Split (2)

train · 10.4M rows

text stringlengths 7 335k
tilshunos, adabiyotshunos, buyuk ertakchilar yashab o‘tgan Kassel shahrida muzey tashkil qilinib, ularning shaxsiy buyumlari, dunyoda yuzdan ortiq tillarga tarjima qilingan kitoblarining nusxalari, ukalari Lyudvigning san’at asarlari ehtiyotkorona saqlanib kelinmoqda. 1697-yilda Fransiyada “Mening onajonim Gusinaning €r-taklari” deb nomlangan kitob nashrdan chiqdi. Aslida ertakni o‘sha davrdagi mashhur shoir, fransuz akademiyasining a’zosi Sharl Perro yozgan bo‘lsa-da, uning muallifi P. Dermenkur deb hisoblanardi. Ko‘p kitoblar muallifi Sharl Perro (1625—1703) ismi sharifini “jiddiy bo‘lmagan” ertaklar ostiga qo‘yishni o‘ziga lozim ko‘rmay, uni o‘g‘lining ismi sharifi bilan imzolagan edi. Lekin aynan shu sehrli ertaklar jahon adabiyotining oltin fondiga kirib, yozuvchiga shon-shuhrat keltirdi. Perroning ertaklari ko“p marotaba boshqa tillarga tarjima qilingan va nashrdan chiqqan. Ertakning rus tilidagi tarjimasi 1.S.Turgenevga mansub. Sharl Perro “Ertaklar”i fransuz adabiyotida xalqchillikning oshishi va ertakning adabiy janr sifatida rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatgan. Perroning ertaknavislik an’analari aka-uka Grimmlar, L.Tik, H.K.Andersen singari yozuvchilar tomonidan davom ettirildi. Perroning “Zolushka”, “Etik kiygan mushuk”, “Ko‘ksoqol” singari ertaklari asosida opera va balet spektakllari, multfilmlar yaratilgan. Perroning ayrim ertaklari o‘zbek tiliga tarjima qilingan. Sharl Perrodan bor-yo‘g‘i 11 tagina ertak bizga yetib kelgan, ya’ni saqlanib qolgan. Qaysi ertagiga nazar tashlamaylik, barchasida bolalar zavq oladigan qirralar bor ekanligini darrov payqash mumkin. Dunyoda uning «Etik kiygan mushuk» ertagini o‘qimagan yoki mazkur ertak asosida yaratilgan multfilmni miriqib tomosha qilmagan bola topilmasa kerak. Sharl Perroning barcha personajlari pishiq-puxtaliklari bilan ajralib turadilar. Ularning ko‘pchiligi odamlarni, hayvon-u parrandalarni sevib, erkalab, e "zozlaydigan bo‘ladilar, Zolushukani («Zolushka») olib ko‘raylik. Uni o‘gay ona-yu uning qizi xush 200
Etiologiyasi. Kasallikni chaqiruvchi gepatit E virusi kalitsiviruslar oilasiga mansub. Uning genomi bir zanjirli RNKdan iborat. Kasallikning uchta markeri: virus RNK ci, anti HVE, IgM anti HVE, IgG mavjud bo‘lib, anti A VE IgM tashxisot uchun qo‘llaniladi. Epidemiologiyasi. GE -rivojlanayotgan mamlakatlarda keng tarqalgan, najas-og‘iz mexanizmi orqali yuqadigan virusli infeksiya. Keyingi 30-yil mobaynida Osiyo, Afrika va Markaziy Amerikaning 27 davlatlarida 50 dan ziyod GE epidemiyalari qayd qilingan. O‘rta Osiyoda GEning bir necha katta epidemiyalari: 1955-56-yil va 1984-yil Qirg‘izistonda, 198485-yil Toshhovuz viloyatida, 1986-yil Qarshida kuzatilgan. GE epidemiyalariga 8-10-yilda qaytarilish Xos. Sporadik kasallanish yil bo‘yi uchraydi. Kasallanish mavsumi yoz-kuz oylari. Asosan 15-30 yoshdagilar kasallanadi. Infeksiya tarqalishida najas bilan ifloslangan ichimlik suvi katta rol o‘ynaydi. Keyingi o‘rinni alimentar yo‘l egallaydi, maishiy muloqot yo‘li xos emas. Klinikasi, Yashirin davri 14 kundan 60 kungacha, o‘rtacha 40 kun bo‘ladi. Kasallikning boshlanish davri: kasallikning bu turida ham kasallik sekin-astalik bilan rivojlanadi. Bemor holsizlik, quvvatsizlik, ko‘ngil aynish, qusish, ishtaha pasayishi va o‘ng qovurg‘a yoyi ostida og‘riq kabi alomatlarga shikoyat qiladi. Qorindagi og‘riq ba’zan kuchli bo‘lib, kasallikning birlamchi belgisi sifatida namoyon bo‘lishi mumkin. Tana haroratining ko‘tarilishi kamdan-kam bo‘ladi. Ayrim hollarda siydik va najas rangining o‘zgarishi kasallikning birlamchi belgisi bo‘lishi mumkin. Bu davrning davomiyligi 1-9 kun, o‘rtacha 4 kun bo‘ladi. Bu davrning asosiy laborator belgisi- aminotransferazalarning oshishidir. Avj olgan davri. Teri va shilliq qavatlarining sarg‘ayish darajasi 2-3 kun (ba’zan 10 kungacha) davomida ortib boradi. Xuddi V gepatitdagiga o‘xshab, bunda ham kasallikning boshlang‘ich davridagi alomatlar sariqlik davrida ham davom etishi mumkin. Ko‘pchilik bemorlarda holsizlik, ishtahaning pasayishi, ko‘ngil aynishi kabi belgilar kuzatiladi. Qusish oldingi davridagiga nisbatan kam bo‘ladi. Tana haroratining oshishi, badan qichishi juda kam uchraydi. Qorin og‘rig‘i (ayniqsa, o‘ng qovurg‘a ostida) 5-6 kun davom etadi. Bu davrning asosiy belgilaridan bo‘lib qolishi mumkin. Ko‘pchilik bemorlarda jigar anchagina (3-6 yoshgacha) kattalashgan, qattiqligi ortgan va og‘riqli bo‘ladi. Taloqning kattalashuvi faqat 2596 kasallarda kuzatiladi. Umumiy zaharlanish belgilari ko‘pchilikda kuchsiz bo‘lib, 3-6 kun davom etadi. Ammo quvvatsizlik ancha vaqtgacha sezilib turadi. Ko‘pchilik hollarda sariqlik 1-3 hafta, o‘rtacha ikki hafta davom etadi. Ayrim bemorlarda sariqlik uzoq (4-6 kun) davom etib, gepatitning xolestatik turiga xos barcha belgilar namoyon bo‘ladi. 7– N90 97
O‘zbekistonda uzoq vaqt davomida O‘zbekiston Islom harakati a’zosi bo‘lib kelgan Afg‘oniston fuqarosi Abdulhamid Muhammad Hasan afv etildi, deb yozadi “Podrobno uz” Abdulhamid Muhammad Hasan 1977-yilda Afg‘onistonda tug‘ilgan 1998-yildan Afg‘onistonda Tohir Yo‘ldoshev rahbarlik qilgan O‘zbekiston Islom harakati tashkiloti a’zosi bo‘lgan va uning tarkibida qizg‘in faoliyat olib borgan Xususan, u O‘zbekistonda amaldagi konstitutsiyaviy tuzumni o‘zgartirish, hokimiyatni egallash, davlat organlari faoliyatini buzishga qaratilgan fitnada faol ishtirok etgan 2005-yilda u O‘zbekistonga qarshi jinoiy xatti-harakatlardagi ishtiroki uchun mamlakat Davlat xavfsizlik xizmati tomonidan hibsga olingan Jinoiy ishlar bo‘yicha Toshkent shahar sudi tomonidan unga nisbatan Jinoyat kodeksining bir nechta moddalari bo‘yicha jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, u 16 yilga qamalgan edi
199 ko‘rinadigan fazilatlar namoyon bo‘ladi. Shu bilan birga o‘spirinda aqliy, axloqiy, estetik va g‘oyaviy-siyosiy jihatdan muayyan darajada o‘sish ro‘y beradi. Shunga qaramay, ular oldida oliy o‘quv yurtida mutaxassislikni egallashga bog‘liq yangi vazifalar paydo bo‘ladi. Hozirgi fan-texnikaning rivoji bir tomondan axborotlarni, ma’lumotlarni ko‘paytirsa, ikkinchi tomondan talabalarda mutaxassislikka oid bilimlarga barqaror qiziqishning yo‘qolishiga olib keladi, chunki qat’iylik, ijodiy izlanish, irodaviy zo‘r berish o‘rnini loqaydlik, faoliyatsizlik egallaydi. Boshqacha aytganda, ular “tayyor axborotlarning quli” ga aylanadilar. Chunki kompyuter, internet, displey, EHM, kalkulyatorlar inson aqliy mehnatini yengillashtiradi, ularni aqliy zo‘r berishdan xalos qiladi. Ana shular sababli oliy o‘quv yurti ta’limi oldidagi muhim vazifa talabalarga dasturdagi bilimlar majmuasini berishdir. Talabalarga mustaqil bilim olish, o‘z faoliyatini o‘zi tashkil qilish, o‘zini o‘zi boshqarish, yangi g‘oyalarni ishlab chiqish va hokazolarni o‘rgatishdir. Bu vazifalarni amalga oshirishning asosiy omili − monologik ma’ruzadan dialogik (talaba va o‘qituvchining muloqotiga asoslangan) ma’ruzaga o‘tishdir. Psixologlardan B.G.Ananev, N.V.Kuzmina, N.F.Talizina, V.Ya.Lyaudis, I.S.Qon, V.T.Lisovskiy, A. A.Bodalev, A.V.Petrovskiy, M.G.Davletshin, I.I.Ilyasov, A.V.Dmitriyeva, 3.F.Yesareva, A.A.Verbitskiy, V.A.Tokareva, E.G‘.G‘oziyev va boshqalarning tadqiqotlariga ko‘ra, oliy o‘quv yurtlarida ta’lim olish talabalar uchun juda og‘ir kechadi, chunki bu davrda shaxsning murakkab fazilatlari, xislatlari, sifatlari takomillashish bosqichida bo‘ladi. Mazkur yosh davridagi ijtimoiypsixologik o‘sishning xususiyatlaridan biri o‘qish faoliyatining ongli motivlari kuchayishidir. Talabalarda axloqiy jarayonlarning o‘sishi sust amalga oshsa-da, lekin xulqning eng muhim sifatlari − mustaqillik, tashabbuskorlik, topqirlik, farosatlilik va hokazolar takomillashib boradi. Shuningdek, ularda ijtimoiy holatlarga, voqelikka, axloqiy qoidalarga qiziqish, ularni anglashga intilish tobora kuchayadi. Psixologlarimizning tadqiqotlari shaxs turmush tajribasini egallashida unda o‘zligini anglash vujudga kelishini, jumladan, shaxsiy hayotining mazmunini anglashi, aniq turmush rejalarini tuzishi, kelajak hayot yo‘lini belgilashi va hokazolar amalga oshishini ko‘rsatadi. Talaba asta-sekin mikroguruhning notanish sharoitlariga ko‘nikib boradi, o‘zining haqhuquqlari va majburiyatlarini bila boshlaydi, shaxslararo munosabatning yangicha ko‘rinishini o‘rnatadi, turmushdagi ijtimoiy rollarni amalda shaxsan sinab ko‘rishga intiladi. Ulardagi romantik his-tuyg‘ular voqelikka muayyan yondashishga birmuncha xalaqit beradi. Chunki ular turmushdagi yutuqlar va muvaffaqiyatsizlikning ijtimoiy-psixologik ildizlari nimadan iborat ekanligi to‘g‘risida aniq tasavvurga ega bo‘lmaydilar. Yosh fiziologiyasi va ontogenez psixologiyasi fanlarida to‘plangan materiallar tahlilidan ko‘rinadiki, talaba 17-19 yoshda ham o‘z xulqi va
Robert Mugabe qanday qilib hokimiyat tepasiga kelgan? 1960-yillar oxiridan to 1979-yilga qadar mamlakat mustaqillik uchun urushni boshdan kechirgan, shu vaqtda ikki milliy partiya maydonga chiqqan. Mugabe ulardan biri — “Zimbabvening Afrika milliy ittifoqi” (ZAMI) yetakchisi edi. 1980-yili, Zimbabve mustaqillikka erishganidan so‘ng, ZAMI parlament saylovlarida g‘olib chiqqan, Mugabe esa bosh vazir lavozimini egalladi. Oradan yetti yil o‘tib, 1987-yili u mamlakat konstitutsiyasini o‘zgartirib, bosh vazir kursisini bekor qildi, o‘zini esa prezident etib tayinladi (keyinchalik u prezident saylovlarida besh marta g‘olib chiqqan). Mugabe yaxshi prezident bo‘lganmi? Mugabe legitim parlament saylovi yakunlariga ko‘ra bosh vazirga aylangan. U inqilob ramzi va nafaqat Zimbabveda, balki undan tashqarida ham yaxshigina obro‘-e’tiborga ega edi. Bundan tashqari, barqaror iqtisodiyotga ega mamlakat rahbariga aylangach, u ijtimoiy sohaga katta e’tibor qaratgan: uning hukmronligi dastlabki 10 yilida ta’lim va sog‘liqni saqlashga ajratilgan xarajatlar uch barobar oshgan. Umuman olganda, Mugabe siyosiy nuqtai nazardan so‘l qanot vakili edi: u eng kam ish haqi miqdorini belgilagan, yangi ish o‘rinlari yaratilishini rag‘batlantirgan, kreditlar bo‘yicha stavkalarni cheklagan. Biroq nolinchi yillarning boshida mamlakatda inqiroz boshlanib, 2008-yilda u o‘z cho‘qqisiga chiqdi. O‘shanda Zimbabve tashqi qarzi yalpi ichki mahsulot (YaIM)ning 131 foizini tashkil etdi, YaIMning o‘zi esa 18 foizga qisqardi. 2008-yil oxiriga borib inflyatsiya darajasi oyiga 79 milliard foizga yetdi; narxlar har 24 soatda ikki barobarga oshardi. 2009-yili Mugabe milliy valyuta — Zimbabve dollaridan voz kechishga majbur bo‘lgan va hisob-kitoblar uchun AQSh dollari va Janubiy Afrika Respublikasi (JAR) randidan foydalanishga o‘tilgan. Shundan beri mamlakat YaIM hajmi — 2016-yilda salkam 0 darajagacha tushgan bo‘lsa-da — manfiy ko‘rsatkichlargacha pasaygani yo‘q. Hozir esa Zimbabveda yana yangi inqiroz yuz berishi ehtimoli borligi aytilmoqda. Nima uchun mamlakatda bunday jiddiy inqiroz yuz bergan? Mugabe yana qanday ishlari bilan mashhur? Zimbabve o‘z mustaqilligini e’lon qilgan 1980-yili mamlakatdagi ekin maydonlarining 80 foizi 5 foiz oq tanli aholi qo‘lida edi. Yerlarni qayta taqsimlash inqilobning asosiy shiorlaridan biri bo‘lgan, biroq Buyuk Britaniya imzolangan kelishuv bunday islohot o‘tkazilishini 10 yilga kechiktirgan edi. Davlatga majburiy tartibda sotilishi shart bo‘lgan fermalarning dastlabki ro‘yxati 1990-yillarning boshiga kelibgina tuzilgan. 2000-yili qora tanli aholi oqlarga tegishli bir necha fermalarni egallab olgan; sud aholining bu harakatlarini noqonuniy deb topgan. Bunga javoban Mugabe oq tanlilarni “davlat dushmani” deb atab, “tezkor agrar islohot” o‘tkazilishini e’lon qilgan. Keyingi uch yil ichida 4300 ta ferma 127 mingdan ziyod qora tanli dehqonlar qo‘liga o‘tgan. Mustamlakachilarning avlodlari mamlakatdan ommaviy ravishda qochishni boshlagan, yerlarning yangi xo‘jayinlarida esa fermerlik qilish bo‘yicha zarur bilim va ko‘nikma yo‘q edi. Oqibatda hosildorlik pasaygan, Zimbabve chet eldan oziq-ovqat sotib olishga majbur bo‘lgan. Shunga qaramay, Mugabe yer islohotidan voz kechmadi. 2017-yilga kelib, uning so‘zlariga ko‘ra, oq tanli aholi ixtiyorida bor-yo‘g‘i 73 ta ferma qolgan edi, xolos. Voris sifatida ko‘rilgan uning xotini qanday ishlari bilan mashhur? Mugabe qanday qilib buncha uzoq vaqt hokimiyatni o‘z qo‘lida saqlab tura oldi? Yillar o‘tishi bilan Zimbabvedagi saylovlarning erkinligi kamayib bordi, deydi Illinoys (AQSh) universiteti tarix professori Tereza Barns. Qoidabuzarliklari bo‘yicha eng mashhur saylov 2008-yilgisi hisoblanadi. O‘shanda muxolifatchi Morgan Svangirai prezident saylovining birinchi turida g‘alaba qozongan, biroq tarafdorlariga uyushtirilgan ketma-ket hujumlar sabab ikkinchi tur arafasida o‘z nomzodini saylovdan olgan. U o‘shanda “hokimiyatga erishish yo‘lida odamlarning o‘ldirilishi”ga jim qarab tura olmasligini aytib o‘tgan edi. Mugabe saylovning ikkinchi turida 85,5 foiz ovoz olgan — bu o‘sha vaqtda mamlakatda aqlbovar qilmas dahshatli giperinflyatsiya yuz berayotgan vaqtda qayd etilgan natija. Mugabeni hammayoqda mana shunday yomon odam deb hisoblashadimi? Zimbabve prezidentining G‘arb bilan munosabatlari yaxshi emasligi tushunarli hol. 1990-yillar oxiri — nolinchi yillar boshida AQSh va Yevropa Ittifoqi Mugabe tuzumiga qarshi sanksiyalar joriy etgan, Xalqaro valyuta jamg‘armasi, Jahon banki va G‘arbdagi boshqa donorlar Mugabeni iqtisodiyotni qulatganlikda ayblab, moliyaviy yordamni to‘xtatgan. Bunga javoban, u AQSh va Buyuk Britaniyaning fikri bilan hisoblashish niyati yo‘qligini bildirgan. “Meni bu lavozimga tayinlagan Parvardigorgina undan meni olishi mumkin! MDK (Zimbabvedagi muxolifatchi partiya) ham, britaniyaliklar ham meni bu lavozimdan ololmaydi”, — degan edi u 2008-yilgi saylovlar arafasida.
Aktyor Javohir Zokirov: “Oltin O‘rda”ni suratga olish ishlari Qrim va Moskvada davom etmoqda - Gooper.uz Bosh sahifa Yangiliklar Shou-biznes Aktyor Javohir Zokirov: “Oltin O‘rda”ni suratga olish ishlari Qrim va Moskvada davom... Aktyor Javohir Zokirov: “Oltin O‘rda”ni suratga olish ishlari Qrim va Moskvada davom etmoqda 17:15 04/10/2016 Facebook Bir muddat avval aktyor Javohir Zokirov “Oltin O‘rda” nomli tarixiy serialda suratga tushayotgani haqida xabarlar paydo bo‘lgan edi. Mazkur yangilik yuzasidan jurnalist Feruz Muhammad aktyor bilan bog‘landi. “Rossiya Birinchi kanali uchun Mars Media kompaniyasi tomonidan suratga olinayotgan ‘Oltin O‘rda’ nomli tarixiy serialda suratga tushyapman. Serialda munajjim rolini ijro etaman”, — deydi Javohir Zokirov. “Serial rejissori Temur Albatov. Tasvirga olish ishlarini bir yil davomida kutdik, o‘tgan davr mobaynida serial uchun ikkita videosinov topshirdim, so‘ng serialga taklif qilishdi”, — dedi aktyor. “Hozircha suratga olish ishlari Qrim va Moskvada bo‘lib o‘tmoqda. Tasvirga olish jarayoni hali uzoq davom etishi kutilmoqda”, — deya qo‘shimcha qildi Javohir Zokirov. Serialda, shuningdek, bir qator rossiyalik va qozog‘istonlik aktyor-aktrisalar, jumladan, Aleksandr Ustyugov, Svetlana Kolpakova, Yuliya Peresild, Artur Ivanov, Sergey Puskepalis, Yevgeniya Dmitriyeva, Sanjar Madiyev, Arujan Jazilbekova kabilar suratga tushmoqda. Serialni suratga olish ishlari 2017-yil boshida yakuniga yetishi, 2017-yilning o‘rtalarida esa televideniye orqali namoyish etilishi kutilmoqda. Ko‘p qismli film ijodkorlarining aytishicha, “Oltin O‘rda” tarixiy haqiqatni ko‘rsatuvchidan ko‘ra ko‘proq ertak-filmga o‘xshab ketadi. O‘zbekistonda benzin narxi o‘rtacha uchdan biriga oshirildi 15:00 23/10/2016 O‘zbekistonda benzinning chakana narxlari bir xil etib belgilandi 14:00 23/10/2016 Shavkat Mirziyoyev: Xalq davlat organlariga emas, davlat organlari xalqimizga xizmat qiladigan... 20:00 22/10/2016 Tish yuvish pastasining 9 siri 11:30 22/10/2016 O`zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni 08:30 22/10/2016 Baxtli bo‘lish uchun 5 ta oddiy qoidalar 13:05 31/07/2016 Kema kapitanimisiz yoki yo’lovchi? 19:39 11/01/2014 Dastlab omadi chopmagan 10 mashhur inson. Harakat qilishning erta kechi yo’q! 21:00 03/08/2014 Baxt har doim oxirgi daqiqada keladi 10:34 08/08/2016 Klaviaturadan foydalanib matn yoki grafikni belgilash 22:39 26/02/2013 Ko'proq BIZ HAQIMIZDAGooper.uz bu o'zbek tilidagi eng keng qamrovli internet nashr. Gooper.uz har kuni inson hayotida muhim, qiziq va foydali bo'lgan ma'lumotlarni taqdim etib boradi. Biz haqimizda
Futbol. Iordaniyada xotin-qizlar o‘rtasida davom etayotgan 2016-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlarining birinchi saralash bosqichi “B” guruhida ishtirok etayotgan O‘zbekiston olimpiya terma jamoasi Gonkong olimpiya terma jamoasini 1:0 hisobida mag‘lubiyatga uchratdi. Hamyurtlarimiz navbatdagi uchrashuvni 15-mart kuni iordaniyalik futbolchilarga qarshi o‘tkazadi. * * * Eshkak eshish. Singapurda akademik eshkak eshish bo‘yicha Osiyo kubogi birinchi bosqich musobaqalari o‘tkazilmoqda. O‘zbekiston milliy olimpiya qo‘mitasidan ma’lum qilishlaricha, musobaqaning 500 metr masofaga eshkak eshish bo‘yicha yakkalik bahslarida hamyurtimiz Artyom Kudryashov marra chizig‘ini birinchi bo‘lib kesib o‘tdi va terma jamoamizga dastlabki oltin medalni keltirdi. Endi sportchilarimiz yuz metrga eshkak eshish bahslarida ishtirok etadi.
O‘zbekiston Respublikasining «Kasaba uyushmalari, ularning huquqlari va faoliyatining kafolatlari to‘g‘risida»gi qonuni 1992-yil 2-iyulda qabul qilingan bo‘lib, qonun yigirma ikki moddadan iborat Mazkur qonunga 2016-yilning 28-noyabr kuni bir qator o‘zgartishlar kiritilib, undagi asosiy normalar kasaba uyushmalarini tuzish, ularni tugatish tartibi, faoliyatning tashkiliy-huquqiy asoslarini takomillashtirishga qaratilgan
(imzo) (sana) Ushbu holatning xususiyati shundaki, buyruqqa vaq-tinichalik ishlashning aniq muddati ko‘rsatilmaydi va ishda yo‘ «{ xodim ishga chiqishi bilan vaqtinchalik ishlab turgan xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi MKning 97-moddasi 3-bandiga asosan bekor qilinadi.
TO‘YDA AZA Zo‘ri behuda miyon meshikanad. Dotsent Muxtorxon Mansurov nihoyatda istarasi issiq, nihoyatda dilkash chol, shu qadar dilkashki, uni ko‘rgan kishi har faslning o‘z husn-latofati bor degan gapni yil fasllari to‘g‘risidagina emas, umr fasllari to‘g‘risida ham aytsa bo‘lar ekan deb qolardi. Uning bitta-ikkita qora tuk chap berib qolgan oppoq cho‘qqi soqoli... Yopirimay, soqol ham odamga shuncha yarashadimi-ya!.. Cholni bunchalik istarasi issiq, dilkash qilgan, soqolidan tortib yurishigacha hamma narsasini, har bir harakatini chiroyli, yoqimli qilib ko‘rsatgan, ehtimol, uning odamoxunligi ham bo‘lsa. O‘zi shunaqa bo‘ladi-ku: yaxshining yuzida zuluk ham xol bo‘lib ko‘rinadi. Ammo-lekin Muxtorxon domla nafsilamriga odamning joni edi. Uning xushfe’lligi, to“poriligi... mahallada katta-kichik hamma bilan salomlashar, yosh bilan yosh, qari bilan qari bo‘lib gaplashar, xursand kishi bilan chaqchaqlashib, xafa bilan dardlashar edi. Bu odam mahalla hayotiga, har bir kishining diliga kirib, shu qadar singib ketgan ediki, ta’tilga yo xizmat safariga ketsa butun mahalla huvillab qolganday bo‘lar edi. Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv gap bo‘lib qoldi: «Muxtorxon domla uylanarmishlar!..» Domla bundan uch yil burun beva qolib, unga goh singlisi, goh uzatgan qizi qarab yurar edi. Uning niyatini eshitib mahallada xursand bo‘lmagan odam qolmadi. Hech kim qarigan chog‘ida»juftidan qolmasin. Osonmi, kishi nima bo‘lishini bilmaydi, bosh yostiqqa tegishi bor... Qari odamga mahram kerak... Hali hech kim ko‘rmagan bo‘lsa ham Muxtorxon domla yoqtirgani uchun juda aqlli, tamizli ayol chiqishi muqarrar bo‘lgan kelinni hamma g‘oyibona yaxshi ko‘rib qoldi. —Mahallamizning toleyi bor ekan,—deyishar edi.— Domla otaxonimiz edilar, kelinimiz bizga onaxon bo‘ladilar... Mish-mish rost bo‘lib chiqdi: domla bozor qilishni, magazinga kirishni jinidan battar yomon ko‘rar edi, kimdir uni univermagda navbatda turganini ko‘ribdi; ertasiga choyxona oldidan chamandagul do‘ppi kiyib o‘tdi. 109
ta’limda brendlar, ilmiy an’analar tizimini yaratish asosida oliy ta’lim va oliy ta’lim muassasalari imijini shakllantirish strategiyasi bo‘yicha dastur qabul qilish; oliy ta’lim muassasalariaro xalqaro fan olimpiadalarini tashkil etish; xorijiy oliy ta’lim muassasalari bilan hamkorlikda qo‘shma ta’lim dasturlari asosida kadrlar tayyorlash faoliyatini kengaytirish, hamkorlikda o‘tkaziladigan ilmiy konferensiyalar va seminarlar sonini ko‘paytirish, xalqaro ilmiy va ta’lim loyihalarini amalga oshirish; rivojlangan xorijiy davlatlar oliy ta’lim muassasalari hamda ilmiy-tadqiqot markazlari bilan hamkorlikda xalqaro qo‘shma ilmiy jurnallar, shuningdek ta’lim forumlari, rektorlar konferensiyalari va boshqa anjumanlar tashkil etish; oliy ta’lim muassasalari rasmiy veb-saytlarini Webometrics tashkiloti reyting tizimida egallagan o‘rinlarini yaxshilab borish, shu jumladan oliy ta’lim muassasalari tomonidan yetakchi tashkilotlar va korxonalarda bitiruvchilarning ishga joylashishi haqidagi ma’lumotlar, ta’lim yo‘nalishlari, magistratura mutaxassisliklari, ilmiy-texnik salohiyati, professor-o‘qituvchilar, infratuzilmasi, erishgan yutuqlari kabi asosiy ma’lumotlarni veb-saytlarda muntazam ravishda e’lon qilib borish; xorijiy mamlakatlarda mahalliy oliy ta’lim muassasalari filiallarini tashkil etish, qo‘shma ta’lim dasturlarini amalga oshirish; O‘zbekiston Respublikasida ta’lim olish uchun xorijiy fuqarolarni jalb etish bo‘yicha mahalliy va xorijiy agentliklar tomonidan konsalting xizmatlari ko‘rsatilishining me’yoriy-huquqiy asoslarini takomillashtirish; respublika oliy ta’lim tizimining xalqaro imijini yaratishda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi, xorijiy mamlakatlardagi elchixonalar va xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni kuchaytirish, zamonaviy PR-loyihalarni amalga oshirish; oliy ta’lim sohasida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish maqsadida xalqaro moliya institutlari, yetakchi xalqaro tashkilotlar bilan aloqalarni mustahkamlash, bu borada mamlakat ta’lim tizimi manfaatlariga mos keluvchi innovatsion tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash. Konsepsiya doirasida belgilangan vazifalarni bajarish orqali O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirishda quyidagi natijalarga erishish nazarda tutilmoqda: oliy ta’lim sohasida davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish, hududlarda davlat va nodavlat oliy ta’lim muassasasalari, shu jumladan nufuzli xorijiy oliy ta’lim muassasalari filiallari faoliyatini tashkil etish asosida oliy ta’lim bilan qamrov darajasining 50 foizdan yuqori bo‘lishi ta’minlanadi, sohada raqobat muhiti yaratiladi; O‘zbekiston Milliy universiteti va Samarqand davlat universitetini mamlakatimiz oliy ta’lim muassasalarining flagmaniga aylantiriladi; respublikadagi kamida 10 ta oliy ta’lim muassasasi xalqaro e’tirof etilgan tashkilotlar (Quacquarelli Symonds World University Rankings, Times Nigher Education yoki Academic Ranking of World Universities) reytingining birinchi 1 000 ta o‘rindagi oliy ta’lim muassasalari ro‘yxatiga, shu jumladan O‘zbekiston Milliy universiteti va Samarqand davlat universitetining birinchi 500 ta o‘rindagi oliy ta’lim muassasalari ro‘yxatiga kirishiga erishiladi; oliy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayoni bosqichma-bosqich kredit-modul tizimiga o‘tkaziladi; xalqaro tajribalardan kelib chiqib, oliy ta’limning ilg‘or standartlari joriy etiladi, jumladan o‘quv dasturlarida nazariy bilim olishga yo‘naltirilgan ta’limdan amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishga yo‘naltirilgan ta’lim tizimiga bosqichma-bosqich o‘tiladi; oliy ta’lim mazmuni sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tariladi, ijtimoiy soha va iqtisodiyot tarmoqlarining barqaror rivojlanishiga munosib hissa qo‘shadigan, mehnat bozorida o‘z o‘rnini topa oladigan yuqori malakali kadrlar tayyorlash tizimi yo‘lga qo‘yiladi; oliy ta’lim muassasalarining akademik mustaqilligi ta’minlanadi; oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlar natijalarini tijoratlashtirish faoliyatining uzviy bog‘liqligini nazarda tutuvchi “Universitet 3.0” konsepsiyasi bosqichma-bosqich joriy etiladi; xorijiy investitsiyalarni keng jalb qilish, pullik xizmatlar ko‘lamini kengaytirish va boshqa budjetdan tashqari mablag‘lar hisobiga oliy ta’lim muassasalarida texnopark, forsayt, texnologiyalar transferi, startap, akselerator markazlari tashkil etiladi hamda ular tegishli tarmoq, soha va hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini tadqiq etuvchi va prognozlashtiruvchi ilmiy-amaliy muassasalar darajasiga olib chiqiladi;
VAKOLATLI BANKLARDA ChET EL VALYUTASIDAGI HISOBVARAQLARNING YuRITILIShI TARTIBIGA O‘ZGARTIRISh VA QO‘ShIMChA KIRITISh TO‘G‘RISIDA
y i i IB YP Va pi Qor yaa 952 pn i ia ko oi Ya.a polar sa ya yb u... 123) yyol zl Si o (342 Ji Ua 0055 y ci) 205 UY. 1. y ypma m Dap 91— SUT KIS Yi za i Su Kur QQ 19 Sh.
