiladi. Feling-2 uchun, 100 g segnet tuzi 250 ml suvdaeritilib, ustiga 75 gnatriy gidroksid kushib, eritma xajmi suv bilan 0,51 ga etkaziladi. Tajribadan 24
Tana – murakkab tizim bo‘lib, ovqat hazm qilish uchun bir nechta jarayonlardan o‘tish kerak. Lekin ba’zi kombinatsiyalar oshqozonning uzliksiz ishlashini buzishi ham mumkin. Bu esa uning noto‘g‘ri ishlashiga, gastrit va og‘irlik hisini paydo qiladi. Aynan shunday kombinatsiyalar haqida to‘liq ma’lumotga ega bo‘lish har kim uchun foydali. Bodring va pomidor Hayron qolishingiz tabiiy. Bodring va pomidorsiz o‘zbek dasturxonini tasavvur qilish qiyin. Ma’lum bo‘lishicha, ushbu kombinatsiya oshqozon uchun foydali emas. Bodring tarkibida gidroksid, pomidor esa nordon. Oshqozon bodringni hazm qilish uchun kislota ajratsa, pomidor achiy boshlaydi. Shu sababli, sog‘lom ko‘rinadigan salatning bir porsiyasi ham shishiradi va boshqa noxush oqibatlarga olib kelishi mumkin. Kartoshka va go‘sht Yana bir sevib iste’mol qilinadigan kombinatsiya. Kartoshka va go‘shtni hazm qilish fermentlarining har xil turlari talab qilinadi. Shuning uchun bu kombinatsiya nafaqat katta og‘irlik, balki oshqozon buzilishiga olib keladi. Demak, ushbu juftlikni iste’mol qilishda ularning o‘rnini boshqa mos mahsulot bilan almashtirish kerak. Sut va bo‘tqa Eng avvalo, sutni alohida ichish foydali. Unga biror narsani qo‘shib iste’mol qilishdan saqlanish kerak. Chunki uning tarkibida boshqa mahsulotlar bilan hazm bo‘lishi qiyin bo‘lgan oqsillar mavjud. Sog‘lom turmush tarzi tarafdorlari diqqatiga, sut va bo‘tqa yaxshi tanlov emas. Uning o‘rniga kefir va yogurt tavsiya etiladi. Meva va yogurt Mevadan tayyorlanadigan yogurtlar ham mazali, ham foydali. Ammo ularni meva bilan tanovul qilish organizm uchun zararli hisoblanadi. Sababi yogurtlarda mevalar tarkibidagi shakar bilan reaksiyaga kirishadigan ko‘plab bakteriyalar mavjud bo‘lib, ular toksinlar paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Shuning uchun hech qanday qo‘shimchalarsiz yogurtni iste’mol qilish tavsiya etiladi. Shuningdek, ularga mayiz ham qo‘shish mumkin. Gazli ichimlik va gamburger Gamburger, fastfud taomi va gazli ichimlik hazm qilish jarayonida ikki marta vaqt sarflaydi. Shuning uchun tez orada fastfudni butunlay unutish yoki gazli ichimliklarsiz tavsiya etildi. Agar suyuqlik bilan ichish kerak bo‘lsa choy yoki oddiy suv tavsiya etiladi.
«Sen o‘g‘il farzand tug‘maysan». Senator navoiylik ayol o‘limi tafsilotlarini o‘rgandi 21 mart kuni Navoiy viloyati Navbahor tumani «Sovungar» mahallasida yashochi ayol qizlari bilan birgalikda poyezd ostiga o‘zini tashlagan edi. Bolalar yashab qoldi, ammo 31 yoshli ona olamdan o‘tdi. Ushbu hodisa sabablarini o‘rganish maqsadida Oliy Majlis Senati Xotin-qizlar va gender tenglik masalalari qo‘mitasi raisi Malika Qodirxonova Navoiy viloyati hokimligiga xat bilan chiqdi. Malika Qodirxonova. Senat matbuot xizmati ma’lumotlariga ko‘ra, Z. J.ning yaqin qarindoshlari bilan suhbatlashilganda, oilaviy sharoiti moddiy jihatdan o‘rtaholligi, biroq turmush o‘rtog‘i bilan munosabatlarda muammo bo‘lgani aniqlangan. U ruhiy jihatdan sog‘lom bo‘lgan. «So‘nggi vaqtlarda u bilan turmush o‘rtog‘i O.Ro‘ziyev „Sen o‘g‘il farzand tug‘maysan“ deb janjallashib turganligi sababli, uning ruhiyatida o‘zgarishlar bo‘lganligi, lekin qolgan oila a’zolari yoki boshqa shaxslar bilan kelishmovchilikka bormaganligi, ruhiy jihatdan sog‘lomligi, yaqin qarindoshlari orasida ruhiy kasallik belgilari mavjud bo‘lganlar yo‘qligi aniqlangan», — deyiladi xabarda. Ushbu mahalla patronaj hamshirasining bergan ma’lumotiga ko‘ra, fuqaro Z.Jabborova 2021 yilning yanvar oyida homiladorligi tufayli murojaat qilgan. U tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilganda ushbu homila ham qiz ekanligi aniqlangan. Natijada ayol o‘z xohishi bilan homilasini oldirib tashlagan. Bundan tashqari, fuqaro Z.Jabborova oilasidagi kelishmovchilik yuzasidan biror marotaba MFY xodimlariga yoki tuman IIB profilaktika inspektoriga murojaat qilmaganligi aniqlandi. Ayni vaqtda Navoiy transport prokuraturasi tomonidan surishtiruv ishlari olib borilmoqda. Mazkur holat Senatning Xotin-qizlar va gender tenglik masalalari qo‘mitasi tomonidan nazoratga olindi.
Florentino Peres: “Yevropa Superligasi ishtirokchilari boshqa musobaqalar va o‘z terma jamoalaridan chetlatilmaydi. Bizni qonun himoya qiladi” “Real” prezidenti va Yevropa Superligasi rahbari Florentino Peres yangi musobaqa ishtirokchilari o‘zlari qatnashayotgan musobaqalardan chiqarib yuborilmasligiga ishonchi komil ekanini aytdi. “Real” va Superliganing boshqa ishtirokchi klublari Chempionlar Ligasining 2020/21-yilgi mavsumida chiqarib yuborilmaydi. Bunday bo‘lmaydi, bizni qonun himoya qiladi. “Arsenal” va “Manchester Yunayted” ham Yevropa Ligasidan chetlatilmaydi. Shuningdek, yuqoridagi jamoalar o‘z milliy chempionatidan ham chetlatilmaydi. 100 foiz. Buni sizga ishontirib aytaman. UEFA futbolchilarga o‘z terma jamoalarida to‘p surishni taqiqlaydi? Xavotir olmang, bunday bo‘lmaydi. Futbolchilar Superligada qatnashgani uchun terma jamoadagi faoliyatiga taqiq qo‘yilmaydi. Florentino Peres, “Real” va Yevropa Superligasi prezidenti 18-aprel kuni Yevropaning 12 klubi yangi musobaqa — Yevropa Superligasining tashkil etilganini e’lon qildi. Keyinchalik UEFA prezidenti ushbu musobaqada ishtirok etgan barcha Yevropa va xalqaro maydondagi o‘yinlardan chetlatilishi haqida aytgandi. Yanada ko‘proq futbol va sport yangiliklaridan boxabar bo‘lishni istasangiz, “Daryo”ning Telegram’dagi rasmiy sport kanali — @Daryo_Sport24’ga obuna bo‘ling!
ko'rinishga ega bo'lsa, u holda K(s, Р) ajralgan yadro deyiladi. Bu yerda P;, Qi Muksiyalar L3la, b) Tazodan olingan. Ravshanki, Pi, Pa, ..., BP, funksi-yalarni chiziqli erkli deb hisoblash munkin, aks holda K(s, t) yadroni chiziqli erkli bo'lgan Pi, Po. ..., P; (i « n) lar orqali ifodalash munkin. (38.11) teng-likdan fuydalanib, (38.10) tenglamani qiyidagi ko'rinishga keltiramiz: n ub N0 fada. Agar biz . / Qi)dda gii...) belgilashlarni kiritsak, u holda (38.10) tenglama — Nk) (38.12) ko'rinishga keladi. $ funksiyaning bu ifodasini berilgan integral tenglarnaga qo'ysak, n n u Na га / 059) Xoni «»? « 415), «л » уаш У аР65) = ЎТ РИБ) I anga ч (38.13) = != jol koʻrinishdagi tenglikka kelamiz. Bu yerda Б б иш = f qurma, n } Флолои. Ja Endi 2/(s) funksiyalar chiziqli erkli ekanligini hisobga olsak, (38.13) munosa-batdan quyidagi tengliklar kelib chiqadi: = УР аш, 46,86 {1,2,...,1). (38.14) » Agar biz bu chiziqli tenglamalar sistemasini q; larga nisbatan yechsak, u holda (38.12) tenglikdan $(s) funksiya ham topiladi. Shuuday qilib, ajralgan yadroli 413
Aning ko‘si rahilin cholg‘ulug‘dur. Qo‘lumg‘a muft solmish oni iqbol, Kerakdur bo‘lmoq andin forig‘ulbol. Chamanni chun aritsam bu tikandin, Tong ermas, bar yemak sarv-u sumandin». Dedi: Besh-o‘n muboriz sekretib ot, Mening ollimgg‘a oni kelturung bot». Alar chun qildilar ul sori rarvoz, Chiqib tosh uzra Farhod etti ovoz: Ki: (Yey chobuk sirahdori dilovar, Qo‘lungda baxt yor-u charx yovar. Agar Xusrav esang xud bil bu so‘zni, Emas ersang ham eshitgil bu so‘zni: Sanga mendinki kelmak multamasdur, Tariki multamas mundoq emasdur Ki, chorturdung o‘n-o‘n besh rahlavonni Ki, qilg‘aylar talaf bir notavonni. Vagar xud qasd-u qatlim erdi maqsud, Manga mundin ziyon yo‘qtur, sanga sud. Bu jam’i begunah qoniga kirding, Sirohingni o‘z ilging birla qirding. Desang bu nukta ermas, rost hosho, Boqib, Haq sun’ini qilg‘il tamosho Ki, boshdin uchqusidur mili xudung, Bu tosh birlaki yetkurdim durudung", Yana bir tosh otib, dedi ravoni: «Mungadur mahchai tug‘ung nishoni». Iki toshi qilib sur’atda ta’jil, Rayoray uchti yetgach mahchau mil. Dedi-eyEy kim, bu elga rodshaxsen, Yo‘q ersang shoh, sarxayli sirahsen. Bu erdi ishq xayli dastburdi
25 2p 14 11717 Demak, atomdagi juftlashmagan elektronlar hisobiga 4$ ta kovalent bog‘ hosil bo‘ladi. N, va NH, molekulalarida azotning kovalentligi 3 ga teng: H M 3 H:Y: H Qo‘zg‘almagan holatda uglerod atomida ikkita juftlashmagan elektron bo‘lganligi uchun ikki valentli bo‘ladi: 257 2p? Y ИИ CO, va CH, larda uglerod atomi qo‘zg‘algan holatga o‘tganligi uchun 4 ta kovalent bog‘ hosil qiladi. Bunda bog‘ hosil bo‘lish jarayoni ko‘p energiya ajralib chiqishi bilan boradi: 28? 2p" 251 Эp" 112 198 aaa Kislorod va ftor atomlari bo‘sh orbitallarga ega emas. Bunda juftlashmagan elektronlar sonini oshirish uchun elektronlar 3s orbitalga o‘tish kerak, lekin bunda juda ko‘p energiya sarflanishi kerak, u yangi bog‘ hosil bo‘lishini qoplamaydi va shuning uchun yangi bog‘ hosil bo‘lmaydi. Kislorod atomida faqat ikkita, ftor atomida bitta juftlashmagan elektron bor. Bu elementlar uchun doimiy valentlik xarakterli bo‘lib, u kislorod uchun doimiy ikkiga va ftor uchun birga tengdir. Atomlarning juft elektronlarini qo‘zg‘algan holatga o‘tishi hisobiga yuzaga keladigan bog‘lanish. III va boshqa davr elementlari d pog‘onachadagi elektronlarni qo‘zg‘algan holatda keyingi pog‘onaning s-, p-va d-pog‘onachalariga o‘tkazilishi mumkin. Bunda juftlashmagan elektronlar soni ortadi. Masalan, xlorning qo‘zg‘almagan holatda bitta juftlashmagan elektroni bor: 197
Poytaxtimizdagi “Xalqlar doʻstligi” saroyiga tutash muazzam maydonda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi qabul qilingan kun munosabati bilan “Davlat gerbi – milliy yuksalish mujassam ulugʻvor Vatan timsoli!” deb nomlangan maʼnaviy-maʼrifiy bayram tadbiri boʻlib oʻtdi. Respublika Maʼnaviyat va maʼrifat markazi tomonidan tashkil etilgan ushbu tantanali tadbirga ijodkor ziyolilar, harbiylar, talaba-yoshlar, hamyurtlarimiz taklif etildi. Xuddi shu kuni jazirama ob-havo ham tantanaga xayrixoh boʻlganidek, mayin shamol maydon uzra esa boshladi. Anvoyi gullar, sharqiragan billur favvoralar, har tarafda hilpirayotgan koʻplab bayroqlar bayramga yana-da koʻtarinkilik bagʻishlaydi. Oʻzbekiston Respublikasining Davlat madhiyasi yangraydi. Ona-diyorimizning bosh qoʻshigʻini tadbirda ishtirok etayotgan barcha qatnashchilar baralla, joʻrovozlikda ijro etdilar. Respublika Maʼnaviyat va maʼrifat markazi rahbari Minhojiddin Hojimatov, Oʻzbekiston xalq shoiri, Yozuvchilar uyushmasi raisi Sirojiddin Sayyid va boshqalar Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan tobora yangilanib borayotgan Oʻzbekistonimizda yoshlar maʼnaviyatini yuksaltirish, ularni buyuk ajdodlarimizga munosib, yurtparvar, gʻururli, sadoqatli insonlar etib kamolga yetkazish, bilim va maʼrifat olishi yoʻlida zarur barcha imkoniyat va sharoitlar eshigini keng ochib berish masalasi ustuvor ahamiyat kasb etayotganini taʼkidladi. Ulgʻayib kelayotgan avlodda ezgu va olijanob fazilatlarni kamol toptirishda jonajon Oʻzbekistonimizning muqaddas ramzlari betakror oʻringa egadir. Tadbirda taʼkidlanganidek, mana bir necha yildirki, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi, bayrogʻi, madhiyasi qabul qilingan kunlarni ayricha shodumonlikda, koʻtarinki ruhda, yana-da baland kayfiyatda nishonlash anʼanasi shakllandi. Bu esa koʻksida Vatan degan nomni olib yurishni yuksak sharaf bilgan barcha hamyurtlarimiz maʼnaviy hayotida oʻziga xos ahamiyat kasb etishi shubhasiz. 2-iyul kuni ham yurtimiz fuqarolari uchun unutilmas sanaga aylangan. Bundan roppa-rosa 29 yil muqaddam mamlakatimizning “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi toʻgʻrisida”gi qonuni qabul qilindi. Unda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi Oʻzbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining ramzi ekani ustuvor oʻrin egallaydi. Gerbimiz madhiyamiz, bayrogʻimiz kabi erkimiz, baxtimiz, gʻururimiz, porloq istiqbolimiz, oʻzligimiz timsoli hamdir. Vatan tarixi, xalqimizning ezgu orzu-umidlari, begʻubor intilishlarimiz aks etgani bois ham barchamiz gerbimizdan kuch-qudrat olamiz. Unda tasvirlangan har bir timsol qalbimizga tutashdir. U tobora sayqal topib boraveradi. Purviqor togʻlar adolat va gʻurur, barchaga barobar nur sochayotgan quyoshimiz – soʻnmas harorat, obodlik, bagʻrikenglik, toʻkinlikka ishora. Gerbdagi “Oʻzbekiston” soʻzi har birimizning yuragimizdan oʻrin olgan, eng qadrli soʻz, desak mubolagʻa boʻlmaydi. Davlat ramzlari Vatan ravnaqi, yurt tinchligi, xalqimiz hamjihatligi yoʻlida barchamizni birlashtirishi bilan ham qadrlidir. – Vatan timsollari biz uchun gʻurur va or demakdir, – dedi Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlar harbiy xizmatchisi Jahongir Usmonov. – Ularni muqaddas bilish, eʼzozlash chin insoniy, ham vatanparvarlik burchimizdir. – Ajdodlarimiz bugungidek yorugʻ va farovon, ozod va saodatmand kunlarning orzusida armon bilan oʻtganlar, – dedi Ichki ishlar vazirligi akademiyasi kursanti Abbosbek Mustafoyev. – Gerbimiz bayrogʻimiz, madhiyamiz kabi gʻoyat chiroyli, qalbga juda yaqindir. Unda shonli tarix, istiqlolga erishgan yorugʻ kunlarimiz, nurli kelajak oʻz aksini topgan. Vatan ramzlari bizlarni ulugʻ maqsadlar sari hamisha daʼvat etib turadi. Tantanali tadbirda ona-Oʻzbekistonimiz, mustaqilligimiz, yoshlarga koʻrsatilayotgan ulkan mehr va eʼtibor, bunyodkor xalqimizni tarannum etuvchi kuy-qoʻshiqlar yangradi. Harbiy badiiy jamoalar, estrada yulduzlari, yozuvchi va shoirlar, taniqli sanʼatkorlarning chiqishlari kechaga yana-da tantanavor ruh bagʻishladi.
