Split (2)

train · 10.4M rows

text stringlengths 7 335k
Rasm 9.2. Xaridor va sotuvchi bozori (Tb-tovarga talab, Tf-tovar taklifi) Turizmdagi bozor rejasnin asosiy maqsadi ishlabchiqarishning turli omillari va mahsulotni joriy qilishning eng maqbul nisbatiga erishish bo‘lishi kerak. Turistlik firmaning huquqiy maqomi va shakli, uning faoliyatining o‘ziga xosligi, Shuningdek, xizmatlar bozorining holatidan kelib chiqib turistlik marketingning yo‘nalishlari va maqsadlari iqtisodiy, «xudbinona», va ijtimoiylarga bo‘linadi. Iqtisodiy maqsadlar ma’lum ko‘rsatkichlar va foiz nisbatlari orqali belgilanadi. Ularga quyidagilar kiradi: foyda summasi va uning kelgusida o‘sishi, turistlik mahsulotlarni joriy qilish hajmi, bozordagi mavqeni mustahkamlash vah.k. Raqobatchilarga nisbatan bozordagi mavqeni mustahkamlash rejalarda yo moliyaviy ko‘rsatkichlar yoki mijozlarni qamrab olish raqmlari tarzida aks etadi. Umuman olganda bozorda mavqeini mustahkamalash turistlarning muntazam ko‘payib borishi va turizmning shunga mutanosib ravishda rivojlanishini anglatadi. Masalan, ko‘plab xorijiy firmalar o‘z turistlik rejalarini ishlab chiqishda quyidagilarga asoslanadilar: • iloji boricha turizmdan tushadigan daromadlarning tezroq ko‘payishiga erishish; Sotuvchi bozori Tb>Tf Xaridor bozori Tb<Tf Kamomad ko‘lami Tovar sifatining yetishmasligi Yuqori narxlar Kamomadning yo‘qligi Tovar sifatini yaxshilash tendensiyasi Narxlarni arzonlashishi yoki barqarorlik tendensiyasi XARAKTERLI TUZILISHLAR
So‘zlar Inson tafakkurini aylar bayon so‘zlar, Ko‘ngilda neki sir bor qilgay ayon so‘zlar. So‘z bo‘lmasa muhabbat izhori ne bilandir, Dil amrini ifoda etgay har on so‘zlar. Zamirida tabassum, qahqahalar mujassam, Omad-u baxt-u taxtdan bergay nishon so‘zlar. Mehr-u muruvvat-u boz hurmat-u e’tiborni Elchi bo‘lib tashuvchi ham begumon so‘zlar. Oyoqkni tiyma, lekin tilingni tiy degaylar, Do‘zaxga eltsa tonemas hardam yomon so‘zlar. Bir so‘z bilan kishini o‘ldirsa mumkin ag‘yor, Tohida iztirob-u gohi fig‘on so‘zlar. Bilsang agar, go‘zal so‘z jonlarga malham o‘lgay, Boldan shirin, huzurli, oromijon so‘zlar. So‘z sehridan, Kaloniy, sarxush bo‘lish sharafdir, Kelganda zavq-u ilhom she’r, doston so‘zlar. CHIROY-U BOYLIK BEVAFO Ey farzandlarim, kishi uylanish yoki turmushga chiqishda ko‘pincha chiroy va boylikka mahliyo bo‘lib yanglishadi. Sababi ularning har ikkisi ham bevafodir. Bir qo‘shiqda "qolib qosh, o‘sma ketmasmu", deyilganidek. chiroy o‘tkinchi, nari borsa u yoshlikda mavjud. Keksayganda insonni tark etadi. Boylik ham xuddi shunga o‘xshash, bugun bor, ertaga yo‘q. Har qanday boy odam ham bir kuni qashshoqqa aylanib qolishi hech gapmas. Shuning uchun ham boylikni bevafo deydilar. Inson bolasi tanmahramning aql-zakovati, odob-axloqi, ilm-ma’rifatiga qarab tanlagani ma’qul. Nechunkim aql-idrokli, imon-e’tiqodli odamga uning ilm va hunari bir umr yo‘ldosh bo‘ladi. Qolaversa, shunday fazilatlarga ega odamning rizqini Olloh muntazam berib turadi. Bir rivoyatda shunday naql qilinibdi: Taqdirning g‘oyat dilrabova dono bir qizi bor ekan. Unga bir vaqtning o‘zida aql, davlat va umiddan sovchilar kelibdi. Shunda Taqdir qizidan so‘rabdi: —Ey qizim, kuyov bo‘lish ilinjida xonadonimizga tashrif buyurgan bu sovchilardan qay biri senga ma’qul? —Aql, –debdi dono qiz– olijanob. Uning yordamida kishi 53
Taniqli fransuz aktyori Jerar Deparde Toshkentdagi Islom sivilizasiyasi markaziga tashrif buyurdi... Mashhur fransuz aktyori Jerar Deparde O`zbekiston haqidagi hujjatli film suratga olish ishlari uchun Toshkentga keldi. Aktyor Islom sivilizasiyasi markaziga tashrif buyurib, uning qurilish jarayonlari bilan tanishdi. Deparde, shuningdek, O`zbekiston Respublikasi Bosh vaziri o`rinbosari Aziz Abduhakimov, Islom sivilizasiyasi markazi direktori Shoazim Minovarov va «O`zbekkino» agentligi bosh direktori Firdavs Abduxoliqov bilan ham suhbatlashdi. Uchrashuvda fransuz aktyori O`zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoevning Islom dinining chinakam insonparvarlik mohiyatini keng jahon jamoatchiligiga etkazish borasidagi tashabbuslari muhimligini ta`kidlab o`tdi. Jerar Deparde, fransuz aktyori: — Men ushbu markazni barpo etish tashabbusi bilan chiqqan mamlakatingiz Prezidenti Shavkat Mirziyoevning ushbu yondashuviga qo`shilaman. Mamlakatingizda ushbu muqaddas dinni insonparvarlik qadriyatlarning diqqat markazi sifatida ulug`laydilar va bu buyuk e`tiqodni zo`ravonlik va qon to`kish bilan tenglashtirganlarni qoralaydilar. Bugungi kunda ko`plab ekspertlarning ta`kidlashicha, O`zbekiston musulmon dunyosi uchun insonparvarlik rivojlanish modelining poydevorini qo`ymoqda. Bu haqiqatan ham tarixiy lahzalardir. Aktyor O`zbekiston azaldan olimlar va buyuk mutafakkirlarni dunyoga keltirgan zamin ekanligini alohida ta`kidlab o`tdi. Jerar Deparde, fransuz aktyori: — VIII asrdan beri bu erda noyob intellektual muhit yaratilgan. Matematika, tibbiyot va umuman barcha fan sohalarida katta yutuqlarga erishildi. Ilohiyotga ham kam e`tibor berildi. Eng nufuzli hadislar to`plami - Payg`ambarning hikmatlari - Imom Muhammad al-Buxoriy tomonidan tuzilgan. Naqshbandiyning eng katta sufiylik nishoni (zamonaviy O`zbekiston hududida paydo bo`lgan – tahrirchi izohi ) Butun Evrosiyo bo`ylab - Bolqondan Indoneziyaga qadar tarqalgan. Ko`plab taniqli buyuk olimlar Movarounnahrda yashab kelganlar, jumladan, Islom ilmining «oltin davri»da - IX-XI asrlarda O`zbekistonda. Evropa dunyosining hech bir mamlakati bunday ilmiy markaz bilan faxrlana olmaydi. Bu Islom ma`rifat g`oyalarini targ`ibotchisi ekanligining yaqqol belgisi emasmi? Qurilayotgan Islom sivilizasiyasi markazi haqida gapirganda, aktyor ushbu markaz Islom dinini e`tirof etgan xalqlarning eng boy merosini asrab-avaylash, o`rganish va ommalashtirish va boshqa dinlarni hurmat qilishda o`z hissasini qo`shishiga ishonch bildirdi. Shuningdek, aktyor o`zbek xalqining mehmondo`stligidan va O`zbekistonning boy tarixiy va madaniy merosidan hayratda ekanligini bildirdi. Jerar Deparde, fransuz aktyori: — O`zbekistonga noyob jug`rofiy o`rin (hudud) tuhfa etilgan. Osiyoning qoq yuragida joylashgan bu mamlakat o`zidan tashqaridagi mamlakatlarning madaniyatidan ko`plab madaniy an`analarni to`pladi va shu bilan birga o`z tajribasini tashqi olamga etkazdi. Deparde so`zining oxirida Islom merosi, ma`rifatli islom mavzusi O`zbekistonda suratga olish ishlari boshlangan filmning asosiy mavzularidan biri bo`lishini qo`shimcha qildi. Jerar Deparde, fransuz aktyori: — «Bizning vazifamiz - fransuz tomoshabinlariga va butun dunyoga islomning haqiqiy qiyofasini - madaniyati, ilmi, san`atini namoyish etishdan iboratdir. Ta`kidlash joizki, Jerar Deparde ishtirokida hujjatli filmni suratga olish tashkilotchilari sifatida «O`zbekkino», Turizmni rivojlantirish davlat qo`mitasi, O`zbekistonning Fransiyadagi elchixonasi tashabbus ko`rsatmoqdalar. Filmni suratga olish ishlari O`zbekistonning 5 ta shahri - Toshkent, Samarqand, Buxoro, Xiva, Termiz va Nukusda olib boriladi.
Kapitalning ta’rifi bo‘yicha iqtisodchi olimlarning qarashlari: Shodmonov Sh. Bocharov V.V. Tadbirkor ixtiyoridagi barcha Kapital-o‘zini kupaytirish uchun moddiyst vositalar, tovarlar va foydalaniladigan. moddiy va pul mablag‘lari bigalikda moliyaviy boyliklardir tadbirkorlik kapitali deb ataladi. 5.2.Kapitalni shakllantirish tamoyillari Korxona kapitallarini shakllantirish tamoyillariga quidagilardan iborat: 1. Korxona xo‘jalik faoliyati rivojlanishining istiqbolli yo‘nalishini hisobga olish. Masalan, savdo sohasida qarz kapitallarni shakllantirish qishloq xo‘jaligi sohasiga nisbatan farqlanadi. Bunday farqlanish asosan, ulardagi aylanma mablag‘lar aylanishining xususiyati va foyda meyorining har xil bo‘lishiga asoslanadi. Nima uchun qishloq xo‘jaligi davlat tomonidan qo‘llab quvvatlash siyosatida kapitallarni shakllantirish siyosatidan ham foydalaniladi? Chunki, qishloq xo‘jaligida faoliyat yurituvchi xo‘jalik sub’ektlari asosi mahsulotiga nisbatan davlat buyurtmalari mavjud. 2. Kapitallar tarkibi, hajmini korxonalarda shakllantirilgan aktivlar bilan muvofiqligini ta’minlash. Xususiy kapitallar rentabelligini oshirishga ulardan foydalanish samaradorligini oshirish bilan birga kapitallar tarkibidagi qarziy mablag‘lar va o‘z mablag‘lari bo‘yicha optimal tarkibni shakllantirish ham ta’sir ko‘rsatadi 3. Turli manbalar hisobiga kapitallarni shakllantirish bo‘yicha xarajatlarni minimallashtirish. Akstionerlik kapitallarini ko‘paytirish yoki foyda hisobiga o‘z mablag‘larini ko‘paytiridan ko‘ra kredit resurslarini jalb qilish korxonalar uchun oson hisoblanadi. O‘z mablag‘larining ijobiy tomonlari: -Jalb qilishning soddaligi(foyda va boshqa manbalar); -Foydaning asosiy qismi ichki moliyaviy manbalar hisobiga korxonada qoladi; -uzoq muddatga korxonaning to‘lov qobiliyatini ta’minlaydi va korxonaning rivojlanishini moliyaviy barqarorligini ta’minlaydi. Kamchiliklari : -jalb qilish imkoniyatlarining cheklanganligi; -qarz mablag‘lariga nisbatan qiymatining yuqoriligi(agar foyda ko‘p bo‘lsa); Bozor iqtisodiyoti sharoitida qarz mablag‘larni jalb qilish hisobiga faoliyat ko‘rsatish har doim ham korxonalarnig moliyaviy nochorligini anglatavermaydi. Tadqiqotlarning ko‘rsatishicha qarz olib ishlash agar qarz mablag‘larni oqilona strukturasini ta’minlash va ularni samarali boshqarishni tashkil qilinsa 35
Faqat shu oy Yangi ChoshTepa turar joy majmuasidan tayyor, sifatli ta'mirlangan xonadonni xarid qilib, jihozlangan oshxonani sovg‘a sifatida olish imkoniyatiga egasiz! Yangi ChoshTepa turar joy majmuasining hozirdagi eng ustuvor maqsadi qurilishning barcha bosqichlarini to‘liq yakunlashdir. Yangi xonadonning egasi bo‘lish yanada oson bo‘ldi. Xaridorlarga qulay shartlar bilan xonadon xarid qilish taklif etilmoqda. Sirg‘ali tumani kanal bo‘yida joylashgan Yangi ChoshTepa turar joy majmuasi 20 ta yetti qavatli uy-joydan iborat. Turar joy majmuasi keng yashil maydon, rivojlangan infratuzilma, bolalar va sport maydonchalari, sayr yo‘laklari bilan jihozlangan, shuningdek o‘z avtoturargohiga ega. Xonadonlar tayyor, yuqori sifatli ta'mirlangan holda sotuvga qo‘yilgan. Bu esa xonadon egalariga uyni sotib olgan kuniyoq hujjatlarni rasmiylashtirib, ko‘chib kirish va yashash imkoniyatini beradi. Xaridorlarga 35 dan 73 kvadrat metr maydongacha bo‘lgan xonadonlar taklif etiladi. Shu bilan birga Yangi ChoshTepa turar joy majmuasi barcha xonadonlari tayyor ta'mirlangan holda bo‘ladi. Shoshiling, xonadonlar soni cheklangan! Manzil: Toshkent shahri, Sirg‘ali tumani, Yangi Choshtepa MFY, Uzar ko‘chasi. Sotuv ofisi soat 9:00 dan 19:00 gacha ishlaydi. Qo‘shimcha ma'lumotlarni quyidagi telefon raqamlaridan olishingiz mumkin: +99871 2104444 Sayt: bizninguylar.uz Instagram: @bizninguylar Telegram: t.me/bizninguylar Facebook: fb.com/bizninguylar Reklama huquqi asosida
Boku shahri mezbonligidagi «Islom birdamlik o‘yinlari»da O‘zbekiston sharafini himoya qilayotgan 41 yoshli Oksana Chusovitina O‘zbekiston delegatsiyasi hisobini yana bir oltin medal bilan boyitdi. Sport gimnastikasi yo‘nalishidagi final bahslarida eng yaxshi natija ko‘rsatgan Chusovitina olib bergan oltin medal terma jamoaning turnirdagi oltinchi oltin medaliga aylandi. Boku-2017. Gimnastika qirolichasi, yana taxtda!
590 O‘ttiz uchinchi bob Xuntaning g‘alabasi, amalda 60-yillardagi ingliz ishchil Harakatida, opportunizmning g‘alabasi bo‘ldi. Maris ia 99—06-yil-Angliyada yashagan Q. Marks ingliz ish Parda Angliyada lar harakatini e’tibor bilan kuzi ishchilar qarakati bordi; uning ko‘rsatishicha Angli 60-yillardayoq kapitalizm o‘zining ha kati uchun sharoit yaratgan, ingliz proletariati esa eng yu) darajada uyushgan edi. «Inglizlar sotsial revolyutsiya uchun rur bo‘lgan butun moddiy imkoniyatlarga egadir,—deb yoz edi Marks.—Ularga yetishmaydigan narsa umumlashtirish r va revolyutsion ehtirosdir». Marks, bu sifatlarni tarbiyal ingliz ishchilarini sinfiy, siyosiy jihatdan tarbiyalash Ha aro ishchilar jamiyati (1 Internatsional)ning eng muhim va falaridan biri, deb hisobladi. Marks ingliz ishchilari bilan aloqa o‘rnatish uchun X-u orqali harakat qilishga majbur bo‘ldi. Xunta vakillari Int natsionalni tuzishda qatnashdilar. Xunta arboblari — Xauz4 Brodgerst, Eppl’gart va boshqalar—Bosh sovetga a’zo bo‘l kirdilar. Odjer 1867-yilga qadar Bosh sovetning rasmiy ra si, Krimer esa sekretari bo‘lib keldilar. Marks bu arbobla dan xalqaro ishchilar harakati manfaatlari yo‘lida foydal nish bilan birga ularga qarshi kurashib ham keldi, ular Internatsionalning tobora o‘sib borayotgan xalqaro obro‘ bilan tiyib turdi, ularni o‘z xohishlariga qarshi xarak qilishga majbur etdi. Marks, Xalqaro ishchilar jamiya orqali asta-sekin tarbiyalash metodi bilan ingliz ishchila ning ongini ko‘tarishga va ularni siyosiy kurash yo‘li olib chiqishga intildi. 50-yillarning oxirlarida Angliya ishch Ishchilar sinfi lar sinfining siyosiy uyg‘onish alomatl siyosiy uyg‘onishining a y boshlanishi ri ko‘rina boshladi. 50-yillar oxiri kontinentda yangidan ko‘tarilib ketga ozodlik harakatiga qizg‘in xayrixohlik bildirilishi bu uyg‘ nishning nishonasi bo‘ldi. Londonning ishchi ahli Gayd-parkdagi qizg‘in o‘tgan miting larda italyan xalqining Avstriya asoratiga qarshi, mamlaka ni birlashtirish va milliy mustaqillik uchun Avstriya zulmig qarshi kurashini qo‘llab-quvvatladi. Ishchilar 1864-yilda Ang liyaga kelgan Garibalbdini zo‘r quvonch bilan kutib oldilar AQSHdagi Grajdanlar urushi davrida Angliya ishchilar ingliz demokratiyasi tarixiga shonli sahifalar yozdilar. Loy don, Birmingam ishchilarining, Lankashir, Iorkshir, Shotla diya, Uzl’s, Irlandiya shaharlaridagi ishchilarning 1861—186 1 K. Marks, Qonfidensial’ axborot, K. Marks va F. Engels, Asarlar. XSHPT tom. 1-qism, 361-bet.
3. Mahsulot chiqarish hajmiga nisbatan. Mahsulotning ishlab chiqarish hajmi standartlarni ishlab chiqarishga yondashishga birinchi darajada ta'sir ko`rsatadi. Nazariy: subyektning nazariy quvvatiga asoslangan holda oldindan belgilangan. Ularga yoki erishib bo`lmaydi, yoki bir martalik tartibda erishiladi. Amaliy: yaxshi bajarilishda subyekt tomonidan erishiladi, ular o“z darajasi bilan yaxshi bajarilishida nazariy standartlarga yaqin, ishlab chiqarishning real erishiladigan darajasiga asoslangan va qochib bo`lmaydigan yo'qotishlarga yoʻ! qo`yadi. Me'yoriy: davr mobaynida ishlab chiqarishning yuqori va past hajmining oʻrtacha qiymatidan kelib chiqqan holda mahsulot chiqarishning erishish darajasida hisoblanadi. Kutilayotgan: mahsulot chiqarishning kutilayotgan hajmida 18ШаБ chiqarishning aniq sharoitlari asosida hisoblanadi. Mazkur tavsif Amerika firmalarida xarajatlarning moddalari bo`yicha standartlarni oʻrnatishga har xil yondashishlarning mavjudligini koʻrsatadi. Lekin har bir yondashishda qabul qilingan standartlar buxgalteriyada ishlab chiqarish jarayoni boshlanguncha standart tannarx xaritalariga umumlashtiriladi. Kartalar buyum, bu buyumni, buyurtmani tayyorlashda ishtirok etadigan ishlab chiqarish bo`linmalari va buyurtmalar boʻyicha tuziladi. Standart-kost tizimi toʻg'ri xarajatlarni boshqarish vositasi sifatida namoyish qilinadi. Bu tizimning bir necha variantlaridan foydalaniladi. Bitta variantda xarajatlar “ishlab chiqarish” schyotining debetida to`planadi va standart qiymat bo`yicha baholanadi, tayyor mahsulot xuddi shunday standart qiymat bo`yicha shu schyotning kreditidan chiqarib tashlanadi, tugallanmagan ishlab chiqarish standart qiymat bo`yicha baholanadi. Ikkinchi variantning mazmuni “Ishlab chiqarish” schyotining debetida umumlashtirilgan xarajatlar haqiqiy qiymati bo`yicha baholanishdan, schyotning kreditidan esa tayyor mahsulot standart qiymat boʻyicha chiqarib tashlanishidan iborat. Tugallanmagan ishlab chiqarish haqiqiy xarajatlardan u yoki bu tomonga chiqib ketishlarni hisobga olgan holda standart qiymat bo`yicha hisoblanadi. Haqiqiy xarajatlarning standartlardan chetga chiqishini Amerika firmalari odatda, tannarxga olib bormasdan, “Mahsulot, xizmat, ishlarning realizatsiyasi” schyotiga chiqarib tashlaydi. Subyektning quvvatlariga nisbatan standart-kost tizimini tashkil etish, standartlardan chetga chiqishlarni aniqlash va ularni chiqarib tashlash ushfubiyati bo`yicha ishlar koordinatsiyasini standart-kost tizimi bilan bogʻliq bo`lgan hamma bo`linmalarning vakillari amalga oshiradilar. Yanada yirik kompaniyalarda standartlarni tuzish, ularga oʻzgartirishlar kiritish, hisoblash va boshqalar boʻyicha barcha ishlar jamlangan standartlar bo`linmasi tuziladi. Standart-kost tizimi amaliyotda qoʻllaniladigan xarajatlarni hisoblashning boshqa tizimiga ko`ra o'z xususiyatlariga ega. Birinchidan, vositalarni sarflash jarayonida standartlardan chiqib ketishlarni aniqlash asosi ularni hujjatlashtirish emas, balki maxsus schyotlardagi buxgalteriya yozuvlari hisoblanadi. Menejerlarning oldiga esa chetga chiqishlarni hujjatlashtirmaslik emas, ularga yoʻl qoʻymaslik 313
j — —— A tushdi. Yetimlikning yelvizak urgan bekatlarida onasining duolari uni sindirmay asradi. Uni «Solijon Mehmonov» qilib tanitgan bu zabardast qo‘llar, bu sobit oyoqlar, lochinday bu qarashlar, yetmish ikki tomiriga sig‘olmay tug‘yon urayotgan bu g‘ayratlar elning duosidan uzatilayotgan quvvat ekanligini ruhan his etib yashardi) Uning aqliga uchqurlik bergan, qulfi dilini ochgan ham odamlarning duosi bo‘lgan bo‘lsa ajab emas) Solijon aka ijroqo‘m raisligi davrida shaharga bosh arxitektor bo‘lgan Omadjon O‘rinboyev hikoya qiladi: Mehmonov shtrassesi Andijon suv ombori qurilishi, Butunittifoq zarbdor qurilishi deb e’lon qilingandi. Shuning uchun sobiq Ittifoqning hamma tarafidan oltmish sakkiz millat vakillari kelib mehnat qilardilar. Bularning uyach mingdan ziyodi turli millatga mansub bo‘lib, turfa sabablar bilan sudlanib, qamalib, mehnat-tuzatish koloniyasi orqali ozodlikka chiqarilgan kishilar edi. Ammo hammalari shaharning temir tartibiga birday rioya qilardilar. Avtobus, taksi va boshqa transportlar faqat belgilangan bekatlarda to‘xtar edi. Bordi-yu, biror marta bekatlar oralig‘ida to‘xtagudek bo‘lsa, darhol Solijon akaning qulog‘iga yetar, albatta, qoida buzuvchi topib keltirilar va u bilan tarbiyaviy soat o‘tkazilar edi.
Tadbir tashkilotchilari norasmiy taqiqda bo’lgan Turkiston muxtoriyati faoliyatini jamoatchilikka taqdim etishdan mamnun Ammo o’zbek ziyolilarining aksariyati hamon qo’rquv iskanjasida, deydi ular
Siz haqingizda eshitdim Yo’liga to’siq bo’lgani uchun otasini urib, og’zini qonga botirgan va oq qilinib, uydan haydalgan kimsa, deyishdi Birinchi xotini va o’g’lini ko’cha-kuyda darbadar qilib qo’ygan nomard, deyishdi Nahotki, Xudo shunday odamni bizning boshimizga yubordi? Demak, bu ishning Xudoga aloqasi yo’q Televizorga chiqib, sizni Xudoning erdagi soyasi, degan mufti ham sizga o’xshagan munofiqdir
shicha, Meros, mol-dunyoni taqsim qilish, vasiyat tuzish, qozilik ishlarida, savdo-sotiqda, yer sathini o‘lchashda, kapallar qazishda, ilmi handasaga tetishli ko‘p masalalarni hal qilishda bu qoidalar juda zaRUR» » Xuddi shunga. o‘xshash fikrlarni bayon qilgan Ali Qushchi noma’lum miqdor (shay—i), uning kvadrati (mol—115) va tenglama ozod hadi (dirham — i???) kabi tushunchalarini kiritdi. U al-Xorazmiy kabi chiziqli va kvadrat tenglamalarni tasniflab berdi. Hozirgi zamon o‘quvchisiga ma’lum bo‘lgan to‘la, keltirilgan kvadrat tenglamalar va ularning ildizlarini topish formulalari Ali Qushchi qo‘llagan qon-Aalarning maxsus belgilar orqali ifodalanishidir. Ular quyidagi ko‘rinishga ega: —6422— as 2a , axt - 6.x.- s = 0; x. = ax 0, 520, so 0, 42–.rx 4 = 0; nm, r»o0, 420. Lekin o‘sha zamonda miqdorlarning harfiy bg‘elgi-larigipa emas, balki maifiy son tushunchasi xam yo‘q. edi. Shuning uchun tenglama "barcha kozffitsiyentlari musbat bo‘lgandagina u ma’noga ega bo‘lar edi. Shundan so‘ng Sharqda al-Xorazmiydan keyin namuna bo‘lib qolgan tenglamalarning 6 xil ko‘rinishi keltiriladi: ax?r-bx («kvadratlar ildizlarga teng»); ax?=s («kvadratlar songa teng»); ax=s («ildizlar songa teng»); axta («kvadratlar va ildizlar songa teng»); ax = Bx («kvadratlar va son ildizlarga teng»); bx--s=—ahg («ildizlar va son kvadratlarga tenge). Berilgan tenglamalarni bu ko‘rinishlardan birortasiga keltirish uchun ikki amal qo‘llanilgan. Birinchisi— aljabr (m u—to‘ldirish, ya’sh manfiy ishorali hadni tenglamaning bir tomonidan ikkinchi tomoniga o‘tkazish. Ikkinchisi esa almuqobala (11412,1)— —qarshisiga qo‘yish, ya’ni tenglamadagi o‘xshash hadlarin ixchamlashdan iborat. 27
– O‘zbekiston xalqiga bayram tilaklaringiz
NO, 4 Naql AgCI baNaN "oн 1 HNO, “NaNO, Ho Birvaqtning o‘zida ikki qarama-qarshi yo‘nalishda boradigan reaksiyalar qaytar reaksiya iso M.БYH, 9 25H, Aa Aмaлдa paytda to‘g‘ri reaksiyaning tezligi katta, бapит hik bo‘lasi. Vay o‘ti bilan o‘g‘i tosksiyaning tezligi Kamayib, teskari maaksiyaning aш oлa Boradi. Ma’lum vaqtdan so‘ng haraka resiosy iezliklari tnglashadi BAB MEK Yak di Mai
O‘zbekiston Mudofaa vazirligida yangi namunadagi harbiy kiyimlar qo‘shin amaliyotidan o‘tmoqda (foto) O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2017-yil 28-avgustda Samarqand viloyatiga tashrifi davomida Kattaqo‘rg‘on umumqo‘shin poligonida harbiy xizmatchilar bilan uchrashuvida harbiy xizmatchilarning kiyim-kechaklari va anjomlarini ishlab chiqarishda past sifatli matolardan hamda eskirgan texnologiyalardan foydalanilayotgani tanqidiy baholanib, tegishli vazirlik va idoralarga 2018-yil davomida harbiy ust-bosh kiyimlarni tikish uchun O‘zbekiston Respublikasining tabiiy iqlim sharoitlariga mos keladigan yengil va pishiq tolalardan to‘qilgan maxsus matolar ishlab chiqarish vazifasi yuklatilgan edi. Bu haqda Mudofaa vazirligi Matbuot xizmati xabar bermoqda. Shunga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi Moddiy-texnik ta’minot bosh boshqarmasi tomonidan mahalliy ishlab chiqaruvchilar bilan hamkorlikda Mudofaa vazirligi qo‘shinlari uchun yangi namunadagi kiyim-kechaklarni joriy qilish masalalari ishlab chiqildi. Kiyim-kechak namunalarini ishlab chiqishda sohada ilg‘or tajribaga ega bo‘lgan rivojlangan xorijiy davlatlarning harbiy kiyim-kechaklari o‘rganildi (Turkiya, Pokiston, Rossiya, Ozarbayjon, Xitoy, Germaniya, Italiya). Ushbu kiyim-kechak namunalari mahalliy ishlab chiqaruvchilar “Apitekst” MChJda aralash tolali matoning tajribaviy partiyasidan foydalanib, ishlab chiqarildi. “Smart-Teks” (“Baxmal-Grup”) MChJda mazkur matoga rang berildi hamda “Ideal” va “Narimteks” MChJlarda yangi ko‘rinishdagi harbiy kiyimlarning namunaviy nusxalari tayyorlandi. 2018-yil 18-mart kuni O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Samarqand shahridagi harbiy qismlardan biriga amalga oshirgan tashrifi davomida Mudofaa vazirligi va Milliy gvardiya qo‘shinlari uchun taklif qilinayotgan yangi namunadagi kiyim-kechak namunalarining taqdimoti bilan tanishtirildi. Taklif qilinayotgan yangi kiyim-kechak namunalarini ko‘zdan kechirish vaqtida davlat rahbari tomonidan “Harbiy kiyim-bosh namunalarini ishlab chiqishda shoshilinch qarorlar qabul qilmasdan eng zamonaviy xorij tajribalari qo‘llansin. Harbiy xizmatchining yangi kiyim-boshi uning o‘ziga xos “tashrif qog‘ozi” bo‘lishi va O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari nufuzi va obro‘sini yanada oshirishga xizmat qilishini nazarda tutsin. Zarurat bo‘lsa, yaratilgan yangi kiyim-bosh variantlari bo‘yicha mamlakat aholisining, ayniqsa chaqiriq yoshidagi o‘smirlarning fikrini o‘rganish maqsadida jamoatchilik muhokamasiga qo‘yilsin”, — deb ta’kidlandi. Prezidentning 2018-yil 31-mart kuni “Forish” tog‘-dala poligoniga tashrifi davomida yangi namunadagi taklif etilayotgan harbiy kiyim-kechaklarning namunaviy nusxalari kuch tuzilmalariga ega vazirlik va idoralarning alohida bo‘linmalarida 2018-yil mobaynida qo‘shinlar sinovidan o‘tkazilishi belgilandi. Hozirgi kunda Mudofaa vazirligida taklif qilinayotgan yangi namunadagi dala kiyimlarining ikki xil namunaviy nusxalari Samarqand garnizonida joylashgan harbiy qismlarning harbiy xizmatchilariga shu yilning 1-aprel sanasidan qo‘shin amaliyotidan o‘tkazish uchun berildi. Avvalroq O‘zbekiston Mudofaa vazirligi tomonidan harbiy kiyim rusumlarining namunaviy loyihalari keng jamoatchilikning muhokamasi uchun e’lon qilinishi xabar berilgan edi.
11 aprel kuni Toshkentda Yunusobod tumani Markaz-5 dahasi aholisi va qurilish kompaniyasi vakillari o‘rtasida janjal yuzaga keldi. Quruvchi bolalar maydonchasi va yashil hudud bo‘lgan yerni ko‘p qavatli uy-joy qurish maqsadida o‘rab olishga harakat qildi. Ushbu qurilishga aholi bir necha yildan beri qarshilik qilib kelmoqda. Ayrim aholi, asosan keksa yoshli ayollar jarohatlangan yoki kuch ishlatilishga duchor bo‘lgan hodisa faqat poytaxt hokimi Jahongir Ortiqxo‘jayevning aralashuvi bilan nazoratga olindi. Bu 71, 70 va 65-uylar orasidagi hudud uchun sodir bo‘layotgan ilk mojaro emas. Aholining so‘zlariga ko‘ra, bu bir necha yildan beri davom etmoqda. 22 fevralda ham aholi yashil hududni himoya qilishga muvaffaq bo‘lgandi. O‘shanda Yunusobod tuman hokimining kommunal masalalar bo‘yicha o‘rinbosari bolalar maydonchasi xokimiyat balansida bo‘lib, «unga tegishga hech kimning haqqi yo‘q», deb aholini . Aholisi esa ularning uylariga yaqin yagona dam olish maskani ekanligini aytishmoqda. Bu yerdagi yangi bolalar maydonchasi yaqindagina — atiga yarim yil avval qurib bitkazilgan. Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan ko‘ra, dushanba kuni mahallaga ishchilar yana kelishgan va hududni o‘rab olish maqsadida tayanch yog‘ochlarni o‘rnatishni boshlashgan. Aholi esa faollar bilan birga tayanchlarni chiqarib olishga, ular uchun qazilgan chuqurlarni ko‘mishga va profnastil listlari ustiga devor sifatida o‘rnatmasliklari uchun chiqib olishgan. Mojaro paytida panjara o‘rnatishga harakat qilgan ba’zi erkaklar (qurilish kompaniyasi vakillari bo‘lishi mumkin — ) kuch ham ishlatishdi. Aholi va faollar jarohat olganliklari haqida qilishdi. Erkaklardan biri yoshi katta ayolni itarib yuborgan va u yerga tushgan. Sodir bo‘layotgan voqeaga tomoshabinlik qilgan huquq-tartibot idoralari vakillari mojaroni uzoq vaqt hal qila olmadi. Aholi ular quruvchining tarafini olayotganini aytishdi. Soat 16:00 lar atrofida voqea joyiga Toshkent hokimi Jahongir Ortiqxo‘jayev va uning arxitektura, kapital qurilish va kommunikatsiyalarni rivojlantirish masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari Baxtiyor Raxmonov, Yunusobod tumani IIO FMB boshlig‘i Abdumajid Shermuhamedov, tuman prokurori Olimjon Azimov va senatorlar tashrif buyurdi. Shahar hokimi tadbirkorni suhbatlashish uchun chetroqqa olib chiqdi. Keyin u bolalar maydonchasi o‘rnida «qurilish bo‘lmasligini» ta’kidladi, deb xabar bermoqda «Gazeta.uz» muxbiri. Shundan so‘ng, ishchilar o‘rnatilgan to‘siqlarni qayta buzishga kirishishdi, deb xabar qildi NOVA24. Shundan so‘ng, ular o‘zining kompaniyasiga tegishli avtobusga o‘tirib, ketishdi. «Qurilishni to‘xtatishgayu to‘xtatdik, lekin bu uchinchi marotaba sodir bo‘lyapti», — dedi Ra’no Matlyubova. «Ayrim odamlar jarohat olishdi, ularni shifoxonaga olib borishadi. Biz [quruvchilarning ustidan] ariza yozdik», — deya ta’kidladi u. «Hammasi g‘alaba bilan yakunlandi. Xalqqa rahmat. Xalq — bu kuch. Xalqsiz hech nima qilib bo‘lmaydi», — dedi u Toshkent hokimi, prokuror va IIO FMB boshlig‘iga vaziyatni nazoratga olgani uchun minnatdorchilik bildirib. Hujjatlarga ko‘ra, Toshkentning sobiq hokimi Rahmonbek Usmonov o‘zining 2015 yil 22 yanvardagi qarori bilan Markaz-5 dahasidagi 65, 69 va 71-uylar orasidagi 0,32 ga yer maydonini ko‘p qavatli uy-joy va yerosti avtoturargohini qurish uchun Best Capital Buildings kompaniyasiga ajratib bergan. Tuman Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati qurilish loyihasi hujjatlari yuzasidan hech qanday xulosa bermagan. Toshkent shahar qurilish sohasida hududiy nazorat inspeksiyasi advokatlarning so‘roviga binoan poytaxt hokimi Jahongir Ortiqxo‘jayevning 2021 yil 14 apreldagi qarori bilan hokimning ayrim qarorlariga o‘zgartishlar kiritilgani va Best Capital Buildings kompaniyasi nomi Lucky Industry`ga o‘zgartirilganini ma’lum qildi. Aholi so‘nggi kompaniya nomini jurnalistlar bilan suhbatga . Best Capital Buildings kompaniyasi 2014 yilning iyulida Yunusobod tumanida ro‘yxatga olingan. Rahbari sifatida Rasulxo‘ja A’loxo‘ja o‘g‘li Aripov, uning ta’sischilari esa — Akbarxo‘ja A’loxo‘ja o‘g‘li Aripov (60%) va Malika Muratovna Xasanxo‘jayeva (40%) ko‘rsatilgan. Lucky Industry 2015 yilning aprelida ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Asosiy faoliyat turi fitnes-klublar bilan bog‘liq deb ko‘rsatilgan. Uning rahbari Ulug‘bek Jo‘raqulovich Jalilov, ta’sischisi esa — Farrux Hamidullayevich Bakiyev hisoblanadi. Hukumat tomonidan inson manfaatlarini ta’minlash va turar-joy binolari ichida qurilishni to‘xtatish rejalari to‘g‘risida e’lon qilinganiga qaramasdan, so‘nggi vaqtlarda Toshkentda aholi o‘zi yashaydigan hududdagi yashil maydon va o‘yin maydonchalarini himoya qilish holatlari ko‘plab uchrab turibdi.
47 endoparazitlar, deb ataladi. O‘z navbatida, endogen mitseliy hujayra ichida (intratsellyular) va hujayralar orasidagi bo‘shliqda (hujayralararo, ѐki intersellyular) rivojlanadigan xillarga bo‘linadi. Intratsellyular mitseliy to‘qimalarda tarqalishida hujayralar ichiga ularning devorchasini teshib kiradi. Intratsellyular obligat parazitlar qatoriga har xil taksonomik guruhlarga mansub bo‘lgan zamburug‘lar, jumladan, Chytridiomycota bo‘limidan Olpidium brassicae va Synchytrium endobioticum, intersellyular fakultativ parazitlarga Botrytis va Cladosporium turkumlariga mansub turlar va boshqa anamorf zamburug‘lar kiradi. Endoparazitlarning aksariyatida mitseliy hujayralar orasida tarqaladi. Bu tip yuqori darajada ixtisoslashgan obligat parazitlarga, misol uchun, zang zamburug‘lari, Peronosporales tartibiga kiruvchi turlarga xos. Parazit zamburug‘larning aksariyati, zararlanish joyidan faqat bir necha mm ѐki sm masofaga tarqaluvchi lokal mitseliy hosil qiladi. Ammo ba’zi endoparazitlar, misol uchun, qorakuya zamburug‘lari uchun, o‘simlikning ayrim organlari ѐki hatto butun o‘simlikning barcha qismlariga tarqaluvchi diffuz mitseliy xarakterlidir. Gaustoriy. Fitopatogen zamburug‘larning hujayralararo joylashgan ekzogen va endogen mitseliysi ko‘pincha maxsus organ– gaustoriy (so‘rg‘ich) – hosil qiladi (2.3-rasm). U xo‘jayin o‘simlik hujayrasiga kiradi va undan ozuqa moddalarni so‘radi. Gaustoriylar har xil shaklga, ayrim sistematik guruhlar turlari uchun esa bir xil va turg‘un shaklga ega bo‘lib, bu holda ular muayyan sistematik guruhlarning diagnostik belgilaridan biri sifatida qo‘llaniladi. Gaustoriylarning rivojlanishi, masalan, Ascomycota filumiga mansub ekzogen un-shudring zamburug‘larida quyidagi usulda amalga oshadi. O‘simlik yuzasida gifa yassi palla– apressoriy –hosil qiladi va uning vositasida epidermisga zich ѐpishadi. Apressoriydan ajralib chiqadigan fermentlar ta’sirida o‘simlik hujayrasining devorchasi shishadi va
Turli avtomobil markalarning 2016 yilgi yo‘l tanlamas mashinalari, IIHS (AQSh)da krash testdan o‘tishdi va o‘z natijalari bilan lol qoldirishdi. Qisqa qilib aytganda, alohida ta'kidlash kerakki, barcha avtolar "zarbaga dosh berishdi". Test natijalariga ko‘ra, Xavfsizlik instituti eng yuqori bahoga Honda Pilot krossoverini loyiq deb topdi. Bu avtomobil hatto to‘g‘ridan-to‘qnashuv testidan ham muvafaqiyatli o‘tgan.
Bu jarayonda iste’molchilarni tabiiy va suyultirilgan gaz bilan barqaror ta’minlash, beminnat, arzon yoqilg‘i sarfini nazorat qilishning zamonaviy usullarini keng joriy etishga e’tibor kuchaytirildi. Davlatimiz rahbarining 2020 yil 24 sentyabrdagi “Tabiiy gaz nazorati va hisobining avtomatlashtirilgan tizimini joriy etish loyihasini amalga oshirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” gi qarori bu boradagi ishlar samaradorligini yanada oshirishga xizmat qilmoqda. Mazkur hujjatga muvofiq Surxondaryo viloyatida ham tegishli chora-tadbirlar asosida “yo‘l xaritasi” ishlab chiqilib, 2020-2022 yillarda 107 ming 833 dona elektron gaz hisoblagich uskunasini o‘rnatish belgilandi.Xo‘sh, o‘rnatilayotgan yangi hisoblagichning ta’minotchi va iste’molchiga qanday qulayliklari bor? –Bu o‘z nomiga mos juda "aqlli" hisoblagich,– deydi “Hududgaz Surxondaryo” gaz ta’minoti filiali axborot xizmati rahbari Aziz Mashrabov. – Avtomatlashtirilgan bu tizimning joriy etilayotgani qarzdorlik bilan bog‘liq muammo va uzilishlarning oldi olib, yo‘qotishlar hamda tabiiy gazdan noqonuniy foydalanish holatlari to‘g‘risida ta’minotchini o‘z vaqtida ogohlantiradi. Iste’molchining yoqilg‘i sarfini yuqori aniqlik bilan o‘lchab, real vaqt rejimida markazga tegishli ma’lumotlarni uzatadi. Hisoblagich huddi mobil telefoningiz singari sim karta va akkumulyator-batareyada ishlaydi. Dispetcherlik xizmatiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri simsiz aloqa yordamida ulangan “aqlli” hisoblagich orqali navbatchi o‘z monitorida qaysi xonadonga qancha miqdorda gaz berilayotgani va qay biriga umuman tabiiy gaz yetib bormayotgani, qayerda qanday nosozlik mavjudligi, xullas, barcha holatni nazorat qilib turadi. Hisoblagichda qarz yuzaga kelishi bilanoq, inson aralashuvisiz gaz berish iste’molchi sarflangan yoqilg‘i harajatini to‘lagunicha to‘xtatiladi. Bunda gaz hisoblagich tarmoqdan darhol uzilmaydi. Qarzdorlik paydo bo‘lishiga yaqin qolganda hisoblagich pul to‘lash lozimligi to‘g‘risida mobil telefonga qisqa xabar (SMS) yuboradi. Dam olish va bayram kunlari bank tizimi ishlamagani uchun gaz berish to‘xtatilmaydi. Yana bir qulayligi qarzdorlik tufayli gaz berish to‘xtatilgach, iste’molchi pul to‘lab qarzni yopganidan keyin ham hisoblagich, toki iste’molchi uydagi barcha ochiq qolgan gaz uskunalarini berkitmagunicha gazni o‘tkazmay turadi. Ya’ni, turli ko‘ngizsiz hodisalar deylik, yong‘in xavfsizligining ham oldini oladi. Yana mutaxassislarning aytishicha, bu hisoblagich agar iste’molchi uyida qo‘shimcha o‘choq, tandir yoki issiqxonani tabiiy gaz tarmog‘iga ulasa, iste’mol qilinayotgan tabiiy gaz ehtiyoji oshib ketgani uchun gaz yetkazib berishni inson omilisiz to‘xtatib, “sotuvchi-xaridor” munosabatlari bilan bog‘liq ziddiyatli vaziyatlarning oldini oladi. Chunki, bu yerda yangi to‘lov intizomi joriy etilib, gaz yetkazib beruvchi xizmatlarni sifatli taqdim etish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Xaridor iste’mol qilingan tabiiy gaz haqini o‘z vaqtida to‘liq to‘lab boradi. Ta’minotchi va iste’molchi uchun shunga o‘xshash qulayliklar yaratadigan “aqlli” gaz hisoblagichni belgilangan muddatda o‘rnatish uchun “Hududgaz Surxondaryo” gaz ta’minoti filialiga yetarli malakali payvandchi va chilangarlar shartnoma asosida ishga qabul qilindi. Bu xonadonlarga zamonaviy gaz hisoblagich o‘rnatish samaradorligini oshirib, tajribali payvandchi va chilangarlar bandligini ta’minlash uchun qulay muhit yaratdi. Ayni paytda hududlarda yuzdan ortiq payvandchi va chilangar shartnoma asosida mehnat qilmoqda. Ma’lumotlarga ko‘ra, viloyatning Angor, Bandixon, Denov, Qumqo‘rg‘on, Oltinsoy, Sherobod kabi yettita tumanida aholi xonadonlariga zamonaviy elektron gaz hisoblagich uskunasi o‘rnatib bo‘lindi. Jarqo‘rg‘on, Uzun, Termiz, Sho‘rchi, Sariosiyo, Boysun va Denov shahrida gaz hisoblagichlarni o‘rnatish davom etmoqda. Termiz shahrida ham bu ish yakunlanmoqda. Shuningdek, vohada maxsus himoya qutilari o‘rnatish 70 foizdan oshdi. Bosim rostlagich bilan jihozlash qariyb 60 foizni tashkil etmoqda. Mavridi kelganda shuni ham aytish o‘rinliki, endilikda iste’molchining o‘zi foydalanayotgan tabiiy gazini nazorat qilib, to‘lovini ham o‘zi amalga oshirmoqda. Gaz ta’minoti xodimi kelib, eshikni taqillatayotgani yo‘q. To‘lov uchun ham qimmatli vaqtni sarflab, gaz ta’minoti idorasiga borishga ehtiyoj qolmadi. Chunki, sarflangan gaz haqini mobil to‘lov tizimi orqali bemalol amalga oshirish mumkin. “Hududgaz Surxondaryo” gaz ta’minoti filialidan aytishlaricha, endilikda viloyatdagi ijtimoiy soha obektlariga ham elektron gaz hisoblash uskunasini o‘rnatish tegishli tartibda amalga oshirilmoqda. Bu jarayonda zamonaviy gaz hisoblagich “Hududgazta’minot” aksiyadorlik jamiyati mablag‘i hisobidan xarid qilinadi. Ularni o‘rnatish bilan bog‘liq xarajatlar mahalliy budjetning qo‘shimcha mablag‘lari evaziga amalga oshiriladi. Shunga asosan bu yil vohadagi 518 ta ijtimoiy soha obektiga elektron gaz hisoblash uskunasi o‘rnatiladi. Hozirgacha 122 ta muassasaga “aqlli” gaz hisoblash uskunasi o‘rnatib berildi. Xolmo‘min MAMATRAYIMOV, O‘zA
izlari silinmagandur. Shul fe’llarning ketlariga yopishib qolg‘on harflarga "olishma izlari" deymiz, ... (2.17, 20-0). OLMASHMA V fleksiya P Toronchilarda ham bu qonun yarim-yurtig‘ina bo‘lib qolg‘onlar, ovrupo tillariga nisbatan olmashmag‘a aylanganlar 13.b, 16-6). SAVT V unli P Bu ko‘rsatilgan savt tovushlar (cho‘zg‘ular) dan boshqa yana cho‘zg‘ular bormi? P.125, 33-61 SAYT 1 unli P Sayt va samt qolin tovushlarning ikkinchi jo‘ralarini ko‘rsatish uchun bir belgi ya’ni ingichkalik belgisi (T) oldindi (P.137, 39-0). SALT FE’LI 1 o‘timsiz fe’l P Bu fe’llar o‘zishlovchilaridan sodir bo‘lg‘on ta’sirlari boshqaga o‘tmaydir. Bunday ikkinchi 606 "salt fe’l" deymiz (arabchadagi "fe’li lozim") (2.17, 46-0). SALT FE’LI 1 ayt, yut, turshaklidagi buyruq fe’llari (bu asli turkiy so‘z bo‘lib tanho, yagona ma’nolarini anglatadi) P O‘zaklarina durkim to‘rlamalardan hech biri qo‘shilmasdan aytilgan fe’l salt fe’li deyiladi 12,5, 68-0). SAMT 1 undosh P Siz tekshirgan shevada bukun o‘zbek alifbosida ishlatilaturg‘on samt (cho‘g‘-u bo‘lmog‘on) tovushlardan boshqa yana qanday samt tovushlar bor (1.125, 32-6). SAQILA 1 yo‘g‘on, qalin tovush ma’nosida P Ko‘brak, kuymak, quymoq, qo‘l, so‘ng, ko‘ngil so‘zlaridagi birinchi bo‘g‘umlarda to‘lug‘ o‘trular (zammai saqila) 12.14, 19-0). SAG‘IR SAMT 1 jarangsiz undosh Agar fe’lning tubi (korenv) da so‘nggi tovush samt (glux. sogl.) bo‘lsa, bu qo‘shimchalar –tim, - ting, -ti eshitiladilar. SIYGA ( arabcha sig‘a) « shakl, forma PAylar. Aylamoq so‘zidan kelajak zamon fe’lining birlik bo‘lishli o‘zga siyg‘asi 1832, 12-6). SINGISH 1 assimilyatsiya PP Singishning turli hollari bo‘lsada, biz yolg‘iz tubandagi nuqtalarda to‘xtaymiz 12.16, 96-6) SO‘Z BAYLAMLARI 1 bog‘lovchilar P. -dir, -dur degan so‘z baylamlari, so‘ylashganda "du" tariqa o‘zgariladir 11.126, 51-6).