Tovar ishlab chiqaruvchilar va xizmat ko‘rsatuvchilar duch keladigan asosiy muammo mahsulot sifatini oshirishga, ishlabchiqarish va muomala qilish xarajatlarini kamaytirish jarayonida uchraydigan qarama-qarshilikni bartaraf etishdan iborat. Ma’lumki, ko‘pincha tovar va xizmat sifatining oshishi sezilarli darajada mehnat, moliyaviy, moddiy resurslarning va sarflanadigan vaqtning oshirilishini talab etadi. Ishlab chiqariladigan tovarlar va xizmatlar sifatini boshqarish bir qator vazifalarni bajarishni talab etadi: — sifat ko‘rsatkichlari tizimini qo‘llash bilan tovarlar guruhlari sifati darajasini tahlil etish va bashorat qilish; — loyihalashtirish bosqichlarida sifatni baholash, namunaviy, seriyali va yalpi ishlabchiqarish; — ishlab chiqariladigan mahsulot sifatini nazorat qilish; — ishlab chiqariladigan tovarlar va xizmatlar sifatini oshirish dasturini ishlab chiqish va amalga oshirish; — past sifat uchun jarima va jazo choralarini, yuqori sifatli mahsulot uchun esa rag‘batlantirish choralarini qo‘llash; — mahsulot sertifikatsiyasini o‘tkazish; — tovarlar va xizmatlar sifatini tartibga solishning me’yoriy hujjatlarini va standartlarini ishlab chiqish. Mahsulotlar, tovarlar, xizmatlar sifatini boshqarishda yuqorida ko‘rsatilgan boshqarish funksiyalaridan foydalanishda sifat ko‘rsatkichi muhim rol o‘ynaydi. Farqlash uchun: — funksional sifat ko‘rsatkichi ishlab chiqariladigan mahsulot darajasi nuqtai nazaridan o‘zining funksional yo‘naltirilganligini bajarishga loyiqliligini tavsiflaydi. Bular foydalilik, ishonchlilik, uzoq muddatlilik, resurs hajmi, havfsizlik, qulaylik ko‘rsatkichlaridir; — ergonomik va estetik ko‘rsatkichlar uslubi (stili), tashqi ko‘rinish, nufuzlik, estetika tovardan foydalanish qulayligini tavsiflaydi. Ba’zi bir hollarda bunday sifat ko‘rsatkichlarini xillarga ajratish shartli bo‘lishi ham mumkin. 64
Shayboniylar davlatida madaniy hayot. Islom dini. Avvalgi sulolar davrida Movarounnahr va Xurosonda yuksak darajada rivojlangan madaniy an’analar shayboniylar davrida ham davom etdi hamda boyitildi. Bu darda madaniy hayotning ko‘plab jabhalarida: adabiyot, tarixnavislik, hattotlik, musiqa, epigrafika, me’morchilik, naqqoshlik, islom madaniyati kabilarda ayrim siyosiy hayotdagi inqiroz holatlariga qaramasdan rivojlanish jarayonlari ko‘zatiladi. Adabiyotning turli janrlarida Muhammad Solix, Xoja Afsodiy, Vosifiy, Majlisiy, Ubaydiy, Baqoiy, Shaydo, Oshiq, Aziziy, Nisoriy, Mushfiqiy, Naxliy, Mutrifiy kabilar barakali ijod qildilar. Bu davrdagi adabiyot namoyondalari Hindiston, Eron, Turkiya, Ozarbayjon, Sharqiy Turkiston kabi qo‘shni davlatlaridagi qalam ahli bilan ijodiy aloqada bo‘ldilar. Bu davrda yaratilgan adabiy asarlar orasida Buxorolik adabiyotshunos olim va shoir Hasanxoja Nisoriyning “Muzakkiri ahbob” (“Do‘stlar yodnomasi”) asarini keltirish (1516-1597 yy.) mumkin. Qomusiy hususiyatga ega bo‘lgan bu asarda XVI asrda Movarounnahr, Xuroson, Hindiston, Eron, Turkiya va Sharqiy Turkistonda yashab ijld etgan 228 ta shoirlar, jumladan, Jomiy, Navoiy, Husayn Bayqaro, Husayn Voiz Koshifiylar to‘g‘risida, Arslonbob, Ahmad Yassaviy, Sulaymon Boqirg‘oniy, Zangiota, Shayx Xudoydod kabi tasavvuf namoyondalarining hayoti, karomatlari haqida, shuningdek, tarixiy voqealar, ilm-fan rivoji, san’at sohasidagi yutuqlar, turli shaharlardagi me’morchilik rivoji haqida ma’lumotlar beriladi. Shayboniylar sulolasi hukmdorlari. Muhammad Shohbaxt Shaybniyxon-1500-1510 yy. Ko‘chkunchixon-1510-1530 yy. Abu Sa’rdxon-1530-1533 yy, Ubaydullaxon-1533-1539 yy, Abdullaxon 1-1539-1540 yy. Abdulazizxon (Buxoroda)-1540-1550 yy. Abdulatifxon (Samarqandda)-1540-1551 yy. Navro‘z Ahmadxon-Baroqxoni( Toshkentda)-1551-1556 yy. Pirmuhammadxon-1556-1561 yy. Iskandarxon-1561-1583 yy, Abdullaxon II-1583-1598 yy. Abdulmo‘minxon-1598-1599 yy. Pir Muhammadxon I1-1599-1601 yy. Albatta bu keltirilgan namuna faqat birgina mavzuga tegishli bo‘lsada, shunga qaramasdan boshqa mavzularda ham shu kabi usullardan foydalangan holda talaba o‘zi uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlarni jamlashi, ularni bir tizimga solishi, ma’ruza hamda seminar darslarida o‘zlashtirgan bilimlari asosida mavzu bo‘yicha umumiy bilimlarini yanada boyitishi, mukammallashtirishi maqsadga muvofiqdir. Mustaqil ta’limdan ko‘zlangan asosiy maqsad ham talabaning fan bo‘yicha eng maksimal darajadagi bilim va ma’lumotlarga ega bo‘lishini ta’minlash, uning mutaxassis sifatida bilimlari mukammal darajada bo‘lishiga erishishdan iboratdir. 43
Bugungi hayajonli, unutilmas Jlahzalarda Burhoniddin Marg‘iloniy bobomiz xotirasini yana bir karra yod etib, mana shunday aziz-avliyolarimizga beshik bo‘lgan yurtimizga Allohdan tinchlik-omonlik, xalqimizga baxt-u saodat, farovonlik ato etishini so‘raylik. Ilohim, barcha xayrli ishlarimizda Yaratganimizning o‘zi madadkor bo‘lsin! Shu qutlug‘ kunda qilgan jamiki ezgu tilaklarimiz ijobat bo‘lsin! 2000-yil 16-noyabr Jayhun sohilidagi boqiy shahar Assalomu alaykum, qadrli vatandoshlar! Muhtaram mehmonlar! Xonimlar va janoblar! Bugunsiz azizlar bilan xalqimiz hayotidagi yana bir unutilmas voqea—qadimiy Termiz shahrining 2500 yillik to‘yi munosabati bilan shu qutlug“ zaminda diydor ko‘rishib turganimdan behad baxtiyorman. Go‘zal yurtimizda bahor nafasi kezib yurgan mana shunday yorug‘ va fayzli kunlarda ushbu tantanali marosimga uzoq-yaqindan tashrif buyurgan yurtdoshlarimizni, muhtaram mehmonlarimizni, bag‘rikeng Surxon ahlini, barcha-barchangizni shu tarixiy sana bilan chin qalbimdan samimiy muborakbod etaman, Bugungi tantanada ishtirok etayotgan UNESKO xalqaro tashkiloti hamda diplomatik korpus namoyandalariga, xorijiy mamlakatlarning olimlari va ommaviy axborot vositalarining vakillariga o‘z nomimdan, butun xalqimiz nomidan minnatdorlik bildirishga ijozat bergaysizlar. Aziz do‘stlar! Bugun biz yashayotgan O‘zbekiston tuprog‘i dunyodagi eng ko‘hna va betakror maskanlardan biridir. Bu haqiqatni ko‘p-ko‘p misollar, tarixiy va ilmiy dalillar asosida isbotlab berish mumkin. O‘zbekiston zaminining qaysi hududiga murojaat qilmaylik, ming-ming yillar qa’ridagi ilk hayot nishonalarini, eng qadimiy madaniyat va san’at namunalarini har qadamda topish, shu orqali bu yerlarda qanday buyuk sivilizatsiya mavjud bo‘lganini ko‘rishimiz muqarrar, Bu haqda gapirganda, biz Farg‘ona vodiysidagi Selungur, Toshkent vohasidagi Ko‘lbuloq, Qashqadaryodagi Uzunqir kabi dastlabki odamzod manzilgohlarini, Samarqanddagi Afrosiyob, Xorazm zami-www.ziyou03m kutubxonasi
jarayonning yanada rivojlanishi ana shu masalaning hal qilinishiga bog‘liq edi. Unga Yer— ishlaganniki» degan prinsip asos qilib olindi. Pomeshchiklarning yerlari va cherkov-monastir yerlari (Pol’sha va Ruminiyadan tashqari) musodara qilindi va qisman uncha katta bo‘lmagan haq evaziga eng avvalo yersiz va kam yerli dehqonlar o‘rtasida taqsimlandi, qisman esa davlat mulkiga aylantirildi. Bosqinchilar bilan hamkorlik qilganlarning yerlari ham musodara etilishi kerak edi. Agrar masala yerni natsionalizatsiya qilish asosida hal etilgan Sovet Rossiyasidan farqli o‘laroq Markaziy va Janubi-Sharqiy Yevropaning barcha mamlakatlarida yer dehqonlar ixtiyoriga o‘tgan edi. Shu tariqa ularning burjua tuzumi hukmronlik qilgan davrdayoq ilgari surib kelingan talablari qondirildi. Eng katta yer maydonini 20—100 ra qilib belgilab qo‘yish hamda yer islohoti bo‘yicha teggan yerlarni olish va sotishni taqiqlab qo‘yish qishloq xo‘jaligida kapitalistik munosabatlarning rivojlanishi uchun to‘siq bo‘lar edi. Yugoslaviya va Bolgariyada agrar islohotlar qisman qishloq burjuaziyasining mulkiga ham daxl qildi. Bu mamlakatlarda 1944—1945-yillardayoq dastlabki ishlabchiqarish kooperativlari tuzila boshlagan edi. Islohotlar «yuqoridan» turib–davlat organlari tomonidan ham, shuningdek «quyidan» turib—dehqonlar komissiyalari, «yer talab qiluvchi komitetlar» (Vengriya) tomonidan ham amalga oshirildi. Reaksiya agrar o‘zgarishlarga qattiq qarshilik ko‘rsatgan mamlakatlarda dehqonlar komissiyalari ishchilar sinfining madadida islohot dushmanlarining qarshiligini yengdilar. Qishloqda ishchi brigadalari madad berar, ular ekishda, hosilni yig‘ib olishda, texnika remontida yordam ko‘rsatar edilar. Bu hol ishchilar sinfi bilan dehqonlar ittifoqini mustahkamlashga, dehqonlarning bir qismidagi xalq-demokratik hokimiyatga ishonchsizlikni yengishga-yordam berar edi. Agrar islohotlar hamma mamlakatlarda qattiq sinfiy kurash vaziyatida amalga oshirildi. Islohotning mohiyatini o‘zgartirishga urinishlar ham qilindi. Pol’shada agrar islohot masalalari bo‘yicha ministr lavozimini egallab turgan S. Mikolaychik o‘zining agrar o‘zgartirishlar programmasini ilgari surdi. Bu programma 10 gektardan 50 gektargacha yeri bo‘lgan yirik dehqon xo‘jaliklarini barpo etishni nazarda tutar edi. U dehqonlar harakatini ajratib yubordi va Pol’sha dehqonlar partiyasini (Pol’ske stronnitstvo lyudove –– PSL) tashkil etdi. Bu partiya amalda Milliy frontda oppozitsiya rolini o‘ynay boshladi. Bolgariyada BDMI o‘ng qanotining rahbari N. Petkov bu partiyani bo‘lib yubordi va oppozitsiyachi tashkilot tuzdi. Albaniya, Yugoslaviya, Vengriya va Chexoslovakiyada dehqonlar orasida ancha katta ta’sirga ega bo‘lgan katolik cherkovi agrar islohotlarga qarshi chiqdi. Dehqonlarni o‘z tomonlariga qaratib olish uchun kurashda kommunistlar so‘l dehqonlar partiyalari va gruppirovkalariga, chunonchi Ruminiyada Dehqonlar fronti, Bolgariyada BDXI, Pol’-shada Dehqonlar partiyasi, Vengriyada Milliy-dehqonlar partiyasiga tayanar edilar. Dehqonlarga xos ikkilanishlarga qaramay, ular asta-sekin ishchilar sinfining tarafini ola boshladilar. Bunga agrar o‘zgarishlarni amalga oshirish ham, shuningdek xalq hokimiyatining dehqonlarga yordam ko‘rsatishga qaratilgan siyosati—soliqlarni, ijara haqini kamaytirish, arzon kredit berish va shu kabilar yordam berar edi. Reaksion kuchlarning qarshilik ko‘rsatishiga qaramay, Markaziy va Janubi-Sharqiy Yevropa mamlakatlarining ko‘pchiligida 1948-yilga kelib agrar islohotlar asosan tamomlandi. Islohot avvaliga chex va slovak yirik yer egaligiga daxl qilmagan Chexoslovakiyada hamda monarxiya tugatilgunga qadar korol oilasi o‘z mulklarini saqlab kelgan Ruminiyada agrar o‘zgarishlar burjuaziya ustidan g‘alaba qozonilganidan keyin oxiriga yetkazildi. , Shum Yer islohotlari natijasida pomeshchiklar sinfi yo‘q bo‘ldi, yerning ko‘pchilik qismi dehqonlar mulkiga aylandi, o‘rtahol dehqonlar soni ko‘paydi, qishloq burjuaziyasining mehnatkash dehqonlarni ekspluatatsiya qilish imkoniyatlari qisqardi. Biroq yer maydonlarining kamligi yerga muhtojlarning hammasini qanoatlantirish imkonini bermadi. Qishloqda «ortiqcha ishchi qo‘llar» muammosi qisman hal qilindi, xolos. Milliy frontlarning programmalarida kapitalistik mulkni yo‘qotish talabi to‘g‘ridan to‘g‘ri qo‘yilmagan edi, lekin ularda fashist davlatlar mulkini olib qo‘yish hamda millatga xiyonat qilganlik uchun jazolash ko‘zda tutilgan edi. Yugoslaviya, Albaniya va Pol’shada ishchilar sinfi antifashist, vatanparvarlik shiorlari ostida amalda ishlabchiqarish vositalarining ancha qismini qo‘lga kiritdi va qonun hujjatlari qabul qilinishidan oldinoq burjuaziyani muhim iqtisodiy pozitsiyalardan mahrum qildi. Milliy frontga faqat ishchilar sinfi va mehnatkashlarning noproletar qatlamigina emas, balki burjuaziyaning antifashist qismi ham kirgan Chexoslovakiyada gitlerchilar davlatiga, nemislar, vengrlar va xoinlarga qarashli bo‘lgan korxonalar milliy (davlat) boshqaruvi ostiga o‘tdi. Bu faqat nemis kapitalininggina emas, balki chex va slovakiya burjuaziyasi eng reaksion qismining ham mavqei yo‘qotilganligini anglatar edi. Mahalliy burjuaziya urush yillarida mamlakatning xo‘jalik hayotini german kapitaliga bo‘ysundirgan, biroq gitlerchilar bilan bevosita hamkorlik qilmagan Bolgariya, Vengriya va Ruminiyada fashist davlatlarning mulkidan tashqari ana shu burjuaziyaga qarashli ishlabchiqarish vositalarining ozgina qismi tortib olindi xolos. Buning ustiga xalq-demokratik hukumatlarning faoliyati Ittifoqchi kontrol komissiyalari tomonidan nazorat qilib turildi. Bu komissiyalar sostaviga SSSR, Buyuk Britaniya va AQSH vakillari kirgan edilar. Ana shunday sharoitda kommunistlar burjuaziyaning faoliyatini davlat organlari va ishchilar sinfi tomonidan kontrol qilib turish yo‘li bilan uni iqtisodiy pozitsiyalaridan asta-sekin siqib chiqarish uchun kurasholib bordilar. 4. Kim kimni?» masalasining hal qilinishi. Ishchilar sinfi umumdemokratik, antimononolistik vazifalarni hal qilish uchun kurashda mehnatkashlar ommasiga boshchilik qilib, sotsialistik maqsadlarni amalga oshirishga o‘tishga intildi. Buning uchun sotsialistik revolyutsiyaning siyosiy armiyasini vujudga keltirish, ya’ni mehnatkashlarning noproletar qatlamlarini ishchilar sinfi rahbarligi ostida birlashtirish, burjuaziyani yakkalab kqo‘y-ish kerak edi. Kommunistik partiyalar mana shu yo‘lni qo‘llab-quvvatlashi mumkin bo‘lgan siyosiy partiyalar va tashkilotlar bilan, eng avvalo sotsial-demokratik (sotsialistik) va dehqonlar partiyalari bilan, ana shu partiyalardagi so‘l oqimlar bilan ittifoqni saqlab qolish va mustahkamlash uchun kurashdilar. Burjuaziya sotsial-demokratik va dehqonlar partiyalarining o‘ng elementlari orasidagi o‘z ta’siridan foydalanib, ularni o‘z tomoniga jalb qilishga harakat qilar edi. Ishchilar sinfi bilan burjuaziya o‘rtasidagi endilikda asosiy bo‘lib qolayotgan ziddiyatni hal qilish sinfiy va siyosiy kuchlarning joylashishiga, kim-ishchilar sinfimi yoki burjuaziyami—ommani o‘ziga ergashtira olishiga bog‘liq edi. 1945-yil 29-noyabrda Ta’sis skupshchinasi deputatlarning aksariyat ko‘pchilik ovozi bilan Yugoslaviya Federativ Xalq Respublikasi (YUFXR) tashkil etilganligini e’lon qildi. 1946-yil yanvarda qabul qilingan konstitutsiya mamlakatda butun hokimiyat xalqdan chiqadi va xalq ixtiyorida bo‘ladi, deb belgilab qo‘ydi. Konstitutsiya asosida ko‘pchilik sanoat korxonalari, transportni, moliya sistemasini, ulgurji savdoni natsionalizatsiya qilish haqida qonun qabul qilindi. Sanoatni batamom natsionalizatsiya qilish 1948-yil aprelda tugallandi. Albaniyada 1946- yil yanvarda konstitutsiya qabul qilinib, u Albaniyani Xalq Respublikasi deb e’lon qildi. 1946— 1947- yillarda Xalq majlisi natsionalizatsiya to‘g‘risida bir qancha qonunlar qabul qildiki, ularning natijasida davlat sektori sanoat mahsulotining 85 protsentdan ortiqrog‘ini ishlab chiqardi. Pol’shada Mikolaychik partiyasi va uni qo‘llab-quvvatlab turgan reaksion kuchlarga qarshi keskin kurash vaziyatida 1946- yil yanvarda qonun chiqaruvchi oliy hokimiyat organi — Krayova Rada Narodova 50 dan ortiq ishchi ishlaydigan yirik hamda o‘rtacha korxonalarni natsionalizatsiya qilish to‘g‘risida qonun qabul qildi. Davlat sektori ekonomikada yetakchi rol o‘ynay boshladi. PSL bu qonunni amalga oshirishni to‘xtatib qo‘yishga urindi, lekin siyosiy kurashda mag‘lubiyatga uchradi. 1947-yil yanvarda seymga o‘tkazilgan saylovda demokratik blok partiyalari ishonchli g‘alaba qozondilar. Ular PSL ishtirokisiz yangi hukumat tuzdilar. Shundan keyin tez orada Mikolaychik chet elga qochib ketdi, uning partiyasi esa parchalanib keta boshladi.
33 30 Ey, Payg'ambar ayollari, sizlardan kim aniq fahsh ishini qilar ekan, uning uchun azob ikki barobar ziyoda qilinur Bu Allohga osondir
Ziyouz.uz: Ibrohimbek (1889-1932) \| Shosh.uz Bosh sahifa » Bilasizmi? » Ziyouz.uz: Ibrohimbek (1889-1932) Ziyouz.uz: Ibrohimbek (1889-1932) «Zudlik bilan yurtimizdan daf bo‘lingiz — to‘rt tarafingiz qibla! Talofatsiz chiqib ketishlaring uchun imkon yaratib beraman. Bundan tashqari otlaringizni yem-hashak bilan ta’minlayman. Faqat tezroq qorangiz o‘chsa bas!» Ibrohimbek o‘z askarlari bilan Dushanba shahrini qamal qilib, shahar harbiy qismining boshlig‘iga o‘rinsiz qon to‘kilishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun 1921 yil 20 dekabrda yuborgan talabnomasidan (Marksizm-leninizm institutining Markaziy firqa hujjatgohi, 122-jamg‘arma, 1-son ro‘yxat, 257-jild, 115-bet). Ibrohimbek, Ibrohimbek laqay, Mulla Muhammad Ibrohimbek Chaqaboy to‘qsabo o‘g‘li (1889, Dushanba atrofidagi Ko‘ktosh qishlog‘i — 1932.31.8, Toshkent) — SHo‘ro xukumatiga qarshi kurash harakati rahbarlaridan biri. Ibrohimbek mahalliy madrasada saboq olgan. 1919 yilda Hisor begi huzurida qilgan xizmatlari evaziga qorovulbegi, keyinchalik Buxoro amiri tomonidan devonbegi, to‘pchiboshi va lashkarboshi lavozimlariga ko‘tarilgan. Sobiq amir Olimxon 1921 yil boshlarida Ibrohimbekni butun qo‘shinlariga qo‘mondon qilib tayinlagan. Buxoro qo‘rboshilarining qurultoyida (1921.17.09) Ibrohimbekka «Islom lashkarboshisi» degan unvon berilgan. U qisqa muddat ichida 10000 nafardan ortiq askar to‘plab, Ko‘lob, Baljuvon, Qorategin, Darvoz, Hisor viloyatlarini qizil qo‘shindan tozalagan. 1922 yil Dushanbe shahrini bosqinchilardan ozod etishda qatnashgan. 1923 yil bahorda Ibrohimbek qo‘l ostida faqat Sharqiy Buxoroda 47 ta qo‘rboshi dastalari harakat qilar, askarlarining soni Hisorning o‘zida 20000 kishi edi. 1923 yil yozida u Hisor vodiysi va Panj daryosi atrofida qator muvaffaqiyatli harbiy harakatlarni o‘tkazdi. 1925 yil yanvarda Ibrohimbek Surxon vohasida, Sherobod — Boysun atroflarida sho‘ro qo‘shinlariga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib borgan. O‘rta Osiyo respublikalari tuzilgach, Ibrohimbek Tojikiston va O‘zbekistonning, asosan, tog‘lik viloyatlarida kurashni davom ettirgan. 1926 yil 21 iyunda keskin janglardan so‘ng Afg‘oniston hududiga o‘tib ketgan. Ibrohimbek 1926 — 29 yillarda Kobul yaqinidagi Qal’ai Fotuda — sobiq amir Said Olimxonning qarorgohida yashagan. Ibrohimbek boshchiligidagi muhojirlar Afg‘onistondagi siyosiy kurashga, harbiy mojarolarga qatnashishga majbur bo‘lishgan (1928—29). 1928 yilning oxirlarida Ibrohimbek Kobuldan Shimoliy Afg‘onistonga kelib, o‘z mavqyeini mustahkamladi. 1929 yil 15 aprel — 31 mayda sovet qo‘shinlari Afg‘onistonga bostirib kirdi. Sovet qo‘shinlari 19 aprel Mozori Sharifni, 22 aprelda Toshqo‘rg‘on shaharlarini bosib olishdi. 1930 yil 24—25 mayda qo‘rboshilar qurultoyi chaqirilib, bo‘lg‘usi jang harakatlari va chegaraning turli nuqtalaridan Tojikiston SSR hududiga o‘tish masalalari kelishib olindi. Ibrohimbek SSSRga qarshi yalpi hujum muddati qilib 3 iyul kunini belgiladi. Biroq josuslar orqali bu rejadan voqif bo‘lgan sovet rejimi rahbarlari zudlik bilan qarshi zarba uyushtirdilar. 1930 yil 20 iyunda 2-marta Afg‘onistonga bostirib kirishdi. Bir hafta davom etgan janglarda Ibrohimbekning 839 jangchisi, shuningdek, ko‘plab tinch aholi vakillari o‘ldirildi. Kuchlar teng bo‘lmagan jangda Ibrohimbek mag‘lubiyatga uchrab, o‘zining yaqin safdoshi O‘tanbek qo‘rboshi va harbiy kuchlari bilan Qora Botir tog‘lariga chekindi. Ibrohimbek 1931 yil 23 iyunda chekistlar tomonidan qo‘lga olinib, Toshkentga olib kelingan 1931 yil boshlariga kelganda Ibrohimbek o‘z harakatini faollashtirib, muhojirlarning tarqoq kuchlarini yana birlashtirdi. Ibrohimbek 1500 kishilik saralangan qo‘shini va 8 ta qo‘rboshisi bilan 1931 yil 30 martda Tojikiston Respublikasi hududiga kirgan. Ibrohimbek qo‘shini bilan sho‘ro askarlari o‘rtasida aprel—iyun oylarida shiddatli janglar bo‘lgan. 12 iyunda Oqbosh tog‘idagi so‘nggi jangda Ibrohimbek yaralanib, mag‘lubiyatga uchragan. 1931 yil 23 iyunda chekistlar tomonidan qo‘lga olinib, Toshkentga olib kelingan. 1932 yil mart oyida Ibrohimbek sud qilinib, 31 avgustda qatl qilingan. Tags ziyouz.uz Иброҳимбек Previous Juma mav’izalari (matn, audio). Vatan himoyasi – muqaddas burch Next Juma mav’izalari (video). Vatan himoyasi – oliy xizmat! Post Views: 19 Miloddan avvalgi ikkinchi asrda qadimiy Xitoy qo‘lyozmalarida shahar haqidagi ilk ma’lumotlar paydo …
To‘yinmagan spirtlar. CH=CH-CH.-OH CH.=CH-OH Pгopeп-1-01-3 etenol Toutomeriya o Ho
O‘zim hali o‘qib tugatganim yo‘q. Bu—butunlay boshqa narsa. –Har holda nima haqida so‘z boradi? Nima o‘zi? –Samoviy rohibning Rim papasiga xati! Umuman olganda uning hammaga, butun insoniyatga maktubi, murojaati... –Nima-nima? Samoviy rohib degani kim ekan? Shoshma, iltimos. Samoviy rohiblar tayyorlanadigan mahkama bormi o‘zi? –Men bir narsa deya olmayman. Bu juda katta mavzu. Hamma o‘qiyapti? –Bu maktub nima haqida o‘zi? Uning mazmunini aytib ber. Ikki og‘iz so‘z bilan tushuntir. –O‘sha samoviy rohibning gaplariga qaraganda u buyuk ilmiy kashfiyot qilgan emish. Endilikda kishilarning dunyoga kelishlarini, tug‘ilish-tug‘ilmasliklarini odamlarning o‘zlari hal qilar emish. –Nimalar deyapsan o‘zi, Jessi?! — Futurolog dovdirab qoldi. —Hech narsaga tushunmayapman. Qandaydir alahlash bo‘lsa kerak. Shunaqa deb bo‘ladimi? Unda Xudo qayerda qoladi? –Bilmayman. Ehtimol bu Xudoning amri bilan bo‘layotgandir. –Ana xalos! Nimalar deb valdirayapsan o‘zi?! Nima deyayotganingni o‘zing bilasanmi? U yoqda nimalar bulayapti o‘zi? –Kelganingdan keyin o‘qib olasan. Hamma bir-biriga qo‘ng‘iroq qilayapti. Hamma sarosimaga tushib qolgan, ko‘plar shu qadar g‘azabga minganki, «Tribyun»ni yer bilan yakson qilishga tayyor. Do‘stlaring shu topda sening fikring kerak bo‘p qoldi deyishayapti. Bu ishlarning mag‘zini chaqish, undan keyin nima bo‘lishini aytib berish kerak ekan... –O‘sha samoviy rohib kim ekan o‘zi? Orbitada aqldan ozib qolgan astronavtlardan biridir-da? –Ha, o‘sha vataniga qaytishdan voz kechgan kosmonavt ekan, esingdami—kosmik ilmiy stansiya ekipaji a’zolaridan birining Yerga qaytishdan bosh tortganligi haqida matbuotda xabar berilgan edi. –Esimda bo‘lganda qanday. Uning rus ekanligi, amerikalik va yapon astronavtlari bilan uchganligi haqida yozishgan edi. Lekin oti esimda yo‘q. –Xatda o‘zini rohib Filofey deb atagan. – Filofey? Bu uning haqiqiy ismi ekanmi? –Bilmayman. –Bu o‘rischa ism. Hozir o‘rislardan hamma narsani kutsa bo‘ladi. Ular o‘z umrlarida nimalarnigina ko‘rmagan deysiz... Demak, darvish samoviy hujraga kirib olib, u yerdan turib g‘oyalar yubormoqda. Bunisi yangilik!.. I k kin chi bob RIM PAPASIGA! hazratim! Koinotning o‘ta yiroq nuqtalaridan—yer atrofi orbitasidan, mana uchinchi yildirki kosmik ilmiy-tadqiqot stansiyasida ishlab turgan ekspeditsiyadan sizni bezovta qilganim uchun kechirim so‘rashdan oldin fikran qarshingizda tiz cho‘kaman va qo‘lingizni astoydil o‘paman. Osiy bandani kechirasiz va mumkin bo‘lsa, mening so‘zlarimga quloq ossangiz —gap shundaki, mening amaliy chiqargan xulosalarim va ehtimolki, Tangri taoloning irodasi va amri ila o‘z boshimda sinab ko‘rgan g‘oyalar va bunday qaraganda tamomila tuturuqsizday, hatto axloqiy-tarixiy tajriba nuqtayi nazaridan zararliday tuyulishi mumkin. Aks holda, hazratim, men Sizni bezovta qilmagan bo‘lur edim, mening Sizga murojaat etishim gunohi kabira ekanligini juda yaxshi tushunaman. Biroq ishonamanki, murojaatimning boisi maktubim mazmunidan anglashiladi. Shunday qilib, gapni masalaning mohiyatidan boshlayman. Taqdir taqozosi ila kaminayi