Qishloq xo‘jaligi bozorini barqarorlashtirish uchun davlat xaridi va tovar interventsiyasini, shuningdek garov operatsiyalarini amalga oshirishi mumkin. Interventsiya xaridlar shaklida va qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, xomashyo va oziq-ovqat bilan kafolatlangan bitimlar shaklida amalga oshiriladi. Tovar interventsiyasi bu respublika va mintaqaviy oziq-ovqat fondlaridan qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini sotishni tashkil etishga aytiladi. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari garovida davlat ishtiroki quyidagi shakllarda amalga oshiriladi: byudjet mablag‘larini taqsimlash; -kreditlar berish; belgilangan tartibda davlat mulkiga sotib olingan qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini saqlash va qayta ishlash xarajatlarini qoplash. Xarid qilish interventsiyasi mahsulotlarning bozor narxi minimal darajadan past bo‘lganda yoki ishlab chiqaruvchilar o‘z talablarini pasaytirganligi sababli o‘z mahsulotlarini sota olmasa amalga oshiriladi. Tovar interventsiyasi bozorda tegishli turdagi qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, xom-ashyo va oziq-ovqat yetishmovchiligi mavjud bo‘lganda yoki bozor narxlari mahsulotga nisbatan tebranish darajasidan yuqori bo‘lganida amalga oshiriladi. Qishloq xo‘jaligi bozorida iqtisodiy munosabatlarning asosini talab va taklif ta“sirida shakllanadigan bozor yoki shartnoma narxlari tashkil etadi. Bozor narxlari bilan bir qatorda, qishloq xo‘jaligi mahsulotlariga kafolatlangan narxlar ham qo‘llaniladi. Ular o‘rtacha bozor bahosi kafolatlangan narxdan past bo‘lganda yoki mahsulot to‘g‘ridan-to‘g‘ri davlatga sotilganda qo‘llaniladi. Kafolatlangan narxlar belgilangan narx asosida hisoblanadi va davlat organlari tomonidan belgilanadi, ular qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilariga korxonalarda ishlab chiqarish hajmini oshirishni ta’minlaydigan miqdorda daromadlar berishlari shart. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining ro‘yxati, ularni sotish hajmi, kafolatlangan narxlar darajasi va ularni qo‘llash tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. Maqsadli narxlar sanoat va qishloq xo‘jaligi mahsulotlari narxlarining tengligini ta’minlash, shuningdek soliqlarni, ssudalar va boshqa to‘lovlarni yig‘ish bilan bog‘liq xarajatlarni qoplash uchun ishlatiladi. Maqsadli narxlar qishloq xo‘jaligi mahsulotlariga 19$
VI. HIGER-KONGO TILLARI OILASI (Sahroi Kabirdan janubroqdagi Afrika hududi) 1. Mande tillari guruhi: 1) bamana (bambara) tili; 2) soninke tili;3) soso (susu) tili;4) maninka tili;5) kpelle, loma, mende kabi tillar. 2. Atlantika tillari guruhi: 1) fula (fulfulde) tili;2) volof tili;3) serer tili;4) diola tili;5) konyagi tili; 6) gola, temne, bullom kabi tillar. 3. Ijo tillari guruhi: Bu guruhga boshqa tillardan ajralib turuvchi ijo (Nigeriya) tili kiradi. 4. Kru tillari guruhi: 1) seme tili;2) bete tili;3) godie tilij4) kru tili;5) grebo tili;6) uobe va boshqa tillar. 5. Kva tillari guruhi: 1) akan tili;2) baule tili;3) adele tilij4) adangme tili;5) eve ti1i;6) fon va boshqa tillar. 6. Dogon tili guruhi. 7. Gur tillari guruhi: 1) bariba tili;2) senari tili;3) suppire tili;4) gurenne tili;5) gurma tili; 6) kasem, kabre, kirma va boshqa tillar. 8. Adamaua-ubangi tillari guruhi: 1) longuda tili; 2) tula tili; 3) chamba tili; 4) mumue tili; 5) mbum tili;6) gbayya tili; 7) ngbaka tili; 8) sere, mundu, zande va boshqa tillar. 9. Benue-kongo tillari garuhi: Benue-kongo tillari guruhi bu tilda so‘zlashuvchilar soni jihatidan Nigero-kongo tillari oilasida yetakchi o‘rinni egallaydi. Bu guruhga kiruvchi tillar Nigeriyadan Afrikaning sharqiy sohillarigacha bo‘lgan xududda (Janubiy Arab Respublikasi bilan birga) tarqalgan. 1) nupe tili; 2) yoruba tili; 255
Ukrainada sodir bo‘layotgan voqealar oqibatlaridan biri turli mamlakatlarda oziq-ovqat taqchilligi bo‘lishi mumkin, dedi Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Italiya parlamentidagi videoaloqa orqali chiqishi chog‘ida “Ukraina har doim eng yirik oziq-ovqat eksportchilaridan biri bo‘lgan”, — dedi u Biroq, Zelenskiyning so‘zlariga ko‘ra, Ukrainadagi hozirgi vaziyat ekin ekish kampaniyasiga to‘sqinlik qilmoqda Ukraina prezidentining aniqlik kiritishicha, gap “dengizning narigi tomonidagi qo‘shnilar uchun zarur” bo‘lgan makkajo‘xori, o‘simlik yog‘i va boshqa mahsulotlarni yetkazib berishdagi uzilishlar haqida ketmoqda, “narxlar esa allaqachon oshib bormoqda” Zelenskiyning ta’kidlashicha, jangovar harakatlar oqibatlari ko‘plab mamlakatlarda sezila boshlagan va “turli mamlakatlar uchun yaqinlashib kelayotgan ocharchilik eng dahshatlisi bo‘ladi” AQSH Qishloq xo‘jaligi boshqarmasining tashqi qishloq xo‘jaligi xizmati ma’lumotlariga ko‘ra, Rossiya va Ukraina dunyodagi eng yirik bug‘doy yetkazib beruvchilardan biri hisoblanadi Iyul oyida boshlangan 2021/22-yilgi mavsumda jahon bug‘doy eksportining 16 foizi Rossiyaga, 10 foizi Ukrainaga to‘g‘ri keldi Bu borada eng katta ulush Yevropa Ittifoqiga tegishli — 18 foiz, keyingi o‘rinlarda 13 foiz — Avstraliya, 11 foiz — AQSH, 5 foiz— Hindiston turadi Ukraina, shuningdek, makkajo‘xorining eng yirik eksportchilaridan biridir Mamlakatning jahon eksportidagi ulushi 14 foiz Kungaboqar yog‘iga kelsak, o‘tgan yillarda Rossiya va Ukrainadan yog‘ va taxtakunjaraning jahon eksportidagi ulushi taxminan 80 foizni tashkil etdi Mavzuga doir:
Sog‘liqni saqlash vazirligi va YUNISEF perinatal xizmatlar uchun sarflanadigan xarajatlar hajmini aniqlash maqsadida izlanishlar olib bormoqdalar. Sog‘liqni saqlash vazirligi va YUNISEF 2017 yilning iyun-iyul oylarida Xorazm va Surxandaryo viloyatlarida milliy va xalqaro ekspertlar tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotlar natijalarini taqdim etish uchun seminar o‘tkazdi. Mazkur tadqiqot byudjyetni rejalashtirishni yaxshilash maqsadida, turli xildagi muassasalarda ko‘rsatilayotgan perinatal xizmatlar uchun xarajatlarni hisob-kitob qilishga qaratilga edi. Yig‘ilgan ma'lumotlarga ko‘ra, YUNISEF ekspertlari umumiy va batafsil xarajatlar bo‘yicha hisob-kitoblarni aks ettiruvchi hisobotni va ko‘rsatilayotgan perinatal xizmatlar sifatini kafolatlashga qaratilgan byudjyetlashni yanada yaxshilash bo‘yicha tavsiyalarni taqdim qildilar. Ushbu tadqiqot O‘zbekistonda perinatal xizmat ko‘rsatishga sarflanadigan amaldagi va normativ xarajatlar bo‘yicha sarf-xarajatlarni ilk marotaba baholash imkonini beradi. Normativ xarajat muayyan yo‘riqnomalar asosida amalga oshirilgan xizmatlar uchun xarajatlarni belgilaydi, amalda zarur bo‘lgan xizmatlar uchun xarajatlarni o‘zida aks ettiradi. Bunday tahlil keng qamrovli ma'lumotlar to‘plash, ishonarli vosita va metodologiyalar asosida bajariladi. “Ushbu baholash shifoxonalarni moliyalashtirish tizimini har bir joy asosida emas, balki ma'lum bir holat uchun perinatal parvarishlash tizimiga o‘tishga turtki bo‘lsa, u holda sifatliroq va adolatliroq xizmatlar ko‘rsatish ta'minlanadi,” deb ta'kidladi Atul Kumar, YUNISEFning O‘zbekistondagi vakolatxonasi rahbari o‘rinbosari vazifasini ijro etuvchi. “O‘zgartirilgan tizim mablag‘larni eng ko‘p talab etilgan joylarga yo‘naltirish imkonini yaratadi, va shu asnoda shifoxonalarning samaradorliligini oshirishga xizmat qiladi,” deb qo‘shimcha qildi u. YUNISEF ekspertlari hisobotning moliyalashtirish xarajatlarini hisoblash bo‘yicha yakuniy natijalarini taqdim etdilar. Ular Sog‘liqni saqlash vazirligi va Moliya vazirligi ekspertlarining semnar davomida bildirgan fikr-mulohazalariga asoslangan holda hisobotning yakuniy variantini tayyorlaydilar.
He, Lunacharskiyda besh-o’nta xorazmlik tanishlar-ning zo’r-zo’r hovlilari bor Ilgari ko’chib kelishgan O’zlari — usta odamlar O’sha yerdan… Umuman, masalaga real qaragandayam shu-da: uying ko’z oldingda to’kila boshlasa, narxi tushaversa — nima qilish kerak? Uning bir so’mga qimmat bo’lishini kutib, demak, boshpanasiz qolishni kutib o’tirish kerakmi? Tag’in Xivaga bordim Otamning ahvoli ancha chatoq edi: shishganmi-e, sarg’aygandek ham edi Ko’chaga kam chiqqanmi… Barmoqlarida qandaydir oq dog’lar paydo bo’lgan, ko’zlari o’qraygan… Otam yana miq etmasdan o’tirdi-da, keyin eshiklarni ochib qo’yib, uylarni supura boshladi Qarab turibman… Shu-shu, yomon ish bu… «E, kizzingni…» deb chiqib ketdim Yana o’sha jo’ralarni topdim O’zim bir restoranning zalini oldim Juda maza qildik Keyin haligiday qizlar ham topila qoldi Yana ketdik Amuga Qayiqqa tushib suzdik Yana ashula, o’yin… Rosa aytdim o’zim ham Juda to’lib-to’liqib aytgan ekanman, shekilli, jo’ralar meni Komiljon akaga yetkazib qo’yishdi Bizda endi, ashulachilarning etaloni— Komiljon Otaniyozov-da! Xudoyshukurov bilan Ortiqlar keyin yuradi… Daryo miltillaydi deng Oqqani bilinmaydi-da Biz ketyapmiz Xudai bir yoqqa bosh olib ketayotgandek! Aka, mening jo’ralarimni o’ziga o’xshagan otarchi, sayoq deb o’ylamang, zo’r-zo’r yigitlar ular! Ha, endi bitta-yarimta afiristiyam bor… Lekin Xorazmning chin farzandlari ular! Shohlar, urush-janjallar… Jaloliddin Manguberdi! Shu haqdagi piesani chiqarib yaxshi ish qilishdi-ya? Lekin unchalik zo’r emas ekan Atay o’qidim
144 8.1-jadval (davomi) № Nomi Monj chizmasidagi tasviri Analitik berilishi 7. Giperbolik konus 0222222    c z b y a x a > b 0 < c <  8. Parabolik konus 222 z py x   p  0 9. Elliptik silindr 12222   b y a x z = h a>b
“Toshshahartransxizmat” AJ Shahar jamoat transportida qatnovchi transport vositalarini siqilgan gazga o'tkazish munosabati bilan, siqilgan gaz uskunalarini o'rnatuvchi tadbirkorlarni hamkorlikka chaqiradi
Tavallo (taxallusi; asl ism-sharifi Toʻlagan Xoʻjamyorov) (1883 – Toshkent, Rossiya imperiyasi — 1937-yil 10-noyabr, Toshkent, OʻzSSR, SSSR) — turkistonlik maʼrifatparvar shoir, publitsist. Jadidchilik harakati namoyandasi. Bolaligi va faoliyati Tavallo 1883-yil Toshkentning Koʻkcha dahasida, Obi Nazir mahallasida Xoʻjamyor Jiyanboyev oilasida tugʻilgan. Avval eski maktabda savod chiqargan, soʻng Beklarbegi madrasasida va rus-tuzem maktabida oʻqigan. 1900-yil 17 yoshida mol savdosi bilan shugʻullanuvchi otasining maslahati bilan Prjevalsk shahriga borib, Usmonbek Solihjonboyev degan kishining qoʻlida prikazchik boʻlib ishlagan. 1909-yil otasining vafotidan soʻng Toshkentga qaytib, shahar savdo shirkatlaridan birida ish yurituvchilik qilgan. Oilasi Tavallo Zuhra ismli ayolga uylangan, ular Rahbar, Sanobar ismli ikki qiz va Maqsud, Mahmud ismli ikki oʻgʻil farzand koʻrishadi. Publisistik faoliyati Oʻzbek va fors adabiyoti klassiklarining ijodini, shuningdek, arab va fors tillarini oʻrgangan. 1905-yildan „Turkiston viloyatining gazeti“, „Sadoi Fargʻona“, „Taraqqiy“ kabi gazeta va jurnallarida sheʼr va maqolalari bilan muntazam qatnashgan. 1910-yillardan vaqtli matbuotda „Tavallo“ taxallusi bilan sheʼr va maqolalari bosila boshlagan. 1914-yil 30-avgustda Munavvarqori, Abdulla Avloniy, M. Podshoxoʻjayev, Husanxoʻja Dadaxoʻja oʻgʻli (yozuvchi Said Ahmadning otasi), Saidabdullo Saidkarim oʻgʻli Saidazimboyev, Komilbek Norbekov (jami 12 kishi)lar bilan birgalikda Toshkentda „Nashriyot“ shirkatini tuzib, kitob chiqarishni yoʻlga qoʻygan. 1915-yilda esa Avloniylar tashabbusi bilan tuzilgan „Turon“ jamiyatida faoliyat koʻrsata boshlagan. 1918–1919-yillarda Toshkentning dastlab Eski shahar, soʻng Yangi shahar ijroiya qoʻmitalarining aʼzosi boʻlgan. Keyinchalik turli xoʻjalik ishlarida ishlagan. Ijodi Tavalloning ijodkor sifatida shakllanishida Toshkent adabiy muhitining roli katta boʻlgan. Unga sayramlik shoir Yusuf Saryomiy ustozlik qilgan. Taxallusni ham unga Yusuf Saryomiy bergan. Tavallo sheʼrlarida millat va Vatan tushunchalari keng oʻrin egallagan („Yordam etmak kuni yetdi siza Turon ahli…“). „Ravnaq-ul Islom“ (1916) sheʼriy toʻplami uning hayotlik davrida chop etilgan. Toʻplamga 70 ta sheʼr kiritilgan. Asar turkchilik, islomchilik ruhida. Vazn va ohang anʼanaviy – aruzda. Ushbu toʻplam 1993-yili professor Begali Qosimov tomonidan soʻzboshi va izohlar bilan qayta nashr qilindi. Vafoti Tavallo 1937-yil 14-avgustda Tavallo aksilinqilobiy „Turon“, „Shoʻroyi islom“ „Ittihodi taraqqiy“, „Milliy ittihod“, „Milliy istiqlol“ tashkilotlarining aʼzosi, „Millionerning oʻgʻli“, „sheʼrlarida millatchilik gʻoyalarini ilgari surgan“likda ayblanib, qamoqqa olinadi. 1937-yil 10-noyabrda NKVD qoshidagi uchlik hukmi bilan otib tashlangan. 1968-yil 18-oktabrda oqlangan. Manbalar Oʻzbekistonlik yozuvchilar Toshkent madrasalarida tahsil olganlar Beklarbegi madrasasida tahsil olganlar
Farilabonudan olgan maktubning javobini yozib yuborgan kunim ertasiga akasi Sayyid Hasan karvonsaroyga kelib, bandalarini uylariga olib ketishini aytdi. Ketdik. Yurgan yo‘limiz Dorus-Saodatning boshqa yo‘llari kabi, muntazam va latofatli edi. Ikki tarafdagi tosh yo‘laklar, ular chetidagi temir panjaralar va ularning ortidagi gulbog‘chalar, chiroyli-chiroyli uylar aholining zavq va rohatini aytib turardi. Bu yo‘lning oxirida bir maydonga chiqdik. Maydonning to‘rt tarafi yana bog‘ va binolar edi. Maydonning o‘zi oq va qoratoshlar bilan bezatilganday qoplangan va o‘rtasida uncha "katta bo‘lmagan, lekin misli yo‘q ziynatli bir jome’i sharif" bilan sharaflangan edi. Maydondan yurib, jome’i sharifga yaqinlashgan sayin hayrat va farah"im ortar edi. Qanday ajoyib bino, qanday xush shakl, naqadar mahorat bilan qurilgan; Minorasi charxlanganday ingichka, toshlariga o‘yilgan naqsh va chechaklar qiyosi yo‘q bir narsalar edi. Jome’ va minorasi oq marmardan va atrofidagi hovlisi qora marmar ustunlar ustiga bino qilingan ediki, ojiz ko‘zlarim qarab to‘ymas edi. Qaragan sayin ziynat va latofati zohir bo‘lib, katta-katta toshlarga yo‘nilgan naqshlarning go‘zalligi ila soddaligi bir joyga qovushganiga boqib, hayratda qolmaslik mumkin emas edi; Masjidni qurgan ustod faqatgina binoni murod qilmagan bo‘lsa kerak, o‘ylashimcha... Islomiyatni bayon etmish. Ulug‘ligi darajada sodda va soddaligi darajada ulug‘ bir bino insho etgan, lekin qanday qurgan-at Butunligicha va qismlari shunday mohirlik bilan yasalganki, biror chok va tutash joy ko‘rilmay, masjid va minorasi butun bir marmardan kesilganday edi; Hazor ofarin aytib, Dorur-Rohat arablari andaluzli otalaridan ham ustod, yanada mohir ekanliklarini tushundim. Ha, besh yuz yildan beri bekorchi vaqt o‘tkazmaganlar; funun va hunarni necha marotaba ilgarilatganlar. Jome’ yaqinida qabr va turba yo‘qligidan, Dorur-Ro-hatda qabriston ko‘rmaganimdan va bizning Turkistonda masjidlarning atrofi qabrlar bilan to‘la bo‘lishi yodimga kelib, qabriston qayerda ekanligini Sayyid Hasandan so‘radim. { Masjid. 2 Sevinch, quvonch. 255
1.5-misol. Agar A-(xix€R, Xaa va B2, 3) to‘plam: jan bo‘lsa, ekanligini
Aritmiya— bradiaritmiya (a-v blokada)da birinchi yordam Bemor shikoyatlari Ko‘zdan kechirganda 1 I Tosatdan boshlanishi 1 Teri qoplamlarining Hushdan ketish ko‘karishi 2 (Puls sezilmaydi 3 J/Qon bosimi aniqlanmaydi 4 I Yuraktonlari sezilmaydi Xurujdan so‘ng Xurujdan so‘ng 1 JI Umumiy xolsizlik 1 (Hushiga keladi Oyoq-qo‘’llarda og‘riq 2 IPuls I daqiqada 40 marotabadan kam 3 /Qon bosimi oshadi Hamshira taktikasi 1 (Tezda shifokor chaqirish Yurak soxasiga zarb bilan urish 3 JO‘’pka shishi belgilari bo‘lmasa, bemor oyoqlarini 20” ga baland ko‘tarib yotqizish 4 JNamlangan kislorod berish 5 IShifokor bilan birga yoki o‘zi yurakni bilvosita massaj qilish, suniy nafas berish 6 JlQuyidagi dori vositalarini tayyorlash: e 0,195 li 1ml atropin; e 596 (100mg)li dofamin; e 2,499 li 10ml eufillin; e 60 mg prednizolon 7 1Shifokor ko‘rsatmasi bo‘yicha dori moddalarini yuborish Izoh. 1. Bemorni kasalhonaga yotqizish. 2. Dori moddalarini qat’iy shifokor ko‘rsatmasi asosida yuborish. 3. Kardiolog maslahati va ritmni sun’iy boshqaruvchi moslama qo‘yish mumkinligi haqida bemor bilan suhbatlashish. 339
Zamira Ro‘ziyeva SHAMOLLAR 10 SOCHK 4 Bashorat Bir kun jur’at seni topadi, ishon, Zarra loqaydlik ham seni g‘ash qilar. O‘ktam sumbatingni ko‘rgani zamon, Yiqilib tushadi yolg‘on-yashiqlar. So‘zlaysan bolalar ertakday tinglar, Bu kunlarni qanday topganing haqda. Ko‘z yetmas dalada qiz-u juvonlar, Erkak kabi ketmon chopgani haqda. So‘zlaysan u paytlar kelinchaklarning Qo‘llari qavariq bo‘lgan, yumshoqmas., Bolalar ishonmay tinglaydi seni, Ertak to‘qishingga qilgancha havas. Xushbo‘y uzatadi ertak haqqiga v Baland daraxtlaring, go‘zalgullaring. Qadringni ko‘tarar osmon toqiga, Yolg‘on kitoblarmas, rostgo‘y kunlaring. Fasllar aylanar, Aylanar mehnat, Ikkisiga payvand Aylanasan sen. Taniganing dala— Mo‘tabar xilqat, Tong-u shoming bilan Boylanasan sen. Yashash—ishlamoqdir, Ishlamoq—yashash, 947 —
IC 3697 Canes Venatici yulduz turkumidagi S? (spiral galaktika) tipli galaktikadir. Havolalar IC 3697 Yangi umumiy katalog asl nashrida IC 3697 Yangi umumiy katalog asl nashrida IC 3697 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot IC 3697 SIMBAD omborida IC 3697 Vizier omborida IC 3697 NASA Extragalactic Database omborida NGC/IC obyektlari ombori IC 3697
6 Mazkur o‘quv qo‘llanmada ma’muriy menejmentning asosiy maqsadlari, vazifalari hamda zamonaviy qarashlari aks ettirilgan bo‘lib, oliy ta’lim muassasalari talabalari, o‘rta-maxsus ta’lim muassasalari o‘quvchilari va amaliyotda faoliyat yuritayotgan rahbar xodimlar uchun mo‘ljallangan. Shu o‘rinda mualliflar o‘quv qo‘llanmani yaratishda yaqindan yordam bergan taqrizchilar B.I.Usmonov va F.U.Tursunovlarga o‘z minnatdorchiliklarini bildiradilar.
di. Urug‘ni usti berk, lekin tubida teshikchalari bor idishda sepish qulay. Urug‘ sepilganidan keyin ustiga yupqa qilib tuproq sepiladi. Yirik urug‘lar chuqurroq ekiladi. Loviya, makkajo‘xori urug‘i, chigit va boshqa ba’zi o‘simliklar urug‘ini uyalab — har uyaga 2-3 tadan urug‘” tashlab ekish mumkin. Urug‘lar qatorlab ekilsa, maysalarni parvarish qilish, qatorlar orasini yumshatish, begona o‘tlarni yulib tashlash oson bo‘ladi. Katta maydonlarga urug‘lar mashinalarda, ya’ni seyalkalarda ekiladi. Birinchi barg chiqargan mayda o‘simlik maysa deb ataladi. Maysalarning birinchi bargiga qarab U qaysi o‘simlik ekanligini bilish mumkin.