Transformerlar: Oydagi pinhon sirlar () 2011-yil ekranlarga chiqarilgan ilmiy fantastika va jangari janrlaridagi AQSh filmidir. Transformerlar filmlar seriyasining uchinchi filmi. Film gʻoyasi Hasbro shirkati ishlab chiqaradigan shu nomdagi oʻyinchoqlar liniyasiga asoslangan. Film rejissori — Michael Bay, ssenariy muallifi esa Ehren Krugerdir. Filmda bosh rollarni Shia LaBeouf, Josh Duhamel, John Turturro, Tyrese Gibson, Rosie Huntington-Whiteley, Patrick Dempsey, Kevin Dunn, Julie White, John Malkovich va Frances McDormand ijro etishgan. Transformerlar: Oydagi pinhon sirlar AQShda 29-iyun 2011-yilda premyera qilindi. Film umumjahon boʻylab $1,124 milliard toʻplab, 2011-yilning 2chi eng kassabop filmiga aylandi. Filmning uch sikveli bor: Transformers: Age of Extinction (2014), Transformerlar: Soʻnggi ritsar (2017) va Transformers: Rise of the Beasts (2023). Shuningdek, Bumblebee (2018) nomli spin-off ham chiqarilgan. Rollarda Odamlar Shia LaBeouf — Sam Witwicky Josh Duhamel — polkovnik William Lennox John Turturro — Seymour Simmons Tyrese Gibson — Robert Epps Rosie Huntington-Whiteley — Carly Spencer, Samning qiz doʻsti Patrick Dempsey — Dylan Gould Kevin Dunn — Ron Witwicky: Samning otasi. Julie White — Judy Witwicky: Samning onasi. John Malkovich — Bruce Brazos: Samning boshligʻi Frances McDormand — Charlotte Mearing Keiko Agena — yordamchi Lester Speight — „Hardcore“ Eddie Josh Kelly — Stone Alan Tudyk — Dutch Gerhardt Ken Jeong — Jerry „Deep“ Wang Glenn Morshower — general Sharp Morshower Buzz Aldrin — oʻzi Bill O'Reilly — oʻzi Elya Baskin — fazogir Dimitri Andy Daly — Donnie Iqbal Theba — BMT kotibi Sammy Sheik — Faraj Mindy Sterling — Martha Chris Sheffield Transformerlar Peter Cullen — Optimus Prime Hugo Weaving — Megatron Leonard Nimoy — Sentinel Prime Mark Ryan — Bumblebee Jess Harnell — Ironhide Charlie Adler — Starscream Robert Foxworth — Ratchet James Remar — Sideswipe Francesco Quinn — Dino / Mirage George Coe — Que / Wheeljack Tom Kenny — Wheelie Reno Wilson — Brains Frank Welker — Shockwave John DiMaggio — Leadfoot Keith Szarabajka — Laserbeak Greg Berg — Igor Musiqasi Manbalar Havolalar Transformerlar (filmlar seriyasi) 2011-yil filmlari Ingliz tilidagi filmlar AQSh filmlari AQSh ilmiy fantastik filmlari AQSh jangari filmlari Paramount Pictures filmlari Robotlar haqidagi filmlar IMAX filmlar Michael Bay filmlari AQSh 3D filmlari AQSh sarguzasht filmlari
MUALLIFDAN Hayotda hamma narsa bo‘lishi mumkin. Inson oldin" dauni nimalar kutayotganini bilmaydi. Eng yomoni, ayrim paytlarda u tushib qolgan mushkul vaziyatga tayyor emasligidan o‘zini yo‘qotib, xato qilishi; hatto jinoyatga qo‘l urib qo‘yishi ham mumkin. Azizlarim, mabodo sizga taxminan quyidagiday turli-tuman savollarga javob berishga to‘g‘ri kelib qolsa, javoblaringizning qandayligi o‘zingiz uchun ham juda muhim, deb o‘ylayman. Sizga aziz bo‘lgan insonlardan birining hayotini saqlab qolish uchun katta miqdorda pul kerak bo‘lib qoldi, biroq u sizda yo‘q. U holdasiz o‘ylab ham o‘tirmasdan qiyin ahvolingizdan foydalanmoqchi bo‘lgan iblisning nog‘orasiga o‘ynaysizmi yoki aqlingizni ishlatib, yaqinlaringizning maslahatiga quloq solib, vaziyatdan chiqishning to‘g‘ri yo‘llarini izlaysizmig Deylik, qachonlardir sizga qaysidir noinsof, vijdonsiz kimsa nohaqlik qilgan. Bu narsasizning hayotingizni butunlay ostin-ustun qilib, bir umr azob-uqubatlarga giriftor etgan. Unga nisbatan nafratingiz butun vujudingizni egallab, hammani, shu jumladan, sizga yaxshi munosabatdagilarni ham yomon ko‘rib qoldingiz. Siz bir umr shunday ayanchli tarzda yakkamoxov) bo‘lib yashayverasizmi yoki atrofingizdagi kishilarning mehrlarini tuyib, hayot go‘zalliklarini ko‘ra bilishga o‘zingizda kuch topa olasizmir Sizga qadrli bo‘lgan qimmatli buyumingizni kimdir o‘g‘irlamoqchi, to‘g‘rirog‘i uni ochiqchasiga zo‘ravonlik yo‘li bilan olib ketmoqchi. Siz sezgirligingiz tufayli undagi ikkilanishni payqab qolsangiz, to‘xtatib, nima uchun bunday ishga qo‘l urayotganini bilib olishga urinib ko‘rasizmiR Uning ahvolidan boxabar bo‘lgach, chin yurakdan yordam berishga qodirmi-cus? Jinoyatni fosh qilish faqat tergovchining ishi, —bu narsaga oddiy odamlar befarq qarashi kerak, degan fikrga qo‘shilasizmir T —Sizning farzandim deb mehr qo‘yganingizga qaramay, u nonko‘r kimsa joningizga qasd qildi, biroq tasodifan omonqoldingiz. Siz uni kechirarmidingizR — Siz inson mehrining, odamiylikning ma’lum o‘lchami, chegarasi bor, deb o‘ylaysizmig Nafratning-chir —Sevimli farzandingizga sovg‘a qilish uchun yuksak texnika asrida yashayotganimizni inobatga olib, chi— royli, oxirgi rusumdagi kompyuter yoki shunga o‘xshash qimmatbaho narsa xarid qilayotganingizda kitob koniga ham birpasga kirib, «arzon! narxdagi tarI ahamiyati katta bo‘lgan kitoblardan birortasini qo‘shib olishni o‘ylab ko‘rarmidingizR —Albatta, savol berish oson. O‘zingiz-chi, avval o‘zingiz ayting, siz nima deb javob berasiz, degan xayolga bordingizmig Agar haqiqatan ham, mening javobim — bilan qiziqsangiz, qo‘lingizdagi asarni o‘qib ko‘ring. Balki fikrlarimiz bir joydan chiqar... Men esa kitobni o‘qiganingiz uchun Sizga oldindan o‘z minnatdorchiligimni bildiraman.
Tablitsa 2. Analiz uchrejdeniy sistem’gzdravooxraneniya, obespechivayemix za schyog sredstv gosudarstvennogo byudjeta po godam! (yedinis) Ambulatorime Statsionarime Nazvanis regionov polikliniki bol’ini 2016 2017 2018 2016 2017 2018 Respublika Karakalpakstan 227 141 142 38 37 38 Andijanskaya oblast 353 193 193 37 37 35 Buxarskaya oblast, 330 217 216 31 31 31 Djizakskaya oblast 213 124 122 37 37 33 Kashkadar’inskaya oblast 327 225 223 61 59 59 Navoiyskaya oblasti, 175 116 T 116 22 22 22 Namanganskaya oblast 261 180 180 32 { 32 32 Samarkandskaya oblast 421 233 227 44 43 43 Surxandarvinskaya oblast 279 162 162 35 35 33 Smrdar’inskaya oblast 160 99 1 99 25 25 25 Tashkentskaya oblast, 303 187 { 191 56 { 56 57 Ferganskaya oblast 357 223 222 60 60 60 Xorezmskaya oblast 194 114 115 28 28 28 gorod Tashkent 116 118 121 40 40. 40 Respublikanskis uchrejdeniya 42 45 45 36 39 38 Beero 3758 23771 23741 5821 581 574 Prichinoy etomu yavlyastsya to, chto yesli v 2015 godu kolichestvo bol’nichnix koyek na 10 000 chelovek naseleniya sostavlyalo 36,7, t0 po sostoyaniyu na 1 yanvarya 2019 goda etot pokazatelB snizilsya do 35,6. Chislo patsiyentov, poluchivshix lecheniye v bol’nitse, v 2017 godu sostavilo 5469 chelovek, a v 2018 godu dann’iy pokazatelB uvelichilsya do 5655. Ob’yom obslujivaniya patsiyentov v kajdoy smene ambulatoriy, kotoris okazmvayut meditsinskiye uslugi naseleniyu, v 2015 godu sostavil 365,9 tos. chelovsk, v 2018 godu danniy pokazatelB snizilsya do 344,5 tos. chelovsk, av 2019 godu do 339,4 trsyach chelovek. Analiz vzglyadov zarubejimxoi otechestveniix uchyonix, kotorme provodili issledovaniya v ramkax zadach deyatel’nosti meditsinskix uchrejdeniy i voprosov ix finansirovaniya, pokazal, chto v etom voprose oni ne prishli k yodinomu mMneniyu. B praktiks finansirovaniya sistem’g zdravooxraneniya zarubejnix gosudaretv «planovo-programmnos byudjetirovanis) i kbyudjetirovanis, oriyentirovannos na rezulvtat) ispol’zuyuteya dlya svyazi vssx rasxodov i rezul’tata otdel’imix znachimix programm, a takje selevogo raspredeleniya byudjetimx sredstv", Professor D.A.Asadov, kotormy schitayotsya krupneyshim spetsialistom dannoy sfer’, otmechal: «Osnovnaya zadacha meditsinskogo uchrejdeniya sostoit v udovlstvorenii pervichnoy potrebnosti naseleniya v meditsinskoy pomotsi, a "2 Razrabotano avtorom na osnovs dannmx Ministerstva zdravooxraneniya Respubliki Uzbekistan " Public budgeting systems / Robert Lee, Ronald Johnson, and Philip Touse. im) Yefyop Sorulsh’i 2013. Bu Jones £c Bartlett Leaming, LLC, an Ascend Learning Company. -P. byudjeta - v tom, chtob’k pokr’i’ eto dostatochnimi sredstvami)"", Po rezul’tatam issledovaniya voprosov finansirovaniya rasxodov sistem’ zdravooxraneniya G.Kosimova prishla k vmvodu; chgo vvedeniye v praktiku i sovershenstvovanis metoda kbyudjetirovaniya, oriyentirovannogo na rezulvtat) mojno ustanovit’ kak formirovanis i ispolneniye byudjeta, otrajayushego vzaimosvyazB mejdu rasxodami byudjeta i dostignut’mi rezulvtatami", V provodimix issledovaniyax, posvyashyoniix deyatel’nosti meditsinskix uchrejdeniy, bolkshinstvo uchyonix osnovnoy upor delali na finansirovanis sistem’, ne obrashaya vnimanis na vopros’ pov’peniya effektivnosti v’delenimx sredstv ili kapital’imx vlojeniy chastnogo sektora. Pov’ipeniye kachestva meditsinskogo obslujivaniya mojno dostich’ posredstvom pov’isheniya effektivnosti neobxodimx sredstv, imeyushegosya kapitala i potensiala. Dannaya neobxodimost’ trebuyet razrabotki putey pov’ipeniya effektivnosti deyatel’nosti meditsinskix uchrejdeniy. Dlya etogo sleduyet sovershenstvovavat’ metodologik) ekonomicheskogo analiza, isxodya iz spetsificheskix osobennostey meditsinskix uchrejdeniy. Na osnove izucheniya sushestvuyushix teoreticheskix vzglyadovo i nauchnmx podxodov k analiz-u deyatelvnosti predpriyatiy, v rezulvtats nauchn’x issledovaniy dannoy glavm obosnovana razrabotka sistemm pokazateley i ix metodologii dlya analiza deyatel’nosti meditsinskix uchrejdeniy s uchyotom et spetsificheskix osobennostey. Vo vtoroy glave disssrtatsii pod nazvanism «Otsenka effektivnosti finansirovaniya rasxodov deyatel’nosti uchrejdeniy zdravooxraneniya), provedyon analiz istochnikov formirovaniya doxodov meditsinskix uchrejdeniy nashey respubliki, ix sostoyaniya, sistema oplatm truda rabotnikov sfer’ i poryadok yeyo finansirovaniya, analiz zarubejnoy i otechestvennoy praktiki analiza i otsenki rezulvtatov gosudarstvenno-chastnogo partnyorstva, a takjs issledovank vopros’ ix sovershenstvovaniya. V selyax reformirovaniya sistemi edravooxraneniya za god’ nezavisimosti b’mli privlechenk sredstva grantov boles chem 20 inostrannix programmi realizovann meropriyatiya po uluchshsniyu kachestva meditsinskogo obslujivaniya v nashey strans i dovedeniyu yego kachestvenn’ix pokazateley soglasno trebovaniyam Vsemirnoy organizatsii zdravooxraneniya. V rezul’tate danimx proyektov, napravlenimx na reformirovanis sistem’, usovershenstvovan’g infrastruktura i funksii sfer’, uslugi pervichnix zvenvev, obnovlena sistema obucheniya finansovogo i upravlencheskogo personala, vrachey i medsestyor. V. usloviyax r’nochnoy ekonomiki predostavlenis dopolnitelvn’ix platiix uslug naryad-u s okazanism meditsinskoy pomoshi naseleniyu po gosudarstvennomu zakaz-u v uchrejdeniyax sferi kolichestvo istochnikov formirovaniya doxodov meditsinskix uchrejdeniy vmroslo (risunok 2). Ch.DA Asadov KRmnochime otiosheniya v adravooxranenii ne samotselk). I Ekonomicheskoye obozreniye X49(142)-2011. E.G.Qosimova. Sog‘likni saqlash tizimi xarajatlarini rejalashtirish va moliyalashtirishni takomillashtirish istiqbollari, ({ Vigpez-yoayu media Net 1(107)-2016. 40
Tomir shovqinlarini kelib chiqish myexanizmi, yurak shovqinlarinikiga o‘xshaydi. Ularga olib keluvchi asosiy omillar quyidagilar hisoblanadi: Arteriyalar ichki qismining torayishi; Qon oqimi tezligini ortishi; 319
SPX rusumli arra tishi chiqaradigan yarimavtomat stanogining asosiy ish organi puanson va matritsadan iborat. Bu stanokda arra tishlarini chiqarishning yangi usuli qabul qilingan. Stanokning puansoni berilgan burchakda ishlaydigan qilib o‘rnatilgani uchunish vaqtida arra diskiga ishqalanmaydi. Bunga romba shaklidagi puanson tebranadigan support 6 ga o‘rnatilgani uchun erishiladi. Elektromotor 14 stanokning bosh shkivini aylantirganda aylan-tiruvchi shshonka ishdan chiqarilgan holda turgani uchun bosh val aylanmaydi. Tishi yangidan chiqariladigan arra diski shpindel! 10 ustiga o‘rnagilganda uning fiksatori shponkani bosib, arra dis-kini pshindelda o‘rniga to‘g‘rilab tushiradi. Stanok richaglar sistema» orqali harakatga kelib, bosh val ham aylana boshlaydi. Bundagi ekepengrik 2 shatun 4 orqali puakson o‘rnatilgan tebranuvchi supportni harakatga keltiradi. f 2 5 Ye 4 2 5 in -— 2 = = 7 8 — Aaa N SPX arraga tish chiqarish dastgohining harakatlantirish 17
Yulduz otin qo‘ydilar. Kunlardan bir kun O‘g‘uz xoqonovga ketdi. Bir ko‘lning o‘rtasida, o‘z qarshisida bir daraxt ko‘rdi. Bu daraxtning ostida bir qiz bor edi, yolg‘iz o‘tirar edi. Chiroyli bir qiz edi. Uning ko‘zi ko‘m-ko‘k edi, uning. sochi daryoning oqimidek, uning tishi inju kabi edi. Shunday chiroyli ediki, uni yerda yashovchi odamzod ko‘rganda, ey, ey, oh, oh, o‘laman deb, sutni qimizga aylantirardilar. O‘g‘uz xoqon uni ko‘riboq o‘zidan ketdi, yuragiga otash tushdi, uni sevib qoldi, uylandi, u bilan qovushdi, visolga yetdi, qiz homilador bo‘ldi, kunlar o‘tib, tunlar o‘tib, ko‘zi yoridi, uchta o‘g‘il tug “Ko‘k otin qo‘ydilar, ikkinchisiga Tog‘ otin qo‘ydilar, uchinchisiga Dengiz otin qo‘ydilar. Undan so‘ng O‘g‘uz xoqon katta to‘y berdi. El kun—xalqqa yorliq jo‘natdi, El kun keldi. Qirq chorpoya, qirq kursi yasashga buyurdi, turli oshlar, turl go‘shtli taomlar yedilar, qimizlar ichdilar. To‘ydan so‘ng O‘g‘uz xoqon beklarga, el-kunlarga yorliq berdi. Yana aytdiki, men senlarga bo‘ldim xoqon, olaylik yoyu qalqon, tamg‘a bizga bo‘lsin buyan — farovonlik, ko‘k bo‘ri bo‘lsin belgi, temir yoylar
fotoionizatsion analiz metodi hisoblanadi. Bu metod yordamida ba’zi bir kristall yarim o‘tkazgichlarning tozaligi o‘rganilgan tajriba natijalari bilan tanishamiz. 1) CdS-kristali: Tajribada ca$ kristalidagi natriy atomlari miqdori primessi sifatida o‘rganildi. Bir necha o‘n milligramm atrofidagi C25 - kristali na’munasi, diametri bir millimetr bo‘lgan tantal qizdirgich ichiga joylashtirildi. 10 mm.sim.ust vakuumida— atomizator temperaturasi 800”C dan toso‘cgacha qizdirildi. cas-kristalining erish temperaturasi 1475C. Qizdirish oqibatida kristall cd ,CdS,S,,5S,,Na ... kabi atomlarga ajraldi. Ajralgan erkin atomlar ikki bosqichli fotoionizatsion usuli bilan analiz qilindi. Natriy atomlari quyidagi sxema bo‘yicha o‘yg‘otildi va ionlashtirildi. 325 Дa БE9 ти ЗAP, Ё= ШY MM". u XA Spektrometr standart reper atomlar dastasi yordamida kalibrovka qilindi. Fotoion signali amplitudasining bog‘lanish vaqtiga bog‘liqligi o‘rganildi(6.7-rasm). 30 milligramm Cd$ kristali 125minut davomida 9409C temperaturada qizdirildi. Natijada kristall na’muna to‘liq bo‘g‘landi. Bu davrda fotoion signal amplitudasi 3-10?.we dan 10m gacha oralig‘ida vaqtga bog‘liq egri chiziq chizildi va uning s,yuzasi o‘lchandi. 5,75 I a Nu иa I 2004 м a 7 50-’ 10 T 1 Kata tara ia i AA 40 80 120 Tz xam 6.7 rasm. CdS-kristallining qizdirish natijasida uchib chiqqan Na-atomlari fotoion signallari ampletudasining bug‘latish vaqtiga bog‘liqligi. 284
Misr parlamenti tug‘ilishni tartibga solishga qaratilgan qonun loyihasini ko‘rib chiqadi Misr parlamenti 2019-yilda mamlakatda aholi tug‘ilish sur’atlarini pasaytirishga qaratilgan qonun loyihasini ko‘rib chiqishni rejalashtirmoqda. Bu haqda Misr mudofaa va milliy xavfsizlik qo‘mitasi raisi Kamol Amir ma’lum qildi, deya xabar beradi “Korrespondent.net”. “Biz tug‘ilishni tartibga solish haqidagi qonun loyihasi ustida ishlayapmiz. Hujjat to‘rt kishi: ota-ona va ikki boladan iborat oilani qo‘llab-quvvatlashni ko‘zda tutadi”, — dedi mansabdor. Qo‘mita raisining o‘rinbosari Hamdi Baxitga ko‘ra, aholi davlat imkoniyatidan ortiq bo‘lgan yordamni ko‘rsata olmasligini anglashi lozim. Ma’lumot uchun, Misrda bugungi kunda 97,5 million kishi istiqomat qilmoqda.
Keling, ishqdan ming bor o‘lib, yana qayta tirilamiz, Endi ko‘ngil sulhin yolg‘iz Olloh bilan tuzadurman, (Tashriflar: umumiy 185, bugungi 1) Tog‘ay Murodga bag’ishlov (2) & «Qo’shiq» kitobi O'xshash maqolalar
Yusuf Jumaning ijodi, faoliyati va olilaviy qismati o’zbek jamiyati, siyosati bilan chambarchas bog’liq Shoir O’zbekiston prezidenti saylovlari arafasida uyushtirgan norozilik chiqishlaridan so’ng hibsga olingan edi
Mustaqillikning dastlabki kunlaridanoq juda ko‘plab kechiktirib bo‘lmaydigan masalalarni yechish hayotiy zarurat, vazifa sifatida davlat oldida turar edi. Ulardan ayrimlarini eslash foydadan holi emas. Eng avvalo aholi uchun zarur bo‘lgan oziq-ovqat masalani ijobiy hal etish kerak bo‘ldi. Xalq manfaati uchun zarurat bo‘lgan bu muammoni amalga oshirish oson kechmadi. Mustaqil Respublika qishloq xo‘jaligi davlat mulkchiligiga asoslangan, asosan paxta yetishtirishga ixtisoslashgan yirik xo‘jaliklardan (sovxoz va kolxozlardan) hamda aholining yordamchi xo‘jaliklaridan iborat edi. 1940-yilda 81 ta sovxozlar bo‘lgan bo‘lsa, 1990-yilga ulaning soni 1034 taga yetdi. Shu yillarla kolxozlar mos ravishda 1106 ta va 855 tani tashkil etdi. Yirik xo‘jaliklar yuqori organlar tomonidan tasdiqlangan reja asosida faoliyat yuritar, ularni moddiy resurslar bilan ta’minlash markazlashgan holda olib borilar edi. Yirik xo‘jaliklarni boshqarish xarajatlari ham katta bo‘lib, ularning eng asosiy kamchiligi o‘z ishlab chiqarish yo‘nalishini tezda o‘zgartira olmas edi. Masalan, paxta ishlab chiqarish uchun ixtisoslashgan xo‘jalikning barcha texnikalari asosan paxtachilik uchun mo‘ljallangan bo‘lib, don yoki sabzavotchilik uchun deyarli mos kelmas, qolaversa urug‘lik, ma’lanli o‘g‘it, yoqilg‘i moylash materiallari bilan ta’minlashni bir mavsumda o‘zg‘aritish imkoni yo‘q edi. Yirik xo‘jaliklarni texnika va moddiy resurslar bilan ta’minlaydigan ko‘plab sohalar boshqa respublikalarda joylashgan edi. Mustaqil davlatlarning vujudga kelishi yagona bir tizimga aylangan iqtisodning barbod bo‘lishiga olib keldi. Respublika hududida joylashgan zavod va Fabrikalarning ham aksariyat qismining to‘xtab qolishiga sabab bo‘ldi. Shunday holda sho‘rolar davrida maxsus sharoit va tamoyillar asosida tashkil topgan yirik xo‘jaliklarni saqlab qolish va ularning faoliyatini davom ettirish imkoniyatlari keskin pasaydi, keyinchalik esa deyarli mumkin bo‘lmay qoldi. Yuqoridagi holatlarni inobatga olib Priyezidentimiz I.Karimov tomonidan mamlakat siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy hayotini, jumladan qishloq xo‘jaligishd isloh qilishning konispsiyalari ishlab chiqildi. Mustaqilikning dastlabki kunlaridayoq oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash ustivor yo‘nalish sifatida belgilandi va eng avvalo chuqur islohotlar qishloq xo‘jaligida amalga oshirila boshlandi. Natijada paxta yakkahokimligiga baham berilib, g‘alla mustaqilligiga erishish maqsadida sayi harakatlar qilindi va tarixan qisqa muddat ichida ushbu maqsadga erishildi. 1996-yilga kelib O‘zbekiston Respublikasi g‘alla mustaqilligiga erishdi. Ba’zan G‘allaga nisatan paxtaning foydasi, iqtisodiy samarasi ko‘proq, shu sababli paxta ishlabchiqarishga asosiy e’tiborni berish kerak degan fikrlarni uchratamiz. Bu fikr umuman olganda to‘g‘ri ekanligini inkor etmoqchi emasmiz. Lekin sovetlar davlatining parchalanishi eski aloqalarning deyarli izdan chiqishiga olib kelgan, traditsion g‘alla ishlab chiqarishga ixtisoslashgan respublikalar Rossiya, Ukraina, Qozoqistonlarning o‘zlari o‘z xalqini g‘alla bilan ta’minlashi murakkab 87
3g s modem 06 15 pasaytirishda yordam ( 1 2)
- na emas, balki materiallar sarfining belgilangan me’yoriga rioya qilinishi ustidan nazorat olib borish imkonini ham beradi. Bu tizimning nuqsonlaridan biri shundaki, unda ayrim bajarilgan ishlab chiqarish topshiriqlari aks ettiriladi, ammo u bugun bir texnologik jarayonning borishi ustidan nazorat qilishga moslashtirilmagan. Mahsulot, detallarni qayta ishlash jarayoni, odatda, bir smenadan oshmaydigan ishlabchiqarishning seriyali xili sharoitida ishlab chiqarish hisobi T-22 raqamli shakldagi yoki boshqa shakllardagi raportlarda yuritiladi. Raport ish smenasi boshlanmasidan avval yoziladi va zarur detallarni sexga jo‘natish uchun omborchiga topshiriladi. Omborchi detallarni jo‘natib, bu haqda raportga tegishli belgi qo‘ygandan keyin-u texnika nazorati bo‘limiga beriladi. Smena oxirida qayta ishlangan detallar soni raportda qayd qilinadi. Ishlabchiqarishning seriyali xilidagi ba’zi korxonalarda ishlabchiqarish hisobi T-23 raqamli shakldagi marshrut varaqalari tizimida yuritiladi. Odatda marshrut varaqalari sexning reja-dispetcher xodimlari tomonidan yozilib, unda qayta ishlanishi lozim bo‘lgan ayrim detallar partiyasi ishlabchiqarish topshirig‘i sifatida qayd qilinadi, bajarilgan ish natijalari qayta ishlash jarayonining birinchisidan tortib to oxirgi operatsiyasigacha nazorat qilinadi. Shunday qilib, marshrut varaqalari yordamida texnologik jarayonning borishi nazorat qilinadi. Bu esa ularning afzalliklaridan biridir. Bajarilgan ish texnika nazorat bo‘limi xodimlari tomonidan qabul qilinib, marshrut varaqalarida ko‘rsatiladi. Nazoratchi bu paytda qayta ishlash uchun berilgan detallarning sonini qabul qilinganlari bilan solishtiradi va aniqlangan har bir kamomadni marsh-rug varaqalarida qayd etadi, bu esa ishlabchiqarishda detallar harakati ustidan nazorat olib borish imkonini beradi. Ishlabchiqarishning ommaviy xiliga mansub bo‘lgan korxonalarning xususiyatlaridan biri shundan iboratki, ularda ishchilar asosan bir xil operatsiyani bajaradi. Bunday sharoitda ishlabchiqarish topshirig‘ini har smenada har bir ishchiga yetkazish zaruriyati yo‘qoladi. Ishlabchiqarish hisobi). haftalik, o‘n kunlik, yarimoylik, oylik hujjatlarda yuritiladi. Ba’zi vaqtlarda u yoki bu sabablarga ko‘ra me’yoriy holatdan chetga chiqish hollari ham yuz beradi. Masalan, tegishli uskunalarning bo‘lmasligi, ularni uskunaning boshqa turi bilan almashtirish, materiallarning zaruridan ortiqcha qattiqligi va boshqalar. Bunday holatlar qo‘shimcha ish vaqtining sarflanishini taqozo qiladi va qo‘shimcha haq varaqalari bilan rasmiylashtiriladi. U yoki bu sababga ko‘ra unumsiz sarflangan ish vaqti, Mahsulotlar akt bilan rasmiylashtiriladi. a
Tilning grammatik qurilishini o‘zlashtirishishlari jarayonida o‘quvchilarda asta-sekin amaliy grammatik umumlashmalar shakllanib bordi. So‘zlarni kim?, nima?, nima qilyapti?, qanday? (qaysi?) degan savollar bo‘yicha ajratish «predmet», «harakat», «belgi» degan tushunchalarga, keyin esa «so‘z turkumi» degan umumiyroq tushunchaga olib kelindi. Gaplarda ot va fe’l birikmalaridagi qo‘shimchalar bo‘yicha birlik va ko‘plik sonlarni ajrata olish «son» grammatik tushunchasiga negiz yaratdi (Masalan, O‘quvchi yozyapti. O‘quvchilar yozyaptilar.). Fe’llarning zamonlar bo‘yicha o‘zgarishini kuzatish o‘quvchilarni «tuslash» tushunchasini o‘zlashtirishga, gap tarkibidagi otlar grammatik shakllari ma’nolar o‘zgarishiga qarab o‘zgarishini kuzatish esa «turlash» tushunchasini o‘zlashtirishga tayyorladi. Tuslanish to‘g‘risidagi tushuncha fe’llar va kishilik olmoshlari leksik-grammatik tavsifini to‘ldirdi. va ushbu so‘z turkumlarning grammatik xususiyatlarini aniqlashtirdi. Asta-sekin «ot», «sifat», «fe’l» (4-sinfda), «olmosh», «qo‘shimcha» (5-sinfda) atamalari kiritildi. Shu tarzda 1-5-sinf (birinchi bo‘lim), 1-6-sinf (ikkinchi bo‘lim) zaif eshituvchilar dasturi meyordagi 1-4-sinflar standart talablariga tenglashdi. Bunda jumladan, o‘quvchilar nutq ko‘nikmalarini va amaliy grammatik umumlashmalarni o‘zlashtirish bilan bir qatorda imlo borasidagi bilim va qobiliyatlarni, chiroyli yozuv ko‘nikmalarini o‘zlashtirib borishlari ham ko‘zda tutildi. Dasturda «Grammatika va imlo» bo‘limida taqdim etilgan material quyidagilarni o‘z ichiga oldi: 1. Imlo va punktuatsiya-to‘g‘ri yozish ko‘nikmalari (1-4-sinflar); 2. Yozuvning grafika tomoniga qo‘yiladigan talablar, husnixat (1-5-sinflar). Nutq grammatik qurilishini shakllantirish darslarida orttirilgan nutq ko‘nikmalari o‘quvchilarning kundalik o‘quv amaliyoti va sinfdan tashqari nutq amaliyotida ishlatilishi kerak. Bir tomondan, bu dasturdagi o‘rtalarida davomiylik mavjud bo‘lgan bo‘limlarga taalluqlidir; ikkinchi tomondan, nutq grammatik qurilishi darslarida o‘quvchilar nutq o‘stirish va o‘qish darslarida o‘zlashtirgan leksik materialdan foydalanishlari lozim. Umuman o‘quvchilar alohida bo‘limga ajratilgan «Grammatika va imlo» boshlang‘ich kursini o‘zlashtirishga tayyorlab boriladi . Grammatika va imlo O‘quvchilar og‘zaki va yozma nutqini rivojlantirish bilan birga ularning fikrlash qobiliyatini rivojlantirish va maktab o‘quvchisini shaxs sifatida shakllantirish: uning fuqarolik sifatlarini tarbiyalash, bilimga qiziqishini, mustaqilligini, mehnatsevarligini, mas’uliyatliligini, ish uchun javobgarligini, qiyinchiliklarni yenga borish qobiliyatini tarbiyalash boshlang‘ich sinflarda ona tili o‘qitishning asosiy maqsadidir. Kichik yoshli maktab o‘quvchilarini aqliy va nutqiy rivojlantirishning samaradorligi ularning barcha o‘quv predmetlari bo‘yicha bilimlarini yanada muvaffaqiyatli o‘zlashtirib borishlariga bog‘liq bo‘ladi. Fonetika, grammatika, imlo boshlang‘ich kursi o‘rta maktabda o‘tiladigan 217
atroflaridagi o‘zlari ko‘nikib ketgan buyumlarning haqiqiy bahosi haqida hamisha to‘g‘ri tasavvurga ega bo‘lmaydilar. — ’ Xivadagi ko‘hna uylarning ichki tuzilishi o‘z. davri uchun oqilona edi. Biroq hozirgi turmush talablariga to‘la javob berolmay qoldi. Chunki odamlar XX asr oxiridagi qulayliklarning barchasiga ega bo‘lishni istaydilar. Tabiiyki, bunda o‘tmishdagi bebaho merosni saqlab qolish ham lozim. s s Vazifa murakkab. va bir qarashda hal etilishi mushkulday tuyuladi. Bu yerda kanalizatsiya, isitish tarmoqlari, vodoprovod masalalari bor. Masalan, isitishni olib ko‘raylik. Xivadagi xonadonlarda hamma asrlarda o‘choq yoki mo‘ri bo‘lgan. Endilikda ayrim uylarda pechlar paydo bo‘la boshladi. Lekin masalani hal etish kerak— XX asr nuqtayi nazari bilan qaraganda, yashash uchun faqat yozda qulay bo‘lgan uyni yaroqli deb bo‘lmaydi. b Ayrim keskin chora ko‘rish tarafdorlari mana shu uylarning hammasini, o‘ymakor ustunlari-yu eshiklari bilan qo‘shib, buldozerlar bilan surib tashlashga tayyor. Bu ish amalga oshsa, Xiva shahri ship-shiydon bo‘lib, u qadimgi. jozibasini batamom yo‘qotadi. —Xo‘sh, boshqacha yo‘l bormi; —Ularni qayta qurish lozim—deydi Iosif Isaakovich Notkin.—Bunda har bir uyga alohida yondoshish lozim. Biroq bu ishning qiyinchilik tomoni shunda-ki, har bir uy—shaxsiy mulkdir. Agar uy egasining imkoniyati ko‘tarsa, turarjoyini zamonaviy talablarga moslashtiradi, imkoniyati bo‘lmasa—uy to‘kilib tamom bo‘ladi. Bu o‘rinda ikki yo‘l bor. Birinchisi, uni sotib olib, nima ishni munosib ko‘rsak shuni qilishdir: buzib tashlash yoki jamoat ehtiyojlari uchun moslashtirish mumkin. Ikkinchi yo‘l —ayrim g‘arb va sotsialistik mamlakatlar tajribasidan ibrat olib, ko‘hna uylarga muhofaza yorlig‘ini berib, joriy remontini nazorat qilishdan, uni amalga oshirishda yordam berishdan iborat. Uy avvalgidek shaxsiy mulk bo‘lib qolaveradi, biroq uning old tomonini ta’mirlashga oid muayyan cheklanishlar joriy etiladi. { Yashashga yaramay qolgan. yoki yaqinda o‘zboshimchalik bilan qurilgan uy-joylarni buzib tashlagandan keyin qadimgi shaharni yaydoq qoldirib bo‘lmaydi. I. I. Notkinning fikricha, bo‘shagan maydonlarda xalq me’morchiligining an’anaviy usulida qaytadan sinchli uylar qurish lozim. Bu uylarga sovg‘a-buyumlar ishlab chiqaradigan ustaxonalarni yoki turistlarga xizmat ko‘rsatuvchi –tashkilotlarni joylashtirish mumkin. Xalq me’morchiligi ijodiyotini saqlash muammosi faqat Xiva uchungina dolzarb emas. Respublika shaharlari va qishloqlarida qurilish va qayta tiklashishlari keng quloch yoyganligi oqibatida o‘zbek xalq me’morchiligining ajoyib namunalari nobud bo‘lmoqda. Bu masalani O‘zbekiston yozuvchilari va olimlari bir necha bor ko‘tarib chiqdilar. Biroq bu ishda tub o‘zgarish sodir bo‘lmadi. . Tarixiy obidalarning tolmas tadqiqotchisi, O‘zbekiston SSR Fanlar akademiyasining akademigi G. A. Pugachenkova bir maqolasida shunday deb yozgandi: «Sof amaliyotchilik asosiy narsaga putur yetkazmasligi kerak: xalq dahosi bilan yaratilgan narsalar, eng avvalo, estetik tarbiya maqsadlariga xizmat qilishi, milliy g‘urur hissini ko‘tarishi, zamonaviy me’morlar, rassom-monumentalistlar va amaliy.san’at ustalarini yangi, ota-bobolari yaratganidan go‘zalroq narsalar ijod qilishga ilhomlantirishi lozim». M’lumki, partiya va uning dohiysi Vladimir Ilvich Lenin tarixiy merosga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘lganligi hammamizga ma’lum. Men bir hujjat— Petrograd ishchi va soldat deputatlari Soveti chaqirig‘idan bir necha satrni keltiraman: «Grajdanlar, sobiq xo‘jayinlar gumdon bo‘lishdi, ulardan juda katta meros qoldi. Endi ular butun xalqnikidir. Grajdanlar, ana shu merosni—rasmlar, haykallar, binolarni asrang. Bularning hammasisizlarning va ota-bobolaringizning ma’naviy kuch-qudrati ifodasidir... bular sizning tarixingiz, sizning iftixoringizdir..» Sovet hokimiyatining tongotarida e’lon qilingan bu so‘zlar hozirgi kunda ham ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q. b Sotsialistik jamiyat poydevorini qurgan salaflarimizning ma’naviy vasiyati Tarixiy va madaniy yodgorliklarni saqlash va ulardan foydalanish to‘g‘risidajgi SSSR Qonuniga asos bo‘ldi, eng xilma-xil amaliy vazifalarni hal etishda yo‘llanma vazifasini o‘tadi. Biz ham bu vasiyatni xuddi estafeta singari bolalarimiz va nabiralarimizga yetkazishimiz, ularni o‘tmishdagi ustalarning. mehnati va zakovati bilan yaratilgan merosni ko‘z qorachig‘idek asrashga o‘rgatishimiz kerak. Ana shunda bu bebaho yodgorliklar yana ko‘p avlodlarga quvonch bag‘ishlaydi. Mo‘jizakor maskan—tuproq, tosh va yog‘ochdan yaratilgan go‘zal g‘azal bo‘lgan Xiva ham avvalgidek butun dunyo sayyohlarini o‘ziga mag‘rur chorlayveradi: Rus tilidan Abduvohid MULLAMUHAMEDOV, Yo‘lchi AHMEDOV tarjimasi.