2.2-rasm. Mikrometr: 1-o‘lchash oyoqchasi; 2-halqa; 3-mikrometrik vint; 4-to‘xtatuvchi vint; 3-stebl shkalasi; 6-mikrometrik noniusning shkalasi; 7-baraban; 8-treshotka; 9-to‘xtatuvchi vint barabani. Mikrometrning doimiy o‘lchash chegarasi 500—900 oraliqda bo‘ladi. Trishotka 8 bilan ta’minlangan. Mikrometr o‘zida 0-25; 2550 mm hamda 1000 mm gacha bo‘lgan uzunliklarni o‘lchash uchun qo‘llaniladi. Aniqlik sinfi bo‘yicha mikrometrlar uchga bo‘linadi. Masalan, 0-25 mm li ko‘rsatkichga ega mikrometrning xatoligi 42; 44 148 mkm dan oshmaydi. 2211212 modelli mikrometr quyidagi texnik xarakteristikalarga ega: -o‘lchash diapazoni, mm 25-50, 50-75; -bo‘linma o‘lchami 0,1; -aniqlik sinfi 1; -yo‘l qo‘yadigan xatolik oralig‘i, mm 40,002; -o‘rnatilgan o‘lchovning nominal o‘lchami, mm 25; massasi, kg 0,350 Chiziqli o‘lchamlarni o‘lchash vositalarining metrologik xarakteristikalari Chiziqli o‘lchamlarni o‘lchash —vositalarining “muhim xarakteristikalaridan biri metrologik xarakteristika hisoblanadi. 11 Shkala (lotinchadan olingan Scala-zina ma’nosini beradi) — o‘lchash asbobining ma’lum qiymatini ko‘rsatish uchun xizmat qiladigan qurilma, u bir qancha belgilar, shtrixlar, nuqtalarga ega bo‘ladi. Shkalaning bo‘linma intervali bu shkala shtrixlarining ikki qo‘shni o‘qi orasidagi masofasidir. O‘lchanayotgan kattalikning 1-qiymati shkala bo‘lmma qiymatining biriga mos tushishi kerak. O‘lchash vositasining sezgirligi S—ko‘rsatkichning (o‘zgarmas shkalada) chiziqli yoki burchakli siljishi yoki shkalaning (o‘zgarmas ko‘rsatkichda) o‘lchanayotgan kattaliklarning —o‘zgarishiga munosabati hisoblanadi. U quyidagicha aniqlanadi: C 5 =—; (2.3) 1 bu yerda S—shkalaning bo‘linma intervali, 7—shkalaning bo‘linma qiymati. Sezgirlik ostonasi—o‘lchash vositasidan olinadigan o‘lchash kattaligining eng katta qiymati. Shtangensirkul quyidagi metrologik xarakteristikalarga ega: —o‘lchash diapazoni: 0-125 mm; — nonius bo‘yicha hisobiy qiymati: 0,1 mm; —shkala bo‘linmasining intervali: s-1 mm; —bo‘linma qiymati: 1—0,1 mm; —sezgirligi: S-10 mm/mm; —yo‘l qo‘yadigan xatolik chegarasi: 40,7 mm; —shtangensirkulning aniqlik sinfi 1. Mikrometr quyidagi metrologik xarakteristikalarga ega: —o‘lchash diapazoni: 50-75 mm; — nonius bo‘yicha hisobiy qiymati: 0,01 mm; —shkala bo‘linmasining intervali: s-1 mm; —bo‘linma qiymati: 1—0,01 mm; —sezgirligi: S-100 mm/mm; —yo‘l qo‘yadigan xatolik chegarasi: 40,002 mm; —shtangensirkulning aniqlik sinfi 1. 12
Bosh sahifa » Quyidagi belgili maqolalar: ""Sirdaryo"
bu nashrlar talabchan bo‘lmagan auditoriyaga mo‘ljallab ish tutib, foyda ko‘rardi. Sariq nashrlar soni keskin oshib ketganligi hamda radio va televideniega sariq matbuot uslublari kirib borganligi ham ana shundan. E’tirof etish kerakki, SSSR parchalanib, Markaziy Osiyo, Kavkaz, Boltiqbo‘yida mustaqil milliy davlatlar, Rossiya Federatsiyasining o‘zida ham milliy mustaqillik maqomi aniq belgilab berilgan respublikalar e’lon qilingandan keyingi davrda bu mamlakatlar ommaviy axborot vositalarida o‘xshash jarayonlar kuzatilmoqda. OAV huquqiy bazasini ta’minlash, tegishli qonunlarni qabul qilish, axborot sohasini milliy va madaniy tiklanish doirasiga kiritish, tarixning oq dog‘larini to‘ldirish shular jumlasidandir. Bu davrdagi Rossiya nashrlarida bizning respublikamiz faoliyatining ijobiy, qayta o‘zgartiruvchilik jihatlari haqida materiallar deyarli e’lon qilinmadi. Xorijiy mamlakat hayotini bir tomonlama, biryoqlama yoritish nashrning g‘arazli, noxolis ekanligidan dalolat berib, ahamiyatiga putur etkazadi, uni jiddiy o‘quvchilar ishonchidan mahrum etadi. Arkadiy Dubnovning (Albert Musin ham o‘sha) “O‘zbekiston Markaziy Osiyo Germaniyasi rolida” kichik sarlavhasi bilan berilgan “Erkinlikni qanday boshqarish kerak” maqolasi bunga misol bo‘la oladi”. Ushbu maqola muallifi Toshkentga jurnalistlarning xalqaro konferentsiyasida ishtirok etish uchun taklif qilingan. Biroq, maqola mazmunidan ko‘rinib turganidek, anjumanda muhokama qilingan muammolar muallif e’tiboridan chetda qolgan yoki u tomondan pichingli tanqid uchun foydalanilgan. “Novoe vremya” jurnalining qo‘sh sahifasida Toshkent turmush tarziga hech ham xos bo‘lmagan mazmundagi surat bilan katta maqola e’lon qilgan A.Dubnov uchun jamiyatimiz hayotidan nomuhim, ikkinchi darajali jihatlarni qidirib topish va bo‘rttirib ko‘rsatish asosiy vazifa bo‘lgan. Bu xalqaro mavzularga ixtisoslashgan jurnalistning qaysidir mamlakatda bo‘laturib, boshidanoq barcha ko‘rgan-eshitganlarini salbiy baholashga o‘zini shaylagan holda, shunga muvofiq mazmundagi material berishini ko‘rsatuvchi misollardan biri, xolos. Bunday bir tomonlama yondashuv avvalgi kommunistik mafkuraga, ayniqsa, G‘arb mamlakatlariga munosabat bildirishda xos bo‘lib kelgan. Bu uslub 1990-yillarda Markaziy Osiyo mintaqasi hayotini yorituvchi bir qator jurnalistlar ham saqlab qoldilar. Ijtimoiy fanlarda ommaviy axborot vositalariga yangicha qarash qaror topmoqda. Aloqalarning, axborotni umumlashtirish, qayta ishlash, uzatishning gipermatnli, ko‘rish-klipli, dizayn-bezakli, lingvo-terminologik singari yangi uslublari paydo bo‘lganligi shunga olib keldiki, endilikda ommaviy aloqa tizimlari mo‘ljalni real voqealarni aks ettirish (yoritish) tomon emas, balki ma’lum timsollar, bilim, kartinalarni ishlab chiqish tomon olmoqda. Ommaviy axborot vositalari buni Iroqdagi urushni (1991 yil) yoritishda g‘oyat yorqin namoyish etishdi. Ular yaratgan harbiy harakatlar timsoli voqelikka mos emasdi. Ommaviy kommunikatsiya vositalari yangi obrazlar, g‘oyalar, o‘zaro munosabatlar vujudga kelayotgan voqelikni, virtual makonni o‘zgartirib yuboradilar. Ya.N.Zasurskiy so‘zi bilan aytganda, Internet bosma davriy nashrlardan shunisi bilan farq qiladiki, u asosan butun tahririyat nuqtai nazarini emas, ayrim jurnalist yoki jurnalistlar guruhi nuqtai nazarini aks ettiradi. 4. Axborotning xavf tashish xususiyati va undan himoyalanish zarurligi Axborot tahdidlari va milliy hamda axborot xavfsizligi strategiyasi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari axborot olish va almashish, jamiyatning ahvoli hamda 30
Gabsburglar (Habsburger) — Avstriyada hukmronlik qilgan sulola (1282 yildan gersoglar, 1453 yildan ersgersoglar, 1804 yildan Avstriya imperatorlari). 1526 yil Chexiya va Vengriyani (u yerlarda qirol deb atalganlar) va b. hududlarni qoʻshib olib koʻp millatli ulkan davlatni (1867—1918 yillarda Avstriya-Vengriya) monarxlari boʻlganlar. G. „Muqaddas Rim imperiyasi“ imperatorlari (1438—1806 yillarda doimiy ravishda, 1742—45 yillardan tashqari), shuningdek Ispaniya qirollari (1516—1700) ham edilar. Asosiy vakillari: Karl V, Filipp II (Ispaniyada), Mariya Tereziya, Iosif II, Frans Iosif I. G. ijtimoiy taraqqiyot dushmanlari, Yevropa xalqlarining milliy ozodlik harakatlarini boʻgʻuvchilar sifatida tarixda nom qoldirishgan. Avstriya-Vengriya imperiyasi tarkibiga kirgan oʻlkalarda mustamlakachilik siyosatini yuritganlar. Adabiyotlar OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil Sulolalar
O‘zbekiston Respublikasi prezidenti “Elektrotexnika sanoatini yanada rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish va tarmoqning investitsiyaviy hamda eksport salohiyatini oshirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarorni imzoladi. Hujjat bilan quyidagilar elektrotexnika sanoatini rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari etib belgilandi: ichki bozor ehtiyojlarini hisobga olgan holda import o‘rnini bosuvchi, energiya tejamkor, arzon va sifatli elektrotexnika va elektromaishiy mahsulotlar ishlab chiqarish; mavjud xom ashyoni chuqur qayta ishlash jarayonlariga ilg‘or texnologiyalarni joriy etish, yuqori qo‘shilgan qiymatli tayyor mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirish va diversifikatsiyalash; elektrotexnika sanoati tarmog‘i va iqtisodiyotning boshqa tarmoqlari o‘rtasidagi o‘zaro kooperatsiya aloqalarini rivojlantirish va shu orqali elektrotexnika sanoatida ishlatiladigan butlovchi qismlar va asbob-uskunalar ishlab chiqarishni mahalliylashtirish darajasini oshirish; elektrotexnika sanoati tarmog‘iga sifat menejmentining zamonaviy usullarini va xalqaro standartlarni joriy etish, mahalliy ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarni xalqaro talablarga muvofiq sertifikatlashtirish tizimini yaratish; elektrotexnika sanoatida yangi turdagi istiqbolli mahsulotlar ishlab chiqarish, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlanmalarni va innovatsion g‘oyalarni joriy etish. elektrotexnika sanoatida mis va boshqa xom ashyo qayta ishlashni chuqurlashtirishga, yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirishga ko‘maklashish; ishlab chiqarilayotgan elektrotexnika va elektromaishiy mahsulotlar tannarxini hamda uni pasaytirish imkonini cheklayotgan holatlarni tahlil qilish, mahsulotlar raqobatbardoshligini oshirish bo‘yicha takliflar tayyorlash; tarmoq va tarmoqlararo kooperatsiyani rivojlantirish, import o‘rnini bosuvchi va eksportbop mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirish ishlarini tashkil etish; elektrotexnika sanoati tarmog‘iga, shu jumladan mahsulotlar ishlab chiqarishning texnologik jarayonlariga innovatsion ishlanma va texnologiyalar joriy etilishini ta’minlash; har o‘n besh kunda amalga oshirilayotgan loyihalarning holati va “Yo‘l xaritasi”ning bajarilishi yuzasidan Vazirlar Mahkamasiga axborot kiritib borish. Shunday tartib o‘rnatiladiki, unga muvofiq 2019-yil 1-iyuldan boshlab: a) elektrotexnika va elektromaishiy mahsulotlarning davlat xaridlari, shu jumladan davlat xaridlari strategik sub’ektlari tomonidan amalga oshirilishida mahalliy ishlab chiqaruvchilarga nisbatan 20 foizgacha narx preferensiyasi qo‘llaniladi; b) Davlat byudjeti mablag‘lari hisobidan ob’ektlarni “tayyor holda topshirish” shartlari asosida qurish yoki rekonstruksiya qilish bo‘yicha tender hujjatlarida pudratchi tomonidan respublikada ishlab chiqarilishi yo‘lga qo‘yilgan elektrotexnika va elektromaishiy mahsulotlar sotib olish nazarda tutiladi; v) elektrotexnika sanoati tarmog‘i korxonalari tomonidan: o‘zlari ishlab chiqargan elektrotexnika va elektromaishiy mahsulotlarni eksport qilish operatsiyalari bo‘yicha muddati o‘tkazib yuborilgan debitor qarzdorlik hosil bo‘lishini hisoblashning yagona muddati bojxona yuk deklaratsiyasi rasmiylashtirilgan sanadan boshlab 180 kun etib; o‘zlarining ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun texnologik uskunalarni respublikaga olib kirish va “erkin muomalaga chiqarish (import)” bojxona rejimiga rasmiylashtirish yoki import kontraktlari bo‘yicha ular uchun to‘langan pul mablag‘larini qaytarish muddati import kontraktlari bo‘yicha to‘lov amalga oshirilgan kundan boshlab 270 kun etib belgilanadi; g) kredit summasi va valyuta turidan qat’iy nazar elektrotexnika sanoati tarmog‘i korxonalari tomonidan respublikada ishlab chiqarilmaydigan elektrotexnika va elektromaishiy mahsulotlar ishlab chiqarish bo‘yicha loyihalarni amalga oshirish uchun mahalliy tijorat banklaridan olinadigan kreditlarning ekvivalenti 1 mln AQSh dollaridan oshmagan qismi bo‘yicha foiz xarajatlari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirishni qo‘llab-quvvatlash davlat jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan tijorat banklari tomonidan belgilangan foiz stavkasining 50 foizi miqdorida, lekin kredit stavkasining 5 foizlik punktidan oshmagan miqdorda ikki yil mobaynida qoplanadi. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, Iqtisodiyot va sanoat vazirligi hamda “O‘zeltexsanoat” uyushmasining O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 13 fevraldagi PQ–2772-son qaroriga muvofiq tashkil etilgan “O‘zeltexsanoat” uyushmasining Elektrotexnika sanoatini rivojlantirish jamg‘armasining mablag‘larini shakllantirish manbalari etib quyidagilarni belgilash to‘g‘risidagi taklifi qo‘llab-quvvatlandi: O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjetidan ajratiladigan mablag‘lar; xalqaro moliya institutlari va boshqa xorijiy donorlar grantlari, shuningdek qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi Jamg‘arma hisob raqamiga 2019—2020-yillarda teng ulushlarda 20 milliard so‘m miqdorida mablag‘ o‘tkazib berilishini ta’minlaydi. Belgilanishicha, O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjetidan Jamg‘armaga ajratiladigan mablag‘lar quyidagi maqsadlar uchun sarflanadi: ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlanmalarni moliyalashtirish uchun respublikadagi ilmiy-tadqiqot muassasalariga va elektrotexnikasanoati tarmog‘i korxonalariga grantlar ajratish; elektrotexnika va elektromaishiy mahsulotlar ishlab chiqaruvchi mahalliy korxonalarda xalqaro standartlarni joriy etish, mahsulotlarni chet el bozorlari talablariga muvofiq sertifikatlashtirish tadbirlari bilan bog‘liq xarajatlarning 50 foizini, lekin bitta holat bo‘yicha ekvivalenti 20 ming AQSh dollaridan ko‘p bo‘lmagan miqdorda qoplash; startap-loyihalarini moliyalashtirish, elektrotexnika sanoati tarmog‘ida ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish korxonalarining ustav fondlarini (kapitallarini) shakllantirishda ishtirok etish, maxsus injiniring markazlari va tajriba-konstruktorlik byurolarini tashkil etish; elektrotexnika va elektromaishiy mahsulotlar ishlab chiqarish bo‘yicha investitsiya loyihalarini amalga oshirish uchun salohiyatli investorlarni jalb qilish maqsadida bo‘sh turgan va foydalanilmayotgan bino-inshootlarni ta’mirlash va rekonstruksiya qilish hamda ulardagi tashqi muhandislik-kommunikatsiya tizimlarini yaxshilash; elektrotexnika va elektromaishiy mahsulotlar ishlab chiqaruvchi mahalliy korxonalarga tender savdolarida ishtirok etish uchun qisqa muddatga moliyaviy kafilliklar berish; elektrotexnika sanoati tarmog‘i korxonalarining xalqaro ko‘rgazmalar va yarmarkalarda ishtirok etishi bilan bog‘liq xarajatlarining 50 foizini, lekin bitta holat bo‘yicha ekvivalenti 10 ming AQSh dollaridan ko‘p bo‘lmagan miqdorda qoplash; mahalliy elektrotexnika va elektromaishiy mahsulotlarni ilgari surish bo‘yicha respublikada va xorijiy davlatlarda ko‘rgazma va yarmarkalar tashkil etish, seminarlar o‘tkazish, taqdimot materiallari va ko‘rgazma stendlarini tayyorlash. tarmoqda misni qayta ishlash hajmini 5 baravar oshirish; elektrotexnika va elektromaishiy mahsulotlar ishlab chiqarish hajmini 2 baravar oshirish; elektrotexnika va elektromaishiy mahsulotlar eksporti hajmini 4 baravar oshirish; amalga oshirilayotgan va istiqbolli investitsiya loyihalari doirasida kamida 15 ta yangi turdagi mahsulotlar ishlab chiqarishni o‘zlashtirish nazarda tutiladi.
- Yo‘ldosh Eshbek QIN e! ular pora olma, araq ichma deganni (dinni) yomon ko‘rishadi, iymonlari osilgan, ya’ni zaif. Bor-yo‘q maqsadlari boshqalardan balandroq imoratlar qurish, shu sabab baland mansab arqoniga osiladilar. Osilishning o‘zi ham ular nazdida eng yaxshi yashashdir. Zamon, vatan degan tushunchalarning o‘zi yo‘q ularda. Men shu (kamtarona) yashashim bilan ularning og‘zini ochib qo‘yaman. Va zamon ham shubhasiz menga boqadi. Chunki, juda zo‘r deyolmayman, lekin hech shubhasiz, men millatga, vatanga, ezgulikka xizmat qildim (balki zamonga ham). Asosiy Royam-maq-sadim ham shu edi. Yolg‘onlayolmayman, yaxshi yashasam, imoratlar qursam degan maqsad sharpalari (asosiy maqsad emas) o‘tgan bo‘lsa o‘tgandir, lekin nasib etmadi. Maqsadga yetish baxt bo‘lsa, men baxtiyorman. Bu komil baxt emas desangiz, bahslashmayman, balki haqsiz. Lekin men anavilarga o‘xshash baxtsiz emasman. Men osilsam, juda ham baland dorga osilaman. ADABIYOT . xususan, she’riyatday injiq, inja, mushkul ish yo‘q, bo‘lishi ham mumkinmas. Tashbehlar quyuq, tig‘iz bo‘lsa koyishadi, soddaroq bo‘lib qolsa, tanbeh berishadi, hech kim e’tiroz etmaganda ham o‘zingni o‘zing egovlaysan. Xullas, go‘zal o‘rta yo‘lni topish g‘oyat og‘ir. Metafora yo‘q deyishadi. Buni o‘zlari yaxshi anglashadi, his etishadi, lekin o‘zlariyam ifodasini, ta’rifini to‘liq berisha olmaydi. Biz-chi, kamina? U, biz... bu ishni qiyvoramiz, qiyqimlariyam ko‘rinmay qoladi. Bu qochirim-u tashbehlarni ham o‘z ichiga olib ketadi yoki olib keladi, ya’ni nozik anglasangiz olib keladi, yo‘qsa qayoqqadir olib ketadi, buni metaforaning o‘zi ham bilmaydi, biror tushunilmaydigan joyga bo‘lsa kerak-da. Sodda qilib aytsak, bu (metafora) to‘g‘ridan to‘g‘ri, («day», «JIK», «IYE», «kabi»siz) o‘xshatishlarsiz o‘xshatish. Endi men ham pana topdim, endi meni ham topib bo‘pti, pana ortiga o‘tib oldim, endi xavfsizman, bu ham joy, ham pana, hamqurol –pichoq –metafora. Tilimiz buncha boy. Ko‘zim tushdi, deyishadi. Ko‘rmaydi-ku. Holbuki, ko‘rdim deyapti. Shunaqa. Xatosi bo‘lsa, kechirasiz, albatta, o‘chirg‘ich bilan o‘chirasiz. Salom bilan Y.Eshbek. 1973 SAVOL: Iste’dod oldinmi yoki mehnat2 Javobim: Hech shubhasiz iste’dod Bu mening jahon kitobxoniga yoki jahoniy kitobxonga, o‘quvchiga qisqa javobim. Ularga shu kifoya. Lekin o‘zimizning oynayi jahonda bo‘lgan bir suhbatdan so‘ng bu javob izohtalab ekanini bildim, muhtaram bir akademigimiz ham yuqoridagi javobni aytdilar, shogirdi psixolog, fan nomzodi bo‘lgan qizimiz shartta mehnat deb javob berdi, bu uning xohishi, avvalo, javob noto‘g‘ri, qolaversa, biz o‘zbek, musulmon xalqida hammasidan oldin odobdir, ulug‘lar oldida hurmatini joyiga qo‘yib so‘zimizni aytishdir. Chunki ustoz otangdan ulug‘dir! O‘rni kelganda aytib o‘taylik, hatto maqollarni o‘zlashtirish darajasiga yetdik, to‘g‘rirog‘i, tushdik. Bu masalalar biz qaqajonlargacha ham ko‘p ishlangan, e’tiroz, isyon, o‘zgartirish shaklida emas, bilmaganini so‘rash, odob va savol tarzida. Shunday savolga komil, valiy bobolarimiz qadimda: k Otalar bizni yuksakdan dunyoga tushishimizga, ustozlar pastdan yuksalishimizga sabab bo‘ldilar», deya javob berganlar, javobda ikkalasi ham ulug‘lansa-da, ustozlarga berilgan baho yuksakroq ekani ko‘rinib turibdi. Kim bilsin, yotlarga berilib ketmasin degan xavotirdami yoki o‘zlariga ma’lum boshqa sabab bilanmi ibora (hikmat yoki maqol) o‘zgartirilib, ommalashmoqda.
Г Tuxtarov B.E., Abdumuminova R.N., Nalmova Z.S., Xakimova X.X., KarimovA.A. moddalari muvozanatini buzadi. Umumiy tuproq ifloslantiruvchilariga og‘ir metallar, turg‘un organik ifloslantiruvchi moddalar, farmatsevtika va shaxsiy gigiyena mahsulotlari kabi yangi paydo bo‘lgan ifloslantiruvchi moddalar kiradi. Tuproqning ekzogen kimyoviy moddalari (EKM) inson tanasiga kirib, nafaqat odamning tuproq bilan bevosita aloqasi (qo‘lda qazish, yalangoyoq yurish, bolalarning qum qutilarida o‘ynashi va boshqalar) orqali terini, shilliq qavatlarni ko‘zlar, yuqori nafas yo‘llarini ifloslantirib salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Bundan tashqari, tuproq zarralari ham metabolik zanjirlar orqali inson tanasiga kirishi mumkin. Hatto bir qator metallarning past darajasi ham inson salomatligiga tahdid solishi mumkin. Tuproqqa yetib boradigan EKM ularda ko‘p yillar davomida qoladi va ifloslanish manbasi olib tashlanganidan keyin ham inson salomatligiga ta’sir qilishi mumkin. Shahar sharoitida tuproq bir qancha funktsiyalarga ega bo‘ladi: - estetik va rekreatsion ahamiyatga ega (bog‘lar, bog‘lar, shahar mulklari); - biologik xilma-xillikni saqlashga hissa qo‘shadilar. Yevropaning eng yirik shaharlari Turin (Italiya), Glazgo (Buyuk Britaniya), Sevilya (Ispaniya) rekreatsion hududlarida tuproq sifatini o‘rganish bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar og‘ir metallar (mis, rux, nikel, xrom, qo‘rg‘oshin) ekanligini ko‘rsatdi. Bog‘ va hiyobonlar hududlarida ushbu metallarning darajasini tahlil qilinib, tadqiqotchilar tuproqlarda bu metallarning miqdori antropogen ta’sirning o‘ziga xos xususiyatlariga bog‘liq degan xulosaga kelishdi. Shunday qilib, o‘rganilayotgan tuproqdagi ishlab chiqarish ob’ektlari olib tashlanganidan keyin ham qo‘rg‘oshin va ruxning yuqori darajalari uzoq vaqt saqlanib qolganligi ko‘rsatildi (70). Rus olimlarining ma’lumotlariga ko‘ra og‘ir metallarni migratsiya siklidan olib tashlash ancha murakkab kimyoviy-biologik-mexanik jarayon ekanligini aniqladilar, chunki tuproqqa ortiqcha miqdorda tushgan metali unda fizik-kimyoviy jarayonlar bilan bog‘lanadi (57). Shuni ta’kidlash kerakki, Rossiya Federatsiyasining Moskva, Sankt-Peterburg, Krasnoyarsk va boshqalar kabi yirik va o‘rta shaharlari tuproq namunalarining eng yuqori solishtirma og‘irligi bilan ajralib turadi, ularda kimyoviy (2012 yilga nisbatan 21,890) va mikrobiologik (9,590) sanitariya va gigiyenik me’yorlardan oshib ketgan ko‘rsatkichlari qayd etildi (83). Rossiya Federatsiyasining ko‘plab tarkibiy tuzilmalarida qishloq xo‘jaligi tuproqlarining ifloslanishi faktlari, shuningdek, sanitariya me’yorlari va C)