Mualliflar. SHOMIRZAYEV NAJIYULLA HABIBULLAYEVICH Tibbiyot fanlari doktori. Toshkent tibbiyot akademiyasi Anatomiya, klinik anatomiya kafedrasi professori. AHMEDOV SHAVKAT MAXMUDOVICH Tibbiyot fanlari doktori. Toshkent pediatriya tibbiyot instituti —Umumiy xirurgiya, operativ xirurgiya va — topografik anatomiya kafedrasi professori. GULMANOV ILICH DJUMABAYEVICH Toshkent tibbiyot akademiyasi Anatomiya, klinik anatomiya kafedrasi katta o‘qituvchisi.
Maksim Galkin Toshkentdagi konsertida o‘zbekcha gapirdi Rossiyalik shoumen va parodiya ustasi Maksim Galkin 5-noyabr kuni Toshkent shahridagi “Istiqlol” san’at saroyida o‘z konsert dasturini o‘tkazdi. Podrobno.uz’ning yozishicha, Maksim Galkin o‘zining Instagram’dagi sahifasida Toshkentdagi konsert yaxshi o‘tganini, sahna ajoyib bo‘lganini va hatto konsertdan oldin unga o‘zbek to‘ni kiydirilganini ma’lum qilgan. Shuningdek, u o‘zbek tilini o‘rgangani va konsert davomida o‘zbekcha gapirganini aytgan.
MILLIY TAFAKKUR TARAQQIYOTIDAN 123 Shunday ekan, yerga bo‘lgan mulkchilik munosabatlarini qayta ko‘rib chiqib, yer o‘z egasini topishga imkon yaratilmasa, kelajakda fuqarolarimiz erkinligining iqtisodiy asoslari barham topishi, oqibatda esa erkin fuqarolar jamiyati talablaridan birining hayotda o‘z o‘rnini topa olmasligi mumkin. Qolaversa, ekiladigan yer maydoni aholi miqdoriga nisbatan qancha kam bo‘lsa, yerni xususiylashtirishga bo‘lgan tarixiy ehtiyoj shunchalik yuqori bo‘lishi to‘g‘risidagi qonuniyatga amal qilmaslikka olib keladi. Albatga, mamlakat mustaqilligidan keyin hali ko‘p vaqt o‘tgani yo‘q. Lekin, shunga qaramasdan yerni o‘z egalariga qaytarish borasida anchagina ishlar qilinganligini va qilinayotganligini e’tirof qilmoq kerak. Masalan, ko‘pgina yerlarda kolxoz-sovxoz sistemasi barham topib, shirkat xo‘jaliklariga aylantirildi. Fuqarolarga yerdan foydalanish uchun uzoq muddatli ijara belgilandi. Ijarador yerning haqiqiy egasi bo‘la olmaydi. Ijarachi dehqon yerning haqiqiy egasi bo‘lgan davlatdan ma’lum muddatga foydalanish huquqiga ega, xolos. Ammo O‘zbekiston sharoitida yerdan begonalashib, egalik hissi deyarli o‘ldirilgan dehqonga, xalqimizning asosiy boyligi bo‘lgan oltinga teng yerning ixtiyorini ham birdaniga tutqazib bo‘lmaydi. Bozor iqtisodiga o‘tish davrini, o‘z navbatida yerga ega bo‘lishga xohish bildirgan dehqon uchun ham sinov davri deb qabul qilishimiz kerak. Shuning uchun ham o‘tish davrida sinov qilishning ma’qul yo‘li esa, ijara shaklida yerdan foydalanish usulidir. Demak, mulkchilikning falsafiy muammolari deganda jamiyatning mohiyatini, tub mazmunini o‘zida mujassamlashtiruvchi eng asosiy muammo sifatida qarashimiz kerak. Mulkka bo‘lgan munosabatiga qarab har qanday jamiyatning xarakteri belgilab beriladi. Iqtisodiy jihatdan asoslanmagan fuqarolar erkinligi, aslida, quruq safsatadan o‘zga narsa emasdir. Kishilar erkinligining iqgisodiy asosi esa xususiy mulkdir. Shuning uchun ham xususiy mulk daxlsizligini muhofaza qilish pirovardida kishilar erkinligini ta’minlaydigan erkin fuqarolik jamiyatini qurishning kafolati bo‘lib xizmat qiladi. Erkinlik mulkiy kafolatlanmagan jamiyatda kishilar hech qanday huquqqa ega bo‘lmagan qullarga aylanadilar. Mulkiy tengsizlik, aslida, jamiyatning yanada takomillashuviga imkon tug‘diradi. Takomillashuv jarayoni esa
bom texnika xavsizligiga rioya qilish, asbob uskunalardan to‘g‘ri foydalanish yo‘llarini aniqlab oladi). -kollej reyting Nizomiga asosan o‘qituvchilarni boholab borishi (ma’lum har bir smestr so‘ngida o‘quvchilarning umumiy reyting ballari e’lon qilinadi. Amaliyotchi talaba buni albatta nazarda tutishi zarur, shuning uchun u dars jarayonida o‘quvchilarni kollej reyting Nizomiga asosan baholab borishi va talabalarning reyting ballarini o‘z vaqtida e’lon qilib borishi zarur. Bu borada ko‘proq bo‘sh o‘zlashtiruvchi o‘quvchilar bilan ishlab ularni o‘rta va undan yuqori holatga ko‘tarishiga, ilg‘or o‘quvchilar bilan turli zamonaviy masalalarni hal qilib, kasbiga va fanga bo‘lgan qiziqishlarini yanada ortirishga erishishi kerak). -har bir amaliyotchi talaba o‘zi ko‘rgazmalar tayyorlashi va ulardan foydalanishi; -kollej jamoasi oldida o‘z-o‘zini boshqara olish (ta’lim tarbiya jarayonida pedagogning mahorati, o‘z-o‘zini boshqarishi, xulqi, o‘quvchilar bilan muomilasi muhim rol o‘ynaydi. Shuning uchun har bir amaliyotchi talaba intizomli, madaniyatli, xushmuomila, so‘zini ustidan chiqadigan bo‘lishi, har bir ishni aniq bajarishi, o‘ziga va boshqalarga e’tibor berishi, dars konspektini, rejasini yoddan bilmog‘i, qo‘shimcha misollar, dalillar bilan boyita oladigan bo‘lmog‘i kerak); -amaliyotchi talaba institut va kollej tomonidan tayinlangan amaliyot rahbarlarini hamda o‘zida biriktirilgan guruh rahbarini barcha topshiriqlarini bajarishi; -amaliyotchi talaba o‘ziga biriktirilgan guruhdagi eng kamida 1-2 talabani kuzatib, unga psixologik tavsifnoma yozishi; -kollej pedagogik yig‘ilishida, uslubiy birlashmasi va ota-analar majlisida kamida bir marta qatnashishi; -tanlangan mavzusi bo‘yicha referat yozishi, Amaliyotchi talaba guruh rahbari vazifasini bajarib quyidagilarni amalga oshiradi: - 1-2 o‘quvchini kuzatib, unga psixologik tavsifnoma yozadi; -kollejdagi turli tadbirlarda qatnashadi; -ma’naviyat soatlari fan kechasi o‘tkazishi kerak. Pedagogik amaliyot yakunida amaliyotchi talabalarning reyting ballarini hisoblashda ularning quyidagi bajargan ishlari hisobga olinadi: -kundalik daftarning sifati; -reyting darslari (tuzgan testlar); -texnika vositalaridan mustaqil foydalana olish; -o‘qitish metodlaridan unumli foydalanishi; -kuzatgan darslarini tahlil qilishi; -ko‘rgazmali qurollar va tarqatma materiallar tayyorlanganligi; -darsdan tashqari o‘tkazgan tadbirlar; -guruh rahbarligi; -psixologik tavsifnoma yoza olishi; -tayyorlangan hisobot. -199-Amaliyotchi talabaning kundalik daftari
Errio G Mayn, bunda nur soxilib ketadi, qaytadi ia yutiladi. Stomatologiyala lazerning ko‘llani-ishi: turli xil to‘qimalarga tashlab ta’sir oma prikiyati qo‘yilgan. Lazer nurlari bisto‘kimalar tarkibiga kiruvsh ma’dum
Yaponiya hukumati COVID-19 ga qarshi davom etayotgan kurash doirasida 25-mart kuni O‘zbekistonga 200 ming dozadan ortiq AstraZeneca vaksinasini taqdim etdi Vaksinalarni yetkazib berish COVAX mexanizmi orqali UNICEF bilan hamkorlikda amalga oshirilgan “Yaponiya O‘zbekistonning COVID-19 ga qarshi kurashdagi sa’y-harakatlarini, jumladan, zamonaviy tibbiy uskunalar va shaxsiy himoya vositalari bilan ta’minlash hamda aholining ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan zaif qatlamlariga yordamini doimo qo‘llab-quvvatlab keladi Hozirgacha biz O‘zbekistonda COVID-19 ga qarshi kurashish uchun jami 10 million dollardan ortiq mablag‘ ajratdik Bugun Yaponiya O‘zbekiston xalqi uchun qimmatli vaksinalarni yetkazib beruvchi davlatlar guruhiga qo‘shilganini e’lon qilishdan juda mamnunman”, — deydi Yaponiyaning O‘zbekistondagi elchisi Yoshinori Fujiyama U, shuningdek, ushbu yordam O‘zbekistonda xalqining sog‘lom turmush tarziga ko‘mak berishiga hamda diplomatik munosabatlar o‘rnatilganining 30 yilligini nishonlaydigan ikki davlat o‘rtasidagi do‘stlikni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi deb umid bildirgan Yaponiya hukumatining ko‘magi vaksina yetkazib berish va tarqatish bo‘yicha global mexanizm doirasida amalga oshirilmoqda Ushbu vaksinalar hozirgi vaqtdagi ta’minot taqchilligini yumshatish va, eng muhimi, kasallikning yangi variantlaridan himoya qilish va maqsadli guruhlarga emlashni kengaytirishda muhim ahamiyat kasb etadi Ta’kidlanishicha, Yaponiya taqdim etgan vaksinalar bilan birgalikda O‘zbekiston tomonidan olingan COVID-19 vaksinalarining umumiy soni 61 million dozaga yetgan Bundan tashqari, UNICEF shprislar, xavfsizlik qutilari va shaxsiy himoya vositalari kabi xavfsiz emlash vositalarini xarid qilgan va yetkazib bergan COVAX mexanizmi doirasida, UNICEF 2022-yil o‘rtasiga qadar COVID-19 ga qarshi yana 24,6 million doza vaksina yetkazib berishni rejalashtirgan Eslatib o‘tamiz, O‘zbekistonga 2022-yilning fevralida Moderna vaksinasining 2,8 milliondan ortiq dozasi, mart o‘rtalarida 2 million dozaga yaqin Pfizer vaksinasi, 17-mart kuni esa Yaponiyadan 201 600 doza AstraZeneca vaksinasi olib kelingandi Mavzuga doir: COVAX O‘zbekistonga 2022-yilning birinchi choragida 11 mln doza vaksina taqdim etadi
Praskovya Fyodorovna, hozir shaharda yana bir odam dunyodan ko‘z yumdi. Men hatto uni bilaman, — Ivanushka jilmayib qo‘ydi, —bu—ayol”. Ha, Usta va Margarita bir vaqtning o‘zida jon berishgan. Shundan keyingina Izoldaning qo‘shig‘i yangraydi: “Quloq sol, gung borliq, quloq sol va sukunatdan lazzat ol. Qara, hov anavi yerda senga mukofotga berishgan abadiy uying turibdi. Men hatto venetsiyacha derazani va egilib turgan tokni kurayapman, u o‘rmalab tomning eng tepasigacha chiqib ketgan. Mana sening uying, mana sening abadiy uying. Sen unda uxlab yotasan... lablaringda tabassum bilan uxlab yotasan... Sening uyqungni men qo‘riqlayman”. O‘lim va muhabbat haqida gapirish uchun shoirlar turli-tuman so‘zlarni topishgan. Alisher Navoiy ham o‘z so‘zlarini topgan: Kim kirdi uy ichra yori joni, Yo‘q, yo‘qki, rafiki jovidoni. Bir-biriga nazar kushod topti. Ham buva ham ul murod topti. Jononiga ul fido qilib jon, Bu jon beribon nechukki jonon. Ul azm etti chu topti yo‘ldosh. Bu olmadi yo‘lidin aning bosh. Tristan va Izolda, Usta va Margaritaning o‘limi va muhabbati haqida aytilgan ajoyib so‘zlar. Buning uchun Alisher Navoiy topib aytgan so‘zlar turgan-bitgani mo‘jizadir: Jononiga ul fido qilib jon, Bu jon beribon nechukki jonon. Alisher Navoiydek shoir bo‘lganidan suyunamiz! Shunday shoirni bizga in’om etgan o‘zbek xalqiga kattadan katta rahmatlar aytamiz. Biz uni o‘rganibgina qolmaymiz, balki o‘qiymiz ham. Faqat o‘qibgina qolmaymiz, ular ustida fikr yuritamiz. Uni o‘zimizniki qilamiz! U Renessansning bir Buyuk erasidan boshqa—yanada kattaroq tarixiy ma’noga ega Renessansga kirib keddi. 1968 y. Ruschadan Amir FAYZULLA, Ortiqboy ABDULLAEV TARJIMASI-E Ye.E.BERTELS Navoiy va Sharq adabiyoti Keyingi yillarda Sharq adabiyotlarini chuqur o‘rganish ularning ko‘p tarmoqlari favqulodda murakkab tarzda o‘zaro chatishib ketgani va o‘ziga xos yaxlit bir butunlik kasb etganini ko‘rsatmoqda. Tarixiy jarayondagi bu o‘ziga xoslik turli davrlarda bir-biri bilan chambarchas bog‘langan bir qator xalqlarning mushtarak mehnati samarasi bo‘lgan Old Osiyo uslubiga xos xarakterli xususiyatlarni o‘zida mujassamlashtirgan alohida madaniyatni vujudga keltirdi. Shu o‘rinda Old Osiyo xalqlari adabiyoti, madaniyatining shakllanishiga bog‘liq dastlabki bosqichlarda eron, arab adabiyotlari muhim o‘rin tutganiga qaramay, bu jarayonda turli turkiy va kurd qabilalarining hissasi ham nihoyatda katta bo‘lganini va ularning xizmati hanuzgacha keng tadqiq etilmaganini alohida qayd etib o‘tish zarur. Bu kamchiliklarni bartaraf etib, adabiy jarayonning barcha murakkab qirralarini hisobga olgan, qiyoslagan holda hamda shu paytgacha deyarli e’tibor berilmagan. Uzoq Sharq xalqlari adabiyoti, birinchi navbatda xitoy adabiyoti bilan aloqasini o‘rganish asosidagina Sharq xalqlari adabiyotining to‘liq mukammal manzarasini yaratish mumkin bo‘ladi. Markaziy Osiyoda yashab kelayotgan turli xalqlar adabiyotlari orasida turkiy tillar tizimida yaratilgan adabiyot alohida ahamiyatga ega. Shuni tan olish kerakki, hozirgi kunda bu tillardagi adabiyotlarni o‘rganish borasida bir qadar jiddiy tadqiqotlar olib borilayotgan bo‘lsa-da, ularni yetarli deb bo‘lmaydi, buning sababi shuki, eski ilm namoyandalari turkiy xalqlar tiliga doir katta ishlarni amalga oshirganiga qaramay, adabiyotshunoslik yo‘nalishidagi tadqiqotlar bilan deyarli shug‘ullanmaganlar. Turkiy xalqlar adabiyotida ikki qatlam yaqqol ko‘zga tashlanib turadi, birinchisi: xalq og‘zaki ijodi—u uzoq asrlarga borib taqaladi va ma’lum darajada islom madaniyati ta’siriga tushgan, bu jarayon islom an’analari mazkur hududdagi xalqlar hayotida qanchalik o‘rin tutganiga bog‘liq; ikkinchisi: bevosita Old Osiyo xalqlari adabiyotlari majmuiga tayangan holda yana shu arab-fors madaniyatlari ta’siri qay darajada tarqalganligiga bevosita bog‘lanadigan yozuv madaniyatiga aloqador bo‘lib, u o‘z xalqining og‘zaki ijodidan oziqlangan holda kamol topdi. Bu yozuvlar katta qiyinchilik bilan mazkur mintaqada o‘z o‘rnini egalladi. Turkiy xalqlar Markaziy Osiyoda fors madaniyati va adabiyoti katta yutuqlarga erishgan bir davrda tarix sahnasiga chiqdilar. Markaziy Osiyoda hukmron mavqe egallagan turkiy xalqlar bu yerdagi eski davlat boshqaruv usullarini to‘liq saqlab qoldilar. Natijada uzoq yillar davomida davlat boshqaruvida fors amaldor mirzolari asosiy ishlarni olib bordilar, ba’zi shahardagi aholining aksariyati eroniy tillar guruhiga kiruvchi shevalarda so‘zlashar edi. Lekin turkiy xalqlar feodal tuzumining eng asosiy kuchi—harbiy hokimiyatni o‘z qo‘llarida to‘liq saqlab qoldilar, qadimdan rivojlangan chorvachilikka katta e’tibor berdilar. Shuning uchun ham mo‘g‘ullar bosqiniga qadar Markaziy Osiyoda adabiy til sifatida fors tili o‘z nufuzini saqlab qolganiga ajablanmaslik kerak. Shuni alohida ta’kiddash kerakki, xalifalik madaniyati doirasidan nisbatan uzoqroqda bo‘lgan Qoraxoniylar davlati markazi Qoshg‘arda milliy til va adabiyotni rivojlantirish harakati boshlandi. Lekin X asr oxirlarida Samarqand va Buxoro atrofidagi serhosil Miyonkal vodiysini qo‘lga olgan Ilikxonlar kuchli fors adabiyotining ta’siridan qutula olmadilar va o‘z saroylarida fors tilida ijod qilgan shoirlarga izzat-hurmat ko‘rsata boshladilar. Kichik Osiyoda bo‘lgani kabi bu yerda milliy adabiyot saroy doirasida emas, balki darvesh va qalandarlar orasida shakllandi, ular adabiy asarlarni barcha xalq tabaqalari tushunishini istar edilar.