Farg‘ona shahrida 19 yoshli yigit uni mazax qilib, spirtli ichimlik olib berishga majburlagan 44 va 48 yoshli mast erkakni pichoqladi Bu haqda IIV Tergov departamenti xabar berdi Voqea 22-aprel kuni soat 16:20 larda yuz bergan 19 yoshli A O Farg‘ona shahri Yangi asr ko‘chasida yashovchi tanishining oldiga kelganida, uning yo‘lini mast holatdagi 48 yoshli S A va 44 yoshli N T to‘sgan va qurilishi yakunlanmagan binoga olib kirib, spirtli ichimlik olib kelishga majburlab, haqoratli so‘zlar bilan mazax qilgan Yigit yonida bo‘lgan oshxona pichog‘i bilan ularga jarohat yetkazgan Holat yuzasidan Farg‘ona shahri bo‘yicha IIO FMB huzuridagi tergov bo‘limi tomonidan yigitga nisbatan Jinoyat kodeksining 104-moddasi 2-qismi “l” bandi (qasddan badanga og‘ir shikast yetkazish) bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, protsessual tartibda ushlangan Hozirda tergov harakatlari olib borilmoqda Avvalroq Jizzaxda mast erkak ayoli va singlisini haqorat qilgan do‘stini tayoq bilan urib, o‘ldirib qo‘ygani, Andijonda 68 yoshli erkak do‘sti bilan janjallashib, uni pichoqlab o‘ldirgani, Samarqandda kuyov qaynatasini pichoqlagani haqida xabar berilgan edi
shi »—–»o‘y-u—=—xg gitlik kuch-quvvatini olgan edi bu adirliklar... Behisob bedor tunlari, azob-uqubatlari yolg‘iz unga va Allohga ayon edi. U bungacha sobiq Lenin nomli xo‘jalikda tabelchilikda va partiya tashkilotchisi sifatida o‘zini ko‘rsatib ulgurgandi. Oliy ma’lumotli iqtisodchi bo‘lib yetishgan Tilavoldi xo‘jalikni iqtisodiy jihatdan yuksaltirish yo‘lini mahkam tutgandi. Axta-chi qishlog‘iga joylashgan bu xo‘jalik paxta, -don va boshqa qishloq xo‘jalik mahsulotlari yetishtirishda katta muvaffaqiyatlarga erishgandi. Bunda shak-shubhasiz, ommaning mehnat faolligini ko‘tarishda, yangidan yangi yutuqlarga ilhomlantirishda alohida ibrat ko‘rsatgan Tilavoldi va uning safdoshlarining xizmati katta edi. Kunlarning birida uni tuman markaziga taklif qilishib, keyingi paytda ishlari unchalik yurishmay qolgan bo‘rdoqichilik bazasini qaytadan yo‘lga solib berishlarini iltimos qilishdi. –Qanday bo‘larkin, axir men chorvachilik sohasidan hiyla yiroqman. Buning ustiga, bu katta bir tuman darajasidagi tashkilot bo‘lsa... -Davr o‘zgaryapti, -deyishdi unga. –Har qanday masalaga "iqtisodchi ko‘zi bilan qarashga to‘g‘ri kelyapti. Sizning iqtisodchi sifatidagi xislatlaringizni nazarda tutib, bo‘rdoqichilik bazasini rentabelli xo‘jalik darajasiga ko‘tara olasiz, deb o‘ylaymiz. b Shunday qilib, Tilavoldi Yoqubov Asaka kuva yo‘lidagi bo‘rdoqichilik bazasida yeng shimarib ishga kirishdi. U bir xil yangi rahbarlarga o‘xshab uni u yog‘ga, buni buyoqqa surmadi. Jamoani bir yoqadan bosh chiqarib ishlashga da’vat etdi. O‘sha kezlarda tuman xo‘jaliklaridan semirtirish uchun hayvonlar bazaga olib kelinar, 90-100 kun deganda u yuqori vaznga. yetkazilib, go‘shtga topshirilardi. Bir qarashda hammasi oddiy va jo‘ndek edi: xo‘jalik ma’lum yoshgacha boqadi, undan keyingi ish esa bo‘rdoqichilik bazasi zimmasida edi. Biroq, har ikki tomon ham bajarilgan ishning pirovard natijasidan shu paytgacha to‘la manfaatdor bo‘lmay kelganligini iqtisodchi yangi direktor payqab qoldi. Chunki davlatga sotilgan mollarning tirik vazni 425-450 kilogrammdan past bo‘lmasligi lozim bo‘lib, agar shu talab bajarilsa, yaxshigina haq ko‘nishi mumkin bo‘lardi. Afsuski, bu yerda unday bo‘lmagan. Sababi, xo‘jaliklar rejani bajarish uchun 130 kilogrammlik mollarni bo‘rdoqichilik bazasiga o‘tkazib kelishgan. Holbuki, 180-200 kilogrammlikka yetgan molnigina qo‘shimcha semirtirishga qo‘yish-zarurligi to‘g‘risidagi talabga rioya qilinmay kelingan. Oqibatda, bazadagilar ham kun o‘tkazib, 300 kilogrammlik mollarni so‘yishga topshiraverishgan. Bunga ketgan xarajatlarning qoplanish-qoplanmasligi bilan birov jiddiy shug‘ullanmagan. b Tilavoldi Yoqubov – xo‘jalikma-xo‘jalik, fermama-ferma yurib, raislarga, mutaxassislarga masalaning mohiyatini tushuntirdi. «Axir qanday odamsizlarki, mehnat va sarf-xarajatlar qilasizlar, foydani esa birovlar olib ketadi? Bu noqobillik emasmi?» Shunday qilib, ishning ko‘zi ochildi. Xo‘jaliklar aytilgan normadagi mollarni semirtirish uchun bera boshladilar. Shundan so‘ng Tilavoldi Yoqubov davlatning omuxta yem fondiga ko‘z tikib o‘tirish vaqtni boy berish bilan baravar. ekanligini sezib qoldi. Baza hisobiga adirdan o‘ttiz gektarga yaqin yer o‘zlashtirib, makkajo‘xori, lavlagi va boshqa to‘yimli ozuqa ekinlari o‘stirishni yo‘lga qo‘ydi. Kuzga borib, bazada ahvol tamoman o‘zgardi, mollarning 450 kilogrammlik vaznga yetkazish jarayoni qisqardi. Qo‘shimcha semirtirish evaziga baza ancha daromad ko‘rdi. Lekin uzoqni ko‘zlagan Yoqubov bu daromadning o‘ndan olti qismini xo‘jaliklarga o‘tkazib berdi. Shundagina bilimdonlik va omilkorlik bilan ishlashda Yoqubovda katta qobiliyat borligiga hammada yana bir bor"ishonch hosil bo‘ldi. Ko‘zlangan maqsadga erishish uchun bilim: qatori o‘sha darajada ishbilarmonlik ham kerak. Xuddi shunday fazilatga ega bo‘lganligi uchun ham endi Tilavoldi Yoqubovni Asaka xalqining boshqa bir topshirig‘i kutmoqda edi. " –Asaka adiriga suv chiqarib, yangi bog‘dorchilik xo‘jaligini tashkil etishni sizga yuklaymiz, –deyishdi unga. –O‘zingizga yaxshi ma’lum, aholi yil sayin ko‘payyapti, ehtiyojlar o‘syapti. Bunday xo‘jalik hozirgacha istiqbol rejamizda yo‘q edi. Lekin tashkil etish kerak, nihoyatda tezkorlik bilan yo‘lga qo‘yish zarur. Hayotimiz, taraqqiyotimiz shuni talab qilyapti. Ertasiga ertalab o‘sha bo‘m-bo‘sh adirga qarab yo‘l oldi. Qurib qovjiragan o‘tlardan iborat past-balandliklarga tikilib, g‘amgin o‘yga botdi: "23
— ularning joylashuviga qarab qaysi omil ijobiy yoki salbiy ta’sir qilishi aniq bo‘ladi; — omilning qanchaga o‘zgarishi natijani qanday o‘zgarganligini ham aniqlash imkoniyati mavjud bo‘ladi; — ushbu ko‘rsatkichlarning bog‘liqligi (natiia bilan omillarning) albatta matematik formulalarda tenglama shaklida ifodalanadi. Ko‘’rsatkichlarning funksional bog‘lanishlarini sxematik tarzda quyidagi tenglama bilan ifodalash mumkin: Vi; FO, Xa X3, vo. XII = (y; bu yerda: Y; -natijaviy belgi; XIXIX3 ... Xoz Alohida omillarning belgilari; X;-omillar belgisi; Fx, )-—bu belgilarning mu’lum funksional bog‘lanishidir. Ammo amaliyotda shunday bog‘lanishlar ham borki, bir ko‘rsatkichning (omilning) o‘zgarishi ikkinchi ko‘rsatkichning (natijaning) o‘zgarishiga olib kelishi tabiiy. Biroq, ularning bir-biriga ta’sirini funksional holatdagidek aniqlash qiyin Masalan, iqlimning o‘zgarishi hosildorlikka ta’sir qilish tayin, lekin qanchaga o‘zgartirganligini hisoblashning imkoni yo‘q. Bunday noaniq bog‘lanish statistikada korrelyatsion bog‘lanish deb aytiladi. Ushbu so‘zning ma’nosi lotinchadan olingan bo‘lib, correlatio —narsalarning o‘zaro nisbatini anglatadi. deyilgan. Korrelyatsion bog‘lanishning xarakterli xususiyatli shundaki, natijaga ta’sir qiluvchi barcha omillarning to‘liq re’yxatini aniqlash qiyin, faqatgina formula yordamida korreiyalsion bog‘lanishlarning taxminiy ifodalarini yozish mumkin, xolos. Korrelyatsion bog‘lanishni quyidagi tenglama bilan ifodalash mumkin: V;,-atax; Bunda: Y; -natija ko‘rsatkichi: a; — ikkinchi darajali va tasodifiy omillar ta’sirida yuz beradigan natija belgisinining o‘zgarmaydigan bir qismi; ax—hisobga oiingan natija belgisining ma’lum omil belgilar ta’siri ostida shakllangan o‘zgariuvchining bir qismidir. 317
Bizning sochiqlar 100% paxta xomashyosi, paxta tolasini mukammal paxta terish jarayoni bilan bezatilgan, terri toza va to'lguncha, bir tekis va mayda, ixcham va nozik, yaxshi yumshoqlik va suvni singdirishdan iborat
dilida qaynoq ehtirosdan ham nash’ali, cheksiz bir mehr uyg‘otardi... Qalandar ko‘ngli bir xil bo‘lib: —Qo‘rqmang, bonuqz—dedi.—Padaringizga shikast yetmas. —Inshoolloh; aytganingiz kelsin,—dedi Xurshidabonu pichirlab. —Mana, tun yarimdan oshdi, hanuz darak yo‘q... —Qo‘rqmang, burni ham qonamaydi padaringizning: Qalandarning ovozidagi kinoyani sezgan bonu boshini kut «edi. —Siz qaydan bilasiz? —Bilamen, bonu. Toki...—Qalandar oydinda javdirab turgan ma’sum ko‘zlarga ko‘zi tushib, tilini tishladi. Xayolidan: "Nega bu bechoraga qahrimni sochamen, uning gunohi ne?" degan fikr o‘tdi. Bechora bonu» U xuddi shu srda, shu yong‘oq ostida, mana shunday osuda tunda yurak yutib uning yoniga chiqqan emasmidi) Shu nozik qaddi-qomati, yoshligi, ma’sumligi holida u bilan qochishga jur’at qilgan emasmidi? Umrida yo‘qchilik va qiyinchilik nimaligini bilmagan qiz, suyukli xonadonini tark etib, u bilan darbadar hayot kechirishga, yo‘qchilik va qahatchiliklarga bardosh. berishga bel bog‘lagan emasmidi" Shunda Qalandar shu ma’suma tengi bo‘lolmay, uning irodasini bukib, ahdidan qaytargan emasmidi? Endi nega unga zarda qiladi? Nega otasining gunohini uning yuziga solib yuragini tig‘laydi? Xurshidabonu sabrsizlanib: I —Nechun indamaysiz? —deb so‘radi. —Sababi... bu sir-asrorni siz bilmaganingiz yaxshi-dur, bonu. —Nega?—Bonuning. ovozidagi taraddud, chehrasidagi tortinchoq muloyimlik sovuq bir qat’iyat bilan almashdi. Sh —Negakim, bu sirni aytsam dilingiz og‘riydi, bonu... —Dilimni og‘ritishdan qo‘rqsangiz nechun so‘z ochdingiz? So‘z ochib yana nechun yashirasiz? So‘zlang—Xurshidabonu issiq qo‘lini Qalandarning. qo‘liga qo‘ydi. —Boshimda qilich tursa ham so‘zlan «?! Uning ovozi nafrat aralash bo‘lakcha biralam bilan yangrab ketdi-yu, buning sababiga tushungan Qalandar beixtiyor boshini egdi. " — Kechirgaysiz, bonu, faqir sizning oldingizda gu-nohkormen... — «?! —Qo‘ying—dedi bonu pichirlab.—Barini ollodan ko‘rdim. « «?
Olimlar Hubble teleskopi yordamida ko‘plab yangi yulduzlar paydo bo‘layotgan galaktikani suratga olishga muvaffaq bo‘ldi. Surat teleskop ishiga bag‘ishlangan rasmiy saytga joylashtirilgan. Ta’kidlanishicha, NGC 1792 “Kabutar” yulduzlar turkumida joylashgan. Galaktika markazidagi to‘q sariq yog‘dular unda so‘nib borayotgan eski yulduzlar joylashganidan dalolat beradi. Atrofidagi ko‘k rangli chiziqlar esa porlayotgan yosh yulduzlarga to‘la ekanligini bildiradi. Astronomlarning qayd etishicha, ushbu galaktikada yulduzlarning paydo bo‘lish tezligi “Somon yo‘li”dagi shu kabi jarayondan o‘n barobar tezroq bo‘lishi mumkin. Avvalroq Hubble teleskopi “Go‘sht changagi” galaktikasini suratga olishga muvaffaq bo‘lgani to‘g‘risida xabar berilgandi.
BMG Research'ning so‘nggi so‘rovnoma xulosalari Buyuk Britaniya aholisining 52 foizi mamlakatning Yevroittifoqdan chiqishiga qarshi ekanidan dalolat bermoqda. The Independent shu haqida xabar berdi. 12-15 sentabr kunlari o‘tkazilgan so‘rovnoma natijalariga ko‘ra, 48 foiz respondent Britaniyaning YeI tarkibidan chiqishini qo‘llab-quvvatlagan. So‘rovnomada 1447 nafar fuqaro ishtirok etgan. So‘rovnoma natijalari o‘tgan yilgi referendum yakunlariga mutlaqo zid. O‘tgan yili 52 foiz britaniyalik Brexit uchun ovoz bergan. Avgust oyida o‘tkazilgan xuddi shunday so‘rovnoma natijalari teng ko‘rsatkichni qayd qilgan edi. 2016 yilning 23 iyunida Britaniya fuqarolari mamlakatning YeIdan chiqishi uchun ovoz berishgandi.
» gan. Shuning uchun-u «Mansurtek jondin kechib, dorda qo‘nsam, Dor uzra shavqlanib haqni aytsam», degan orzuni bayon etgan. Shuning uchun Yassaviy Allohsevar oshiqlarga Mansur Hallojni qayta-qayta ibrat va namuna qilib ko‘rsatgan": Oshiqlikning oson ishi bosh bermaklik, Mansur sifat o‘zdin kechib jon bermaklik. .. Mansur aytur «analhaq», eranlar ishi barhaq, Mullolar aytur nohaq, ko‘ngliga yomon olib, Aytmagil «analhaq» deb, kofir bo‘lding Mansur deb, Qur’on ichra yulduz deb o‘ldurdular kublashib, Bilmadilar analhaqning ma’nisin, Qol ahliga hol ilmini haq ko‘rmadi munosib, Rivoyatlar bitildi, holin aning bilmadi, Mansurdek avliyoni qo‘ydilar dorga osib... Yassaviy Hallojning asosiy insonparvarlik g‘oyasini shunday ifodaladi: ..Afsonadir shariat, farzonadur tariqat, Durdonadur haqiqat, oshiqlarga munosib... Umuman olganda Hallojga qo‘yilgan ayblarni Junayd Bag‘dodiy, AbuYazid Bistomiy, AbulHasan Haraqoniy, Abu Sayid Mayxona-iy, Umar Xayyomlarga ham, Yassaviy, Ibn al-Arabiy, Attor, Jo-miy, Navoiy, hatto Bedillarga ham qo‘yish mumkin edi. Chunki bu mutafakkirlar ham u yoki bu darajada xudoning mohiyati va tabiatini mansuriy talqin etishgan. Xususan, O‘rta Osiyoning yana bir mutasavvufi Boborahim Mashrab (1711-yilda Balxda qatl qilingan) ham nafaqat Ollohga bo‘lgan o‘z e’tiqodida sobit turgan, balki o‘z davrida «analhaq»ni «Neki bitdim, haq turur», «Na bitib-men, haq so‘zin bitibman» shaklida ifoda etgan. Mashrabga nisbatan ham deyarli Hallojga qo‘yilgan ayblar bitilgan. U ham o‘z qatli oldidan Hallojona Baytulloh yo‘lida (haj safarida) bo‘lgan o‘z maslakdoshlari davrasida qatl etilgan. Bu dunyo deb, o‘zjoni deb nohaq tavba-tazarruga rozi bo‘lmay, insonlik sha’ni, g‘ururi va e’tiqodini yerga urmay, Allohga bo‘lgan e’tiqodi {Yuqoridagi asar, 11-betlar. 2 Ahmad Yassaviy. Hikmatlar, 195-bet.
b b tengsizlik o‘rinli bo‘ladi. Bundan RR (X) Fx integralning ( 10! = 2 a integralga yaqinlashishi kelib chiqadi. Haqiqatan ham, aniq integralning xossalaridan foydalanib topamiz: b b b f f0) ax— { R, (9) ax { 1 (9—R, (9) ax =
loh bu yerda hozir ekan, mezbon bahuzur go‘sht yeyishlari mumkin». Shu so‘zlarni aytib, yonidan bir navdori chiqazib beradi. Bog‘bon dorining shifobaxshlik xususiyatlarini o‘zida sinab ko‘rgach, o‘g‘li Mirzo Yahyoga buyuradi: —Toychog‘im, yugurgilab boringda, otni buyoqqa olib keling. Hazrat mehmonimizning qo‘llari yengil ekan. Shoyad ot jonivorning ham ko‘zi ochilsa. Ma’lum bo‘ladiki, yaqinda bozordan sotib olingan otning bir ko‘zi ko‘r ekan. Marhamatli mehmon yonidan tolqon singari bir dorini olib, otning ko‘r ko‘ziga purkaydi. Ancha vaqtgacha ko‘r ko‘zdan shovillab yosh oqadi-yu, ot ikki ko‘zi bilan ko‘radigan bo‘lib qoladi. Mavlono Muhammad Barakatulloh Hindiston musulmonlaridan bo‘lib, mashhur tilshunos va faylasuf olim sanalgan. Tokio va Chikago universitetlarida fors hamda arab tillaridan dars bergan. (20-yillarda yo‘qsullar «dohiysi» Lenin bilan uchrashgan). Hindiston bilan Rusiya o‘rtasidagi madaniy aloqalarni mustahkamlashishiga hissa qo‘shgan. Samarqand muzeyida mavlono Barakatulloh haqida ma’lumotlar saqlangan. ALIAKBAR SOBIR TOHIRZODA Ozarboyjonning atoqli hajvnavis shoiri Ali Akbar Sobir Tohirzoda 1909-yilda Shamoxi shahrida "betob bo‘lid yotganida Sayyid Rizo ul zotni borib ko‘radilar. Samarqandga qaytgach, ikki marotaba pul to‘plab, yaqin do‘stlari orqali berib yuboradilar. 1911- yilda Sobir olamdan o‘tganida, Alizoda do‘stlari bilan birga qirq kun motam tutishadi. Adib. haqiga xatmi Qur’on o‘tkazadilar. ISMOILBEK RASPIRALI Asrimiz boshlarida turklar olamida, jumladan bizning Turkistonda jadidchilik harakatining tamal toshini qo‘yganlardan, Bog‘chasaroylik ma’rifatparvar, Parijda xalqaro Nobel mukefeg‘iga tavsiya qilingan zot, Qrim tatarlagiyo "birinchi maktab ochib, ularga alifbe va daryotIKlar yozgan, ilk tatarcha-ruscha lug‘at tartib-bergan, Rusiyada 1889-yildan boshlab turkiy tilda «Tarjumon» gazetasini chiqazib tur-www.ziyouz.cohi kutubxonasi
U va pukanial asarlarni ozaga kelyagirganlar. Binobarin, she’r matn- «larining ashulaga paklan hayda mazmunan moslab tushirilishiga YAM alohida ahamiyax berganlar. Shapiaqomdagi turumlarning yuzaga kelizida bastnkorlardagi bundaR tlshriba alohida ahamiyat kasb atadi. Ba’zan shu’balar, masalan, Buzruk maqomidagi Talqini Uzzol, Nasri Uzzol va Ufari Uzzol qismi ot angdosh ashulalar bo‘lib, faqat doira usuli va she’r } lchovidangina farq etadi. Shaymaqom . Turkumlari ko‘ lincha ashulalarning yangidan –yangi nariantlarini yaratish bilan takaomillashtariladi. shunday qilib, shashmaqom o‘tmildagi bastakorlik an’analar—ining nahsuli sifatida, maqomchiliklagi boy tajribaga asoslangan holda yuzaga keldi. Keyingi ikki asrdan ko‘proq, tgan davr ichida, bir sozanda –xonandadan ikkinchisiga Og‘zaki tarzda o‘tib kelinni jarayonida Shapiaqon eobopa juda kat.a o‘zgariplarga uchradi va bizgacha yotib keddi. Bu narsa XX asrda guzalgan va kaqoilarga aytilgan she’r 1) planlaridagi izqom va shu’balar nomini, she’r } dchovlarini, Hozirgi MAKOM qisiylari bilan solishtirilsa, yaqqol "seziladi— Shalmaqom u ebek xalqi musiqa merosida juda katta o‘rik tutadi. shashdkaqom G‘o‘ldarida milliy va mahalliy musiqaning soy ohanglari, VaZm to‘subii. dari, doira usullari va ashulalar she’u-larinl moslab Tushira bilish qoidalariga bog‘liq qator tomonlar mukassanlangan. Xadq musiqa asarlarining qaysi birini olib qaramanG; ular-u yoki bu MAKOM Eki uving shu’ba pardasi, kuy guzilidi, doira usuliga juda o‘xshashligini balab QI iunqan. Kegangi kuzagishlar Fazmaqoi, xalq musiqa iyerosaning asosini tashkil etddi deyishga inson beradi. U S50 ga yaqin cholg‘u va ashula yo‘llarini o‘z ichiga oladi! Ular asosada yaratiAgan ozlab xalq kuy va avula namuna- «APK, surnay «ullari hisobga olinsa, kaqonlarning xalq yudiqi-sida tutgan mavqei naqadar baland ekanika yana bir bor bixib odil iumkin. iaanaqoiga kirgan oltita maqomning har biriga alohida to‘x- . t82i6 o‘tishdan avral maqomlarning Tuzilay qoidalari haqida ukumiy tarzda tushuncha beraniz. favmaqoi tojikcha olti naqom deiakdir. Shakmaqom tarkibidagi Buzruk, Rost, Navo; Dugoh, Segoh, va Iroq maqomlarining qar. biri yirin shakldagi Turkum:a aovrlar bo‘lib, 20 tadan 45 tagacha katta va Kichak hajidagi maqok yo‘llarina o‘z ichiga oladi. O‘tidshda maqoila ming ijri etilishida tanbur 3A doira yetakchi
S4. ...sababli i —— 55, ...sababli Iu ga 56. ...SIZ Ush 57. ...ustida(ga) us 58. ...yonida a — 59, achchiq м i 60. adabiy, badiiy { ai : 61. adabiyot qadi qaladi 62. Adashish Juz 63. afsuslanmoq aдa, б 64. ahamiyat azani 65. ahd — 66. Ahmad "aa 67. ahmoq ai 68. ajoyib 14492 (99946—– 69. ajralib turish { 52 70. aKa d) 71. aktyor Jian 72. albatta sa 73. aloqa 455 74, aloqani rivojlantirish—) 4a yzi 75. amaki aё 76. amir Ap 77. amirlik B Дap 78. aттa A.AБ 79, anglash ati 80. anjir d 81. aqlli Jilo 82. arab I 83. arabcha 7292 84. aпa za 85. artkich д.гa 86. aruz HAI 87. arzon vas 47
v ark kg ari 6" s" v =», 47-shakl,
Yagona portalda davlat notariuslari qabuliga onlayn yozilish xizmati ishga tushirildi Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida davlat notariuslari qabuliga onlayn yozilish xizmati ishga tushirildi. Bu haqda “Gazeta.uz” xabar bermoqda. Xizmatdan butun O‘zbekiston bo‘ylab jismoniy va yuridik shaxslar foydalanishi mumkin. Qabulga yozilish uchun xizmat turi, sana, aniq vaqt, notarial kontora va boshqa ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan shakl to‘ldirilishi lozim. Murojaatchi belgilangan vaqtda kelmagan taqdirda qabul umumiy tartibda amalga oshiriladi yoki boshqa vaqtga ko‘chiriladi. Belgilangan vaqtini boshqa shaxsga o‘tkazish mumkin emas. Adliya vazirligi xususiy notariuslarga qabul uchun onlayn yozilish imkoniyatini ham ko‘rib chiqayotgani bildirilmoqda.
yangilashga esa ularda xohish yo‘q. SHuning uchun bizning dunyo qanchalik tez o‘zgarayotganini unutmang. Barcha ochiq ma’lumotlarni yig‘ing, zero, bizning dunyomiz ne’matlarida kamchiliklar yo‘q. KUZATISH. Siz sinchkov bo‘lishingiz kerak. Doim burningiz ostida bo‘lgan, siz o‘zingizga tegishli deb qabul qilgan narsalarga e’tibor bering. Buning ustiga bu faqatgina buyum emas, balki sizning va begonalarning xulq-atvori, har xil istehzoli holatlar va jumlalarning noodatiy qurilishi bo‘lishi mumkin. Bularni kuzatganingizda, sizning ichki ovozingiz vaqtinchalik tinchlanadi va sizning ko‘zlaringiz ko‘rib turgan narsalarni senzuraga yo‘liqtirmaydi. XULOSA CHIQARISH. To‘g‘ri xulosa chiqarish uchun mantiqni o‘rganishingiz zarur. Unda o‘zining qonunlari, istisnolari va qarama-qarshiliklari bor, shunga qaramay, bu fikringizni har qanday bahsda isbotlashingiz uchun ajoyib manba. Siz boshqalarning mulohazalari mantiqsizligini payqashni va imkon bo‘lganda ularga buni ko‘rsatishni o‘rganasiz. RATSIONALIZATSIYA. Bu aqlning qonunlarini ishlatishni bildiradi: induksiya, deduksiya va taqqoslash (qiyoslash). Bu vositalar yordamida siz dalilni baholashingiz va undagi qadr-qimmatni va kamchiliklarni topa olishingiz mumkin. REFLEKTIVLIK. Siz muntazam ravishda muammoingizni ikir-chikirlaridan bir qadam orqaga tashlang va manzaraga butunligicha qarang. Nimani o‘rganganingiz va qanday tajriba ortirganingizni belgilang. IJODKORLIK. Ijodiy fikrlash kursini o‘rganing. Usizga nafaqat yaratish tabiatini tushunishni o‘rgatadi, balki mashg‘ulotlar yordamida sizga yanada ijodkorroq bo‘lishga ham yordam beradi. TASNIF VA IZCHILLIK. Ma’lumotni g‘alvirdan o‘tkazishni o‘rganish uchun, element va g‘oyalarni ularning xususiyatiga mos ravishda turkumlang va tartibga keltiring. Aqliy xaritalarni ishlating. QIYOSLASH VA QARAMA-QARSHI QO‘YISH. Ikki va undan ortiq buyum, holat va muammolarning o‘xshashliklari va turlichaligini aniqlashni o‘rganing. Ularning qimmati va kamchiliklari ro‘yxatini tuzing, keyin ulardan birini tanlang. SABAB VA OQIBATLARNI TAHLIL QILISH. Ko‘pchilik odamlar bularni bir-biridan ajrata olmaydi. SHu tufaylisiz uchun birinchi qadam aynan nima sabab va nima oqibatligini aniqlash ko‘nikmasini egallash bo‘lsin. Ba’zan sabab va oqibat bir-biriga bog‘lanmagan bo‘lishi mumkin — demak, siz nimanidir qoldirib ketgansiz. SINTEZ. Oldindan bilib bo‘lmaydigan yangi natija olish uchun, ma’lumotni turli bo‘laklarini yig‘ing va ularni jamlang. Har qanday ijodkorlik aynan shunday ishlaydi, deyishadi. BAHOLASH. Muammoning ikki va undan ortiq yechimlarini izlab topishni va qay biri ko‘proq to‘g‘ri kelishini baholashni o‘rganing. PROGNOZ QILISH. Bu qiyin jarayon ustida odatda odamlar miyalarini qotirib o‘tirishmaydi. Ular bir necha soniyalarinigina tahlilga sarflashadi va endigina o‘zlari o‘ylab topgan kelajakdan kelib chiqib qaror qabul qilishadi. Siz bunday bo‘lmang, sinchiklab ma’lumotlarni yig‘ing va tahlil qiling. Albatta, dunyoda minglab omillar bor, lekin siz hech bo‘lmaganda ularning katta qismini qamrab olishingiz mumkin. 87
bilan xarakterlanardi. Ammo Eyzenxauer Qo‘shma Shtatlarning shunday arboblaridan biri ediki: "Amerika hamma narsaga qodir emas va unga hamma narsani qilish huquqi berilmagan" der edi. Bu narsa, ayniqsa, 1957-yil oktyabrda Sovet Ittifoqi dunyoda birinchi bo‘lib yerning sun’iy yo‘ldoshini uchirganidan keyin yanada yakkolrok namoyon bo‘ldi. Bu, o‘z navbatida, SSSRning yadro qurollarini AQSHning hayotiy muhim markazlariga yetkazish qudratiga ega bo‘lganini bildirar edi. Bundan buyon AQSH raqibining to‘g‘ridan-to‘gri hamlasiga bepisandlik bilan qaray olmasligi ayon bo‘lib qoldi. Shuning uchun Eyzenxauer SSSR bilan hamkorlik qilish zaruriyatini tushunar, fan. san’ag va madaniyat sohalarida Sovet-Amerika aloqalarini rivojlantirishni muhim deb hisoblardi. Eyzenxauerning xizmatlaridan yana biri shundan iborag ediki, u qurollanishni zo‘r berib yoqlayotgan harbiy sanoat kompleksining o‘ta urishqoq namoyandalarini to‘xtatib turardi. U agar bunday shaxslarga boshqaruv hokimiyati berilsa, AQSHning partizan davlatga aylanib qolishiga ishonardi. Oq uyga kelgandan keyin. Eyzenxauer saylovoldi va’dalarini. ayniqsa, ichki siyosag masalalariga taalluqli va’dalarini bajarishga shoshilmadi. Ma’lumki. respublikachilarning saylovoldi dasturida davlatning boshqaruvchilik rolini qisqartirish. erkin raqobat va erkin bozor tamoyillarini tiklash asosiy o‘rin tutardi. Ammo siyosat bobida realist bo‘lgan Eyzenxauzr Amerika kapitalizmining allaqachon korporativ shaklga ega bo‘lganini va davlatning iqtisodiyot va ijtimoiy sohalardagi rolini qisqartirish emas. balki oshirish kerak deb tushunardi. Shuning uchun ichki siyosatda, ayniqsa, ijtimoiy sohada uning ma’muriyati o‘zidan oldin hukmronlik qilgan demokratlar siyosatini kichik tuzatishlar bilan davom ettirayotgan edi. . J. Kennedi. Demokratlarning hokimiyatga qaytishi AQSHning urushdan keyingi tarixida, xususan, 1960 yilgi Prezident saylovlarida Demokratlar partiyasi nomzodi Massachusets-lik 48 yoshli senator J. Kennedining g‘alabasi muhim bosqichni tashkil etdi. V. Vil’son va F. Ruzveletlar an’anasini davom ettirgan Kennedi "Yangi sarhadlar" nomli islohotlar dasturini olib chiqdi. Uz yo‘nalishi va siyosiy dunyoqarashiga ko‘ra, uF. Ruzvel’tga juda yaqin edi, ham mamlakat ichkarisi; LK a?! av. ziyatga to‘g‘ri baho berishi b arisida, ham xalqaro maydonda va-Ug‘t X R i bilan ajralib turardi. Juda badavlat oiladan chiqqan. intellektual va siyosiy salohiyat namoyandasi bo‘lgan Kennedi aholining keng qatlamlari ahvolini yaxshilash va ularni bozor iqtisodiyoti va siyosiy demokratiya g‘oyalari kurashchilariga aylantirish uchun davlat siyosatini doimo takomillashtirib borish zarurligini yaxshi tushunardi. Kennedi hukumati iqtisodiyotni barqarorlashtirish va ijtimoiy himoya bo‘yicha dasturlarni kengaytirishga qaratilgan bir qator choralarni ko‘rdi va amalga oshirdi. U ayrim olingan alohida sohalar, jumladan, elektrotexnika va po‘lat quyish sohalarida narxlar ko‘tarlishini ta’qiqlab QO‘YDI. E’tiborni qashshoq mintaqalar (eng avvalo, ko‘mir qazib oluvchi mintaqalar)ga yordam berish, ishchilarni yangi kasblarga o‘qitish va malakalarini oshirish, katta yoshdagilar orasida savodsizlikni tugatish bo‘yicha dasturlar ishlab chiqilgan edi. Kennedi ma’muriyatining eng muhim yutug‘i shundan iborat ediki, respublikachilar hukmronligi davridayoq (1957 va 1960-yillar) qabul qilingan. ya’ni maktablarda va mansabdor shaxslarni saylashda irqiy kamsitishga yo‘l qo‘ymaslik to‘g‘risida qaror va qonunlarni rivojlantirgan holda, jamoat joylarida va ishga qabul qilish paytida ham irqiy kamsitishni bartaraf qilishni ko‘zda tutgan yangi qonun loyihasini Kongressga taqdim etdi. Xususiy kapitalga keng yo‘l ochib berdi. Ilmiy-texnika rivojlandi. 1962-yil bahoridan ishlabchiqarish ko‘tarila boshladi. Sanoat 1496 ga o‘sdi. Ishsizlik kamaydi. Kenne-dining tashqi siyosat masalalariga yondashuvi ham o‘zgacha edi. Uning davrida "Tinchlik korpusi" tashkil qilindi. Bu tashkilot qoloq mamlakatlarda iqtisodiyot, ta’lim, sog‘liqni saqlash va boshqa sohalarda ishlashga istak bildirgan ko‘ngillilardan tashkil topdi, 10-yilga mo‘ljallangan va keng ommaviylashtirilgan Taraqqiyot yo‘lida birlashuv" nomli dasturga muhim e’tibor qara ini Bu ikkala dasturdan ko‘zlangan maqsad AQSHning xalqaro miqyosdagi ta’sirini kuchaytirishdan iborat edi. m Ayni paytda, Kennedining hukmronlik davrida 1959-yilda gi inqilobdan so‘ng AQSHning ta’sir doirasidan. zikqay Kuba Hududida sovet raketalarining joylashtirilishi 1962 ynduy ura raksta inqirozini keltirib chiqardi: Inqiroz shu darajada oa lashdiki. urushdan keyingi davrda birinchi marta dunyo T i urushi yoqasiga kelib qoldi. Ammo J. Kennedi va o‘sha parida vet rahbari N. S. Xrushchev juda chigal va dunyo xalqlari a. uchun o‘ta xavfli bo‘lgan bu vaziyatdan chiqib ketish yo‘linn ( ; Har ikkala tomonga maqbul bo‘lgan kelishuvga erishildi. 1963-yilda Kennedi ma’muriyati atmosfera, suvosti va kosmosda yadro sinovlarini ta’qiqlash to‘g‘risidagi Moskva Shartnomasini imzoladi. Shunisi e’tiborliki, o‘sha yili Kennedi yadro asrida ikkala qudratli mamlakat o‘rtasidagi urush bema’ni ekanligini va bu urushda g‘oliblar bo‘la olmasligini ta’kidladi. Kennedi o‘zining mamlakat bo‘ylab saylovoldi uchrashuvlari paytida. Dallas shahrida 1963-yil 22-noyabrda yollangan qotil (yoki qotillar) tomonidan o‘ldirildi. Bu fojeali voqea nafaqat Amerikada, balki butun dunyodagi zamondoshlarini larzaga soldi. Lekin "Asr jinoyati" deb nomlangan bu qotillik siri hozirga kadar ochilmay qolmoqda va bu, ehtimol, Amerika tarixidagi sirli jumboqlardan biri bo‘lib qolar. Kennedi o‘rnini Vitse-Prezident L. Jonson egalladi. 1964 yilgi Prezidentlik saylovlarida L. Jonson g‘alaba qildi. Ken-nedi yo‘lini davom ettirib, Jonson "Buyuk jamiyat dasturini e’lon qildi, uning doirasida bir qator islohotlar majmui ishlab chiqildi va amalga oshirildi. Masalan, 1963, 1965 va 1968-yillarda ta’lim sohasida va ishga qabul qilishda negrlarning irqiy kamsitilishini tugatishga qaratilgan fuqarolik huquqlari to‘g‘risidagi yangi qonunlar qabul qilindi. Umumiy farovonlikni ta’minlovchi "buyuk jamiyat" qurish, shuningdek, qashshoqlikka qarshi kurashish dasturi ham qabul qilindi. 1965-yil avgustida "Negrlarning saylov hukuki to‘g‘risida"gi Qonun kuchga kirdi. Buyuk mamlakatda Kukluksklanchilar tashkiloti "Jon Berch jamiyati" va shu kabi fashistik tashkilotlar faollashdi. Irqchilik avjiga chiqib, ularni monopolistlar qo‘llab-quvvatlab turdi. 1968-yil aprelda negrlar harakatining atoqli arbobi, "Nobel" mukofoti laureati, ruhoniy Martin Lyuter King, 1968-yil iyunda demokrat senator, Prezidentlikka o‘z nomzodini qo‘ymoqchi bo‘lgan Robert Kennedi (J. Kennedi-ning ukasi) o‘ta o‘ng doiralar tomonidan o‘ldirildi. Veetnamdagi urush va sotsial ziddiyatlarning keskinlashuvi ijtimoiy-siyosiy ahvolni yomonlashtirdi. Shunday vaziyatda o‘tgan 1968 yilgi Prezident saylovlari Demokratlar partiyasini mag‘lubiyatga olib keldi. Ammo Vyetnamdagi urushning tobora kengayib borishi Jonson ma’muriyatini bir qator ko‘p xarajatli ijtimoiy dasturlarni qisqartirishga yoki butunlay to‘xtatishga majbur qildi. b 1964- yil boshlangan bu urush 1965-yilda tobora keng quloch yoymoqda edi. Cheklanmagan kuch-qudrat va yarim millionlik armiyaning safarbar qilinishiga qaramasdan, amerikaliklar Vetnam xalqi ustidan g‘alaba qozona olmadi. Aksincha ular o‘zlariinng e sharmandalarcha mag‘lubiyatlarini tan olishga majbur bo‘lishdi 60-yillarda fuqarolik huquqlari uchun kurash XX asrning 60-yillari AQSH tarixida keng norozilik harakatlari avj olganli bilan xarakterlandi. Bunga 1965-yildayoq mamlakatdagi ikkita eng yirik kasaba uyushmalarining: Amerika Mehnat Federatsiyasi (AMF) va Ishlab chiqaruvchilar kasaba uyushmalari Kongressining (IKK) birlashib, o‘z safida 15—16 mln a’zoga ega bo‘lgan yagona umummilliy tashkilotga aylanishi muhim ahamiyat kasb etdi. Ayniqsa, qora va qizil tanli aholining ijtimoiy va siyosiy sohalarda (maishiy, ta’lim, ishga qabul qilish, saylov va b.) irqiy kamsitilishi negrlar harakati to‘lqinini avj oldirdi. Bu chiqishlar davomida yosh negr ruhoniysi Martin Lyuter King katta shuhrat qozondi. 1960-yilda negrlarga qarshi irqiy kamsitish kampaniyasi boshlangandan so‘ng, negrlar harakati yangi bosqichga o‘tdi. Bu kompaniyaning asosiy maqsadi irqiy ayirmachilikdan iborat bo‘lib, mamlakatda negrlarni oq tanlilardan ajratib o‘qitish, negrlarni faqat oq tanlilarga mo‘ljallangan jamoat joylariga yaqinlashtirmaslik va boshqalar edi. Bundan g‘azablangan negrlar o‘z huquqlari uchun kurash vositalari sifatida ommaviy yurishlar va namoyishlarni uyushtirdi, oktanlilarga "mo‘ljallangan" kafe, restoran va boshqa jamoat joylariga bostrib borishardi. Aynan shu chiqishlar mamlakat rahbarlarini negrlarning fuqarolik huquqlari to‘g‘risida bir qator qonunlar qabul qilishga majbur qildi. 60-millar o‘rtalarida negrlar harakatida shunday guruhlar paydo bo‘ldiki. ular haq-huquqlari uchun kuch ishlatish yo‘lini yoqlab, shiorlar bilan chiqa boshladi. Bu narsa, xususan, 1965-yilda Los-Anjelesda bulgan to‘qnashuvlarda namoyon bo‘ldi. To‘qnashuvlarni bartaraf qilish uchun 10 ming nafar milliy gvardiyachi politsiyachilar safarbar etildi. Asosiy maqsadi kapitalistik tuzumni yemirishdan iborat qurollangan "Qora qoplon", "Qora yuzlar" tashkilotlari vujudga keldi. Biroq Amerikaning irqchi doiralari ham ko‘l qovushtirib O‘gir lii 1968-yil 4-aprelda ular yollagan qotil ukidan Martin Lyuter ish halok bo‘ldi. Uni dafn etish marosimida 150000 kishi i qora tanli aholiga nisbatan zo‘ravonlikka qarshi siyosiy nam ga s NOGAH 7 Berkli shahrida talaba «yoshlarning a chiqishlari ommaviy tus oldi. Talabalarning harakat « ir— ijtimoiy adolatsizlik, qashshoqlik. irqiy kamsitishga ch Vyetnamdagi urushni tugatish va boshqalar asosiy o‘rin egallardi. Mamlakatning turli mintaqalari oliy o‘quv yurtlari va markaziy universitetlardagi talabalarning chiqishlari va faoliyatlarini tartibga solishni o‘z oldilariga maqsad qilib qo‘ygan turli talabalar tashkiloti yuzaga kela boshladi. Ular orasida "Talabalar va demokratik jamiyat" uyushmasi sezilarli rol o‘ynadi. Bu harakatning asosiy tarkibini "yangi so‘llar" tashkil etardi. Ularning bunday nomlanishiga sabab shu ediki, ular ijtimoiy adolat va tinchlikni qaror toptirish, irqiy kamsitishni tugatish, konfessual va boshqa kichik milliy jamoalar huquqlarini hurmat qilish. ta’lim tizimini mukammalashtirish va boshqalarni talab qilardi. Ammo ular marksizm g‘oyalariga asoslangan o‘zgarishlarning asosiy harakatlantiruvchi kuchi sifatida ishchilar sinfini e’tirof etuvchi an’anaviy so‘llardan farqli o‘laroq, harakatlantiruvchi kuch sifatida ziyolilar va talabalarni e’tirof etishardi. Vyetnamdagi urushga qarshi harakatlar keng ko‘lamga ega bo‘ldi. Butun mamlakat bo‘ylab norozillik yurishlari va namoyishlar, armiyaga chaqirilishdan bosh tortishlar va chaqiruv qog‘oz (kartochka) larini yoqib yuborishlar avjiga chiqdi. Bu harakatning eng yaqqol namoyon bo‘lishi AQSHning harbiy mahkamasi—Pentagonning qamal qilinishi bo‘lib, unda 300 mingtacha odam qatnashdi. Bu harakatlar o‘z samarasini berdi. 1968-yilda Jonson ma’muriyati AQSHning Vyetnam Demokratik Respublikasi rahbariyati bilan tinchlik muzokaralari olib borishga rozi ekanligini e’lon qildi. Bundan tashqari, Jonson 1968-yildagi Prezidentlik saylovlariga o‘z nomZODINi qo‘ymasligini ham ma’lum qildi. Mamlakatda norozillik G‘alayonlarining keskinlashuviga 1968-yil avgust oyida, saylovoldi chiqishlari paytida Kingdan keyin J. Kennedining ukasi–mashhur siyosatchi arbob va senator, Prezidentlikka o‘z nomzodini qo‘yishni mo‘ljallagan R. Kennedining o‘ldirilishi ham sabab bo‘ldi. Natijada Prezident saylovlarida Demokratlar partiyasidan G. Xemfri nomzodi ko‘rsatildi. Vyetnam urushi va to‘planib qolgan ijtimoiy muammolarning yuki demokratlar uchun og‘irlik qildi va saylovda arzimagan ustunlik bilan respublikachilar nomzodi R. Nikson g‘alaba qozondi. 2- $. AQSH 1970—1990-yillarda Respublikachilar revanshi Niksonning hokimiyat tepasiga kelishi Amerikaning siyosiy tarixida respublikachilar davrining boshlanishi deyish mumkin. Bu izoh shu bilan asoslanadiki, Demokratlar partiyasi vakili bo‘lgan J. Karterning (1976—1980) to‘rt yillik rahbarligini hisobga olmasak. 1968—1992-yillardagi b taG Prezidentlik muddatining 5 tasida Oq uydagi oliy lavozim respublikachi Prezidentlar qo‘lida bo‘ldi. Niksonga juda og‘ir meros qolgan edi. Chunki XX asr 60-yillari oxiri—70-yillar boshlaridan AQSHning ijtimoiy-iqtisodiy hayotida chuqurlashayotgan tartibsizliklar tobora ko‘zga tashlanib bordi. Inflyatsiya (pulning kadrsizlanishi) o‘ta keskinlashib, atigi 2-yil (1972—1974) mobaynida 24295 ga yetdi. 1973-yilning oxiridan AQSHni va G‘arb dunyosini yonilg‘i inqirozi qamrab oldi. Arab-Isroil urushida Isroilni qo‘llab-quvvatlayotgan G‘arb mamlakatlaridan, shu jumladan, AQSHdan ham norozi bo‘lgan bir qator neft ishlab chiqaruvchi mamlakatlar embargo (neft chiqarishni ta’qiqlab qo‘yishi) qo‘lladi. Natijada butun sanoati rivojlangan mamlakatlar. jumladan, AQSHda ham yonilg‘i tanqisligi kelib chiqdi. Neftning yetishmasligi uning keskin qimmaglashuviga olib keldi, bu esa, o‘z navbatida, 30-yillardan keyingi davrda eng o‘tkir iqtisodiy inqirozni keltirib chiqardi. Bu inqiroz 1975-yil o‘rtasiga kelib eng yuqori cho‘qqiga ko‘tarildi. AQSHda CAN QA lab chiqarish hajmi inqirozdan oldingi davrga qaraganda 12,770 ga qisqardi, avtomobillar, po‘lat va elektroznegriya ishlao chiqarish pasaydi, ishsizlar soni keskin oshib, 8,5 iln kishini Ta etdi Respublikachilar ma’muriyatining ichki siyosati, asosan iqtisodiy inqirozni bartaraf etishga qaratilgan edi. varcha ko‘rsatkichlarning pasayib borishi sharoitida, 1971-yil avgustida Nikson "Yangi iqtisodiy siyosat" dasturini e’lon qildi. Unda. eng qashshoqlikni bartaraf avvalo, x va ish haqi to‘lovlarini, q d yagi b iy sohalarga ajra- "llab-q gab mo qilish, ta’limni kullab-quvvatlash kabi ijti a tilgan mablag‘larni qisqartirish kuzda tutildi. ish aa shiori ostida urushga qarshi chiquvchilar va talabalar xar ri ch b chiq "tadbirlar 1970-yil yaman-b «k ant iqildi: Bu tadoirle qarshi keskin choralar ishlab chiq Mar matnni, na da o‘zining eng yuqori cho‘qqisiga ko‘tarildi. yo 1 siteti talabalariga qarshi qurol ishlatildi. natijada to‘rt nafar talaba politsiyachilar tomonidan o‘ldirildi. Nikson ma’muriyati tashqi siyosatda ijobiy siljishlar qildi. 1973- yilda Vyetnamdagi urushni to‘xtatdi. Janubiy Vyetnamdan AQSH qo‘shinlarining olib chiqib ketilishi bilan, Saygon rejimi ag‘darildi. 