ketilayotgan o‘zbek oltinining miqdoriki ko‘rsatuvchi raqamlarni havola qilamiz. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, SSSRda 1986-yilda 400, 1987-yilda 380, 1988- yilda 360, 1989-yilda 340 va 1990-yilda 320 tonna oltin ishlab chiqarilgan. Agarda yuqorida aytilganidek, o‘zbek oltini mamlakatda bir yilda chiqadigan oltinning 60 foizini tashkil etishini hisobga olsak, u vaqtda har yili O‘zbekistondan o‘rta hisobda 160— 170 tonna oltin olib ketilgan. Ayrim yillarda bu raqam 200 tonnagacha borgan. Jahon bozorida oltin savdosiga kelsak, 1991- yil 12-sentyabrda Londonda uning 31,1035 grammi 345,25 dollar bahoda xarid qilingan. Shunga binoan bir gramm oltinning narxi o‘rta hisobda 11 dollar, markaz esa bizga 50 so‘m to‘lar ekan. Bu yerda dollar bilan sovet puli o‘rtasidagi katta tafovutni, markaz oltinimizdan tayyorlangan buyumlarni sotishda olayotgan katta daromadlarni hisobga olsak, u vaqtda oltinimiz juda tekin olib ketilibdi-da, degan fikr tug‘iladi. Sovet hukumati shu darajada pastlik va noinsoflik qilganki, ayollarning tilla va kumush taqinchoqlarini ham turli yo‘llar bilan yoppasiga yig‘ishtirib olgan. 1932—33-yillardagi ocharchilik vaqtlarida yopiq oziq-ovqat do‘konlari ochilib, un, guruch va boshqa mahsulotlar tilla asboblar va zargarlik buyumlariga almashtirilgan. Mening onam ko‘zyoshlari bilan ikkita qalin tilla bilakuzukka kichkina xaltalarda un va guruch ko‘tarib kelganligi hamon yodimda. Shu tarzda ayollarning aksariyati avloddan avlodga o‘tib kelayotgan taqinchoqlarini ochlikdan o‘lib qolmaslik uchun arzimagan narsalarga alishishga majbur bo‘lganlar. Shundan keyin mahallamizdagi ayollar quloqlari teshigiga ip taqib yurib, tilla zirakka erisha olmay o‘lib ketdilar. Ayollarni taqinchoqlardan mahrum etish faqat moddiy jihatdan emas, balki ma’naviy tomondan ham qattiq ezganligining guvohiman. Yaqinda «Toshkent oqshomi» (1991, 25 sentyabr!) gazetasida O‘zbek oltin ishlabchiqarish birlashmasi bosh direktori H. E. Egamberdiyev o‘z suhbatida shu darajada ehtiyotlik bilan gapirganki, aniqroq ma’lumot olish amri mahol. Nahotki, u barchani qiziqtirayotgan va to‘lqinlantirayotgan masalani ochiq-oydin so‘zlashga 60-tina olmasa. Suhbatda bosh direktor mamnuniyatlik bilan shunday deydi: «Birlashmamiz oltin ishlabchiqarish korxonalari tomonidan chiqarilgan chiqindilarni qayta ishlash xususida Amerika firmalarining biri bilan hujjat imzoladi. Yerosti qazilmasidan, xususan, oltin ajratib olingandan so‘ng, chiqindilaridan yana qimmatbaho metallar olinadi va boshqa turli materiallar tayyorlash mumkin. Masalan, aytaylik o‘sha chiqindi qazilmalaridan eng pishiq g‘isht tayyorlash mumkin ekan. Shuni hisobga olib biz hamkorlikda g‘isht zavodi bunyod etishni rejalashtirmoqdamiz. Amerikaliklar hozirning o‘zidayoq, bizga ushbu korxona qurilishi uchun 6 million dollar miqdorda qarz berishga rozilik bildirishyapti». Bu ma’lumotlar alohida nazarga olinsa, foydadan xoli emas. Biroq, o‘sha joyning o‘zidan 100 tonnalab sof oltinni markazga olib ketilayotganini hisobga olib fikr yuritilsa, qovunni yeb po‘chog‘ini gadoyga otib yuborilgani bilan teng ahvolni ko‘ramiz. Sho‘rimiz qursin, yaxshiyamki oltinning «axlati»ni berishga rozilik bildirishibdi. Buni ham bermaganda nima qilardik? Biroq, oltin o‘rniga oddiy g‘ishtni olayotganimiz o‘ta zaifligimizni va nochorligimizni namoyish etadi, xolos. Oltinchidan, sovet hokimiyati yillarida ming yillardan beri avloddan avlodga o‘tib kelayotgan ajoyib hunarmandchilik sanoatimiz yo‘q qilindi. Hunarmandchilik xalqimizning shon-sharafi va faxri hisoblanib uning ajoyib mahsulotlari jahonda dong chiqargan. Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda 100 ga yaqin turli hunarmandchilik tarmoqlari bo‘lgan. Shahar va katta qishloqlarda yirik, aqlni lol qiladigan hunarmandchilik markazlari mavjud edi. Qo‘p asrlar mobaynida hunarmandchilik milliy xususiyatlarni o‘zida mujassamlashtirgan holda rivojlangan edi. Xalqimizning orasidan ko‘p «qo‘li gul» mohir hunar ustalari yetishib chiqqan. Ular ne mashaqqatlar va izlanishlar orqasida hunarmandchilik turlarini takomillashtirib va ko‘z qorachig‘iday saqlab avloddan avlodga o‘tkazib kelgan. Hunarmandchilikning ajoyib namunalari tarixiy yodgorliklarda, yozma manbalarda va muzeylarda saqlanib hamon jahon ahlining diqqat markazida turibdi. Afsuski, partiyaning o‘ta zararli siyosati oqibatida hunarmandchilik o‘tmish yodgorligi bo‘lib qoldi. Qani endi bozorlardagi qator-qator tizilgan ko‘zlarni qamashtiruvchi hunarmandchilik do‘konlari va xilma-xil mahsulotlar Qani endi, sehrli, nozik va kishi qalbini to‘lqinlantiradigan ajoyib buyumlar Yo‘q, bularning hammasi ko‘z o‘ngimizda ostin-ustun qilib tashlandi. Bu xalqimizning qo‘lini «to‘mtoq» qilib qo‘ydi. Bunday qilishdan maqsad xalqimizning o‘z-o‘zini anglashini. va milliy madaniyatini yo‘q qilish edi. Endilikda hunarmandchilikning ayrim turlari qoldi, xolos. 70-yildan ortiq davrdagi uzilish orqasida yuz yillar mobaynida qo‘lga kiritilgan hunarmandchilikning ko‘p sirlarini va boy tajribasini avlodga o‘tkazishning iloji bo‘lmadi. Buning salbiy oqibatlari yaqqol ko‘zga tashlanib turibdi. Yettinchidan, qo‘shin va lashkarboshilar xalqning eng vatanparvar va jangovar qismi hisoblanib mamlakat mustaqilligini va erkinligini himoya qiladi. Xalq ommasining moddiy va ma’naviy boyliklarini ajnabiy bosqinchilaridan saqlash ularning muqaddas burchidir. Qo‘shinning jamiyatdagi eng muhim ahamiyati shundan iboratki, u xalq siyosiy ongi, g‘ururi Va jasoratining shakllanishiga kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Aks holda xalq orasida soddalik, qat’iyatsizlik va beparvolik singari o‘ta zararli xususiyatlar hukm suradi. Agarda milliy harbiy qismlar va lashkarboshilar, bo‘lganda o‘sha zamonlardayoq, ayniqsa, xalq qo‘zg‘olonlari vaqtida ularning ko‘magida mustaqillikka erishish ehtimoldan xoli emas edi. Ular orasidan vatanparvarlar chiqishi turgan gap edi. Buning ustiga o‘zbek yigitlarining talay qismi «harbiy xizmat» niqobida og‘ir qurilishlarga va qora ishlarga jalb qilindi. Bunda ularni harbiy ma’lumotlardan mahrum etish nazarda tutilgan, albatta. To‘g‘ri, sovet armiyasida yuqori malakali o‘zbek lashkarboshilari uchraydi, lekin ular xalqimizning soniga nisbatan juda ozdir. Shunday qilib, biz 100-yildan ortiq davr ichida milliy qo‘shinsiz yashadik. Bu g‘oyatda achinarli va xatarli holdir. Nahotki, tarixda qudratli qo‘shinlarni va mohir lashkarboshilarni yetishtirgan o‘zbek xalqi o‘z soyaboni va posboniga ega bo‘lmasa Sakkizinchidan, sovet davrida O‘rta Osiyo va Qozog‘iston Sibirga o‘xshash surgun makoniga aylantirilgan. Bu yerga vatanlaridan majburiy sur’atda haydalgan Qrimtatarlari, turklar, nemislar, chechen-ingush-lar va boshqa xalqlarning vakillari haydab kelti-41
NA FAQASH B BOLALAR, OTA-ONALAR, VA O‘QITUVCHILA: UCH kiti 7ua.g‘i Oilaviy sayt. BeB kpG‘o Barchasi bolalarga va bolalah cheburashka.myl.ru chudesenka.ru detiseti.ru deti-6G.ru detskieradosti.ru detki-konfetki.com detskiysad.ru detplo.narod.ru detstvo.ru orijata.ru
шахзода - Mashxurlar Olami - Foto - bo`lim - Www Uz-Film coM
“Xalq diplomatiyasi shahri”: oltita madaniyat markazi, Prezidentlar alleyasi, Buyuk Ipak yo‘li ko‘chasi, sun’iy tog‘li va qator-qator sharsharali shoirlar bog‘i, ochiq osmon ostidagi muzey, “Sevishganlar bog‘i”, kafe va restoran
Lekin xar kuni bitta pivo ichishimni tashlaganimga roppa-rosa bir yil bo'libdi
"Sarinda— boshinda. "Aroq —arxar. "Umga —tog‘ echkisi. Gunash—quyosh. Men—gadolarning gadosi, Jonim Zuhraning fidosi, Oshiqlarning iqtidosi, Shunday baland qorli tog‘lar. Qoyalari qizil gulli, Gullari shaydo bulbulli, Daralari dali selli, Tumanli, g‘uborli tog‘lar. Qoplonlar bor qoyasinda, Jayron kezar poyasinda, Barcha hayvon soyasinda, Maskanli, madorli tog‘lar. Bo‘z lochin uchar sarinda", Ko‘zi—burgutning parinda, Jilg‘asinda, kamarinda Ajdarli, shohiorli tog‘lar. Osmondan oshibdir boshing, Yer ko‘tarmas og‘ir toshing, Uzum, anjir tegra-tashing, Olmali, anorli tog‘lar. Sendan kechdi necha mardon, Ko‘rganlarning aqli jayron, Senga chiqib qilsa sayron, Nasht’ali, xumorli tog‘lar. Ayroqlar" kezar boshinda, Umgalari" — gunashinda", 117
67-rasm. Arxameri:os qo‘y zotidagi qo‘chqoriing tirik vazni 120 kg, juni 7,7 kg. Ko‘k qorako‘l qo‘y bilan arxarni duragaylashishlari O‘zbs-kistoida «Nurota» paslchilik zavodida A. A. Rahimov va «Ga-gariiz naslchilik zavodida N. S. Gigineyshvililar rahbarligida amalga oshirildi. 1951- yilda bolgar olimi Q. Bratanov rahbarligida qo‘y va echkilar o‘rtasida duragaylar oliidi, ammo bu duragaylar paslsiz bo‘lishi tufayli xo‘jalik ahamiyatiga ega bo‘lmadi. Yovvoyi cho‘chqa (qobon) bilan xonaki cho‘chqalarni duragaylash patijasida naslli duragaylar olinmoqda. Qozog‘istonda yovvoyi cho‘chqa bilan yprik oq va kemerovo zot cho‘chqalarni duragaylash yordamida janubi-sharqiy Qozog‘istonning keskin koptinen-tal iqlimiga moslashgan zot yaratish ustida ishlar olib borilmoqda. Duragaylar mustahkam konstitutsiyasi, kasalliklarga chidamliligi, yuqori mahsuldorligi bilan farq qiladi. Go‘sht-yog‘ tipida qozoqi duragay cho‘chqa zot gruppasi yaratildi. Erkak cho‘chqalarining o‘rtacha vazni 278 kg, urg‘ochilariniki —224 kg bo‘lib, bir tug‘ishda 11 tagacha bola beradi. Ona cho‘chqalarning sutliligi 65 kg ga teng. Cho‘chqa bolalari 6—7 oyligida 95 kg vaznga ega bo‘ldi va har 1 kg qo‘shimcha o‘sishi uchun 4—4,5 oziq birligi sarflandi. Yilqichilikda xonaki otlar bilan zebralar o‘rtasida va otlarning yovvoyi ajdodi bo‘lgan Prjeval’skiy oti orasida duragaylar olingan. Bu duragaylar juda baquvvat bo‘lib, ularning ayg‘irlari naslsiz va biyalari naslli bo‘ladi. Uzoq turlarni duragaylash parrandachilikda keng qo‘llanilmoqda. Hozirgi vaqtda 96 turga kiruvchi parrandalarni duragaylashdan naslli avlod olinishi aniqlangan. Xonaki tovuq bi-307
suqmagan ko‘cha yo‘q. O‘zi oddiy bolalar vrachi edi, dolzarb mavzu topib, uch.yilga " qolmay kandidat-olim bo‘lib oldi. Endi o‘zi aytmoqchi, mo‘may oylikni yonga urib yuribdi. Bir kuni shu do‘stimnikiga chiqsam, qayerdandir jimit-jimit toshbaqa bolalarini topib kelib, ularni, suyayapti. Hoy, inson, nima qilyapsan desam, chig‘anog‘i kerak, chig‘anog‘i deydi. « s — «chig‘anog‘ini nima qilasan—— dedim uning hech Tan "tortmay toshbaqa chig‘anog‘ini ajratishidan junjikib. «?! «——? –Pallasini to‘ntarib bir-biriga yopishtirsa, mana bunday... mo‘jaz kuldon bo‘ladi. Ertaga domlaning tug‘ilgan kunlari... " Titrab ketdim. Lekin shu zahoti miyamda bir narsa yarq etib chaqnaganday bo‘ldi-yu Ustyurtda adashgan geologlar qissasi boshdan-oyoq yodimga tushib ketdi. Ular tamomila boshqa holatda, boshqa nurga yo‘g‘rilib. ko‘z o‘ngimda jonlandi: Sultonov ham domlasining tug‘ilgan kunida... sovg‘a izlab qolsa-chi; Ziyofat uyushtirsa-chi; Keyin sayg‘oq ovi... Adashuv—topdim 5 . I «Hammaning yashagisi keladi» qissam ana shu tariqa dunyoga kelgan. Ortiq «obrazi ko‘p jihatlari bilan boyagi do‘stimga o‘xshab ketishi shundan. 3. «hammaning yashagisi keladi» asarim bosilib chiqqaniga besh yil bo‘lyapti. Lekin haligacha negadir uning taassurotlaridan kutilolmayman. O‘shanaqa asar yozgim kelaveradi, jilla bo‘lsa-da o‘shanday mukammal bo‘lsa, mazmun ham, shakl ham o‘shanday mutanosib tug‘ilsa edi, deya orzu qilaman. Umiyamda o‘n besh yildan– -ortiq aylanib yurib, pishib-yetilib yozilgani uchunmi, asarlarim ichida eng qadrlisi. Ruscha tarjimasini Sovetskaya pisatelvo nashriyotiga topshirdim. Yaqinda uni «Zvezda Vostokaz jurnali qabul qilib oldi. Lekin nazarimda qissa adabiyotshunoslar tomonidan hali o‘z bahosini olmaganday- : Bundan qat’iy nazar, u menga bir maktab bo‘lgani bilan ham aziz. Agar aytish joiz bo‘lsa, yozuvchilik san’atining nozik sirlarini shu qissani yozish jarayonida anglagandek bo‘ldim. Gap shundaki; men bu qissaga ikki marta qo‘l urganman. Birinchi gal geolog Mamajon aka Egamberdiyevdan Ustyurtda adashgan ekspeditsiya tarixi va taqdirini eshitdim-u uni yozmay tura olmadim. Shu tariqa «Sahroyi» qissasi tug‘ildi. Lekin uni Odil Yoqubov o‘qib ko‘rib, tashlab qo‘yishni maslahat berdilar. . «??? —Hali asar bo‘lmabdi. Balki bir kun nimasi bilandir. asqotib qolar, —. dedilar. v v Shu-shu tashlab qo‘ygan edim. Domla aytganlaricha bor ekan. Saksoninchi yillarga kelib, men tamomila yangi odamlar, xarakterlarni ko‘rib-bilib, hayotga – yangicha nazar tashladim-u o‘sha Ustyurtdagi adashuv sharoitida bu odamlar qay. ahvolga tushardilar, deb o‘ylab qoldim. Keyin boyagi do‘stimning «kashfiyoti» turtki bo‘ldi-yu tamomila boshqa asar yozildi. «Sahroyi»dagi sharoitgina asqotdi. Undan boshqa hechnima qolmadi. Hatto eski qissani varaqlab ko‘rishga hojat ham bo‘lmadi. Shundan beri yoziladigan asarlarimni iloji boricha uzoq pishitib yuradigan bo‘ldim. So‘ng asar nima bilan tugashi ma’lum va ma’qul bo‘lmaguncha yozishga o‘tirmayman. - Rostini aytsam «Qirg‘oqlar» povestimdan ko‘nglim to‘lmagan. Ayniqsa, u «Eu ——, g‘vardiyaz) nashriyotida qisqarib-yulinib, uch nuqtalarga to‘lib chiqqach, ko‘zimga shunday xunuk ko‘rinib ketdiki, asti qo‘yaverasiz. Asarni qariyb uch bosma list qisqartib chiqishlariga rozi bo‘lganimdan ming pushaymonlar yedim. Lekin . o‘zimdan o‘tgan joyi ham yo‘q emas. Katta Farg‘ona kanalining afsonaviy qahramo- . ni Do‘nan Do‘smatov hayoti asosida asar yozaman deb, hayot haqiqatini badiiy haqiqatga aylantira olmaganimni endi sezib turibman. n – 4. Asarlari Ittifoqimiz sarhadlaridan chiqib, jahon xalqlarining mulkiga aylanib borayotgan adibimiz Odil Yoqubovni ustozim deb bilaman. Deyarli chorak asrdan beri u kishining maslahatlari, qimmatli fikr-mulohazalaridan, dalda va amaliy yordamlaridan bahramandman. Juda ko‘p asarlarimni u kishi. vaqt topib to‘qib, bo‘ladigan-bo‘lmaydigan tomonlarini ko‘rsatib berganlar. Yozuvchilik tajribalarini hech ayamaganlar. Odil aka e’lon qilinmagan sOrzu-umidlarimi, Qo‘shsincha, Sahroyiya, Farg‘ona hangomalari» singari qissalarim haqida tegishli fikrlarini aytganlar. Ayniqsa, «Mangu jang» romanimning kompozitsion butunligini ta’minlashga qiynalib qolganimda bergan maslahatlaridan juda-juda minnatdbrman. Odil akadek katta san’atkor adibimiz, . ustozimiz borligidan har qancha faxrlansak arziydi. «?» s 5. Yozuvchining aktiv grajdanlik pozitsiyasi avvalo ijodida, asarining ruhida ko‘rinadi. Qolaversa, u yozuvchining davr kishilarini to‘lqinlantirib turgan o‘tkir hayotiy masalalarga munosabati, hozirjavobligi bilan, odamlarning ko‘nglidagi –gapni topib "ayta olishi bilan belgilanadi. Yozuvchi o‘z qobig‘iga o‘ralib yashashga haqqi yo‘q. Xalq tashvishini tushunib yetmagan, uni o‘z tashvishi deb bilmagan yozuvchining asari qo‘lma-qo‘l bo‘lib o‘qilishiga ishonch yo‘q. Odamlarning orzu-intilishlari-yu armon va quvonchlarini qalamga tushira .olmagan, uning o‘y-kechinmalarini asarida bera olmagan adibdan o‘lik asar «tug‘iladi», Bu zamondan orqada qolish belgisidir. 6. Mening bir armonim bor, binokor injener bo‘lib, bitta bino qurmaga--nimdan afsusda yurar edim. 1981-yilda shahar ijrokomidan mahallamiz guzariga 21 sotix yer ajratib berishdi-yu o‘sha yerga bir klub qurib, shu orzuni amalga «shirgim. kelib qoldi. Mahalla oqsoqollariga, o‘sha yerda yashaydigan me’mor, loyihachi, quruvchilarga maslahat solgan edim, ma’qul topishdi. Chizmalarini tuzib, farg‘onacha usulda klub-choyxona (ikki tomonga qaragan keng peshayvonlari bilan) qurishga kirishib ketdik. Uni hashar bilan. ishdan bo‘sh vaqtlarda. tiklayotgan; edik. Tomini yopishga keltirib qo‘yganimizda (o‘ziyam to‘rt sotixni egallagan edi-da) bir kuni kechqurun zilzila urib berdi-yu bitmagan tom shunday bosib tusha qoldi. Qurilish tepasiga borib ko‘zimdan yosh chiqib ketdi. O‘zimni dunyoda shunday baxtsiz his etdimki, umrim bino bo‘lib bunaqa ko‘yga tushmagan edim. Odamlarning ko‘ziga qanday ko‘rinaman deyman nuqul. Yaxshiyam xalq bor ekan, ko‘pchilik bir yoqadan bosh chiqarib yordamlashib yubordi. Ilgarigisidan o‘n chandon baquvvat qilib, pishiq g‘ishtdan tiklab oldik. Lekin o‘sha mijja qoqmay tong ottirgan mash’um kecha—hayotimda eng baxtsiz kun bo‘lib qoldi. 7. Keyingi paytda nomukammal asarlarni bosish xiyla ko‘paydi. Ayniqsa, hali qiyomiga yetmagan roman va qissalar e’lon qilib yuborildi. Zora yangi yilda bu narsa kamaysa, jurnal va nashriyotlarimiz talabni yanada kuchaytirsa. Yoshlar ijodida o‘sish, haqiqiy badiiy asar yaratishga intilish juda kuchli. Shu boisdan ham adabiyotimizda yuzaga kelayotgan har bitta o‘rtamiyona asar butun kamchilikla-. ri bilan ko‘zga tashlanib qolyapti. O‘quvchi o‘qiyveradi deb har qanday bo‘sh asarni bosishga-haqqimiz yo‘q. To‘g‘ri, o‘qiyverishi mumkin: Lekin biz qachongacha o‘quvchimizni shu saviyada ushlab turishimiz kerak. Axir bu gunoh-ku. O‘zim mana necha yildirki, gazeta tilidan «qutula olmay halakman. Buni! «Yoshlik» jurnaliga ishga o‘tganimdan keyin. sezib qoldim. O‘zimni tahrirga ustaman deb yursam, biz gazetada. qiladigan tahrirlar holva ekan. Asqad aka. «Guliston» jurnaliga muharrirlik qilgan paytda ishlagan bir guruh yoshlar. tahrir san’atini shunday egallagan ekanki, ular-bilan «Yoshlik»da ishlab, rosti juda ko‘p narsa o‘rgandim. Erkin A’zamov; Xayriddin Sultonov, Sulaymon Rahmon, Abdulla Sherlarning til ustida, tahrir bobida erinmay, shafqatsiz ishlashlari har bir yozuvchiga saboq bo‘lishi mumkin. Men ularning qalami tegib, ko‘p asarlar ortiqcha, keraksiz, siyqa so‘zlardan tozalanib, jilolanib ketganini v ko‘rdim. Shundan beri har bir asarimning tili ustida ishlashdan hech erinmayman. Gazetachilik qusuridan qutulishga urinaman. Bo‘sh qoldim deguncha lug‘at titaman, xalq ertaklarini o‘qiyman. O‘zimga ma’qul asarlarni qayta-qayta o‘qib, til ustida – izlanishlarni o‘zimcha tahpil etaman. - ’ 8. Rostgo‘ylikni, halollikni qadrlayman: G‘irrom odamlarni jinimdan yomon ko‘raman. Haqgo‘y va iste’dodli kishilarni qattiq hurmat qilaman. b 9. Bu savolga yuqorida qisman javob berdim shekilli. Shunday bo‘lsa-da, hayot, haqiqatini badiiy haqiqatga-aylantirish mashaqqatlari haqida alohida to‘xtalishni lozim ko‘rdim. Rosti, bu san’atni egallash oson emas ekan. Men ilgari bir sira yoziladigan asarimga hayotdan arzirli prototip izlashga ruju qilgan edim. Sahroyizga Mamajon Egamberdiyevni, «Qirg‘oqlar»ga Do‘nan Do‘smatovni, «Umr. chorrahalari»ga Rayimjon Yoqubovni, «Farg‘ona hangomalari»ga Adham Hamdamovni prototip qilib olgan edim. Shulardan faqat bittasida, «Umr chorrahalarizda badiiy haqiqatga salgina yaqinlashib borganga o‘xshayman. " Qolganlarida esa, prototipdan uzilib chiqib keta olmadim. Shuning uchun ham ular yarim badiiy, yarim hujjatli asarlarga o‘xshab ketadi. Bu narsa keyingi asarlarim—«Hammaning yashagisi keladi» va «Mangu jang»ni yozishda menga bir saboq bo‘ldi.. s ’ b : . 10. Biron asarimni miyamda o‘ylab, pishitib yurganimda o‘zimga yaqin tanqidchilar bilan fikrlashib, o‘rtoqlashishni yaxshi ko‘raman. Ulardan juda ko‘p yaxshi fikrlar chiqadi. Ba’zan xotimasini maslahat solib, ma’qul ko‘rishgandan keyingina yozishga kirishaman. Negaki, asarning nima bilan tugashini o‘zing yaxshi bilmay turib yozishdan yomoni yo‘q. Bu sahroda qolib tavakkal bir tomonga yo‘l solish bilan barobar gap. Manzilga yetib. chiqishing ham, chiqolmasliging ham: mumkin. «Hammaning yashagisi keladi» qissamni pishitish jarayonida bergan ko‘pdan ko‘p maslahatlari uchun tanqidchi do‘stim Mixli Safarovdan, «Mangu jang» romanimni yozish, qayta ishlash jarayonida esa, uning variantlarini hech erinmay ko‘rib, qimmatli fikr-mulohazalarini aytgan adabiyotshunos olim Umarali Nor-matovdan bir umr minnatdorman. Tanqid xolis bo‘lsa, adolatli bo‘lsa, deyman. 11. Arxeologlar hayotidan «Yombi» degan qissa yozyapman... Shu bahona zamondoshlarim yuragiga nazar tashlasam deyman. i Xayriddin Sultonov 1. Birinchi hikoyam—«Mirkarim chol» (agar uni hikoya deb atashga arzisa) studentligimda, 1975-yili «Toshkent oqshomi» gazetasida bosilib chiqqan edi. Keyin ham bu gazetada bir qancha mashqlarim e’lon qilindi. Shundanmikan, ishqilib, bu gazetaga mehrim bo‘lakcha, hozir ham o‘zimni uning doimiy o‘quvchisi. va avtori; hisoblayman. Birinchi asar hamma kishiga ilk muhabbatdek qadrli bo‘ladi: hayajoni, iztiroblari, g‘o‘rligi..: xullas, hammasi umr bo‘yi dilni" orziqtiradi. b 2. Yozish jarayoni... meningcha, buni tushuntirib berish juda qiyin bo‘lsa kerak. «Yodimda, bundan uch-to‘rt yil muqaddam sanatoriyda benihoya ma’rifatli, zukko bir odam bilan birga davolangan edim. U kishi; meditsina fanlari kandidati, yirik bir kasalxonaning yetakchi mutaxassislaridan edi. Suhbatlarimizning birida u yozuvchilarda kbevosita yozish jarayoni» qanday kechishi bilan qiziqib qoldi. Avvaliga hazil-mutoyiba qilib qutulmoqchi bo‘ldim. biroq u jiddiy turib so‘rayvergach, qo‘limdan kelganicha, ya’ni o‘zim tushunganimcha unga tushuntirmoqchi" bo‘ldim. Hayotni, odamlarni ko‘rib-kuzatib, ma’lum bir voqeadan ta’sirlanib, aytadigan gapni tayin belgilab olgach, yozib ketilaveradi, dedim. Biroq u kishi gapimga mutlaqo ishonmadi. «Taxminan shunday bo‘lishini o‘zim ham bilaman, — dedi u,—lekin masalan, hikoya qanday qilib yoziladi; Qaysi jumladan keyin qaysi jumla kelishi kerak Peyzajning o‘rni qayerda bo‘ladi; Dialoglar-chi; Axir, mana shu narsalarning hammasini, bir tartibga soladigan qoida bordir Men kulimsirab, ehtimol, bordir, lekin yozayotgan paytda bu haqda o‘ylab o‘tirmaysiz, dedim. Hamsuhbatim javobimdan xiyla ranjidi. Bunday bo‘lishi mumkin emas,—dedi u,—har bir ishning qonun-qoidasi bor. Yozuvchilikning ham maxsus bir qo‘llanmasi bo‘lsa kerag-u, bizga o‘xshaganlardan sir tutasizlar-da.. O‘shanda ancha vaqtgacha urinib ham, yozish. jarayoni uchun kmaxsus bir qo‘llanmalar yo‘qligini u odamga tushuntira olmadim. Mening tasavvurimda, yozuvchi chinakam, ilhom bilan yozayotgan paytlarda ko‘ksida allakim tug‘ilayotgan asarni so‘zma-so‘z shivirlab turgandek: bo‘ladi. Asarning qoralamasi ana shunda qog‘ozga tushadi. Qolgani—og‘ir, mashaqqatli qora mehnat samarasi. Agar ish yurishib ketsa, oxir-oqibat ko‘ngilda horg‘in bir quvonch tuyish mumkin. Harholda, prozada shunday deb o‘ylayman. «Turtki» masalasiga kelsak, albatta, ijod jarayonida bu omilning ham ahamiyati katta. Shu bilan birga, asarning ohangini ham topib olish nihoyat muhim. Flober buni kdaydi ohang deb atagan edi. Ana shu kdaydi ohangini jilovlab olsagina, yozuvchi bir natijaga erisha oladi. Aks holda, ya’ni «daydi ohang» yozuvchini jilovlab olsa, ishning pachavasi chiqdi, deyavering. 3. Odatda, ko‘p mashaqqat chekib yozilgan asarlar yozuvchi uchun qadrli bo‘ladi, deyishadi. Umuman: olganda, bu to‘g‘ri gap. Ammo, meningcha, noyob ilhom bilan yozilgan asargina ijodkor uchun hamisha qadrli bo‘lishi mumkin. Men ana shunday asarni orzu qilib yashayapman. Qaysi asaringizdan ko‘nglingiz to‘lmagan") , deyilibdi navbatdagi savolda... E, qaysi birini aytay! 4. So‘zi bilan ishi bir hamma yaxshi yozuvchilarni ustoz deb bilaman. 5. Yozuvchining aktiv grajdanlik pozitsiyasi faqatgina dolzarb mavzularda hozirjavoblik bilan asar bitishidangina iborat emas. Aktiv hayotiy pozitsiyada turmoq uchun yozuvchining avvalo adabiy pozitsiyasi mustahkam bo‘lishi lozim. Bu pozitsiya, nazarimda, quyidagi tayanch punktlaridan iborat: ijtimoiylik, grajdanlik, badiiyat. «?! 6. Ijozatlaringiz bilan shu savolni ochiq qoldirsam.. 7. Biz «adabiyot—so‘z san’ati» degan hikmatni ko‘p takrorlaymiz. Afsuski, aksariyat asarlarimizda «so‘z san’ati» o‘rnini «gap san’ati» egallab boryapti. Bu hol, meningcha, "adabiyotga daxldor har bir. vijdonli ijodkorni tashvishga solmasdan qo‘ymaydi. Yurak qudrati bilan emas, bilak qudrati bilan yozayotgan asarlarimiz ko‘p. Maqsim Gor’kiy: «Adabiyotning birinchi elementi— til», deb ta’lim beradi. Ming afsuski, ba’zi asarlarimizda badiiy til, uchinchi, to‘rtinchi «darajali elementga aylanib qolmoqda. O‘zimning mashqlarimda ham juda ko‘p kamchilik sezaman. Ba’zan tanqidchilar shularni payqamayotganiga hayron qolaman. Balki meni ayashayotgandir, deb o‘ylayman goho. Shoyad shunday bo‘lsa Yashirishning hojati yo‘q: bir qancha hikoyalarim shoshma-shosharlik bilan («Bir yigitning baxti») yozilgan, bir xillari («Bir oqshom ertagi», «Panoh») eskiznamo bo‘lib qolgan, yana ba’zilari (Yo‘qchilik va to‘qchilik») yuzakiroq chiqqan. Goho «daydi ohang» meni «jilovlab olgan» paytlar ham bo‘lgan (Grajdan mudofaasiz). 8. Halollikni. Halol mehnat bilan kun kechirishni. Harom aralashgan joyda har qanday ezgulig-u yuksak orzular ham kunpayakun bo‘ladi. .Xushomadgo‘ylikni yomon ko‘raman. Chunki u xushomadgo‘ylarning o‘zinigina emas, ne-ne aqlli, zukko, halol va zahmatkash kishilarni ham odam qatoridan chiqarmagan, deysiz —79, Bu haqda juda ko‘p yozilgan, juda ko‘p galirilgan. Mening aytadiganlarim ham shularning takrori bo‘lishi mumkin, xolos. 