Title
stringlengths 15
17
| Keywords
stringlengths 3
238
| Summary
stringlengths 73
7.23k
| Text
stringlengths 125
444k
|
|---|---|---|---|
Mál nr. 72/2003
|
Kærumál Málshöfðunarfrestur Frávísunarúrskurður felldur úr gildi
|
Með úrskurði sérstakrar úrskurðarnefndar var lagt á H sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla samkvæmt ákvæðum laga nr. 37/1992 um það efni. Barst H úrskurðurinn 3. júlí 2001, en lögmanni hans 18. sama mánaðar. H höfðaði mál gegn íslenska ríkinu 5. júní 2002 og krafðist þess aðallega að úrskurðurinn yrði felldur úr gildi og ríkinu gert að endurgreiða sér fjárhæðina. Með hinum kærða úrskurði varð héraðsdómari við kröfu ríkisins um frávísun málsins á þeirri forsendu að H hafi ekki höfðað það innan eins mánaðar frests, sem mælt er fyrir um í lögum nr. 37/1992, frá því að úrskurður gekk um kæru hans fyrir áðurgreindri nefnd. Varakrafa H, um að álagt gjald yrði lækkað, var að nokkru studd við röksemdir varðandi andvirði aflans, sem hann veiddi umfram heimild, en annars lutu málsástæður hans hvorki að magni þessa afla né andvirði hans. Að virtum dómi Hæstaréttar í máli nr. 73/2000, varð málsókn H ekki talin háð umræddu frestsákvæði laga nr. 37/1992 að því leyti, sem hún varðaði ekki ágreining um magn eða andvirði umframaflans. Því til samræmis var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Gunnlaugur Claessen og Ingibjörg Benediktsdóttir. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. febrúar 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. janúar 2003, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður. I. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði á málið rætur að rekja til þess að sóknaraðili gerði út á árinu 2000 fiskiskip sitt Venus HF 519 til veiða meðal annars á úthafskarfa, en af honum hafði skipið þá heimild til að veiða tæplega 2.412 tonn. Fiskistofa tilkynnti sóknaraðila með bréfi 11. janúar 2001 að veiðar skipsins á þessari fisktegund hafi á fyrrnefndu ári farið 61.856 kg fram úr aflamarki og var þess jafnframt getið að andvirði umframaflans væri talið alls 4.455.706 krónur. Sóknaraðila var gefinn kostur á að gera athugasemdir innan tiltekins frests. Að undangengnum frekari bréfaskiptum við sóknaraðila tilkynnti Fiskistofa honum 5. mars 2001 um álagningu sérstaks gjalds vegna ólögmæts sjávarafla samkvæmt ákvæðum laga nr. 37/1992 um það efni. Var fjárhæð gjaldsins sú sama og áðurgreint andvirði umframafla samkvæmt ákvörðun Fiskistofu. Sóknaraðili kærði þessa álagningu 18. mars 2001 til Fiskistofu, sem kvað upp úrskurð um kæruefnið 29. sama mánaðar og staðfesti hana. Greiddi sóknaraðili 4. apríl 2001 umræddar 4.455.706 krónur með fyrirvara um réttmæti álagningar gjaldsins og áskilnaði um rétt til endurheimtu fjárins. Í framhaldi af því skaut sóknaraðili 11. apríl 2001 úrskurði Fiskistofu til sérstakrar úrskurðarnefndar, sem starfar samkvæmt 6. gr. laga nr. 37/1992. Með úrskurði 29. júní 2001 staðfesti nefndin úrskurð Fiskistofu. Fyrir liggur að sóknaraðila barst úrskurðurinn 3. júlí 2001, en lögmanni hans 18. sama mánaðar. Sóknaraðili höfðaði mál þetta 5. júní 2002 og krafðist þess að áðurnefndur úrskurður frá 29. júní 2001 yrði felldur úr gildi og varnaraðila gert að endurgreiða sér 4.455.706 krónur með nánar tilgreindum vöxtum. Til vara krafðist sóknaraðili þess að álagt gjald yrði lækkað. Með hinum kærða úrskurði varð héraðsdómari við kröfu varnaraðila um frávísun málsins á þeirri forsendu að sóknaraðili hafi ekki höfðað það innan eins mánaðar frests, sem mælt er fyrir um í 4. mgr. 10. gr. laga nr. 37/1992, frá því að úrskurður gekk um kæru hans fyrir áðurgreindri nefnd samkvæmt 6. gr. sömu laga. II. Samkvæmt héraðsdómsstefnu reisir sóknaraðila málsókn þessa aðallega á því að fyrrgreind álagning Fiskistofu 5. mars 2001 styðjist ekki við viðhlítandi lagaheimild. Ákvæði laga nr. 37/1992 eigi þannig ekki við um úthafskarfaveiðar hans, því þær hafi farið fram undir alþjóðlegri stjórn Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndarinnar, en innan hennar eigi að gera samkomulag um veiðarnar. Liggi ekkert fyrir í málinu um hvort slíkt samkomulag hafi verið gert varðandi úthafskarfaveiðar á árinu 2000 eða hvers efnis það hafi verið, hvort Íslendingar hafi þá veitt meira en það, sem þeim var ætlað, eða aðrar þjóðir nýtt aflaheimildir sínar til fulls. Ekkert liggi heldur fyrir um hvort skip sóknaraðila hafi veitt umframafla sinn innan íslenskrar fiskveiðilögsögu eða utan hennar. Í annan