1975—1976-yillarda Vyetnamning yagona davlatga birlashishi uzil-kesil hal bo‘ldi. Bu Janubi-Sharqiy Osiyoda AQSH agressiyasining batamom mag‘lub bo‘lganini bildirardi. Prezident Nikson davrida xalqaro maydonda keskinlikni yumshatuvchi Sovet— Amerika munosabatlarida ijobiy o‘zgarishlar bo‘lib o‘tdi. Masalan, 1970-yildan boshlab 1968-yildayoq imzolangan "Yadro qurolini tarqatmaslik to‘g‘risida"gi Shartnoma kuchga kirdi. Xususan. Nikson-ning 1972-yildagi Moskva shahriga tashrifi bilan, SSSR hamda AQSH o‘rtasida 10 ta Bitimning imzolanishi katta ahamiyatga ega edi. Bu kelishuvlar ichida ikki davlat o‘rtasidagi "O‘zaro munosabat asoslari", "Raketaga qarshi mudofaa choralari" (RQM) Bitimlari va "Strategik qurollarni muzlatish bo‘yicha" vaqtinchalik Bitim katta ahamiyatga ega bo‘ldi. 1973-yilda yuqoridagi bitimlarga qo‘shimcha yadro urushiga yo‘l qo‘ymaslik va raketaga qarshi mudofaa vositalarini qisqartirish to‘g‘risidagi Bitimlar imzolandi. Buva bundan keyingi kelishuvlar nafaqat Sovet-Amerika munosabatlarini, balki, shu bilan birga, xalqaro miqyosda ham keskinlikning ancha yumshashiga olib keldi. Bu ijobiy o‘zgarishlarning natijasi sifatida 1975-yil 15—25-iyuldagi Sovet-Amerika qo‘shma kosmik tajribasini ko‘rsatib o‘tish mumkin. Ikki davlat kosmik kemalari: "Soyuz" va "Appalon" fazoda bir-biri bilan tutashdi. AQSHda "Uotergayt ishi" deb atalgan voqea chuqur siyosiy inqirozni keltirib chiqardi. 1972-yil saylov kompaniyasi davrida R. Nikson qayta Prezidentlika saylash qo‘mitasi bilan bog‘liq bo‘lgan bir guruh shaxslar Demokratik partiya shtab-kvartirasi joy-dashgan "Uotergeyt" mehmonxonasida yashirin eshitish qurilmasini o‘rnatayotganida qo‘lga tushdi. Jinoyat tekshirilganda. yo‘llar Oq uyga tutashdi. davlat boshlig‘ining yordamchilari va ishonchliki-shunga sabab bo‘ylari sud javobgarligiga tortildi. Ko‘plab Shshov-o‘lgan va keng yoyilgan "Uotergeyt ishi" paydo bo‘ldi. Shov-shuvlar fosh etilishi natijasida, Nikson impichmentdan nu av 1998 ilmi o‘ragan ilan majbur bo‘ldi. Bu Amerika tarikbda mamt bilan iste’fo berishia da mamlakat Prezidentining impichment bilan muddatidan ilgari o‘z lavozimidan chetlashtirilgan birinchi voqea edi. Konstitutsiyaga ko‘ra, Prezidentlik lavozimi Vitse-Prezident J. Fordga topshirildi. Keyingi yillarda Amerika xalqi bir necha marta hokimiyatning yuqori pog‘onalaridagi korrupsiya-poraxo‘rlikning ochib tashlanganligining guvohi bo‘ldi. Ko‘plab yuqori lavozimdagi amaldorlar o‘z vazifasidan g‘arazli maqsadlarda foydalanganligi uchun xizmat vazifasidan bo‘shatildi. AQSH 70-yillarning ikkinchi yarmida 1976-yilda Qo‘shma Shtatlar mustaqillik e’lon qilinganining 200-yilligini keng nishonladi. Shu yili navbatdagi Prezident saylovlari bo‘lib o‘tdi va unda demokratik partiya nomzodi J. Karter g‘alabaga erishdi. Uning saylovoldi dasturida markaziy o‘rinni korrupsiyani tugatish, harbiy xarajatlarni qisqartirish, sog‘liqni saqlash va ta’lim sohalarini yaxshilash, ishsizlikni kamaytirish, amerikalik saylovchilar orasida ma’naviy-axlokiy tozalash chora-tadbirlarini o‘tkazish kabi masalalar egalladi. Buning ustiga, ko‘pchilik saylovchilarning yodidan Respublikachilar partiyasining yaqindagina fosh etilgan korrupsiya va "Uster-geyt" voqeasi bilan bog‘liq jinoyatlari ko‘tarilmagan edi. Demokratlar partiyasi esa Karterni ommaviy axborot vositalari orqali ma’naviy-axloqiy toza (obro‘siga dog‘ tushmagan) arbob, korrupsiya va shov-shuvlardan xoli. oddiy amerikaliklarning manfaatlari va istaklarini amalga oshirishga qodir bo‘lgan shaxs sifatida tanishtira oldi. Shuningdek, Karter yana saylovchilar uchun maroqli bo‘lgan xalqaro keskinlikni yumshatishni, bu borada muzokaralarni kengaytirish va davom ettirish, xalqaro maydonda ijtimoiy va siyosiy tuzumidan qag’i nazar, inson huquq va erkinliklari uchun kurashishga va’da berdi. Natijada respublikachilar nomzodi J. Ford mag‘lubiyatga uchradi va demokratlar hokimiyat tepasiga keldi. Karter ma’muriyatining SSSR va AQSH o‘rtasida strategik qurollarni qisqartirish to‘g‘risidagi Sovet-Amerika Shartnomasini imzolashiga erishishi katta ahamiyat kasb etdi. AQSH Senati bu Shartnomani retifikatsiya qilmagan bo‘lsa-da. ikkala tomon o‘zaro kelishuvga asosan, uning asosiy qoidalariga rioya etishdi. Kemp DJ vid (AQSH Prezidentlarining shahar tashqarisidagi qarorgohida AQSH vositachiligida Isroil va Misr (1978-yil, sentabr) a tuzilgan Shartnoma ham dunyoda turlicha qabul qilindi. Bu Shartis ma, mohiyatan. Misrni Isroilga qarshi kurashayotgan arab mamlakatlarining ittifoqidan chiqardi. Karter 2000-yildan boshlab "Panama kanalini Panama davlatiga qaytarish to‘g‘risida"gi Shartnomaga ham imzo qo‘ydi. Lekin. umuman olganda, Karter o‘zining barcha saylovoldi va’dalarini bajarishga muvaffaq bo‘lolmadi. Ayniqsa, uning tashqi siyosat sohasidagi faoliyati qoniqarsiz bo‘ldi. 1978 yilgi Afg‘onistonda savr inqilobi. 1979-yilda Eronda shoh rejimining ag‘darib tashlanishi AQSHning O‘rta Sharqdagi pozitsiyasiga kuchli zarba bo‘ldi. Buning ustiga, 1979-yil oxirida sovet qo‘shinlarining Afg‘onistonga bostirib kirishi Karter ma’muriyatini murakkab ahvolga solib qo‘ydi. Ayniqsa, 1979-yil yanvarda Eron shohi Rizo Pahlaviyning mamlakatni tashlab qochishi, 40 mingdan ortiq AQSH askarlari va mutaxassislarining Erondan chiqarib yuborilishi, 1979-yil 4-noyabrda AQSHning 60 ta diplomatining garovga olinishi. ularni qutqarish uchun tuzib chiqilgan ope-ratsiyaving muvaffaqiyatsizlik bilan tugashi Karter ma’muriyatining obro‘siga putur yetkazdi. Bu yo‘qotishlarning o‘rnini to‘ldirish uchun Karger ba’zi bir keskin choralarni ham ko‘rdi. 1979-yil dekabrda AQSHning tashabbusi bilan Bryusellda NATO davlatlari boshliqlarining uchrashuvida o‘rta masofaga uchiriladigan yadro raketalarini ("Pershing—2", qanotli raketa– "Tamogavk") 1981-yildan boshlab Yevropaga joylashtirish to‘g‘risida kelishuv bo‘ldi. Bu xalqaro keskinlikni yanada kuchaytirdi. AQSH–SSSR munosabatlari yomonlashib, "sovuq munosabatlar urushi" avjiga chiqdi. Karterga turli tomondan ayblovlar qo‘yila boshladi. Jumladan, uning sustkashligi, ichki va tashqi siyosiy muammolarni AQSH foydasiga hal eta olmaganligi to‘g‘risidagi ayblovlar yog‘a boshladi. 1980 yilgi navbatdagi Prezidentlik saylovlarida Karter mag‘lubiyatga uchradi va Respublikachilar partiyasi nomzodi, mashhur kinoaktyor va Kaliforniya shtati gubernatori R. Reygan g‘alaba qozondi. G. Reygan ma’muriyati R. Reygai iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda davlat rolini oshirish. xususiy tashabbuskorlik va tadbirkorlikni rag‘batlantirish dasturini ilgari surdi. U. shu bilan birga, kambag‘allarga yordam ko‘rsatishishlariga ajratiladigan davlat mablag‘larini keskin qisqartirish, kasaba uyushmalari faoliyatini cheklab qo‘yish, Sovet Ittifoqiga nisbatan qattiqqo‘llik bilan siyosat yuritishni maqsad qilib oldi. Reyganning bukadami omma ko‘pchiligi ko‘zi o‘ngida mamlakat boshqaruv doiralari strategiyasida o‘ng tomonga burilish ro‘y berganidan dalolat berardi. Bu ichki siyosatda o‘ngga qarab yoki konservativ burilish ellik yildan ortiqroq davom etayotgan juda katta va ko‘pincha o‘zini oqlamagan xarajatlarga majbur qiluvchi eski davlat boshqaruv tizimidan amerikaliklarning norozi ekanliklarini ko‘rsatdi. Shuning uchun ham Reyganning tobora chuqurlashayotgan inflyatsiya va ishsizlik muammolarini, "davlat yukini xalq yelkasidan olib tashlash" va davlat boshqaruvidagi byurokratik usulni tugatish haqidagi va’dasi alohida ahamiyat kasb etdi. Reyganning ijtimoiy-iqtisodiy dasturi "reyganomika" nomi bilan mashhur bo‘ldi. Rey-gan ma’muriyati o‘zining asosiy maqsadlari qilib 80-yillar boshida iqtisodiyot uchun asosiy to‘siq bo‘lgan inflyatsiyani jilovlashni, AQSHning ilmiy-texnik salohiyatini oshirishni, iqtisodiyot tuzilmasini qayta qurishni, dunyo bozoridagi raqobatchilik mavqeini kuchaytirishni ko‘zda tutdi. Bu maqsadlarga erishishning quyidagi yo‘llari taklif qilindi: davlatning iqtisodiyotga aralashuvini cheklash va bozor iqtisodiyoti asoslarini hartomonlama rag‘batlantirish; keyinchalik iqtisodiyotga sarmoya kiritish uchun aholi jamg‘armalarini oshirish; ijtimoiy harakatlar. ya’ni ishsizlar va nogironlar nafaqalarini, gibbiy yordam va boshqalarni kamaytirish orqali federal hukumat xarajatlarini cheklash: federal byudjet tanqisligini kamaytirish. Reygan o‘zidan OLDINGI Prezident Karter davridayoq boshlangan iqtisodiy tushkunlikni bartaraf etishga, inflyatsiya va ishsizlikni qisqartirishga, daromad solig‘ini pasaytirishga, iqtisodiy o‘sish sur’atlarini oshirishga, norozilik harakatlarini jilovlashga erishdi. Buva ba’zi boshqa omillar unga 1984-yildagi Prezident saylovlarida ikkinchi marta g‘alaba qozonishga imkon berdi. n – Reygan tashqi siyosatni ham ustakorlik oylan olib bordi. Yaqinlashayotgan sovet tahdidi haqidagi tashviqotdan vahimaga tush" gan ko‘pchilik amerikalik saylovchilar uchun Reyganning kanalini tepasida qolishi ayni muddao bo‘lgan edi. Go‘yoki AQSHning raket «a kidagi shov-shuvlar yadro sohasida SSSRdan orqada qolayotganligi haqida y Y boradagi zaiflikka yeyg l keldi. Reyganning bu Reygan ma’muriyatiga qo‘ V boradagi s——— chek qo‘yish to‘g‘risidagi shiori alohida jo. nina Sovet Ittifoqini "Yovuzlik imperiyasi" der atagani et ni avom etayotgan qurollanish moy uni holsizlantirish va to‘xtovsiz D gasiga jalb qilib, iqtisodiy jihatdan zaiflashtirishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘yganini e’lon qildi. Reyganning hokimiyat tepasiga kelishi bilan. Sovet-Amerika munosabatlarining yanada keskinlashuvi kuzatildi, qurollanish poygasi yangi yuksakroq darajaga ko‘tarildi. Harbiy xarajatlar 1979—1980 moliyaviy yilda 134 mlrd dollardan Reygan Prezidentligining oxiriga kelib 291 mlrd dollarga ko‘tarildi. Uning davrida "Yulduzli janglar" deb nomlangan "strategik mudofaa tashabbusi" o‘ta qimmat tadqiqot dasturi sifatida amalga oshirila boshlandi. Unda fazoviy joylashish elementlariga ega bo‘lgan keng miqyosdagi raketaga qarshi mudofaa (RQM) tizimini yaratish ko‘zda tutilgan edi. Uni amalga oshirish uchun milliardla dollar ajratildi. Ammo keyinchalik ma’lum bo‘lishicha. bu dasturning ko‘pgina qismlari yetarlicha hisoblab chiqilmaganligi va shuning uchun uni amalga oshirish amrimahol ekanligi ayon bo‘ldi. Reygan Prezidentligining ikkinchi davrida AQSH boshqaruv doiralarining tashqi siyosiy strategiyasida navbatdagi realizmga yuz tutish va SSSR bilan munosabatlarni yaxshilashga qaratilgan burilish kuzatildi. Bunga bir qator omillar, eng avvalo, SSSRda 1985-yildan boshlab AQSH bilan munosabatlarni yaxshilashga. «yangicha fikrlash"ga asoslangan M. S. Gorbachev boshchiligida yangi rahbariyatning hokimiyatga kelishi sabab bo‘ldi. Bundan tashqari. AQSH boshqaruv doiralari tomonidan qurollanish poygasini kuchaytirish strategiyasining istiqboli yo‘qligini, yadro urushida g‘oliblarning bo‘lmasligini tushunib yetishlari ham katta ahamiyatga ega bo‘ldi. 1986- yil oktyabrda Reyk’yavikdagi SSSR va AQSH davlat boshliqlarining uchrashuvi Sovet-Amerika munosabatlaridagi keskinlikni yumshatish yo‘lidagi muhim voqea bo‘ldi. Barcha hayotiy muhim masalalardagi kelishmovchiliklarning mavjudligiga qaramasdan. ikkala tomon strategik qurollar hamda o‘rta masofadagi raketalar borasida kelishib oldilar. Bu kelishuvlar o‘zaro javobgarlikka asoslangan shartnomalar darajasiga ko‘tarilmagan bo‘lsa-da, Reyk’yavikdagi uchrashuv yadro qurollarini qisqartirish uchun kurashni yangi bosqichga olib chiqdi va sifat jihatdan yangi xalqaro vaziyatni yuzaga keltirdi. Sovet-Amerika munosabatlarining yaxshilanishida eng muhim va ko‘zga ko‘ringan voqeaM. S. Gorbachevning shilish pax da b b : masofaga uchiriladigan yadro raketalarini tugatish to‘g‘risida"gi Shartnomani imzolashdi. Shartnomada AQSHning G‘arbiy Yevropa mamlakatlarida va. o‘z navbatida, SSSRning g‘arbiy mintaqalarida joylashtirilgan bu turdagi barcha raketalarni tugatish ko‘zda tutilgan edi. 3-o‘. XX asr oxiri-XXT asr boshlarida AQSH AQSH 90-yillarda R. Reygan ma’muriyati siyosatidagi ijobiy siljishlar Respublikachilar partiyasiga 1988-yilda navbatdagi Prezident saylovlarida osongina g‘alabani qo‘lga kiritishga imkon berdi. Amaldagi Prezident omma orasida katta obro‘ga ega edi, faqatgina AQSH Konstitutsiyasi mezonlari uning uchinchi muddatga saylanish imkonini bermasdi. Shuning uchun 1988 yilgi Prezident saylovlarida Amerikaning urushdan keyingi davrdagi tarixida birinchi marta Vi-se-Prezidentlikdan to‘g‘ridan to‘g‘ri Prezidentlikka Katta J. Bo‘sh saylandi. U AQSHning 41-Prezidenti edi. U AQSHning Ikkinchi jahon urushida qatnashgan oxirgi Prezidenti edi. U o‘zining uzoq muddatli siyosiy Faoliyatida katta tajriba ortirgan edi. Bo‘sh AQSHning BMTdagi vakili, Xitoydagi elchisi va MRB (PRU) direktori lavozimida ishlagan edi. Bo‘shning Oq uyga dastlab Vitse-Prezident, keyinchalik mamlakat rahbari sifatida kelishi Qo‘shma Shtatlar yuqori doiralarining siyosatiga katta ta’sir ko‘rsatgan dunyodagi ulkan voqealar davriga to‘g‘ri keldi. Gap "sovuq urush"ning tugashi. yadro urushi xavfining kamayishi, SSSR va sotsialistik hamdo‘stlikning barham topishi, Germaniyaning qo‘shilishi, Isroilning arab mamlakatlari bilan ochiq muzokaralar olib borishining boshlanishi, hozirgi dunyo siyosiy xaritasidagi o‘zgarishlar haqida boryapti. Sovet Ittifoqiday harbiy-siyosiy jihatdan eng qudratli raqibning dunyo siyosiy sahnasini tark etishi AQSH rahbarlari uchun ulkan voqea edi. Endi ularning fikricha, AQSH yagona va umume’tirof etilgan dunyoviy yo‘lboshchiga aylanadi va AQSH boshchiligida yagona qutoli dunevni an edi. Mamla-tuzum vujudga keladi, degan xomxayollar chulg‘ao ol! yib katda iqtisodiy qiyinchiliklar va byudjet tanqisligining k «ch? b borishi davrida respublikachilar ma’muriyati oldida 2) a Gan yangi tashqi siyosiy imkoniyatlar istiqoolli edi. J. Bo‘sh b z M KM2 keng siyosiy tajribasiga tayangan holda, AQSHning mudofaasini k chaytirish va dunyo sahnasida ochilgan yangi imkoniyaglardan-samarali foydalanishni o‘z oldiga maqsad qilganini e’lon qildi. J.Bo‘sh Prezidentligi ichki siyosatining boshlanishi mamlakatda kredit tizimidagi inqirozning boshlanishi bilan bir davrga to‘g‘ri keldi. Bo‘sh ma’muriyatining bir qator jamg‘arma muassasalarini tugatish va 1989-yilda moliyaviy institutlarni isloh qilish to‘g‘risida qabul qilingan qonunga tayanishga bo‘lgan urinishlari muvaffaqiyatsiz bo‘ldi. Federal depozitlarni sug‘urta qilish zarurati natijasida byudjet xarajatlarining keskin oshi. 1991-yilda boshlangan iqtisodiy pasayish keyinchalik byudjet tanqisligining oshishiga olib keldi va Prezident Reyganning konservativ moliyaviy dasturini davom ettirish haqidagi saylovoldi va’dasidan voz kechishga majbur qildi. Katta J. Bo‘sh ma’muriyati tezda soliqlarni oshirish, ijtimoiy ehtiyojlarga ajratilgan mablag‘ va qisman harbiy xarajatlarni kamaytirishga majbur bo‘ldi. Soliq siyosati tubdan qayta ko‘rib chiqildi, katta daromadli shaxslardan soliq olishdagi bir qator cheklashlar bekor qilindi. Shu bilan bir vaqtda, kichik korxonalarni qo‘llab-quvvatlash hamda ma’muriyat ixtiyoridagi soliq vositalari, eng avvalo, soliq imtiyozlarining egiluvchan tizimi kabi davlat tomonidan tartibga solish turi orqali erkin savdoni ta’minlash dasturi ishlab chiqila boshlandi. Prezident bu dasturni amalga oshirishga erisholmadi. U davlat xarajatlarining yangi moddalarini joriy qilishning iloji yo‘qligi sababli qiyin vaziyatga tushib qoldi. Shundan keyin-u homiylikni rag‘batlantirish va kengaytirish bo‘yicha katta ishlarni boshladi. Shu sababli uning ma’muriyati bir qator zarur bo‘lgan mablag‘larni homiy tashkilotlar va shaxslardan olib, tabiatni muhofaza qilish va boshqa shu kabi sohalarga sarfladi. Respublikachilarning tashqi siyosati ancha muvaffaqiyatliroq edi. Bo‘sh ma’muriyatining Amerika qit’asidagi faoliyati AQSHda ma’qullandi va qo‘llab-quvvatlandi. 1989- yil dekabrda general M.A. Norchegi rejimini ag‘darish va saylangan hukumatni qo‘llab-quvvatlash maqsadida AQSH qo‘shinlari Panamaga kiritildi. G‘arbiy yarimshar mamlakatlarining iqtisodiy hamkorligi rivojlandi. 1990-yilda "Umumamerika tashabbusi" –qarzlarni o‘zaro hisoblash va kelishuv qatnashchilari o‘rtasida bojxona to‘lovlarini bekor qilish yo‘li bilan Amerika davlatlari iqtisodiyotiga investitsiya (sarmoya) kiritish va savdoni kengaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar o‘zining amaliy bosqichiga o‘tdi. AQSH. Kanada, Meksika o‘rtasida erkin savdo munosabatlari to‘g‘risida Shimoliy Atlantik kelishuvini qabul qilish to‘g‘risidagi muzokaralar muvaffaqiyatli o‘tdi. J. Bo‘sh xalqaro keskinlikni yumshatish va "sovuq urush" asoratlarini bartaraf etish siyosatini olib bordi. Uning SSSR rahbari M. Gorbachev bilan birinchi uchrashuvi 1989-yil dekabr oyida bo‘lib o‘tdi. AQSH tomonidan taklif qilingan va 21 banddan iborat bo‘lgan Sovet-Amerika munosabatlarini rivojlantirish dasturi deyarli to‘la qabul qilindi. Keyinchalik, SSSR parchalanib ketgach, Rossiya Federatsiyasi rahbarlari bilan bo‘lgan bir qator uchrashuvlarda ikkala mamlakat munosabatiga salbiy ta’sir ko‘rsatib kelgan bir qator bahs-munozarali masalalar AQSH foydasiga hal qilindi. AQSH tomoni SSSRning jahon iqtisodiyotiga to‘liq qo‘shilishiga yordam berajagini va’da qildi. Ayni paytda, G‘arbiy Yevropadan sovet va Amerika qo‘shinlarini qisman chiqarish, qurollanishni nazorat qilish va Yevropada xavfsizlikning yangi tizimini yaratishda EXHK (1975 y.) rolini oshirish haqida muzokaralar olib borildi. AQSH ma’muriyatining faol ishtiroki ostida Sharqiy va G‘arbiy Germaniyaning qo‘shilishi masalasi muhokama qilindi. Ko‘ptomonlama olib borilgan muzokaralar natijasida 1990-yil 12-sentyabrda Moskva shahrida Shartnoma imzolandi. Unga ko‘ra, SSSR NATOning to‘la huquqli a’zosi sifatida yagona Germaniyani tuzishga rozilik bildirdi. 1990—1991- yillardagi muzokaralar natijasida Yevropadagi Qurolli Kuchlarni hamda oddiy va strategik hujumga mo‘ljallangan qurollarni keng miqyosda qisqartirish to‘g‘risidagi Shartnomalar tuzildi. 1991- yil 11- sentyabrda AQSHning 41-Prezidenti o‘zining "Yangi dunyo tartibi" mavzuidagi nutqini Amerika xalqi e’tioo-riga havola qildi. Bu nutqida insoniyat kommunizm va u tug‘dirgan dahshatli xavf —yadro urushi tahdididan qutulgani, ana endi tom ma’nodagi "yangi dunyo"ni barpo etish imkoniyati tug‘ulgani to‘g‘risida gapirdi. Bo‘shning fikricha, odamlar oxir oqi demokg ratiya eng ma’qul boshqaruv usuli ekanini tushunio yotishdi. AQSH Hukumati 1990-yilda Quvaytga hujum uyushtirgan Iroqqa qarshi G‘arb davlatlari koalitsiyasini tuzdi va uning ustidan u Tar qozondi. SSSRning tugatilishi va MDHning tashkil topishi m siyosiy xaritalarini o‘zgartirib yubordi. ATIRI yangi «iq — da yagona "qudratli davlat" ekanliklarini uqtirish boshli no okeanortida siyosat borasida istalgan fikrni olg‘a surish ki tini keltirib chiqardi. Bu tendensiya ko‘proq AQSHning Iroqqa qarshi davlatlar koalitsiyasida bosh harbiy kuch sifatida maydonga tushib, oz talofat bilan Fors ko‘rfazidagi 1991 yilgi jangda g‘olib chiqanligiga asoslanardi. Ma’lumki. Xitoyda 1989-yildagi talaba yoshlarning tinchlik namoyishlari bo‘lib o‘tdi. Ularga qarshi hukumat shafqatsizlik bilan choralar ko‘rdi. ko‘plab kishilar halok bo‘ldi, turmalarga tashlandi. J.Bo‘sh hukumati Xitoy voqealariga aralashmadi. Inson huquqlarining buzilishga qarshi chordlar, ya’ni iqtisodiy sanksiyalarni ko‘llamadi. O‘z navbatida. buJ. Bo‘sh ma’muriyatiga nisbatan AQSHda keng jamoatchilikning noroziligiga sabab bo‘ldi. 1992-yilda bo‘lib o‘tgan Prezident saylovlarida respublikachilar mag‘lubiyatga uchradi. Demokratlar respublikachilarning qiyinchiliklaridan ustalik bilan foydalana oldi va Demokratlar partiyasi vakili UilByam Jefferson Klinton Oq uy xo‘jayiniga aylandi. Uning g‘alabasini ta’minlagan eng muhim omillardan biri shu ediki, u demokratik partiyaning qiyofasini tubdan o‘zgartirdi. mamlakatda tub demokratik islohotlarni o‘tkazishni va’da qildi. "Reyganomika"ning mafkuraviylashgan prinsiplaridan voz kechgan Klinton o‘z partiyasining an’anaviy shiorlaridan uzoqlashishni afzal ko‘rdi. Klinton respublikachilarning bir qator mashhur shiorlari, jumladan, federal byudjetni muvozanatga keltirish majburiyatini o‘zlashtirib oldi. Markazlashgan siyosatga tayangan holda. demokratlar, umuman olganda, mamlakat ijgimoiy va iqtisodiy hayotida davlat aralashuvi tizimi asoslarini yaratgan Ruzvel’t-Ken-nedi an’analariga sodiq qoldi. Klinton yangi "iqtisodiy falsafa" yo‘lini e’lon qildi. Bunda davlatning sotsial funksiyasi to‘la saqlanadi, ammo u taqchilliksiz moliyalash yo‘li bilan amalga oshirilishi kerak edi. Ayni paytda, Klinton va uning tarafdorlari fuqarolarning shaxsiy tashabbusini qo‘llab-kuvvatlash, bozor prinsiplarini amalga oshirish uchun qulay sharoitlar yaratish, sog‘liqni saklash, ijtimoiy himoya va shunga o‘xshash sohalarni isloh qilish to‘g‘risida va’dalar bilan chiqdi. Klintonning eng muhim shiorlaridan biri AQSHning dunyo miqyosidagi peshqadamligini ta’minlash uchun iqtisodiyotning gullab-yashnashi va ichki barqarorlikka erishishga da’vat qilishdan iborat edi. Bu vazifani amalga oshirishda asosiy rol davlatga tol-shirildi, davlat esa bozorni to‘ldiradi, erkin raqobat qoidalarini belgilaydi. Klinton ma’muriyatining iqtisodiy strategiyasi byudjet taqchilligini kamaytirish, odamlarga sarmoya orttirish, xorijiy bozorlarga chiqish imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan edi. Klinton ma’muriyati avval iqtisodiyotni barqarorlashtirishga, keyin uni barqaror rivojlantirishga erishdi, bu esa, o‘z navbatida. ish o‘riklarining keskin oshishiga, inflyatsiyaning qisqarishiga. aholining xaridorlik qobiliyatining yaxshilanishiga olib keldi. Buva bir qator boshqa omillar Klintonga 1996-yildagi saylovlarda yana g‘alaba qilishga imkon berdi. Klintonnning ikkinchi muddatdagi Prezidentlik davrida bir qator shov-shuvli gaplar tarqaldi va sal bo‘lmasa, uni impichmentga, ya’ni sud aralashuvi bilan Prezidentlik lavozimidan chetlatishga olib kelish xavfini tug‘dirdi. Ikki Prezidentlik muddatida B. Klinton harbiy xarajatlarni ancha qisqartirdi hamda bir qator ijtimoiy dasturlarning samaradorligini oshirishga erishdi. Shu yo‘l bilan sotsial ta’minotga qaratilgan xarajatlarni isloh qilish yo‘lini tutdi. Hukumat tepasida demokratlar turgan vaqtda, AQSHda 20 million yangi ish o‘rinlari yaratildi. 1998-yildan boshlab Qo‘shma Shtatlar ijobiy (musbat) byudjet saldosiga erishdi. Bir necha o‘n yilliklar davomida ilk bor federal hukumat daromadlari xarajatlardan osha boshladi. B. Klinton 2000-yil 27-yanvardagi mamlakatdagi vaziyat to‘g‘risida Konressga yo‘llagan maktubida sarmoyalarni yaqin o‘n besh Yil davomida milliy qarzlarni to‘lashga sarflashni taklif qildi. Klinton ma’muriyatining iqtisodiyotdagi muhim yutug‘i pulning qadrsizlanish jarayonini ikki baravarga sekinlashtirishga erishi-gani bo‘ldi, bu amerikaliklarning yuqori darajadagi turmush tarzini saqlab qolishga imkon berdi. Byudjet taqchilligini harbiy xarajatlarni qisqartirish yo‘li bilan bartaraf etishga erishildi. Harbiy maqsadlar uchun mablag‘ ajratish 1998-yilda federal byudjetning 1699 ini tashkil etdi. Natijada hukumatning ijtimoiy xarajatlari harbiy xarajatlarga qaraganda uch baravar ko‘p bo‘ldi. Hukumat dasturlarida uzluksiz texnalogik inqilobni boshdan ke-mala- chirayotgan iqtisodiyot sharoitida ishchi kuchlarining yuqori k pi ; i m sohasini qaviy darajasini ta’minlaydigan muhim omil ta’lim = bar, qo‘llab-quvvatlashga e’tibor qaratildi. Klinton sa ada ui byudjet fan sohasidagi barcha xarajatlarning uchdan ir! Va Nin (bu miqdorning yarmini esa fundamental tadqiqotlar uchun 2" masiga olgandi. rategiyasi iqtiso 1iy Klinton ma’muriyatining tashqi siyosiy St a. televsdinis, salohiyatga samarali harbiy texnika yangiliklarig: - 2 D kino. Internet orqali erishilgan madaniy-axborog sohalaridagi muvaffaqiyatlarga tayangan holda olib borildi va AQSHning "dunyo yo‘lboshchisi" sifatidagi rolini saqlashga asoslandi. 1993-yildan boshlab Shimoliy Amerika mamlakatlari Erkin Savdo Mintaqasi (NAFTA)ni tuzish to‘g‘risidagi kelishuv kuchga kirdi. 1994-yilda AQSH Prezidenti tashabbusi bilan "Amerika qit’asi Erkin Savdo Mintaqasi" (TAFTA)ni tuzish to‘g‘risida qaror qabul qilindi. AQSH Osiyo-Tinch okean iqtisodiy hamjamiyatida faol ishtirok etdi. Yangi "Yevroatlantik bozor"ni yaratish rejalari ishlab chiqildi. Shu bilan birgalikda, harbiy kuchga tayanish AQSH tashqi siyosatining asosiy vositalaridan biri bo‘lib qoldi. 90-yillar boshida Raketaga qarshi mudofaa (RQM – PAQ) choralarini rivojlantirish dasturiga e’tibor qaratib, Strategik mudofaa tashabbusi (SMT –501)dan voz kechdi. Ammo 1998-yilda Hindiston va Pokistonda yadro quroli, Eron va Shimoliy Koreyada o‘rtacha uzoqlikdagi raketalar sinovining o‘tkazilishi Prezidentning Raketaga Qarshi Mudofaa choralariga bo‘lgan munosabatini o‘zgartirishga majbur qildi. 1999-yilda Klinton harbiy xarajatlarning oshirilishi va harbiy qurollarning yangi turlarini yaratish xaqida gapirdi. 1991- yilning noyabrida Amerika Qo‘shma Shtatlarining Prezidenti Bill Klinton olmon xalqini va Germaniyani ikkiga bo‘lib turgan "Berlin devori" o‘rtadan olib tashlanganligining 10-yilligi munosa-bagi bilan bir vaqtlar o‘zi ta’lim olgan Jorjtaun universitetida (Kolumbiya okrugi) nutq so‘zladi. Ma’ruza "sovuq urush" siyosatidan keyingi dunyo, Berlin devorining qulashi bois yuz bergan o‘zgarishlar, yangi asr arafasidagi xalqaro umumiy vaziyat hamda Qo‘shma Shtatlarning uchinchi mingyillikdagi eng muhim vazifalariga bag‘ishlandi. Notiq Amerika Qo‘shma Shtatlari manfaatlaridan hamda an’anaviy amerikacha qadriyatlardan kelib chiqqan holda, "yaxlit, barqaror, demokratik Yevropani yuzaga keltirish" borasidagi sa’y-harakatlarni keng sharhladi, amerikalik talabalarga Berlin devoriga o‘xshash temir panjaraga o‘ralib olgan kommunistik dunyodagi haqiqiy ahvolni tushuntirib berishga harakat qildi. Uning fikricha, Amerika yangi asrda ham o‘zining "an’anaviy liderlik maqomini" saqlab qolishi va dunyo ishlariga shu maqomda boshchilik qilishi kerak. Biroq Klintonning tashqi siyosiy faoliyati tanqidiy fikrlarni ham keltirib chiqardi. Uning Rossiya, BMT, Yaqin Sharq mamlakatlari bilan munosabati, AQSH Qurolli Kuchlarining xorijdagi to‘qnashuvlarda qatnashganligi tanqid ostiga olindi. Xalqaro Valyuta Fondi (XVF) mutaxassislarining fikricha, XX asr oxirida AQSH iqtisodiyotida zo‘riqish alomatlari sezila boshlandi va iqtisodiy inqirozning muqararligi ko‘zga tashlandi. XXG asr boshlarida AQSH. AQSHda 2000-yildagi Prezidentlik saylovlari fojiali xarakterga ega bo‘ldi: Demokratlar hukmronligi davrida ko‘zga tashlangan iqtisodiy muvaffaqiyatlar ularning nomzodi. Vitse-Prezident AlB-bert Gorning g‘alabasiga umid uyg‘otdi. Respublikachilar ham g‘alaba ishtiyoqida edilar. Ular jamiyatning an’anaviy qadriyatlarini himoya qilish shiori ostida saylovchilarni o‘zlari tomon og‘dirish uchun hamma imkoniyatlarni ishga soldilar. O‘zlarining saylovoldi dasturlarida respublikachilar B.Klinton qo‘llagan tajribani ishga soldilar. Bunda ular demokratlarning ba’zi shiorlarini o‘zlashtirib va markazlashgan yondashuvga tayanib, demokratlar mavqeiga yaqin mavqeda turishdi. Mamlakatning gullab-yashnashi, iqtisodiyotni ravnaq toptirish to‘g‘risidagi an’anaviy va’dalar saylovchilar kayfiyatiga ta’sir ko‘rsatdi. Natijada saylovoldi muhokamalarda an’anaviy bo‘lgan iqtisodiy muammolar 2000-yilga kelib ikkinchi darajali muammolarga aylanib, ta’lim, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy ta’minot masalalari hamda din, jamiyatning oilaviy va ma’naviy qadriyatlariga bog‘liq masalalar birinchi o‘ringa chiqdi. Bu masalalarda respublikachilar mavqei aholining ko‘pchilik qismi tomonidan qo‘llab-quvvatlandi. Saylov natijalari inkor etib bo‘lmas xarakterga ega edi. Al’-bert G‘or J. Bo‘shga qaraganda 542 mingdan ko‘proq saylovchilar ovozini to‘plaganiga qaramasdan, saylov kollegiyasi (hay’ati)da ozgina farq bilan respublikachilar tarafdorlari ustunlik qildi. Bunaqa holatga AQSH saylov tizimining o‘ziga xos xususiyatlari sababchidir. Ma’lumki, Amerikada saylov taqdirini umumxalq ovoz oyeri-shida qatnashadigan saylovchilar emas, balki saylovchilar hay’ati hal qiladi. Demak, AQSHdagi Prezidentlik saylovi jarayonlarini tushunib olish uchun, avvalo, mamlakat Kongressi, ya’ni Parlamentning o‘ziga xos xususiyatlarini bilib olishga go‘g‘ri keladi. Kongress ikki palatali. Yuqori palata Senat bo‘lib, unga har oir shtatdan ikki nafardan vakil saylanadi. Amerika E0 ta shtatdan tashkil topganini nazarda tutsak, yuqori palata 100 nafar deputatdan iborat ekanligi ma’lum bo‘ladi. Quyi palata–Vakillar palatasida deputatlar soni har bir shtat aholisining soniga qarab taqsimlangan. Vakillar palatasidagi deputatlar soni, odatda, 435 kishidan iborat bo‘ladi. Har ikki palatani qo‘shganda esa, 535 deputat hosil bo‘ladi. Endi Prezident saylash tartibiga o‘taylik. Yuqorida Prezidentni hay’at saylaydi, deb aytdik. Bu hay’atga barcha shtat vakillari kiradi. A’zolar soni Kongressning tegishli shtatdan saylangan har ikki palatadagi deputatlar soniga teng. Saylovchilar hay’atida ham 535 vakil bor. Prezidentlikka saylanish uchun nomzodga hay’at a’zolarining kamida 270 nafari ovoz berishi kerak. Odatda, Meyn va Nebraskadan tashqari barcha shtatlarda saylovchilarning ko‘pchilik ovozini olgan nomzod o‘sha shtat hay’atlarining barcha ovozlarini oladi. Bir nomzod raqibiga qaraganda oz ovoz olib, saylovda yutib chiqqan holatlar kamdan kam ro‘y bergan. Aynish-u voqea 100-yildan beri ilk bor 2000 yilgi Prezidentlik saylovida sodir bo‘lgandi. Jorj Bo‘sh Floridada raqibidan kam ovoz olganiga qaramay, hay’at a’zolari qo‘lloviga erishib, kichik farq bilan bo‘lsa-da, Al’bert G‘or ustidan g‘alaba qozondi. Saylovchilar hay’ati qoidalari kichik shtatlar uchun birmuncha foydalidir. Masalan, har bir shtat aholisining sonidan qat’i nazar, Senatda bir xil, ya’ni 2 nafar a’zoga ega. Vakillar palatasidagi deputatlar esa aholi soniga qarab taqsimlanadi. Masalan. AQSH umumiy aholisining 12 foizini tashkil etgani holda, Kaliforniya hay’atda va quyi palatada 55 tadan ovoz (10 foiz)ga ega. Vaholanki, Vayoming kichik shtati esa umumiy aholining 0,18 foizini tashkil etsa-da, hay’atda 3 ta o‘rin (0,56 foiz) oldi. Saylov natijasini belgilashda respublikachilarning Florida shtatida saylov varaqalarini qayga sanashga yo‘l qo‘ymaganliklari ularning g‘alabasini ta’minladi. Florida shtatidagi saylov natijalari demokratlarning bir qancha noroziliklariga sabab bo‘lgandi. Saylovda kim g‘alaba qozonganligi masalasini AQSH Oliy sudi ko‘rib chiqdi. Natijada AQSH Oliy sudi qaroriga ko‘ra AQSHning 43-Pre- zidenti etib kichik J. Bo‘sh e’lon qilindi. Kichik Jorj Bo‘sh Prezidentlik kursisiga o‘tirishi bilan, mamlakat bir qator ichki va tashki muammolarga duch keldi. 2001-yil 11- sentyabrda N’yu-Iork shahrida bo‘lgan terroristik harakat tufayli 3000 ga yaqin kishining halok bo‘lishi, 2001-yilning oxirlarida AQSHda boshlangan iqtisodiy inqiroz, tashqi siyosagda terrorizmga qarshi kurash, AQSHning tashqi siyosatdagi g‘olibona yurishini ta’minlash, xususan, Afg‘oniston va Iroqdagi antidemokratik rejimlarni ag‘darib tashlash bahonasida u joylarda AQSHning pozitsiyasini mustahkamlash kabi muammolar yechimini topish kerak edi. Ikki yildan beri davom etayotgan iqtisodiy inqirozdan 2003-yil oxirlariga kelib kutila boshlandi. AQSH Federal zaxira tizimi (FZT) ning ma’lumotiga qaraganda, 2003-yilning oxiriga kelib, FZTning 12 ta okrugidan 10 tasida iqtisodiy o‘sishga erishildi. Sanoat ishlabchiqarishi yo‘lga qo‘yildi, chakana savdo hajmlari oshdi, ko‘chmas mulk bozorida jonlanish ro‘y berdi. 2004-yilda Yalpi ichki mahsulot (YAIM) hajmi 4,4 foizga o‘sdi. Ushbu ko‘rsatkich 1999-yildan beri eng yuqori natija edi. Bu esa jahon YAIM ko‘rsatkichlaridan atigi 0,4 foizga ko‘p bo‘ldi, xolos. Bu ko‘rsatkich AQSH iqtisodiyotining zaif bo‘g‘ini hali ham ortiqcha ishlab chiqqarish quvvatlarining mavjudligidan, korxonalar foydasining pastligidan darak berardi. Shu bilan birga, iqtisodiyotdagi jiddiy muammo taqchillikning tez o‘sib borayotganligi bo‘lib, 2004-yilda eng yuqori ko‘rsatkichga–550 mlrd dollarga yetdi. Bunday taqchillik tashqi savdoning holatini aks ettirdi va import hamda eksport qilinadigan mahsulotlar va xizmatlar qiymati o‘rtasidagi farqni kuchaytirdi. Buning ustiga, chet el investitsiyalari (sarmoyalari) kirib kelishi pasaydi. AQSH Hukumati tashqi defitsit (tanqislik)ni qoplash uchun qimmatli qog‘ozlar chiqarishni ko‘paytirishga majbur bo‘ldi. Mazkur qog‘ozlar chet eldagi Markaziy Banklar orqali sotildi. Bu hol shundoq ham juda katta miqdor, ya’ni { trln 347 mlrd AQSH dollariga yetgan davlat qarzining yanada o‘sishiga olib keldi. Shu narsa diqqatga sazovorki, mazkur qarzning 41.9 foizi Yaponiya va Xitoy hissasiga to‘g‘ri keldi. Buning ustiga, harbiy xarajatlar oshirib borildi. Amerika Qo‘shma Shtatlari Kongressining Vakillar palatasi 2003-yilning 8-iyulida Mudofaa vazirligining 2003-yilning { oktyabridan boshlanadigan kelgusi 2004 moliya yili uchundda mlrd dollar miqdoridagi harbiy byudjetini qabul qildi. o bi aksariyat ko‘pchilik ovoz–399 tarafdor. 19 qarshiovoz oydan oxra Bo‘sh ma’muriyatining mudofaa ehtiyojlari uchun asosin sur amalda ortiqcha bahs-munozaralarsiz tasdiqladi. — jiqatdan Ajratilgan mablag‘ hisobidan armiyaning or Uni “Bpaa-qurollanishini jiddiy ravishda yangilash a shu-ley" zirhli avtomobillari va "Abram tanklarini — ningdek, har biri 2 mlrd dollar turadigan "Virjiniya" tipidagi 5 ta atom suvosti kemasini qurishni mo‘ljalladi. Tashqi siyosatda kichik Jorj Bo‘sh Afg‘onistondagi tolibonlar hukumatini va terrorchilik harakatining yo‘lboshchisi Ben Ladenni yo‘q qilish bahonasida ittifoqchilari bilan 2001- yilning oxirida hujum boshladi. tolibonlar hukumati ag‘darildi va Hamid Karzay boshchiligida afg‘onlar hukumati tuzildi. AQSH Afg‘onistonda mustahkam o‘rnashib oldi va kichik J. Bo‘sh otasi boshlab bergan Iroq urushini 2003-yil nihoyasiga yetkazdi. Iroqda ommaviy qirg‘in qurollari bor, Saddam Husayn "Al-Qoida" terroristik harakati bilan aloqador degan bahonalar bilan AQSH ma’muriyati o‘zining azaliy niyati bo‘lgan Iroq neftiga xo‘jayinlik qilish huquqini qo‘lga kiritdi. Ikkinchidan, Isroil davlatiga nisbatan Iroq tomonidan tug‘ilayotgan xavfni ham bartaraf qildi. 2004-yil 2-noyabrda bo‘lib o‘tgan Prezident saylovlari kichik Jorj Bo‘shning g‘alabasini ta’minladi va o‘z Prezidentligining ikkinchi muddatida oldingi 4-yilda bajarolmay qolgan ishlarini bajarishni maqsad qilib qo‘ydi. 2005-yil 20 yanvar kuni Bo‘sh qasamyod qabul qildi. Bo‘shning ikkinchi Prezidentlik davri AQSH iqtisodiyotining o‘sish davriga to‘g‘ri keldi. XXG asrning boshida dunyo miqyosida yaratilgan zamonaviy texnika va texkologiyalarning 35,896 i AQSH hissasiga to‘g‘ri keldi (bu ko‘rsatkich Yaponiyada 17,67. Germaniyada 6,67,6, Buyuk Britaniyada 5,776, Fransiyada 5,1576, Xitoyda 1,670 ni tashkil etdi). Tabiiyki, bunday qudratga ega mamlakat iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy hamda madaniy globallashuv jarayonining asosiy harakatlantiruvchi kuchi va yetakchi omiliga aylandi. Amerikalik futurolog X. Makrey bundan buyon Amerikaning barcha sohalardagi intellektual ustunligi saqlanib qolishi, uning madaniyati, g‘oyalari va tili butun dunyo bo‘ylab targ‘ib etilishiga hech qanday to‘siq yo‘qligini ta’kidlaydi. Biroq kichik Jorj Bo‘sh Prezidentligining oxirgi yili –2008-yilning yozida AQSHda iqtisodiy inqiroz boshlandi. AQSH jahon iqtisodiy inqirozining uchog‘i bo‘lib qoldi. Dunyo ma’nan ikkinchi depressiyaga tayyorgarlik ko‘ra boshladi. Haqiqagan ham, Ikkinchi jahon urushidan so‘ng jahon iqtisodida bunday pasayish ro‘y bermagan edi. Xalqaro Valyuta Fondi ma’lumotlariga qaraganda, jahonda iqtisodiy o‘sish so‘nggi 60-yil ichida birinchi marta 2009-yilda 1,06 foizga qisqardi, ya’ni ta O‘R shia imki, dunyo iktibodi ra tushdi. Taqqoslash uchun ayN r bo‘hronni boshidan kechirgan 1982-yilda ham Yalpi ichki mahsulog ishlabchiqarish 0,9 foizga o‘sgan edi. Ma’lumki, iqtisodiyotda tovar yoki xizmatga bo‘lgan talab va taklif o‘rtasida muvozanat buzilsa, moliyaviy inqiroz yuz beradi. U. asosan, banklar likvidligi (to‘lov qobiliyati)ning zaifligi bilan bog‘liq muammolarning keskinlashuvi, kredit bozorida yuz bergan tanglik va mablag‘ (pul)ning yetishmasligi tufayli kelib chiqadi. Bugun dunyo bo‘ylab "qanot" yozayotgan jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi ham. aslida, shu asosda ildiz otdi. Yuzaga kelgan mazkur vaziyatdan qanday chiqish yo‘llari qidirildi. 