10. Tanqidga munosabatim—tanqidiy: xolis, beg‘araz tanqidga, muayyan asarning men ko‘rmagan-sezmagan jihatlarini. ochib berishga qodir tanqidga hurmatim cheksiz; ayni paytda, «qo‘shib yozadigan», yo‘qni yo‘ndiradigan, borni nazari ilmaydigan yoki ilg‘amaydigan tanqidga nisbatan esa... shoir aytganidek, «nima ham qilardim, na ilojim bor Tanqid—yozuvchi bilan kitobxon o‘rtasidagi uchinchi odam. Shuning uchun ham; yana o‘sha shoirning so‘zlarini bot-bot takrorlab turaman: «Senga. insof bersin, uchinchi odam!» - O‘zim tanqidchi bo‘lganimda, kim biladi, nima qilardimyo. Balki ko‘proq o‘qirmidim. : I u b qo‘ruvchilar hayotidan kichik bir qissa yozayapman. j j Aksariyat ijodkorlar tinch, xotirjam sharoitda, odamlar. g‘ala-g‘ovuridan uzoqda, xilvatda, alohida xonada, turmush tashvishlaridan vaqtincha bo‘lsa ham tamomila xoli bir vaziyatda, ma’lum bir vaqtlarda yozishga odatlanganlar. - Gyote bir kuni xotiniga murojaat qilgan ekan: «Yaqin bir hafta ichida meni butunlay xoli qo‘y, yo‘qsa butun rejalarim chipakka chiqib ketishi turgan gap». Bal’zak tuni bilan yozib chiqib (bu paytda u o‘ziga maqbul usulda tayyorlangan qora kofeni to‘xtovsiz ichardi), tong yorishishi bilan derazalarga -qora pardani. tortib qo‘yardi-da, sha’mlarni o‘chirmay, kitob yozishda davom etardi. » : : h j Russo «Yangi Eloiza» romanining dastlabki ikki bobini juda bejirim, oltinrang qog‘ozga yozdirib, havorang lenta bilan bog‘lab asragan ekan. mi h j = Gyote Marmenbad elegiyasiyani. o‘rta asr xattotlariga xos uslubda chiroyli. bitib, ipak bilan tikib, qizil muqovaga o‘rab. qo‘ygan. Umuman, u o‘z asarlari. , ning hamma nusxalarini, xatlarini, qaydlarini alohida to‘plab, saqlab borgan. I Anatol’ Frans ilhom kelib qolganida nima duch kelsa, shunga yozib «?! qo‘yavergan, hech qachon qog‘oz g‘amlab qo‘ymagan. U eski konvertlar, taklifnoma-b lar, xatlarning, gazeta-jurnallarning oq joylariga yozganligi ma’lum. » Ilhom SULTONOV tayyorlagan. Isroil To‘xtayev Oktyabrning oxirlari. Quyosh tafti pasaygan, daraxtlar yaproq to‘ka boshlagan osuda bir payt. Tonglarida andak salqin ham tushadi. Dalalar uzra yengil mezon tolalari parvoz qiladi. Kuz faslining tiniq tarovati Said Karimovning ham tabiatiga o‘tganday. Uning ham kayfiyati tiniq, kechalari to‘yib-to‘yib uxlaydi, ruhi yengil, ishlari zo‘r, xullas, el qatori kun o‘tkazadi. «Siz ham bundoq martabaga yarasha hovli-joy qilsangiz, orzu-havas ko‘rsangiz», deydigan mMmaslahatgo‘ylarning gaplaridan kuladi, aytadiki, «o‘zib ketsangiz bo‘lmaydi, do‘stim, elda ne bo‘lsa, bizda ham shu...» SaidKarimov o‘n yildan beri trest boshlig‘i. bo‘lib ishlaydi. Plan har yil bajarilib turibdi, maqtov "qog‘ozlari, -radib, gazeta, boringki, butun voha ahlining tilida quruvchilar tresti-yu quruvchilar sardori, kimsan kamtarin-u kamsuqum Said Karimovich... Uning o‘zi maqtovlarga-ko‘pda e’tibor bermaydi, o‘sha gapi gap: «o‘zib ketsangiz ham bo‘lmaydi, do‘stim, -harna; el qatori..» Bugun ham ishga barvaqt keldi. Soat sakkiz yarim, ya’niki,ish boshlanishiga yana. yarim soat bor. Xodimlari ham o‘ziga o‘xshagan; biri kotiba qiz Dildor bo‘lsa, u boshliqdan ham oldinroq kelib o‘tiradi. Kamsuqum, jiddiy qiz, ishlab horimaydi. Bugun uning xayoli parishonroq ko‘rinadi, rangi siniqqanday, ko‘zlarida mung... —Tinchlikmi, singlim—deb so‘radi Said Karimovich. —Yo uyda biror gap bo‘ldimi; —Tinchlik, —dedi Dildor boshini ko‘tarmay. — Undayga o‘xshamaydi-ku, —dedi Said Karimovich. —Yo charchadingizmiyo —Samarqandda... opamning toblari qochibdi... : — Borasizmiyo —Ishchi; —dedi Dildor. Qizning mo‘min-qobilligi Said Karimovichning ko‘nglida andak g‘ussa uyg‘otganday bo‘ldi. Bechora qizcha, —deb o‘yladi, — mushtday boshi bilan shuncha ishga o‘zi balogardon, shuncha qog‘oz, shuncha yozishma, ikki yildirki, otpuska olgani yo‘q.. —Ish qochmaydi, —dedi u. —Mayli, Samarqandga borib keling. Keliboq otpuskani to‘g‘rilang. Buyog‘i... biz ham qarab turmasmiz, biror joyga sanatoriy yoki kurortga jo‘natarmiz. t . —Dadam ruxsat berarmikin!.. —ikkilandi qiz—O‘zim ruxsat olib beraman. Qiz xursand bo‘ldi. Boshliqqa bir kulib qarab, yana qog‘ozlarga sho‘ng‘idi. Said Karimovich kabinetga kirdi, yechindi, kiyimini shkafdagi ilgichga ildi, so‘ng bitta sigaret tutatib, yumshoq kresloga cho‘kdi. Shu payt telefon ustma-ust jiringladi. Said Karimovich trubkani olib, qulog‘iga tutdi: r Fe — Alloyo.. Prokuraturay. Shundaymiyo... Ertaga qoldirsak-chi Bugun!.. Bugun bo‘lsa bugun-da, ukajon, mayli, bajonidil, faqat... "agar ruxsat bo‘lsa, tushdan keyin o‘tsam... Ha, ozgina ishlar bor edi... Xo‘p, ko‘rishguncha, ukajon... Trubkani. qo‘yib, sekingina homuza tortdi, kerishdi. Shu bilan ertalabki ishga shaylangan bo‘ldi. Endi stolda yotgan qog‘ozlarning birini olgan ediki; eshik ochilib, Dildor choy ko‘tarib kirdi. —To‘qson beshmi; —deb kuldi Said Karimovich: —To‘qson besh, Said Karimovich. —Tillo qizsiz, singlim, — deb maqtadi Said Karimovich. k « —Said Karimovich, —dedi kotiba qiz iymanibgina, —Salima opamlar kelgan ekanlar... = - Said Karimovich andak qizardi. Sezdiki, jotiba qiz ularning tarixidan xabardor. O‘zgacha bo‘lishi mumkin ham emas. Negaki, u yumshoqko‘ngil odam, Salimaga, ishxonamga borma, deb aytolmaydi, qanday qilib ham aytsin, ko‘ngil bergani rost, o‘rtada bitta o‘g‘ilcha bor, quyib qo‘yganday o‘xshaydi, o‘zini aybli sezadi, bu yoqda oila, xotin, qonuniy bolalari, go‘yo Salimaning do‘mboqday o‘g‘ilchasini mehridan qisganday... nachora, taqdir ekan-da, har kimning, chekiga tushgani, har kimning o‘z kam-u ko‘sti.. » —M-mayli, —dedi u Duduqlanib. —Ayting, kirsin Salima opangiz... Zum o‘tib Salima kirdi. Said Karimovich. uni chetroqdagi jurnal stoli tomon boshladi, kresloga o‘tqazib, o‘zi ro‘paraga cho‘kdi. Ozgina sukut, saqlashdi. Sayd - Karimovich ayolning yuziga qarab, yana o‘zini aybli sezdi. -«Bechoraning umri 30e o‘tdi, —deb o‘yladi, —meni deb zoye o‘tdi, va’da berib Va’damning ustidan chiqolmadim, ikki o‘t orasida qoldim, buni desam —u yoqdagi bolalar yetim qoladi, uni desam... Boz ustiga, biqinib yashash, tiq 3 etgan tovushdan cho‘chib, yuraging zada.. 7 burgali keluvdim, —dedi Salima. —Rahmat... —Sog‘indim... . v v - —Yosh bolaga o‘xshaysiz, Salimaxon, —dedi Said Karimovich. —Men qo‘rqaman... 7 « –Qo‘rqsangiz mayliydi-ya, lekin ko‘nglingiz qoldimi deb. { —Meni tergovchi chaqirdi, Salimaxon... Ayol uning gapiga parvo qilmadi. G‘amgin boqib turaverdi. —Qamab qo‘yishlari mumkin.. — Aldamang!.. —ayolning. ovozida alamli bir noz paydo bo‘ldi. —Rost, —dedi Said Karimovich. —Harna, shuncha yil ishladim, biror ayb topishlari qiyinmi., Ayb topishsa, keyin... Sizga munday yordam ham qilolmadim. Ayting, balki pul-mul kerakdiryo.. – — —Bizga pul emas, o‘zingiz keraksiz... —Tushunaman, Salimaxon. Buyog‘i boyvachcha ham emasman, "ozgina topgan-tutganim bor, nari borsa—o‘n ming... Shuncha yil tejab-tergab topganim.. Yoshgina narsa edingiz, baxtingizga zomin bo‘ldim, boshqa birovni topsangiz bo‘larmidiyo. —Nega unday deysiz Bezor bo‘ldingizmiy.. s Ayol yig‘lambqchi bo‘ldi, yig‘lamoqchi. bo‘ldi-yu, eshikka qaradi, qayerda o‘tirganini sezdi, shosha-pisha ro‘molining uchi bilan mijjalarini artdi.- —Mayli, men boray, —deb o‘rnidan turdi. —Vaqt topsangiz kelib turing. Said Karimovich indamadi. O‘rnidan turib, "ayolning yoniga bordi, boshini uning, yelkasiga qo‘yib bir zum tek turdi, so‘ng uni o‘pdi, eshikkacha boshlab bordi, ko‘zlari yoshlandi, ayol ko‘rmasligi uchun yuzini chetga burib turdi.. Peshinda prokuraturaga bordi. Tergovchi o‘rta bo‘yli, ozg‘in, hali yoshgina bir yigit ekan. U Said Karimovni ochiq chehra bilan, kulib qarshi oldi. —Rasmiyatchilik, Said aka, —deya jilmaydi. —Tinchingizni buzdik. Bir. masalada bizga yordam bermasangiz bo‘lmaydi. Trestingizga atalgan o‘n vagon taxta Toshkentga kelib yo‘qolib qoldi. « — Yo‘g‘-e! —dedi Said. Karimovich. — — Birdaniga o‘n vagon-ag —Yo‘qolib qoldi desak uncha to‘g‘ri bo‘lmas. Taxta topildi. Bir qismi pullangan ekan. Organ xodimlari aybdorni tutishibdi. U sizning xodimingiz, ekan. Birinchi tergovdayoq nomingizni tilga oldi. Karimov tergovchining gaplarini bo‘lmay eshitdi, so‘ng so‘radi: —Otingiz nimaydi, ukajonyo —Abduvohid, —dedi tergovchi. —Abduvohid Shokirov. —Familiyangizni bilaman, —deb kuldi Said Karimovich. —Gap bunday, ukajon. Bu gapni boshqa galga qoldirsak, o‘sha jinoyatchini bu yerga keltirsangizda, keyin meni chaqirsangiz. 200- :
O‘zbekiston Respublikasi hududlari Region’g Respubliki Uzbekistan Davomi Prodoljeniye Fermer xo‘jaliklari Fermerskiye xozyaystva 2016 2017 2018 2019 O‘zbekiston Respublika Respublikasi 75,3 55,0 60,9 53,7 Uzbekistan Qoraqalpog‘iston Respublika Respublikasi 4,0 4,0 6,0 5,7 Karakalpakstan viloyatlar: oblasti: Andijon 6,7 4,8 5,2 8,1 Andijanskaya Vixogo 3,4 3,9 4,7 4,6 Buxarskaya Jizzax 3,4 2,4 3,1 3,9 Djizakskaya Qashqadaryo 7,3 5,2 5,8 2,8 Kashkadar’inskaya Navoiy 1,1 0,5 0,6 0,6 Navoiyskaya Namangan 4,9 3,9 1,9 1,3 Namanganskaya Samarqand 17,5 15,4 13,2 11,8 Samarkandskaya Surxondaryo 2,1 0,2 3,0 0,8 Surxandar’inskaya Sirdaryo 0,9 0,7 1,8 1,4 Chip apo innckan Toshkent 16,6 9,0 9,6 7,0 Tashkentskaya Farg‘ona 1,9 1,7 2,8 2,9 Ferganskaya Xogagt 5,5 3,3 3,2 2,8 Xorezmskaya O‘zbekiston Respublikasi hududlari Region’g Respubliki Uzbekistan Davomi Prodoljeniye Dehqon (shaxsiy yordamchi) xo‘jaliklari Dexkanskiye (lichnme podsobnme) xozyaystva 2016 2017 2018 2019 O‘zbekiston Respublika Respublikasi 127,4 129,8 150,5 158,0 Uzbekistan Qoraqalpog‘iston Respublika Respublikasi 6,5 7,0 7,9 9,3 Karakalpakstan viloyatlar: oblasti: Andijon 12,3 12,9 14,8 15,0 Andijanskaya Vixogo 6,0 6,4 11,3 14,1 Buxarskaya Jizzax 5,3 5,4 6,1 6,0 Djizakskaya Qashqadaryo 9,7 10,4 11,2 11,9 Kashkadar’inskaya Navoiy 2,9 3,6 4,3 4,5 Navoiyskaya Matapdap 10,0 10,2 9,2 10,6 Namanganskaya Zatagdapa 12,2 12,8 22,4 20,3 Samarkandskaya Surxondaryo 12,5 13,7 14,7 15,7 Surxandar’inskaya Sirdaryo 3,5 3,6 3,9 4,1 Chip apo noan Toshkent 19,4 15,6 14,2 14,4 Tashkentskaya Farg‘ona 17,5 18,5 19,8 21,5 Ferganskaya Xogagt 9,6 9,7 10,7 10,6 Xorezmskaya D O‘zbekiston Respublikasi hududlari Pezuonbi Respubliki Uzbekistan Davomi Prodoljeniye Qishloq xo‘jaligi faoliyatini amalga oshiruvchi tashkilotlar Org‘ganizatsii, osushestvlyayushiye sel’skoxozyaystvennuyu deyatel’nost’ 2016 2017 2018 2019 O‘zbekiston Respublika Respublikasi 3,3 4,9 7,6 8,3 Uzbekistan Qoraqalpog‘iston Respublika Respublikasi 0,4 0,3 0,2 0,5 Karakalpakstan viloyatlar: oblasti: Apdo‘op 0,4 0,1 0,3 0,1 Andijanskaya Vixogo 0,1 0,1 0,1 0,1 Buxarskaya Jizzax 0,1 0,6 0,6 1,3 Djizakskaya Qashqadaryo 0,2 0,2 2,5 0,5 Kashkadar’inskaya Navoiy 0,1 0,1 0,1 0,1 Navoiyskaya Matapdap 0,2 0,4 0,4 0,6 Namanganskaya Samarqand 0,2 0,9 0,6 1,3 Samarkandskaya Surxondaryo 0,5 0,7 0,7 1,0 Surxandar’inskaya Sirdaryo 0,1 0,0 0,1 0,1 Srdar’inskaya Toshkent 0,8 1,4 1,8 2,3 Tashkentskaya Farg‘ona 0,1 0,0 0,1 0,3 Ferganskaya Xogagt 0,1 0,1 0,1 0,1 Xorezmskaya O‘zbekiston Respublikasi hududlari Pomidor ekilgan maydon (ming gektar) Regionng Respubliki Uzbekistan Poseyannaya ploshadb pomidorov (tis. gektarov) Barcha toifadagi xo‘jaliklar Vse kategorii xozyaystv 2016 2017 2018 2019 O‘zbekiston Respublika Respublikasi 64,4 60,6 60,7 59,2 Uzbekistan Qoraqalpog‘iston Respublika Respublikasi 2,9 3,0 3,0 4,3 Karakalpakstan viloyatlar: oblasti: Andijon 4,1 4,2 4,5 6,4 Andijanskaya Vixogo 4,4 4,8 6,3 6,8 Buxarskaya Jizzax 2,8 2,4 1,7 1,8 Djizakskaya Qashqadaryo 7,2 6,5 6,6 5,9 Kashkadar’inskaya Navoiy 1,0 1,2 1,4 1,3 Navoiyskaya Matapdap 4,7 5,5 3,2 3,8 Namanganskaya Samarqand 12,9 13,8 14,6 11,0 Samarkandskaya Surxondaryo 3,7 3,1 3,8 3,0 Surxandar’inskaya Sirdaryo 2,3 2,0 0,9 0,9 Chip apo nncan Toshkent 9,4 4,8 4,6 4,2 Tashkentskaya Farg‘ona 5,5 5,7 6,1 6,1 Ferganskaya Xogagt 3,5 3,6 4,0 3,7 Xorezmskaya O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi 103
ASOSIY PRINSIPLAR nosib nomzodlar tanlab, ularni Oliy Majlisga vakil sifatida saylaydi. Ularga vakolat berib qo‘yadi va xuddi shu tariqa hokimiyatga egalik qiladi. Biroq faqat shugina emas. Xalqning hokimiyatga egalik qilishi boshqa vositalar orqali ham amalga oshiriladi. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining tashkil etilishi, vazifalari, tuzilishi va faoliyati haqida Konstitutsiyaning XUSH bobi, 78-88-moddalarida batafsil ko‘rsatib berilgan. Konstitutsiyaning 10-moddasida O‘zbekiston xalqi nomidan ish olib borish huquqi Oliy Majlis bilan bir qatorda Prezidentga ham tegishli ekanligi e’tirof etilgan. Shu bois Prezident degan iboraning mohiyatini, uning tegishli davlatda tutgan mavqeini aniqlab olish zarur. Prezident iborasi lotincha «oldinda», «yuqorida o‘tiruvchi kishi» degan ma’noni anglatadi. Konstitutsiyaga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti bevosita xalq tomonidan umumiy, teng va to‘g‘ridan to‘g‘ri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yo‘li bilan saylanadi. Prezident ham xuddi shu yo‘l bilan xalqdan vakolat oladi va uning nomidan ish ko‘radi. Prezident xalq manfaatlarini himoya qilib, uning xohish-irodasini ifoda etib faoliyat yuritadi va farmonlar chiqaradi. U tomonidan chiqariladigan farmonlar Konstitutsiyaga asoslanib, qonuniy kuchga ega. Demak, Prezident farmonlarini bajarmaslik, uni qasddan buzishlik xalqqa xiyonat qilishdan boshqa narsa emas. O‘zbekistonda Prezidentlik hokimiyatining tashkil etilishi, vazifalari va vakolatlari haqida Konstitutsiyaning XX. bobi, 89-97-moddalarida atroflicha ma’lumotlar berilgan. Shu narsani unutmaslik kerakki, Konstitutsiyada nazarda tutilmagan tartibda davlat hokimiyati vakolatlarini o‘zlashtirish qonunga xilof hisoblanadi va tegishlicha javobgarlikka tortishga asos bo‘ladi. Bunday harakatlar ko‘pincha davlatga qarshi qaratilgan jinoyat sifatida ko‘riladi. 11-modda. O‘zbekiston Respublikasi davlat hokimiyatining tizimi hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga bo‘linishi prinsipiga asoslanadi. Har qanday jamiyatda uning bir me’yorda faoliyat ko‘rsatishini ta’minlash, jamiyat va davlat oldida turgan vazifalarni bajarish, belgilangan maqsadlarga erishish uchun turli davlat 53
Habib Asadullo (1941, Maymana shahri) — afgʻon yozuvchisi, adabiyotshunos. 70— 80-yillar dari adabiyotida vujudga kelgan "Yangi sheʼr" oqimining taniqli namoyandalaridan. Kobul universitetining adabiyot fakultetini tugatgan (1961). Dastlabki hikoyalar toʻplami — "Uch mardikor" (1966). Asarlarining asosiy mavzusi oddiy mehnatkashlarning ogʻir hayoti haqida. Ilmiy ishlari mumtoz va hozirgi zamon dari adabiyoti tarixiga bagʻishlangan. "Oqbadan" (yoki "Oydin", 1965), "Kishanlarni par-chalovchilar" (1975), "Tun va qamchin" (1978), "Oqshom ila diydor" (1982), "Qizil maktub" (1983), "Oʻroqlar va qoʻllar" (1983—84), "Zulmat bilan vidolashuv" (1985), "Soʻnggi orzu" (1986) va boshqa asarlar muallifi. Manbalar Oydin, T., 1982. Adabiyotshunoslar
lar, o‘t-o‘lanlar dunyosining ajoyib hadyalari yog‘ildi. Son-sanoqsiz barjalar qurshovida yo‘lga chiqqan kemaning bayroqlarini tushirgan holda Port boshqarmasi hamda Bojxona olqishlab qoldilar, ularga Kaptarxonadagi elektrostansiya Hamda Pulbeg mayoq-mash’ali qo‘shildilar. Visszontlatasra kelves baratom! M!8520pavavga" U yuraklarimizni o‘zi bilan o‘g‘irlab olib ketdi. O‘lay agar, u o‘ta la’nati tunuka idishni changallab olib orqaga qaytdi, hech kim uni to‘xtatib qololmasdi, Olf uning orqasiga osilib yelkasidan quchoqlab olgan, badbaxtning bo‘kirishini ko‘ring, xuddi so‘yilayotgan cho‘chqaning o‘zi, Qirollik teatrida ham bunday tomosha o‘ynalmagan aslo. — Qani u, hozir o‘ldiraman) Ned bilan J.J. xaxolab kulishadi. — Voy, o‘laman, —deyman. —Qo‘yib yuboringlar, juda bo‘lmasa, oxirini ko‘ray. Biroq shunda aravakash nihoyat aravasini burib, otlarni niqtay boshladi. — Hey-hey, Fuqaro, —deydi Jo, —shoshma. Qayoqda, Fuqaro qo‘lidagi tunuka idishni qulochkashlab otadi —qars! Yaxshiyamki, oftob uning ko‘ziga tushib turgandi, aks holda boshini yorardi. Misol uchun, aytaylik, Longford grafligigacha dong taratardi. Ot qo‘rqib olg‘a intildi, joning chiq-qur yaramas o‘zini arava orqasidan otdi xuddi quturgan itday, atrofni o‘rab olgan odamlar qah-qah urishadi, qichqirishadi, la’nati tunuka idish esa toshyo‘lda taraqlab dumalaydi. Halokat bir zumda ro‘y berdi, oqibati juda dahshatli bo‘ldi. Dansink observatoriyasi hammasi bo‘lib o‘n bitta yer qimirlashni ro‘yxatga oldi, Merkalli shkalasi bo‘yicha ularning har biri besh ballga yetardi. Bizning orolimizda 1534-yildan beri, ya’ni Ipak Tomas isyonidan buyon yer bunday qattiq qimirlamagandi. Chamasi, falokat markazi poytaxtning Inn-kuzy mahallasi bilan muk. Michen butxonasi atroflarida edi va, aftidan, qirq bir akr, ikki rud va bir kvadrat perch maydonni egallardi. Odil sud saroyi yaqinidagi barcha muhtasham qarorgohlar bari vayron bo‘ldi, Halokat ro‘y bergan paytda muhim sud ishlari o‘tayotgan " Xayr, xayr, qadrli do‘st; Xayr! (Vengr.)
Belgiyada Misr mo‘miyosining boshini o‘g‘irlagan shaxs qo‘lga olindi Bryussel politsiyasi Qirollik san’at va tarix muzeyidan Misr mo‘miyosining boshini o‘g‘irlab ketgan belgiyalikni hibsga oldi. Bu haqda “Segodnya.ua” xabar bermoqda. Bryussel prokuraturasi vakilining so‘zlariga ko‘ra, o‘g‘ri o‘z qilmishini tan olgan va bu harakatni o‘zining moliyaviy ahvolini yaxshilab olish maqsadida amalga oshirganini ma’lum qilgan. Mo‘miyo boshini sotib olgan xaridor, unga muzey eksponatining bir qismini sotgan shaxs hibsga olinganini bilganidan so‘ng, ko‘ngilli ravishda politsiyaga kelib, bo‘lgan voqeani ma’lum qilgan. Xaridor Misr mo‘miyosining boshi uchun qancha pul to‘lagani ma’lum qilinmayapti. Bryussel prokuraturasi vakilining so‘zlariga ko‘ra, mo‘miyolangan jasadning bir qismi tez orada muzeyga qaytariladi.
2. Raqobatning turlari va usullari Tarmoq ichidagi raqobat bir xil mahsulot ishlab chiqar-u lar o‘rtasidagi raqobatdir. Unish-u narsa taqozo etadiki y narxi, demak, korxona foydasining miqdori ham xuddi shunday VA n boshqa ishlab chiqaruvchilar fao u chi «ay! QA II uchun ichki va tashqi sharoitlari V ular bozorda turlicha mavqeni egallaydi. Ularn har birining tarmoqdagi o‘rnini, eng avvalo, korxonaning tex qaviy va texnologik darajasi, unda ishlovchi xodimlar malak mahsulot ishlabchiqarish va sotish qanday tashkil si s tilab yerida. Tashqi shart-sharoitlar ham: korxona ishlab tur ko va ijtimoiy muhitga xos xususiyatlar katta ahamiyatga m u Chunki, bug‘doy yetishtirishga ixtisoslashgan firma boshqa f malar bilan shart-sharoitlar teng bu b G o‘lsada, tuproq unumli gan joydan ko‘proq daromad oladi. Ishlab HA rag Joy a yetkazib beruvchilar va ular temiryo‘l magistralllariga va avtom bil yo‘ a o‘ on Bin ay Ara ko‘ra yaqinroq joylashgan korxona s zishda va mahs SHA ahsulotni sotishda ustunlikka busi tarmoqning hamma korxonalari shartli ravishda uch ruh v arini mumkin: tarmoq bo‘yicha o‘rtachadan yuqoriroq mah taga a0 chiqarish va sotish ko‘rsatkichlariga ega bo‘lgan– "yaxsh rmokda o‘rtacha darajada bo‘lgan– "o‘rtacha", mahsulot ishlab chi = bo‘yicha eng past ko‘rsatkichlarga ega bo‘lgan– "yomon" guruhlarg « Ar ulinishi mumkin. Tabiiyki, yaxshiroq asbob-uskunalarga, malakat xodimlarga, shuningdek, boshqa texnika-texnologiyalar va tashkil y SHIRA ega bo‘lmagan korxonalarga qaraganda ko‘proq va si ta Y ishlab chiqaradi. Buning oqibatida "yaxshi" koy r o‘z tovarlarini o‘rtacha bozor narxlaridan pastroq narxlarda hamda hatto "o‘rtacha" va "yomon" on" ishlab chi rib sotadigan narxlarda sotishlari mumkin. B toqatini 5 «in raqamlarda ko‘rib chiqamiz. Aytaylik, o‘zaro raqobat kash o n uchta korxona bir xildagi poyafzalni jami bo‘lib yiliga 100 Bus ishlab chiqaradilar. 1-korxona 30 ming juft chiqaradi i 9 xarajatlari uning har bir juftiga 20 dollari n . 2-korxona tegishli tartibda 60 ming juft dollardan. Z-korxona 10 ming juft va 50 dollardan i- a Qiyma Bi 40 dollar miqyosida belgilansa ko‘rinib turi » $ inchi korxona xo‘jalik faoliyatini H katta foyda olib yuritayapti, hatto bir juft poyafz v alning narxi 30 doll n o 5 argacha ay ri foyda oladi. Ko‘rinib turibdika, Tiki Xam mumkin. Lekin unda texnikani takomillashtirish
Manbalarning ma’lum qilishicha, Pitt o‘g‘lining qaysidir gapidan jahli chiqib unga tashlanganda Joli ularning o‘rtasiga kirishga ulgurgan Shifokorlar bolani ko‘zdan kechirganda unda kaltaklanganlik alomatlarini topmagan
jon, hammasi yaxshi» deyishiga qaramay, peshonasini ushlab, ko‘zlari va lablariga uzoq tikilib: – Qutlug‘ bo‘lsin, bolam) Homilador bo‘libsiz! Buyog‘iga o‘zingizni asrang, aylanay. Endi, ishlayman deb, mening nevaramni urintirib qo‘ymang yana. Oyjamol o‘zida yo‘q xursand bo‘lganidan o‘sha kuni kelinlarining ishdan qaytishiga o‘zi issiq ovqat qilib, ochiq chehra bilan ularni kutib oldi. Kunduzi qudag‘ayi Zumradning oldiga o‘tib, undan suyunchi olishga ham ulgurdi. Bu yog‘iga, Halimaga alohida e’tibor qilishini iltimos qildi. Shu kundan boshlab, uning hayotidagi iztirobli kutish tashvishlari o‘rnini endi; tug‘ilajak nevaraning quvonchli tashvishi egallay boshladi. Urush avjiga chiqqan 1944-yilning jazirama saratoni qishloqqa ham kirib keldi. Jangchilarimizning qudrati borgan sayin oshib, dushmanni tor-mor qilib, Germaniya tarafga quvib ketmoqda edi. Sharifjon va Sanobar rayon markazida o‘rnatilgan radiokarnaydan eshitgan yangi xushxabarlarni Oyjamolga yetkazib turishardi. Oyjamol bu xabarlardan ko‘ngli ravshan bo‘lib, o‘ziga va atrofdagilarga sabr-toqat tilab, o‘g‘illari tezroq dushmanlarni haydab uyga qaytishini duolariga qo‘shib, parvardigordan iltijo qilardi. Qishloqda ham hammada ko‘taringki kayfiyat. Dalalarda bug‘doy, arpa juda yaxshi hosil berdi. Paxta g‘o‘zalari ham shiddat bilan o‘sib-unib, bo‘y cho‘zmoqda. Suv ta’minoti oldingi yillardan ancha yaxshi. Bir kuni Halima ishdan ertaroq qaytib, Oyjamol bilan tezda ko‘rishib, shoshib, o‘z xonasiga kirib ketdi. Oyjamol hayron bo‘lib, uning orqasidan sekin kirdi-da, yostiqni mahkam quchoqlab yotgan Halimaning yuziga tikildi. Yuzini qora ter bosgan, to‘lg‘oq azobidan lablarini qattiq tishlab a
7 3 3x x 2) = ; 4) = . Sh45 105-410 4x44y 8x 48y 3 Sa yeta y-5 494. hi , 5 9 1) a7 ka aБ4Б 3) Б Ba a-a" 56 2a y-6 y-a ) axнay Bobi" ) a? B.I 2 — ab-b 3 5 I Ё 495. 1) xay x" 3) x(x-3) x(x43)” 6 10. дa 7 ) – a-1, 4) 5 (2-5) 8 (14) a T ep иoaop PP — 5 57 , 496. 1) 167 146 3) p 36 6-4p 2 1 2x 5x-2 —— 4 — 2) – —-9 x43 4) x-4 x –16 2x 5x-2 678 16c—2:" 497. = ; ———1) x-4 16-x 3) 2043 9-4c 1215 6 21y 41 y ЎP — 5 ) —– 2) п7 –49 7-п ) 1–9y" 3y-1 3 n 2a a Б 4 498. 1) 4,2 (242) 2) (3a 41) Зa 1 2948 7 nn 499. 1) JAAA y-2 , 4) (m-n) — 4-5x 2 2a 10 — n 4 G 2) 146x49x2 3x41 5) 55 1бaxaи 225 7 ,Г Бш ozaman 3) (25) b-a’ 6) xaxa (x43) ’ a b c? a 500. 1)a4—; a oi 5 ap apи ) a-1 ) h-2 ) c-1 jo 142 kиш ит ти иa kи м
Bugungi kunda xalqaro hamkorliklar doirasida xorijiy ommaviy axborot vositalari vakillari O‘zbekistonda olib borilayotgan tub islohotlarga katta qiziqish bilan qaramoqda, deb xabar beradi IIV Jamoatchilik va ommaviy axborot vositalari bilan aloqalar boshqarmasi. Shuningdek, O‘zbekistonda inson huquqlarini himoya qilish masalasi, shu jumladan, xavfsizlikni ta’minlash, terrorizm va ekstremizmga qarshi kurashish borasida olib borilayotgan ishlar ham xorijliklar diqqatidadir. Shu kunlarda Shvetsiyaning “TV 4” telekanali muxbiri Tereza Kristianssonning O‘zbekistonga tashrifidan ham ko‘zlangan maqsad, aynan mamlakatda bu borada amalga oshirilgan ishlarni yoritishdir. Bugun Ichki ishlar vazirligida xorijiy muxbir bilan Vazirlik Jamoatchilik va ommaviy axborot vositalari bilan aloqalar boshqarmasi boshlig‘i Qutbiddin Burxonov hamda Terrorizm va ekstremizmga qarshi kurashish bosh boshqarmasi mas’ul xodimi Dilmurod Muhitdinovlar ishtirokida uchrashuv o‘tkazildi. Qutbiddin Burxonov mamlakatda ichki ishlar organlari tomonidan olib borilayotgan ishlar, tizimda o‘tkazilgan islohotlar bilan mehmonlarni tanishtirdi. Shuningdek, Dilmurod Muhitdinov adashib turli ektremistik oqimlarga kirib qolgan fuqarolarimizni bir qanchasi afv etilgani va ular maxsus ro‘yxatdan chiqarilib, sog‘lom turmush kechirishlari uchun munosib sharoitlar bilan ta’minlanganini qayd qildi. Uchrashuvdan so‘ng Tereza Kristiansson ilgari chet mamlakatlardagi harbiy to‘qnashuvlarda qatnashib, O‘zbekistonga qaytarilgan fuqarolar bilan suhbatlashdi. Tashrif doirasida mehmonlar O‘zbekistonda boshqa soha vakillari bilan uchrashishlari rejalashtirilgan.
O‘zA - Ispaniya Falastinga moliyaviy ko‘mak ajratmoqchi 22.05.2018 00:37 Chop etish versiyasi Ispaniya Falastinga moliyaviy ko‘mak ajratmoqchi Ispaniya hukumati Falastinga 1,2 million yevro miqdorida moliyaviy yordam ko‘rsatadi. RIA Novostining yozishicha, bu raqam mamlakat tashqi ishlar vazirligining hisobotidan o‘rin olgan. Mablag‘ning birinchi qismi - 600.000 yevro bo‘lib, BMTning gumanitar masalalarni muvofiqlashtirish boshqarmasiga o‘tkaziladi. Ikkinchi qism ham 600 ming yevroga teng. U Qizil Xoch orqali Falastinga yordam berishga yo‘naltiriladi. “Birlashgan Millatlar Tashkilotining tezkor gumanitar yordamga chaqirig‘i dori vositalari va bir martalik tibbiy anjomlar (niqoblar, qo‘lqop, purkagich va boshqalar) tanqisligi bilan bog‘liq bo‘lib, shoshilinch tibbiy yordamni yaxshilashga qaratilgan”, - deyiladi, Ispaniya Tashqi ishlar vazirligi xabarida. BMT bosh kotibi rasmiy vakilining o‘rinbosari Farxan Haqning qayd etishicha, Falastin xalqi uchun zarur yordam miqdori 539.7 million dollarni tashkil etadi. Bunda mablag‘ning 75 foizini G‘azo mintaqasiga yo‘naltirish kerak bo‘ladi.