ZAVOL –fano va yo‘q bo‘lmoq. HAZAR–shaharda turish holati, safarga qarshi. SOLIK -bir yo‘lga kirgan kishi, tasavvufda: so‘fiylik tariqasiga kirib hidoyat yo‘lidan borgan kishi, murid. SUNNAT-SUNNA-islom payg‘ambarining so‘zlari, fe’llari va ular tomonidan tasdiqlanib inkor etilmagan ishlar. SIROT -yo‘l, to‘g‘ri yo‘l, hidoyat yo‘li. Do‘zax ustida qurilgan tor va undan o‘tish qiyin bo‘lgan ko‘prik. Undan o‘tish jannatga olib boradi. JANNAT- bog‘e-bo‘ston, Qur’on orqali u dunyoda musulmonlarga va’da berilgan xilma-xil ne’matlardan to‘la bo‘lgan bog‘-u bo‘ston, bihisht. OLOV -do‘zax, jahannam. ARSH -soyabon, ko‘kda haq taolo qudrati va azamatining tajalliygohi bo‘lmish buyuk taxtdan ramziy ifoda. Eski hay’at itmiga binoan barcha osmonlarni o‘rab olib, samoviy sayyora va yulduzlardan bo‘sh tasavvur etilgan to‘qqizinchi va eng buyuk osmon, falaqul-aflok, falaki a’zam va falaki atlas ham deb atalgan. KURSIY -o‘ltiriladigan yuksak joy, taxt. Arsh yonidagi osmonning bir tabaqasi. MUNOFIQ-ikki yuzlik kishi, yoshurunda o‘z aqidasini saqlab yuzaki musulmon bo‘lgan kishi. MAVHIBAT – atiyya va ehson. ILOHIY MAVHIBAT -Alloh tomonidan ato qilingan fazilat, imtiyoz. KAROMAT –avliyolardan sodir bo‘lgan g‘ayritabiiy, favqulodda hol. FUZULIY -haqsiz, o‘z vazifasidan tashqari unga bog‘liq bo‘lmagan ishlarga aralashadigan kishgi. VASVASA – shubha, ko‘ngil rohatsizligi, xotirda kechadigan asossiz o‘ylar, fikrlar. HUZUR –tasavvufda ikki xil huzur bo‘ladi: nafas (dam) huzuri va ko‘ngil huzuri. Birinchisida solik har nafas olganida haq yodi bilan bo‘lib, uni eslashdan g‘aflatda qolmaydi. Ikkinchisi, ya’ni ko‘ngil huzuri nafas huzurini takrorlab davom ettirishi natijasida hosil bo‘ladi. 99
HUJAYRA 7 rada bulardan tashqari oqsillar, smolalar, kauchuk, guttapercha kolloid holda uchraydi. Uglevodlar. Yuqori polimerli uglevodlardan inulin, ya’ni formulasi (Sv Nish Os)n polisaxarid hammadan ko‘p tarqalgan, u gidrolizlanganida s—fruktoza degan qand hosil qiladi. Hujayra shirasidan inulin spirt ta’siri bilan cho‘ktirilishi mumkin. Inulinga boy obyektlar (masalan, kartoshkagulning tugunaksimon ildizi bo‘laklari) uzoq muddat, bir necha hafta yoki oy davomida spirtda saqlansa, hujayralarda konsentrik ravishda qatlam-qatlam va radial yo‘nalishda chiziq-chiziq bo‘lib tuzilgan in-u-lin sferokristallari hosil bo‘ladi (43-rasm). Inulin murakkabgullilar oilasiga kiradigan o‘simliklarning hujayra shirasida bo‘ladi, u asosan o‘simlikning yerosti organlarida, ba’zan poya bilan bar gida ham (sachratqida) uchraydi. Inulin shuningdek murakkabgullilar, qo‘ng‘iroqgullilar oilasining ko‘pgina vakillarida va boshqa oilalarning ayrim vakillarida ham bor. Ba’zi suvo‘tlar ham in-u-lin hosil qiladi. O‘simliklar olamida monosaxa-ridlar bilan disaxaridlar juda ko‘p tarqalgan, tri va tetrasaxarid-lar esa birmuncha kamroq uchraydi. Disaxaridlar (S.g N.g Oy) dan, odatda, saxaroza —qamish shakari ko‘proq tarqalgan. Qand lavlagi ildizi bilan gipokotilining VI «shakarqamish oa hu-hujayralaridagi inulin sFerokris-jayra shirasi shu moddaga juda tallari. boydir; saxaroza boshqa shakarlar Inulin spirt ta’sirida cho‘ktirilgan. bilan aralash holda qand jo‘xori, pishgan tarvuz va qovun mevalarida, talaygina miqdorda bo‘ladi. Kislotalar yoki invertaza fermenti ta’sirida saxaroza inversiya degan hodisaga uchraydi: u molekulasiga bir molekula suvni biriktirib, monosaxaridlar (SeN 202) —glyukoza bilan fruktozaga parchalanadi. Qand lavlagidan va shakarqamish poyasidan ko‘p miqdorda saxaroza olinadi. Glyukoza yoki uzum shakari va fruktoza yoki meva shakari, odatda, bir-biri bilan yoki saxaroza bilan aralash xolda uchraydi. Ular yetilgan mevalar (uzum, olma, nok, shaftoli, tarvuz va boshqalar) etining, makkajo‘xori va jo‘xorilar poyalarining, piyoz barglarining, piyoz po‘stining) hujayra shirasida to‘planadi. Hamma tirik hujayralarda ham ozgina miqdorda glyukoza bilan fruktoza bo‘ladi; bu moddalar protoplastning nafas olishi uchun asosiy material hisoblanadi. 43. rasm. Kartoshkagul ildiz tugunagi
9 bilan o‘lchangan bosimga barometr bo‘yicha aniqlangan atmosfera bosimini ko‘shish kerak. Demak, Pa bz = Ro + ^ man- (b ) Agar siyraklik manometr (vakuummetr) bilan o‘lchangan bo‘lsa, /*abs = Ro Rsiyr. (^) buladi. Texnikaviy ^isoblarda ko‘pincha r0 ni 1 «G/sm5 ga teng deb olinadi. Shuning uchun ortitscha bosim manometr bilan o‘lchanganda absolyut bosim Ra is = Rm an “H I? K Tj CM (8) buladi. Kuyida asosiy ikki o‘lchov birliklari orasidagi bog‘lanish kelgirilgan. Bular keyinchalik tenglamalarni kelgirib chi,arishda va ^isoblarda kullaniladi: 1 bar = \0 n/sm? = 10:> n/m2 = 1,02 ap = 750 mm sim. ust.= = 10200 mm suv. ust. 1 «G/sm2-104 «G/m2 = 1 am = 0,981 bar = = 735,6 mm sim. ust. = 10. 000 mm suv. ust. Shunday qilib, 2% noanitslik bilan 1 bar = 1 «G/sm2 deb olish mumkin. 3- §. IDEAL GAZLARNING XOSSALARI Ordinatalar utsi bo‘ylab bosim r, abssissalar uki bo‘ylab esa gazning solishtirma ^ajmi^yo^i/ggan koordinatalar sistemasida 1 kg massaga ega bulgan Gazning kengayish protsessini Yu
Bugunning eng sara suratlarini e`tiboringizga havola etamiz. Foto: AP/TASS Avstraliya hukumati koalalarni yo`qolib ketish xavfi ostida turgan turlar ro`yxatiga kiritdi Foto: AP/TASS Urugvay poytaxtida Las Illamadas karnavali Foto: Zuma/TASS Venesuelada sayr qilayotgan kolibri Foto: AP/TASS Kaliforniyadagi o`rmon yong`inini o`chirishga otlangan samolyot Foto: Zuma/TASS Buyuk Britaniyada quyosh chiqishi Foto: PA/TASS Amerikaning Harri S. Truman aviatashuvchi kemasi Xorvatiya sohillari yaqinida suzib ketdi Foto: AP/TASS Fransiyada avtoulovchilar va yuk tashuvchilarning majburiy emlash va cheklovchi choralarga qarshi harakati
bostirish uchun turk kuchidan uch baravar ko‘p lashkar tashlandi. Turklar uni ortidan aylanib o‘tib, oziq-ovqat yuklarini yo‘q qildilar, so‘ng xitoy askarlari och qola boshlashdi. Tajribali sarkarda Pey Xin-kyan tuzoq tayyorladi: oziq-ovqat yuklarini dushmanlar egallagan yerga qo‘riqchilar bilan yubordi. Turklar qo‘riqchilarni tirqiratib haydab, oziq-ovqatni talay boshladilar, ana shu vaqtda zaxira ozuqalik orqasidan masofa ushlab, ehtiyot bo‘lib kelayotgan sara qo‘shin ularni bitta qo‘ymay qirib tashladi. Bu haqdagi ovozalar keng tarqalib, shundan boshlab xitoy ozuqaliklari harakatdagi lashkar uchun bemalol yetib boradigan bo‘ldi. Tashabbusni qo‘lga olgan Pey Xin-kyan son jihatdan ko‘pligidan foydalanib, qo‘zg‘olonchilarni Xeyshan tog‘ida qurshab oldi. Jang ko‘plab mayda to‘qnashuvlarga aylanib, bunda xitoylar to‘liq g‘alabaga erishdi." Bunday vaziyatda qo‘rqoq-andishasizlar bosh ko‘tarib, 680 Yil bahorida" g‘olib oldiga xonning kallasini olib kelib tashladilar va tobelik bildirdilar. Biroq sabot-matonatlilar qurollarini tashlamadi va kurashni davom ettirdi. Ular Sariq daryodan kechib o‘tib, shahzoda Funyanni" xon deb e’lon etdilar va uni hamma qabilalar tan olishdi. 681-yilda turKLar yana hujumlar uyushtirishdi va ularga qarshi yana Xin-kyan turdi. Turklar "Qora qum"ga chekindilar va qo‘l xabarlariga ko‘ra ochlikka duchor bo‘lishdi. Buning ustiga qo‘zg‘olonchilar safida kelishmovchilik bo‘y ko‘rsatdi: xon va qabila oqsoqoli Vinbeg chiqisha olmadilar, oqibatda, qo‘zg‘olonchilar kuchi ikkiga bo‘linib ketdi. Ayni kezda xitoyliklarning yengil bir bo‘linmasi turklarning shunday bir qarshiligiga duch keldiki, sarkardasi chiday olmay, qo‘shinni tashlab qochib qoldi. Sarkardasi tashlab ketgan suvorilar ham dushmanidan qochishardi va o‘ldirilganlar "Yarim kun yuzini yerga qaratib yotishdi" 20 Funyanning taktikasi to‘g‘ri edi: dushmani ta’qibidan uzilish uchun shimolga chekinardi, ammo uning ozuqaligi, xotinlari va farzandlari Xin-kyanning yengil otliqlari qo‘liga tushadi. OCH va qiynalgan qo‘zg‘olonchilar shimol sari sudralib siljiyotgan bir chog‘da muntazam suvorilar qo‘shini ularga yetib oladi. Qo‘zg‘olonchilar ruhi muvaffaqiyatsizlikdan tushib ketgan, sahro shimolida esa uyg‘urlar qo‘lida quroli bilan turklarni kutib turardi. Funyan chorasiz qoladi. O‘zi va safdoshlariga afv haqida kelishib olgach,
—Suvli kosani yerga qo‘y. Endi esa ro‘molchani ber, ko‘zingni bog‘lab qo‘yay. —E-ha Jodugarlar doim shunday qilishadi. Lekin judayam qattiq bog‘lama, sal bo‘shroq qil. —Mana. hech narsani ko‘rmayapsanmi — Yupiter haqqi, hech narsani; Hammayoq qop-qorong‘i. —Endi esa istagan narsangni arvohdan shivirlab, uch marta so‘ra. Agar u "ha" desa jin puflaganda suvning qulqillagan tovushini eshitasan, agar "yo‘q" desa, hamma narsa jim turadi. —Aldash bo‘lmaydimi? —Men kosani oyoqlaring tagiga qo‘yib qo‘yaman, mana bunaqa. Endi to sen aytmaguncha men unga tegolmayman. —Buni yaxshi o‘ylabsan. O, Bakh, o‘zing marhamatingni darig‘ tugma! Bilasan, men har doim seni boshqa xudolardan ko‘ra ko‘proq yaxshi ko‘rganman, men senga bultur semiz uyboshinikidan o‘marib kelgan kumush kosani nisor etaman, bashartiki suv jinini menga rahmdil bo‘lishga ko‘ndirolsang. Sen esa, hoy arvoh, quloq sol... Kelasi yil ozodlikka chiqishimga loyiq pul ishlab olamanmi? Sen buni bilasan, chunki sen havoda yashaysan, qushlar ham, albatta, bu uyning barcha sir-asrorlarini gullab qo‘ygan bo‘lishsa kerak; bilasan, so‘nggi uch oyda halol tashmalashim mumkin bo‘lgan hamma narsani tashmaladim (ya’ni, xavfsiz holda demoqchiman), baribir ham menga ikki ming sestersiy! yetmayapti. Ey, mehribon ruh, shu yil zarur darajadagi pulni to‘play olamanmi yo yo‘q? Gapir. Suv qulqullaganday bo‘ldimi? Yo‘q, hamma yoq go‘ristonday jimjit. Xo‘p, bu yil bo‘lmasa, kelasi yil bo‘lar»? E-ha, qulog‘imga nimadir chalinayapti; jin eshikni tirnayapti, u hozir bu yerga keladi. Demak, kelasi yil-a, do‘stim" Axir bu katta muddat-ku. Nima? Tag‘in jimmisan? Mayli, ikki yarim yildan keyin... uch yildan keyin... to‘rt yildan keyin, xo‘pmi? Baloga yo‘liqayin... to‘rt yildan keyin, xo‘pmi? Baloga yo‘liqqur, jin do‘stim! Sen xotin kishi emassan, bu aniq, yo‘qsa bu qadar uzoq sukug saqlamas eding. Besh yildan keyin... OLTI... OLTMISH YILDaN keyINMIT Iloyo, seni Pluton ko‘tarsin; Boshqa so‘ramayman. Sosiy jahl bilan kosani tepib yubordi. Keyin qo‘llarini uzoq o‘ynatgancha va undan ham uzoqroq so‘kingancha boshiga o‘rog‘liq ro‘molchani yechdi va o‘zi qorong‘ilikda ekanini ko‘rdi. —Nima bo‘ldi? Hoy, Nidiya... Shamchiroq yo‘qolgan. Obbo yolg‘onchi-ey, u ham g‘oyib bo‘libdi. Ammo shoshmay tur, men seni tutaman-da, hammasi uchun tovon to‘lattiraman! Qul paypaslab eshikni qidirib topdi, ammo eshik tashqaridan qulflog‘ edi. U Nidiyaning o‘rniga tutqun bo‘lib qolgandi. Nima qiladi endi? Uning laqillab qolganini Arbak bilib qolishidan qo‘rqib, u eshikni qoqishga va yordam chaqirishga jur’at qilmadi. Nidiya esa bu vaqt ichida darvozagacha borib olgan va juftakni rostlab qolgan bo‘lishi kerak, albatta. «Ammo u uyga borsa kerak, deb o‘ylayman yoki juda bo‘lmaganda, shaharning biron joyida yurgandir, –mulohaza yuritdi Sosiy. – Ertaga tongda qullar peristilda to‘planganda, ovozimni eshitishadi. Shunda uni qidirgani chopaman. Topaman-da, yana bu yerga olib kelaman, Arbak hech nimani bilmaydi. Ha, eng yaxshi yo‘li shu. Hah, mitti aldoqchi-ey, bir do‘pposlab qo‘limning qichig‘ini bosib olmasammi, bu ham yetmaganday, suvli kosadan boshqa hech vaqo qoldirmabdi; Sharob qolganida ham mayliydi, sal o‘zimga tasalli bo‘larmidi". "Sestersiy –pul birligi. JAHON ADABIYOTI 107
/yo‘q/ va «topos» /joy/ so‘zlaridan tashkil topgan, ya’ni bu so‘zning ma’nosi «o‘zi yo‘q joy»dir. Tommazo KampaNella (1568-1639) -italyan iqtisodchisi, Italiyadagi og‘ir iqtisodiy ahvolni ko‘rgan. «Oftob shahri» (1602 yilda yozilib, 1632 yilda chop etilgan) kitobida umumiy mulkchilik, mehnat asosida xayoliy sosializm g‘oyalari rivojlantirilgan. Merkantilizm -italyancha so‘z bo‘lib, savdogar Degani, Feodalizmning yemirilishi va ilk kapitalizm davridagi dastlabki bozor iqtisodiy maktabi; ilk merkantilizm (monetarizm) va rivojlangan Merkantilizm davrlariga bo‘linadi; boylikning asosi muomala (savdo)da yuzaga Keladi, degan g‘oya ilgari surilgan. Antuan MonkRetyen (1565-1621) -fransiyalik iqtisodchi, birinchi bo‘lib «siyosiy iqtisod» tushunchasini kiritgan, Merkantilizmni, savdo rivojini qo‘llagan, dvoryanlarning zeb-ziynatga Berilishini qoralagan. Jan Batist Kolber (1619-1683) -Fransiya qiroli Lyudovik XIV davrida moliya vaziri bo‘lgan, Merkantilizmni jon-jahdi bilan qo‘llagan, uning davrida agrar sohaga e’tibor kamaygan, kolbertizm siyosatining muallifi. Bank, sanoat va savdo rivojiga hissa qo‘shgan. Kameralistika - merkantilizmning Germaniyadagi shakli. Bu g‘oya tarafdorlari yirik feodallar xo‘jaliklarini boshqarish masalasini yuqori qo‘yadilar va buni idora doirasida hal qiladilar. Jon Lou (1671-1729) -asli shotlandiyalik, ammo ko‘proq Fransiyada ijod etgan. Merkantilizmning bir oqimini, ya’ni korxonalar va savdo haqiqiy boylikdir, degan g‘oyani ilgari surgan. Bank, aksiya, obligasiya va qimmatli qog‘ozlar sotish yo‘lini tutgan. Hozirgi «piramida» usulining muallifi. Oxir-oqibatda inqirozga uchradi (Moskvadagi «MMM» va boshqa shu kabi aksioNer jamiyatlarining ibtidosi). Banklarning ijobiy tomonini ko‘ra bildi. XVII asrning o‘rtalarida (1640-1660) Angliyada burjua inqilobi bo‘lib o‘tdi, Feodalistik munosabatlar sinib, kapitalistik munosabatlar shakllana boshladi. Manufaktura-italyancha «qo‘l mahsuloti» Degani, Mehnat taqsimoti, qo‘l hunarmandchiligi va yollanma Mehnatga asoslangan oddiy kapitalistik kooperasiyadan Keyingi ikkinchi bosqich. XVI asrning o‘rtalarida paydo bo‘ldi, sanoat to‘ntarilishiga, ya’ni fabrikaga zamin tayyorladi. A.Smit tomonidan eng mukammal korxona turi Deb hisoblangan. Petti Vilyam (1623-1687) - Angliya klassik iqtisodiy maktabining asoschisi, merkantilizmni inkor etgan, boylikning asosi ishlabchiqarishda, degan fikrni ilgari surgan, «mehnat boylikning otasi, yer esa uning onasidir» Degan iborani qo‘llagan. Kapitalistik tuzumni tabiiy va abadiy deb hisoblagan. Tovarning 151
62 (F ) bir xil bo‘lgan tanda g‘altaklari uchun, ishqalanishning doimiy koeffitsiyenti (  ) uchun o‘rnatiladi. Tanda g‘altaklarining tormozlanishi o‘rtasidagi farq shuningdek, iplarni har xil o‘zlashtirish natijasida ajralib chiqadigan chiqindilarning ortishiga ham ta’sir qiladi. Masalan, tanda g‘altaklarining iplari uzayishi orasidagi farq 2 % va ip uzunligi 10000 m bo‘lgan sharoitda chiqindilar 50% ni tashkil qiladi va ular ekstremal vaziyatlarda tanda g‘altaklarining soniga qadar oshadi (n-1). Yuqori qayd qilinganlarga asosan tormozlarga yoki boshqa tandani uzatish regulyatorlariga quyidagi talablar qo‘yiladi: Ip tarangligi tanda harakatlanganidan doimiy bo‘lib qolishi kerak va har xil tanda g‘altaklari uchun bir xil bo‘lishi maqsadga muvofiqdir [24]. Tayanchiqlardagi ishqalanish. 15-rasmga asosan birta tayanchiqdagi ishqalanish 2 /  G Fon  ko‘rinishga ega. Bu yerda, G –yuk (nagruzka),  -ishqalanish koeffitsiyenti. Tandali g‘altak uchun (kolodkali tormozga o‘xshash) R r F F s on /   15-rasm. Sirtda ishqalanish
Xalq ta'limi vazirligi mahalliy hokimiyatlardan qonunchilik normalarini qat'iy ta'minlashni talab qildi O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi Surxondaryo viloyati, Boysun tumanidagi “Tuzbozor” mahallasida yashovchi nafaqadagi o‘qituvchi Hakim Po‘latov murojaatnomasini o‘z vakolati doirasida o‘rganib chiqadi va tegishli davlat organlariga masalani hal etish uchun yuboradi. Bu haqda vazirlik xabarida aytilgan. Qayd etilishicha, Hakim Po‘latov Facebook ijtimoiy tarmog‘ida mustaqillik yillari davomida Boysun tumanidagi 2-umumiy o‘rta ta'lim maktabi binosida boshqa tashkilotlar noqonuniy joylashtirilganligini ma'lum qilib, amaliy yordam berilishini so‘ragan. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018 yil 16 fevraldagi 122-sonli farmoyishining 1-bandida Respublikada faoliyat ko‘rsatayotgan davlat ta'lim muassasalarining, xususan, maktabgacha ta'lim, o‘rta-ta'lim, kasb-hunar ta'limi muassasalarining mol-mulki, bino va inshootlari hamda yer maydonlarini O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining yoki Vazirlar Mahkamasining tegishli qarorisiz tashkilotlarga berish yoki ta'lim jarayoniga tegishli bo‘lmagan maqsadlarda foydalanish qat'iyan man qilingan. Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 5 sentyabrdagi “Xalq ta'limi tizimiga boshqaruvning yangi tamoyillarini joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorining 10-bandiga ko‘ra umumta'lim va maktabdan tashqari muassasalarning yer uchastkalari va ko‘chmas mulkini Xalq ta'limi vaziri bilan kelishmasdan begonalashtirish taqiqlanadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 5 sentyabrdagi “Xalq ta'limini boshqarish tizimini takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi farmonning 3-bandiga ko‘ra, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari xalq ta'limi muassasalari hududining va ko‘chmas mulkining butunligini hamda daxlsizligini belgilangan tartibda ta'minlashlari lozim. “O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi mahalliy hokimiyatlardan qonunchilik normalarini qat'iy ta'minlashlarini talab qiladi”, - deyiladi vazirlik xabarida.