2008-yili Vashingtonda 20 ta yirik davlatning iqtisodchilari Sammitida aynish-u yo‘l izlandi. Chunki ular bu global inqiroz ekanini, oldin erishilgan marralarga qayta chiqib bo‘lmasligini anglashdi. Holbuki, jahon bo‘yicha yalpi mahsulotning 85 foizini mana shu 20 ta yirik davlat ishlab chiqargan, lekin bugun moliyaviy-iqtisodiy va bank tizimlari barqarorlikni yo‘qotdi, himoya mexanizmi zaiflashdi, banklarning to‘lov qobiliyati susayib, kredit berish jarayonida tanglik yuz berdi. Oxir-oqibag tovarlar, xizmatlarga bo‘lgan talab va taklif muvozanatida buzilish sodir bo‘ldi. Pul yetishmaganidan, ish o‘rinlarini qisqartish, katta-katga bank tizimlarini bankrot deb e’lon qilish, korxona ishchi-xizmatchilarining maosh miqdorini kamaytirish, ishlabchiqarish hajmini pasaytirish kabi bir-biriga bog‘liq juda noxush holatlar yuzaga keldi. Ish tashlashlar. norozilik namoyishlari boshlandi. Darhaqiqat, keyingi yillarda rivojlangan mamlakatlarda surunkali byudjet taqchilligi va salbiy tashqi savdo saldosining kuzatilayotganligi jahon moliyaviy inqirozining vujudga kelishining asosiy omillaridan biri bo‘ldi. Bundan tashqari, rivojlangan mamlakatlar, ayniqsa, AQSH davlat tashki qarzi miqdori va uning YAIMg‘a nisbatan salmog‘i o‘sganligi inqiroz kuchayishining asosiy omillaridan biri bo‘ldi. Xususan, 2008-yilda AQSH tashqi qarzining Yalpi ichki mahsulotga nisbatan salmog‘i qariyb 90 foizni tashkil etdi. ya’ni 10 trln Aa lardan oshib ketdi. 2009 yilgi davlat byudjetida I defitsit n trillion dollarni tashkil etdi. Tashqi qarz esa 2011-yil yanvar i. oyiga kelib juda katga astronomik raqam–14 trln dollarga yetd dunyo bozorida aylanayotgan va-a Hozirda, ma’lumotlarga qaraganda. — lyuta zaxiralarining salkam 74 foizi dollar bo‘lsa, 24 TARA km dir. Qolgan ikki foizdan sal ko‘proqni Buyuk Britaniya pullari: funt-sterling hamda iyena tashkil etadi. Shu o‘rinda, zaxira valyuta nima ekaniga aniqlik kiritib olsak. Zaxira valyuta deb davlatlarning banklari tomonidan yig‘iladigan va xalqaro hisob-kitoblarda foydalanadigan xalqaro pulga aytiladi. Avvallari zaxira valyuta rolini funt-sterling bajarib kelgan. 1944-yilda Breton-Vudsda bo‘lib o‘tgan konferensiyada dollar ikkinchi zaxira valyuta sifatida qabul qilingan, Shundan so‘ng AQSH puli tezlik bilan barcha bozorlarni egallay boshladi va"birinchi valyutaga aylandi. AQSH dollarining dunyo bozorida aylanishi mamlakat iqtisodining tez va jadal rivojlanishiga katta turtki berdi. Amerika Qo‘shma Shtatlari qog‘ozga pul bosib boyib ketdi. Chunki XX asrning 50—60-yillarida dollarga dunyo bozoridagi hamma narsani sotib olish imkoni tug‘ildi. Natijada Amerika pul stanoklari to‘xtamasdan ishladi va dunyodagi eng yangi texnologiyalarni sotib ola boshladi. Bundan tashqari, eng aqlli odamlarni ham AQSHga taklif qilish imkoni paydo bo‘ldi. Bugun dunyo bozorida qancha dollar borligini hech kim bilmaydi. Xalqaro ekspertlarning e’tirof etishlaricha, AQSH jahon Yalpi ichki mahsulotining asosiy iste’molchisi ekanligi jahon moliyaviy inqirozining kelib chiqishiga faol ta’sir ko‘rsatgan. Ma’lumotlarga qaraganda, AQSHning jahon Yalpi ichki mahsulotidagi ulushi 23 foizni tashkil qilsa-da, uning iste’moldagi hissasi qariyb 40 foizga teng. Xo‘sh, qolgan 17 foiz iste’mol tovarlarini AQSH qayerdan oladi? Albatta. ularni boshqa mamlakatlar hisobidan. tovar bilan ta’minlanmagan qog‘oz pullar (AQSH dollari)ni keragidan ortiq bosib chiqarish hisobiga sotib oladi. Shu yo‘l bilan dunyo milliy boyligini taqsimlashda. aytish mumkinki, qaroqchilik yo‘lini tutadi. Tashqi siyosatda Iroq, Eron, Liviya, Sudan, Suriya kabi davlatlarda demokratik jarayonlarni qo‘llab-quvvatlashni AQSH o‘zining ustuvor yo‘nalashi sifatida belgiladi. Iroqdagi "qonli urush" davom ettirildi; mutaxassislarning hisob-kitoblariga kura. Iroqdagi harbiy amaliyotlar uchun AQSH bir oyda 12,5 mlrd dollar sarflangan. AQSHning Iroqda urush harakatlarini boshlangandan beri sarflangan xarajatlari 850 mlrd dollardan oshib ketdi. 2005- yildan boshlab AQSHning Eron Islom Respublikasi bilan munosabatlari yanada keskinlashdi. 2008 yilgi Prezidentlikka saylovlarda demokratlar partiyasining nomzodi Husayn Barak Obama g‘alaba qildi. Uning Prezidentlik kursisiga o‘tirishi AQSHda moliyaviy va iqtisodiy inqirozning avj olayotgan pallasiga to‘g‘ri keldi. Buni qarangki, iqtisodiy tanazzuldan zarar ko‘rmagan korxonalar ham bo‘ldi. Istambuldagi "Baydan Shoss" ("Vaudap 5Boye") kopaniyasi inqiroz tufayli katta daromad qildi. Iroq poytaxti Bog‘doddagi matbuot anjumanida AQSH Prezidenti Jorj Bo‘shga otilgan tufli aynan o‘zlarida ishlab chiqarilganini bayon qilgan mazkur Poyabzal shirkati haddan ziyod buyurtmani qondirish uchun yana 100 kishini ishga oldi. Kompaniya boshqaruvchilarining aytishlaricha. keyingi kunlarda "Bo‘shning tuflisi" deb atalayotgan 271-rusum- dagi erkaklar tuflisiga bo‘lgan talab to‘rt baravar ortgan. Tufliga bo‘lgan 10 minglab buyurtmalar AQSH va Iroqdan kelib tushgan. 2008-yilning 14-dekabrida Prezident J. Bo‘sh va Iroq Bosh Vaziri Nur al-Malikiyning Bog‘doddagi matbuot anjumani chog‘ida 28 yashar mahalliy telejurnalist Muntadar Zaidiy aynan shu maqsadda sotib olgan tuflisini Amerika rahbariga qaraga otgandi. 2011- yil boshlanibdiki, biroq 2008- yil yozida boshlangan iqtisodiy inqirozning qachon tugashini hech kim ayta olmayapti. Barak Obama tashqi siyosatda ijobiy siljishlar tomon qadam tashladi. 2010-yilda Iroqdan AQSH qo‘shinlarining asosiy qismi olib chiqildi. Qolgan harbiy qismlarning ham 2011-yilda olib chiqilishini ma’lum qildi. B. Obama J. Bo‘shning Afg‘onistonda tinchlik o‘rnatish uchun qo‘shinlar sonini ko‘paytirish rejasini ma’qulladi. AQSH ma’muriyati Eron Islom Respublikasiga munosabat masalasida ham o‘zidan oldingi Prezidentlarning yo‘lini gutmoqda. Jahon iqtisodiy inqirozining boshlanishi xalqaro siyosatning ayrim hodisalariga o‘z ta’sirini ko‘rsatdi. Xususan, 2008-yil avgustda Kavkazdagi urushdan keyin G‘arb va Rossiya o‘rtasida boshlanishi mumkin bo‘lgan navbatdagi "sovuq urush" xari fining yo‘qolishida, Fors ko‘rfazida Eron ishtirokida urush kelio chiqishining oldi olinishida namoyon bo‘ldi. Rossiya Federatsiyasi bilan munosabatlari yaxshilandi. 2010-yilning dekabrida AQSH Kongressi strategik qurollarni cheklash bo‘yicha Uchinchi Shartnomani ("SQCH-3") ko‘rib chiqdi va ko‘pchilik ovoz bilan uni qabul qildi. 2011-yilning fevralida Rossiya davlat Dumasi ham mazkur qildi. Shunday qilib, uzoq m-u-shartnomani muhokama qilib qabul loyida ratifika-zokaralardan so‘ng "SQCH-3" Shartnomasi fevra siya qilindi. 45. AQSH rivojlanishining asosiy omillari Dunyo davlatlari orasida iqtisodiy qudrati jihatidan Amerika Qo‘shma Shtatlari birinchi o‘rinda turadi. Amerikaning mustaqil davlat sifatida yuksaklikka intilish omillarini o‘rganish foydadan xoli emas. Amerikaning ham ijtimoiy, ham iqtisodiy jabhalarda shunchalik yuksaklikka erishgani tasodifiy emas. Buning obyektiv–inson irodasiga bog‘liq bo‘lmagan, subyektiv–inson irodasiga bog‘liq bo‘lgan omillari bor. Birinchi guruh omillar haqida gap borganda, AQSH hududining kattaligi–maydoni 9,3200 kvadrat kilometr bo‘lib, Yevropa qit’asiga teng, jug‘rofiy sharoiti qulay (Tinch va Atlantika okeanlari ikki tomondan o‘rab olgan). iqlim sharoiti mo‘tadilligi, xususan, yog‘in-sochinning yetarli miqdorda ekanligi, qazilma boyliklar, daryo, ko‘l. o‘rmonlar mavjudligi, yerlarining serhosilligi va boshqalarni aytish mumkin. Rossiya bilan qiyoslangudek bo‘lsa, AQSH shimoliy qismining tabiiy sharoiti Qora dengiz bo‘yinikiga muvofiq keladi, Rossiya sharoitining 30 foiziginasi AQSHnikiga o‘xshash. Bu yerda g‘o‘za maydonlarining asosiy qismida sug‘orilmay paxta yetishtiriladi, binobarin. sarf-xarajat ozligi tufayli samaradorlik yuqori. AQSH iqtisodiyoti ildam rivojlanishining eng muhim jihatlari ikkinchi guruh omillarga tegishli bo‘lib, uning ravnaqini, avvalo. Yevropadan ko‘chib kelganlarning zakovati, ilmi, mehnati ta’minladi. Amerikadagi mavjud qulay imkoniyatlar ishchi kuchiga muhtoj edi. shu tufayli nisbatan yuqori ish haqi to‘landi va mashina-mexanizmlarga alohida e’tibor berildi. Xorijdan bu yerga ko‘chib keluvchilar tobora ko‘payib bordi. Agar XGX asrda Yevropa aholisi 2 marta o‘sgan bo‘lsa, AQSH aholisi 14 baravar ortganligi fikrimiz dalilidir. Hozir ham Amerikaga yiliga o‘rtacha 700 ming aholi ko‘chib keladi. 1782-yili fransuz agronomi va sayyohi Gekteor Sen Jen de Kre-vekor "Amerikalik kim o‘zi?" degan savolga shunday javob keltirgan: "U yoyevropalik, yoki yevropalikning avlod-ajdodi bo‘lib, turli qonlarning g‘aroyib qorishmasidirki, bunday holatni boshqa biron mamlakatda uchratmaysiz... Men shunday oilani misol sifatida keltirishim mumkinki, unda buva–ingliz. buvi–golland, o‘g‘li fransuz ayolga uylangan. nevaralari esa boshqa millat vakillariga uy-taniman G quysin tingan, Ko‘chib keladiganlar, asosan, Bars oldiga aniq maqsad ko‘ygan YI NI ilimli, ishbilarmon. o‘z " rni yengishga qodir bo‘lgan turli millat yoshlaridir. Demak, amerikaliklar turli millat va xalqlarning qorishmasidan iborat. Ammo ular yagona ingliz tili asosida yagona davlat. —Vatan tuyg‘usi bilan yo‘g‘rilgan g‘oya uchun kurasholib borib. shu tufayli katga yutuqqa erishdilar", Erkin bozor munosabatlariga asoslangan demokratik o‘zgarishlarning amalga oshirilishish-u yutuqlarning muhim omili bo‘ldi. Erkin. demokratik xususiy tadbirkorlik kayfiyati doimo ustun bo‘lgan. Yutuq har bir shaxsning harakati o‘laroq yuzaga kelgan. shu sababli shaxsiy rag‘bat har vaqt birinchi o‘rinda bo‘lgan. Xalq xo‘jaligi rivojlandi, ayniqsa transport, temir yo‘llar rivoji taraqqiyot asosi bo‘ldi, mamlakagning Atlantika okeani bilan Tinch okean oralig‘ini bog‘lovchi temiryo‘li barpo etildi. Mamlakat iqtisodiyotida ichki yonish dvigateliga asoslangan avtomobil! sano-agi alohida o‘rinni egallaydi. Genri Ford 1913-yili bu sohada kon-veyer usulini ilk bor amalda qo‘lladi. natijada mehnat taqsimoti takomillashdi, bu esa mehnat unumdorligi oshishini miqdor va si-fag jihatdan yaxshilanishini ta’minladi; yuqori ish haqi belgilandiki, bunda ishchilar o‘zlari ishlab chiqargan mashinani xarid etishga qodir bo‘ldi. Yirik ishbilarmonlar Guld, Morgan, Endryu Karnegi, Rokfel-ler, Ford va boshqalar barchaga o‘rnak bo‘ladigan usulda ish yuritishdi. Iqtisodiyotning bunday rivoji nihoyatda to‘g‘ri olib borilgan ichki va tashqi siyosat mahsuli ekanligini alohida aytib o‘tish XOHI, zero, rivojlanish doimo ilgarilab, ravon bormagan. Iqtisodiy inqirozlar Amerikani ham chetlab o‘tmadi. Ayniqsa 1929—1934-yillardagi buyuk inqiroz mavjud siyosatni o‘zgartirishni taqozo etdi. Agar ilgari, asosan, erkin xususiy ish yuritilgan va mamlakat yalpi mahsulotining aksariyat qismi xususiy mulkka tegishli bo‘lsa, F. D.Ruzvel’t Prezidentlik qilgan yillarda (1933—1945) muhim ijobiy o‘zgarishlar, iqtisodiy islohotlar amalga oshirildi. Xususan, yo‘l qurilishi, qishloq xo‘jaligi, bank, ijtimoiy muhofaza va xalq farovonligiga alohida e’tibor berildi, davlat bu soxslar = ko‘proq sarmoya ajratdi. Birinchi va Ikkinchi jahon urushlarini rida Amerikada olib borilgan siyosat yaxshi natija berdi, Kal gi soha rivoji mo‘may daromad manbaiga aylandi: i Van b Va xirasi Amerikaga "yo‘l oldi". Amerikaliklarning eosha R b i zaruriy muhim farqi shundaki. ularda sharoit takozozi — iriladi o‘zgarishlar, islohotlar, sharoitga moslashuv tez kishi sh aa g Masalan, yuqorida aytib o‘tilgan buyuk inqiroz davri million kishini tashkil etdi, mamlakat iqtisodiyotining 50 foizi inqirozga uchradi. Shunda aholini ijtimoiy himoya qilish zarurati keskinlashib, bu ish darhol amalga oshirildi. Shuningdek, 70-yil- larda neft inqirozi ro‘y berib, federal hukumat o‘tkazgan siyosat talabga javob bermay qoldi. Bunday tanglikni bartaraf etish uchun 1980-yili Ronal’d Reygan bir qancha soliqlarni qisqartirib, xususiy tadbirkorlikka keng imtiyozlar berdi. Shundan buyon yillik inflyatsiya 5 foizdan past darajada saqlab kelinmoqda. XX asr o‘rtalarigacha sanoat, xususan, og‘ir sanoat, keyingi davrlarda esa xizmat ko‘rsatish sohasi (savdo-sotiq. transport, aloqa. informatika, turizm va boshqalar) yetakchi bo‘lib qoldi. Ayniqsa, kompyuterlashtirish, kosmanavtika, eksport sanoati muntazam rivojlanmoqda. Umuman, XXT asr informatika asri bo‘lishiga shak-shubha yo‘q. Bu yerda fermerchilikka asoslangan qishloq xo‘jaligida aholining oz qismi band bo‘lsa-da, ammo unumdorlik va samaradorlik nihoyatda yuqoriligi tufayli mamlakat qishloq xo‘jaligi mahsuloti bilan to‘la ta’minlangan va xorijga ham ko‘plab chiqariladi. Masalan, Amerikada paxtachilik yuqori darajada rivojlangan bo‘lib. unga jahon paxta tolasi eksportining 30 foizi, O‘zbekistonga esa 20 foizi to‘g‘ri keladi. Nufusi dunyo aholisining atigi 5 foizini tashkil etgan Amerika jahon bo‘yicha yetishtirilayotgan mahsulotning salkam to‘rtdan bir qismini ishlab chiqarmoqda. Amerikada ""Har bir inson–ishbilarmon" degan shior bor. Ma’lumotlarga qaraganda, bu yerda 20 millionga yaqin firma bo‘lib, jumladan, 13,5 millioni ijaraga olingan yakka mulkdorchilik, 1,8 millioni sherikchilik asosida va 4,2 millioni korporatsiya tariqasida ish yuritadi. Firmalarning aksariyati kichik bo‘lib, yiliga 100 ming dollardan kamroq biznes kirimiga ega. Kichik va o‘rta biznes muhim o‘rin egallaydi, chunki bu sohada ishlovchilar soni katta biznesdagilarga deyarli teng. So‘nggi davrda vujudga kelgan yangi ish joylarining 60 foizi kichik biznes korxonalaridadir. XX asrning 80-yillarida AQSHda kichik biznes korxonalari 7 millionga ko‘paydi. Ayniqsa, amerika ayollarining yakka mulkchilik asosidagi biznes korxonalari yil sayin ko‘paymoqda: 1977-yili ular soni 1,9 million bo‘lsa, 2002-yilda 4.4 millionga yetdi. Yakka Maria ir atigidi so shkariladigan firma bo‘lib, uning zal tomoni shundaki mulk sohibi biroq bu tiri bog‘liq. runing 29. , rov oylan kelishmay. tezkor va qat’iy qaror qilishi mumkin. Korporatsiyaga nisbatan kamroq soliq to‘laydi. Darvoqe, kichik biznes, odatda, yangi mahsulot yoki xizmat turi yaratilishining boshlang‘ich nuqtasidir. Aytaylik, shaxs biror g‘oyani amalda tatbiq etishga urinadi. Agar ishi baroridan kelsa, biznesi rivoj toladi yoki mahsulotni kattaroq firma sotib olishi mumkin. Kichik biznes kishining tajribasini orttiradiki, bu hol keyinchalik kattaroq miqyosda qo‘l kelishi. ixtisoslashgan mahalliy ehtiyojlarni qondirishga yaxshi moslashishi mumkin. Ommaviy ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar didiga ma’qul kelmagan iste’molchilarga hunarmandlar o‘zlari tayyorlagan mahsulotlarni, xizmat turlarini taklif etishlari mumkin. Aksari kichik biznes katta biznes miqyosiga yetib, davlatning iqtisodiy qudrati ortirishiga hissa qo‘shadi. Amerikada joriy etilgan texnik yangiliklarning 55 foizi kichik va o‘rta biznes sohalariga mansubdir. Darhaqiqat, kichik tadbirkorlik mamlakat iqtisodiyotiga kuch bag‘ishlab, ijodkorlik va raqobat muhitining muhim qismi sanaladi. AQSH--Uzbekiston munosabatlari AQSH davlati O‘zbekiston Respublikasi bilan davlatlararo aloqalarni mustaqillikning dastlabki yillaridayoq yo‘lga qo‘ydi. 1992-yil 15—16 fevral kunlari AQSH davlat kotibi Jeyms Beyker O‘zbekistonga rasmiy tashrif buyurdi va ikki davlat o‘rtasida diplomatik aloqalar o‘rnatildi. Toshkentda birinchi bo‘lib AQSHning elchixonasi ochildi. 1993- yil 14-sentyabrda AQSH Davlat delar-tamentining maxsus topshiriqlar bo‘yicha elchisi Strob Talbot O‘zbekistonga kelib, O‘zbekiston Prezidenti bilan hamkorlik qilish masalalarida suhbatlashdi. 1993-yil 6-aprelda AQSH Mudofaa vaziri Uil’yam Persi yurtimizga keldi, Uzbekistonning NATO "Tinchlik yo‘lida hamkorlik" Dasturida ishtiroki muhokama QILINDI. AQSH Armiyasi o‘quv-mashq markazida bo‘lib utgan tinchlikni ta’minlash maqsadidagi harbiy mashqlarda Uzbekiston Qurolli Kuchlari vzvodi ishtirok etdi. i O‘zbekiston bilan AQSH o‘rtasida sarmoyalarni rag‘batlantirish va o‘zaro himoya qilish, ikkiyoqlama soliq olmaslik to‘g‘risida P ri lar tuzildi. Toshkent-N’yu-York o‘rtasida bevosita havo yo‘li ochildi. O‘zbekistonda 1996-yil boshlarigacha amerikalik sarmoyadorlar– tirokida 200 ta O‘zbek-Amerika qo‘shma korxonalari tashki « R n faoliyat ko‘rsagdi. Bular orasida Navoiy viloyati Zarafshon voding dagi Muruntovda AQSHning "N’Byumont Mayning" korporatsiyasi bilan hamkorlikda tog‘ jinslaridan oltin va kumush ajratib oluvchi "3a-rafshon-N’yumon" qo‘shma korxonasi bor. Amerikaning 28 ta kompaniya, firma va banki Toshkentda o‘z vakolatxonalarini ochdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I. Karimov boshliq davlat delegatsiyasining 1996-yil 23—28 iyun kunlari AQSHda bo‘lishi O‘zbekiston va AQSH munosabatlarini yangi pog‘onaga ko‘tardi. Unda ikki mamlakat o‘rtasidagi munosabatlarni chuqurlashtirish, tomonlar manfaatiga daxldor bo‘lgan siyosiy, iqtisodiy, xavfsizlik masalalari muhokama etildi. 1996- yil 25 iyun kuni O‘zbekistonning AQSHdagi elchixonasi ochildi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov 2002-yil 11—14-mart kunlari AQSHga rasmiy tashrif bilan bordi. Amerika Qo‘shma Shtatlarida O‘zbekiston rahbariga ko‘rsatilgan e’tibor. alohida hurmat Prezident Jorj Bo‘sh bilan muloqotdan boshlandi. AQSH davlat rahbari bu uchrashuvga ulkan ahamiyat berishini namoyish etgan holda, suhbagga AQSHning oliy darajadagi rahbarlari. ministrlarni ham taklif qildi va uchrashuv g‘oyatda samimiy. do‘stona vaziyatda o‘tdi. Prezident J. Bo‘shning: "Hamma bilib ko‘ysin, biz Uzbekiston bilan endi strategik sherikmiz", deb aytgan so‘zlari, shunchaki. lutf emas, balki ko‘pyillik sinovlardan o‘tgan, bugun shartnomaviy hujjatlar bo‘lib muhrlangan munosabag-larning ifodasi edi. Birinchidan, Markaziy Osiyo kelajagi, qismatiga bevosita bog‘liq dunyoda 11 sentyabr fojialaridan keyin yuzaga kelgan o‘zgacha siyosiy vaziyat yangicha ishonchli munosabatlarning mehvarida turgan ulkan voqea bo‘ldi. Ikkinchidan, davlat rahbarimiz 2000 yilgi Navro‘z tantanalaridagi taorigida ta’kidlaganlaridek, jahon hamjamiyatining ozod va obod Vatanimizga nisbatan hurmat-extiromi, e’tirof hamda ishonchi tobora ortib borayotganligi isboti bo‘ldi. Uchinchidan, tashrif o‘zbek diplomatiyasining tan olingan ulkan yutug‘i sifatida har ikki mamlakatda zamonning yangi voqeliklariga muvofiq keladigan sifat jihatdan yangi munosabatlarni. rivojlantirishga bo‘lgan qiziqishlar o‘suvchanligidan dalolat beradi. To‘rtinchidan, ikki davlat o‘zaro strategik sherikka aylandi. Ayni paytda, Uzbekiston AQSH hamkorliklarining ishonchli sherigi bo‘ldi. Beshinchidan, AQSH strategik hamroh sifatida O‘zbekiston bilan birdam bo‘lib, uning milliy tiklanishi va xalqaro mavqeining oshishida. tub islohiy jarayonlarning yanada samarali hamda istiqbolli bo‘lishiga ko‘maklashadi. Iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirishga qaratilgan 160 million dollar miqdorida mablag‘ ajratilishiga kelishilganligi, shuningdek, Jahon Bankining 350 million dollar miqdoridagi imtiyozli kredit berish ibilan bog‘liq Jahon Banki boshlig‘ining 2002-yil aprel oyidagi Toshkent safari natijalari–fikrimiz isboti. Oltinchidan, AQSH Markaziy Osiyodagi tinchlik va siyosiy barqarorlikning kafili, xalqaro terrorchilikka qarshi kurash borasidagi eng yaqin hamkorga aylandi. Yettinchidan, xavsizlik va mudofaa masalasida AQSH O‘zbekistonda tinchlik, barqarorlik hamda taraqqiyot kafiliga aylandi. Mamlakatimiz Qurolli Kuchlari islohiga 2003-yilda 43 million dollar miqdorida amaliy ko‘mak berishga kelishildi. Davlat chegaralarini mustahkamlash, xalqaro terrorchilik, diniy aqidaparastlik, uyushgan jinoyatchilikka qarshi hamkorlikda kurashish, ommaviy qirg‘in qurollarini tarqatmaslik borasida yordam ko‘rsatish rejalari belgilandi. Sakkizinchidan, buyuk imkoniyatlar ufqi ochildi, ichki va tashqi siyosatimiz. milliy taraqqiyotimiz, maqsad va orzu-intilishlarimiz to‘g‘ri hamda istiqbolli ekanligiga o‘zimizda va demokratik ma’rifiy dunyoda yana bir bor komil ishonch bilan mustahkamlandi. Oq uy oldida o‘tkazilgan uchrashuvda ishtirok etgan Prezident Jorj Bo‘sh o‘z nutqida Uzbekistonning aksilterror koalitsiyasidagi rolini alohida ta’kidlab, mamlakatimiz rahbariyati va xalqiga uz minnatdorligini bildirdi. Bunday uchrashuvlar davomida Islom Karimov AQSH Prezi denti Jorj Bo‘sh, uning milliy xavfsizlik masalalari runicha maslahatchisi Kondoliza Rais, Pentagon rahbari Donal’d Rams-fel’d. davlat kotibi Qolin Pauzll va boshqalar bilan muloqotda bo‘lindi. «F» O‘zbekiston Prezidentining aksilterror koalitsiyasini qo‘llab-harakatlariga yuksak baho berildi. a qo‘shgan arbobi" quvvatlash doirasidagi sa’y-Islom Karimov xalqaro terrorizmga qarshi kurash hissasi va xizmati uchun "Xalqaro miqyosidagi buyuk davlat yuksak mukofoti bilan taqdirlandi. Safar davomida ikkitomonlama imzolangan oltita hujjatning barchasi dolzarb. Lekin ular orasida ikkala davlat o‘rtasidagi siyosiy munosabatlarni rivojlantirishga qaratilgan "Uzbekiston Respublikasi bilan Amerika Qo‘shma Shtatlari o‘rtasida strategik sheriklik va hamkorlik asoslari to‘g‘risida" Deklaratsiya alohida ajralib turadi. Uning siyosiy ahamiyati AQSH Uzbekistonni strategik sherik sifatida rasman tan olishida bo‘ldi. AQSH Davlat kotibi Qolin Pauzllning Uzbekiston mustaqilligining 10-yilligi munosabati bilan yo‘llagan tabrigida, jumladan, bunday deyiladi: I «O‘zbekiston va Qo‘shma Shtatlar o‘zaro muhim manfaatlarga ega. Utgan o‘n yil mobaynida bir qator dolzarb xalqaro va mintaqaviy muammolarni hal etishda birga harakat qilib keldik. Ommaviy qirg‘in qurollari tarqatilishining oldini olish, narkotik moddalarning noqonuniy oqimini to‘xtatish va xalqaro terrorizmga qarshi kurashishdagi hamkorligimiz bunga yaqqol misol bo‘la oladi. Mazkur hamkorlik nafaqag davom etmoqda, balki yangi muammolar paydo bo‘lgani sari chukurlashmokda va kuchaymoqda ham. Qo‘shma Shtatlar O‘zbekistonning EXHT, "Tinchlik yo‘lida hamkorlik", NATOning hamkorlik bo‘yicha Yevroatlantika Kengashi kabi xalqaro tashkilotlardagi ishtirokini faol qo‘llab-quvatlaydi". Bu narsa AQSH Prezidenti Jorj Bo‘shning O‘zbekiston Prezidenti Islom Karimovga yo‘llagan maktubida ham o‘z ifodasini topdi. Ushbu maktubda, jumladan. bunday deyiladi: "O‘zbekistonning terrorchilikka qarshi kurash hamda Afg‘oniston xalqiga insopar-varlik yordami ko‘rsatishni davom ettirayotgan xalqaro koalatsiya-ni ko‘llab-quvvatlashi borasida shaxsanSiz ko‘rsatayotgan sa’y-harakatlarni yuksak qadrlayman. O‘zbekistonda AQSH Qurolli Kuchlarining muayyan qismini qabul qilish hakidagi qaroringiz amalga oshirayotgan ishimizga katta hissa bo‘lib qo‘shildi. Vazifamiz oson emas, muvaffaqiyatga erishmog‘imiz uchun ancha vaqt kerak. Ammo biz birgalikda, baribir, o‘z maqsadimizga yetamiz." 2001-yilning dekabr oyi va 2002-yilning yanvar oyi jahon ommasining diqqat markazida Uzbekiston turdi desak bo‘ladi. Bu davr mobaynida O‘zbekistonga nufuzli va yuksak martabali davlat jamoat arboblari tashrif buyurdi. 2001-yil dekabr va 2002-yil yanvar oyi-o‘rinda yohrda tar o‘raikisomgashirif buyuran. o‘rinliki, AQSH senatorlarining 10 foizi yurtimizda bo‘lib, xalqimiz hayoti bilan, mustaqillik yillarida O‘zbekistonda amalga oshirilgan ulkan bunyodkorlik ishlari bilan yaqindan tanishdilar. Bundan tashqari, O‘zbekistonga AQSH davlat kotibi K. Pauzllning, Mudofaa vaziri D. Ramefel’d, general T. Frenke, AQSH senatorlari delegatsiyasining tashrif buyurishi, BMT sobiq Bosh kotibi Kofi Annandning Prezident Islom Karimovga minnatdorlik maktubini yo‘llashi xalqaro terrorchilikni tag-tomiri bilan yo‘qotish borasida O‘zbekiston qo‘shayotgan katta amaliy hissani e’tirof etishdir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov 2002- yilning 29- yanvarida ushbu delegatsiya a’zolarini Oqsaroyda qabul qildi. Qabul asnosida Yurtboshimiz, jumladan, shunday dedi: "O‘zbekistonga AQSHdan bunday mo‘tabar delegatsiyaning kelishi, bu qadar keng qamrovli muzokaralar o‘tkazilishidan biz mamnunmiz. Buni AQSHda O‘zbekiston bilan munosabatlarni sifat jihatdan yangi bosqichga ko‘tarishga intilish kuchayganining tasdig‘i hamda mintaqamizda xavfsizlik va barqarorlik yanada mustahkamlanishidan mamlakatipgiz manfaatdorligining ifodasi, deb bilamiz". Biroq 2005-yil may oyida Andijonda bo‘lib o‘tgan voqealarga (diniy-ekstremistik harakatlar) nisbatan AQSHning asossiz tanqidiy munosabati O‘zbekiston-AQSH o‘rtasidagi munosabatlarga salbiy ta’sir ko‘rsatdi. Xonoboddan AQSH harbiy bazasi chiqarib yuborildi va yopildi. Bu voqea amerikalik siyosiy doiralarga dars bo‘ldi. Shundan so‘ng Vashington Markaziy Osiyo bozorida gaz-yoqilg‘i yetkazib beruvchi vositalarga oid har qanaqangi katta loyihalar O‘zbekistonning ishtirokisiz, qolavsrsa, mintaqadagi tinchlikning ta’minlanishi. xalqaro terrorizmga qarshi kurashish kabi masalalar ham amalga oshmasligini anglab yetdi. Andijon voqealari haqidagi asossiz munosabat o‘ylamasdan. voqealarni o‘rganmasdan tashlangan qadam ekanligini tushundi va oldingi pozitsiyasidaN voz kechib. O‘zbekiston bilan aloqalarni tiklash yo‘liga o‘tdi. O‘zbekiston 1994-yil NATOning "Tinchlik yo‘lida hamkorlik" rida qatnashib dasturiga qo‘shildi va uning harbiy mashqla » kelmoqda. O‘zbekiston Afg‘onistonda tinchlik o‘rnatish e chun ich shafe’ligida Afg‘onistonga qo‘shni mamlakatlar va AQSH, sida va Rossiya vakillaridan iborat - "63" muloqot guruhini tu " muhim ahamiyatga ega deb hisoblaydi. AQSH–O‘zbekiston munos batlarining yaxshilanib borayotganligini mamlakatimizda ishlab turgan o‘nlab qo‘shma korxonalardan ham bilsa bo‘ladi. O‘zbekiston va AQSH munosabatlari siyosiy, savdo-iqtisodiy, sarmoyaviy, madaniy-gumanitar kabi ko‘plab yo‘nalishlarda izchil taraqqiy etmoqda. O‘zaro manfaatli hamkorlikni sifat jihatdan yangi bosqichga ko‘tarishga xizmag qiladigan keng ko‘lamli masalalar bo‘yicha samarali muloqotlar olib borilayotir. O‘zbekiston bilan AQSH o‘rtasida mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlash, jumladan. xalqaro terrorizmga qarshi kurashish. narkotrafikni bartaraf etish borasida ham o‘zaro hamkorlik mustahkamlanmoqda. Tomonlar turli dasturlar doirasida mutaxassislar uchun o‘quv treninglari tashkil etish orqali mazkur yo‘nalishda muntazam tajriba almashmoqda. O‘zbekiston bilan AQSH o‘rtasida imzolangan iqtisodiyot, savdo, sarmoya, havo transporti, ta’lim kabi sohalardagi hamkorlikka oid Bitimlar o‘zaro munosabatni rivojlantirishda muhim huquqiy asos bo‘lib xizmat qilayotir. Ikki mamlakat ham ulkan iqtisodiy salohiyat va tajribaga ega. AQSHning yetakchi kompaniyalari mamlakatimizdagi korxonalar bilan faol hamkorlik qilib kelayotir. Jumladan, jahon avtomobilsozlik sanoatining yetakchilaridan bo‘lgan "Jeneral Motors" ("Sepega! Mogoga") kompaniyasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan "JM Uzbekistan" ("SM Sh2Bekgal") qo‘shma korxonasida ishlab chiqarilayotgan avtomobillarga bugun nafaqat yurtimizda, balki xorijda ham talab katta. Hozirgi vaqtda AQSHning "Jeneral Motors", "Teksako", "Chars" kabi qator kompaniyalari O‘zbekistonda yirik sarmoya-viy loyihalarni amalga oshirmoqda. Yuqori texnologiyalar sohasining yetakchilari deb e’tirof etilgan "Xonevell", "Sikorskiy eyr-krafg", «Eqkson mobil", "Jeneral elektrik" singari kompaniyalar Uzbekiston iqtisodiyotiga sarmoya kiritish jarayonini rivojlantirmoqda. 2010- yili mamlakatlarimiz o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 181 million AQSH dollarini tashkil qildi. Yurtimizda amerikalik sarmoyadorlar bilan hamkorlikda tuzilgan 243 ta qo‘shma korxona faoliyat ko‘rsatmoqda. Mazkur mamlakatning 63 firma va kompaniyasi yurtimizda o‘z vakolatxonasini ochgan. Ular, asosan, avtomobilsozlik, neftv-kimyo, to‘qimachilik va oziq-ovqat sanoati, qurilish materiallari ishlabchiqarish, sayyohlik, savdo va xizmat ko‘rsatish kabi sohalarga ixtisoslashtirilgan. tis O‘P BOB. 1945—1991 YILLARDA SSSR 15. Urushdan keyingi dastlab yillarda Sovet Ittifoqi Urushdan keyingi yillarda iqtisodiyotni tiklash Urush yillarida mamlakatning xalq xo‘jaligi juda katta talofat ko‘rdi. Okkupatsiya qilingan yerlar deyarli vayron bo‘lgan, xalq turmush darajasi achinarli ahvolda edi. 1946—1947-yillarda Rossiya, Ukraina, Moldaviyaning bir qator rayonlarida boshlangan ocharchilik taxminan 20 mln aholini qamrab oldi, ulardan { mln ga yaqin kishi ocharchilik tufayli hayotdan ko‘z yumdi. Ko‘chalarda boshpanasiz, yashash uchun mablag‘i bo‘lmagan ko‘plab odamlar daydib yurishardi. Millionlab Germaniyaga asir qilib olib ketilganlar, okkupantlardan qochganlar, evakuatsiya qilinganlar va xizmatdan bo‘shatilganlar o‘z yashash joylariga qaytishga urinardilar, lekin ularni joylashtirish, ish bilan ta’minlash muammo edi. Muhtoj odamlarga yordam ko‘rsatish juda mushkul edi. Hukumat faoliyatini qayta tiklash sust darajada amalga oshirilayotgandi. O‘rmonlarda G‘arbiy Ukraina, Belorus va Boltiqbo‘yi davlatlarining SSSR tarkibiga kirishini xohlamaydigan, olmonlar bilan hamkorlik qilayotgan politsaylar to‘dasi izg‘ib yurardi. Ular G‘arbning yordamiga ishonardilar. Birgina 1946-yilning o‘zida G‘arbiy Ukrainada ko‘pchiligi partiya va hukumat rahbarlari bo‘lgan 2 mingga yaqin kishi o‘ldirildi. 1945-yilda mamlakatda favqulodda vaziyat bekor qilindi. Davlat Mudofaa qo‘mitasi tarqatib yuborildi. Xalq Komissarlari Soveti Ministrlar Soveti sifatida qayta tuzildi. Mamlakatni istiqbolli rivojlantirish masalalari muhokamasi jarayonida Ministrlar Soveti Raisi N. A. Voznesenskiy grajdanlar urushi" Dan keyin mamlakat iqtisodiyotini tiklashda qo‘llangan NEP bilan bog‘lik tajribadan foydalanish kerak. deb taklif kiritdi. Kolxozlarni tarqatib yuborish, kichik xususiy tadbirkorlikni yo‘lga ko‘yish kabi takliflar ham o‘rtaga tashlandi. Fuqarolarning demokratik huquqlarini kafolatlovchi yangi davlat dasturi va yangi Konstitutsiya qabul qilish haqida fikrlar muhokama qilindi. Hukumat rahbarlarining bir kagor chiqishlarida sinfiy kurash tobora chekinayotganligi, Sovet Ittifoqida "sinfiy dushman" faoliyati uchun asos yo‘q ekanligi ta’kidlab o‘tildi. Bu g‘oya, asosan, G. M. Malen-kovga (1902—1988) tegishli bo‘lib, o‘sha davrda u Ministrlar Soveti Raisi o‘rinbosari vazifasida ishlardi va Siyosiy Byuro a’zosi ham edi. Lekin I. V. Stalinning nuqtayi nazari hammasidan ustun keldi. U tugilayotgan muammolarni buyruq va safarbarlik tartibida hal etish usullarini olg‘a surdi. Natijada to‘rtinchi beshyillikda (1946—1950) ham markazlashgan qattiqqo‘l boshqaruv usullaridan foydalanildi. Beshyillikda urush davrida vayron bo‘lgan sanoat korxonalarining asosiy qismi tiklandi, mamlakatning shimoliy va sharqiy hududlarini o‘zlashtirish ham davom ettirildi. Neft. gaz, ko‘mir qazib olish tez rivojlana bordi (xususan, Pechora basseynida), Volga-Don kanali qurilishi tugallandi. 1948- yilda iqtisodiy rivojlanishning urushgacha bo‘lgan ko‘rsatkichlaridan o‘zib ketildi (og‘ir sanoat 1940-yilga nisbatan 11876). 1953-yilda SSSR jon boshiga sanoat mahsulotlari ishlabchiqarish bo‘yicha rivojlangan davlatlar yigirmaligidan o‘rin oldi va Chor Rossiyasining ko‘rsatkichlaridan ancha o‘zib ketdi. Aholi turmush darajasini ko‘tarish bo‘yicha ham chora-tadbirlar ishlab chiqildi. 1947-yilda kartochka tizimi bekor qilindi. 8 soatlik ish kuni, mehnat ta’tili joriy qilindi. Beshyillikda 100 mln kv dan ortiqroq uy-joy qurildi, yangi maktablar. kutubxonalar. kasalxonalar ishga tushirildi. Oliy ta’lim tizimini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratildi. 1947-yilda talabalar soni urushdan avvalgi ko‘rsatkichdan oshib ketdi. 1949-yildan boshlab aholi ehtiyoji mahsulotlari narXI yiliga o‘rtacha 205,5 ga pasayib bordi. Umuman olganda, 1947—1952- yillarda narxlar taxminan 5070 ga pasayib, ish haqi osha bordi. 1954-yilga kelib ish haqi 40—504 ko‘tarilib, Rossiya imperiyasining eng yuqori ko‘rsatkichlaridan o‘zib ketdi. Xalqning turmush darajasi bu Ya ndan ham yuqori bo‘lishi mumkin edi. Asosiy resurlar (8896 ri Oy U ) og‘ir va harbiy sanoatni rivojlantirishga qaratilishi bois buning iloji bo‘lmadi. AQSHni yadro quroli monopoliyasidan mahrum qilish ustuvor vazifa bo‘lib qolgandi. Harbiy texnikani takomillashtirish, armiyani qayta qurollantirish masalasi xalq ehtiyoji mahsulotlarini ishlab chiqarishdan muhimroq sanalardi. Soveg Ittifoqining yuqori darajali harbiy texnologiyalar sohasida AQSHni quvib yetishiga nima omil bo‘lganligi hanuzgacha bahslarga sabab bo‘lmoqda. Amerikaning tarixiy ma’lumotlariga ko‘ra. SSSR bunga shpionaj yordamida, ya’ni AQSHning harbiy sirlaridan voqif bo‘lish natijasida erishgan, deb hisoblanadi. Sovet rezvedkachilarining chop etilgan memuarlari bu holatni ancha oydinlashtirdi. Amerikaning yadro quroli loyihasida ishtirok etgan bir qator olimlar Amerika Qo‘shma Shtatlari dunyoda hukmronlik o‘rnatish uchun atom bombasidan foydalanish mumkin. deb hayiqardilar. Haqiqatan ham, olimlar SSSR razvedkasiga yadro quroliga tegishli ba’zi bir ma’lumotlarni yetkazib berganlar. Bu esa Sovet Ittifoqida yadro quroli yaratilishi muddatini bir necha yilga qisqartirdi. Ammo yadro quroli tadqiqotlari, asosan, atom energiyasi instituti olimlari tomonidan olib borilgan va muvaffaqiyatli yakunlangan (rahbar—I. V. Kurchatov). 1953- yilda shu asnoda birinchi bor vodorod bombasi yaratildi. Birinchi bor atom elektrostansiyasi ham Sovet Ittifoqida (Obninsk) 1954- yilda ishga tushirildi. Urushdan keyingi yillarda yuqori sur’atli rivojlanish va armiyani qurollantirishdagi muvaffaqiyatlar quyidagilar bilan asoslanadi: –Sovet Ittifoqining Germaniyadan umumiy miqdori 4,3 mlrd dollarga teng bo‘lgan reparatsiya tovon olishi; v —ozodlikdan mahurm qilinganlar, Germaniyadan qaytib kelganlar, lagerlardagi (9 mlnga yaqin kishi) mahkumlar mehnatidan bepul foydalanish; –qishloqlardan moddiy boyliklarni tortib olish; : –tarmoqlar bir qismining kolxozlarga qo‘shib yuborilib, kolxozlarning esa yiriklashtirilishi. Bozorlarda mahsulotlar- soliqlari oshirildi. Davlatga majburiy mahsulot sotish miqdor ko‘paydi. 1948-yilda kolxozchilarga past narxda davlatga maydam sotish majburiyati yuklatildi. i mo-– 1947-yilda pul reformasi o‘tkazildi. Pul i ne b yo Kul € nat kassalarida saqlaganlar katta yo‘qotishlar kurdi. aa As yangi 1 so‘m olganlar. Obligatsiyalar, davlat zayomlari 2) tirib berish 1:3 nisbatni, kichik omonatlar uchun 2:5 nisbatni tashkil qildi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra. bu reforma urush yillarida chayqovchilar qo‘lida to‘planib qolgan pul mablag‘larini olish maqsadida o‘tkazilgandi. Aslida esa, yetishtirgan mahsulotini bozorda sotib, pul mablag‘larini uyda "saqlagan dehqonlarga katta zarar yetkazdi. Haqiqatda esa, puldor shaxslar pullariga reformaga qadar zargarlik buyumlari, suratlar, ikonalar sotib olib, deyarli zarar ko‘rmagan edi. 1940-yillarning oxiri-50-yillar boshlarida mafkura va siyosat Urushdan keyingi yillarda Sovet Ittifoqida ichki qarama-qarshiliklarning kuchayishi kuzatildi. Bir tarafdan, SSSR aholisining asosiy qismi g‘alabani Stalin nomi bilan bog‘lardi. Xalq xo‘jaligining tez sur’atlarda tiklanishi, turmush darajasining o‘sishini ham Stalin xizmati deb hisoblardi. Boshqa tarafdan, urush va urushdan keyingi yillarda jamiyatda vujudga kelgan ijtimoiy-siyosiy ziddiyatlar tez orada ijobiy o‘zgarishlarga umid bog‘lardi. Frontlarda qatnashgan harbiylar, Germaniyada bo‘lgan asirlar. G‘arbiy Yevropada bo‘lib qaytgan urush qatnashchilari burjua jamiyati haqidagi tashviqotlarning yolg‘onligini va u yerlarda aholi turmush darajasi Sovet Ittifoqidagiga nisbatan ancha yuqori ekanligini o‘z ko‘zlari bilan ko‘rib keldilar. Urush, asirlik azoblarini ko‘rgan kishilarga "xalq dushmani" sifatida qarashib, lagerlarda saqlandi. Endilikda ular o‘z taqdirlariga boshqacha qaray boshladilar. Lagerga surgun qilingan yozuvchi zobitA. Sol-jenitsinning (1974—1994-yillarda muhojirlikda bo‘lgan) yozishicha, front qatnashchilarida o‘z haq-huquqini himoya qilish, yashashni yangicha qabul qilish hislari uyg‘ongan. 1948—1953-yillarda bo‘lgan mahbuslar qo‘zg‘oloni shundan darak beradi. Partiya boshqaruvi tarkibi o‘zgargandi. A’zolarning ko‘pchiligi (273) qismi urush yillarida, ya’ni partiyaga a’zo bo‘lish shartlari osonlashgan vaqtda a’zolikka o‘tgan shaxslardan iborat edi. Ularning asosiy qismi faqatgina boshlang‘ich ma’lumotga ega 6 iz » » o‘lib, Sovet Ittifoqida ro‘y berayotgan haqiqiy ahvolni tushunib yetmasdi. Ular partiyaning yuqori rahbariyati hiyla-nayranglariga osongina moslashib, yangi repressiya jarayonlarida faol ishtirok etgandi. Germaniyaga olib ketilgan yoki asir tushgan va urush tugagandan keyin SSSRga qaytgan odamlar birinchi navbatda ta’qib ostiga olindi. Davlat Xavfsizligi Qo‘mitasi xodimlari ularning reyxga jo‘natilishi va asirlikka olib ketilishini qat’iy nazorat ostiga oldilar. Natijada 2 mln dan ortiq kishilar lagerlarga jo‘natildi. Antisovet va millatchilik kayfiyatlari paydo bo‘lgan hududlarda o‘ta katgiqqo‘llik bilan siyosat yuritildi. Urush yillaridayoq NKVD "isyonchilar" va "banditlar" harakatiga qarshi kurasholib bordi. 