KPSS Markaziy Komitetining Bosh sekretari L. I. Brejnev Zulfiya nomini ardoqlab tilga oladi. Yuzlab, minglab kitobxonlar Zulfiya she’rlarini tengsiz zavq-shavq bilan o‘qiydilar, yod oladilar, deklamatsiya qiladilar. Ana shularning hammasi sotsialistik tuzumning qudratini, o‘zbek xotin-qizlari chordevordan mo‘jizaviy, qudratli kuchga aylanganligini mujassamlantiradi. Partiyamiz baxsh etgan erk-u imkoniyat tufayli o‘zbek sovet adabiyotida shunday bir iste’" dod va soz paydo bo‘ldiki, u ayol qalbining faqat intim nola-faryod bilan kuylashi haqidagi asriy aqidaga barham berdi. Bu bizning Zulfiyaning yangroq sozidir: Bu soz sohibi xalqining yaratuvchilik mehnati tufayli yildan yilga gullab-yashnab, qudratli bo‘lib borayotgan Ulug‘ Vatanini ta’rif-tavsif etdi, bahor gullarini, kuz ne’matlarini, paxtakor va chorvadorlarni, pillachi va sohibkorlarni maftun bo‘lib tasvirladi; «O‘zbek qizi ovozi»ni butun dunyoga eshittirdi, «Saodatning amerikalik xonimga javobizni yozdi; qishloqda yangicha to‘y o‘tkazayotgan «kelinchak»ni qutladi; «zootexnik qizg‘ga olqish o‘qidi. Bu bizning Zulfiyamizdir. U butun sovet xalqi nomidan xorijiy mamlakatlarga kirib bordi va «Salom Misr», «Salomsizga erkparvar ellar» deb tabassum qildi. Osiyo shoirlarining tinchlik uchun kurash anjumaniga qatnashdi va ular Dehlida o‘tkazgan «Mushoira»ni doston qildi; dunyo xalqlarining tinchlik uchun kurashini uyushtirishda aktiv faoliyat ko‘rsatdi Va «Men kommunistman» deb hayqirdi. Uyida esa «O‘g‘yaim, sira bo‘lmaydi urush», deb farzandlari qoshida parvona bo‘ldi. Bu bizning Zulfiyamizdir. U «Saodat»ni o‘zbek xotin-qizlari hayoti va kurashining, qahramonligining ko‘zgusiga aylantirdi. Yuzlab «Dugonalar bilan suhbat» qurdi. Shogirdlarining she’rlarini o‘qib, maslahat berdi, ilhomlantirdi. 125
Nabiyev Kh., Abdurahmonov V.A. “Statistics of branches of manufacturc”-(manual)-TSEU, 2004 240 pages. In the manual is about subject, methods and tasks of the course “statistics of branches 9f manufacturc”, its technological features, produet statistics of thesc branches arc covcered. Methods of statistik rescarch of factor of production such as manpower, main assets, circulation capital and entreprencurshi p, system of indicators, their methodology are fully covcred and analyzed. Paid a special attention to the cost price of a product and indicators of financial results. Coneccpts of cost price of agricultural products, statistics of animal brecding, erop and productivity, statistics of land use and uscful lands, statistics of investment markets, statistics indicators of cefficieney of investment, statistics of produclivity of labor, statistics of produects of construction arc given. The present manual is designed for bachelors and masters of the direction of statistics of higher and secondary speciat schools. Responsible editor: doctor of economic seicnec, prof. Sh.R. Holmuminov Referenecs: candidate of economic science, prof. M. Hamraev; candidate of economic science A.H. Ayubjanov; candidate of economic setenec M. Markhumbocva
Partiya bosma OAV mahsulotlarini tarqatish sohasida raqobatni rivojlantirishga, davriy matbuot mahsulotlarining chakana savdo tarmoqlarini kengaytirishga alohida ahamiyat beradi Bosma OAVni tarqatish jarayoniga chakana savdo, xizmat ko‘rsatish va umumiy ovqatlanish sohasi korxonalarini jalb etish, shu maqsadda soliq imtiyozlarlarni qo‘llash, bu masala bo‘yicha axborot kampaniyalarini o‘tkazish ko‘zda tutilmoqda
87-rasm. iborat zanjir cho‘g‘lanish zanjiri yoki katod 88-rasm. zanjiri deb, undan oqayotgan tokni cho‘g‘lanish toki («u) deb ataladi. Katod cho‘g‘lantirish batareyasi tomonidan hosil qilingan tok « bilan qizdiriladi. Reostat V. yordamida cho‘g‘lanish tokini boshqarib, katodning cho‘g‘lanish temperaturasini o‘zgartirish mumkin." Anod kuchlanishining kattaligini R. reostat yordamida o‘zgartirib voltmetr yordamida, anod toki chanadi. tal’vanometr yordamida o‘l-Agar katod cho‘g‘lanishini birday saqlagan holda anod. tokining anod kuchlanishiga bog‘lanishi olinsa, u holda 89-rasmda tasvirlangan tutash egri chiziq hosil bo‘ladi. Ushbu egri chiziq diodning » vol’t-amper xarakteristikasi deyiladi. Anod, kuchlanishi nolga teng bo‘lganda termozlektron emissiya tufayli katoddan uchib chiqqan elektronlar zaryadlar —elektronlar Bu bulut katoddan-u uning atrofida manfiy fazoviy bulutini hosil qiladi. chib chiqayotgan elektronlarni itaradi va ularning ko‘pchilik qismini qaytarib yuboradi. Shunga qaramasdan, uncha ko‘p bo‘lmagan juda katta energiyaga ega anodgacha uchib borishga muvaffaq
moliyaviy mustaqilligining oshirilishini ta’minladi va xarajatlarning manzilli va maqsadli sarflanishi uchun sharoit yaratilishiga olib keldi. Mahalliy byudjet - Davlat byudjetining tegishli viloyat, tuman, shahar pul mablag‘lari jamg‘armasini tashkil etuvchi bir qismi bo‘lib, unda daromadlar manbalari va ulardan tushumlar miqdori, shuningdek, moliya yili mobaynida aniq maqsadlar uchun ajratiladigan mablag‘larning sarf-xarajatlar yo‘nalishlari va miqdori nazarda tutiladi. Byudjet dotatsiyasi - o‘z daromadlari va byudjetni tartibga soluvchi boshqa mablag‘lar etishmagan taqdirda quyi byudjetning xarajatlari bilan daromadlari o‘rtasidagi farqni qoplash uchun yuqori byudjetdan quyi byudjetga qaytarmaslik sharti bilan ajratiladigan pul mablag‘lari. Erkin bozor iqtisodiyotiga o‘tish chuqur islohatlarni amalga oshirishni talab qiladi. Barcha korxona ishlab chiqarishni intensivlashtiruvchi tadbirlarni amalga opshrshli zarur. Samarali tashkil etilgan iqtisodiyotga o‘tish hartomonlama rivojlangan ishlab chiqarish kuchlari va ishlab chiqarish munosabatlari bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim. Ijtimoiy ishlabchiqarish samaradorligini oshiruvchi eng muhim omil-bu fan va texnika taraqqiyoti bo‘lib kelgan va shunday bo‘lib qoldi. Oxirgi vaqtlargacha fan-texnika taraqqdyoti evolyutsion tarzda rivojlanib keldi. Natijada amaldagi texnologiyalar takomillashib, mashina va uskunalar qdsman zamonaviylashdi. Bunday natija sezilarli, lekin kutilganidek emas edi. “Mamlakatimizda 2010 yilda 2009 yilga nisbatan 13,6 foizga ko‘p, ya’ni 9 milliard 700 million AQSH dollariga teng miqdordagi imvestitsiyalar o‘zlashtirildi, bu yalpi ichki mahsulotning qariyb 25 foizini tashkil etadi. Ushbu investitsiyalarning salkam 72 foizi ishlab chiqarish korxonalarini barpo etishga, jumladan, 38 foizga yaqini asbob-uskuna va ilgg‘or texnologiyalar sotib olishga yo‘naltirildi.” Yangi texnikalar bo‘yicha tadbirlarni ishlab chiqish va amaliyotga joriy qilish etarli darajada emas edi. Erkin bozor munosabatlarini shakllantirishning hozirgi sharoitida fan va texvikaning oxirgi yutuqlari asosida xalq xo‘jaligining barcha tarmoqlarida yangi texnika va texnologiyalarni joriy qilishga qaratilgan revolyutsion va sifatiy o‘zgarishlarni amalga oshirish lozim. 56 И. Kapимoв. "Бapчa peжa вa дacтypлapимиз Baтaнимиз тapaққиётини юkcaлтиpиш, xaлқимиз фapoвoнлигини oшиpишгa xизмaт қилaди" –2010 йилнинг acocий яkyнлapи вa 2011 йилдa Ўзбekиcтoнни ижтимoий-иқтиcoдий pивoжлaнтиpишнинг энг мyҳим ycтyвop йўнaлишлapигa бaғишлaнгaн Baзиpлap Maҳkaмacининг мaжлиcидaги мaъpyзacи // Xaлқ cўзи, 2011 йил 22 янвap, 208
Sigirtepa-2 — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: VII-VIII asrlar . Samarqand viloyatining Urgut tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Mirzaqishloq“ MFY . Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan. Manbalar Oʻzbekistondagi arxeologiya yodgorliklari
4-5. Qarzdorning mol-mulkini ushlab qolish Ushlab qolish deganda kreditor tomonidan qarzdorga unga tegishli bo‘lgan yoki unga yoki u ko‘rsatgan shaxsga topshirilishi lozim bo‘lgan ashyoni, qarzdor o‘z majburiyatlarini bajarmaguncha bermasligi tushuniladi. Masalan, maishiy texnikani ta’mirlash bo‘yicha usta u ta’mirlagan televizorni, televizor egasi ta’mirlash bo‘yicha xizmat haqini to‘lamagunicha ushlab turishi mumkin. Bu jihatdan qaraganda, ushlab qolish garovga o‘xshashdir. Ularning o‘xshashligi, ikkala holda ham majburiyat bajarilishini ta’minlashning narsasi ashyo ekanligidan iborat. Ushlab qolish yoki garovdan foydalanuvchi kreditor majburiyat bajarilishini ta’minlash ashyosini o‘zida qoldiradi. Ushlab qolishga qarzdorning o‘z majburiyatlarini bajarmaslik holatida vujudga keladigan o‘zganing ashyosiga nisbatan kreditorning huquqi sifatida qarash mumkin. Agar kreditor ushbu huquqdan foydalansa, uning harakatlarini bir tomonlama bitim sifatida tan olish mumkin, bunda kreditorning harakatlari tufayli bitimlar uchun xos bo‘lgan fuqarolik huquqlari va burchlari vujudga keladi. O‘zbekiston Respublikasi FKning 259-moddasida majburiyatlarning bajarilishini ta’minlash usullari tizimida qarzdorning mol-mulkini ushlab qolishi ham nazarda tutiladi. Bu usullarni qo‘llash asoslari FKning 290-moddasida belgilab berilgan. Bunga asosan qarzdorga yoki qarzdor ko‘rsatgan shaxsga topshirilishi lozim bo‘lgan ashyoni saqlayotgan kreditor ushbu ashyo haqini yoki u bilan bog‘liq chiqimlar va boshqa zararni kreditorga to‘lash majburiyatlari qarzdor tomonidan muddatida bajarilmagan taqdirda unga tegishli majburiyat bajarilgunga qadar ushlab qolishga haqli. Garchi ashyoning haqini to‘lash uning chiqimlarini va boshqa zararni to‘lash bilan bog‘liq bo‘lmasada, biroq taraflari tadbirkor sifatida ish ko‘rayotgan majburiyatdan kelib chiqqan talablar ham ashyoni ushlab qolish bilan ta’minlanishi mumkin. Ashyo kreditor egaligiga o‘tganidan keyin unga bo‘lgan huquqlar uchinchi shaxs tomonidan olinganligiga qaramasdan, kreditor o‘z qo‘lidagi bu ashyoni ushlab qolishi mumkin. Ushlab qolish uz mohiyatiga ko‘ra garovga o‘xshaydi. Biroq, ayni vaqtda u qator o‘ziga xosliklarga ham ega. Birinchidan, ushlab qolishda ashyo faqat kreditor ixtiyorida bo‘ladi, garov narsasi esa qarzdorda ham, uchinchi shaxsda ham saqlanishi mumkin. Ikkinchidan, ushlab qolinayotgan ashyo kreditor ixtiyoriga turli asoslar bo‘yicha o‘tgan bo‘lishi mumkin. Garov narsasi esa har doim qarzdor yoki uchinchi shaxs (garovga qo‘yuvchi) irodasi bilan shartnoma asosidagina vujudga keladi va hokazo. Ashyoni ushlab turgan kreditorning talablari uning qiymatidan garov bilan ta’minlangan talablarni qondirish uchun nazarda tutilgan hajmda va tartibda qanoatlantiriladi. Binobarin, ushlab qolingan mol-mulk yoki pul mablag‘lari hajmi qarzdorning qarzi hajmidan ko‘p bo‘lsa, u holda kreditor ortiqcha qismini qaytarishi lozim. Agar ushlab turilgan mol-mulk yoki pul mablag‘lari qarzdor qarz hajmiga teng bo‘lsa, FKning 343-345-moddalarida ko‘rsatilgan talablarga riox qilingan holda majburiyat hisobga o‘tkazish orqali bekor bo‘lishi mo‘min. Qarzdor tomonidan majburiyat ijro etilgan hollarda kreditor ushlab qolingan mol-mulkni qarzdorga yoki uchinchi shaxsga qaytarishi sharg. 5-5. Kafillik Kafillik–qarzdor majburiyatlarining bajarilishi uchun uchinchi shaxs–kafil javobgar bo‘ladigan huquqiy munosabatdir. Mazkur holatda "javobgar bo‘ladi" degan ibora faqat mulkiy javobgarlikni nazarda tutadi va u qarzdor o‘z majburiyatlarini bajarmaganligi oqibatida kafilda javobgarlikni vujudga keltiradi. Boshqacha qilib aytganda, agar qarzdor o‘z majburiyatlarini bajarmasa yoki to‘liq bajarmasa, kafil qarzdorning majburiyatlarini bajarishga majbur bo‘ladi. Kafillik majburiyatlar bajarilishini ta’minlashning alohida turi bo‘lib, u kafillik to‘g‘risidagi shartnoma asosida vujudga keladi. Kafillik shartnomasiga asosan bir taraf kafil, boshqa shaxs o‘z majburiyatlarini to‘la yoki qisman bajarishi uchun uning kreditori oldida javob berishni o‘z zimmasiga oladi (FK, 292-modda, 1-qism). Kafil qarzdor uchun mulkiy javobgarlikni olganligini to‘g‘ridan to‘g‘ri aniq bildirishi lozim. Majburiyatning bajarilishini ta’minlash usuli sifatida ko‘riladigan kafillikning mohiyati shundaki, kreditor asosiy majburiyat bajarilmagan holda o‘z talablarini faqat asosiy qarzdorgagina qo‘ymay, balki kafilga nisbatan ham qo‘ya oladi. Kafillik shartnomasi yozma shaklda tuzilishi lozim. Bu holda taraflar kafillik to‘g‘risida alohida yozma shartnoma tuzishlari shart bo‘lmaydi. Kafillik belgilanishida kafil asosiy qarzdor tomonidan beriladigan tilxatda qarzdor tomonidan majburiyatning lozim darajada bajarilishi javobgarlikni o‘z zimmasiga olganligini ko‘rsatib belgi qo‘ysa yoki qarzdorning muayyan majburiyat yuzasidan kafil bo‘lishini kreditor nomiga yozgan xatida bildirsa ham kifoya. Kafillik haqidagi shartnomaning yozma shaklda tuzilishi lozimligi to‘g‘risidagi qonun bilan belgilangan talablarga rioya qilmaslik — kafillik shartnomasining haqiqiy sanalmasligiga sabab bo‘ladi. Kafillik asosiy majburiyatga qo‘shimcha xarakterda bo‘lishi shundan iboratki, kafillik bilan faqat asos y talabgina ta’minlanishi mumkin. Agar asosiy shartnoma uning shakliga rioya qilinmaganligi sababli yoki
oriy element bo'lsin. U bolda
Tokio yaqinida samolyot qulashi oqibatida uch kishi halok bo‘ldi, besh kishi jabrlandi Yaponiya poytaxti yaqinida joylashgan Tyofu aeroporti atrofidagi uyga Piper Pa-46 rusumli besh o‘rinli yengil samolyot qulashi oqibatida kamida uch kishi halok bo‘ldi, besh kishi esa jarohatlandi. Bu haqda mamlakat favqulodda vaziyatlar xizmatiga asoslanib, “TASS” xabar bermoqda. Halok bo‘lganlarning ikki nafari qulagan samolyot bortida bo‘lgan, uch yo‘lovchi omon qolgan. Undan tashqari, hodisa ro‘y bergan paytda uyda bo‘lgan ayol ham hayotdan ko‘z yumgan. Bir uy va ikki avtomobil yonib ketgan, yana to‘rtta bino shikastlangan. Favqulodda vaziyat hududida qutqaruvchilar va o‘t o‘chiruvchilar ishlamoqda. Samolyot bo‘laklarga bo‘linib ketgan, undan faqat dum qismigina qolgan. Halokat sabablari hozircha aniqlanmadi.
yu (#yu (#yu s#yu sd a(da(daod a(#yu syayu (Ya Yu s# * * * Yoridin \( ‘ch kim meishptqek zor-u mnhjur’ o‘lmasun, Jumlayi olamda rasvolitsqa mashqur o‘lmasui. Mei bo‘lay ovora to ishqimdii aylab guftugo‘2, Oti aiing .\\u0430r kishi og‘ziga ma-zkur* o‘lmasun. Jonima bedod-u zulmii, yo Rab, ul mshu top qil— Kim, aiing oshiqligi \\u0430r kimga maqdur4 o‘lmayeun. Men xud o‘ldum, lek \\u0430r oshiqki, bordur nokboz!, Navx^a tortib, motamim tutmshucha ma’zur o‘lmasun. Pand ila ko‘nglum o‘yin qilma imorat, ey riftu Bizi i buzdi \\u0430 r t z ul, yo Rabkn, ma’mur o‘lmasun! Kechalar ul gul chekar ermish sada.\. ey gong yeli, Voqif o‘l, \\u043elimni aytur chog‘da maxmur" o‘lmasun. Yor nayel i ga quvondim, qondi ko‘yidin meni. Ey Navoiy, \\u0441ch kishi davlatqa mag‘rur o‘lmasun. 1 Ma \ j u r airilgpp, ynros, Mahrum. 1 G uf t u g V—s u \\u0431 a t , gailashish. ‘ Ma z k u \|t —1) tilsh olnsh, zikr snlish: 2 ) gai-so‘z bulgai, odamlar ogaiga tushgan, mashhur. ‘ Ma k d u r suvvat va imkoiign muvosris. 1 P o k b o z— bega raz oshis. * Ma x mur— mayet, xumor. Mah m-u r l i k bexudlik martabasn. £ 0 ( S ) S Ya
6-MAVZU. VOYAGA ETMAGANLAR O‘RTASIDA NAZORATSIZLIK VA QAROVSIZLIKNI OLDINI OLISHDA IJTIMOIY HAMKORLIK Aniqlashtiruvchi savollar { 1. Yoshlarda nazoratsizlik va qarovsizlikning oldini olishda jamoat tashkilotlari bilan hamkorlik qanday ahamiyatga ega? 2. Voyaga yetmaganlar o‘rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasi bo‘linmalari qanday vakolatlarga ega 3, Ijtimony jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan voyaga yetmaganlar bilan yakka tartibdagi profilaktika ishlari to‘g‘risida nimani bilasiz2 4. Ota-onalar orqali yoshlarni turli diniy ekstremistik oqimlarga kirib ketishining oldini olish uchun qanday ishlar amalga oshiriladi? 5, Qishloq (mahalla) fuqarolar yig‘inining «Mahalla posboni) jamoatchilik tuzilmasi to‘g‘risida nimani bilasiz? b. Ijtimoiy jihatdan xavfli ahvolda bo‘lgan voyaga yetmaganlar va oilalar ijtimoiy-pedagogik reablitatsiyani qanday amalga oshiradi" Voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi inspektorlari tomonidan o‘z vaqtida va samarali tashkil etilgan profilaktik ishlar natijasida voyaga yetmaganlar tomonidan jinoyat sodir etish yil sayin kamayib bormoqda. Biroq statistik ma’lumotlar tahliliga ko‘ra voyaga yetmagan umumta’lim maktablari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari o‘quvchilari tomonidan ayrim turdagi jinoyatlar sodir etilishi biroz ko‘paygan. Ko‘pgina hollarda voyaga yetmaganlarning jinoyat yoki boshqa g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlar sodir etishlariga ota-onalar yoki ularnnng o‘rnini bosuvchilarining farzand tarbiyasi bilan shug‘ullanmasliklari, nazoratsiz va qarovsiz qoldirishlari yoki tarbiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatishlarn sabab bo‘ladi. Topshiriq (surov): » 1. Voyaga yetmaganlar tarbiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan ota-onalar, ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar bilan belgilangan tartibda– 2. Ota-onalar yoki ularnnng o‘rnini bosuvchilarining far-zaid tarbiyasi bilan shug‘ullanmasliklari– 3. Statistik ma’lumotlar tahliliga ko‘ra voyaga yetmagan umumta’lim maktablari– A. Voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoragsizlik va qarovsizlikning oldini olishda ta’lim muassasalarining hududiy irofilaktika inspektorlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari hamda ular huzuridagi– »? Mashg‘ulotning borishi I. Voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va qarovsizlikiing oldini olishda jamoat tashkilotlari bilan hamkorlik bo‘yicha oid blis-so‘rov. p! So‘rovga javob: M 1, Voyaga yetmaganlar tarbiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan ota-onalar, ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar bilan belgilangan tartibda–profilaktik ishlar amalga oshiri-shlardi. 2. Ota-onalar yoki ularnnng o‘rnini bosuvchilarining farzand tarbiyasi bilan shug‘ullanmasliklari – nazoragsiz va qarovsiz qoldirishlari yoki tarbiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatishlarn sabab bo‘ladi. 3. Statistik ma’lumotlar tahliliga ko‘ra voyaga yetmagan umumta’lim maktablari–akademik litsey va kasb-hunar kollejlari o‘quvchilari tomonidan ayrim turdagi jinoyatlar sodir etilishi biroz ko‘paygan. 4. Voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoragsizlik va qarovsizlikning oldini olishda ta’lim muassasalarining hududiy profilaktika inspektorlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari hamda ular huzuridagi–komissiyalar, jamoat birlashmalari va jamoat tashkilotlari bilan ham-H. korligi alohida ahamiyatga ega z/ 43
Tadbirda Qurilish vaziri, Uy-joy kommunal xizmat ko‘rsatish vaziri, Qurilish sohasida nazorat inspeksiyasi rahbari va boshqa mutasaddilar ishtirok etdi. Ta’kidlanishicha, joriy yilda 54 ming oilani uy-joy bilan ta’minlash zarur va shu maqsadda davlat ipoteka dasturi doirasida 45 ming yoki o‘tgan yilga nisbatan ikki baravar ko‘p uy-joy quriladi. Aholini uy-joy bilan ta’minlash dasturi doirasida 11,5 trillion so‘m, 2020 yilga nisbatan 4 baravar ko‘p mablag‘ ajratiladi. Tadbirda keng ko‘lamli qurilish ishlari uchun texnika va mutaxassislar yetarlimi, qurilish tannarxi arzon bo‘lishi uchun nima qilish kerak, degan savollarga atroflicha javob berildi. – To‘rt yil oldin ko‘p qavatli uylar qurish uchun bizda umuman texnika yo‘q edi desak, to‘g‘ri bo‘ladi, — dedi qurilish vaziri Botir Zokirov. — Bugun uy-joy qurilishida ishlatiladigan asosiy qurilish ashyolari, materiallari uchun bojxona to‘lovlari bo‘yicha preferensiyalar berilgan. Shuning hisobiga oxirgi 3 yilni tahlil qilsak, 17 mingdan ziyod texnika mamlakatimizga olib kelindi. Hozir minorali kranlarning o‘zi 5 mingga yaqin. bugungi kunda uy-joy qurish uchun yetarli texnika va mexanizmlar bor. Oldimizga yana katta marralar qo‘yildi, bozorda ham uy uchun talab bor. Shu bois yana texnikalar xarid qilishimiz kerak, buning uchun zarur preferensiyalar mavjud. Maqsad — aholi uchun uy-joylarning narxi muqobil, arzon bo‘lishiga erishish. Shahnoza MAMATUROPOVA, O‘zA
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. I.A. Karimov. Yuksak ma’naviyat–yengilmas kuch. –Toshkent: Ma’naviyat, 2008. 2. I.A.Karimov. Ma’naviy yuksalish yo‘lida. –Toshkent: O‘zbekiston, 1998. 3. Karimov I.A. Tarixiy xotirasiz kelajak yo‘q. –Toshkent: O‘zbekiston, 1998. 4. I.A.Karimov. O‘zbekiston XX asr bo‘sag‘asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari. –Toshkent: O‘zbekiston, 1997. Qo‘lyozmalar va arab alifbosida nashr etilgan manbalar 5. Abdulazim Shar’iy. Ayn ut-tavorix. Qo‘lyozma. O‘zRFA SHI, inv. M94217. b. Abdulvose’ Nizomiy. Maqomoti Mavlaviy Jomiy. Qo‘lyozma. O‘zRFA SHI, inv. M2756. 7. Abdulloh Kobuliy. Tazkirat ut-tavorix. Qo‘lyozma. O‘zRFA SHI, inv. M92093. 8. Abdulloh Marvorid. Munshaot. Qo‘lyozma. O‘zR FASHI, inv. M2288. E. Abdulloh Xoja Muxtorxo‘ja Abdiy. Tazkira. Qo‘lyozma. O‘zRFA SHI, inv. Me64. 10. Abdulloh Hotifiy. Layli va Majnun. Qo‘lyozma. O‘zRFA SHI, inv. M21360. 11. Abdulmatlab Fahmiy. Tazkirat ush-shuaro. Qo‘lyozma. O‘zRFA SHI, inv. M22331. 12. Abdulg‘afur Loriy. Takmilayi Nafahot al-uns. Qo‘lyozma. O‘zRFA SHI, inv. M21847. 13. Abdurrazzoq Samarqandiy. Matlai sa’dayn va majmai bahrayn. Qo‘lyozma. O‘zRFA SHI, inv. M21825, 14. Abdurahmon Jomiy. Bahoriston. Qo‘lyozma. O‘zZRFA SHI, inv. M24360. 306
V.A. Yadov tomonidan ishlab chiqilgan mazkur ierarxik tizim shaxs faoliyatini to‘g‘ri tashkil etish bilan bog‘liq psixologik himoya ierarxiyasi tizimini tasavvur etishda ham ma’lum darajada asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin. Masalan, taqdim etilgan 1-daraja predmetga nisbatan shaxsning bevosita dastlabki harakatlarini ko‘rsatsa, 2-daraja esa shaxsning o‘z xatti-harakatlarini idora qila olishi bilan bog‘liqlikdan dalolat beradi, 3-daraja xatti-harakatlardagi vaziyatni hal qilish bilan bog‘liq kechinmalarni va nihoyat, 4-daraja esa xulq-atvorning bir butunligini yoki shaxs faoliyati bir butunligini ifodalovchi mezon sifatida yakunlanadi. Psixologik himoya va ustanovka uyg‘unligining metodologik asosini talqin qilishda, psixologiya fantda ma’lum va mashhur D.N. Uznadze maktabi tadqiqotchilari tomonidan ustanovka muammosining maxsus predmet sifatida ishlab chiqilib ilmiy xulosalar chiqarilganligini unutmaslik lozim. Ustanovka muammosi ijtimoiy psixologiya fanining eng muhim obyekti ekanligini, D.N. Uznadze tomonidan keltirilgan quyidagi ta’ritda ham ko‘rish mumkin: 1. Ustanovka ma’lum faollik holatiga nisbatan tayyorgarlikdir. Ayni paytda, subyekt ehtiyoji va unga mos obyektiv vaziyatning yaratilishi bilan bog‘liq subyektning bir butun dinamik holatidir. Bu o‘rinda obyektiv vaziyat bilan bog‘liq psixologik himoyaning shaxs faolligiga ta’sir etuvchi ijtimoiy omillarning o‘rni va ahamiyati alohida o‘rin tutganligi ko‘rinib turibdi. Lekin D.N. Uznadze o‘z tadqiqotlarida shaxsning oddiy fiziologik ehtiyojlarini o‘rganish va tahlil qilish asosida ustanovka qonuniyatlarini ochib beradi va ilmiy xulosalar qila bildi. Ustanovkaning shaxs xulq-atvorida namoyon bo‘lishi Ijtimoiy ustanovka shaxsning jamiyatdagi xulq-atvorini tushuntirib berish usuli sifatida xizmat qiladi. Ijtimoiy ustanovka muammosi—ijtimoiy psixologiyaning eng muhim muammolaridan biri sifatida ko‘rilar ekan, ustanovkaning shaxs xulq-atvorida 93
Qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlar qanday? Qanday qilib tosh sotib olish bilan yirtilib ketmaslik kerak? Tug'ilgan toshlar nima? Xamma toshlardan 200 navlari, asosan Kambodjadan, shuningdek butun dunyo bo'ylab doimiy ko'rgazma
Tajriba qurilmasining umumiy ko‘rinishi. Ishni bajarish tartibi: 1. Labartorya qurulmasi bilan tanishilib ishga tayorlash. 2. Nurlanish bo‘lmaganda sanash tezligi o‘lchanadi. 100 sekund oraliq bilan 5 marta. O‘lchash vaqtida belgilash uchun ,, GATE”” tugmasidan foydalaning. Nol masofada sanagish va manba bir chiziq qilib qo‘yiladi. 3 marta 10 sekunt natija oling. Masofani o‘zgartirib tajribani takrorlang. мoxиp 2 1,2,3 sm uzoqliklar uchun vaqt intervali 108. 5,7,10,15 va 20 sm uzoqliklar uchun vaqt intervali 60 s. 30 sm uzoqlik uchun vaqt intervali 100 s. 8. Aktivlikni masofaga bog‘lanish grafigi chizilsin. 88
Kartada transport yo‘lining ishi yuk tashish punktlari va yuk tashish hajmiga, hajmning miqdor ko‘rsatkichlari hamda tarkibi bo‘yicha tasvirlanadi (yo‘lovchi almashish va qatnov serharakatligi). Yuk tashishi turi bo‘yicha—ko‘mir, neft mahsulotlari, temir rudasi, non mahsulotlari, tuzlar va hokazo. Yuk va yo‘lovchilar tashish transport kartalari belgilar usulida tuziladi. Bunday usulda transport vositalarining yuk tashish tarkibi, kelib-ketish vaqti belgilar bilan berilganda karta belgilar bilan to‘lib ketmaydi, chunki ular tarkibli ko‘rinishda tanlanadi. Yuk va yo‘lovchi tashish kartalari uchun harakatdagi belgilar usuli qo‘llaniladi. Transport vositalarining serqatnovligini tasvirlash alohida ahamiyatga ega, buning uchun belgilar usulidan foydlanish va ularni transport punktlari yoki transport harakati trassalari yoniga qo‘yish maqsadga muvofiq. Transport samaradorligi transport iqtisodiy aloqalari kartalarida beriladi. Bu kartani tuzish uchun turli ko‘rsatkichlardan foydalaniladi: vaznli, natural, baholi va hokazo. Transport aloqalari kartalari harakatdagi belgilar — tarkibli polosalar, tarkibli kartodiagrammalar va belgilar bilan, yoki nomlari tilga olingan usullarni birgalikda qo‘llash natijasida tuziladi. Transport geografiyasi transport-iqtisodiy rayonlashtirish kartalarida ko‘rsatiladi, bunda hududning transportli va iqtisodiy o‘zlashtirilganligi ifodalanib, hududga xos bo‘lgan transport xususiyati tomonlari tasvirlanadi. Masalan, Tyumen viloyati atlasida (1976-y.), viloyatning janubida temiryo‘l, avtomobil transporti, g‘arbida—suv transporti, shimolida—daryo, dengiz va havo yo‘llari transporti turlari harakati ko‘rsatilgan. Hozirgi vaqtda transportning iqtisodiy ko‘rsatkichlarini tasvirlaydigan kartalarni yaratish dolzorb bo‘lib bormoqda (transport vositalari, yuk tashish turlari, transport harakati rentabelligi, transport ta’rifi va hokazo). Transport kartalarini tuzish uchun manbalar (aerokosmik, ro‘yxat-statistik va boshqalar) bir joyga to‘planishi kerak. Temiryo‘l transporti manbalari bir joyda yig‘ilgan, lekin avtomobil transporti haqida bunday deyish mumkin emas. Avtomobil transporti manbalarini yig‘ish uchun ba’zan ekspeditsion ishlarni tashkil etish talab qilinadi. Seriyali transport kartalarini tuzish uchunish alohida transport tarmoqlari kartalarini tuzishdan boshlanadi, chunki bu kartalar yuk va yo‘lovchi tashish harakati jadalligi kartalarini tuzishda juda qo‘l keladi. Atlas kartalarini tuzishda ishga adresli kartalarni jalb qilish maqsadga muvofiq.