— Mana, dushmanlar tarafidan ishlangan bu ishlar, bu qabohatlik xalq ko‘zida, xususan, musulmonlarga, Sovetlar hukumatining o‘zishi, asosiy qonun va odati bo‘lib ko‘rindi va ko‘rinmoqda.. Hukumat barchadan ko‘ra Turkiston va Farg‘onaning . shunday hollariga diqqat etmasa, mehnatkashlar ittifoqi umumiy suratga kirib, xalq hokimiyati chin ma’nosi bilan xalqniki bo‘lishi qiyin. Xususan, Farg‘onaning bugungi o‘g‘rilarini yo‘qotmoqda avvalgi xatolarga yo‘l qoldirmaslik iloji-qilinmasa, voy Farg‘onaning holiga H J H t SHARQIY BUXORODAGI SIYOSIY AHVOL, QIZIL ARMIYA QISMLARINING AHOLI — MOL-MULKINI TALAGANLIGI TO‘G‘RISIDA (BXSR Markaziy Inqilob Qo‘mitasi raisi A. Oripovning Sharqiy Buxoro diktatorlik komissiyasi raisi E. Haqimov bilan telefon orqali sihbatidan. 1921-yil). Men, Hakimov Eshmurodning shaxsiy kotibi uning xatini uzataman (Uning o‘zi yo‘qligi sababli). Lekin har holda o‘rtoq Oripovning kelishini menga ma’lum qilinsa bo‘lardi... Sharqiy Buxoroning Sherobod, Qarshi, G‘uzor, Boysun va boshqa viloyat va tumanlarining vakillari qatnashadigan qurultoy chaqiriladigan bo‘ldi. Qurultoy o‘tkaziladigan joy qilib Boysun belgilandi. Sharqiy Buxoroda lozim bo‘lgan tartibni va tinchlikni o‘rnatmasdan, aholidan olinayotgan oziq-ovqat, boshqa eng zarur buyumlar va ot-ulov uchun haq to‘lanmasdan, shuningdek, qizil askarlar va boshqalar aholiga nisbatan zo‘ravonliklar, masalan, fuqarolarga nisbatan beboshliklar qilish, ularni talash va haqoratlash hollariga chek qo‘ymasdan avval qurultoy chaqirish maqsadga muvofiq emas, deb o‘ylayman. .. .. Sharqiy Buxoroning transporti ham mana shunday ayanchli ahvolda. Bu shu bilan izohlanadiki, ot-. ulov egalari otlari, eshaklari, tuyalarini foydalanishga berganliklari uchun haq olmayaptilar. Yuk tashish uchun olingan tuyalar va boshqa uy hayvonlari ega-46
buning yorqin dalilidir". Toshkent Dumasi a’zolari o‘rtasidagi ushbu adolatsiz nomutanosiblik Girsning taftish hisobotida ham qayd etib o‘tiladi. U ko‘pgina masalalar shaharning «Osiyo» qismi aholisi zarariga hal qilinayotgani va «shaharning ikkala qismi vakillarining Dumadagi ozmi-ko‘pmi adolatli nisbati ikki xalqning birlashuvida foyda beribgina qolmay, shu bilan birga to‘g‘ri va teng huquqli o‘z-o‘zini boshqarishni ham kafolatlashi mum-kinoligini uqtirib o‘tadi". 6) Toshkent shahri idorasi Uchastka (bo‘lim) Shahar hokimi — Mirshabboshi. pristavi g? G «—— inin— in! ——i—iyi» ishini
masalan, birovni ii ing tabiatida xi Ya’ni moddiy x: iblatida xilt ko‘’payi ya ni moddiy xastalik y O‘payib, undan illa shimiz , y G i an illat pay 462 aли И biz uni 105 й bersa, uni avolash Ul, paydo 52 Ba ютaзпгaт2. Leki miga asoslangan hold: iz KADIBIBIING t bo‘lsa, bizning mu shohning kasali ishqni a muolaja qilib, yaqinlatgandan ne ydan OJamiz иa ishq— aи Sayha Agar, haqiqatan uning AH Kani o‘tga yolg‘iz izdan kelgancha jidd , unga boshdan-oyoq вa 90 xastalik yolg‘iz ma’budimiz —7. u’jahd bilan tadbi oo u ko raylik. ap ap tuzatgay; es-h AnNgrimizning o‘zi ung r topaylik. Tilagimiz: o bo‘lib ketgay» ushi joyiga kelib, tamom sog‘aya o tolimu. - Hukamo shu xi , tamom sog‘ayib— salimul-kirishdi nu xildagi И 3 bosha Ular shohning saplarii aytgach, shohni dav i Y Ga boshladilar. ardiga chora topmoq uch avola shaq Z kishidan i g chun kecha-kunduz tunu k iborat bir g i tangriga aи guruh ulamo haqiga duo qilish bil qilishga kB O‘zidan tilast aylab yolvorishga si 10 qilish bilan kirishdilar. Yana y hga, unga atab nazoini shohning sihatin! a yuz kishi esa aza zlar ii b xonlik qilib o‘qiydigan, sehr va r va jodu kabi yozib, kinna solib o ilar bilan shug‘ullanadi; anadigan bo‘ldilar; tumor tabobat kitoblari b, jinlarni d. ; an amal oblarini qayta-qayta varaqlari o‘zig Ql Yana yuz kishi qat JER unir ; o‘zlarininetibbiv tajri ; Yana na e’tibor bilan aли bemorning a tajribalariga ититaл boo‘ibali kishi daragan holda shohni di isa ham nihoydi kabi qor barcha dorizdarmo gi, quvvat beruvchi kad boshla иp 7 yuzida tengi ЎTтoтaгт (ayy kabi utatqilarn!, Yuz odam ikki yillay Imagan, pol yasha oshiqar edilar. Shu Natijada sho 4 oйдa Koн) Sr omlarini brak ADA pr : B tirish uchun gan Пo as o Isa ham si chora-tadbir ko‘rdilar. shohdagi jismoniy zaiflikni usul binihat topdi. Bularning juda ko‘p miyasiga pam OnI Ma orani devonalilela 25 tishlari natijasida € am aql nuri kira, 2atlanish tui ansha kamaydi. A andagi i Bemor shu И kuch-quvvati oshib, tamoman yo irish "erni Bam izhor ada shifo topganida! "И qotadi rakki : Б: . qotadigan bo‘lsin, Shy sh asta-sekin saydoyilikii Ш.п : BA иЙ apи 77 biri go‘zal jmoratla caфи har doim a Shunday o‘zlishning ham foydasi zo‘r bo‘ladi n bo‘lsin, g bir shaklga kirb mo muhandis tuzsink!, Savdoyiligi pa Y ishiq db, kishi xayolini o‘ziga ja oa am ? Ketsa, Shu этaги asabi qo‘zg‘alib, unda tezda isha i qoridagi NGI" bosn tomosha qilish bilan Muhayyo Shisha ; nimaiki va maslahat, в BA 9 – Yeё aйтa kirishdilar, “20b kerak b asosida davlat boshliqlari bildilar. E, XoП ҳa xaт bo‘lsa, shuning barchasi?! amiru IS at XANA Xoдoтaн shohni б tushdilar. pa Im on remas Chrung kasallanib yotib qolganin! "shohning darqol to‘nohga tobe bo‘lmish hamma “Bohiga keja 0? Mulozamat qilish ayi kelib, kecharuyidin nga qulluq = 334 Ёш
Bu so'zni Hiloloy Ravshanbekdan eshitib: " Ravshanjon, jonginam, agar shu bugun ko'nglimni olmasang, hojatimni ravo qilmasang, hasratingda halok bo'laman Tongla qiyomatda qo'lim yoqangda bo'ladi", — deb zor-zor yig'lab, Ravshanbekka yalinib, imranib, Hiloloy bir so'z dedi: G'amning botqog'iga botdim, loy bo'ldim, Bo'lmasa, ol pichoq, boshqa iloj yo'q
Rasmiy Pxenyan Amerika Qo‘shma Shtatlari va Koreya respublikasi o‘rtasidagi mudofaa shartnomasini tanqid qilmoqda Bu haqda Yonxap agentligi Shimoliy Koreyaning markaziy nashri «Rodon Sinmun»ga asoslangan holda yozayapti «Shartnomada Shimoliy Koreyaga bostirib kirish maqsadini amalga oshirish ko‘zda tutilgan», — deyiladi gazetada chop etilgan xabarda Shartnomaga ko‘ra, ikki davlatdan biriga jangovar hujum qilinsa, biri ikkinchisiga yordamga kelishi shart AQSh mazkur hujjat asosida Janubiy Koreyada o‘z mudofaa komplekslarini o‘rnatmoqda
Har chodir agrofidagi o‘nboshi, yuzboshi va mingboshilar Sohibqiron xanjari teggan tana go‘shtiga yopirilar edi. Tong yorishganda esa dushman lashkari paydo bo‘ldi. Temurbek oddiy bir askar kabi ular ustiga ot qo‘ydi. U oddiy askar sifatida lashkarning oldingi safida borar edi. Keyinchalik o‘z tarjimayi holida buning sababini u shunday izohlagan edi: (Men askarlarim oldida har doimgiday fidokorlik bilan ot chopib borar edim. Men o‘zjonimni boshqa bir sarbozning jonidan aziz deb hisoblamas edim. Sharqdan G‘arbgacha hukm surmoqda ekanman, bugun ham o‘zjonimni bir askarning jonidan ortiq deb e’tiqod qilmadim. Shu bilan birga o‘limdan ham qo‘rqib turmadim. Shu sababdan ajal meni yo‘qlab kelmagan bo‘lsa kerak. Kishi naqadar o‘limdan qo‘rqsa, unga o‘lim shu qadar tez keladi». Ikki lashkar bir-biriga to‘qnashdi. Luriston sarbozlarining aksariyati gurzi bilan qurollangan edi. Ulardan biri Movarounnahr otliqlaridan biriga gurzi urib yerga yiqitdi. Ikkinchi gurzi bilan esa uni o‘ldirdi. Shu topda unga ro‘para kelgan Temurbekning boltasi beliga urildi. U faryod ila yerga yiqildi. Kimdir esa Temurbekka o‘ng tomondan qilich urdi. Ammo uning zarbasi sovutga urilib qaytdi. U urgan qilich Luriston sarbozining qo‘lini tanasidan ajratib tashladi. — Temurshoh kimyo Luriston otabegining hayqirig‘i maydon uzra taraldi. — Men o‘zim Temurshoh bilan urushmoqchiman. Men Atobek Afrosiyobman. Uzun qora soqol, boshiga qimmatbaho bo‘rk kiygan, qo‘lida gurzi ushlagan kishi lashkar o‘rtasiga kirib keldi.
Uka “Damas” ustida talashib o‘z akasini o‘ldirdi va jasadini daraxtga osdi 05 апрел 2020, Тошкент вақти: 04:14 Samarqand Ichki ishlar boshqarmasi xodimining Ozodlikka aytishicha, qotillikda gumonlanib 1999 yilda tug‘ilgan R.K. hibsga olingan, tergov davomida u o‘z akasini o‘ldirganiga iqror bo‘lgan. (Illyustrativ surat) Samarqandda 20 yoshli yigit 29 yoshli o‘z akasini bo‘g‘ib o‘ldirgan va uni o‘z joniga qasd qilgan qilib ko‘rsatish uchun jasadini daraxtga osganlikda gumonlanib, hibsga olindi. Bu haqda qotillik ro‘y bergan xonadon qo‘shnisi Ozodlikka ma’lum qildi, tuman huquq-tartibot organlari bu voqea bo‘lganini tasdiqladi. Samarqand Ichki ishlar boshqarmasi xodimining Ozodlikka aytishicha, qotillikda gumonlanib 1999 yilda tug‘ilgan R.K. hibsga olingan, tergov davomida u o‘z akasini o‘ldirganiga iqror bo‘lgan. Voqea 12 aprel kuni Samarqandning Bulung‘ur tuman, Elobod qishlog‘ida ro‘y berdi. Qotillik ro‘y bergan xonadon qo‘shnisining Ozodlikka aytishicha, aka va uka o‘rtasidagi janjal "Damas" mashinasi ustida chiqqan. - Otasining eski, o‘tgan asrdan qolgan, shalog‘i chiqqan “Damas”i bo‘lgan. O‘shani oiladagi katta o‘g‘il O.K. minib yurgan. Ukasiga bermagan. "Men haydayman", deb aka-uka mashinani talashgan. Keyin uka o‘z akasini bo‘g‘ib o‘ldirgan. Odamlarni chalg‘itish uchun jasadni daraxtga osgan. Keyin uyiga akam o‘zini osdi, deb borgan, - dedi qotillik ro‘y bergan xonadon qo‘shnisi Ozodlikka. Samarqand viloyati Ichki ishlar boshqarmasi xodimi Bulung‘urda shunday voqea bo‘lganini Ozodlikka tasdiqladi. Uning bildirishicha, tuman prokuraturasi O‘zbekiston Jinoyat Kodeksining 97 moddasi - qasddan odam o‘ldirish bandi bo‘yicha jinoyat ishi ochib, tergov olib bormoqda. Tergov doirasida o‘tkazilgan ekspertiza natijalari 29 yoshli O.K avval o‘ldirilib, keyin osilganini ko‘rsatgan. - Bu ish bo‘yicha tuman prokuraturasi shug‘ullanyapti. Ekspertiza xulosasiga ko‘ra, O.K. bo‘g‘ib o‘ldirilib keyin osilgan. Hibsga olingan 1999 yilda tug‘ilgan, hech qaerda ishlamaydigan R.K. hammasini bo‘yniga oldi, - dedi Samarqand viloyati Ichki ishlar boshqarmasi xodimi Ozodlikka. Qo‘shnilarining Ozodlikka aytishicha, birodarkushlikda ayblanayotgan R.K. oiladagi eng kenja o‘g‘il bo‘lgan. - Oilada to‘rtta farzand edi. Qizlar turmushga chiqib ketgan. Ota va o‘g‘illar ham hech qaerda ishlamagan. Shu "Damas" evaziga kun ko‘rib kelishayotgan edi. Endi katta aka yo‘q, kichik o‘g‘il qamoqda, - dedi ismi ochiqlanmasligini istagan qo‘shni. O‘zbekistonda mol-mulk ustida sodir bo‘lgan boshqa shu kabi voqealar haqida Ozodlik avval ham xabar qilgan. O‘tgan yil Samarqandning Payshanba shahrida uka otasidan meros qolgan uy ustida talashib akasi va yangasini bolta bilan chopib o‘ldirgani haqida Ozodlik xabar bergan edi. O‘tgan yil mart oyida Farg‘onada aka eski "Neksiya" ustida talashib o‘z ukasini pichoqlab o‘ldirgan edi. 2017 yilning avgustida esa Farg‘onada 51 yoshli ota mashina ustida talashib, 27 yoshli o‘z o‘g‘lini, ustiga benzin qo‘yib, yoqib yuborgandi. Фарғонада ака эски Нексия устида талашиб ўз укасини пичоқлаб ўлдирди Ўқитувчи аёлни шаръий никоҳдаги эри болта билан чопди
1-mashq. Imperfekt da tuslang. machen, turnen, sammeln, lernen, lesen, iibersetzen, basteln, fahren. 2-mashq. Quyidagi gaplarni Imperfekt da yozing. I. Mein Bruder reist nach Moskau. 2. Er nimmt ein Taxi. 3. Er sieht die Zeitung durch. 4. An der Wand hangt eine Uhr. 5. Ich rufe meine Schwester an. 6. Es ist kalt, sie zieht ihren WwWarmen Mantel an. 7. Die Vorlesung beginnt um 2 Uhr. 8. Er spricht gut deutsch. 9. Hier findet eine Konferenz statt. 10. Der Student nennt alle Prapositionen mit Dativ. 11. Sie verbringt ihren Urlaub in Tschimgan. 12. Die Freunde denken oft an ihre Kindheit. 3-mashq. Nemis tiliga tarjima qiling. Fe’llarni imperfektda qo‘ying. 1. Avvallari biz shahar markazida yashaganmiz. 2. Kecha mehmonlar Xivani tomosha qilishdi. 3. Men konferensiyada qatnashdim. 4. Oyim derazani ochdi. 5. Tolib she’rni yoddan aytdi (aufsagen), o‘qituvchi uni maqtadi. 6.Biz sportzalida shug‘ullandik. 7.Otam skripkani yaxshi chaldi. 8. U Leypsigdagi do‘stiga tabriknoma jo‘natdi. 9. U matnni qiynalmay tarjima qildi. 10. Buvim bizga ko‘p ertak aytib berardi. 11. Lola nemis tiliga qiziqar va yaxshi o‘qirdi. 4-mashq. Ajraladigan old qo‘shimchali fe’llarni bir ustunga, ajralmaydiganlarini ikkinchi ustunga yozing: verlassen, aufsagen, beantworten, vergessen, abfahren, entnehmen, erklaren, ausgehen, besuchen, auftreten, bekommen, wiederholen. S-mashq.Nuqtalar o‘rniga o‘ng tomonda berilgan fe’llardan mosini qo‘yib, gaplarni to‘ldiring: Der Bus..... 1 abfahren 2. Nach den Stunden ... erin die Bibliothek. aufstehen 3. Wo... deine Eltem? haben 4. Die Studenten ... die 82122 БeвиcБeп 5. Mein Bruder... zwei Sohne. aбпбгeп 6. Der Lehrer... in den Lehrraum. leben 7. Die Kinder ... die Schule, nachsprechen 8. Der Student... den Text. eintreten 84
bilan to‘liqdir. bu nurning hududi va adog‘i yo‘q. Uning hududi bepoyon dengizga o‘xshaydi. Hayot, bilim, harakat va ashyolar qudrati hamda tabiat, ashyolarning xossasi va harakati shu nurdan, ko‘rish, eshitish, gapirish va yurish quvvati shu nurda jam. Garchi narsalarning sifati, faoliyati va nomlari shu nurdan bo‘lsada, biroq bu nurdan tashqarida o‘zga narsa yo‘qdir. Olamdagi birlik- (majmu—bizning izoh)larning hammasi ushbu nur ko‘rinishining mohiyatidir»: Bu yerda vahdat ahli ruhni nurga qiyoslab, butun borliqning 60-tiniy asosini nur(ruh) tashkil qiladi. degan fikrni bildirmoqdalar. Bu fikrni hozirgi zamon olimlari ham ilmiy asoslab berganlar (uni kitobimizning keyingi fasllarida ko‘rsatib beramiz). Aziziddin Nasafiy ularga qo‘shimcha qilib: «Ular to‘g‘ri mushohada etadilar, ammo ular borliqning asl asoslarini, qaysikim, sof vahdatdir, idrok etmaganlar. Va ularning nigohi narsalar haqiqatiga yetmaydir, ya’ni ular mulk va malakutni ilg‘ab, lekin jabarutni ilg‘amaganlar. Holbuki, mulk bilan malakut jabarut oldida ummondan qatra misoldir. Jabarut — bu musaffo vahdat, jism va ruhning manbai, kitob va kalomning boshi, mulk va malakut-ning asosi, borliq va odamning manbaidir", —degan. k...Jabarut olamining ismlari va alomatlari yo‘q, u shakl va suratga ham ega emas, chegarasi va tizim tartibi ham ko‘rinmaydi. Uni his bilan idrok eta olmaysan, aql uni bilishga qodir emas, idroklar uning oldida hayron, tasavvur va xayollar qoshida lol". Bu uch toifa odamlarning ruh to‘g‘risidagi fikrlarining tahlili shuni ko‘rsatib turibdiki, uchala toifadagi kishilar bir ovozdan ruhni bor, ammo u ko‘zga ko‘rinmaydigan latif bir javhar, demoqdalar. Yana ular ruh yashirin, ya’ni amr— malakut ola-midanligini ham qayd qilmoqdalar. Shu bilan birga ruhni jon bilan tenglashtirib, moddiy olamning ajralmas qismi ekanini uqtirmoqdalar. Shuningdek, ular ruh olamning Yaratuvchisi bilan mulk—jism olamini bog‘lab turgan narsa ekanini ham aytmoqdalar. Undan tashqari, shariat ahli ruh amr olamidan, hatto amrni o‘zi deyishsa, hikmat ahli ruhni aqli avval sifatida ko‘rib, uni Tangri taoloning birinchi mahsuli, boshqa butun borliq aqli avvalning mahsuli, deb bilmoqdalar. Vahdat ahli ruhni nur deb bilib, uni Subhonohu va taoloning botiniy vujudi, deydilar. Shariat, hikmat va vahdat ahllarining ruh to‘g‘risidagi fikrlarida ziddiyatli tomonlar ham bor. Masalan, shariat ahli, ruhlar bu