1945—1944-yillarda Shimoliy Kavkazda Germaniya qo‘mondonligi bilan hamkorlikda isholib borgan 20 ming kishilik jangchilar guruhi yo‘q qilindi. Chechenlar va ingushlar majburan Qozog‘iston va Qirg‘izistonga ko‘chirildi. Xuddi shunday ta’qiblar Shimoliy Osetiya, Dog‘iston, Gruziya, Qabardo bolqorlari, cherkeslar va Qrimda ham o‘tkazilib (jami 1,5 mlnga yaqin), aholi vatanidan boshqa joylarga ko‘chirildi. Olmonlar G‘arbiy Ukrainadan chekingandan so‘ng, ularning taxminan 100 ming kishilik qurollangan tarafdorlari okkupanglar bilan hamkorlikda isholib borib, Ukraina "mustaqilligini" saqlab qolmoqchi bo‘ldilar. Sovet qo‘mondonligining ma’lumotlariga ko‘ra, bu kurashda qizil armiya jangchilaridan 25 ming kishi halok bo‘ldi. 1956-yilgacha Litvada ham shunday kurashlar davom etdi. Umuman aytganda, 1947—1953-yillarda Litva, Latviya, Estoniya, Moldaviya, Ukrainadan qamoq lagerlariga 280 ming kishi jo‘natildi. Oqlangandan so‘ng, faqat 15 ming kishi vataniga qaytishga muvaffaq bo‘ldi. Milliy okruglardagi ziddiyatlar partiya rahbarlarini yangi g‘oyaviy siyosag o‘tqazishga majbur qildi. 1946—1947-yillarda rus xalqining Sovet Itifoqidagi o‘rni, rus provaslav cherkovining fashizm ustidan g‘alaba qilishdagi ahamiyati keng targ‘ibot oo I. V. Stalinning yaqin safdoshlaridan biri A. A. Jdanov (1896—1948) mamlakatda mafkuraviy ishlarga rahbarlik qildi. Uning fikricha, y "G‘arbga tiz cho‘kish" da ayblanib, ko‘plab va madaniyat arboblari "G‘ar ang 7 qi r V ing "Zvezda" va "Lenin-ularga choralar ko‘rildi. 1946-yilda VKP MKn Ushbu bibi grad" jurnallari to‘g‘risida"gi Qarori qabul uz 1947-yilda SSSR yot fikrlarga qarshi qabul qilingan hujjat edi. «? so Oliy Sovetining farmoniga asosan, mamlakat fuqarolar =) o‘ ta’qiqlandi. "Davlat chet ellik fuqarolar bilan nikohdan utishi as I oi sirlari to‘g‘risida"gi Qonunlar ham kuchaytirildi. Omm: borot vositalarida, yig‘ilishlarda, mehnat faollari majlislarida A. Axmatova, M. Zashenko, D. Shostakovich, S. Eyzenshteyn kabi shoir. kompozitor va rejissyorlar faoliyatini qoralovchi qarorlar qabul qilindi. Ko‘plab ilmiy tadqiqotlar tanqid ostiga olindi. Genetika va kibernetika reaksion burjua va yolg‘on yo‘nalish deb e’lon qilindi. SSSR rahbarlari to‘g‘ri baho bera olmagani tufayli bu sohalar bo‘yicha tadqiqotlar to‘xtatilib, ilmiy xodimlar tarqatib yuborildi. Lekin ancha fursatdan so‘ng akademiklar N. I. Vavilov va S. A. Lebedevlarning xatti-harakatlari bois bu sohalarda Sovet Ittifoqida ham ancha muvaffaqiyatlarga erishildi. 1951- yilda Sovet Ittifoqida birinchi bor EHM yaratildi. Urushdan keyingi yillarda ilmiy sohada marksizm-leninizmni qurol qilib olgan avantyuristlar asosiy o‘rin egalladilar. Buning hammasi ommaviy qatag‘on uchun zamin yaratib bordi. 1946-yilda "sovuq urush"ga o‘tish davri boshlandi. AQSH bilan munosabat keskinlashib ketganligi sababli ittifoqchi respublikalar o‘rtasida mustahkam birlik o‘rnatish zarurligiga e’tibor qaratildi. 6,5 mlndan ortiq kishi 1948—1953- yillardagi qatag‘on qurbonlari bo‘ldi. Ular orasida ilgari qamalgan yoki surgun qilinganlar ham bor edi. Qatag‘onlik yillari davrida mashhur insonlar harbiy boshliqlar ko‘pchilikni tashkil qilardi. Ularni o‘z vazifasini suiiste’mol qilganlikda ayblaganlar. Marshall G. K. Jukov ham shubha ostiga olindi, ammo mashhurligi sabab qamalmadi. "Leningrad ishi" katta shov-shuvga sabab bo‘lgandi. Uning natijasida leningradlik ko‘plab rahbarlar qatag‘on qilindi. Otib tashlanganlar orasida Leningrad oblast partiya komiteti kotibi N. A. Voznesenskiy ham bor edi. Bir vaqtning o‘zida "kosmopolitizmga" qarshi kurash boshlandi. Ular vatanparvar emaslikda. G‘arb oldida tiz cho‘kishda ayblana boshladilar. Ayniqsa, yahudiylar iskanja ostiga olindi. Yahudiylarning madaniy markazi, gazeta-jurnallari, maktablari va teatrlari yopib tashlandi. Paslortdagi millati degan yozuv yahudiylarni tashvishga solib qo‘ydi. Ularga hatto oliy uquv yurtlarida o‘qish ham chegaralangan edi. Yahudiylarni Uzoq Sharqqa, yahudiy avtonom respublikasiga ko‘chirish rejasi ishlab chiqildi. 1953-yilda "shifokorlar ishi" uyushtirildi. Ular partiya rahbarlarini noto‘g‘ri davolashda, zararkunandalikda ayblandilar. i a KO‘PLAB hona I millatiga mansub shifokorlarga larining xulosasiga ko‘ra. Sta-lin ishonchini yo‘qotgan safdoshlaridan shu yo‘sinda qutulish bu voqealarning asosini tashkil qilgan. Stalinning vafotidan keyin bunday qatag‘onlar barham topdi. I. V. Stalin hayotining so‘nggi yillarida partiya ichida demokratiya me’yorlari buzilib bo‘lgan edi. Rahbar organlar yig‘ilishi chaqirilmasdi, hatto 13-yil davomida biror marta syezd o‘tkazilmagandi. Faqat 1952-yilda X!X syezd chaqirilib, VKP KPSS deb atala boshlandi. 25. SSSR Stalin vafotidan keyin Siyosiy reformalar boshida 1953-yil 5-mart kuni I. V. Stalin vafot etdi. Uning o‘limi hokimiyat uchun kurash va sovet jamiyati rivojining yangiyo‘llarini izlab topish o‘n yilligini ochib berdi. 1953- yilda davlat boshqaruvidagi lavozimlarni Stalinning safdoshlari egalladi. SSSR Ministrlar Soveti Raisligi lavozimini G. M. Malenkov. KPSS MQ Birinchi sekretarligi lavozimini N. S. Xrushchev egalladi. N.S.Xrushchev 1938—1949-yillarda Ukraina Kompartiyasi MQ Birinchi sekretari, 1949—1953-yillarda KPSS MQning sekretari. Moskva shahar Kompartiyasi birinchi sekretari edi. Yangi liderlar orasida L. P. Beriya ham katta mavqega ega edi. Ichki ishlar vazirligi lavozimida bo‘lgan L.G. Beriya mamlakatda o‘tkazilgan qatag‘onlik siyosatining tepasida turdi. Bungacha u NKVD rahbari bo‘lib, mamlakat miqyosida mahkumlar mehnatidan foydalanishdan tortib, SSSRning yadro qurolini yaratish dasturigacha bo‘lgan ishlarga ham boshchilik qilgandi. I. V. Sta linning xohish-irodasi bo‘yicha ishlab kelgan bu rahbarlar ichki va tashqi siyosagda o‘zgarishlar qilish lozimligini tushunib yetardilar. Bu o‘zgarishlar quyidagi holatlar bilan bog‘liq edi. –Avvalambor, GULAG (Lagerlar bosh boshqarmasi) munmmosi turarjoyga turardi: tyurma va qamoq lagerlarida 2,3 mli kishi 7,5 mln ega bo‘lishda va kasb tanlashda cheklashlar o‘rnat SHUNI 1S kishi. Ular orasida ko‘plab mashhur kishilar Ba ada oa obro‘-e’tiborga ega bo‘lgan va nohaq sudlanganlar juda « T ii tashkil etar edi. Jazo muddatlari yakunlanib borgan sari, rahbariyat ommaviy qatag‘on qurbonlari to‘g‘risidagi haqiqat yuzaga chiqishidan juda qo‘rqardi. Norilsk, Vorkuta, Qaraganda va boshqa lagerlarda Stalin o‘limidan keyin juda ko‘plab qo‘zg‘olonlar bo‘ldi va bu qo‘zg‘olonlar qiyinchilik bilan bostirildi. –Mamlakat iqtisodiyoti ham qiyin ahvolda edi. Qishloqlar vayron bo‘lgan, zudlik bilan yordam berilmasa, ocharchilik boshlanishi muqarrar edi. Aholining 6090 ini tashkil etuvchi dehqonlar ommasida norozilik kayfiyati kuchayib borardi. Ta’qiblarga qaramasdan, ko‘p dehqonlar shaharga ketib qolgandilar. Faqat 1949-yilning o‘zida mehnatga yaroqlilar soni 3,3 mln kishiga qisqardi. Buning ustiga, keyingi beshyillik rejasida og‘ir va harbiy sanoatni rivojlantirish va qishloq xo‘jaligidan olinadigan soliqlarni oshirish ko‘zda tutilgan edi. –Xalqaro maydonda mamlakatning ahvoli ancha murakkab edi. Koreya urushdan keyin. SSSR AQSH bilan harbiy to‘qnashuv holatida edi. "Sovuq urush" tufayli G‘arbiy va Sharqiy Yevropa o‘rtasidagi savdo-iqtisodiy aloqalar uzilib qoldi. Buning ustiga, SSSR o‘z ichki muammolarini hal etish o‘rniga, sotsialistik davlatlar va ittifoqchilarga yordam ko‘rsatardi. Ko‘rsatilgan bu yordamlar mamlakat aholisi tomonidan qo‘llab-quvvatlanmasdi. 1953-yilda GDRda antisotsialiyetik va antisovet kayfiyatdagi qo‘zg‘olonlar bo‘lib o‘tdi. Bu qo‘zg‘olon sovet qo‘shinlari tomonidan bostirildi. Mamlakatda L.P. Beriya va G.M. Malenkovlar tashabbusi bilan reformalar boshlandi. Matbuotda Stalin nomi kamroq eslatila boshlandi. "Shifokorlar ishi" ham begunoh insonlar jabr ko‘rganligi sababli tugatildi. Nohaq qamalgan, gunohsiz sudlanganlarni oqlash jarayoni, ya’ni reabilitatsiya boshlandi. IIVni qayta tuzish to‘g‘risida qaror qabul qilindi. Yangi rahbarlar xo‘jalik organlarining rolini oshirish, milliy siyosatni qayta ko‘rib chiqish Va bosh lavozimlarga hududlardan milliy kadrlarni tanlab olish to‘g‘risida takliflar bilan chiqa boshladilar. Tashqi siyosatni tubdan o‘zgartirish masalasi ko‘tarila boshlandi. Jumladan. L. P. Beriya Germaniya masalasida oldingi siyosatdan voz kechish va Germaniyaning birlashishida SSSRning to‘sqinlik qilmasligi haqidagi fikrni ilgari surdi. Lekin bu masala SSSR. KPSS rahbariyati tomonidan qattiq qarshilikka uchradi. Ayniqsa, Tashqi ishlar vaziri V. M. Molotov buni sovet siyosatiga xiyonat deb baholadi. Partiya safida o‘z obro‘siga ega bo‘lgan "Stalin gvardiyasi" a’zolari Beriyaning xatti-harakatlariga qarshi chiqdilar. Xrushchev bundan foydalanib, Beriyani qamoqqa olish tashabbusi bilan chiqdi. 1953-yil 26 iyun kuni Ministrlar Soveti Prezidumining qaroriga binoan Beriya qamoqqa olindi. Zudlik bilan chaqirilgan KPSS MQ Plenumida Beriyaga davlat to‘ntarishi qilishga tayyorgarlik ko‘rish, partiyani hukumatdan ajratish. uni IIVga bo‘ysundirish, chet el maxsus xizmatlari bilan hamkorlik qilish va asossiz repressiyalar kabi ayblovlarni ko‘ydi. 1953-yil dekabrida Beriya va bir qator IIV rahbarlari otib o‘ldirildi. 1953- yilning yozidan boshlab reformalar tashabbusi bilan chiqish Malenkov qo‘liga o‘tdi. Uning taklifiga binoan, qishloq xo‘jaligi solig‘i miqdori deyarli 2 baravar pasaytirildi va uning miqdori 9,5 mlrd so‘mdan 4,1 mlrd so‘mga tushirildi. O‘tgan yillar bo‘yicha olingan qarzlar kolxozlarga qaytarildi. davlat tomonidan sotib olish narxlari oshirilib, dehqonlarga tomorqa yer maydonlari kengaytirib berila boshlandi. 1953-yil iyunda KPSS MQ Plenumida Malenkov Stalin shaxsiga sig‘inishni illat sifatida qoralab chiqdi. 1953-yilning avgustida SSSR Oliy Soveti sessiyasida beshyillik rejani qayta ko‘rib chiqishni, xususan, yengil va oziq ovqag sanoatini, qishloq xo‘jaligini rivojlantirish va aholi turmush darajasini oshirishishlarini kun tartibiga kiritdi. Boshqacha qilib aytganda, gap sovet jamiyati rivojlanishining yangi Dasturi haqida borayotgan edi. 1954-yildan boshlab, yangiyerlarni o‘zlashtirish Kompartiya siyosatining diqqat markazida turdi. Yangiyerlarga eng malakali mutaxassislar, bir necha o‘n minglab yoshlar jo‘natildi. Besh yil ichida 42 ming gektar yer o‘zlashtirildi, Qozog‘istonning shimoli-g‘arbiy hududlarining o‘zlashtirilishi mamlakatni oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan ehtiyojini qopladi. Malenkov xalqaro ahvolni yaxshilash, AQSH bilan munosabatlarni tiklashga urindi. 1954-yilda u: "Sovuq urush yangi jahon urushiga sabab bo‘lib, yana millionlab odamlar qurbon bu t sir XOH shidan kapi-bo‘lishiga olib keladi", –deb ta’kidladi. Jah UR-U idida bo‘lgan "Stalin gvar-talizmni yo‘q qilishda foydalanish um n"S b – ga oldi. 1955-yilda KPSS ’ b osti diyasi" darhol Malenkovni ta’qi i MQ PlenumidaN. S. Xrushchev Malenkovni soxta obro‘ opasini ningdek, Beriya safdoshi deb aybladi. gveuvchi opportunist va, shu a quv-u rtu » fasidan ozod qilindi va boshqaruv 1955 fevral oyida Malenkov vazi Xrushchev qo‘liga o‘tdi. N. S. Xrushchev siyosatidagi qarama-qarshiliklar 1954—1955-yillarda qatag‘on qurbonlarini reabilitatsiya qilish davom etdi. "Leningrad ishi" bo‘yicha ayblangan, "kosmopolitizm" qurbonlari va yana ko‘plab harbiy boshliqlar oqlandilar. 1930-yillardagi repressiya ishlari ham qayta ko‘rila boshlandi. 1956-yilning fevral oyidagi KPSSning JX syezdidan. S. Xrushchev Sta-lin rejimi repressiyalarini qat’iy qoralab chiqdi. Ushbu ma’ruza asosida KPSS MQning "Shaxsga sig‘inish va uning oqibatlari to‘g‘risida"gi Qarori qabul qilindi. Bu ma’ruza Xrushchevning shaxsiy tashabbusi bilan tayyorlangandi. Boshqa rahbarlar uning mazmuni bilan tanish emasdilar. Stalinni dohiy va yetuk rahbar sifatida qabul qilgan syezd qatnashchilari dokladni eshitib, karaxt bo‘lib qoldilar. Zalda kimdir: "Ahmoq"" –deb qichqirdi. Keyinchalik Xrushchev o‘z memuarlarida stalinizm davrida Sovet Ittifoqida nimalar ro‘y berganligini mamlakat xalqiga va butun dunyoga ma’lum qilish niyati reabilitatsiya davridan boshlanganini yozgan edi. XX syezddan keyin qatag‘on qurbonlarini reabilitatsiya qilish ancha davom etdi. 1956—1961-yillarda 700 mingga yaqin kishi oqlandi. 1957-yilda chechenlar, ingushlar. bolqorlar. qorachaylar, qalmiqlar o‘z vataniga qaytish imkoniyatiga ega bo‘ldilar. Utgan yillarda yo‘l qo‘yilgan barcha xato va kamchiliklar Stalin nomi bilan bog‘landi (Yejov va Beriya ham mustasno emas edi). Mamlakatda iliqlik jarayoni boshlandi, senzura ancha yumshatildi. Avval reaksion deb hisoblangan shoir va yozuvchilar asarlari chop etila boshlandi. "Xalq dushmani" tamg‘asi bosilgan shaxslar haqida yozish, ular taqdiri bilan bog‘liq voqealarni xalq ommasiga yetkazish imkoniyati tugildi. Lekin yangi siyosatda hamma narsa silliq ketyapti deb bo‘lmasdi. Ba’zi bir qarorlar o‘ylanmasdan qabul qilinardi. Surgundan o‘z vatanlariga qaytib kelganlar va ularning joylarini egallagan ruslar o‘rtasida milliy ziddiyatlar kelib chiqdi. Qrimtatarlari, Povol’je olmonlari reabilitatsiya qilinmay qoldi va bu ham muammolar chiqishiga zamin yaratdi. O‘tmish tarixini tubdan qayta ko‘rib chiqish masalasini ko‘tarishga KPSS rahbariyati hali tayyor emasdi. Buxarin, Zinovyev, Kamenev, Trotsskiy kabi antistalin oppozitsiyasi rahbarlarini reabilitatsiya qilish kun tartibiga umuman qo‘yilmadi. Direktiv uslublar yordamida ijodiy faoliyatga ham rahbarlikni qo‘lga kiritish davom etardi. N. S. Xrushchev va boshqa partiya rahbarlarining ziyolilar bilan uchrashuvlarida badiiy asarlar mazmuni soatlab "tahlil" qilinar, ularning mualliflariga rasmiy baholar berilardi. Stalinning qoralanishi va Informbyuroning tarqatilib yuborilishi SSSR va Sharqiy Yevropa davlatlari orasidagi munosabatlar keskinlashishiga sabab bo‘ldi. Bu mamlakatlarda Stalin tashabbusi bilan shakllangan rejimlar ichki oppozitsiya bilan to‘qnash keldilar va keyinchalik ular ham Stalinga qarshi siyosatga yuz tutdilar. 1956-yilda Vengriyada antikommunistik inqilob boshlandi va bu harakat ham sovet qo‘shinlari tomonidan bostirildi. 1953-yil Vengriyada boshlangan reformalar tashabbuskori Prem’-yer-ministr I. Nad’ edi. Lekin Vengriya mehnatkashlar partiyasi rahbariM. Rakoshi uni revizionist deb qoraladi va u vazifasidan chetlashtirildi. 1956-yil oktyabrda Budapeshtda ommaviy namoyishlar bo‘lib o‘tdi. Uning qatnashchilari VMP rahbariyatining iste’foga chiqishini talab qildi. Namoyishlar qurolli qo‘zg‘olonga aylanib ketdi. Qo‘zg‘olon qatnashchilari davlat xavsizligi xizmati xodimlariga, hokimiyat rahbarlariga qarshi noqonuniy sud jarayonlarini ham o‘tkazdilar. Bunday sharoitda VMP rahbariyati hokimiyatni I. Nadga topshirdi. VMP tarqatib yuborildi. SSSRning qo‘llab-quvvatlashi natijasida Ya. Kadar boshchiligida Vengriya Sotsialistik ishchi partiyasi tuzildi. 1956-yil 1-noyabrda I. Nad’ Vengriya Varshava Shartnomasidan chiqqanligini e’lon qildi va sovet qo‘shinlarining zudlik bilan mamlakat hududidan olib chiqib ketilishini talab qildi. Vengriyadagi voqealar sovet rahbariyati tomonidan kontrrevolyutsion to‘ntarish deb baholanib, Ya. Kadar Moskvaga chaqirib olindi. Sovet qo‘shinlari Budapeshtni shturm qilib (4—11 noyabr), bir hafta ichida butun Vengriya hududida "tozalash" ishlarini olib bordi. Jang-lar natijasida 200 ming kishi Vengriyadan qochib ketdi. 3 mingga yaqin kishi halok bo‘ldi. Sovet armiyasi talofati 2170 kishi bo‘lib, shulardan 669 kishi halok bo‘ldi. Ya.Kadar "kontrrevotyutsiya bostirilgach, Vengriyaga rahbarlik qilishni uz quliga oldi. Ya. Kadar boshchiligidagi yangi hokimiyat onnozitsiyara karra ret-ressiyani boshlab yubordi, 20 MI CHACHAN I zirina aa iy U junlari b: ki T b alar va. shu jumladan, ana da o‘tdi, 407-dan na RNA ari a qaraganda, sovet qoralagani uchun jazolandilar. Vengriya voqealaridan va XX syezddan so‘ng Stalinni xalqaro kommunistik harakat yo‘lboshchisi deb hisoblagan juda ko‘plab mamlakatlar Kompartiyalari bilan KPSS o‘rtasida munosabatlar keskinlashdi. Ularning fikriga ko‘ra, SSSR sotsialistik hamdo‘stlik mamlakatlari bilan maslahatlashmasdan, Stalin shaxsiga sig‘inish siyosatini olib bormasligi kerak edi. "Shu sababli Xitoy bilan ham aloqa buzila boshlagandi. Xrushchev-ning G‘arb davlatlariga nisbatan siyosati qarama-qarshiliklardan iborat bo‘ldi. Kommunistik partiyaning XX syezdida ular bilan hamkorlik qilish haqida ta’kidlab o‘tilgandi. Bundan tashqari, nosotsialistik davlatlar bilan munosabatlarni yaxshilash haqida gapirilib, savdo aloqalarini o‘rnatish ham ko‘zda tutilgandi. Sta-lin o‘limidan so‘ng Koreya bilan yarashishga erishildi. 1955-yilda ittifoqchilar tomonidan okkupatsiya qilingan Avstriya muammosi o‘z yechimini topdi. SSSR, AQSH, Angliya kelishuviga asosan, ushbu davlatlarning qo‘shinlari Avstriya hududidan olib chiqildi. Avstriya betaraf demokratik davlatga aylandi. Bir vaqtning o‘zida xalqaro xavfsizlikni mustahkamlashishlari SSSRning harbiy salohiyatini kuchaytirish evaziga amalga oshirilayotgan edi. Unda AQSHga qarshi davlatlarni qo‘llab-kuvvatlash ham ko‘zda tutilgan edi. Bu qarama-qarshiliklar Xrushchev siyosatiga putur yetkazdi. KPSS Markaziy Qo‘mitasi Prezidiumi a’zolari: Voroshilov, Molotov, Kaganovichlar 1957-yilning 18-iyunida N. S. Xrushchevning iste’foga chiqishini talab qildilar. Yuz bergan vaziyatga SSSR mudofaa vaziri R. K. Jukovning katta sa’y-harakati N. S.Xrushchevning o‘z vazifasida qolishi ahamiyatga ega bo‘ldi. Uning tashabbusi bilan Moskvaga Xrushchev tarafdorlari samolyotlarda zudlik bilan yetkazib kelindi. 1957-yil 27-iyunda KPSS MK Plenumida Xrushchev oppozitsiyani terror va repressiya davriga qaytishda aybladi. "Stalin gvardiyasi"liderlari mag‘lubiyatga uchradilar. Ular o‘z vazifalaridan ozod qilinib, nafaqaga chiqarib yuborildi. Shundan so‘ng Xrushchev Jukovga qarshi harakat boshladi. KISS MQ Jukovni iste’foga chiqarish to‘g‘risida qaror qabul qildi. 1958-yil mart oyida Xrushchev KPSS MQ Birinchi kotibi bo‘la turib, SSSR Ministrlar Soveti Raisi lavozimini ham egalladi. Shu tariqa mamlakatda yana yakkahokimlik siyosati o‘rnatildi. 35. 1950-yillar oxiri va 1960-yilllar boshlarida SSSR 1950-yillar oxirida KPSS iqtisodiy siyosatining inqirozi 50-yillarning oxiri-60-yillarning boshlarida sovet jamiyati rivojlanishi qarama-qarshiliklar bilan xarakterlanadi. Bu siyosat N.S. Xrushchevning mamlakatda islohotlarni bir tekisda o‘tkazmayotganligi bilan bog‘liq edi. 1953-yilda mamlakatda qo‘riq va bo‘z yerlarni o‘zlashtirishishlari ijobiy natijalar bera boshlagan edi. 1953—1958-yillar orasida qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini ishlabchiqarish 3496 ga oshdi, oziq-ovqat sanoati mahsulotlari esa 1,6 barobar ko‘paydi. Mamlakatda fan-texnika yutug‘i sifatida 1957-yilda uchirilgan yerning sun’iy yo‘ldoshini ko‘rsatib o‘tish mumkin. Bu yutuqlar partiya rahbariyatida sovet jamiyati va sotsialistik tizimning imkoniyatlari nihoyatda katta degan ishonchni tug‘dirdi. KPSSning 1959-yilda bo‘lgan XXGsyezdida o‘n yil ichida SSSRning eng rivojlangan mamlakat—AQSHdan ham o‘zib ketishi vazifa qilib qo‘yildi. Bu vazifalarni qo‘yishda KPSS rahbariyati xalq xo‘jaligi rivojlanishining yuqori sur’atlarini (ya’ni { yilda 1094 dan ortiq) saqlab qolishni ko‘zda tutgan "li. Biroq bunday rivojlanishga erishish uchun mamlakatda moddiy resurslar ham, ishchi kuchi ham yetishmasdi. Iqtisodiy o‘sish sur’atlarini ko‘tarishda Xrushchev va uning atrofidagilar eski ma’muriy buyruqbozlik uslublaridan foydalanardilar. Rivojlanish modeli mafkuraviy asosda shakllantirildi. XXT syezdda sotsializmning uzil-kesil g‘alaba qilganligi ta’kidlandi va kommunistik jamiyat qurish vazifa qilio quyildi Iqtisodiy rivojlanishning tamoyillari sovet rahoarlarining kommunizm qurish haqidagi tasavvurlariga muvofiqlashgan edi. Iqtisodiy tajribalardan dehqonlar katta zarar kurdilar Biroq ba’zi bir yo‘nalishlar bo‘yicha ular manfaat xam qurdilar" Masalan. 1964-yildan boshlab ularga nafaqa belgilandi. fuqarolik andi. Lekin tomorqa xo‘jaligi yuritish eskilik sarqiti, kommunistik jamiyat uchun yot narsa deb ai ki 1959-yilda kolxozlardan va jismoniy shaxslardan majou riy kotib olish siyosati boshlandi. Chorvador tu-ravishda mollarni bogio o 1 7 ta mayda shoxli chorva manlarda shaxsiy xo‘jaliklarda ta sigir, tat — ri 339 pasporti berila boshl
past qon bosimi va oksidlanishga qarshi turish
G‘arbiy Yevropa kimyo sanoatida bandlar soni AQSHdan 2 marta, Yaponiyadan 4 marta ko‘p. Yevropada AQSH va Yaponiyaga nisbatan sezilarli darajada ko‘p sintetik bo‘yoqlar, yuvuvchi vositalar, boshqa tarmoqlar uchun zarur bo‘lgan maxsus ximikatlar, plastmassa, sintetik kauchuk, kimyoviy tolalar ishlab chiqariladi. Xuddi shunday Shimoliy Amerika ham dunyo kimyo sanoati rivojlanishiga munosib hissa qo‘shmoqda. Bu yerda kimyo sanoati taraqqiyoti uchun yetarli shart-sharoit mavjud. Masalan, mintaqaning tog‘ʻkimyo xomashyosiga (osh va tosh tuzi, fosforit, neft, gaz, oltingugurt) boyligi, yirik energiya manbalariga egaligi, AQSH va Kanadada tarmoqni joylashtirish uchun suvning etarliligi, innovatsion texnologiya yaratish va jihozlar bilan ta’minlash uchun baquvvat ilmiy-texnika salohiyatining borligi, mashinasozlik sanoati salohiyati va uning ishlab chiqarish jihozlari bilan ta’minlash qobiliyati kabi xususiyatlari. Yaponiya kimyo sanoati rivojlanishiga ko‘ra AQSHdan keyin ikkinchi o‘rinda turadi. Juda kam miqdorda mineral-xomashyo va yoqilg‘i resurslariga tayangan holda, to‘liq neft, gaz, tog‘ kimyo xomashyosini import qilsada, mamlakatda juda baquvvat kimyo sanoati tarkib topgan. Osiyoda yaratilayotgan kimyo sanoati mahsulotining 62 foizi Yaponiyaga to‘g‘ri keladi. Ammo oxirgi yillarda Xitoy va boshqa industrial davlatlarda kimyo sanoatining rivojlanishi uning hissasini kamaytirmoqda. Biroq, Osiyo dunyoda hamon asosiy kimyo mahsulotlarini import qiluvchi region sifatida qolmoqda. Kimyo sanoati jahon iqtisodiyotida yetakchi tarmoq bo‘lishiga qaramay, asosiy tabiiy muhitni ifloslantiruvchi, inson sog‘ʻligiga katta xavf tug‘diruvchi ishlabchiqarish tarmog‘i bo‘lib qoladi. Yengil sanoat -Sanoatning yana bir tarmog‘i bu yengil sanoatdir. Yengil sanoat tarmog‘i aholini turli predmetlar, buyumlar bilan ta’minlovchi xilma-Xil tarmoqlarni o‘ziga birlashtiradi. Yengil sanoat tarmog‘i qishloq xo‘jaligi, kimyo sanoati va mashinasozlik bilan chambarchas bog‘liqlikda rivojlanadi. Mazkur tarmoqlar yengil sanoatni xomashyo, tabiiy va sun’iy tolalar, teri mahsulotlari, bo‘yoqlar, mashina va jihozlar bilan ta’minlaydi.
Xurshid Davron she’riy tarjima bilan ham shug‘ullanib keladi
Mulk huquqining vujudga kelish asoslari qanday2 huquqining vu m judga kelishida mehnat faoliyati, mol-mulkdan foydalanish sohasidagi tadbirkorlik va boshqa xo‘jalik faoliyati, shu jumladan mol-mulkni yaratish, ko‘paytirish, bitim asosida qo‘lga kiritish, davlat mulkini xususiylashtirish, meros qilib olish, egalik qilish huquqini vujudga keltiruvchi mud: dat, qonun hujjatlariga zid bo‘lmagan boshqa harakatlar asos bo‘ladi. Ashyolarni topshirish deganda nima tushuniladi» Ashyolarni oluvchiga topshirish, shuningdek, yetkazib berish majburiyatini olmagan holda boshqa shaxsga berilgan ashyolarni oluvchiga jo‘natish uchun transport tashkilotiga yoki aloqa tashkilotiga topshirish, ashyolarni topshirish hisoblanadi. Ashyo. oluvchining yoki "u ko‘rsatgan shaxsning ixtiyoriga tushgan paytdan boshlab oluvchiga topshirilgan hisoblanadi. Ashyoni tasarrufdan chiqarish to‘g‘risidagi shartnoma tuzilayotgan paytgacha u oluvchining ixtiyoriga o‘tib. bo‘lgan bo‘lsa, ashyo unga shu paytdan e’tiboran topshirilgan hisoblanadi. Egasiz ashyo deb nimaga aytiladi2 Egasi bo‘lmagan yoki egasi noma’lum bo‘lgan ashyo egasiz ashyo hisoblanadi. Egasiz ko‘chmas ashyolar tegishli davlat organining yoki fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organining arizasiga muvofiq ko‘chmas mulkni davlat ro‘yxatiga oluvchi organ tomonidan hisobga olinadi. Egasiz ashyolarni aniqlash va hisobga olish tartibi O‘zbekiston Respublikasi hukumati tomonidan belgilanadi. –Topilmalarga oid qanday qoidalar belgilangan? Yo‘qolgan ashyoni topib olgan shaxs bu haqda uni
73 § 6. TEXNIK IJODKORLIKDA DIZAYN YeCHIMLARINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI 6.1. Texnik va badiiy modellashtirish umumiy jarayon sifatida. Sanoat–texnik mahsulotlarining badiiy jihatdan maqsadga muvofiqligi, ularga estetik tus berish–olimlar, muhandislar ishlabchiqarish xodimlarning muhim vazifasidir. Qulay va chiroyli buyumlar yaratishga qaratilgan badiiy konstruksiyalash (dizayn)ning diqqat markazida hamisha odam, uning ijtimoiy va individual ehtiyojlari, iste’mol va ma’naviy talablari turadi. Har bir predmet (buyum) sanoat asaridan farqli o‘laroq qandaydir hayotiy muhim vazifaga (funksiyaga) egadir. Lekin deyarli har bir ishida o‘zini go‘zal buyumlar bilan o‘rab olish ehtiyoji bor. Shuning uchun ham buyumning qimmati ikki asosni-foyda va go‘zallikni qamrab oladi. Har bir buyumda texnik va estetik asos mavjud bo‘lib, u hamisha muhim bo‘lmaydi va tarixan almashinib turadi. 6.2. Dizayn tushunchasi. Dizayn-ingliz tilidan olingan bo‘lib, chiroyli, shinam, yaxshi chiroyli loyiha degan ma’noni anglatadi. Dizayner esa-kuchli rassom-konstruktor odam. Buyum bilan har qanday tanishish ma’lum darajada unga baho berish bilan bog‘liq. Baho berish funksional, estetik, ijtimoiy nufuzli bo‘lishi mumkin. Buyumlar olamini loyihalash bilan shug‘ullanadigan kishi o‘zining pirovard maqsadiga-chiroyli buyum yaratishga harakat qilar ekan, birinchi navbatda mazkur buyumning estetik qiymati nimadan iborat ekanligini bilish lozim. 6.3. Badiiy modellashtirishning mazmuni. Buyumning tashqi formasi -geometrik shakllar parallelepiped, prizma, silindr, konussimon. Nisbatlar-bu tushuncha kontrasli va farqi nisbatlar bir-biri bilan mustahkam bog‘liq (hajmini, chiziqli miqdorlarini, fakturalarni,
Aktiv bo‘yicha: Zaxiralar va xarajatlar (1703 Kam qiymatli va tez eskiradgan buyumlarning eskirish summasi (420) Passiv bo‘yicha: Uzlix mablag‘larining – Kam qiymatli va tez eskiradgan manbalari (320) buyumlariing eskirish summasi (420) 3. Korxonalar material va xomashyo bilan birga tashqaridan tovarlar ham sotib olib, ularni qayta ishlati mumkin. Bu sotib olingan tovarlar balansda chakana narxla, ya’ni savdo ustamasini hisobga olib ko‘rsatiladi. Olingan tovarlar darhol qayta ishlanmayli, ularning qollig‘i omborla qolishi mumkin. Moliyaviy tahlil paytida ularning qoldiq tannarxi, ya’ni ustama summasini chiqarib tashlash bilan hisobga olinishi lozim, xususan: Tovarlar (150) — Qayta ishlanmagan tovarlar bo‘yicha savdo ustamasi (490) Bu o‘zgarishga ko‘ra korxona balansining aktiv va passiv tomonlari ham o‘zgartirilishi lozim, ya’ni: Aktiv bo‘yicha: Zaxiralar va xarajatlar (170) — Qayta ishlanmagan tovarlar bo‘yicha savdo ustamasi (490) Passiv bo‘yicha: O‘zlik mablaglarishi Qayta ishlanmagan tovarlar manbalari (320) bo‘yicha savlo ustamasi (490) 4. 1993-yillan oldingi balanslarda passiv tomonning birinchi bo‘limi bo‘lmish «Uz mablag‘larning manbalari» tarkibila bir xil manbalar takroriy hisobga olingan. Masalan, kapital quyilmalarga ajratilgan mablag‘lar bangga qarz sifatida. kapital quyilmalarii moliyalashtirish va hokazo. Bu takroriy hisob-kitoblarni barlaraf etish uchun kapital qo‘yilmalarni moliyali tiri Va maxsus fondlarlan, foydalanilgan qarzlar summasini olib tashlash, korxona Uz mablag‘lari manbalarining HAQIQIY Hajmini aniqlashi lozim, ya’ni: 34
Ko‘plab iste’molchilarimizning taklif va mulohazalarini inobatga olgan holda “O‘zimizniki” sutlarini to‘laligicha ishlab chiqarish jarayonlari bilan tanishtirishni maqsad qildik Mazkur video orqali siz “O‘zimizniki” sutlarini nima sababdan foydali va mazaliligi bilan tanishishingiz mumkin Shuningdek, iste’molchilarning talab va takliflarini inobatga olib, har oyning oxirgi shanba kuni soat 14:00—17:00 gacha xohlovchilarni ishlab chiqarish jarayonlari bilan yaqindan tanishishga taklif etamiz
4-rasm. Boshmiya kattayarimsharlari po‘stlog‘ining tashqi yuzasi: A—birlamchi maydonlar; B—ikkilamchi maydonlar; V—uchlamchi maydonlar, va obyektlarning tasviri shakllanadi. Ammo u yoki bu tasvir shakllanishi uchun analizatorlar orasidagi o‘zaro bog‘liqlik saqlangan bo‘lishi kerak. Analizator deb, tashqi va ichki muhitdan keluvchi signallarni analiz va sintez qiluvchi neyronlar guruhiga aytiladi (1-rasm). Analiz—bu miyaga kelib tushgan signallarni bo‘laklarga bo‘lib o‘rganish bo‘lsa, sintez—bu bo‘laklardan yagona bir tasvir yaratish. Narsa va hodisalarni idrok etish asosida esa turli analizatorlarning o‘zaro aloqasi va xotira mexanizmlari yotadi. Analizatorlar sistemasi iyerarxik tuzilishga ega (2-rasm). Shunday qilib, boshmiya kattayarimsharlari po‘stlog‘i turli analizatorlar orqali (ko‘ruv, eshituv) qabul qilinadigan ta’sirlarni analiz va sintez qiladi. Po‘stloq qabul qilingan ma’lumotlarni xotirasida saqlab, boshqa signallar bilan solishtirib, taqqoslab, xatolarini tuzatib, qayta ishlab turuvchi hujayralar tizimidan tarkib topgan. Mashhur neyropsixolog A.R. Luriya har qanday ruhiy faoliyat miyaning uchta funksional bloklari bir vaqtning o‘zida barqaror ishlashi natijasida amalga oshirilishini ta’kidlab o‘tgan (3-rasm). Birinchi blok— tetiklik va tonusni boshqaruvchi blok. Bu blokka limbikoretikulyar kompleks kiradi. Evolyutsiya mobaynida bu tuzilmalar birinchilardan bo‘lib paydo bo‘lgan. Birinchi blok qo‘zg‘alishni birinchi bo‘lib qabul 32
(Qozoqboy Irfashe ni boshidan kechirayotgan hozirgi davrda o‘zbek adabiyotida roman janri yetakchi bo‘lishini bashorat qilish mumkin. Ma’lumki, roman janrining tabiatini izohlashga bag‘ishlangan ko‘plab tadqiqotlar yaratilgan. Lekin ularning barchasida romandan universal va o‘zgarmas turg‘un belgilarni topishga urinilgani uchun ham kutilgan natijaga erishilmadi. i Chunki universallik, takrorlanish va qaytarilish kerakligi, ya’ni qolipning mavjudligi romanning tabiatiga yotdir. Aslida romanning yolg‘iz o‘zgarmas va universal belgisi tinimsiz o‘zgarish va yangilanishlardan iboratdir. Hajmi uch-to‘rt yuz betlik, tasvirga olingan voqea-hodisalar qamroviga ko‘ra roman haqidagi an’anaviy tasavvurlarga mos keladigan, ammo badiiyati yo‘qligi bois hech kimga manzur bo‘lmayotgan bitiklar roman sanalgani kabi alohida inson shaxsi teran tadqiq etilganidan o‘z o‘quvchilarini topgan o‘ttiz-qirq betlik mo‘jaz romanlar ham mavjudligi bor gap. Shu ma’noda o‘tgan asr boshida yozilgan Mirmuhsinning "Befarzand Ochildiboy", Hamzaning "Yangi saodat", Cho‘lponning "Doktor Muhammadiyor" singari asarlarining hajman kichikligiga, olimlar aytayotganiday, mualliflarning roman janri talablarini bilmasliklari emas, balki inson ichki olamini tadqiq etishda tafsilotlarga ortiqcha berilmaslik istagi sabab bo‘lganini ta’kidlash adolatdan bo‘lardi. O.Muxtor yoki I.Sulton romanlarining hajmi kichikligiga ham tasvirlashga arziydigan hayotiy tafsilotlarning yo‘qligi yoxud adiblarning tasvir kalavasini yo‘qotib qo‘yishdan qo‘rqishi emas, balki mualliflar tomonidan shaxs ichki olami qay miqyosda tekshirilishi maqsad qilib olingani sababdir. Roman janriga xos belgilarni tayin etish borasida o‘zbek adabiyotshunosligida ham bir qator ishlar qilingan. Agar dastlabki tadqiqotlarda hajmning kattaligi va mavzu salmog‘i janrning asosiy belgilari sifatida qaralgan bo‘lsa, keyinchalik romanning mohiyati o‘zga unsurlardan ham qidirila boshlandi. Chunonchi, adabiyotshunos prof. D. Quronov: ",..asarda qo‘yilgan muammolar ko‘lami janr x-u-f ) p . Ozod Eotpan saodati susiyatlarini belgilovchi unsur sifatida olinishi mumkin. Bu jihatdan ...roman dunyo-yu davrni bilish maqsadiga qaratilgan bo‘lsa, qissa markazida qahramon xarakteri, hikoyada esa konkret hayotiy voqea turadi. ..Ko‘ramizki, roman, kissa, hikoya janrlariga mansub asar qahramonlari asarda tutgan mavqei, ahamiyati, vazifasi jihatidan farqlanadi. Roman muallifi uchun qahramon vosita–dunyoni anglash (bu-nisi maqsad) vositasi, qissanavis uchun qahramonning o‘zi maqsad (vokea-xodisalar vosita), hikoyanavis uchun voqeaning o‘zi maqsad bo‘lib qoladi". Yuqorida romanning dunyoni bilish emas, balki aynan individni anglash maqsadida yuzaga kelgani misollar bilan ko‘rsatildi. Shu bois olimning roman dunyo-yu davrni bilish maqsadida yaratiladi va uning qahramoni ana shu bilish jarayonining vositasi bo‘ladi degan fikriga qo‘shilib bo‘lmaydi. D.Quronovning qissa uchun qahramon, hikoya uchun voqea maqsad hisoblanadi tarzidagi qarashlarini ham ma’qullash qiyin. Qissa "voqea", "sarguzasht" ma’nolarini anglatuvchi nomining o‘zi bilanoq bu janr uchun "voqea-hodisa" birlamchi ekanini ko‘rsatib turibdi. Aksincha, hech qanday voqea tasvirlanmagan hikoyalarning borligi esa hikoya uchun ham voqeaning o‘zini tasvirlash maqsad bo‘lolmasligini bildiradi. Roman juda chigal va murakkab taraqqiyot yo‘lini bosib o‘tdi. Buyuk F.Dostoyevskiyga qadar romanni muallif haqiqati boshqarardi. Romanchi har bir qahramonining qachon nima qilishini bilar va ularning xatti-harakatlariga muallif o‘zining ijtimoiy-axloqiy bahosini bergan bo‘lardi. Dostoyevskiy romanlarining g‘alati, yaxshi-yomon, katta-kichik qahramonlari esa betakror tabiatga ega bo‘lib, xuddi hayotdagi kabi, umuman, biror kimsaning, jumladan, adibning yo‘rig‘iga ham yurmasdilar. Chigal, tushuniksiz, betayin va kutilmagan bo‘lsa-da, o‘z yo‘llari va haqiqatlariga ega bo‘lgan bunday shaxslar tasviri Dostoyevskiy romanlariga poli-fonizm xususiyatini baxsh etdi. Roman polifonizmi unda tasvirga olingan odamlarning ko‘pligi va ularning baqir-356
Taşçı — Kayseri viloyatining Develi tumanidagi mahalla. Tarixi Taşçı ilgari maʼmuriy boʻlinma sifatida qishloq boʻlgan boʻlsa, 2012-yilgi qonun oʻzgarishidan keyin mahallaga aylandi. Geografiyasi Kayseri shahar markazidan 120 km, Develi tumanidan 34 km uzoqlikda joylashgan. Aholisi Manbalar
Qabul komissiyasi » O'zbekiston Davlat Jismoniy tarbiya va sport universiteti O'zDJTSU » Ma'lumotlar » Qabul komissiyasi OTMlarda yangi o‘quv yilida bir yillik to‘lov-kontrakt asosida o‘qitish qiy
Hamal sabzazori sari oftob, Tana’um havosig‘a aylar shitob!. Aningdekki ilgini Muso sunar, Qo‘zi tutqali yadi bayzo sunar. Esar subhdam ruhparvar nasim, Topar jon y12" ocПпдa 120111 гaтит", Bu yel Iso anfosin isbot etar Ki, bog‘ ichra ihyoi amvot etar. Bahoriy bulut pildek bedarang, Qilur jilva har yon, bori pilrang. Rutubat aro go‘yo ul xayli pil, Bo‘lubtur bori g‘arqi daryoyi Nil. Gar andoq emas, bas nedur, ayt bu Ki, har yon alardin tomar qatra su(v)? Dema qatrakim, poyaboron degil, Dema pil, abri bahoron degil. Chu abri bahori sochib durri nob, Yetishti chaman sahnig‘a obu tob. Ochib yer ragin sabzaning nishtari, Chiqib qon kibi lolai ahmari. Bo‘lub go‘yo ul qong‘a mayli fasod, Nedinkim bo‘lub zohir andin savod". Chaman aylabon hullasin rang-rang. Tugub hulla xilat uchun tang-tang. Giyah bog‘ aro chinioyin bo‘lub Ki, har gulanga lu’bati Chin bo‘lub. Bo‘lub sunbuli targ‘a sarv uzra pech, Qadu zulfdin bo‘lmayin farqi hech. Kt Itti
Abdulla Qodiriy qatma-qat, Har so‘z, har jumla zamiridagi piching, kinoya va yo “chirt-pirt”dan tuyqus qandaydir haqiqatni ilg‘ash, komik holat bayonidan yig‘lash yoki ochilib-sochilib, yurak-yurakdan kulish mumkindir. Abdulla Qodiriy hajviya, felyeton va hangomalarida ayovsiz tanqid, aybliga yuzing-ko‘zing demay tortilgan tarsaki, “so‘z o‘nqovi” kelganda chapanicha do“q-po‘pisa, “ovsarona, daliyona” — tajohuli orifona so‘z aytish san’ati bor. Abdulla Qodiriyning satirik asarlari xususida gap ketsa, avvalo, “Kalvak maxzum...” va “Toshpo‘lat tajang...” tilga olinadi. Adabiyotshunosligimiz, xususan, qodiriyshunoslik tarixida bu asarlarning turli saviyadagi talqinlari bor. Ta’kidlash joizki, Qodiriyning satirik asarlarini xalq kulgisidan alohida olib tushuntirish aslo mumkin emas. Zotan, dunyodagi mashhur “Kichik Saxes” (Gofman), “Gargantyua va Pantagryuel” (F.Rable), 2172
ralar, zamonlar oshib, chrashdik toleli kunda. imni o‘qimang shosh i bitilgan bunda. Qancha sayyo sevgilim-u Iltimos, she’ri Azaliy Ishq roz ib, —Y.nir ishq TASANG"..