si 49-Ma’lumotni tizimli tahlil qilishdan maqsad Tashkiliy masalalarni yechish va sotsial jarayonlarni boshqarish Tizim turlarini ajratish Ijtimoiy obyektning integrativ sifatlarini aniqlash Obyekt haqida bir butun bilimlarni olish
bu guruhga kiruvchi fe’llarning har birini ta’rifladi, tavsifladi Shuningdek, ayni holat fe’llarining valentlik imkoniyatlarini ham chuqur yoritib berdi. Shunga ko‘ra o‘zbek tilshunosligida sistem leksikologiyaning va sistem sintaksisning shakllanishi va keng quloch yoyishi uchun mustahkam zamin yaratdi. Olimning ustozi prof. H.Ne’matov hamkorligi va rahbarligida yaratilgan «O‘zbek tili sistem leksikologiyasi asoslari» asarida turkiy tilshunoslikda ilk bor jahon sistem – struktur tilshunosligining eng yaxshi jihatlari o‘zining aniq ifodasini topdi. Shuningdek, tadqiqotda shu kungacha o‘zbek leksikologiyasida erishilgan yutuqlar umumlashtirildi, chuqurlashtirildi", bir butun holda kitobxonga taqdim etildi. Olim nazariy-falsafiy yo‘nalishdagina emas, balki amaliyot bilan bog‘liq–shu kungi til siyosatining dolzarb masalalaridan biri bo‘lgan davlat tilini o‘rganish borasida ham asarlarga e’tibor berib kelmoqda. Aniqrog‘i hamkorlikda oliy o‘quv yurtlari hamda o‘rta maxsus kasb-hunar ta’limi muassasalarining rus guruhi talabalari uchun lotin yozuvida O‘zbek tili) darsligi va o‘quv qo‘llanmasi nashr qilindi. g R. Rasulovning shogirdi bilan hamkorlikda yaratgan tilimiz boyligini namoyon etuvchi parafrazalarning izohli lug‘ati ham bo‘lib, ushbu asar shu yo‘nalishdagi dastlabki tadqiqot sifatida e’tiborga loyiqdir. R. Rasulovning istiqlol davri o‘zbek tilshunosligidagi jiddiy va muhim yutuqlaridan biri uning "Umumiy tilshunoslik" asaridir. Oliy o‘quv yurtlarining o‘zbek filologiyasi fakulteti talabalari uchun nihoyatda zarur bo‘lgan, yosh tilshunoslarni nazariy jihatdan tayyorlash, jahon tilshunosligi tarixidan xabardor qilish uchun xizmat qiladigan mazkur manbalar juda zarur vaqtda yaratildi. Negaki, sobiq ittifoq davrida murakkab ilmiy-nazariy, falsafiy fan bo‘lgan umumiy tilshunoslik bo‘yicha manbalar
ning ulug‘ligini ko‘ra bilsaydi, jamiki mo‘minlarning qalpog‘i boshidan tushardi"" –degan edi. Biz bu fikrni bir oz o‘zgartirib: "Agar insoniyat Navoiyning buyukligini anglab yetganida, uni dunyoga bergan xalqni boshiga ko‘tarar edi! –degan bo‘lar edik. "Haft avrang xotimasida Abdurahmon Jomiy Alisher Navoiyning iste’dodi va mahoratiga yuksak baxo berib, u Nizomiy Ganjaviy va Amir Xusrav Dehlaviy panjasiga munosib panja ura oldi, hatto ulardan ham o‘zib ketdi. Yaxshiyamki, u asarlarini turkiyda yaratdi, agarda forsiyda qalam tebratganida bormi, boshqalarga bu maydonda javlon urish uchun majol qolmas edi. deb yozadi: Ku gar budi on ham ba nazmi dari, Namondi chajoli suxangustari. Bad mizoni on nazmi mo‘jaznizom Nizomiy ki budi-yu, Xusrav kaydom2 Alisher Navoiy ijodi abadiy barhayotligining siri shundaki, u azaliy va abadiy mavzularni yuk-s— $$ b ——
« qoliplashtirish (stereotiplashtirish) qonuni; = pedagogik innovatsiyaning davriy takrorlanishi va qaytishi qonuni; Ayovsiz bemaromlik qonunida pedagogik jarayon va hodisalar to‘g‘risidagi yaxlit tasavvurlar buziladi, psdagog‘ik ong bo‘linadi, isda-gogik yangilik baholanadi va u yangilikning ahamiyati va qimmatini keng yoyadi. Nihoyat amalga oshish qonuni yangilikning hayotiyligi bo‘lib, u erga yo kech, stixiyali yoki ongli ravishda amalga oshadi. Qoliplashtirish (stersotiplashtirish) qonuni shundan iboratki, unda pedagogik innovatsiya fikrlashni bir qolisha tushirish va amaliy harakatga o‘tish tendensiyasiga ega bo‘ladi. Bunday holatda ps-daogik qolip (stereotip) qoloqlikka, boshqa yangiliklarning amalga oshish yo‘liga to‘siq bo‘lishga majbur bo‘ladi. Pedagogik innovatsiyaning davriy takrorlanishi va qaytishi qonunining mohiyati shupdaki, unda yangilik yangi sharoitlarda qayta tiklanadi. Pedagogik iniovatsiya tadqiqotchilari ippovatsiya jarayonining ikki tipini farqlaydilar: Innovatsiyaning birinchi tipi stixiyali o‘g‘adi, ya’ni innovatsion jarayonda unga bo‘lgan ehtiyoj hisobga olipmaydi, uni amalga oshirishning barcha shart sharoitlari tizimi, usullari va yo‘llariga ongli m-u-posabat bo‘lmaydi. Iinovatsiyaning ikkinchi tipi ongli. maqsadga muvofiq, ilmiy asoslangan faoliyat mahsulidir. Oliy maktabdagi innovatsion jarayonlar V.A.Slastenin, M.M.Levina, M.Ya.Vilepskiy va boshqalar tomonidan tadqiq, qilingan. Oliy maktab innovatsion jarayonlari negizida quyidagi yoida-shuvlarni belgilash mumkin: = madaniyatshunoslik jihatidan (nisopiy bilishning ustuvor rivojlanishi» yondashuv! « Shshaxsin faoniyat jihatidan (ta’zimdQzhnvrfi yangi texnologiyalar) biddshuv; e ko‘p sib’oktin (iialogik) yondashuv, kasbiy tayyorgarikin insonparvarlashtirish; » irlividual –ijodiy (o‘qituvchi va talabalarning o‘zaro munosabatlari) yondashuv. Oliy maktabda innovatsion faoliyatning subyekti o‘qituvchi, uning shaxsiy imkoniyati hisoblanadi. Bunda ukituvchi shaxsining ijtimoiy-madaniy, intellektual Va axloqiy imkoniyatlari yuksak ahamiyatga molik bo‘ladi. S.M.Godninning ishlarida talabaning shaxsiy xislatlari pedagogik jarayonning subyekti sifatida yoritiladi. Unga quyidagilarni kiritadi: o‘qitishning hozirgi va kelgusi bosqichlari uchun qabul qilingan o‘quv -tarbiya jarayonining maqsadi, vazifasi va ko‘rsatmana-rini anglay bilish; intsilektual mehnatning yangi tadbirlarini egallash; maqsadga muvofiq kasbiy o‘z-o‘zini tarbiyalash va mustaqil tahsil olish, qiyinchiliklarni a’lo darajada senga bilish, o‘sish va mustahkam o‘rin egallashning kengayib borayotgan intellektual va kasbiy 52
Jamiyatda siyosiy o‘zgarishlarni amalga oshirish va islohotlarning huquqiy maqomini belgilashda parlamentning roli beqiyos. Zero, uning asosiy siyosiy mavqei, avvalo, aholining tanlovi (ya’ni saylovlar orqali) hamda ishonchi bilan shakllanishida namoyon bo‘ladi. Singapur parlamentining shakllanishi 1819 yil bilan bog‘liq bo‘lib, u Buyuk Britaniya mustamlakachilik tizimidagi birinchi o‘zining parlamentiga ega bo‘lgan mamlakat sifatida mustaqillik uchun ilk qadamni qo‘ygan. Keyingi yillarda aynan parlament faoliyatida fuqarolarning ishtiroki hamda siyosiy partiyalarning konsolidatsiyasi natijasida 1965 yilda Singapur o‘z mustaqilligiga erishdi va shu yildayoq Singapur davlat parlamenti (ya’ni, mustaqil, milliy parlament sifatida) nomini oldi. Kuchli parlament – uzoq yillik evolyutsiya hamda uning asosiy faoliyat sub’ektlari va ob’ektlari o‘rtasidagi munosabatlari natijasi hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan Singapur parlamentining faoliyati va siyosiy tizimni mustahkamlashdagi sa’y-harakatlari tufayli ushbu mamlakat keyingi 30 yil davomida Osiyodagi qudratli davlatlar sirasiga kirishida alohida o‘rin egalladi. “Knight Frank and Citi Private Wealth” tashkiloti tomonidan o‘tkazilgan tadqiqot natijasida Singapur aholi jon boshiga daromadi yuqori bo‘lgan mamlakatlar ichida 1-o‘rinni egallashini va jarayon 2050 yilgacha davom etishi ko‘rsatilib, bu jamiyatda o‘rnatilgan siyosiy barqarorlik va unga daxldor bo‘lgan siyosiy institutlarning faoliyati bilan bog‘liqdir (Siyosiy barqarorlik bo‘yicha 10 ballik tizimda Singapur 9,5 ballga egalik qiladi).Har bir parlament o‘zi mansub mamlakatning tarixiy rivojlanish qonun-qoidalari, sharoiti hamda fuqarolarning siyosiy madaniyati kabi xususiyatlarni o‘zida mujassam etadi. Shu o‘rinda Singapur parlamentining quyidagi asosiy jihatlarini ko‘rsatib o‘tish maqsadga muvofiq: Parlamentning asosiy vazifasi sifatida qonunchilik normalarini shakllantirish, davlat moliyaviy faoliyati ustidan nazorat hamda turli vazirliklarning parlament oldida hisobdorligini oshirish; Parlamentning faoliyati tashkil topgandan beri, saylangan deputatlarning vakolati muddati 5 yilni tashkil etadi, bu esa uning faoliyatini bir maromda kechishi hamda uning ish unumdorligini oshiradi; Singapur parlamenti bir palatali hisoblanadi; Singapur Konstitutsiyasining 44-moddasiga ko‘ra, fuqarolar aktiv va passiv saylov huquqidan foydalanishlari mumkin hamda parlamentga 21 yoshdan o‘z nomzodlarini qo‘yish imkoniyati tasdiqlangan. Bunda davlat boshqaruvi, avvalo, yosh, kreativ fikrli insonlar bilan ta’minlanishiga alohida urg‘u beriladi. Tan olish kerak kuchli parlament, avvalo, demokratik saylovlar orqali mustahkamlanadi. Chunki Singapur eng shaffof saylov tizimiga va siyosiy texnologiyaga ega bo‘lgan mamlakatlardan biri. O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Singapur Respublikasiga tashrifi ushbu mamlakat bilan ko‘plab sohada o‘zaro hamkorlik rakursini shakllantirish imkoniyati sifatida alohida ahamiyatga molik. Shularni hisobga olib, Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan Singapurga tashrif davomida ushbu mamlakat bilan yaqin istiqboldagi hamkorlikning oltita asosiy yo‘nalishi ilgari surildi va ular quyidagilardan iborat: 1) Inson kapitalini rivojlantirish va davlat boshqaruvi uchun yuqori malakali kadrlar tayyorlash (Li Kuan Yu nomidagi Davlat siyosati maktabi ishtirokida boshqaruv, shaharsozlik, infratuzilmani rivojlantirish, raqamli transformatsiya, innovatsiyalar, ta’lim va sog‘liqni saqlash sohalarida birgalikda davlat xizmatchilarini tayyorlash va ularning malakasini oshirishga kelishib olindi); 2) Singapurni O‘zbekistondagi xususiylashtirish jarayonlariga jalb qilish. Shu ma’noda muzokaralarda Singapurning yetakchi kompaniyalari ilg‘or tajribasi, zamonaviy texnologiyalari va boshqaruv usullaridan foydalangan holda O‘zbekistonning yirik korxonalarini xususiylashtirish doirasidagi loyihalarni amalga oshirish istiqbollarini muhokama qilish; 3) Ilg‘or «yashil» texnologiyalar va raqamli yechimlarni jalb qilish; 4) Shahar infratuzilmasi va kommunikatsiyalarini takomillashtirish; 5) Investitsiyalar va o‘zaro savdoni kengaytirish, Singapurning yetakchi kompaniyalari bilan qo‘shma loyihalarni ilgari surish; 6) Jamoat xavfsizligini ta’minlash, millatlararo totuvlikni asrash va radikalizmga qarshi kurashish borasida tajriba almashish.Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, muayyan mamlakatda siyosiy barqarorlikni ta’minlash bugungi kunda davlatlar oldida turgan eng asosiy muammolardan biri hisoblanadi. Bu borada asosiy siyosiy institutlar, ayniqsa, parlamentning o‘rni va rolini oshirish hamda uning ishlash mexanizmlari va texnologiyalarini ilg‘or xorijiy tajribalardan foydalangan holda qo‘llash muhim sanaladi. Bu esa davlatda demokratiya yanada mustahkamlanishiga va natijada aholi farovonligi yanada yaxshilanishiga, inson omilini himoya qiluvchi boshqaruv tizimi shakllanishiga xizmat qiladi. Zero, kuchli davlatlar kuchli demokratik institutlar va fuqarolarning yuqori siyosiy faolligi asosida bunyod bo‘ladi. G‘olibjon Mahammadjonov,O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi huzuridagi Qonunchilik muammolari va parlament tadqiqotlari instituti BMT o‘quv markazi boshlig‘i
15-yanvar kuni Buxoro viloyati hokimi O‘ktam Barnoyev Olot tumani hokimi Sherali Salomov “Shuhrat” fermer xo‘jaligi rahbari Orif Durmatovni do‘pposlab, uning hisob raqamidagi 25 mln so‘mni boshqa hisob raqamga yo‘naltirib yuborgani bilan bog‘liq holat yuzasidan Olot tumani faollari bilan uchrashdi Bu haqda “Xabar uz” ma’lum qildi Keskin tanqidiy-tahliliy ruhda o‘tgan yig‘ilishda O‘ktam Barnoyev Olot tumani hokimi Sherali Salomovning tumandagi “Shuhrat” fermer xo‘jaligi rahbari Orif Durmatovga nisbatan qilgan xatti-harakatini qattiq qoraladi Rahbar shaxsning bunday qilig‘i olib borilayotgan “xalqni rozi qilish” siyosatiga mutlaqo to‘g‘ri kelmasligini ta’kidladi Shuningdek, bunday holat viloyatdagi har qanday rahbarlar tomonidan takrorlansa, ularga nisbatan qattiq chora ko‘rilishi haqida ogohlantirildi “Olotlik fermer Orif Durmatov bilan shaxsan gaplashdim Mehnatkash, halol, mard, tanti, g‘ururli yigit ekan Hokim bilan yuz bergan holatni to‘g‘ri tushunib, mardlarcha o‘zini tutdi Bundan buyon bu fermer shaxsan mening e’tiborimda bo‘ladi Yurt korida “labbay” deb, sidiqidildan mehnat qilib, el koriga yarab turgan bunday fermerlarni qo‘llab-quvvatlaymiz Buxoroda adolatsizlik siyosati bo‘lmaydi”, — dedi viloyat hokimi O‘ktam Barnoyev Olot tumani hokimi o‘zi do‘pposlagan fermerdan ko‘pchilik oldida kechirim so‘radi Fermer uzrni qabul qildi Viloyat hokimi O‘ktam Barnoyev tuman faollarining taklif va tavsiyalariga ko‘ra, bo‘lgan voqeadan Sherali Salomov afsusda ekanligi va fermerdan uzr so‘raganligini inobatga olib, ikkala tomonni yarashtirib qo‘ydi
Bu yo‘nalish vaqillari (amerikalik iqtisodchi R.Solou, ingliz iqtisodchisi Dj.Mid va boshqa mualliflar) iqtisodiyotga davlat aralashuviga qarshi chiqishdi, chunki, ularning fikricha yirik firmalarga bozor raqobatchiligi sharotida potensial o‘sishga erishish uchun mavjud resurslardan yanada ko‘proq foydalanish uchun erkinlik berish kerak edi, bunga chegaraviy unumdorlik nazariyasi xizmat qildi. Neoklassik maktab nazariyotchilari o“sishning keynschilik nazariyalarini 3 ta punkt bo‘yicha tanqid qilishdi: -birinchidan, ular o‘sishning asosiy omili sifatida-kapital jamg‘arilishiga e’tiborni qaratganlar. Neoklassiklarning fikriga ko‘ra, ishlab chiqarishning o‘sishiga yangi ishchilarni jalb etish hisobiga ham erishish mumkin; -ikkinchidan, ular kapital koeffitsienti s ning o‘zgarmasligidan kelib chiqqan. Neoklassik modellar esa 2 xil ishlabchiqarish omillari (kapital va mehnat)ni hisobga olib va ularning o‘zaro almashinuvini inobatga olib bu koeffitsient o‘zgarishi mumkinligini ta’kidlaydilar; -uchinchidan, ular bozor mexanizmining avtomatik ravishda muvozanatni tiklay olish qobiliyatini to‘g‘ri baholashmagan. Neokeynschilardan farqli ravishda ular faqat raqobatli bozor iqtisodiyoti iqtisodiy o‘sishning muvozanatliligini ta’minlay oladi deb hisoblashgan. Raqobat mexanizmidan tashqari bunday shartlaridan biri bo‘lib neoklassiklarda qat’iy pul tizimi hisoblanadi. Dastlab bu model R.Solou tomonidan “Iqtisodiy o‘sish nazariyasiga qo‘shilgan hissa” maqolasida bayon etilgan (1956 yil), so‘ng esa “Texnika taraqqiyoti va agregativ ishlab chiqarish funksiyasi” ishida rivojlantirildi (1957y). 1987 yilda uni ishlab chiqqanligi uchun muallif iqtisodiyot bo‘yicha Nobel mukofotiga sazovor bo‘ldi. Model resurslarning to‘liq bandligini ta’minlovchi ishlab chiqarish omillari bozorlaridan mutlaq raqobat ustunligining neoklassik talqiniga asoslanadi. Mahsulot ishlabchiqarish nafaqat kapital balki mehnatning faoliyatidir va bu omillar bo‘yicha ishlabchiqarish elastikligi koeffitsientlarining yig‘indisi 1 ga teng. R.Solou iqtisodiy tizim muvozanatligining muhim sharoiti yalpi talab va yalpi talifning teng bo‘lishi ekanligidan kelib chiqadi. Bunda modeldagi yalpi taklif Kobb-Duglasni ishlab chiqarish funksiyasi asosida aniqlanib, bir tomondan ishlab chiqarish hajmi o‘rtasidagi funksional bog‘liqlik munosabatini, ikkinchi tomondan esa foydalaniladigan omillar va ularning o‘zaro kombinatsiyasini ifodalaydi. Kobb-Duglas ishlabchiqarish funksiyasi 107
Ya’ni, birovni sinamay turib yaqin olma, unga ishonma. G‘aflatda birovga baho berma, yaxshi ko‘rinsa, yaxshi. dema. Aybini bilgach, so‘ng pushaymon yeb yurma. Tushda hur bo‘lib ko‘ringan qiz uyg‘oqlikda shayton bo‘lsa, ajab emas. Ozish uchun tund itob aylama, CHI: Qatl-u siyosatda shitob aylama. o‘n Bok yo‘q ar kechrak o‘lur qatl ishi, O‘lsa, so‘zing birla tirilmas kishi. Suvda hubob o‘lsa damingdin xarob, g: Mumkin erurmu yasamog‘lik hubob2 Ya’ni, o‘lim jazosini berishda shoshilma, bunday hukmni kechroq chiqarsa, hech ziyoni yo‘q, ammo o‘lgandan keyin uni tiriltirib bo‘lmaydi. Suvda hubobni yasagach, uchirib, yana yasab bo‘ladimi" Yaxshisi siyosat chog‘i, ya’ni hukm chiqarayotganda, kechirish kerak, ammo bu o‘rinda farosat bilan ish ko‘rish kerak, albatta. Agar guvoh qilingan gunohni tasdiqlagan bo‘lsa ham, shariatda yolg‘on guvohlikning o‘tgani vaqti kam bo‘lganmi" Har kishining so‘zi yolg‘on bo‘lsa, keyin har qancha rost gapirsa ham ishonma" Rost so‘zlovchi odam qasddan yolg‘on so‘zlamaydi, ayni vaqtda yolg‘onchi har qancha harakat qilsa ham, rost so‘zlay olmaydi. Tongotarning avvalo yolg‘ondakami, keyin rosti boshlanadi. Tutma tuzib kin-u adovat fani, O‘zga kishi jurmi bila o‘zgani. Ya’ni, birovning aybi uchun boshqa birovni ayblama. Qo‘ychivon bo‘lsang, har qo‘yni o‘z oyog‘i bilan os. Xayolingga ne kelsa, savobga o‘xshasa ham, maslahatsiz ish tutishga shoshilma.
S DARSI CHAM’BASTY ) QUVVAYI DONISH Dar dostoni «Maxabxarat» – yodgorii nodiri xattii xalqi Hind, yak hikoyai ibratbaxsh hast. Dar on ba Yudhishthira lozim meoyad, ki baroi a» marg xalos kardani dodaroni xud ba savolhoi devi changal chavob dihad. Yudhishthira ba tarafi ovoz roh pesh gi-rift va nogoh chashmash ba devi changal aftid, ki dar bayni barghoi g‘afsi daraxt meistod. Qadi vay barobari daraxti palma, tanaash chun otash alanga dosht va a» xud nur mebarovard, chashmonash do-irashakl, mija namezad. Vay bo ovoze, ki sadoi sershavquni sharshararo ba yod meovard, pursid: — Ty chavob medihi Ye chovidon dar in 40 mondani hasti" — Pursidan gir, — guft Yudhishthira. Devi changal savolhoi xudro ba oxir narasonda chavobashro megirift. —Chi xel boaql shudan mumkin32 — Dar suhbat bo donoyon. — Purqimmattarin chiz, baroi changovar chi ast" — Asliha. — Zarurtarin chiz, baroi shudgorchi chi act? — Boron. –Ba tuxmikor-chi" – Tuxm. — A» osmon balandtar chi? –Padar. — A» shamol ham teztar chi act? —Fikr. 490)
Bir kuni o`rmonda barcha xayvonlar bazm uyishtirib o`tirishsa, bir quyon hansirab kelib, "Joningdan umiding bo`lsa qochib qol!" debdi Xamma turib qocha boshlabdi 2 km yugurishgandan keyin sher to`htab: — Men xayvonlar shoxi bo`lsam, kim quvib kelayapti, - deb so`rasa, quyon: — Erim mast uyga mast bo`lib keldi Jaxli juda chiqqan, - dermish
Bosh sahifa Internet asoslari(52) Kompyuter tarmoqlari(36) O'yinlar nazariyasi(8) Xabarlar soni: 139 Hujjat tushunchasi Hujjat -matn, tovush yoki tasvir shaklida yozilgan axborot bo‘lib, zamon va makonda uzatish hamda saqlash va jamoat tomonidan foydalanish uchun mo‘ljallangan moddiy ob’ektdir
—Yo‘q, yo‘q, yo‘q, o‘lmagan, bunday bo‘lishi mumkin emas, bunday bo‘lishi kerak emas, men bolamni yaxshi ko‘rardim... Ivonna Kyols________________________________________________ ___ Injiq Davidning onasi Guruh tarqab ketdi, qayta yig‘ilgani majolimiz qolmagan edi. Bennining o‘limi o‘n dahshatimizga yana bir dahshat qo‘shgandi. Endi o‘zimiz bilan emas, bolalarimiz bilan shug‘ullanishga kirishib ketgandik. Yana bir urinib ko‘rishga jur’at qilgan yagona odamlar Vim bilan Mareyn bo‘ldi. To‘rt yil burun ular o‘g‘illaridan judo bo‘lishgandi, uchala qizlaridan o‘rtanchalari ham narkoman edi. —Ayniqsa hozir biz bir yoqadan bosh chiqarishimiz kerak, —dedi Vim, — kelinglar, ilgarigidek uchrashib turaylik, bo‘lmasa yana eski xatolarga yo‘l qo‘ya boshlaymiz. U hammamizga bir-bir qo‘ng‘iroq qilib chiqdi, biroq hech kim kelmadi. Iyul boshlandi. Uchinchi iyulda Davidning tug‘ilgan kuni bo‘lishi lozim edi. Bu kunni biz endi nima qilishimiz kerak? —Nega biron joyga borib, birga ovqatlanib kelmaysizlar? —so‘radi Jyulet. —Ovqatlanib? Nega? Nima sababdan? —Nega bo‘lardi, akamiz tug‘ilgan kunni eslash kerakmi, yo‘qmi? Eslamagandan eslagan yaxshi-da, ming qilsa ham. Sizlar esa David haqida u giyohvandlikni boshlagan paytdan buyon o‘ylaydigan bo‘lib qolgansizlar. Biroq men boshimni chayqadim. Bir hisobdan qizim haq edi, lekin men buning uddasidan chiqolmasdim. —O‘zingiz bilasiz, —dedi Jyulet, —o‘z yog‘ingizga qovrilib yuravering... yoki, bilasizmi, yaxshisi ta’tilga narsalarimni tayyorlashga qarashib yuboring. Qo‘lim narsalarni taxlash bilan ovora-yu, xayolim uzoq-uzoqlarda, nigohimni esa deraza ortidan uzolmayman. Birdan kun qiyomga yetganda bir o‘spirin yigit uyimiz tomon burildi. — Jyulet, —dedim men, —qara, bu David bo‘lsa kerak... lekin yonida qanaqadir bir qiz bor... Jyulet deraza oldiga bordi, —Ha, David, —tasdiqladi u. —Yo tavba, Shunchalik o‘zgarib ketibdiki... Davidning yonoqlari chiqib, yuziga ajinlar tushgan, aft-angori ham g‘alati tus olgandi. Nahotki o‘n to‘qqiz yashar o‘spirin yigitning yuzi shunaqa bo‘lsa? Ko‘rib... o‘ttizga kirgan deysiz. Men uni tabrikladim, u ma’yus jilmayib qo‘ydi va qizni tanishtirdi: Marleyn ekan ismi. Qiz ortiqcha bir so‘z aytmay yumushga berilib ketdi. “Karvon” haqida so‘radi. David qo‘llarini cho‘ntakka tiqqancha bir chetga qaradi, aftidan gapga aralashgisi yo‘q edi. — “Karvon?” —qayta so‘radim men. Qiz tushuntirib berdi. U yigirma to‘rt yoshda ekan, o‘zi birmuncha vaqtgacha giyohvandlik bilan shug‘ullanibdi, lekin uni vaqgida ushlab qolishibdi. Bir yil davomida davolanibdi va shundan keyin Ijtimoiy akademiyani tugatibdi. —Uning nimalardan o‘tishi kerakligini bilaman. Buni bir o‘zi eplolmas-ligini ham bilaman. Men unga yordam bermoqchiman... vrach bilan birga, albatta. Lekin u turgan jirkanch joyda hech narsa qilib bo‘lmaydi. Sizlarda “karvon” bor ekan, o‘sha yerda bir-ikki oy turishimizga ruxsat bersangizlar. Men hozircha ishlab turibman, agar uning yonida bo‘lsam, harqalay bir narsaga umid qilsa bo‘ladi. —Buning iloji yo‘q, —dedim men, —bir haftadan keyin biz o‘zimiz ikki bola bilan o‘sha yog‘ga ketayapmiz. David toqatsizlik bilan eshik tomon yo‘naldi. —Ko‘rdingmi, —dedi u. —Men senga nima degan edim? Ketdik, vaqtni behuda o‘tkazishdan foyda yo‘q.
2007 yilda kompaniya Hongkong fond birjasiga o‘z aksiyalarini chiqaradi va birdaniga 5 hissadorini milliarderga aylantiradi O‘sha yili ota o‘z qizi Yan Xueyyanga Country Garden kompaniyasining 70 foiz aksiyalarini hadya qiladi va Yan xonim darhol Xitoyning yetakchi millarderlaridan biriga aylanadi AQShning Ohayo universiteti bitiruvchisi bo‘lgan Yan xonim 2018 yildagi birja savdolari chog‘ida 4 kun ichida o‘z boyligini 2 mlrd dollarga ko‘paytirib olgani bilan ham mashhur bo‘lgandi Loren Pauell Jobs — umumiy boyligi qiymati 21,6 milliard dollar (2019 y )Ko‘pchilik Loren Pauellni AQSh innovatsiyasi ramzi – Stiv Jobsning bevasi sifatida biladi Chindan ham 1991-2011 yillarda Stiv Jobs bilan bir oila bo‘lgan Loren Pauellga erining o‘limidan keyin katta boylik qolgan Ammo 1963 yilning 6 noyabrida tug‘ilgan xonimning o‘zi ham Emerson Collective kompaniyasi orqali qator loyihalarni amalga oshiradi Muhojirlik, atrof-muhitga oid xayriyalar qiladi, yirik sarmoyalar bilan shug‘ullanadi Lekin baribir boyligi asosida meros sifatida qolgan Apple kompaniyasining 5,5 mln dona aksiyasi va The Walt Disney Company kompaniyasining 7,3 foizlik ulushi turadi Syuzanna Klatten — umumiy boyligi qiymati 21,3 milliard dollar (2020 y )Nemis tadbirkorlari Herbert va Iohanna Kvandtlar oilasida tug‘ilgan Syuzanna Klatten bugungi kunda BMW kompaniyasining yirik aksiyadorlaridan biri va Germaniyaning eng boy ayolidir 1962 yil 28 aprelda Bad-Homburg shahrida tug‘ilgan Syuzannaning Shtefan Kvandt, Silviya Kvandt, Sonya Kvandt-Vulf, Sabina Kvandt kabi aka-ukalari bo‘lishiga va ularning har bir meros olganiga qaramay aynan Syuzanna xonim o‘z aqli bilan boyligini keskin ko‘paytirishga erishgan Ajdodlarining ikkinchi jahon urushi paytida fashistlarga qurol-yarog‘ yetkazib bergani tufayli bu xatoni tuzatish yo‘lida qator xayriyalar o‘tkazadi Rus xonimlarMilliarder xonimlar orasida ruslar ham bor Jumladan, 2020 yilning 20 fevral kuni Moskvaning sobiq meri Yuriy Lujkovning bevasi, Rossiyaning uzoq yillik yetakchi milliarder xonimi Yelena Baturina birinchilikni Tatyana Bakalchukka bo‘shatib berdi Aynan shu sanada onlayn savdolar bilan shug‘ullanuvchi Wildberries kompaniyasi asoschisi va yagona egasi Bokalchukning boyligi qiymati 400 million dollarga ko‘payib, 1,4 milliard dollarga yetdi va u 1,2 milliardlik boyligini ko‘paytira olmagan Baturinani ortda qoldirdi E'tiborli jihati, Wildberries kompaniyasi 2019 yil davomida o‘z aylanma mablag‘larini 88 foizga oshirishga erishgan Qiziqarli ma'lumot: Shveytsariyada bo‘lib o‘tadigan an'anaviy Davos iqtisodiy forumi tadqiqotlariga ko‘ra, 2020 yilning 20 fevral holatida 2,1 ming nafar milliarderlarning umumiy boyligi dunyoning 60 foiz aholisini tashkil qiluvchi 4,6 mlrd odamning boyligidan ko‘proqligi ma'lum qilingan Abror Zohidov tayyorladi
-Matbuotni bilasiz-ku. -Ha. -Axir ular ham yashashi kerak. - To‘yori. Ular brendini maydalab ichishardi. Torn deraza oldiga keldi va tashqariga qaragancha so‘radi: -Siz qarindoshingizni izlayapsizmi? -Ha, janob. -U ruhoniy Tassonemi? -U ruhoniy, lekin ismini aniq bilmayman. U onamning akasi. Ular yoshliklarida bir-birlarini yo‘qotib qo‘yishgan. Torn Jenningsga qaradi va u Tornning nigohida ajablanish alomatini ko‘rdi. -Demak, siz uni yaxshi bilmaysiz? suradi elchi. -Yo‘q, janob. Men uni topmoqchiman. Torn qovog‘ini uydi va stulga o‘tirdi. -So‘rasam maylimi?... suz boshladi Jennings. -Agar u sizning oldingizga nega kelganini bilganimda edi, men... -U bir kasalxona masalasida kelgandi. U... xayriya so‘ragandi. -Qaysi kasalxonaga? -Rimdagi. Aniq esimda yo‘q. -U sizga manzilini aytmadimi? -Yo‘q. Buni qarang, men unga pul jo‘natmoqchiman, lekin manzilini bilmayman. Jennings bosh irg‘adi: -Demak, ikkimiz ham uni izlayapmiz ekan. -Shunaqaga o‘xshaydi, -dedi Torn. -U shunchaki kelib-ketdimi? -Ha. o‘ni boshqa ko‘rmadingizmi? Tornning yuzi burishdi. Jennings buni sezdi va elchi nimanidir yashirayotganini bildi. -Qaytib ko‘rmadim. -Men o‘ylovdimki... biror joyda nutq so‘zlayotganingizda balki ko‘rgandirsiz? Ularning nigohlari to‘qnashdi va Torn Jennings u bilan qandaydir o‘yin o‘ynayotganini sezdi. -Ismingiz nima? suradi u. - Jennings. Gaber Jennings. -Janob Jennings... - Gaber. - Gaber. - Torn uning yuziga uzoq tikildi, keyin ko‘zlarini oyna tomon qadadi. -Men o‘sha kishini topishim zarur. O‘sha ruhoniyni. Men unga qo‘pollik qildim. Undan uzr so‘ramoqchiman. -Nima uchun? -Men unga ortiqcha qo‘pollik qildim. hattoki, uning gapini oxirigacha eshitmadim. -U bunga o‘rganib qolgan bo‘lsa kerak. Xayriya so‘ragan paytda... o‘ni topishim shart. Bu men uchun juda muhim. Tornga qarab uning gaplari to‘yoriligini bilish qiyin emasdi. Jennings to‘yori yo‘ldan ketayotganini bildi, ammo bu yo‘l uni qayoqqa olib borishini bilmasdi. -Agar uni topsam, sizga xabar beraman, -dedi u. -Yaxshi bo‘lardi. Torn bosh silkidi. Jennings o‘rnidan turib, uning qo‘lini siqib qo‘ydi. -Siz nimadandir hayajonlanyapsizmi, janob elchi? Umid qilamanki, dunyo portlab ketmas. -Yo‘q, -jilmaydi Torn. -Men sizning muxlisingizman. Shuning uchun doim sizni kuzatib yuraman.