olmaydi. Shu bois uning temirchiga (sanoat korxonasi – I MARIN) ishi tushadi va u bilan bog‘l) bo‘ladi. LL I D A ia g uallif oda r orasidagi moddiy mao i si VI turga bo‘ladi ziroat (dehqonchilik). sanoat a orat. "Bu uchishni hayoti ins V TH 7 nsoniyat va madaniya unindreg i derlar", -deydi u. Ya’ni, ular inson hayoti va da tining uch asosiy ildizidir. M; V u . Mana uch muhim asosiy ildizlardan birortasi bu: a tibo D o‘lmasa yoki e’tibordan ch ka 7 2 V qa o KOJ IY odamlarning tirikchilik qilmoqlari mumkin » ; uningdek, maqolada muallif madaniy turmushning muhim qismi bo‘lgan yana boshqa jihatlar – i. tm-fan ia’rifat, san’at kabi asosiy unsurlarning har biriga alohida-alohida maxsus to‘ b g a 5 maxsus to‘xtalib, ularga ham. a ta’rif beradi. ularga ham atrofida i Taraqqiy deganlari din ilmi hamda hunar birla b UR -deb odamlarni dunyoviy ilmlarni qo‘yib faqat Diniy ilmlarni o‘rganishi jamiyat ishlabchiqarish jabhalarini turg‘unlikka va aksincha, dunyoviy ilm. tarni o‘zidangina foydalanish yovuzlikka xizmat etishi m-u. kin , degan muhim xulosaga keladi: sh u MARINA ma’rifatparvarlar tomonidan kun tarti- «ah ilgan dolzarb muammolardan yana biri ona. tili masalasi b tgan. "Sadoi Farg‘ona" gazetasi ham bu masalani o‘z nazaridan chetda qoldirmagan. Masalan. AD VA Zohiriy gazetaning 3-sonida bosilgan "Ona tili" «roli maqolasi ruhiyat jihatidan o‘zbek tilini mensimovchi Sho’inistlar, o‘zona tiliga mensimay qarovchilarni asosli tanqid ostiga olar ekan, u ayni chog‘da o‘zbek tilini boy, go‘zal ekanligini til tarixi fakt ari tatar ti, ga qiyolangan dalillar bilan ochiq ko‘rsatib beradi. O‘z ti ini hurmat qilish odobiga chaqiradi. Yaxshisi, gan YARATSIN BIQ BARA o‘qing "Durust, forsiycha, arabcha, O‘r-u 1a rni ham bilaylik, bilaylikkina emas Juda ohori bilaYLIK. Lekin ona tilimizni hammasidan olari » Sano bilaylik. Sarf va nahvlari bilan Ba am shundoq bo‘lg‘onda arabcha, forsiycha va an Ni Qachonki o‘z ona tilimizni Ba U ; boshqa tilni albatta durust bil-168
Ma’ulmot o‘rnida ta’kidlash joizki, O‘zbekiston yoshlar ittifoqi xalqaro aloqalar va yoshlar turizmini rivojlantirish yo‘nalishida bugungi kunga qadar Xitoy, Rossiya, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tukrmaniston, Hindiston, Germaniya, Ozarbayjon, Turkiya, AQSH, Belorusiya kabi davlatlar bilan hamkorlik aloqalari yo‘lga qo‘yildi 21 marotaba xorijiy safarlar amalga oshirilib, 490 nafar yoshlar yetakchilar xalqaro tajriba almashish va malaka oshirish imkoniyatiga ega bo‘lishdi Shuningdek, YUNISЕF, YUNЕSKO, Jahon banki, SHHT, MDH, TIKA, BMTTD, Konrad Adenauer nomidagi fondi va boshqa kabi xalqaro tashkilotlar bilan xamkorlik aloqalari yo‘lga qo‘yildi va bir necha uchrashuv, davra suhbatlari va konferensiyalar tashkillashtirildi O‘zbekiston yoshlar ittifoqining strategik hamkorlari bilan 8 ta anglashuv memorandumi imzolandi
Glava 20. Priyemы, sposobы isroki vneseniya udobreniy 537 yachmenya i ovsa —2,5–3 s/ga. Bolee vыsokiye pribavki urojaya ot pripo-sevnogo primeneniya superfosfata xarakternы dlya ovoщnыx kultur, saxarnoy sveklы i kartofelya. Vse rasteniya otzыvchivы na priposevnoye vneseniye superfosfata, odnako nekotorыe iz nix (kukuruza, podsolnechnik, morkov) zametno ugnetayutsya pri neposredstvennom kontakte semyan s udobreniyami. Poetomu dlya etix kultur prosloyka pochvы osobenno vajna, a dozы priposevnogo vneseniya udobreniy ne doljnы prevыshat 10 kg/ga. Pri posadke kartofelesajalkoy klubney kartofelya i poseve kom binirovannoy seyalkoy saxarnoy sveklы vmesto superfosa ili ammofosa luchshe ispolzovat kompleksnыe udobreniya (nitrofo-sku, nitroammofosku i dr.) iz rascheta po 15–20 kg/ga N, R2O5 i K2O. Rezultatы mnogochislennыx proizvodstvennыx opыtov pokazali, chto primeneniye v ryadki 10–15 kg/ga R2O5 granulirovannogo superfos-fata dayet takuyu je pribavku urojaya selskoxozyaystvennыx kultur, chto i 30–45 kg/ga R2O5 superfosfata, vnesennogo v kachestve osnovnogo udobreniya. Effektivnost lokalnogo primeneniya fosfornыx udobreniy zametno povыshayetsya pri ponijennыx temperaturax pochv, kogda za-medlyayetsya pogloщeniye fosfora, sledovatelno, intensivnost vsex fiziologicheskix i bioximicheskix protsessov i v zasushlivыx uslo-viyax, kogda rosti razvitiye kornevoy sistemы rasteniy ogranichivayet defitsit vlagi v pochve. Po dannыm L. M. Derjavina (2008), na slabo-i sredneokulturen-nыx dernovo-podzolistыx i serыx lesnыx pochvax lokalnoye vneseniye fosfornыx i kaliynыx udobreniy obespechivalo pribavku urojaya selskoxozyaystvennыx kultur na 10–20% vыshe po sravneniyu s raz-brosnыm primeneniyem ravnыx do». Na okulturennыx pochax lokal-noye primeneniye udobreniy ne imeet preimuщestva pered razbrosnыm. Sleduyet otmetit, chto, nesmotrya na opredelennoye preimuщestvo lokalnogo vneseniya udobreniy, shirokoye rasprostraneniye pol-u-chilov osnovnom priposevnoye (ryadkovoye) i priposadochnoye udobre-niye. Etomu sposobstvovala vыsokaya effektivnost priposevnogo vneseniya fosfornыx udobreniy vo vsex zonax stranы i proizvodstvo otechestvennoy promыshlennostyu kombinirovannыx seyalok i saja-lok s tukovыsevayuщimi apparatami. Prakticheski vse vidы seyalok i sajalok (zernovыe, ovoщnыe, sveklovichnыe, kartofele-, rassado-i kukuruzosajalki) odnovremenno s posevom (posadkoy) mogut vno-sit udobreniya. Naryad-u s yejegodnыm primeneniyem udobreniy dovolno chasto voz-nikayet proizvodstvennaya neobxodimost otkazatsya ot yejegodnogo primeneniya fosforno-kaliynыx udobreniy i vnosit summarnuyu dozu v zapas odin raz v 2–3 goda. Praktika pokazыvayet, chto zapas-noye vneseniye udobreniy, sudya po urojaynosti selskoxozyaystven-538 Glava 20. Priyemы, sposobы isroki vneseniya udobreniy nыx kultur, ne imeet kakogo-libo preimuщestva pered yejegodnыm, odnako pri zapasnom primenenii udobreniy zametno snijayutsya zatratы na vneseniye tukov, poskolku otpadayet neobxodimost yeje-godnoy glubokoy ix zadelki plugom. Mineralnыe i organicheskiye udobreniya chasto vnosyat v zapas pri okulturivanii pochvы pered zakladkoy sadov, yagodnikov, kulturnыx pastbiщ i vozdelыvaniyem ovoщnыx kultur. S opredelennoy doley uslovnosti k zapasnomu otnositsya takje primeneniye organicheskix i izvestkovыx udobreniy. Voprosы dlya samokontrolya 1. Kakovы osnovnыe sposobы primeneniya mineralnыx udobre-niy? 2. Kakoye osnovnoye naznacheniye udobreniy i ximikatov? 3. Dlya chego slujit doposevnoye (osnovnoye) udobreniye selskoxozyay-stvennыx kultur? 4. Kakoye naznacheniye priposevnogo primeneniya udobreniya? 5. V chem preimuщestvo lokalnogo primeneniya udobreniy pered razbrosnыm?
x, arap x2 0 bo‘lsa, 34. (2) = Ya Inx, egar x30 bo‘lsa, tar agar xmo bo‘lsa, 35. (=) 1427 0, agar x == 0 bo‘lsa, x=. 36. f0 —1 agar x= 0 bo‘lsa, 1, agar x= = 0 bo‘lsa, 1 = 37. 37. (9) = ja » agar x= 0 bo‘lsa, 0, agar x = 0 bo‘lsa, x= 0 38. (0) = 1—1).2", x= 1. 1 39. (x= 12 agar x=2 0 bo‘lsa, 0, agar x = 0 bo‘lsa, jo == 0, 1— so x , agar x 250 bo‘lsa, 40. ko! Raj bu lo, arap x 0 bo‘lsa, = 0, ho = 1. Sh. Quyidagi fuliiyalaring berilgan nuqtadagi teskari funksiyalari va ularning hosilalarini toping: soz x 1 27 90 — 41. u= 25— 92
Flyuorit CaF2 Ftor ishlab chiqarishda asosiy xom ashyo hisoblanadi Unga 130° da sulfat kislota taʼsir ettirib vodorod ftorid olinadi Sof holdagi Ftor olish uchun KFHF yoki KF2HF tarkibli tuzlarning elektrolizidan foydalaniladi
b B B Vatan qudratidan qalbda g‘urur bor. Endi sen chorlasang, toki tanda jon, Labbay deyajakman, Vatan—onajon. pa (Abdulla Oripov) s) Musamman (ar. «»! —sakkizlik) —sakkiz misrali band usulida yozilgan she’r. Musammanning birinchi misralari o‘zaro bir xilda qofiyalanadi (sxemasi: ajaja-naja-a-acha), qolgan barcha bandlardagi dastlabki har yetti misra alohida bir xilda qofiyalanib, sakkizinchi misralarigina birinchi bandning sakkizinchi misrasiga ohangdosh bo‘ladi (sxemasi: 64646-46-6465-6-a, VFVVFVFV-JV Va kabi). Adabiyotimiz tarixida yana shunday musammanlar ham uchraydiki, ularning har bir bandining birinchi—oltinchi misralari alohida qofiyalanib, so‘nggi ikki misra refren bo‘lib qoladi. Misol: Ey noz qalamravini shohi, Iqlimi karashma kaj kulohi, Javringda mani gadoyi rohi, Ahvoling aylading tabohi, Chiqti falak uzra dudi ohi, Sansan bu jahonda dodxohi, Or etma asir-u mubtalodin, Darding bila tun kun oshnodin. Ey zulfi binafsha xatti rayhon, Javr-u sitamingda bag‘rimiz qon. Xor ilgida chokdur giribon, Yeam shoxida bulbulam xush ilhon, Chun to‘tiyi rozi shakkariston, Mushtoq labingda derman, ey jon, Or etma asir-u mubtalodin, Darding bila tun-kun oshnodin. nN papippiIishshaoarsopkyusir ppinilipni { Huvaydo) She’rning qolgan bandlari ham shu xilda davom etgan. Sakkiz misralik band usuli hozirgi o‘zbek she’riyatida isloh qilingan holda keng qo‘llanilmoqda. G‘afur G‘ulom, Maqsud Shayxzoda, Uyg‘un, Ramz Bobojon, Asqad Muxtor, Mirtemir va boshqa shoirlar ijodida mahorat bilan ishlatilgan. Bu o‘rinda sevimli shoirimiz Erkin Vohi-dovning "Firoq haqida" she’rida qo‘llanilgan bir sakkizlik bandga e’tiboringizni tortish kifoyadir. Mana shu sakkiz misralik band tuzilishini tekshirib ko‘ringchi? Sevganingni yoki bilmaydi, Yo bilsa ham ko‘zga ilmaydi. Ayriliqda yonasan biroq— Sen buni ham atama firoq. Chunki sevging bo‘lsa chin Hijronlarni qilar chilparchin. Ishon faqat, hech tolmay ishon, Ishonch bo‘lsa chekinar hijron... ipini ipidan Umuman aytganda, o‘zbek she’riyatida 2-24 misralik band usullari qo‘llanilmoqda. » 1. Sarbast. Sarbast she’rda, O‘zga she’r yo‘llari odatda, an’anaviy she’r tuzilishi (turoq, qofiya, ritm, ohang, fikr yo‘nalishi...) qoidalariga deyarli amal qilinmaydi. Unda, asosan, o‘ziga xos poetik mantiqqa amal qilinadi. Sarbastning bu xususiyati shoirga hayotning murakkab jihatlari haqida, dolzarb va keskin muammolari xususida jo‘shqin va erkin, ayni choqda, oshkora, dangal fikr yuritishga yo‘l ochadi." Sarbast G‘arb va Sharq xalqlari adabiyotlarida keng tarqalgan. Chunonchi, usmonli turk shoiri Nozim Hikmat va chili shoiri Pablo Neruda va boshqalar sarbastda yuksak mahorat ko‘rsatishgan. O‘zbek shoirlari Miraziz A’zam, Rauf Parfi, Omon Matchon, Halima Xudoyberdiyeva, Shavkat Rahmon, Abduvali Qutbiddin, Aziz Said, Yahyo Tog‘a, Chori Avaz, A’zam O‘ktam, Zebo Mirzayeva, Hamroqul Asqar, Tilak Jo‘ra, Bahrom G‘oyib, Ravshan Fayz, Rauf Subhon, To‘raMirza, Bedi Rahmat, Jamol Sabriddinov va boshqalar sarbastda barakali qalam tebratishgan. Ba’zi misollar keltiraylik: { Qarang: Adabiyotshunoslikka kirish (N.Shukurov va b.) T., "O‘qituvchi", 1979. 154-155-betlar, A. Mamatov. O‘zbek she’riyatida sarbast. T., 2000. Yo falak! Bu ne hol jallod! Firibgar, jodugar, meni aldab, Qaritib qo‘yibsan kunimdan burun: (Omon Matnchon) Yetim qilmoq bo‘ldilar ozodlikni Faqat Yana o‘zlarini yetim qildilar. { Pablo Neruda) Yetar bas marsiya Ey siz g‘aflat suprasida biqsib to‘yganlar Ey siz qurbonlikka Quyoshni so‘yganlar. (Rauf Parfi) Men birinchi yomg‘ir bo‘lib yog‘gim keladi O‘zbekiston yerlariga. Men keksa chinorlarning salobati bo‘lib Qayrag‘ochning metinligi bo‘lib, Yashagim keladi O‘zbekistonda. { Miraziz A’zam) 2. Oq (harora) she’r. She’rshunoslikda vazni aniq, turog‘i aniq, lekin qofiyasiz she’r shakli oq (harora) she’r deb yuritiladi. Vazn, misralardagi rang-barang ritmik qurilish oq she’rning ohangdorligini, musiqiyligini ta’minlaydi. Rus she’riyatida mashhur bo‘lgan A.S.Push-kinning "Boris Godunov", "Suv parisi"; M.Yu.Lermon-tovning "Kalashnikov haqida qo‘shiq", N.A. Nekrasovning "Rusiyada kim yaxshi yashaydi" kabi asarlar oq she’rda yozilgan. Shoir Hamid Olimjon A.S.Pushkinning "Suv parisi" poemasini o‘zbek tiliga oq she’rda tarjima qilgan. Oq she’r hozirgi o‘zbek she’riyatiga asosan rus she’riyatidan o‘tgan, degan fikr ham bor. Biroq, Shayx Ahmad Taroziy "Funun ul baloga" asarida ta’kidlaganidek, o‘rta asarlar o‘zbek mumtoz adabiyotida ham "harora" deb nom olgan qofiyasiz she’r navi bo‘lgan. Masalan, ayrim qit’alar, ba’zi fardlar va, hatto (juda kam bo‘lsa-da) ayrim g‘azallar ham harora usulida yozilgan. Bu o‘rinda shoira Uvaysiyning "ko‘ngul dog‘ o‘ldi, dog‘ o‘ldi" radifli g‘azalida tizimli va izchil qofiya ishlatilmaganini eslash kifoyadir. Mana shu g‘azaldan baytlar, tekshirib ko‘ring: Zamona kulfatidin bu ko‘ngul dog‘ o‘ldi, dog‘ o‘ldi, Bu charxi bemuruvvatdin ko‘ngul dog‘ o‘ldi, DOG‘ o‘ldi... Bu gulzori fano ichra mahalli bexalal yo‘qtur, Hamisha xoradin zaxm-u, ko‘ngul dog‘ o‘ldi, dog‘ o‘ldi... So‘zimni xotiring uzra gumoni o‘zga yetkurma, Ki izhor aylamay naylay, ko‘ngul dog‘ o‘ldi, dog‘ o‘ldi... Ajab ash’ori mavzun bog‘ladi Vaysiy hasaddin kim, Umarxon zufununikim, ko‘ngul dog‘ o‘ldi, DOG‘ o‘ldi. Demak, bu g‘azal harora she’r ekan. Shu vajdan ayta olamizki, hozirgi she’riyatimizda oq she’rning bir ildizi rus klassikasiga bog‘lansa, yana bir ildizi mumtoz she’riyatimizdagi "harora"ga borib taqaladi. Xullas, hozirgi o‘zbek she’riyatida oq she’r— harora ancha quloch yozgan. Faylasuf shoir Maqsud Shayxzodaning "Mirzo Ulug‘bek" fojiasi oq she’rda yozilganligi bejiz emas. Shoir Usmon Nosirning "Lug‘atimda so‘zim ancha ko‘p", Shuhratning «Oq she’r", M. Shayxzodaning "Uruq socharlar" kabi asarlari oq she’rning yaxshi namunalaridir. Shuningdek, hozirgi yosh shoirlarimizdan Abduvali Qutbiddin, Yahyo Tog‘a, Hamroqul Asqar, To‘ra Mirzo, Jamol Sirojiddin va boshqalar ham oq she’rda samarali izlanishlar olib bormoqdalar. Birgina misol: Sevsang meni yoshligimda ham, Oppoq sochli chog‘imda ham sev. Sevsang meni boyligimda ham, Qashshoq yurgan chog‘imda ham sev. Sevsang meni kiyim yarashgan, Yarashmagan chog‘imda Ham sev. Gar baxtimdan umidvor bo‘lsang, Baxtsiz yurgan chog‘imda ham sev. Sening sevging raketa bo‘lib Yuksaklarga uchirsa shoyad. Uchirishga qodir bo‘lmasa, Pega kerak bunday muhabbat) (Shuhrat) Demak, she’rda ritmni, musiqiylikni 445=9 vaznli (to‘qqizlik turkumi vujudga keltirgan). Shoir Abdulla Oripovning "Men seni kuylamoq istayman" oq she’rining turkumi, turoqlar tartibi boshqacha; vazni ham, musiqiyligi ham boshqacha. Mana shu she’rni o‘qing va "texnika"sini aniqlang: Men seni kuylamoq istayman, Sening yuzlaringni kuylamoq istayman. Sening ko‘zlaringni kuylamoq istayman, Yuzlarkim, malag-u afsonada yo‘q, Ko‘zlarkim, jannat-u rizvonada yo‘q. Men seni kuylamoq istayman, Ammo shunday kuylasamki, Yirtilib ketsa ovoz pardalarim... Men sendan bo‘salar olmoq istayman, Ammo shunday bo‘salarkim, — Tirqirab qon oqsa lablarimizdan. Zotan, odamlar sevgisini ham Alami, nafrati, quvonchi kabi Hayqirib, hayqirib ochib tashlasin. Istaymanki, na’ra tortsin chaqaloqlar ham, O‘liklar ham tinch yotmasin qabrlarida. Men hamma narsani buyukligicha ko‘rmoq istayman XX asr odamlarida Zotan, bu asr Har qanday cheklanish, har qanday qullikni Itqitib tashlamoqda o‘z yelkasidan... Bu asrning talabi oddiy va sodda: Yuraging buyurgan har qanday gapni, Tilaging buyurgan har qanday gapni, Hech kimdan tortinmay o‘rtaga tashla, Bo‘Rzingda qolmasin ovozing aslo; Men shu asrning bir mitgi farzandiman, Men uning butun qo‘polligini, Butun nozikligini, Butun sovuqligini, Butun haroratini Sening shu g‘unchaday nozik lablaringga Jo qilmoq istayman, sevgilim... (Abdulla Oripov) Bu she’rdan sezilib turibdiki, qofiyasiz she’r ham inson qalbini, uning shuurini, ehtiroslar tug‘yonini ta’sirli ifodalay olar ekan. Bu o‘rinda shoirning iste’dodi va mahorati hal qiluvchi rol o‘ynagan. 