Yoshi 70 dan oshgan, gavdasi kichikkina, ko’zlari ham qayg’u hamda yosh yigitlarga xos qiziquvchanlikka to’la bu arbobni Nelson Mandela bilan qiyoslash mumkin
u boshqa cho‘qqilardan ajralib tog‘dan naridagi yalanglikda bir o‘zi shumshayib turadi. Yaqiniga yo‘lagani odamning yuragi betlamaydi...» Bu afsonani keyinchalik, boshqalardan ham eshitdi. Masalan, otasi Yetimcho‘qqi haqida boshqacharoq aytardi: Qadim-qadimda yurtimizga yovuz dushman hujum qilibdi. Shunchalar yovuz ekanki, o‘zi bosib olgan joydagi aholini ayovsiz qirg‘in qilar, hatto beshikdagi chaqaloqlargacha nobud qilarkan. Bolalarni olisroq joyga yashiramiz. Mabodo biz o‘lib ketsak ham avlodimiz yashab qolsin», debdi shahrimizning oqsoqoli. Shunday qilishibdi ham. Bolalarni tog‘ oralig‘idagi ko‘zdan yiroq vodiyga eltishibdi. Botirlikda dong taratgan bir yigitni poyloqchilikka tayinlashibdi-da, o‘zlari shahar himoyasiga otlanishibdi. Chunonam beayov jang bo‘libdiki, qon degani daryo bo‘lib oqibdi. Poyloqchi bahodir hamshaharlariga yordamga oshiqarmish-u, lekin mo‘ltirab o‘tirgan bolalarni o‘ylab yo‘ldan qaytarmish. «Hatto ayollar yaroq olib urushsa-yu, men bemalol tomosha qilib o‘tirsam», dermish-u o‘ziga o‘zi. To‘satdan vodiyda achchiq tutun keza boshlabdi. Ko‘ngli g‘ulg‘ulaga to‘lgan yigit eng baland cho‘qqiga chiqib qarabdi. O‘zining o‘tda yonayotgan shahrini, tutun orasidan tog‘ tomon kelayotgan lashkarlarni ko‘ribdi. U sotqinlik yuz berganini payqabdi. Yutliklar oldida kelayotgan betlari momataloq kishini tanibdi. Hamshaharlari orasidan chiqqan elfurushdan nafratlanib ketibdi. Dastlab u sotqinning ko‘ksini nishonga olibdi. Keyin dushmanlarni qiyrata boshlabdi. O‘qi tamom bo‘lgach, tosh irg‘itishga tushibdi. Nogoh dushman askarlaridan bir to‘dasi vodiyga yo‘l solganini ko‘rib, o‘sha tomonga shoshilibdi. Bolalar bahodirning ortidan chopishibdi. Dushman tobora yaqinlashib kelavergach, bahodir nima qilarini bilmay garangsibdi. Otishga o‘qi yo‘q, bir o‘ziga shuncha dushman. U qo‘rqib ketgan bolalarga alam bilan tikilibdi. So‘ng ko‘kka qo‘l cho‘zib: «O, falak, o‘zing qo‘lla, men bolalarimning hammasini bag‘rimga sig‘diray, ular dushman qo‘lida qiynalmasin Mayli, meni toshga aylantir deya nola qilibdi. Shunda u tog‘ga aylanib qolibdi. Tog‘dan uchgan yonartoshlar dushman askarlariga tegib yiqita boshlabdi. Bitta-yarimta dushman askari zo‘rg‘a qochib qutulibdi, xolos...» —Shunday bo‘lgan, o‘g‘lim! Yo sen ishonmaysanmi; O‘z otangning gapiga ham-a! . Tolmas seskandi. Yuragi hapriqib ketdi. O‘rnidan qo‘zg‘almoqchi bo‘lganida tanasi qaqshab og‘ridi. Cho‘kkalab o‘tirdi. To‘rt-besh qadam narida otasi turardi. Oppoq kiyimi o‘ziga yarashgan. Qiziq, nega uning oyoqlari qorga botmayapti; —Sen bu tog‘larga quloq sol, o‘g‘lim! Ularni tinglay olsang, ko‘p sirlarni bilasan. Bular tog‘lar emas, odamlar. Har birining dardi bor. Faqat sen ularni tingla; tingla... Tolmas so‘zlamoqchi bo‘lardi-yu, og‘zini ocholmasdi. O‘rnidan turib, dadasining bo‘ynidan quchgisi, erkalangisi kelardi, biroq vujudi o‘ziga bo‘ysunmasdi. —Sen bunday yotaverma, o‘g‘lim. Taqdirga tan berish hammaning qo‘lidan keladi. Lekin o‘limni yengish-chi... "«Si», siz o‘zingiz nega yenga olmadingiz Qirq yoshga ham yetmay ketdingiz-ku Tolmasning tomog‘iga bir nima tiqilib qolganday bo‘ldi: «——Yo‘q, o‘g‘lim. Men o‘limni yengib yashaganman. Hozir ham tirikman. Sen esa bunday yotaverma, seni Yetimcho‘q-qi. kuo‘tyapti, bahodir yigit kutyapti, men kutyapman... «U baqrayganicha qoldi—otasi qanday paydo bo‘lgan bo‘lsa, shunday ko‘zdan g‘oyib bo‘ldi. Ikki kun oldin ham shunday bo‘lgan. O‘shanda u uxlab yotuvdi, chamasi. Nogoh kimdir peshonasini silaganday bo‘ldi. Cho‘chib ko‘zini ochdi-yu oyyorug‘i tushib turgan devordagi suratga ko‘zi tushdi. «Qaydan kelib qoldi bu; Dadamga o‘xshaydimi; Muncha katta... Tush ko‘ryapmanmi yo? Iye, qimirlayapti-ku Tolmasning yuragi orqaga tortib ketdi. «Qo‘rqma, yigit kishi ham qo‘rqadimi o‘g‘lim, —deya surat tilga kirdi, —sendan xafaman, mendan hech xabar olmaysan Shunday deb otasi devorga singib ketdimi, shiftdagi yoriqlarga kirdimi, sezmay qoldi. Sakrab o‘rnidan turdi-da, devorni paypasladi. Barmoqlari sovuq ganchga tegdi. Shoshilib deraza yoniga bordi. Hovli jimjit, mayin shabadada titrayotgan olma barglari oy nurida o‘ynab yotardi. Tolmasning uyqusi qochib ketdi... Badanim zirqirayapti. Hozir muzlab qolaman. La’nati qor va muz iskanjasidan tezroq chiqish kerak, Chiqishim kerak... qanday qilib bo‘lsa ham. Yo‘qsa, Yetimcho‘qqiga yetmay nobud bo‘laman». Tolmas emaklay boshladi. Chap oyog‘ida sanchiq turib halqumiga bir nima tiqilayotganday bo‘laverdi. Tishini-tishiga qo‘yib sudralaverdi. Nafasi qaytganda cho‘kkalab olib ochko‘zlik bilan havoni simirardi. Shu alfozda qancha emaklaganini bilmaydi. Muzlab yotgan barmoqlari endi hech narsani sezmay qoldi. Shunday bo‘lsa ham, bor kuchini to‘plab oldinga siljidi. Tuyqusdan o‘tkir yorug‘lik ko‘zlarini qamashtirib yubordi. U qorning vahimasidan qutulgandi. QUTULGANDI; Lekin endi bir qarich emaklashga ham majoli yo‘q hisob. Go‘yo faqat tanasining o‘zi qolgan-u bor kuch-quvvati jismidan sirg‘alib chiqib, qorga singib ketganday. Hozir jonim chiqib ketadi. Ablah, odamxo‘r dara!.. Nahotki, bu yerlarda biron tirik jon bo‘lmasa !.Ko‘zini ochganida darani zulmat qoplagan edi. Uni vahima bosdi, bor kuchi bilan yoqasini ikki tomonga tortqiladi. Muzlab, bir-biriga yopishib qolgan yoqalar ajralmasdi. Qo‘llari madorsizlanib qoldi. O‘zining bu qadar ojizligidan o‘kinib ketdi. Chap qo‘li bilan yoqasining bir tomonini ushlab turdi-da, o‘tkir tishlari bilan ikkinchi tarafini tortdi. Yoqalar shartillab ajraldi. Ko‘kragi havoga to‘ldi. Ikki qulochcha ko‘tarildi-yu, yana holsizlanib qoldi. Xira oyyorug‘ida, balandda xuddi masxaralayotganday do‘nib turgan qoyalarga ko‘zi tushdi. Nahotki, biron qimirlagan jon bo‘lmasa . Atrofga jovdirab o‘shshayib turgan qoyalardan boshqa narsani ko‘rmadi. Tolmasning nigohi pastlikda oqarib yotgan qorlikka tushdi. Kel, quyi tush. Quzg‘unlarga yem bo‘lguncha, mening bag‘rimga kirib yot. Bag‘rim o‘tdek, kel, o‘ylanma, o‘ylanma!,,. U hushidan ketdi. Quloqni qomatga keltirgudek kuchli shaqir-shuqurdan seskanib o‘ziga keldi. Shunday, uch-to‘rt qadam chaproqda-gi katta tosh uyumi bir-biriga urilib daraga tomon ko‘chib borardi. Odam! ODAM BOR Tolmasning hayqirgisi, quvonchini olamga yoygisi keldi. Hoy, uvillagan shamol, hoy so‘ppaygan qoya, eshitib qo‘yinglar, bu yerda odam bor, odam 5 Shovqin to‘satdan tinib qoldi. Biron sharpani ilg‘ash umidida yigitning vujudi quloqqa aylandi. Tosh irg‘itgan odamni ko‘rarman, deya atrofga jovdiradi, Lekin hech qanday sharpa ko‘ziga chalinmadi. Nahotki, alahsirayotgan bo‘lsa; Yo‘g‘-e, shunday yonginasidan toshlar uchib o‘tmadimi hozir; Shu lahza o‘zidan qo‘l uzatsa yetgudek balandlikda nimadir qimirladi. Ana, u pastga qarab surilyapti. Tezlashdi. Tolmas uni ushlab qolmoqchi bo‘lib qo‘l cho‘zdi. O‘qdek uchib kelayotgan narsa barmoqlarining orqasiga kelib urildi-da, quyi otildi. «Tol» Yuragiga muz parchasi yopishdi. Tosh urib o‘tgan qo‘lini og‘ziga olib keldi. Goh yalab, goh so‘ra ketdi. «Tosh ko‘chgan Miyasida shu sovuq o‘y g‘imirladi-yu og‘riq esidan chiqdi. Mana, u hayot uchun kurashyaptig O‘lish hammaning qo‘lidan keladi. Lekin o‘limni yengish-chi.. Tolmasning bilaklariga quvvat yog‘ildi. Yuqori tomonga to‘xtamasdan ikki qulochcha emakladi. Endi nafas rostlamoqchi bo‘luvdi hamki, nariroqda qorayib turgan daraxtni ko‘rib qoldi. Unga yetib olib, tanasiga suyangan ko‘yi bir necha lahza dam oldi. Teparoqdagi ikkinchi archani mo‘ljallab o‘rmalay ketdi... — Chag‘ir toshlar... Shu toshlar ustida toyib ketmasa edi. Tolmas chuqurda, juda chuqurda qolib ketgan daraga qayrilib qarashga hayiqar, go‘yoki o‘girilishi bilan yana Ajaldara domiga tortadiganday bo‘lardi. Endi qutulay deganda... Yana qayta qirga tirmashib chiqishga kuchi yetarmikan{ Hozir chiqish uchun kamida qirq-ellik marta nafas rostlagandir. Xayriyat, archalar bor ekan. Ko‘ziga chag‘ir toshlarning har biri xiyonatkordek ko‘rinardi. Tolmas har bir toshni paypaslab ko‘rib, qimirlamasligiga ishongachgina unga tayanib yuqoriga emaklardi. Yana yarim qulochcha sudralib chiqqach, olisdagi qizg‘ish Cho‘qqini ko‘rib qoldi. Yetimcho‘qqiga o‘xshaydi-ku! Uni kim qonga bo‘yabdi; U yana bir oz sudraldi-yu yerga qapishib qoldi. Tonggi quyosh shafag‘i tog‘lar uzra yoyilib borardi... O‘ng biqini olov bo‘lib yonardi. Boshqa tomonga o‘girilib oldi, Endi chap tarafi jizilladi. Nimadir nirsilladi. Kimdir sekin yo‘talganday bo‘ldi. Qattiq toliqibdi. Dam olishi kerak. Yo‘talish yana eshitildi. Tolmas ko‘zini ochib, o‘zini kuzatib turgan bir juft nigohni ko‘rdi. Odam! Xayriyat, bu tog‘larda ham odam bor ekan —Shukr, o‘zingizga kelib qoldingiz. Qani, boshni ko‘taring, yigit! Boya bir juft ko‘znigina ko‘rib turgandi. Endi pichirlayotgan yupqa lablarni, ingichka burunni va quloqlarni ham ko‘rdi. O‘tirmoqqa harakat qildi. Majolsiz qo‘llarini yerga tirab yuqori intildi-yu, shilq etib tushdi. v —Qimirlamang yigit, qimirlamang, —dedi boyagi notanish kishi gulxandagi o‘tni titkilarkan, —manovi-ni ichvoling —u temir idishda qandaydir suyuqlik tutdi. Bir-ikki yutumi tomog‘idan o‘tgach, Tolmas yana tamshanib idishga intildi. Xushbo‘y ichimlik butun badaniga yoyilgan edi. — Ajaldaraga tushib qoldingizmi deyman. Xayriyat, bir o‘limdan qolibsiz. Umringiz uzoq bo‘ladi endi. Nima, oyog‘ingiz mayib bo‘ldimi Tolmas javob berishga taraddudlandi. Lekin og‘iz ocholmadi. Qaysi biri Yigit ko‘zlari bilan uning chap oyog‘iga imo qildi. Notanish kishi uning tagcharmi ko‘chib, rangini yo‘qotgan tuflisini yechdi. Yirtilib ketgan shimini tizzasigacha "shimardi. Tizzasining yuqorirog‘idan g‘ijimlab ko‘rdi. To‘pig‘iga kelganda Tolmas ihrab yubordi. —Chiqibdi. Hozir otdek bo‘lib ketasiz, —notanish kishi uning oyog‘ini siypalab turdi-da, pastga qattiq tortdi. Bir nima shiqilladi. —Baxtingiz borakan, ukam. Men singanmi, devdim. «Men ham. Shuncha joydan yiqildim-u, sinmabdi-ya». —Uka, manovini yevoling, darmon bo‘ladi. Qorin piyoz po‘sti bo‘p ketgandir; O‘zim otganman. —M-menda ham yegulik bor, —go‘sht chaynarkan Tolmas xaltasini qidira boshladi. Lekin topolmadi. —Daraga tashlab kelgandirsiz. O‘zingiz omon chiqibsiz, shu ham katta gap. Otingiz nima, uka —Tolmas. —Bu yoqlarda nima qip adashib yuripsizyo —Adashganim yo‘q. Yetimcho‘qqiga borayotgandim. Tosh ko‘chib, qorli daraga qulab ketdi. — Ajaldara deyishga tili bormadi. 8 — Ajaldara deyvering. Har narsani o‘z nomi bilan atagan yaxshi. Yetimcho‘qqiga bir o‘zingiz sayohat qilmoqchi bo‘psiz-da! —Yo‘q. Ziyoratga boryaplan. Ye —Ziyoratga Yetim cho‘ponnimi; —Otam shu yerda dunyodan o‘tgan... Tolmasning qo‘lidan go‘sht tushib ketdi. Ovchi o‘chayotgan cho‘g‘ni titkilashga tushdi. Tutab yotgan o‘tin bir yalpt etdi-yu, shu — chi sm ««» mm m-u mil m»?
Konferensiya ishtirokchilarini ro‘yxatga olish 29 may kuni soat 9 00 da boshlanadi
Davlat statistika qo‘mitasi 2021-yil 17-noyabr kungi hududiy markaziy dehqon bozorlarida o‘tkazilgan kuzatuv natijalari bo‘yicha alohida turdagi oziq-ovqat mahsulotlarining minimal-maksimal narxlarini e’lon qildi. Unga ko‘ra, o‘rganilgan vaqt davomida asosiy oziq-ovqat mahsulotlari narxi quyidagicha: suyakli mol go‘shti (1 kilogramm) — 45 000–68 000 so‘m; qo‘y go‘shti (1 kilogramm) — 52 000–80 000 so‘m; kartoshka (1 kilogramm) — 3000–7000 so‘m; piyoz (1 kilogramm) — 1200–4000 so‘m; sabzi (1 kilogramm) — 1000–5500 so‘m; tuxum (10 dona) — 7000–15 000 so‘m; guruch (1 kilogramm) — 5000–17 500 so‘m; o‘simlik yog‘i (1 litr) — 14 000–24000 so‘m; shakar (1 kilogramm) — 7500–10500 so‘m.
Banklar, UCHKUDUK, O'zbekiston: to’liq ro’yhat, kontaktlar, ish vaqti, manzillar va boshqa ma’lumotlar
*G`oya va mafkuraning maqsadlari jamiyat taraqqiyoti yo`lida odamlarni uyushtirish, safarbar qilish, rag`batlantirish, nazorat qilish, boshqarish
Quyoshga qarab oqqan suv, Dardimni aytgan edim-ku, Dodimga yetmaysan nega, Quyoshga qarab oqqan suv?.. Qanday yuzsiz do‘stimsan, Ohlar to‘la ko“ksimdan Oh urib ketmaysan nega, Quyoshga qarab oqqan suv? Suvingga qo‘shib yoshimni, Qiblaga qaratib boshimni Yotqizib ketmaysan nega, Quyoshga qarab oqqan suv?.. Men kimman? Bir yolg‘izman, Suv bo‘yida bir yalpizman. Oqizib ketmaysan nega, Quyoshga qarab oqqan suv? Quyoshga qarab oqqan suv, Onamdek meni boqqan suv.
Qo‘yadilar. Ammo tez kunda Muhammad Tarag‘ay nomi Ulug‘bekka aylanib ketadi va bu nom abadiylashib qoladi. Amir Temur boshqa nabiralari kabi Ulug‘bek Mirzoni ham Saroy Mulk xonim tarbiyasiga topshiradi. Ulug‘bek Mirzo Saroy Mulk xonim bilan birga bobosining bir necha yurishlarida unga hamroh bo‘lib, ma’lum manzilgacha kuzatib, so‘ng yana Samarqandga qaytib kelardi. Tarixiy manbalarda yozilishicha, Amir Temur 1398-yilda besh yoshli Ulug‘bek Mirzoga mashhur olim Shayx Orif Ozariyni murabbiy qilib tayinlaydi. U Ulug‘bek bilan to‘rt yil birga bo‘lib, ilm javohirlaridan saboq beradi. Ulug‘bek Mirzo o‘z ustozini nihoyatda e’zozlar hamda uning shakl-shamoyili va xatti-harakatini doim ko‘z oldida tutgani tufayli, 46-yildan keyin Isfaroinda sayyor darvesh kiyimida yurgan ustozini bemalol tanigan. Ulug‘bek Mirzo yoshligidanoq bobosi Amir Temur saroyida tarbiyalanib, ajnabiy mamlakatlardan keltirilgan olimlar ta’sirida ilm-fanga qiziqadi. Darvoqe, Hofizi Abro‘ning yozishicha, Amir Temurning o‘zi ham tarix faniga juda qiziqqan va ko‘pgina tarixiy asarlardan voqif bo‘lgan. Shuningdek, Abdurazzoq Samarqandiyning yozishicha, Amir Temurning tibbiyot va falakiyot ilmlaridan ham biroz xabari bo‘lgan Bundan tashqari, Ulug‘bek Mirzoning otasi Shohrux Mirzoning jahonning mashhur olimlari va shoirlarining asarlari to‘plangan nihoyatda boy kutubxonasi bo‘lib, Ulug‘bek Mirzo yoshligidanoq ana shu kutubxonada ko‘p vaqtini mutolaa bilan o‘tkazgan. Binobarin, Aflotun, Arastu, Gipparx, Ptolomey, Farg‘oniy, Beruniy, AbuAli ibn Sino, Forobiy va Xorazmiy kabi yirik olimlarning asarlari bilan, shubhasiz, tanishgan. 1404-yil kuz faslida yetti yillik yurishdan qaytib kelgan sohibqiron Samarqand chetidagi bog‘lardan birida katta anjuman o‘tkazadi va bu anjumanda 10 yoshli Ulug‘bek Mirzoga MuhammadSulton Mirzoning qizi — Og‘o Begimni unashtirish marosimini o‘tkazadi. 1404-yil noyabr oyida Amir Temur Xitoyga qarshi yurishga taraddudlanadi. Shu yurish arafasida Ulug‘bek Mirzoga—Toshkent, Sayram, Avliyo ota, Ashpardan to Xitoy chegarasigacha, Ibrohim Mirzoga esa—Farg‘ona, Qoshg‘ar va Xo‘tanni in’om qiladi. Biroq Amir Temur bu yosh shahzodalarga mo‘g‘ul beklari osonlikcha bo‘ysunmasligini bilardi. Binobarin, shahzodalarni o‘zi bilan birga olib Xitoy 302
Auskulotatsniyada pnevmoniyaning boshlanishida dag‘al nafas eshitiladi. Jarangli mayda pufakli va krepitatsiyalanuvchi xirillashlar pnevmoniyaning birinchi kunlarida bemorning yarmida eshitiladi, keyinchalik esa ko‘pchilik bolalarda aniqlanadi. Pnevmoniya uchun tipik bo‘lib lokal xirillashlar, lokal dag‘al nafas hisoblanadi. O‘pkalarning ko‘p bo‘limlarida diffuz xirillashlarning (shu jumladan mayda pufakli) bir tekisda eshitilishi-bronxit, bronxiolit belgisidir. Lekin 5 kun– 1 haftadan ko‘p dinamikada asoratlanadi. N.F.Filatov bolalarda pnevmoniyaning biri sifatida kuchaygan bronxofoniyani ko‘rsatadi. Haroratning ko‘tarilishi xar xil darajada bo‘lishi mumkin. 10-307,6 bemorlarda harorat kasallik davomida subfebril bo‘ladi. O‘tkazilayotgan terapiya ta’sirida bolalarning umumiy ahvoli sekin-asta yaxshilanadi: ular faolroq harakat qila boshlaydilar, ishtahasi yaxshilanadi, yo‘tal yengillashadi, produktiv bo‘ladi, lekin bu yoshda balg‘amning ajralishi kuzatilmaydi. O‘pkadagi jarayonning tuzalishi xar doim xam umumiy ahvolining yaxshilanishi bilan parallel kechmaydi. Kasallik davomiyligi pnevmoniyaning etiologiyasi va organizm reaktivligiga bog‘liq. Masalan, ayrisimon bez kattalashganda, anemiya, ekssudativ diatezli bolalarda pnevmoniya davomliroq kechadi. SEGMENTAR PNEVMONIYA Bitta yoki bir nechta segmentlarni egallagan pnevmoniyalar (rentgenologik tekshiruvda) segmentar pnevmoniyalar deb ataladi. Segmentar pnevmoniya 3 ta variantda kechishi mumkin. Birinchi variantda klinik kechuvi yaxshi sifatli bo‘ladi. Ko‘pincha ular aniqlanmaydi xam, chunki lokal o‘zgarishlar faqat bir necha kun saqlanadi, nafas yetishmovchiligi, intoksikatsiya, ayrim bolalarda yo‘tal xam bo‘lmaydi. Tashxis rentgenografiya o‘tkazilganda qo‘yilishi mumkin. Bular ehtimol virusli infeksiyalarda kuzatiladigan segmen-tar shishlardir.
G‘iyosiddin Xondamir Shu payt havoning ko‘zlari shohu gadoning ko‘nglidagilarga muvofiq ravishda yosh tomchilarini yog‘dirdi. Go‘zallik va xushbo“ylik buluti tomchilari esa arsh barobar ulug‘likka ega bo‘lgan ul zot jasadining u yer-bu yeriga tushib turardi. Ruboiy: Osmon ko‘zidan shafaq qoni to‘kildi, Oy yuzini yuldi va Zuhra kokilin kesdi. Tun bu motamda qora kiyim kiydi va tong Sovuq nafas chiqarib, yoqasini yirtdi. Hirot iydgohida o‘zidan barakalar sochuvchi bo‘lgan ul zotning janoza namozlari o‘qildi. So‘ngra o‘zlarining jome masjidlari yonida shu maqsadda qurilgan gumbaz ostiga olib kelib, dafn qildilar. Misra: Ey tuproq, bag‘ringda nima borligini qayerdan ham bilarding. O‘sha kechasi ko‘plab ulug“ sayyidlar va olimlar ful Hazratning) fayzli qabrlari boshida bedor o‘tirib chiqishdi, ilohiy kalom hofizlari tonggacha tilovat bilan mashg‘ul bo‘lib, bir lahza ham mijja qoqmadilar. Ertasi kuni quyosh podshohi azadorlar kabi osmonning ko‘k kiyimini kiyib, yulduzlar to‘dasi odamlarning ko‘z yoshi kabi to‘kilib ketgach (ya’ni, tong otgach), vafodor Sohibqiron ham mag‘firat yo‘lida bo“lgan Amirning uyida azadorlik o‘rnini egalladi. Saltanat poytaxti Hirotning ulug‘lari va asilzodalari ul zotning (63?) huzurlariga kelib, ko‘ngil so‘rash rasmini bajo keltirdilar. O‘sha kuni Hirot shahrining aksariyat masjidlarida aho-A 160 MA)
Xorazmning Yangibozori hokimi uchta mahallada “favqulodda vaziyat” e’lon qildi Illyustrativ surat (Farg‘onaning Rishtonida olingan surat) Xorazm viloyat, Yangibozor tuman hokimi - Fuqaro muhofazasi boshlig‘i O‘ktam Masharipov 24 iyun kuni obodonlashtirish ishlari olib borilayotgan uchta mahallada “favqulodda vaziyat” rejimi e’lon qilgani haqidagi xabar Ozodlikka 1 avgust kuni keldi. Hokimning buyrug‘iga ko‘ra, uch mahallaga hududida obodonlashtirish ishlari bo‘yicha “maxsus-taktik o‘quv mashqi” o‘tkazish topshirilgan. Tuman hokimi “favqulodda vaziyat” rejimi obodonlashtirish ishlariga hammani jalb qilish uchun mashq sifatida uyushtirilganini aytdi. Ozodlikka 1 avgust kuni nusxasi kelgan Yangibozor tuman hokimi va ayni paytda tuman Fuqaro muhofazasi boshlig‘i O‘ktam Masharipov imzolagan buyruqda “Navro‘z”, “Yangiyop”, “Do‘stlik” mahallalarida “favqulodda vaziyat” rejimi e’lon qilingani yozilgan. Hokim buyrug‘idan nusxa Hujjatga ko‘ra, fuqarolar yig‘inlari aholisining turmush tarzini oshirish, obodonlashtirish ishlarini olib borish, epidemik vaziyatni yaxshilash, ko‘p yillar davomida ta’mirlanmagan ichki yo‘llarni qum-shag‘al aralashmasi bilan qoplash yo‘li bilan qisman ta’mirlash bo‘yicha Maxsus-taktik o‘quv mashqi o‘tkazish buyurilgan. Yangibozor tumanining “Yangiyop” mahallasida yashaydigan, ismi sir qolishini so‘ragan tadbirkorlardan birining aytishicha, hokimning bu buyrug‘idan so‘ng, hamma obodonlashtirish ishiga safarbar qilingan: “O‘sha majlisda men ham qatnashgan edim. Hamma mahalla faollari, tadbirkorlar, do‘koni borlar, fermerlar, tashkilotlar obodonlashtirishga jalb qilindi. Kam ta’minlangan oilalarning uylarini ta’mirlash, shifer yopish tadbirkorlar, fermerlar zimmasiga yuklandi. Hozir hamma yoq chang, to‘polon, qurilish ishlari avjida. Lekin, to‘g‘risini aytishim kerak, aholi yashaydigan uylar buzilgani yo‘q. Faqat yangi binolar qurilib, ko‘chaning ikki tomoni obodonlashtirilyapti. Favqulodda vaziyati shu bo‘lsa kerak, ya’ni hamma Yangibozor Siti qilishda qatnashyapti”. Ismi sir qolishini so‘ragan boshqa tadbirkorning aytishicha, qurilishda qatnashayotgan ishchilarning oziq-ovqati tadbirkorlar zimmasiga qo‘yilgan: “Ustalar va qurilishdagi odamlarning bir kunlik ovqati besh million so‘mga aylanyapti. Katta tadbirkorlar, o‘ziga to‘q fermerlarga kunma-kun bo‘lib berilgan, ular o‘z yonlaridan qilib berishyapti”. Yangibozor tuman hokimi O‘ktam Masharipov Ozodlik savollariga javob berarkan, “favqulodda vaziyat” rejimi e’lon qilinganini keskin inkor qilar ekan, bu haqda hech qanaqa hujjat ham, buyruq ham bo‘lmaganini aytdi. Ozodlik o‘z tasarrufida hokimning o‘zi imzolagan buyruq borligini aytib, bu buyruqdan uch-to‘rt jumla o‘qib berganidan so‘ng, hokim bu obodonlashtirish ishlari uchun o‘quv mashqi bo‘lganini aytdi: - Bu bir haftalik ucheniya edi. Hamma idora va tashkilotlarni obodonlashtirish ishlariga jalb qilish maqsadida qilingan edi. Buning nimasi yomon? Biz hamma joyni obod qilyapmiz. Bizda Jaloliddin Manguberdi nomli katta ko‘chamiz bor. Eni 90 metr, uzunligi 2 kilometr. O‘sha ko‘chani hozir xiyobonga aylantiryapmiz. Tadbirkorlarimiz o‘zlari yordam berib, qilishyapti. Mana 30 ta kam ta’minlangan oilaga qurilayotgan uylar kalitlarini Mustaqillik bayramiga topshiramiz. Bog‘cha, maktablar quryapmiz. Umumiy 27 milliard so‘mlik ish bajarilyapti. Hokim quruvchi va ustalarning ovqatlanishi tadbirkorlar va fermerlar zimmasiga qo‘yilganini inkor qildi: - Yo‘q, unaqa narsa yo‘q. Hech kimni ishlashga majburlaganimiz ham yo‘q, bir so‘m pul so‘raganimiz ham yo‘q. Ammo hashar bo‘layotgan joylarga tadbirkorlar o‘zlari kelib, yo bitta qo‘chqor, yo bir qop guruch tashlab ketyapti. Hech kim majburlangani yo‘q. O‘zbekiston Respublikasining "Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risida"gi Qonuniga binoan: "Favqulodda vaziyat — odamlar qurbon bo‘lishiga, ularning sog‘lig‘i yoki atrof tabiiy muhitga zarar yetishiga, jiddiy moddiy talafotlar keltirib chiqarishga hamda odamlarning hayot faoliyati sharoiti izdan chiqishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan yoki olib kelgan avariya, halokat, xavfli tabiiy hodisa, tabiiy yoki boshqa ofat natijasida muayyan hududda yuzaga kelgan holatda e’lon qiinadi". O‘zbekiston Prezidentining 2019 yil 20 fevraldagi "Obod qishloq" dasturiga ko‘ra, mamlakatda keng qamrovli buzish va qurish ishlari olib borilyapti. Ozodlik bu qurilish ishlarida aholining shaxsiy mulki bo‘lgan daxlsizligi buzilayotgani, buzilgan ob’ektlarga etarli miqdorda tovon puli yoki joy berilmayotgani to‘g‘risida xabar bergan edi. Jumladan, 20 iyul kuni Yakkabog‘lik tadbirkor do‘konini buzmoqchi bo‘lgan hokim o‘rinbosari ustiga benzin sepib, yoqib yuborgan edi. 26 iyul kuni kechasi Urganchda uyi buzilib, tovon puli ololmagan minglab odam norozilik bildirib avtomobil yo‘lini to‘sgan edi
(mon Kosimob O‘rgangan ko‘ngil... O‘rta yoshlarida ham quyulmay qiz-juvonlarga gap otib, shilqimlik qilib yuradigan Turg‘unboy vaqti kelib soqol qo‘yibdi. Oradan yarim yil o‘tgan ekan, tush ko‘ribdi. Tushida eski qilig‘ini qilib bir jonon zeboga gap tashlabdi. Jonon zebo qop-qorako‘zlarini ola-kula qilib: Hu, soqoling betingda patakdek qotsin’ deb jerkib beribdi. U «Qanaqa soqol?» degancha engagiga tashlangan ekan, og‘riqdan uyg‘onib ketibdi. Qarasa, soqolini tortqilayotgan emish... Soqol erkakni ta’limga chaqirib turishiga misol bo‘libdi bu. Bolalar nimalarga ishonmaydi, deysiz Buvasi olib-qo‘yib yuradigan yasama tishlarini suv to‘la piyolaga solib qo‘ygan ekan, nevaralari qiziqsinib ularni olmoqchi bo‘libdilar. Buni ko‘rib qolgan buvisi: (Hoy, bolalar, ularga tegmanglar, naq tishlab oladi-ya’ degan ekan, bolalar jon holatda uzatgan qo‘llarini tortib olibdilar... Mohina to‘rt yoshda Tong... –Mohina, uxla! –Uxlagim kelmayapti... –Hali vaqtli, uxla –Quyosh keldi-yu... «Ariza quvvat bitiklar) AQLGA DARMON SABOQLAR Aql-to‘ymas, aql–to‘lmas. Ba’zilarni «yaxshi-yaxshi» desang yaxshi bo‘lib ketadi. Ba’zilarni «yaxshi-yaxshi» desang, bir kuni yuzingga sapchiydi... jjj Dangasaga ish buyursang aql o‘rgatadi. Aqlsizga aql o‘rgatsang, seni aqlsizga chiqaradi. Xuddi o‘g‘rini to‘g‘ri, desang ertasiga uyingga tushganidek... J j j Baxtdan taxt yaralishi–rost, taxtdan baxt yaralishi rostmikan2 Aqli rasolar uchun rost. jjj O‘zing urinmay birovga yaxshilik qilsang, uni «yaxshilik» dema. Yaxshilik fidoyilik qilganingda–yaxshilik J j j Nazarimda, hamma-hamma yaxshilik qilgisi ke-dadi. U holda yomonlikni kimlar qiladi"1 jjj Yomonlikni birovga ko‘rsang ravo, yaxshilikka bo‘lasan gado www.ziyouzkrn kutubxonasi
«JV MAN Auto – Uzbekistan» MChJ QKda ishlab chiqarilgan yuk va maxsus transport vositalarini sotib olish boʻyicha lizing loyihalarini moliyalashtirish boshlandi
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Bangladesh Xalq Respublikasi elchisi Muhammad Jahongir A’lam, Chexiya Respublikasi elchisi Vatslav Yilek, Misr Arab Respublikasi elchisi Amira Fahmiy, Iordaniya Hoshimiylar Podshohligi elchisi Demiya Zuhayr Haddod, Turkiya Respublikasi elchisi Olgan Bekar, Yevropa Ittifoqi delegatsiyasi rahbari Sharlott Adrian va Rossiya Federatsiyasi elchisi Oleg Malginovdan ishonch yorliqlarini qabul qilib oldi.Tadbir avvalida davlatimiz rahbari yangi tayinlangan elchilarni mamlakatimizdagi diplomatik missiyasi boshlangani bilan samimiy tabrikladi.O‘zbekiston xorijiy mamlakatlar va xalqaro tuzilmalar bilan konstruktiv muloqotni yanada rivojlantirish, o‘zaro manfaatli hamkorlik va amaliy sheriklikni kengaytirishga muhim ahamiyat qaratayotgani ta’kidlandi.Yurtimizda amalga oshirilayotgan demokratik yangilanishlar, yangi O‘zbekistonni barpo etishga qaratilgan strategik dastur va loyihalarning ustuvor yo‘nalishlari alohida qayd etildi.Bu borada pandemiya oqibatlarini yengib o‘tish va barqaror ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotni ta’minlash, aholining barcha qatlamlarini manzilli qo‘llab-quvvatlash va ularning turmush darajasini oshirish, uzoq muddatli o‘sishning yangi nuqtalarini shakllantirish va mamlakatimizning glgobal raqobatbardoshligini ta’minlash masalalari diqqat markazida turibdi.Tashqi siyosatning asosiy yo‘nalishlari haqida so‘z yuritar ekan, O‘zbekiston Prezidenti Markaziy Osiyo mintaqasi mamlakatlari va jahonning yetakchi davlatlari bilan strategik sheriklik va ko‘p qirrali hamkorlik munosabatlari izchil mustahkamlanib borayotganini ta’kidladi.Bugun birgalikdagi sa’y-harakatlar bilan savdo, investitsiya va innovatsiyalar, raqamli texnologiyalar va “yashil iqtisodiyot”, transport, tranzit va logistika, moliya, tibbiyot va ko‘plab boshqa sohalardagi hamkorlik kengayib bormoqda.Shu bilan bir qatorda O‘zbekiston Birlashgan Millatlar Tashkiloti, MDH, SHHT, Islom hamkorlik tashkiloti, Turkiy kengash va boshqa nufuzli tuzilmalar doirasidagi yaqin muloqotni davom ettirib, ko‘p tomonlama aloqalarni rivojlantirmoqda, global moliyaviy institutlar bilan sheriklikni kengaytirmoqda.Davlatimiz rahbari yangi elchilar vakillik qilayotgan mamlakatlar bilan keng ko‘lamli va uzoq muddatli hamkorlikning istiqbollariga alohida to‘xtalib o‘tdi.Bangladesh Janubiy Osiyodagi muhim hamkorimiz hisoblanadi, do‘st xalqlarimizni ma’naviy va madaniy qadriyatlar, muqaddas dinimiz azaldan bog‘lab keladi.Ikki tomonlama siyosiy maslahatlashuvlarni muntazam o‘tkazish, to‘qimachilik, farmatsevtika, qishloq xo‘jaligi va boshqa sohalardagi kooperatsiyani kuchaytirish muhim ekani ta’kidlandi. Ikkala mamlakat o‘zaro savdo va sayyohlar oqimini tubdan ko‘paytirish uchun barcha imkoniyatlarga ega. Shu maqsadda aloqalarni jadallashtirish hamda qo‘shma Hukumatlararo komissiya salohiyatini to‘liq ishga solish zarur.Chexiya Respublikasi bizning Yevropadagi ishonchli va istiqbolli hamkorimizdir.O‘zbekiston Prezidenti keyingi yillarda ikki tomonlama munosabatlar jadal sur’atda rivojlanayotganini mamnuniyat bilan qayd etdi. Pandemiyaga qaramay, mamlakatlarimiz o‘rtasidagi tovar ayirboshlash o‘tgan yili uch barobar ko‘payib, 500 million dollardan oshdi.Yuqori texnologiyalar va innovatsiyalar, avtomobil sanoati, qishloq xo‘jaligi mashinasozligi, energetika, tibbiyot, ta’lim va turizm kabi sohalarda qo‘shma loyihalar portfelini shakllantirish asosits vazifa etib belgilandi. Bu bo‘lajak oliy darajadagi uchrashuvlarning sermazmun kun tartibini shakllantirishga xizmat qiladi.Misr elchisiga murojaat qilar ekan, O‘zbekiston Prezidenti ikki tomonlama munosabatlarimiz sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tarilganini ta’kidladi.Bunga Misr Prezidenti Abdulfattoh As-Sisi 2018 yil sentyabr oyida mamlakatimizga amalga oshirgan tarixiy tashrifining samarali natijalari xizmat qildi.Hamkorlikda ishga solinmagan ulkan salohiyatdan samarali foydalanish, jumladan, hamkorlikning institutsional mexanizmlarini faollashtirish taklif qilindi.Qishloq xo‘jaligi, to‘qimachilik sanoati, farmatsevtika, savdo, turizm, ta’lim va boshqa sohalarda aniq loyiha va dasturlarni amalga oshirishga alohida e’tibor qaratildi.Ma’rifatli islom g‘oyalari va qadriyatlarini chuqur o‘rganish va targ‘ib etish muhim yo‘nalishlardan biri sifatida qayd etildi.Davlatimiz rahbari O‘zbekistonning yaqin va ishonchli hamkori – Iordaniya bilan ikki tomonlama munosabatlarni yanada rivojlantirish muhim ekanini ta’kidladi.Sheriklikni faollashtirish uchun zarur huquqiy asoslarni shakllantirish, savdo, kooperatsiya va ishbilarmonlik aloqalarini yo‘lga qo‘yish, madaniy-gumanitar almashinuv dasturini tayyorlash muhimdir.Bundan tashqari, BMT, IHT va boshqa nufuzli xalqaro tashkilotlar doirasidagi yaqin muloqot va o‘zaro ko‘mak davom ettiriladi.O‘zbekiston Prezidenti oliy daraja o‘tkazilayotgan muntazam va samarali muloqotlar tufayli Turkiya bilan strategik sheriklik munosabatlarida erishilgan bugungi darajani yuqori baholadi.Bugun ishonchga asoslangan siyosiy muloqot qaror topdi. Pandemiyaga qaramasdan delegatsiyalar bilan almashinuv faol davom etmoqda. Xususan, keyingi oylarda Turkiya tashqi ishlar va savdo vazirlari boshchiligidagi delegatsiyalar tashrif bilan mamlakatimizda bo‘ldi.Turkiyaning yetakchi kompaniya va banklari ishtirokida yirik savdo, investitsiya va infratuzilma loyihalari amalga oshirilmoqda. Hududlararo muloqotlar yo‘lga qo‘yildi, ta’lim, madaniyat va kino sohalarida qo‘shma dastur va tadbirlar muvaffaqiyatli o‘tkazilmoqda.Bo‘lajak sammitlarga – Turkiy kengashning Istanbuldagi navbatdagi yig‘ilishi va Turkiya Prezidenti Rejep Tayyip Erdog‘anning O‘zbekistonga rasmiy tashrifiga tayyorgarlik ko‘rilmoqda.Yevropa Ittifoqi an’anaviy ravishda mamlakatimizning muhim strategik sherigi bo‘lib harakat qilmoqda.Keyingi yillarda O‘zbekiston va YeI o‘rtasidagi tng huquqlilik, o‘zaro hurmat va ishonchga asoslangan ko‘p qirrali hamkorlik yangi sur’at kasb etdi.Yevropalik hamkorlar tomonidan yurtimizda amalga oshirilayotgan demokratik yangilanishlar, iqtisodiy islohotlar va transformatsiya jarayonlariga ko‘rsatilayotgan har tomonlama ko‘mak alohida qayd etili. Mamlakatimizga YeI Preferensiyalar bosh tizimining benefitsiari maqomi berilgani birgalikda erishilgan muvaffaqiyat va ikki tomonlama munosabatlarning muhim yutug‘i sifatida e’tirof etildi.bugungi kunda Kengaytirilgan sheriklik va hamkorlik to‘g‘risidagi bitim loyihasi yuzasidan faol muzokaralar davom etmoqda. “O‘zbekiston - Yevroittifoq” va “Markaziy Osiyo - Yevroittifoq” formatlarida samarali muloqot ham rivojlanmoqda.Oliy darajada o‘tkazilishi rejalashtirilgan tadbirlar ko‘p qirrali O‘zbekiston-Yevropa munosabatlarini prinsipial jihatdan yangi bosqichga ko‘tarishga xizmat qilishiga ishonch bildirildi.Prezidentimiz ta’kidlaganidek, O‘zbekiston bilan Rossiyaning strategik sherikligi va ittifoqchiligi misli ko‘rilmagan yuqori darajaga yetdi.Birgalikdagi sa’y-harakatlar va o‘zaro qo‘llab-quvvatlash tufayli hamkorlikning barcha yo‘nalishlarida jadal rivojlanish kuzatilmoqda.Savdo, investitsiyalar, energetika, sanoat, metallurgiya, qishloq xo‘jaligi, transport, infratuzilma, bank-moliya, ta’lim, sog‘liqni saqlash, madaniyat, turizm va ko‘plab boshqa sohalarda yirik loyiha va dasturlar amalga oshirilmoqda.Toshkent shahrida yaqinda o‘tkazilgan “Innoprom” xalqaro ko‘rgazmasi Rossiyadan tashqarida ilk bor tashkil etilgan bo‘lib, keng ko‘lamli hamkorlikda ulkan salohiyat va imkoniyatlar mavjud ekanini yana bir bor namoyish etdi.Bundan tashqari, MDH, SHHT, Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi va boshqa xalqaro tuzilmalar joirasidagi o‘zaro manfaatli muloqot kengayib bormoqda.bugungi kunda tomonlar Shavkat Mirziyoyev va Vladimir Putinning Moskvadagi bo‘lajak sammitiga jiddiy tayyorgarlik ko‘rayotgani ta’kidlandi. Ushbu uchrashuv ikki tomonlama strategik va ittifoqchilik munosabatlarini rivojlantirishda yangi tarixiy bosqichni boshlab berishi kutilmoqda.Davlatimiz rahbari so‘zining yakunida diplomatik vakolatxonalar rahbarlariga ularning O‘zbekiston bilan do‘stlik rishtalari va ko‘p qirrali hamkorlikni mustahkamlash yo‘lidagi mas’uliyatli va sharafli faoliyatiga katta muvaffaqiyatlar va zafrlar tiladi.O‘zbekiston Prezidenti yangi tayinlangan elchilar bilan qisqa suhbatlar o‘tkazdi.Diplomatlar samimiy qabul hamda samarali faoliyat uchun yaratilgan sharoitlar uchun minnatdorlik bildirib, ikki tomonlama aloqalarni har tomonlama rivojlantirish uchun bor kuch-g‘ayratini safarbar qilishini qayd etdilar.