Jahon fanining zamonaviy yutuqlari, innovatsion gʻoyalar, ishlanmalar va texnologiyalar asosida mamlakatni jadal rivojlantirish, shuningdek, 2017-2021 yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalarning ijrosini izchil taʼminlash maqsadida: 2019-2021 yillarda Oʻzbekiston Respublikasini innovatsion rivojlantirish strategiyasi (keyingi oʻrinlarda Strategiya deb yuritiladi)1-ilovaga muvofiq; 2019-2021 yillarda Oʻzbekiston Respublikasini innovatsion rivojlantirish strategiyasini amalga oshirish boʻyicha “yoʻl xaritasi” (keyingi oʻrinlarda – “Yoʻl xaritasi”) 2-ilovaga muvofiq; Oʻzbekiston Respublikasini 2030-yilgacha innovatsion rivojlantirishning maqsadli koʻrsatkichlari (keyingi oʻrinlarda – maqsadli koʻrsatkichlar) 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin
Abdulla Azizov sog‘liqni saqlash vazirining o‘rinbosari lavozimidan ozod etildi Abdulla Azizov boshqa ishga o‘tishi munosabati bilan sog‘liqni saqlash vazirining o‘rinbosari lavozimidan ozod etildi. Bu haqda “Nigoh” xabar qildi. Abdulla Azizov 1981-yilda tug‘ilgan. Abdulla Azizov 2003-yil Yaponiyaning Nagoya universitetida iqtisodiyot yo‘nalishida o‘qigan. 2004-yilda Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universitetining Xalqaro iqtisodiy munosabatlar fakultetini tamomlagan. 2006-yili Daniyaning Orxus universitetida moliya va xalqaro biznes yo‘nalishi bo‘yicha magistr darajasini olgan. 2006-yilda Orxus texnika kollejini IT-dasturchi mutaxassisligi bo‘yicha tamomlab, ushbu yo‘nalishda mehnat faoliyatini boshlagan. Abdulla Azizov 2006—2019-yillarda Daniyaning “Maersk A/S”, “DONG Energy A/S”, “Carlsberg A/S”, “Implement consulting group”, “Vestas A/S” hamda “Danfoss” kompaniyasida moliyaviy biznes loyihalarini avtomatlashtirish sohasida yuqori standartlarni joriy qilish boshqarmasi boshlig‘i lavozimida ishlab kelgan. 2019-yil sentabr oyidan 2020-yil iyul oyiga qadar Davlat soliq qo‘mitasi raisi o‘rinbosari lavozimida faoliyat yuritgan. Shundan so‘ng sog‘liqni saqlash vaziri o‘rinbosari etib tayinlangan. Abdulla Azizovning bo‘lajak lavozimi haqida ma’lumot berilmagan.
T. Javboyev. Do‘stlikda gap ko‘p. O‘zbekiston millatlararo hamji-chetliq yflila. T. 1996, 142-bet- "Xalq so‘zi. 1999-yil 10-avgust Ishi Karini. O‘zbekiston XX) aa o‘sishida. xayizuissa "o‘sha. barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari. T. «306: 159
ygi Ha’yobexcxon xonxe shukurov NURYATDIN, XATAJOV NARIMAN, XALMATOV SHAVKAT, MAXMUDOV MAXQAM. VVEDENIR V LITERATUROVEDENIE. Vogue tosobiz daya studentov filologizeskik fakulmlata re tiran an Macro Izdatimiatir ao‘qitug‘iz ; Tashkent — » tani sdan Shia arafa Jish «ilIRish Ma! mlarda IBM 822 = ep opaga tio ao a ili min smni oso, mua, Bosa, LI ia ar o i i, G Burov tespati. Tamom, ian gn, 0. prin aa Psbvnoon CCP v v ma xaos enaxogi map Davlat ko. map, potitafi mo Bi tan a A Monurpadmoydyay Temmenrexoro poligrebichisioga proianoyastiniiaga br Tuva "yatbu in Tarudaratanidia kvinta O‘ZESR 10 am katet, B ra ali aa shara na. Tonna
ay ash alar ing Raxim 971 Tukaliklagi tashkiliy, ay Xriidir, "4. karonilargai Tarkibida hur bir tamon yili ia yili, mir Yoni ii algin tara ona payi bilish joni
samaradorlik ikki ko‘rsatkich - logistik xarajatlarni aks ettiruvchi xizmat ko‘rsatishning sifati va narxi bilan aniqlanadi. LOGISTIKA XIZMATI - bu logistika zanjiri bo‘ylab material oqimini rag‘batlantirishning yakuniy bosqichi bo‘lgan iste’molchilarga tovarlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri yetkazib berish jarayonida ko‘rsatiladigan ma’lum xizmatlar to‘plami. LOGISTIKA XIZMATINING OB’EKTLARI material oqimlarining o‘ziga xos iste’molchilari hisoblanadi. LOGISTIKA XIZMATI DARAJASI -xizmat ko‘rsatish tizimini ham yetkazib beruvchining, ham xizmatlarni oluvchining nuqtai nazaridan baholashga imkon beradi. LOGISTIKA XIZMATINING MIKRO-DARAJASI - bu aniq iste’molchilarga xizmat ko‘rsatishning tashkil etilishi, tuzilishi va sifati, shuningdek, logistika faoliyatini tezkor boshqarish va zarur infratuzilma elementlari. LOGISTIKA XIZMATINING MAKRO DARAJASI - bu mijozlarni ularni birlashtirish sohalari, maqsadli bozor segmentlari bo‘yicha taqsimlash, shuningdek xizmat ko‘rsatish standartlarini ishlab chiqish, strategik rejalashtirish, investitsiyalar, logistika xizmatlari bozorida umumiy siyosatni amalga oshirish. LOGISTIKA TAQSIMOT KANALI - bu tovarlarni ishlab chiqaruvchidan iste’molchiga o‘tkazish jarayonida ishtirok etadigan mustaqil yuridik yoki jismoniy shaxslar, shuningdek ushbu harakatga xizmat ko‘rsatuvchilar. LRP TIZIMI (logistic requirements planning) - bu korxona darajasida kirish va chiqish materiallari oqimini rejalashtirish va boshqarish tizimidir. Tizim inventarizatsiyani boshqarish, transport xizmatlarini prognoz qilish, korxona tovarlariga bo‘lgan talabni bashorat qilishga kompleks yondashuvni ta’minlaydi. LOGISTIKA - sanoat korxonalariga xomashyo yetkazib berish jarayonida amalga oshiriladigan transport, omborxona va boshqa moddiy va nomoddiy operatsiyalarni rejalashtirish va boshqarish haqidagi fan; xomashyo, materiallar, yarimtayyor mahsulotlarni zavodda qayta ishlash; tayyor mahsulotni uning talablariga muvofiq iste’molchiga etkazish, shuningdek tegishli ma’lumotlarni uzatish, qayta ishlash va saqlash. LOGISTIKA MAQSADI mahsulot (tovar) ni iste’molchiga o‘z vaqtida va kerakli darajada ish kuchi, moddiy, moliyaviy resurslarning 210
QI AAA AGA at ai aA o IAA I oa AA II or n AI 10.20-rasm. Natija oynasi. 8-misol. Matnlarga murojaat etish va ular ustida bir nechta amallarni bajarish uchun ko‘rsatkich funksiyalaridan foydalangan holda dastur tuzilsin. 233 t.me/books taqi
Baxt singari olis yulduzlar go`yo, Qismat, hayron bo`lib qarama, Pichoqlar bo`g`zimga yetganda, Sayt bo'limlari BIZ BILAN ALOQA
236 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1000000-2500000 2500000-5000000 5000000-10000000 10000000-25000000 25000000-50000000 50000000-100000000 100000000-250000000 250000000-500000000 500000000-1000000000 1000000000 dan yuqori 1552034 3621627 7302329 14684750 35935608 69703988 154751399 347203634 664508359 2689176427 0.0277 0.0083 0.0052 0.0073 0.0081 0.0056 0.006 0.0023 0.0019 0.0027 Jami: 111775567 126 1 Yuqoridagi taqsimotning dastlabki uchta moment quyidagi qiymatlarga ega ekanligini hisoblaymiz: 111111177561100 i i ip X      11216212.08310100 i i ip X      11325315.31910100 i i ip X      Bizga yaxshi ma’lumki, davolarning soni umumiy holda Puasson taqsimotiga bo‘ysinadi. Bu qoidadan esa biz umumiy davolar miqdori taqsimoti uchun quyidagi dastlabki uchta momentga ega bo‘lamiz: 11111,1177610 n     20222.08310 n     29335.319*10 n     va assimmetriya koeffitsiyenti 31320,1769759      ga ega bo‘lamiz. Jadval 2. Bitta tanlama uchun Kolmogorov-Smirnov Testi Sug‘urta davolari N 10000 Normal parametrlaria,b O‘rtacha 11177556 ,71 Standart chetlashish 179691003,336 Statistik qiymat ,475 Ikkiyoqlama test asimptotikasi ,000c
6. G‘aznachilik organlarining qaysi vakolatlari byudjet ijrosi nazorati bilan bog‘liq? 7. Xarajatlar smetalari g‘aznachilik organlarida ro‘yhatdan o‘tkazilishining maqsadi nima? 8. Xarajatlar smetalarini g‘aznachilik organlarida ro‘yhatdan o‘tkazilishining tartibi qanaqa? 9. Nima uchun yuridik majburiyatlarni G“aznachilikda majburiy tarzda ro‘yxatga olish tartibi joriy etilgan? 10. G‘aznachilikda narx monitoringini amalga oshirish mexanizmlari haqida nima bilasiz? 11. Tenderlar haqida nima bilasiz, ularning maqsad va vazifalari, zarurligi va ahamiyati nimada? 12. Muqobil narxlarni belgilash qaysi usullar orqali amalga oshiriladi? 13. Narxlar monitoringi natijalari byudjet xarajatlari ijrosiga qanday ta’sir ko‘rsatadi? 14. G‘aznachilik tizimi nazoratini amalga oshirishning qanday muammolari mavjud? 15. G‘aznachilik nazoratini samarali tashkil etish uchun qanday choralar belgilanmoqda? Mavzu yuzasidan topshiriqlar 1. G‘aznachilik byudjet tizimi byudjetlari ijrosining joriy nazoratini malga oshirish tartibi haqida slayd tayyorlang. 2. G‘aznachilik organlarining byudjet ijrosi nazorati bilan bog‘liq funksiyalarini tavsiflang. 3. G“aznachilikda byudjet ijrosining dastlabki nazorati va joriy nazoratini amalga oshirilishini chizmalarda ifodalang. 602
—170—ishonish–xristianlik ta’limotining asosiy aqidalaridan biri hisoblanadi. Xristianlik ta’limotining ikki markaziy aqidasi Xudoning uch qiyofasi va Xudoning mujassamlashishiga bag‘ishlangan. Birinchi aqidaga ko‘ra, Xudoning ichki hayoti uch qiyofasi yoki yuzlarining, ya’ni Ota (boshlanishi bo‘lmagan boshlang‘ich asos), O‘g‘il yoki Logos (mazmun va shakl beruvchi tamoyil) va Muqaddas Ruh (jonlantiruvchi tamoyil), munosabatidan iborat. O‘g‘il Otadan “tug‘iladi”, Muqaddas Ruh Otadan “kelib chiqadi” (“taraladi”). Bunda “tug‘ilish” va “kelib chiqish” (“taralish”) jarayonlarida vaqtning ahamiyati yo‘q, chunki xristianlikdagi Xudoning uchchala ko‘rinishi har doim mavjud bo‘lgan, ya’ni ular abadiy (mangu) va qadr–qimmatiga nisbatan tengdir. Xristianlik ta’limotiga ko‘ra, inson Xudoning timsoli sifatida yaralgan. Lekin ilk odamlar tomonidan sodir etilgan gunoh (“gunohi azim”) bu timsolni yemirib, insonlarni osiy bandalarga aylantiradi. Iso Masih barcha odamlar gunohlarini yuvish maqsadida xochda azob tortadi va vafot etadi. Shuning uchun xristianlik, umuman azob-u–uqubat va jabrlanishni, dindorlar tomonidan o‘zlaridagi har qanday xohish va nafsning tiyilishini poklovchi ahamiyatga ega deb ta’kidlaydilar: “taqdirga tan bergan” (“o‘z xochini qabul qilgan”) inson voqelikdagi va ichki dunyosidagi yovuzlikni yengadi. Buning oqibatida inson din amrini bajaribgina qolmasdan, o‘zi ham kamol topadi, Xudoga yaqinlashadi. Bu, xristianlikka e’tiqod qiluvchilarning vazifasi hisoblanib, shu orqali u Iso Masih qilgan qurbonlikni oqlagan bo‘ladi. Insonning bunday talqini faqat xristianlikka xos bo‘lgan “sirli marosimlar” (Din ta’limotiga binoan ushbu marosimlarda Muqaddas Ruh ishtirok etadi, va aynan shu sababli ular “sirli” deb ataladi) –inson hayotiga ilohiylikni kiritish maqsadida qilinadigan o‘ziga xos topinish (kult) harakati–tushunchasi bilan bog‘liqdir. XRISTIANLIK MAROSIMLARI
98 COMMENT EVITER DE REPETER UN COMPLEMENT? Observez ——— Réﬂ échissez ——— Expliquez 1. Observez les phrases. Lisez-les. – J’aime beaucoup les ﬁ lms fantastiques. Et toi? – Moi non, je ne les aime pas du tout. Je préfère les comédies. – On va voir le spectacle. – As-tu donné les billets aux enfants? – Oui, je les leur ai donnés. – Est-ce que tu peux prêter ce livre à Jules? – Non, je ne peux pas le lui prêter parce que je ne l’ai pas encore lu. – Annie, qu’est-ce que tu peux me recommander de lire? – Je peux te recommander ce livre d’aventure. Il est très intéressant. Vous avez trouvé la règle? Oui, pour éviter la répétition d’un complément, on emploie: le – la – les – lui – leur ou me – te – nous – vous 2. Complétez les phrases avec «lui», «leur», «me», «te»: Il a mal à la tête. Il faut ... donner un comprimé. Je voudrais dessiner. Peux-tu ... donner des crayons de couleur? Je voudrais ... présenter mon frère. Il est dessinateur. Les enfants pleurent. Il faut ... donner des bonbons. 3. Répondez aux questions en employant les pronoms compléments. Exemple: – Est-ce que tu mets ton chapeau de paille? – Oui, je le mets. – Tu aimes lire les livres d’aventure? – Valérie, est-ce que tu achètes une nouvelle robe pour la soirée? – Paul, veux-tu me passer ce morceau de pain? – Marc, Claude, est-ce que vous avez déjà invité Christine à l’anniversaire de Michel? – Vous n’envoyez pas de carte postale à vos amis de Paris? 4. Et maintenant, composez de petits dialogues. Utilisez les pronoms-compléments. Situations: A la bibliothèque. Au cinéma. Au théâtre. A l’exposition. GRAMMAIRE
Shuni bemalol ta’kidlash mumkinki, O’zbekiston o’zining yuqori darajali intellektual imkoniyatlari bilan axborot texnologiyalari tamaddunining qirg’og’ida qolib ketmasligi zarur
Klassik nazariyaga ko‘ra yetarlicha yuqori temperaturalarda qattiq jismlarni tashkil etgan zarralarning tebranish energiyalari katta bo‘lganda, ularning tebranma harakatlarini ma’lum darajadagi xatolik bilan bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan mustaqil deb qarash mumkin. Juda ko‘p tajriba natijalariga ko‘ra, temperaturaning ortishi bilan xona temperaturasidan birmuncha yuqori temperaturalarda kristallarning molyar issiqlik sig‘imining Dyulong-Pti qonunidan chetlanishi va kva-zichiziqli ortishi kuzatiladi. Klassik fizika tasavvuriga ko‘ra qattiq jismning har bir tebranayotgan zarrasi uchun ma’lum bir vaqtda tebranishlarining bir erkinlik darajasiga to‘g‘ri keladigan kinetik energiyasi uning potensial energiyasiga teng bo‘ladi. Issiqlik tebranishlarining bir erkinlik darajasiga to‘g‘ri keladigan kinetik energiyasi = = kgI/2 Бo"1aй, Бипдa Kв -Bo тaп Дoшппyз1, T-)ят Teтpeгaшгa5 1. Teбгaптa harakat qilayotgan zarraning o‘rtacha potensial va kinetik energiyalari teng deb qaralganligi uchun va kristallning har bir tuguni (zarrasi) uchta erkinlik darajasiga ega bo‘lganligi uchun tebranayotgan har bir tugunning to‘la energiyasi quyidagicha bo‘ladi: E = 3(E, 4 E.) = 3x25= 386,7. (5.20) Bir atomli 1 mol modda uchun ichki energiya quyidagicha bo‘ladi: E.= M.E = ЭMakBT =3ET, (5.21) bunda Ny - Avogadro soni, R-Mk -universal gaz doimiysi. U holda barcha ximiyaviy tarkibi sodda bo‘lgan kristall jismlarning 1 mol miqdorining issiqlik o‘zgarmas bosimdagi sig‘imi oxirgi ifoda (4.21) ga ko‘ra, quyidagi miqdorga teng va o‘zgarmas bo‘ladi: Cy= aEШAT = coпa. = 3R «25 Joul/(molxgrad). (5.22) Shunday qilib, klassik fizika qarashlari asosida Dyulong-Pti qonunini tushuntirish mumkin bo‘ldi. Ko‘pgina kristallar (ayniqsa metallar) uchun Dyulong-Pti qonuni xona temperaturasida yaxshi bajariladi. Demak, bu kristallardagi issiqlik tebranishlarini xona temperaturasida bir-biriga bog‘lanmagan, mustaqil deb qarash mumkin. Ammo tajribalarning ko‘rsatishicha, ayrim kristallar uchun xona temperaturasi issiqlik sig‘imining 146
Albatta! Qanday qilib deysizmi? Unda asalari zahri bilan davolash, ya'ni apiterapiya haqidagi maqolamizni diqqat bilan o'qing Bizga bu borada xalq tabobati bilan shug'ullanib, ko'pchilikning dardiga darmon bo'layotgan Gulnora Shermatova yordam beradi
Vazirlar Mahkamasining faoliyatini tashkil etish tartibi va vakolat doirasi qonun bilan belgilanadi
MUNDARIJA Kirish..........uoil lain oil n ai oo oina onni nn nn in n nn nn nn n n n nn anna 3 1-bob. Shaxsiy kompyuterlarning turlari, modellari va texnik ko‘rsatkichlari... 00a onal allala lo losos sn sn nn nnnnnnnn 5 1.1. Kompyuterlar tasnifi ........................................sssovrsovosis0nnsnnnnnsinnnsna 5 1.2. Kompyuterlarning asosiy texnik ko‘rsatkichlari ....... u... 7 1.3. Shaxsiy kompyuterlarning funksional bloklari ........uo lin. 10 1.4. Shaxsiy kompyuterning konstruksiya elementlari... 18 2-bob. Tizimli platani tanlash va o‘rnatish .......................lliillll lois ooo sssninnn 22 2.1. Tizimli plataning vazifasi va ishlash tamoyili... 22 2.2. Tizimli platani tanlash .....................................ssovoosnnosin0nns0nnnnin0nnni 24 2.3. Tizimli platani o‘rnatish.....................ui...oio ooo osson ns n no ns nson sn sn nson 31 2.4. Ichki va tashqi magistrallar .......................................ssssovososonisin0ni 32 2.5. Tashqi portlar ...................................ssivisoiosininisin0nosnnonsinnnnsnnnnninnnnni 42 3-bob. Qattiq disk ..........................................ssssssisiiininoninnnnnn ns snnnnnn nn nnnsnnnnnnnnn 46 3.1. Qattiq disklardagi jamlagichlarning asosiy komponentlari va ko‘rsatkichlari....................... uli ill olio iison sni n ss non sn nn nn nn n nanni 46 3.2. Qattiq disklardagi jamlagichlarning 18 Шaб Taтoyш. 52 3.3. Diskni bo‘lish va formatlash 1155 3.4. Windows oilasi operatsion tizimlarining fayl tizimlari................ 59 3.5. Qattiq diskni o‘rnatish ............................oi.ooios osson nsn inv n non ns nson n nini 63 3.6. Vinchesterni sovitish tizimlari.......... u... ill lal soss nunning 65 4-bob. Belgili va grafikli axborotlarni kiritish vositalari........................... 68 4.1. Belgili (simvolli) axborotlarni kiritish vositalari ......... 00 68 4.2. Grafik axborotlarni kiritish qurilmalari ......................ii.iiiiiiioissunnn 72 4.3. Maxsus dasturiy ta’minotni o‘rnatish....................................sssonss 83 5-bob. Axborotni hujjatlashtirish vositalari............ ш.ни 86 5.1. Printer va bosmaga chiqarish texnologiyalarining tasniflanishi .....86 5.2. Grafik quruvchilar (plotterlar)........................................ssorosonsininna 95 6-bob. Audio jihozlar............................................ssuvssishisivisinisoso nonin nnn ns ananing 103 6.1. Tovush adapteri.....................................sssssssovosinin0s0nnnsinnnsasonnninnna 103 6.2. Akustik tizim............... oa lana lao noon nn nn nn nn nn nn nn n nn nn n nn nn nning 107
Kalka-yupqa shaffof qog‘oz bo‘lib, asosan rulon ko‘rinishida ishlab chiqariladi. Shuningdek, Y va D rusumli qalam bilan chiziladigan kalkalar ham ishlab chiqariladi. Bu kalkalarda chizmalar to‘g‘ridan-to‘g‘ri qalam bilan chiziladi. Kalkada tush bilan chizilgan chizmalar ko‘plab nusxalar ko‘chirib olishda ishlatiladi. Qalamlar. Chizmachilikda ishlatiladigan qalamlar qattiq. yumshoq va o‘rtacha qattiqlikda bo‘ladi. Turli mamlakatlarda tayyorlanadigan qalamlar turlicha belgilanadi. Rossiyada ishlab chiqariladigan «Konstruktor» rusumli qalamlar quyidagicha ya’ni qattiq qalamlar T, yumshoq qalamlar M va o‘rtacha qattiqlikdagi qalamlar TM harflari bilan belgilangan. Qalam grafitining qattiqligini ortishiga qarab T, 2T, 3T va hokazo, yumshoqligiga qarab M, 2M, 3M va hokazo deb belgilanadi. O‘rtacha qattiqlikdagi qalamlar TM yoki CF harflari bilan belgilanadi. Chexiyada ishlab chiqariladigan «KOH-I-NOOK» rusumli qalamlar lotin harflari bilan belgilanadi: qattiq qalamlar-H., 2H, 3H va hokazo, yumshoq qalamlar—B, 2B, 3B va hokazo, o‘rtacha qattiqlikdagi qalamlar-HB harflari bilan belgilanadi. Qalam rusumi ko‘rsatilmagani uchidan konus shaklida ochiladi. Ingichka chiziqlarni chizish uchun mo‘ljallangan qalamning ochilgan qismining uzunligi 25-30 mm, chiqarilgan grafitning uzunligi esa 8-10 mm bo‘lishi kerak (1.2-rasm, a). Qalamni ishga tayyorlash muhim ahamiyatga ega. Qalam to‘g‘ri ochilmasa chizmani aniq va sifatli qilib chizib bo‘lmaydi. Qalamdan foydalanishda uni mayda donli jilvir qog‘ozga vaqti-vaqti bilan ishqab.
45 Mevali va manzarali daraxtlar po‘stlog‘i orasida, to‘kilgan barglar ostida va mumiѐlangan bitlar ichida g‘umbaklanish fazasida qishlaydi. Bir kecha-kunduzgi harorat o‘rtacha 14-16° S bo‘lsa-da dastlabki liziflebuslar uchib chiqishi aniqpangan. Urg‘ochisi uchib chiqqandan so‘ng qo‘shimcha oziqlanmasdan tuxum qo‘ya boshlaydi. Bu esa amalda undan foydalanishda katta ѐrdam beradi. Ixtiѐriy partenogenez yo‘li bilan urug‘lanmagan tuxumdan erkak va urug‘langan tuxumdan esa urg‘ochi hasharotlar ko‘payib, rivojlanadi. Urg‘ochisi kartoshka bitiga o‘rtacha 80, poliz bitiga 70 taga yetkazib tuxum qo‘yadi (Kojayeva,1965). Tuxumi cho‘zinchoq- arqonsimon shaklda, (limon shaklini namoѐn qiladi), juda mayda (0,70,9 x 0,3-0,36 mm). Tuxumini o‘simlik biti gipodermasi ostiga qo‘yadi. Embrion rivojlanishi 3 kun, so‘ng lichinka bit tanasi ichiga kiradi. Lichinka 3 ѐshni o‘taydi; bir ѐshdagisi rangsiz, deyarli tiniq, tanasi kuchsiz egilgan, o‘lchami 0,4-0,6mm, boshi tanasidan ajralib turadi. Kuchsiz xitinlashgan, jag‘i yaxshi rivojlangan. Ikki ѐshlilari, oldingilariga nisbatan tana o‘lchami bilan farq qiladi (0,7-1mm). Tanasining uzunligi 1,5mm bo‘lib, faol harakatlanadi. Harorat 14-26°Sda, nisbiy havo namligi 46-75% da bitta avlodning rivojlanishi 615 kun. Shuningdek L.V.Lyashovaning ma’lumotiga (1992) ko‘ra havo harsrati 23-25°S da, nisbiy havo namligi 70 % da, tekinxo‘rni bitta avlodining rivojlanishi 89, poliz va kartoshka biti bilan oziqlansada 5-7 kun davom etadi. G‘umbagi oqish-sariq, tana ko‘rinishi imago kabi. Liziflebus g‘umbaklanish davrida mumiѐlangan o‘simlik bitlarida harorat 30° S da va nisbiy havo namligi 80 % da 120 kun saqlangan populyatsiyalar uchib chiqishi 50 % ni tashkil etadi. Harorat 25° S da, 60 % namlikda imagolar mumiѐlangan bitlardan 70 %, shu haroratda va 30 % namlikda 60 % gacha uchib chiqadi. Urg‘ochisi odatda 2-3 ѐshli bitlarga tuxum qo‘yadi, voyaga yetgan, qanotli bitlarni kam zararlaydi. Bit tanasiga joylashgandan so‘ng, uning tanasini tuxum quygichi bilan teri qoplamini teshib shu yerga tuxumini qo‘yadi. Laboratoriyada ommaviy ko‘paytirish yo‘lga qo‘yilgan. O‘zbekistonda 57 ta avlod beradi. Sholg‘om dieretellasi (Diaeretiella rapae Mit.) -Urg‘ochisini boshi yaltiroq qora ѐki jigarrangda, kengligi 0,50,56 mm, uzunligi 0,32-0,38 mm, mo‘ylovlari to‘q jigarrangda, ularning uzunligi 0,21-0,27 ve 13-15 bo‘g‘imli. Ko‘kragi yaltiroq-qora, ba’zan oldingi ko‘kragi, oѐqlari sariq, soni va panjalari qoramtir, qanotlari tiniq, sariq rangda(14-rasm). Uzunligi 3,54,0 mm keladi. Erkagi urg‘ochisiga o‘xshaydi, tana uzunligi 1,5-2,0 mm, mo‘ylovlari 16-18 bo‘g‘imdan iborat.
O‘zbekiston chempionatida ishtirok etuvchi klublarda koronavirus alomati sezilayotgan futbolchilar soni tobora ortayotganligi tufayli Superliga bahslari to‘xtatilishi mumkin. «Paxtakor» klubining 5 nafar futbolchisining harorati oshib, isitmalagani uchun jamoa a'zolari 17 iyul, juma kuni koronavirusga test topshirgan va natijalar musbat chiqqan. 5 futbolchisida virus aniqlangani haqida klub axborot xizmati ham ma'lumot berdi. PFL bosh direktori vazifasini bajaruvchi Diyor Imomxo‘jayevning Tribuna.uz saytiga ma'lum qilishicha, 20 iyul kuni PFL Superliga klublari rasmiylari va bosh murabbiylari bilan Zoom orqali videokonferensiya o‘tkazib, chempionat bahslarini davom ettirish yoki qoldirish masalasini muhokama qiladi. Shundan so‘ng PFL tomonidan bir qarorga kelinadi. Ma'lumot uchun, avvalroq Superliganing «Bunyodkor», «Surxon» klublarida, Pro-ligada esa «Dinamo» va «Xorazm» futbolchilarida koronavirus alomatlari aniqlangan edi.
ehtimollik nazariyasidan foydalanilsa,ushbu lahzalar nazariy lahzalardeb nomlanadi. Variantning R-tartibdagi empirik lahzasini hisoblash uchun ushbu ishlatiladi: 13 ari C) т. м Y (4.15) Quyidagi lahzalar alohida farqlanadi: 1) boshlangich lahzalar (C—0): ak—Xalo, (4.16) Nol tartibli boshlangich lahza (R-—0): y Xl 1 " Xm; Birinchi tartibli boshlangich lahza (R-1): Zim; — a = ——— = X Xm; va hokazo: 2) shartli lahzalar (C—belgilangan ko‘rsatgich). (4.15) hisoblash davrida oson bo‘lishi uchun C€ ko‘rinishini taxminiy arifmetik o‘rtalikga yaqin etib belgilanadi.Bu holatda S ko‘rinishi yolg‘onli nol deb ataladi. Shartli lahzalar yolg‘onli nolga nisbatan ushbu holatda uchraydi: —XAM, — yт " 3)markaziy lahzalar (C—X) markaziy lahzalar bilan shartli lahzalarning Xr (4.17) o‘rtasida ushbu aloqalar mavjud: az —h”laz — («071 aз = h”laz — 3a; v az 42(a2)") a = "Ta; –4017 aз 46(a1)" – 3a: 1; (4.18) 117
Samarqanddagi xususiy tug‘uruqxonada chaqaloqlar savdosi bilan shug‘ullanib kelingan Sotilmay qolganlari esa yoqib yuborilgan Buxorolik ayol erkak qiyofasida 2 oy qo‘shnisi bilan uchrashib yurdi Daryo internet nashriga be e'tibor bo'lmaganingiz uchun rahmat O‘zbekistonda birinchi yarim yillikda 427 ta xususiy ta’lim muassasasiga litsenziya berildi OAV: Toshkent shahrining sobiq hokimi Rahmonbek Usmonov qamoqqa olindi Samarqanddagi bir qator tibbiyot muassasalari rahbarlari vazifasidan ozod etildi Eng ko‘p o‘qilgan “Sevimli TV” film namoyishi vaqtida ko‘rsatilgan ochiq yotoq sahnasi uchun uzr so‘radi Rossiyaga uchuvchilikka o‘qish uchun kelgan va bir yildan beri hibsda saqlanayotgan o‘zbekistonlik 21 yashar yigit ochlik e’lon qildi

Subsets and Splits

No community queries yet

The top public SQL queries from the community will appear here once available.