3. Sochma (nasriy) she’r. Lirik kechinmalar sochma (nasriy) nutq shaklida ham ifodalanishi mumkin. Bunday nutq ta’sirchanligi va jo‘shqin ritmi bilan she’rga monand bo‘ladi. Sochma badiiy nutqning shunday turi nasriy she’r yoki sochma she’r deb yuritiladi". Sochma she’rlarni prof. Abdurauf Fitrat "mansur she’rlar" deb atagan. Allomaning uqtirishicha, "sochma she’rlar" (mansur she’rlar) uchun "vazn" va "qofiya" ning tegishligi bo‘lmas, ham so‘zlarning hunarlicha (san’atkorona) bo‘lishi tabiiydir" ("O‘zbekiston adabiyoti va san’ati" gazetasi, 1995-yil 16-iyun). Shoir Mirtemir sochma she’rning xususiyatlarini quyidagicha ta’riflaydi: "Sochma aniq va qat’iy vazndan xoli, qora so‘zda yoziladigan, lekin ta’sir kuchi baland bo‘lgan (nasr) she’r. Sochmaning o‘z qoidalari, o‘z "vaznlari", hech kim tomonidan yozilmagan qonunlari bor. Undagi obrazlar, katta vazifalar yuklatilgan poetik qochiriqlar shoirdan katta mehnattalab qiladi. Xullas, qofiyadosh she’rlarga xos bo‘lgan talablarning deyarli hammasi unda bor. Bo‘lmasa kartina, mavj, manzara bo‘lmas edi. Sochma shunday vaqtda yoziladiki, tuyg‘u va fikrlar to‘lqinlanib toshib ketadi. Uni biron to‘siq bilan to‘xtatib bo‘lmay qoladi. U vazn, ritmning biz tushungan ma’nodagi qolipiga sig‘may qoladi ham. Shunday paytlarda fikrlar sochma tarzda qog‘ozga tushadi... Sochmaning qofiyadosh shakli ham bor. Uning o‘zida ichki ritm, ichki musiqa, jarang bor. Hozir shunday xulosaga keldimki, fikrlar-u obrazlar, tuyg‘ularning juda tiqilib kelganida sochma tug‘ilar ekan. Uning ta’sirchanligi ham shu bilan izohlansa kerak"", M. G‘or’kiyning "Bo‘ronqushi haqida qo‘shiq", Sarvar Azimovning "Oppoq tong qo‘shig‘i", Sh. Rashidovning "Kashmir qo‘shig‘i", Oybekning "Mansur she’rlar", "Yulduz qiz haqida ertak" kabi asarlari sochma she’rning yaxshi } Qarang: Hamrayev M. Plamya jizni. T., izd-vo Literaturm i is-kusstva im. G.Gulyama, 1988, 85—101-betlar. 2 "O‘zbekiston madaniyati" gazetasi, 1974-yil 4 yanvarB. namunalaridir. Masalan, Oybekning "Mansur she’rlar" - dan olingan quyidagi parchaga diqqat qiling: = Hoy, chechaklarning oshig‘i, go‘zal kapalak; Ertalab quyosh bilan barobar uyg‘onasan. Nozik qanotlaring-la chechaklarni siylaysan. Dudoqlaring-la g‘unchalarni ochasan. Men seni yoshligimda naqadar sevar edim, bilasanmi? Soatlarcha quvlardim, ipak qanotlaring qo‘llarimga ilinmasdi... Hoy chechakdan chechakka qo‘ngan kapalak Kunduzlari chamanlarda tentiraysan, kechalari qaysi chechak qo‘ynida yulduzlarga tikilasan) Hayotning buyuk to‘lqinlari bor—tog‘lar chidolmas: Hayotning bo‘ronida, chechak taxtlaring ila borasan, shundaymi, kichik kapalak?" Shoir Mirtemirning "Tingla, hayot" sochmasini o‘qib ko‘raylik: "Tingla, hayot Tingla, qirg‘oqsiz dengizday cheksiz koinot... Soz kuylaydi... Talvasalarga to‘lib kuylaydi soz; toshib kuylaydi soz... so‘ngsiz bir doston boshlangan-u tugatolmaydi, sirli bir tarixning sahifasini ochgan-u tamom etolmaydi... Oh, shu chog‘da uning qoramtir yuziga boqsangiz, hasrat chiziqlarini ko‘rar edingiz. Jingalak qorasochlar ochiq yuzini va yana yelkasini bosgan-u, g‘am chiziqlarini berkitmoqchi bo‘ladi. Shu payt uning ko‘zlaridagi ma’noni o‘qimaslik mumkinmi:.. Tingla, qirg‘oqsiz dengizday koinot ... tingla, hayot Ranjigan yurakning mungini, o‘tgan umrning yoniq dostonini tinglang Kuylayapti u, baxt kutgan hayotni eslab so‘ylayapti. Konlarda qolib ketgan yigitlarni sog‘inadi, chog‘i... balki uning suygani bor edi, shular orasida... To‘xta, hey Bir to‘xtab, tingla uning baxt qo‘shig‘ini... To‘xta, hey To‘xta, quyosh: Eshit, so‘ngra tong chog‘idagi she’riyatingga qo‘shib socharsan uning qo‘shig‘ini... To‘xta, hayot Tingla... ko‘zlardagi so‘ngsiz munglar qanotsiz uchganday... Yurakdagi tugunni so‘nggi kuy yechganday... u, shu daqiqada, shu onda suyunchlarda quloch otayapti, soz ingramasdan, o‘ynoqi kuy sochayapti... Chal, qiz).." Qarang-a;{ Qanchalar ehtiros va jo‘shqin fikr-tuyg‘u Haqiqatan ham u, sira-sira qalb qirg‘og‘iga sig‘maydi— to‘lib-toshib oqadi, go‘yo jo‘shqin bir daryo) Haqiqiy sochma shu-da" Bu—tug‘yon! Bu—vulqon! Bu—mavj! Bu—she’r! Sochma she’r! She’rshunosligimizda aniqlanishicha, qadim zamonlar mahsuli bo‘lgan xalq maqollari, qo‘shiqlari, termalari, dostonlari barmoq she’r tizimidagi vaznlarda yaratilgan ekan. Bugina emas. Arab istilosigacha bo‘lgan yozma she’riyatimizda ham asosan barmoq vaznlari ishlatilgan. Mahmud Qoshg‘ariyning «Devon-u lug‘otit turkq asarida berilgan qadimiy yozma she’riy parchalar barmoq tizimining beshlik, yettilik, sakkizlik, o‘nlik va o‘n uchlik vaznlarida yaratilganligi aniqlangan. Biroq tarixiy sharoit taqozosiga ko‘ra, u mumtoz adabiyotimizning yetakchi she’r tizimi darajasiga ko‘tarila olmay qolgan. XX asrning boshlaridanoq shoirlarimiz aruz bilan birga barmoqqa ham murojaat qila boshlagan. Cho‘lpon, Fitrat, Hamza, Abdulla Avloniy, Sadriddin Ayniy kabi shoirlar ana shu an’anani boshlab bergan. G‘afur G‘ulom, Hamid Olimjon, Oybek, Uyg‘un, G‘ayratiy, M.Shayxzola, Mirtemir, Usmon Nosir, Amin Umariy, HasanPo‘lat, Bot-u, Elbek singari o‘nlab shoirlarimiz barmoq tizimini o‘z ijodlarida mahorat bilan qo‘llab, hozirgi o‘zbek she’riyatining yetakchi she’r tizimiga aylantirgan. Hozirgi o‘zbek shoirlaridan bir qanchasi ham barmoqda, ham aruzda barakali ijod qilmoqdalar. Masalan, Erkin Vohidov, Abdulla Oripov, Jumaniyoz Jabborov, Jamol Kamol kabi shoirlarimiz aruzda ham, barmoqda ham mahorat ko‘rsatmoqdalar. G‘ofur Ye-u-lom, Hamid Olimjon, Uyg‘un, M.Shayxzoda, Mirtemir kabi shoirlar esa, asosan, barmoqda ijod qilgan bo‘lsalar-da vaqt-vaqti bilan aruzda ham nafis she’rlar bitganlar. So‘fizoda, Sobir Abdulla, Habibiy, Charxiy, Xurshid, Vosit Sa’dullalar, asosan, aruzda qalam tebratgan bo‘lsalar, Zulfiya, Hamid G‘ulom, Ramz Bobojon, Mirmuhsin va boshqalar, asosan, barmoqda ijod qilishgan. Umuman aytganda, barmoq she’r tizimi hozirgi o‘zbek she’riyatining asosini tashkil etadi. O‘zbek she’riyatidagi she’r tizimlari vaznlarga boy va ular nihoyatda rang-barangdir. Va, hatto, barmoq she’r tizimining o‘zi ham bir dunyo. Buning ustiga aruz tizimini qo‘shsak, sheriyatimizning naqadar rang-barangligini, serjilo va serqirraligini yaqqol his eta olamiz. Ha, she’riyatimiz rang-barang, yuksak san’at, jahonshumul adabiyot. Shu adabiyot bilan har qancha faxrlansa arzigulik: Bunday adabiyotdan bahramand bo‘lish uchun, dastavval, she’r tuzilishi qonuniyatini egallamoq zarur. uv. Qayd etish joizki, aruz tizimi o‘zbek she’riyatiga UYUM asrlardan (Turkistonni arablar istilo qilgandan keyin) kirib kelib, mumtoz she’riyatimizning asosiy tizimiga aylangan bo‘lsa, barmoq tizimining adabiyotimizdagi ildizlari juda qadim zamonlarga borib taqaladi". Ikkinchi bob ARUZ TIZIMI Aruz (ar. «2,» —qilmoq). ?oui qaqida Sharq xalqlari adabiyotida, jumladan o‘zbek adabiyotida keng qo‘llanilgan o‘ziga xos vaznlar tizimi. Aruz vazni hijolarning talaffuzidagi uzun-qisqaligiga asoslangan bo‘lib, musiqa bilan chambarchas bog‘liqdir. Aruz vazni—aslida arab nazmining qadimiy she’riy tizimi. Aruz haqidagi ilm—aruzshunoslik USH asrda vujudga kelgan. Bu ilmning asoschisi mashhur arab adibi 1 «Aruz... o‘zbsk adabiyotida XG asrdan qo‘llanila boshlangan". O‘zSE, 13-t, T., O‘zSE Bosh red-yasi, 1979, 44-bet. va olimi Halil ibn Ahmad 719—791)dir. Xalil ibn Ahmad arab nazmini chuqur tadqiq etib, undagi bir necha vaznlarni kashf etgan va ularni 15 bahrli bir tizimga solib, uni "aruz" deb nomlagan. Bu she’riy tizimning "aruz" deb atalish sababini aruzchilar turli izohlashadi. Ba’zilar "aruz" so‘zining lug‘aviy ma’nosi "qiyin yo‘l", bu ilm qiyin bo‘lganligi uchun uni "aruz" deb ataganlar deydilar. Boshqa aruzchilar bu so‘z "arz qilinadigan" degan ma’noga ega, she’r vaznini aniqlash uchun bu ilmga arz qilinadi, shu sababdan unga "aruz" deb nom berganlar, degan fikrni olg‘a suradilar. Alisher Navoiy "Mezon ul avzon"- ida "aruz" atamasini quyidagicha izohlaydi: "Va bukim, bu ilmni nechun "aruz" deydilar, muxtalif ahvol bor. Ul jumladin, biri bila iktifo qililur. Va ul budurkim, Xalil ibn Ahmad rahmatullohki, bu fanning vozi’idur, chun arab ermish va aning yaqinida bir vodi ermishki, ani "aruz" derlar ermish va ul vodida a’rob uylarini tikib, jilva berib, bahoga kiyururlar ermish. Va uyni arab "bayt" der. Chun baytlarni bu fan bila mezon qilib, mavzuini nomavzundin ayururlar, go‘yoki qiymat va bahosi ma’lum bo‘lur, bu munosabat bila "aruz" deb turlar", Bu fikr—g‘oyatda e’tiborli, mo‘tabar va haqiqatga yaqin. Bundan tashqari, namatdan ishlangan o‘tovning o‘rtasidagi tirgak yog‘ochni ham «aruz! deb yuritganlar. Binobarin, ko‘chma ma’noda bayt-she’r uyining birinchi misrasining oxiridagi rukunni ham «aruz! deb yuritganlar. Binobarin, ko‘chma ma’noda bayt—she’r uyining birinchi misrasining oxiridagi rukunni ham "aruz" deganlar. Ma’lumki, arablar USH asrda bir qancha Sharq mamlakatlarini, shuningdek Turon o‘lkasini ham istilo qilib, shu mamlakatlarda o‘z yozuvini, madaniyatini joriy etgan. Ana shu jarayonda qator Sharq mamlakatlari she’riyatida aruz vaznlari paydo bo‘la boshlagan. Aruz vazni ta’siri arab she’riyatidan dastlab fors adabiyotiga va undan o‘zbek she’riyatiga o‘tgan. Ta’kidlash kerakki, o‘zbek adabiyotida aruz arab-fors she’riyati ta’sirida paydo bo‘lgan bo‘lsa- } Adisher Navoiy, Asarlar (o‘n besh tomlik), 14-tom (nashrga tayyorlovchi Izzat Sulton). T., Davlat badiiy adabiyot nashriyoti, 1965, 137-bet. da, u o‘zbek tili tabiatiga zid emas. Aksincha, o‘zbek tilida qadimdan aruzga moyillik bo‘lgan. Mahmud Qoshg‘ariyning " Devon-u lug‘oti turk" asarida aruz vazniga o‘xshash vaznda yaratilgan (arablar istilosigacha bo‘lgan davrga nisbatan beriluvchi) she’riy parchalar bor. Bu hol, birinchidan, turkiy tilda yaratilgan she’r vaznini aniqlashda misradagi so‘zlarning bo‘g‘in miqdorini hisobga olish bilan aloqador bo‘lsa, ikkinchidan aruz va barmoq tizimlari bir-biriga tabiatan yaqin she’r tuzilishi. Aruzning o‘zbek she’riyatida yashab qolishi va rivoj topishining boisi mana shundadir. Shu tariqa, aruz o‘zbek mumtoz she’riyatining asosini tashkil qildi, hozirgi o‘zbek she’riyatida barmoq vaznlari tizimi bilan teng huquqli she’r yo‘li bo‘lib qolgan. O‘zbek aruzi—murakkab, ayni choqda, nozik she’r tuzilishi. Quyida shu she’r tizimining o‘zagi—aruz vaznlari, ularning paydo bo‘lishi, ildizlari, tavsifi va tasnifi xususidagina muxtasar ma’lumot berish bilan cheklanamiz, xolos. Aruz poetikasini o‘rganishga kirishish uchun, odatda, qaysi aruz haqida fikr yuritishni bilmoq kerak. Demoqchimanki, jahon aruzshunosligi o‘ga murakkab vajuda katga fan. Arab aruzi, fors-tojik aruzi, turkiy aruz... Va, hatto, turkiy aruz tizimi ham o‘zbek aruzi, ozarboyjon aruzi, turk aruzi, tatar aruzi kabilar ham borki, bularning har birida o‘ziga xos xususiyatlar bor. Negaki, aruz aslida arablarning tug‘ma vaznlar tizimi bo‘lsa-da, u, avvalo, eron-tojik xalqlari adabiyotida paydo bo‘lgan va shu xalqlarning tili va adabiyotiga bog‘liq holda bir qator o‘zgarishlarga uchrab rivojlangan. Keyinroq turkiy xalqlar adabiyotlarida ko‘ringan va shu xalqlarning tili va adabiyotiga bog‘liq holda rivojlangan. Shu sababli, turli xalqlar aruzi o‘z tabiatiga (boshqa xalqlar aruzlari bilan mushtarak jihatlari ham, faqat o‘ziga xos xususiyatlari ham mavjudki) ularni o‘rganishning ham nazariy, ham amaliy jihatlari nihoyatda katta ekanligini hisobga olmoq kerak. Taniqli o‘zbek aruzshunos olimi, prof. A.Hojiahmedov o‘zbek aruzining o‘zigagina xos alomatlari haqida to‘xtalib, shunday deb yozgan: "O‘zbek aruziga maxsus jihatlar quyidagilar: 235 Aruz poetikasi
Uchrashuvda uzoq muddatli va barqaror hamkorlik aloqalarini rivojlantirish ikki davlat va xalqlarimizning tub manfaatlariga mos kelishi ta’kidlandi
49 gapga kiritmay, tejaydi. Bundan yana shu narsa ayon bo‘ladiki, mazkur gap mazmunan tugal emas, u mikromatnning bir qismi xolos. Sodda gap ixcham bo‘lganda ham uning o‘zlashtirilgan xabar ifodalayotgani sezilib turishi mumkin. Bunday holda o‘quvchi xabar manbai, so‘zlovchi va tinglovchi haqida ma’lumot olish uchun oldingi gaplarga murojaat qilishi kerak bo‘ladi: Akmal aytib beribdi-ku. (SH. Xolmirzayev, Ot yili, 405) Oldingi gaplar, aniqroq aytganda, mikromatnning oldingi qismi (404-bet)dan ma’lum bo‘ladiki, so‘zlovchi Bo‘ri qora (Bo‘riboy) tinglovchi bosh prokuror Saodat akaga Boychibor haqida aytgan fikrini-(i)bdi shakli yordamida ta’kidlab bayon qilmoqda (ta’kid vositasi yuklama). Maqsadi o‘quvchining diqqat-e’tiborini shunga jalb qilish bo‘lganidan yozuvchi uchta so‘zni alohida gap qilib beradi. Sodda gap hajman katta bo‘lganda ham unda o‘zlashtirilgan xabar manbai o‘z ifodasini topmasligi mumkin: – Muqaddam shu erga–Bo‘ston guzaridagi do‘xtirxonaga hamshira bo‘lib kelibdi (O‘. Hoshimov, Bahor qaytmaydi, 133) Ushbu misolda eshitilgan xabarning o‘rni ta’kidlangan. SHuningdek -(i)bdi qo‘shimchasi subyekti lug‘aviy vosita (Muqaddam) bilan ifodalangan. Ammo xabar manbai subyektning o‘zi ekanligi, ya’ni Muqaddamning fikri o‘zlashtirib bayon qilinayotganligi mikromatnning oldingi qismidan ayon bo‘ladi. Sodda gapda qo‘llangan vositaning lug‘aviy ma’nosiga ko‘ra xabar manbaini mikromatndan ham aniqlab bo‘lmasligi mumkin. Bunday holda bevosita kuzatmaganlik ma’nosi eshitilganlik tarzida namoyon bo‘ladi: Bilishimcha, tishini qayrab yuribdi.(SH. Xolmirzayev, Ot yili, 315) Murakkab sodda gap tarkibi xabar manbaini na mikro-, na makromatndan aniqlash imkonini bermasligi mumkin. Bunday holda ham bevosita kuzatmaganlik ma’nosi eshitilganlik tarzida namoyon bo‘ladi: eron shohi Pahlaviy yashirin buyruq berib, bir kinoteatrni yoqib yuboribdi. (T. Murod, Ot kishnagan oqshom, 176) O‘zlashtirma xabarning ketma-ket kelgan ikkita gapda ifodalanishi ham ko‘p uchraydi: Mir’alamovich aytdi, yo‘lovchilar bilan gaplashib bilibdi. (T. Malik, Savohil, 173) Ushbu misol mikromatnning bir qismi. Ikkita sodda gap atigi beshta mustaqil so‘zdan iborat. Birinchi gap xabar manbai vazifasini bajarmoqda. Ikkinchisida so‘zlovchi xabar manbaining subyekti aytgan fikrni o‘zlashtirib bayon qilmoqda. Nutqiy maqsad, vazifaga ko‘ra xabar manbaini ko‘rsatuvchi gap ixchamligicha
2. Uzluksiz X tasoiifiy miqdor ko‘rsatkichli qonun bo‘yicha taqsimlangan: x > 0 da f(x) = 5 ye~ 5x, x < 0 da f(x) = 0. Sinash natijasida X ning (0,4; 1) intervalga tushish ehtimolini toping. Javobi. R ( 0 ,4 < X < 1 ) = 0,13. 3. Uzluksiz X tasodifiy miqdor f(x) — 4e~~ix(x > 0 ) ko‘rsatkichli qonun bo‘yicha taqsimlangan. X ning matematik kutilishini, o‘rtacha kvadratik chetlanishini va dispersiyasini toping. Javobi. M(X) = o(X) = 0,25, D(X) = 0,0625. 4. Elementning buzilmasdan ishlash vaqti /(^) = 0, 01-ye OOІ/(і> 0 ) ko‘rsatkichli qonun bo‘yicha taqsimlangan, t vaqt—soat hisobida. Ele mentning 100 soat beto‘xtov ishlash ehtimolini toping. Javobi. R( 100 )= 0 , 37 . O‘n t o‘r t in chi bob IKKITA TASODIFIY MIQD0R SISTEMASI 1-§. Bir nechta tasodifiy mitsdorlar sistemasi hatsida tushuncha Shu vatstga qadar mumkin bo‘lgan siymatlari bitta son bilan anislanadigan tasodifiy mitsdorlar saralgan edi. Bundan mitsdorlar bir o‘lchovli deb ataladi. Masalan, \\u0439in soqsasi (shoshsol)ni tashlashda tushishi mumkin bo‘lgan ochkolar soni—bir o‘lchovli diskret tasodifiy mitsdor; to‘pdan snaryadning tushish joyigacha bo‘lgan masofa bir o‘lchovli uzluksiz tasodifiy mitsdordir. Bir o‘lchovli tasodifiy mitsdorlardan tashqari, mumkin bo‘lgan siymatlari ikkita, uchta, . . , p ta son bilan anislana digan mitsdorlar xam o‘rganiladi. Bunday mitsdorlar mos ravishda ikki o‘lchovli, uch o‘lchovli, . . . , p o‘lchovli deb ataladi. (X , U) orsali ikki o‘lchovli tasodifiy mitsdorni bel g‘ilaymiz. X va U mitsdorlarning har biri tashkil etuvchi (somponent) deb ataladi. X sa U mitsdorlarning ikkalasi bir vatstda saralganda ikkita tasodifiy mitsdor sistema sini tashkil etadi. Xuddi shunday, p o‘lchovli mitsdorni p ta tasodifiy miqdor sistemasi deb karash mumkin. Masa lan, uch o‘lchovli (X, U, Z) mitsdor uchta tasodifiy mitsdor sistemasi, X, U ,Z ni tashkil etadi. Misol. Stanok-avtomat po‘lat p l itkalarni shtampovka si ladi. Agar kontrol silinadigan o‘lchamlar plitkaning uzun-155