O‘zbekistonda pul mablag‘lari va boshqa mol-mulkni jalb etish bo‘yicha noqonuniy faoliyat uchun jinoiy javobgarlik joriy etildi Jinoyat kodeksiga qo‘shimcha va o‘zgartishlar kiritish to‘g‘risidagi qonun O‘zbekiston Prezidenti vazifasini bajaruvchi Shavkat Mirziyoyev tomonidan 23-sentabr kuni imzolandi, deya xabar bermoqda “Gazeta uz” Jinoiy kodeksning yangi — 188-1-moddasi mulkiy manfaat berish bo‘yicha zimmaga majburiyat olish yo‘li bilan jismoniy va yuridik shaxslarning pul mablag‘larini va (yoki) boshqa mol-mulkini jalb etishga doir noqonuniy faoliyatni amalga oshirish va bunda ilgari olingan majburiyatni jismoniy va yuridik shaxslarning yangi jalb etilgan pul mablag‘lari va (yoki) boshqa mol-mulki hisobidan bajarish, shuningdek, bunday faoliyatga rahbarlik qilish va shunday faoliyat ko‘rsatilishini ta’minlash, bunday faoliyatga jalb etish maqsadida OAV va internet orqali reklama qilishga qaratilgan noqonuniy faoliyatga taalluqlidir Yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan harakatlar eng kam ish haqining 100 dan 300 barobarigacha jarima solinishiga yo 2 yilgacha axloq tuzatish ishlari yo 3 yildan 5 yilgacha muddatgacha ozodlikni cheklash yoki 3 yildan 5 yilgacha muddatga ozodlikdan mahrum etish jazosini qo‘llashga sabab bo‘ladi Bunday harakatlar katta miqdorda, takroran yoki xavfli retsidivist tomonidan, oldindan til biriktirgan holda, OAV yoki telekommunikatsiya tarmoqlari, shuningdek, internetdan foydalangan holda amalga oshirilsa, eng kam ish haqining 300 dan 500 barobarigacha jarima solinishiga yo 2 yildan 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoki 5 yildan 7 yilgacha ozodlikdan mahrum etishga olib kelishi mumkin Juda yirik miqdorda, o‘ta xavfli retsidivist, shuningdek, uyushgan guruh tomonidan yoki uning manfaatlarini ko‘zlab amalga oshirilgan shunday harakatlar 7 yildan 10 yilgacha ozodlikdan mahrum etish bilan jazolanadi
—chanoqni poldan ko‘tarish; —chanoqni o‘ng tomonida qo‘l kaftiga tayanib tanani o‘ng tomonga bukish, qo‘llarni qarma-qarshi tomonga o‘tkazib tanani chapga bukish. Shifobaxsh gimnastika o‘tkazish uchun uslubiy ko‘rsatmalar. Mashg‘ulotlar ayollar maslahat honasidagi yoki sanator —kurortlardagi badantarbiya kabinetlarida yoki maxsus zallarda o‘tkaziladi. Mashg‘ulot o‘tkazilayotganda zalga begonalarni kirmasligi maqsadga muvofiq. Kiyimlar qulay, harakatga xalaqit bermasligi kerak. Mashg‘ulotdan oldin siydik pufagi va ichaklar bo‘shatilishi kerak. Badantarbiyada quyidagi holatlar hisobga olinish shart: — hayiz paytida mashg‘ulotlar to“xtatilmaydi, balki umum quvvatlantiruvchi mashqlarda yuk biroz kamaytiriladi; —hamma mashqlarda nafasga e’tibor berish kerak, nafas harakatlar ritmiga mos bo‘lishi kerak; —bachadon retrofleksiyasida orqaga yotish, yugurish va yengil sakrashlar bachadon to‘g‘ri holatga kelgandan so‘ng davoning ox1-rida kiritish maqsadga muvofiq. 8.5. Ginekologiyada shifobaxsh uqalash Ayollar jinsiy a’zolari kasalliklarini nomedikamentoz davosida shifobaxsh uqalash samarali davo hisoblanadi. shifobaxsh uqalashga ko‘rsatma: —jinsiy a’zolarni surunkali yallig‘lanish kasalliklar;i —kichik chanoqdagi chandiqlanishlar; — hayiz siklini buzilishi; —jinsiy a’zolar gipoplaziyasi; —tuxumdonlar gipofunksiyasi; —bachadonning noto‘g‘ri holatlari va uning tushishi; —jinsiy a’zolarda anatomik o‘zgarishlarsiz bo‘lgan bepushtlik; 140
Oliy Majlis Qonunchilik palatasining bugungi majlisida qonun loyihalarining muhokamasi boshlandi. Unda deputatlar “Favqulodda holat to‘g‘risida”gi qonun loyihasini ikkinchi o‘qishda ko‘rib chiqdi. Parlament xabariga ko‘ra, loyihaning 24-moddasida Favqulodda holatning joriy etilishi insonlar va fuqarolarning O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 24, 25, 26-moddalari, 27-moddasi birinchi qismi, 30, 31 va 44-moddalarida belgilangan erkinliklari va huquqlarini cheklashga asos bo‘la olmasligi ko‘rsatib o‘tilmoqda. Xususan, Konstitutsiyada belgilangan yashash huquqi, erkinlik va shaxsiy daxlsizlik huquqi kabi insonning qator asosiy huquq va erkinliklari har qanday holatda ham cheklanmasligi belgilab qo‘yilmoqda. Deputatlarning aytishicha, mazkur qonun davlat boshqaruvi tizimi orqali samarali va tezkor favqulodda choralarni qo‘llash, fuqarolar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini muhofaza qilish, huquqiy munosabatlarni tartibga solishga imkon beradi. Muhokamalardan so‘ng qonun loyihasi deputatlar tomonidan qabul qilindi.
Naqshbandiya tariqati o‘n bitta so‘z yoki qoida yoxud irfoniy shior asosida qurilgan Ushbu qoidalar tariqat peshvolari tomonidan keng ko‘lamda o‘rganilib, har biri haqida mufassal ma’lumotlar berib o‘tilgan Ulardan sakkizta qoida Xoja Abdulxoliq G‘ijduvoniyga mansub va uchta qolgani Bahovuddin Naqshband tomonidan belgilangan
O‘zbekistonlik Jamshid To‘rayev ikki barmoqda tortilish bo‘yicha dunyo rekordini o‘rnatdi Bu haqda Ginnes rekordlari saytida ma’lum qilingan, deya xabar beradi “Gazeta uz” https://www youtube com/watch?v=CXaP4xDOiRMRekordni qayd etishga berilgan talabnomada 37 yoshli sport ishqibozi, ma’lumoti bo‘yicha yurist To‘rayev besh yildan beri shu tariqa shug‘ullanib kelayotganini bildirgan Bu Jamshid To‘rayev hisobidagi ikkinchi Ginnes rekordi — u o‘tgan yil may oyida turnikda bir daqiqa davomida 23 marotaba orqachalab tortilib, jahon rekordini o‘rnatgandi
22- $. Masalalar 1-masala. Og‘irligi G—2 N bo‘lgan A yukni 8 blokdan o‘tkazilgan arqon yordamida D chig‘ir ushlab turadi. Bjokdagi ishqalanishni hisobga olmay AB va BC bruslar zo‘riqishi aniqlansin. ZABC-ZDBK —o—30” (47-rasm). Yechish. 8 tugun muvozanatini tekshiramiz. Buning uchun (47-rasm, 4) dagidek Bxy koordinata sistemasini tanlab olamiz. 2 tugunga K yukning og‘irligi (aktiv kuch) qo‘yilgan, uni bog‘lanishdan qutqaramiz. Bog‘lanishlar AB, BC sterjenlar hamda BD arqondan iborat. Ularning reaksiyalari mos ravishda 5. 5, va 7. Sterjenlar cho‘zilayapti deb faraz qilamiz. 47-rasm, 2$ dan ko‘rinib turibdiki, B tugundagi kuchlar tekislikdagi kesishuvchi kuchlar sistemasidir. Ularning muvozanat sharti quyidagicha: 33
Turmush o‘rtog‘i va ikki farzandi bilan AQShda yashaydigan aktrisa Gulchehra Eshonqulova o‘z YouTube kanalida muxlislarini qiziqtirgan savollarga javob berdi. Aktrisa yangi videosida ilk marta AQShga qanday va nima sababdan ketgani hamda qanday mavzudagi savollar uni charchatgani haqida gapirdi. “Amerikaga ketish xayolimizda ham bo‘lmagan. Turkiyadan ketib, O‘zbekistonga borganimizda o‘g‘limiz Amirbek tinimsiz kasal bo‘la boshladi. Bilmadim, balki bunga uning dengizli o‘lkada tug‘ilgani sabab bo‘lgandir. O‘zbekistonda olti oy turgan bo‘lsak, o‘g‘limning kasaldan boshi chiqmadi. Dorixonadan paket-paket dori tashirdik. Lekin shamollashi ketmasdi. Xullas, qaynotam Amerikada bo‘lgani uchun biz ham shu yerga keldik. Kelgan kunimiz yomg‘irli havo edi. O‘sha kunning o‘zidayoq o‘g‘limizning burun oqishlari to‘xtadi”, — deydi Gulchehra Eshonqulova. Aktrisa muxlislariga Amerikaga taqdir taqozosi bilan borgani haqida so‘zlab berdi. “Men ishlab, o‘qib yurganimda uch marta Amerika vizasini olganman. Birinchi marta Amerikada aylanib ketish istagida viza olganman. Lekin ‘syomka’larim tufayli kela olmaganman. Ikkinchi marta yana viza olib, yana bora olmadim. Uchinchi marta viza ham, samolyot chiptasini ham sotib oldim. Shunda otdan yiqilib, o‘n kun yotib qolganman. Alloh borishimni xohlamagan. O‘shanda palatada yotib, Amerikada tabiiy ofat bo‘lgani, reyslar bekor qilingani haqidagi xabarlarni ko‘rganman. Alloh meni tabiiy ofatdan himoya qilib, meni otdan yiqitib qo‘yganini anglaganman”, — deya so‘zlarini davom ettiradi aktrisa. Gulchehra Eshonqulova shuningdek, turmush o‘rtog‘i bilan oralaridagi yoshni muhokama qilayotganlarga ham murojaat qildi: “Bu taqdir, shuning uchun menga har xil izohlarni yozmanglar. 13 yosh kichkinaga tegdingiz, demanglar. Bu narsaga olti yil bo‘ldi. Biz ikki farzandning ota-onasi bo‘ldik, baxtli yashayapmiz. Bu narsani hadeb yozaverishdan charchamadinglarmi? Charchamagan bo‘lsanglar, yozaveringlar. Biz uchun bu kulgili”, — deydi aktrisa.
O‘zbekiston: vazir shifokorlarni paxtadan ozod qilolmaydi - BBC O'zbek O‘zbekiston: vazir shifokorlarni paxtadan ozod qilolmaydi https://www.bbc.com/uzbek/lotin/2013/08/130807_latin_piquet_urlayeva Image caption Urlayeva xonim vazir o‘zini qabul qilganidan hayratga tushgan O‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vaziri tizimdagi korruptsiya va shifokorlardan noqonuniy pul yig‘ish hollari yuzasidan tekshiruv o‘tkazishga va‘da bergan, ammo tibbiyot xodimlarini paxta dalasidagi majburiy mehnatdan ozod qilolmasligini aytgan. Bu haqda vazir Anvar Alimov seshanba kuni Mustaqil inson huquqlari himoyachilari alyansi rahbari Yelena Urlayeva bilan uchrashuvda gapirgan. Huquq himoyachilari Toshkent shahri va Yangiyo‘l tumanida shifokorlarning noqonuniy ekspluatatsiya qilinayotganidan shikoyat qilib, sog‘liqni saqlash vazirligi oldida piket o‘tkazishni rejalashgandi. Ammo bu safar militsiya piketchilarni haydamagan va shaxsan vazirning o‘zi Yelena Urlayevani qabul qilgan. BBC bilan suhbatda Urlayeva xonim yuqori darajadagi uchrashuvdan hayratga tushganini aytdi. "Men to‘g‘risi hayratlandim. Turmush o‘rtog‘im menga bormagin, seni hibsga olishadi, degan edi. Garchi biz militsiyani piketdan ogoh qilgan bo‘lsak-da, meni borishim bilan hibsga olishadi, deb kutgandim. Ammo hech qanday hibsga olishlar bo‘lgani yo‘q va bizga juda ham yaxshi muomala qilishdi. Havo issiq edi, menga xatto sovuq suv ham taklif qilishdi", - deydi huquq faoli. Uning so‘zlariga ko‘ra, vazir tizimdagi qonunsizliklar bilan bog‘liq ayrim faktlardan xabardor bo‘lgan. "Men vazirning stolida shifokorlardan biri - Avloqulova Iqbolning arizasini ko‘rdim. U Toshkentdagi birinchi dispanser shifokorlari nomidan shahar sog‘liqni saqlash mulozimlarining noqonuniy pul yig‘ayotganidan shikoyat qilib, ariza bergan. Ammo Yangiyo‘ldagi holatdan bexabar ekan. O‘tgan yili yangiyo‘llik shifokorlardan paxta uchun 800 ming so‘mdan pul yig‘ib olishgan", - deydi Yelena Urlayeva. Huquq faolining aytishicha, vazir Anvar Alimov hamda uning o‘rinbosari Asilbek Xudoyarov barcha faktlar yuzasidan tekshiruv o‘tkazish va chora ko‘rishga va‘da berganlar. "Menga bugun Yangiyo‘ldan qo‘ng‘iroq qilishdi, tekshiruvlar boshlangan", - deydi Yelena Urlayeva. "Davlat dasturi" Ammo Urlayevaning aytishicha, Sog‘liqni saqlash vaziri shifokorlarni paxta yig‘im-terimidan ozod qilishga va‘da bermagan. "Vazir paxta, bu - davlat dasturi va agar bizga yuqoridan aytishsa, biz shifokorlarni hasharga olib chiqamiz, deb aytdi", - deydi huquq himoyachisi. Uning so‘zlariga ko‘ra, shu yil bahorida vazirlikka qo‘ng‘iroq qilgan huquq faollariga vazirning o‘zi paxta dalasida ekanini aytishgan. "Tasavvur qilasizmi, sog‘liqni saqlash vaziri paxta dalasida. Bu borib turgan sharmandalik!", - deydi norasmiy inson huquqlari himoyachilari alyansi rahbari. Yelena Urlayevaning ishonishicha, seshanba kungi uchrashuv o‘zbek rasmiylarining majburiy mehnat borasida mustaqil inson huquqlari himoyachilari bilan muloqot qilish istagidan dalolat berishi mumkin. Ammo u rasmiylarning istagidan qat‘iy nazar, qonunsizliklarga qarshi kurashishda davom etishlarini aytadi. "Balki mustaqillik oldidan shunday qilishdi, balki hukumat korruptsiyaga qarshi kurashayotganini ko‘rsatmoqchidir. Kim bilsin. Ammo biz bundan foydalanamiz. Biz qonunsizliklarga barham berish yo‘lidagi kurashimizni davom ettiraveramiz", - deydi Urlayeva xonim.
A, va V, qiymatlar masalaning boshlang‘ich shartlari bo‘yicha aniqlanadi. D.25-topshiriq. Bitta erkinlik darajasiga ega bo‘lgan mexanik sistemaning majburiy tebranishlarini tekshirish Bitta erkinlik darajasiga ega bo‘lgan mexanik sistemaning dinamik (2—5, 7—9, 12—15, 17, 18, 20; 22—25, 27, 28, 30-variantlar) yoki kinematik (1,6, 10, 11, 16, 19,21, 26, 29-variantlar) og‘dirish-lagi majburiy tebranishlari tekshirilsin. Mexanik sistemalarning sxemalari 238—240-chizmalarla ko‘rsa-gilgan. Dinamik og‘lirish. Sistemaning hamda dinamik og‘dirishiing parametrlari haqilagi zarur ma’lumotlar 62-jadvalda keltirilgan. Sistemaning lissipativlik xususiyatlari sistema tebranishlarining logarifmik dekremente bilan berilgan. 9, 23, 30-vorantlarda mexanik sistemalar gorizontal tekisLi!?l !?ylashen. 376
o‘zining el ravnaqi, ulus farovonligi yo‘lida olib borgan ezgu ishlarini ta’riflab, o‘z yutuqlaridan faxrlanib, yoyoap bodunug bay qiltim, az bodunug okiis 4YIt (yo‘qsil xalqni boy qildim, 0» xalqni ko‘paytirdim) jumlasini qo‘llaydi. Bigiglarda tez-tez uchrab turuvchi 1671 BiGi) dor yagi ermis (to‘rt tomon butunlay dushman ekan) jumlasi mamlakat tang ahvolda ekani, to‘rt yoqdan qurshovda qolinganini anglatadi. Qo‘shinning qudratli yurishi, ayovsiz janglar, yov ustidan qozonilgan zafarlar bayonida 272 57 y, davat qagansiratdimiz, tizligig sokiirtimiz, basligig yiiktintirtimiz (onu borni elidan ayirdik, xoqoni borni xoqonidan ayirdik, tizzasi borni cho‘ktirdik, boshi borni yukuntirdik) jumlasi ishlatilgan va b. Hujjatlardagi stereotiplarning mazmuni va vazifasi bulardan biroz farq qiladi. Ular mazmuni va vazifasiga ko‘ra ikki xil. Birinchisi, hujjatning tuzilishi, matn komponentlari bilan bog‘liq holda shakllangan stereotiplar. Masalan, oldi-berdi vasiqalari hujjatning tuzilgan sanasi, qarz olinishining sababi, kimdan va qancha qarz olinayotganligi bilan boshlanadi. Yakunida esa oldi-berdini kuzatib turgan guvohlar, vasiqadagi belgi-tamg‘alarning kimga tegishli ekanligi va hujjatni kim tuzganligi qayd etiladi. Stereotiplar ham ana shunga mos holda shakllanadi. Bunday stereotiplar, xabarning aniq va lo‘ndaligini ta’minlaydi, matnning rasmiy mavqeini oshirib, hujjat qolipining shakllanuviga xizmat qiladi. Ikkinchisi, fikr ifodasi, bayon tarzi bilan bog‘liq holda shakllangan stereotiplar. Matn bituvchi fikr ifodasi uchun nutq jarayonida ishlab chiqilgan, tilda mavjud bo‘lgan tayyor qolip birikmalardan foydalanadi. Ularning emotsional bo‘yog‘i ham, ta’siri ham kuchli. Bunday stereotiplar badiiy 62
Western Digital'ga qarashli SanDisk kompaniyasi dunyodagi ilk 1 Tb'li SDXC-fleshkani taqdim qildi. Bu "mo‘'jiza"ni qachon qo‘lga kiritish mumkinligi va uning narxi hozircha noma'lum. Biroq shuni ishonch bilan aytish mumkinki, uni xarid qilganingizdan keyin kamerangizda yangi surat va videolar uchun bo‘sh joy qolganmi yoki yo‘q - qayg‘urmasangiz ham bo‘ladi. Yangilik Photokina-2016 ko‘rgazmasida namoyish etildi. Shunisi diqqatga sazovorki, xuddi shu tadbirda ikki yil ilgari 512 Gb'li ilk SD-fleshka taqdim qilingan. Manbaga ko‘ra, ko‘rgazmada faqatgina prototip ko‘rsatilgan. Boshqacha qilib aytganda, hozircha yangi fleshkani xarid qilishning iloji yo‘q. Biroq 512 Gb'li versiyasining narxi 300 dollardan ortiqligini inobatga olsak, yangi fleshkaning bahosi kamida ikki barobar qimmat bo‘ladi.
z. 165 Bi Jadvaldagi ma’lumotlarga binoan, umumiy balans rentabelligiga omillarning ta’sirini ko‘rib chiqamiz: 1) Balans foyda o‘zgarishining umumiy rentabellikka ta’siri (a-omili). Adi) = (2, —ar)«’,s,4, = (10319—1,0385) x0,3672 x!,7067 x 0,2055 = -0,00085 Balans foydaning oshishi ta’siri ostida umumiy rentabellik 0,0438 tiyin so‘mga oshgan. 2) Sotilgan mahsulot rentabelligi o‘zgarishining umumiy rentabellikka ta’siri (b-omil). Ad) = 200, –Bo)Xs.d, = 10385(0,3672–0,3223) x!,07067 x0,2055 = 0,0164 Mahsulot rentabelligi oshishi natijasida umumiy rentabellik 1,026 tiyishso‘m oshgan. 3) Aylanma kapital aylanishi o‘zgarishining umumiy ren-ta’siri. Ad) = aobo(6; – so)xd, = 10385 x0,3223 x (17067—17286) x 0,2055 = -0,00151 Aylanma kapital aylanish soni pasayishi umumiy rentabellikka salbiy ta’sir ko‘rsatib, uni 0,151 tiyin so‘m kamaytirgan. 4) Ishlabchiqarish kapitali qiymatida aylanma kapital salmog‘i o‘zgarishining umumiy rentabellikka ta’siri. Ada) = aoVoso (9, –9) = 10385 x0,3223 x!,7286 x (0,2055–0,2) = 0,0032 Barcha omillarning ta’siri umumiy rentabellikka (-0,00085)-0,0164--0,00151)40,0032=0,0172 Demak, umumiy rentabellikning oshishiga sotilgan mahsulot rentabelligi o‘zgarishi va ishlabchiqarish kapitalida aylanma kapital salmog‘i o‘zgarishi ijobiy ta’sir ko‘rsatgan. Balans foydaning kamayishi va aylanma kapitalni aylanish tezligining pasayishi umumiy rentabellikka salbiy ta’sir ko‘rsatgan. Bu omillar ta’sirining nisbiy ko‘rsatkichlari quyidagicha: —10319 0,3672 1,7067 0,2055 In I, XIX j x j = 11483 x 100 = 114,8390 10385 0,3223 1,7286 0,2 Demak, sotuv mahsuloti rentabelligi 13,9296 ishlab chi-253
"ashki atmosfera bosimi choyning quyilishiga yo‘l qo‘ymaydi. 8.16, Temir va betonking issiqlikdan chiziqli ken-ayish kezffitsiyentlari bir xil bo‘lgani va temir konstruksiya mustahkamligini ko‘paytirishi uchun. 4.2, Og‘irlik va elektr kuchlari. 4.4. Borliq emas. 4.5. Kimyoviy energiya hisobiga. 4.8. Distillangan suv yoki qor suvi orqali elektr oxi o‘tmaydi. Shuning uchun ular isimaydi. 4.11. O‘zgaruvchan tokni to‘g‘rilashda. 5.1. Mumkin. 5,5, Majburiy tebranishlar. 5,9; Agar ko‘prik materiallari ichida metall ham bo‘lsa, elektromagnit to‘lqinlar ko‘prik ostiga utmay (I. 6,1. Yorug‘likning to‘g‘ri chiziqli tarqalish qonuni eilan. 6,3. Mumkin. — 6,9, Doira shaklida kamalakrangli manzara kuza-iladi. ADABIYOTLAR 1, A. V. Pyormshkin, N. A. Rodina. Fizika 7, Uqetuvchiz, Tosh-yent, 1990. v 2. A. V. Pyor’shkin, N. A. Rodina, Fizika 8, «O‘qituvchi», Tosh-yent, 1990. 3. I. K. Qikoni, A. K. Qikoin. Fizika 9, «O‘qituvchi» Tosh-yent, 1991. . 4. R. Ya. Myakishev, B. B. Buxovsev. Fizika 10, «O‘qituvchi», "oshkent, 1992. 5, G. Ya. Myakishev, B. B. Buxovsev. Fizika 11, «O‘qituvchi», "oshkent, 1992. 6. L. B. Milkovskaya,. Povtorim fiziku, (Visshaya shkola", M., 977, 7. S. A. Budarina, A. A. Isronlov, Fizikadan laboratoriya (dAshg‘ulotlari, xUO‘qituvchiz, Toshkent, 1984. , 8, A. A. Isroilov. Fizikadan uy eksperimental ishlari. «O‘qi-uvchiz, Toshkent, 1988, h V. N. Lange, Eksperimentalime fizicheskis zalachi ia yems-alku, «Nauka», M., 1979, ti 10. B. B. Buxovsnev va boshq. Fizika 9, O‘qitunchik, Toshkent, 986, 11, N. N. Yevgrafova, V. L. Kagan, Qurs filivi, "Vmsshaya koja», M., 1978 m 12. R. Ya. Myakishev, B. B. Buxovsev, Fizika 10, «O‘qituvchi», oshkent, 1984, 77
Dunyoning zamonaviy satirik xaritasi Rossiya yana hamma tomonga qo'lini cho'zgan sakkiz oyoq. Turkiya Suriya bilan ovvora. @Geosiyosatuz
4824248428422242) RR" "mi" j. .. 22222 a aa (22222) VA 2986 299a R keli (42228 oorololioioiooliiiiii Barlos va Saodat Temur Tosh va Davlat Temur Tavachi va g‘ayruhu barcha keldilar. Peshkashlar tortib, hazratning diydoriga musharraf bo‘ldilar. Va amirzoda PirMuhammad (Sulton) G‘aznindin keldi. Hazrat aning { birla) ko‘rushub, amirzoda Muhammad Sultonkim, ag‘osi erdi, yod qilib yig‘ladilar. Shahzoda taki peshkashlar tortti. Tonglasi sohibqiron zar-boft to‘n va toji murassa’ va oltun kamar berdi va navkarlariga to‘nlar kiydurdi. {Barcha aza libosidin chiqtilar. Va bu mahalda Xoja Muhammad Tusiykim, hukm bilan Xuroson viloyatida devon erdi, keldi va benihoyat mol kelturdi. Ul mahalda sohibqironning muborak xotiri aysh-u ishrat sori erdi. Barcha hunarmandlarkim shaharda erdilar, oyinabandliqqa mashg‘ul bo‘lub, har hunarmand o‘z hunariga loyiq ta’biyalar yasadi. Va bu to‘ydin g‘araz bu erdikim, shahzodalarni kadxudo qilgay""7", Sohibqironning muborak xotirida kechtikim, amirzoda Ulug‘bek va amirzoda Ibrohim Sulton va amirzoda Ijal ibn shahzoda Mironshoh va shahzoda Umarshayx farzandlaridin amirzoda Ahmad va Saydi Ahmad va Boyqaro har biriga bir qiz bergaylar. Muqarrar bo‘lg‘ondin so‘ng sodotu qazot va ulamo jam’ bo‘lub, Shayx Shamsuddin Muhammad Jazariy xutba o‘qub, nikoh qildi. Va qoziyul quzzoti Samarqand Mavlono Jaloliddin ijob-u qabul amriga qiyom qildi va shahzodalarni hanafiy mazhabida iqd bog‘ladilar. Va olam eli tillarini muborakbodqa ochtilar. Bayt: Diram ancha sochtilar anda ayon, Ki bo‘ldi havo abri gavharfishon. Sohibqiron davlatidin barcha faqir-u miskin g‘aniy bo‘ldi va hazrat davlat-u saodat bilan taxt ustida chiqib majlisni orosta qildilar. Va xonimlar va og‘olar (va kelinlar) barcha o‘zlarini yasab, yuz hashamat va noz bila o‘lturdilar. Shahzodalar va beklar har biri o‘z yerida o‘lturdi. Va elchilarkim, yetti iqlimning (to‘rt tarafidin) kelib erdilar, o‘n ikki poyaning ko‘lankasida o‘lturdilar. Yasovullar zarboft to‘nlar kiyib, oltun kamarlar bog‘lab va murassa’ egar-yuganliq otlarga minib, zarrin chimoqlar eliklariga olib, har sori chopib, yasovulluq qilur erdilar. Va fillarni orosta qilib erdi, murassa’ shiralarni oltun sarohilar bila tartib berdilar. Har sarohi og‘zida bir piyola yashm toshidin yo billurdinkim, la’l-u javohir bila murassa’ erdi, qo‘yub erdilar. Boda va qimiz va bol va musallas va araq va (sharbai muadd) barcha tayyor qilib erdilar"", Shahzodalar navbat bila ayog‘ tutub ichaboshladilar. { Taomdin turluk-turluk oshlar torttilarkim, tilaning sharhida ojiz turur. Elkim, tashqarida erdilar, alar uchun shiralar va taomlar muhayyo qildilar. Va =Xushbodu nushbod) 5 uni olam ichida tushti. Va oftobdek soqiylar oltun piyolalarni to‘ldurub tutaboshladilar. Yaxshi unluq mug‘anniylar un tortib, g‘azal-u naqsh aytur erdilar. Va turk-u, mo‘g‘ul-u, xitoy-u, arab-u, ajamdin harkim o‘z rasmi bilan nima aytur erdi. Ul jumladin Xoja Abdulqodirkim, benaziri olam erdi, qo‘buz va yatug‘on va udni shodlik mizrobi bila chala boshladi. Ul suhbatda har shoh va shahzodaga va beklarga to‘nlar kiydurdilar. Va toji murassa’ va oltun kamar berdilar. Va har zamon ancha oltun tanga va kumush tangadin ancha sochar erdilar, xazon mavsimida yag‘ochdin yafroq to‘kulgandek. Shahzodalarkim, damod erdilar, har biri o‘z manziliga yurub, ma’shuq-nung visoliga musharraf bo‘ldilar. (Ul surur-u huzur oxirinda farmon bo‘ldikim. «Har kishi o‘lturg‘on yerida istagon nimani o‘zi birla olsun va anga moni’liq bo‘lmasun!). Tonglasi sohibqiron shahzodalarning evlariga borib, sochiqlar sochti-lar. Beklar taki sochiqlar kelturdi. Elchilarkim, har tarafdin kelib erdilar, barchaga zarboft to‘nlar, oltun kamarlar berdi. Va ikki oygacha to‘y bahonasi bila aysh-u ishrat qildilar. To‘ydin so‘ng yana hazrat sohibqiron viloyatning zabtig‘ga mashg‘ul bo‘ldi. Hukm qildikim, «O‘zga hech kishi ichmagay BO‘zi "ibodat va toatga mashg‘ul bo‘ldi""", Val hamd-u li-Llohi "dchla tarodufi va (ala tavofuri"5" Eran www.ziyouz kutubxonasi B o an
en –juman QIL-RIL. Syo rey, eEy-BOY, b – rey;
ÈÌÊÓ 28 32 Tab.2. Individualnыe izmereniya i ukazateli cherepov iz mogilnika Bustan VII v. Jenщinы № po Martinu № cherepov 32 32(2) 84(2) 86 Vozrast voz. zre. zre. zre. n min-max X S m(x) V 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1 183 185 188 182 4 182-188 184.5 2.64 0.66 1.43 8 133 142 135 128 4 128-142 134.5 5.80 1.45 4.33 8:1 72.6 76.7 71.8 70.3 4 70.3-76.7 72.5 2.74 0.68 3.75 17 136 133 129 130 4 129-136 132.0 3.16 0.79 2.39 17:1 74.3 71.8 68.6 71.4 4 68.6-74.3 71.52 2.33 0.58 3.28 17:8 102.2 93.6 95.5 101.5 4 93.6-102.2 98.20 4.29 1.07 4.38 20 127 126 122 124 4 122-127 124.7 2.22 0.55 1.79 9 92 100 94 90 4 90-100 94.00 4.32 1.08 4.59 9:8 69.1 70.4 69.6 70.3 4 69.1-70.4 69.85 0.64 0.16 0.91 10 112 114 118 110 4 110-118 113.5 3.41 0.85 3.12 9:10 82.1 87.7 79.6 81.8 4 79.6-87.7 82.80 3.45 0.86 4.16 11 - 118 112 118 3 112-118 116.0 3.46 1.15 2.98 12 - 108 105 102 3 102-108 105.0 3.00 1.00 2.86 5 99 100 100 102 4 99-102 100.2 1.26 0.31 1.26 40 97 98 99 94 4 94-99 97.00 2.16 0.46 2.23 40:5 97.9 98.0 99.0 92.1 4 92.1-99.0 95.00 2.32 0.34 2.73 43 103 - 101 100 3 100-103 101.3 1.53 0.51 1.51 45 123 - 119 124 3 119-124 122.0 2.65 0.88 2.17 45:8 92.4 - 88.1 96.8 3 88.1-96.8 92.43 4.35 1.45 4.73 46 93 - 95 88 3 88-95 92.00 3.60 1.20 3.91 48 65 - 69 69 3 65-69 67.66 2.30 0.77 3.38 48:17 47.7 - 53.4 51.4 3 47.7-53.4 50.96 2.94 0.98 5.57 48:45 52.8 - 57.9 56.4 3 52.8-57.9 55.70 2.62 0.87 4.68 55 48 - 48 50 3 48-50 48.67 1.15 0.38 2.35 54 26 - 23 21 3 21-26 23.33 2.52 0.84 10.95 54:55 54.1 - 47.9 42.0 3 42.0-54.1 48.00 6.05 2.02 12.60 51 42 - 44 40 3 40-44 42.00 2.00 0.67 4.76 51a 39 - 36 37 3 36-39 37.33 1.53 0.51 4.13 52 31 - 32 31 3 31-32 31.33 0.58 0.19 1.87 52:51 73.8 - 72.7 77.5 3 72.7-77.5 74.67 2.51 0.84 3.35 52:51a 79.4 - 88.8 83.7 3 79.4-88.8 83.97 4.70 1.57 5.59 MS 6 - 5 3 3 3-6 4.67 1.35 0.65 32.65 MS 13 - 14 10 3 10-14 12.33 2.08 0.69 17.33 MS:MC 46.1 - 35.7 30.0 3 30.0-46.1 37.27 8.16 2.72 22.05 97 - 92 97 3 92-97 95.33 2.89 0.96 3.04 21 - 18 19 3 18-21 19.33 1.53 0.51 8.05 77 133 - 137 137 3 133-137 135.6 2.31 0.77 1.70 91 - 91 90 3 90-91 90.67 0.58 0.19 0.64 23 - 23 20 3 20-23 22.00 1.73 0.58 7.86 Zm 126 - 126 132 3 126-132 129.0 2.07 0.67 1.43 SS 6 - 5 4 3 4-6 5.00 1.00 0.33 20.00 SC 12 - 13 9 3 9-13 11.33 2.08 0.69 18.41 SS:SC 50.0 - 38.4 44.0 3 38.4-50.0 44.27 5.80 1.93 13.18 DS 13 - 13 12 3 12-13 12.67 0.58 0.19 4.46 DC 23 - 22 24 3 22.24 23.00 1.00 0.33 4.34 DS:DC 56.5 - 59 50.0 3 50.0-59.0 55.17 4.64 1.55 8.43 3.0 - 6.1 3.5 3 3.0-6.1 4.20 1.66 0.55 39.52 32 89 - 90 85 3 85-90 88.00 2.65 0.88 3.01 87 - 88 79 3 79-88 84.67 4.93 0.23 5.80 72 85 - 82 92 3 82-92 86.33 5.13 0.17 5.96 73 80 - 82 90 3 80-90 84.00 5.29 1.76 6.30 74 87 - 78 93 3 78-93 86.00 7.55 0.13 8.78 75 60 - 54 - 2 54-60 57.00 - - - 75(1) 25 - 28 - 2 25-28 26.50 - - -
AbuAli ibp Sipo (980—1037) bolaning kelajagi haqida u tugilmasdan oldin g‘amxo‘rlik qilish kerak, ilk yoshligidan boshlab unga rostgo‘ylik, javobgarlik, mehribonlik kabi fazilatlarni, yaxshilik, insoniylik hissini singdirish. zarurligini aytadi. Buyuk shoir va mutafakkir A. Navoiy o‘zining «Farhod va Shirin» dostonida mehnatni, xalqlar o‘rtasidagi do‘stlikni, insonparvarlik hislarini kuylaydi. H. H. Niyoziy (1889—1929) yosh avlod tarbiyasiga katta e’tibor berib, aqliy va jismoniy tarbiyaning birligi to‘g‘risidagi g‘oyani ilgari suradi. U insonparvarlik, xushmuomalalik, e’tiborlilik, kishi shaxsiga hurmat-ehtiromni axloqiy tarbiyaning markaziga qo‘yadi. Xalqlarimizning ko‘p asrlik ilg‘or tajribalarini, ilmiy-madaniy meroslarini o‘rganish milliy madaniyatimizning, pedagogika fanining, tarbiya san’atining rivojlanishiga, boyishiga salmoqli hissa qo‘shadi. Hozirgi davrda maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarni tarbiyalashning maqsad va vazifalari jumhuriyatimizning hujjatlarida o‘z aksini topgan. Maktabgacha tarbiya muassasalari oila bilan uzviy hamkorlikda bolalarni har tomonlama rivojlantirishishini amalga oshiradi: —bolalar sog‘lig‘ini saqlaydi va mustahkamlaydi, jismoniy rivojlanishini ta’minlaydi; —bilimga qiziqishi va qobiliyatlarini rivojlantiradi; —: Vatanga, tabiatga, ona o‘lkaga muhabbatni, kattalarga hur–matni, o‘rtoqlik va jamoachilik, xayrixohlik, xulq madaniyati, mustaqillik, uyushqoqlik va intizomni, mehnatsevarlikni tarbiyalaydi; —estetik tarbiyani amalga oshiradi. Keyingi yillarda jismoniy, aqliy, axloqiy, mehnat va estetik tarbiya bo‘yicha olib borilgan ilmiy pedagogik tadqiqotlar .maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarni tarbiyalash vazifalarini ularning ruhiy fiziologik imkoniyatlarini e’tiborga olgan holda belgilash zarurligini ilgari surdi. Ular bolalar bog‘chasining ta’lim va tarbiya dasturida o‘z aksini topgan. Bog‘cha yoshining oxiriga kelganda quyidagi vazifalar amalga oshirilishi kerak: Jismoniy tarbiya: bolalar sog‘lig‘ini mustahkamlash, mashg‘ulotlarda aqliy va jismoniy faollikni oshirish, nerv sistemasini asrash, charchash va mayib bo‘lishning oldini olish, shaxsiy gigiyena, madaniy-gigiyenik malakalar, o‘z-o‘ziga xizmat qilish, kun tartibini aniq bajarish, asosiy harakat turlarini bajarish, ularni ongli o‘zlashtirib olib, aniq ado. etish, Axloqiy tarbiya: bolalarda mustaqillikni tarbiyalash, madaniy xulq odatlarini shakllantirish, tengdoshlari va kattalar bilan munosabatda bo‘lish, faoliyat madaniyatini shakllantirish, buyumlarga nisbatan ehtiyotkorlik bilan munosa-37
Masalan, Andijon, Buxoro, Jizzax, Namangan, Samarqand, Surxondaryo va Xorazm viloyatlarida faoliyat yuritayotgan dexqon bozorlarida viloyat hokimliklari tomonidan rejalar tasdiqlangan bo‘lishiga qaramay, zamonaviy tarozilarni xarid qilish rejasi bajarilmadi
4,3,3-jadval = 1 O‘lchamlarling cheklongan asgarasi NI I 1E 7 vata 1E 97 a Ia. 1? AY-ganma o‘lchamlar, B=
O‘zbekiston bo‘ylab raqamli texnologiyalar bo‘yicha kamida 100 ta o‘quv markazi ochiladi O‘zbekiston hududlarida raqamli texnologiyalar bo‘yicha kamida 100 ta o‘quv markazi ochiladi. Bu haqda Prezident Shavkat Mirziyoyev huzurida 8-iyun, dushanba kuni axborot texnologiyalari va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish borasidagi islohotlar ijrosi bo‘yicha o‘tkazilgan taqdimotda ma’lum qilindi. Taqdimotda IT infratuzilmasini yaxshilash, aholi, ayniqsa, yoshlarning bu boradagi savodxonligini oshirish davr talabi ekanligi ta’kidlandi. Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligiga barcha hududlarda raqamli texnologiyalar bo‘yicha kamida 100 ta o‘quv markazi ochish vazifasi qo‘yildi. Bu dargohlarda dasturlash asoslari, elektron savdo va grafikli dizayn kabi yo‘nalishlar bo‘yicha qisqa muddatli o‘quv kurslari tashkil etiladi. O‘zbekiston maktablarida 5-sinfdan boshlab o‘qitilayotgan “Informatika” fani takomillashtiriladi Mazkur taqdimotda “Bir million dasturchi” loyihasining dastlabki bosqichida 62 mingdan ziyod o‘quvchi qamrab olinib, ularning 5400 nafariga malaka sertifikati berilgani ma’lum qilindi. 2020-yil yakuniga qadar 100 ming nafar va 2021-yilning birinchi yarmida yana 150 ming nafar o‘quvchini o‘qitish, talabalarning dasturiy ta’minot bo‘yicha malakasini oshirish vazifasi belgilandi. Eslatib o‘tamiz, davlat rahbari tashabbusi bilan 2020-yil — Ilm, ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili deb e’lon qilingandi. Prezident Oliy Majlisga shu yil yanvardagi murojaatnomasida raqamli iqtisodiyotga faol o‘tish kelgusi 5 yildagi eng ustuvor vazifalardan biri sifatida belgilangan edi. Shu asosda, O‘zbekiston maktablarida 7-sinfdan boshlab dasturlash asoslarini o‘qitishni yo‘lga qo‘yish rejalashtirilmoqda.

Subsets and Splits

No community queries yet

The top public SQL queries from the community will appear here once available.