monandim. 536. Qozi Rais r. t. Ilm hilyasi bila va nafs tazkiyasi bila muzayyan va muqarrar erdi. Bir qatla bir zaifani aning mahkamasiga kelturdilarki, ikki abushqasi bor. Ul tiladiki, bu ish subutqa yetkandin so‘ngra ani sangsor qilmak hukm qilg‘ay. Dor ul-qazo vakili ul makkoradin rishvate olib, anga o‘rgattikim, aytqayki, men sog‘indimki, andoqki eranlarga to‘rt xotun olmoq ravodur, xotinlarga dagi to‘rt abushqag‘a tegmak joyizdur! Qozi chun bu qoziyani so‘rdi va makkoradin bu javobni eshitti, dediki, bo‘yni sinsun ul kishiningkim, sanga bu so‘zni o‘rgatibdur. Vakil chun Dor ul-qazodin chiqdi, bir yerdin yiqildi va bo‘yni sindi va halok bo‘ldi. 537. Mavlono Raziyuddin Nabiy q. s. Zohiri-yu botiniy ulum bila orosta erdi. Aning bir shogirdi bor erdi, pisandida avsof bila mavsuf va zuhd-u taqvo sifati bila ma’ruf. Mavlono Raziyuddin olamdin o‘tgandin so‘ngra bu shogirdiga har mas’alada ishkole yo ishtibohe voqe’ bo‘lsa erdi, Mavlononing mutahhar marqadig‘a borib, aning pok ruhiga mutavajjih bo‘lsa erdi, ul mas’ala hallig‘a foyiz bo‘lur erdi. Bir kun mas’ala mushkul bo‘lg‘onda ma’hud dasturi byala pir mazorig‘a borib, mutavajjih bo‘ldi. Ul tavajjuhda ani uyqu eltti. Uyg‘ong‘andin so‘ngra hamul kitob hoshiyasidakim, ul mas’ala mushkul bo‘lub erdi, aning halli va javobini Mavlono xati bila bitiklik ko‘rdi. 538. Mavlono Majduddin Hoji q. s. Ko‘prak zohir ulumiga olim-u maxsus va ma’qul fununiga mohir erdi. Ahvoli mabdayida Lahovardda bo‘lur erdi. Chun Dehli taxtiga mutavajjih bo‘lub yaqin yetti, Sulton Shamsuddin arkoni davlatin anga istiqbol rasmi bila yubordi. Bu asnoda munkir va xabise Sulton arziga yetkurdikim, mubtade’ keladur, anga muncha
3A.12-masalaga 34,13-masalaga 34, 14-masalaga 34,13. Bir jinsli metall plastinka teng tomonli uchburchak shaklida ishlangan. Plastinka massasi —41, tomonining uzunligi — 4 Plastinkaning bir uchidan uning asosiga parallel o‘tadigan 2 o‘qqa nisbatan inersiya momenti hisoblansin. Javob: 1, = = MR. 34,14. Bir o teng tomoili uchburchak shaklidagi plastina M massaga ega bo‘lib, tomonining uzunligi { ga teng. Plastinaning biror uchidan plastina tekisligiga tik bo‘lib utadigan 2 o‘qqa nisbatan inersiya momenti hisoblansin. oya 4 Javob: 1, = — MR. « 12 x? 34,15. Yupqa bir jinsli, MM massali elliptik plastinka «!!! a i? — = – =—1 kontur bilan chegaralangan; shu plastinkaning uchta o‘zaro tik X, uva g‘ o‘qlarga nisbatan inersiya momentlari hisoblansii. B M. Ma M Javob: «i» 62, «i— a", Gi (a? –05). 34.16. Massasi M bo‘lgan bir jinsli ichi bo‘sh shariing, uning Og‘irlik markazidan o‘tuvchi o‘qqa nisbatan inersiya momenti hisoblansin. Tashqi va ichki radiuslar mos ravishda K va g ga teng, 2 R! —! Javob—M——— K«z— e 34.17. I-E Ye ga teng yarim sfera shaklida ishlangani yupqa bir jinsli qobiqning uni chegaralovchi tekislikka tik bo‘lib, yarim sfera markazidan o‘tuvchi o‘qqa nisbatan inersiya momenti hisoblan-yi ia 34.15-masalaga 84,17-masalaga
I z o h Demak u kechada qilingan toat-ibodat ham ming oylik ibodatdan yaxshiroq bo‘ladi Biz bu kechaning barakoti haqida «Duxon» surasining 2-5 oyatlari tarjimasi va izohida aytib o‘tgan edik Ko‘pchilik ulamolarning aytishlaricha, Qadr kechasi ramazon oyining yigirma yettinchi kechasidir
kelishilmasdan kechadi, natijada murakkab kombinatsiyalashgan harakatlardan tashkil topgan ishchi usul va operatsiyalarni bajarishda ayrim uzilishlarni kuzatish mumkin: vaqti-vaqti bilan ishchi o‘zini yo‘qotadi, ayrim harakatlarni qo‘yib yuboradi. Bunday holatlarda harakatlarning kelishilmaganligi emotsional uyalishdagi e’tibor va holat nuqsonlari bilan qo‘shiladi. Koordinatsiyaga ega bo‘lmagan harakatdagi odamlarni baxtsiz hodisa xavfi bo‘lgan ishlarda iloji boricha ishlatmaslik maqsadga muvofiqdir, ayrim hollarda ularni boshqa ishga o‘tkazish lozim. Arzimas tashqi qo‘zgatuvchiga nisbatan o‘tkir emotsional reaksiya. Yengiltaklik, oqibatlarini o‘ylamaslik, bajarishdagi shoshma-shosharlik, o‘ylash jarayonlarining yuzaki xarakteri, fikrlash doirasining yo‘qligi ishda xatoning bo‘lishiga olib keladi. Bunday ishchilarning xavfsizligi uchun maxsus kuzatuv lozim, qayerda himoyalanish tez va aniq harakatlanish qobiliyati bilan ta’minlanadigan bo‘lsa, ularni jo‘natish mumkin bo‘lmaydi. Ichkilikka, chekuvchilikka moyillik. Ishdan qoniqmaslik, unga nisbatan qiziqishning yo‘qligi. Odamish bilan qiziqmasa, qoniqish hosil qilmasa, harakat va usullarni aniq bajarishga psixomantiqiy to‘g‘ri moslashishga va o‘z e’tiborini jamlashga noloyiq bo‘lganda uning xulqi ishonchsiz xarakterlanadi, e’tibori esa parishon bo‘ladi. Shuning uchun mehnat xavfsizligi nuqtayi nazaridan, bir tomondan, inson o‘zining qiziqishi va moyilligini qanoatlantiradigan ish turini qabul qilishi juda muhim. Boshqa tomondan, jamoadagi butun vaziyat o‘z faoliyatida keraklicha qiziqish namoyish qilmaydiganlarga yaxshi ta’sir qilishini kuzatish kerak. Ikkinchi guruhga kiruvchi psixomantiqiy omillarga: ish jarayonining ma’lum davrida paydo bo‘ladigan va bir necha soat yoki minutlarda hisoblangan qisqa vaqt ichida odam xulq-atvoriga ta’sir qiladigan omillar kiradi. Bularga tajribasizlik, ehtiyotsizlik va charchash kabi omillar kiradi. Tajribasizlik -ish joyida ishchining butun xulqiga ta’sir qiladi va ish jadalligi, sur’ati va bir maromliligi bilan ifodalanadi. Tajribasiz ishchi texnikaning har xil kamchiliklardan paydo bo‘lgan ishdagi uzilishlarga, atrof-muhitning yomon ta’siriga 47
yoyildi. «idig‘g («skr. eshga) – sutra, Buddaning nasihatlaridan iborat; yoavgag («skr. bazga) – buddizm kitobi, sutraning tafsiridir. Buni Fazgag BSH ham deyilgan. Turk adabiyotida ulug‘ rohiblarning hayot yo‘lini, muqaddas yerlarga uyushtirgan ziyoratlarini aks ettiruvchi memuarlar yaratildi. Yirik epik asar(ka’ pot riyo)lar paydo bo‘ldi. Kam (sskr. Kauua) – "epos, epik asar"degan ma’noni beradi. Budda afsona-rivoyatlari keng tarqaldi. Bular rigan («=skr. rigapa) atalgan. Buddizm dinidagi turklar hindlarning kitob shaklidan ham foydalanganlar. Fanda uni potxi kitob deb yuritiladi. Potxi kitobning varaqlari ratag‘ deyilgan. Bu so‘z sanskritcha rayg‘a dan bo‘lib, ular palma yaproqlari va varaqni shunday ataganlar. Turkiy tilda u ikkinchi ma’nosida qo‘llangan. Har qaysi varaqning bosh qismiga asar bo‘limi va ushbu bo‘limning tartib ko‘rsatkichi yozib chiqilgan. Masalan: UykypS ad ratag‘ (Yukunch bo‘limi, oltinchi varaq), TyKypyo uyey ratag‘ (Yukunch bo‘limi, yettinchi varaq), VaYaypat YSHz op ratag‘ (Avvalgi bo‘lim, o‘ninchi varaq), Vabpidg Shiz «0p uvit ratag‘ (Avvalgi bo‘lim, o‘n to‘rtinchi varaq) va b. Bir bo‘lim tugagach, keyingi bo‘limdan boshlab tartib ko‘rsatkichi ham yangilangan. Ushbu ko‘rsatkichlar, o‘z navbatida, poygir (poginatsiya) vazifasini o‘tagan va kitob varaqlarini tartibli saqlash imkonini bergan. Qadimgi turkiy tilga chet tillardan o‘zlashgan so‘zlarga turkiy qo‘shimchalar qo‘shish yo‘li bilan ham yangi atamalar hosil qilingan. Masalan, potyot –budda qonunlarining bilimdani, qonunlarni yo‘ruvchi (ma’nosini aytib beruvchi), ulamo. Qonunlar haqida dars beruvchi ustozni potyo avsay-potyot baxsi ham deyilgan. Bu yerdagi asan (=skr. abagua) "o‘qituvchi, ustoz" ma’nosida. Budda matnlarida ba’zi iboralar, dinning asosini belgilovchi tushunchalar (formulalar) ham turkiyga o‘girilmay, asl holida, o‘sha tilda qanday bo‘lsa, shundayligicha qo‘llanilgan. Masalan, budda asarlari, an’anaga ko‘ra, Mato yosh. Mato «at. 82
Neki, ezgu his bor, bari yo‘qoldi
Faol tadbirkorlik, innovatsion g'oyalar va texnologiyalarni qo'llab quvvatlash yili O'zbekiston Respublikasi davlat bayrog'i O'zbekiston Respublikasi davlat gerbi O'zbekiston Respublikasi davlat madhiyasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish va bandlikga ko'maklashish bo'limi
o‘chirishingiz mumkin Quvvatni tejash uchun tayyorlash dasturi boshlangandan keyin pech Pech har-xil taomlarni tayyorlashda yordam beruvchi turli anjomlar bilan birga keladi
Koronavirus pandemiyasining eng kuchli “hujumi”ga uchragan mamlakatlar orasida Italiya Yevropada yetakchi boʻlib turibdi. La Stampa nashrining xabar berishicha, taʼlim dargohlari oʻquv yili oxirigacha ochilmaydi. Italiya Taʼlim vazirligi maktab va universitetlarni sentyabr oyida ochishni koʻzda tutuvchi qaror loyihasini ishlab chiqqan, ushbu loyiha vazirlarning navbatdagi yigʻilishida koʻrib chiqiladi. Maktab va oliy taʼlim muassasalarining 18-maygacha yopilganini hisobga olsak, demak oʻquvchilar bu yil imtihonlarni masofadan turib, ogʻzaki tarzda topshirishiga toʻgʻri keladi. Imtihondan yiqilganlar esa sentyabrda qayta topshirishi mumkin boʻladi, deb yozmoqda La Stampa. Masofaviy davlat imtihoni javoblari qonuniy kuchga ega boʻlishi uchun hukumat tuzgan komissiya tomonidan tekshiriladi. Maʼlumot uchun: 3-aprel holatiga koʻra Italiyada virus yuqishi 4 foizga kamaygan, biroq oʻlim holati hamon yuqoriligicha qolmoqda. Soʻnggi bir sutka davomida 766 nafar kishi “tojdor” virusdan vafot etib, oʻlimlar soni 14 ming 681 tani tashkil etgan. Shifokorlar Italiya COVID-19 pandemiyasining eng yuqori choʻqqisidan mart oyida oʻtib olgani, bundan buyogʻiga koʻrsatkichlar faqat pasayib borishiga umid bildirmoqda. Ayni paytda mamlakatda virusdan sogʻayganlar kasallanganlarning 17,3 foizini, yaʼni 19 ming 758 kishini tashkil qilmoqda. Koronavirus yuqishi boʻyicha eng yuqori koʻrsatkich qayd etilgan Lombardiya shimolida ham ahvol biroz oʻnglangan. Lombardiya sogʻliqni saqlash masalalari maslahatchisi Julio Galleraning soʻzlariga qaraganda, “raqamlar yaxshilangan, kasalxonalar ozgina boʻlsa-da nafas ola boshlagan”. Taʼkidlash joizki, “tojdor” virus italyan tibbiyotini “dovdiratib” qolmay, mamlakat iqtisodiyotiga ham qattiq zarba berdi. Hisob-kitoblarga koʻra, turizm sohasidagi inqiroz mamlakat byudjetiga tushumning kamayishiga sabab boʻlgan, virusdan, ayniqsa, mehmonxona va restoranlar katta zarar koʻrgan. Bugungi kunda Yevropa davlatlari ichida iqtisodiy hayot toʻxtagan mamlakat aynan Italiya boʻlib turibdi. Bu yerda 12-martdan eʼtiboran dorixona va supermarketlardan tashqari barcha korxona va muassasalar yopilgan. Ishlab chiqaruvchilar konfederatsiyasi (Confindustria) maʼlumotiga koʻra, agar pandemiya may oyida ham davom etadigan boʻlsa, ishlab chiqarish hajmi 6 foizga kamayib ketadi. Karantin sharoitida mamlakat yalpi ichki mahsuloti har haftada 0,75 foizga tushib bormoqda.
2016 yilning boshida esa Elektron va kompyuter dasturiy taʼminoti eksportini rivojlantirish kengashi (ESC) bizni MDH davlatlari biznes delegatsiyalari tarkibida 16-marta oʻtkazilayotgan INDIASOFT 2016 ay-ti koʻrgazmasiga borishimizni taklif qildi U yerda AT sektoridagi innovatsiyalar taqdimotini oʻtkazgan 150 hind kompaniyalari ishtirok etdi va turli xorijiy AT kompaniyalari bilan oʻzaro aloqa oʻrnatish uchun muloqotda boʻldi
QOila Oynisa Musurmanova e’tibor beriladi. Sinalgan odamlar hamrohlikda saFarga chiqsalar, qiynalganda bir-birlariga madadkor bo‘ladilar, dalda beradilar, xushmuomalalik, xushfe’llik, sabr-bardoshlilik bilan munosabatda bo‘ladilar. Safarga zaruriy ashyolar olinadi, ortiqcha yuk kishini toliqtiradi. O‘zbekona taomiliga ko‘ra, rizq-ro‘z, zaruriy ehtiyoj sifatida, albatta, non olishni unutmaslik zarur. Boriladigan manzil uzoq bo‘lsa, vaqti-vaqti bilan ovqatlanib, odamlar gavjum va ishonchli joyda tunab, dam olinadi. Safar chog‘i kiyinish odobiga e’tibor beriladi. Yil fasllariga mos, yurishga qulay, yengil, poshnasi past oyoq kiyimi, tezda kir, g‘ijim bo‘lmaydigan ustki liboslar kiyiladi. Safardan qaytishda oila a’zolari: yaqin qarindosh-urug‘lariga e’tibor ramzi sifatida imkoniyat doirasida sovg‘a-salomlar olinadi. Shunday qilib, Sa’diyning "Guliston"ida aytilganidek "..safarning foydasi ko‘pdir: bahridiling ochiladi, foyda topasan, ajoyibotlarni ko‘rasan, g‘aroyibotlarni eshitasan, shaharlarni tomosha qilasan, do‘stlar bilan suhbatda bo‘lasan, bilim orttirasan, mol-mulk-u davlatingni ko‘paytirasan, do‘stlaringni yaqindan tanib taqdirni imtihon qilasan "6, UXLASH VA DAM OLISH Uxlash dam olishning lazzatli onlaridir. Tiniqib uxlash kishi jismini kuchga to‘ldiradi, aqlan tetik qiladi, mehnat qobiliyatini faollashtiradi, salomatligini saqlaydi va yaxshilaydi. Me’yoridan ortiq uxlash esa yomon odat bo‘lib, insonni lanj qiladi, faoliyat 5 Sa’diy. Guliston. –Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1968. 105-bet. o Oila–jamiyat tayanchi unumini susaytiradi, ruhiy holati, yuz qiyofasini o‘zgartiradi. Ko‘p uxlash zararli bo‘lganidek, uxlamaslik ham ziyon sanalib, kishini ham jismoniy, ham ma’naviy, ham ruhiy kasalikka duchor qiladi. Masalan, donishmandlar debdilarki, "kecha va kunduz yigirma to‘rt soat bo‘ladi (uchdan ikki qismida bedor bo‘l, bir qismida uxla). Sakkiz soatni ro‘zg‘or ishiga, sakkiz soatni xursandchilik va ruhni toza qilmoqqa; sakkiz soatni mana shu o‘n olti soat mehnat bilan charchagan a’zolariga orom (dam) olishga bag‘ishlangan. A’zo harakatdan tinchlanishizarur"q-Uxlagan odam o‘lik bilan barobar, deyishadi. Bu ikkalasi ham, ya’ni uyqudagi odam ham, o‘lgan kishi ham dunyodan ogoh bo‘lmaydi. Donishmandlar degayki; .. Ikkinchi, uxlamakni qasd qilgan vaqtda eshiklarni mahkam qilg‘ay va zaruf (idish)larni og‘izlarini ber-kitgay va to‘shakni yengi birla yorido birla supurgay va firrosh (ko‘rpa)ni uch marotaba silkitib solg‘ay va o‘t uchirog‘ini uchurgayki, bu barchasi sunnatdur-- .. To‘rtinchi, joyi xob (uxlash joyi)ga ko‘p muloyim nimarsalarni to‘shamagay va yuzini qiblaga qilib o‘ng qo‘liga biroz takya qilib suyanib, yotgayki, sunnat ushbu-dir. ..Yettinchi, yaxshi tush ko‘rsa, izhor qilg‘ay va anga shukur qilg‘ay. Va yomon va parishon tush ko‘rsa, hech kimga izhor qilmag‘ay.-5s». Uxlash qoidalariga rioya etish muhimdir. Kishi mehnat qilsa, bo‘sh vaqtini foydali ishlar bilan o‘tkazsa, rejali hayot kechirsa, u tiniqib uxlaydi. Bunday uyqu unga ham aqliy, ham jismoniy kuch bag‘ishlaydi, mehnat qobiliyatini tiklaydi. 57 Kaykovus. Qobusnoma. -Toshkent: O‘qituvchi, 1973. 57-bet. 58 MuhammadSodiq Qoshg‘ariy. Odob as-solihin (Yaxshi kishilar odobi). Nashrga tayyorlovchilar: M.Hasanov, USodiqov. -Toshkent: Sharq yulduzi, 1990. 5-son. 91-bet. re

Subsets and Splits

No community queries yet

The top public SQL queries from the community will appear here once available.