stað ber sóknaraðili fyrir sig að brotið sé gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar með því að þeir, sem leggi stund á úthafskarfaveiðar, megi ekki flytja ónýttar aflaheimildir milli ára eins og almennt megi gera við aðrar veiðar samkvæmt 10. gr. laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða. Varakröfu sína reisir sóknaraðili á því að álagning Fiskistofu hafi tekið mið af afurðaverði, en ekki verðmæti þess afla, sem hann hafi veitt umfram heimild. Eigi álagningin því að sæta lækkun á nánar tilteknum grunni. Loks ber sóknaraðili því við að afli skips hans umfram heimild hafi verið svo óverulegur að ekki geti átt við að leggja á hann gjald af þessum sökum, enda útilokað að nýta aflaheimildina án þess að eiga á hættu að lítils háttar umframafli geti fylgt með. Eins og ráðið verður af framansögðu er varakrafa sóknaraðila að nokkru studd við röksemdir varðandi andvirði aflans, sem hann veiddi umfram heimild, en annars lúta málsástæður hans hvorki að magni þessa afla né andvirði hans. Að virtum dómi Hæstaréttar 15. júní 2000 í máli nr. 73/2000, sem birtist í dómasafni þess árs á bls. 2315, verður málsókn sóknaraðila ekki talin háð frestsákvæði 4. mgr. 10. gr. laga nr. 37/1992 að því leyti, sem hún varðar ekki ágreining um magn eða andvirði umframaflans. Því til samræmis er óhjákvæmilegt að fella hinn kærða úrskurð úr gildi og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Með því að sóknaraðili hefur ekki krafist fyrir Hæstarétti málskostnaðar í héraði eða kærumálskostnaðar verður hvor aðili látinn bera sinn kostnað af þessum þætti málsins á báðum dómstigum. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. janúar 2003. I Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar fyrr í dag, var höfðað fyrir dómþinginu af Hvali hf., kt. 650169-6549, Reykjavíkurvegi 46-48, Hafnarfirði, á hendur íslenska ríkinu. Dómkröfur stefnanda voru þær aðallega, að úrskurður úrskurðarnefndar samkvæmt 6. gr. laga nr. 37/1992, hinn 29. júní 2001, í málinu Hvalur hf. gegn Fiskistofu, skuli felldur úr gildi, og Fiskistofa dæmd til að greiða stefnanda 4.455.706 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. maí 2001 til 1. júlí 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist, að álagt gjald verði úrskurðað mun lægra. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda. Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að málinu verði vísað frá dómi og að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins. Til vara krefst stefndi þess, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins. Til þrautavara krefst stefndi þess, að fjárkröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar og að málskostnaður verði látinn niður falla. Hinn 27. nóvember fór fram munnlegur málflutningur um frávísunarkröfu stefnda, en málið var endurupptekið og flutt að nýju í dag og tekið til úrskurðar að honum loknum. Er einungis frávísunarþáttur málsins hér til úrlausnar. Dómkröfur stefnanda í þessum þætti málsins eru þær, að frávísunarkröfu verði hrundið, en auk þess krefst hann málskostnaðar. Málavextir eru þeir, að stefnandi gerði út skuttogarann Venus HF 519. Á árinu 2000 hafði stefnandi leyfi til þess að veiða 2.411.995 kg. af úthafskarfa fiskveiðiárið 1. janúar 2000 til 31. desember 2000 samkvæmt útgefnu veiðileyfi Fiskistofu, dagsettu 23. mars 2000. Með bréfi, dagsettu 11. janúar 2001, tilkynnti Fiskistofa stefnanda, að veiði á úthafskarfa fyrir þetta tímabil hefði verið 61.856 kg umfram heimildir. Fiskistofa taldi, að þessi umframafli sætti álagningu gjalds samkvæmt ákvæðum laga nr. 37/1992. Var umframafli tilgreindur 61.865 kg og andvirði hans væri 4.455.706 krónur. Stefnanda var veittur frestur til þess að tjá sig um málið og boðaða álagningu til 19. janúar 2001. Í framhaldi af því urðu nokkur bréfaskipti milli stefnanda og Fiskistofu. Með bréfi, dagsettu 5. mars 2001, tilkynnti Fiskistofa stefnanda, að lagt hefði verið á hann sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla samtals 4.455.706 krónur. Byggði niðurstaða Fiskistofu á því, að 61.856 kg teldist vera ólögmætur sjávarafli, sbr. III. kafla laga nr. 151/1996, IV. kafla laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, og 7. gr. reglugerðar nr. 175/2000, um veiðar úr úthafskarfastofninum árið 2000, sbr. einnig V. kafla í leyfisbréfi til veiða á úthafskarfa árið 2000. Gjald skyldi lagt á þann sem gert hefði út skip, sem veitt hefði gjaldskyldan afla, sbr. 2. mgr. 1. gr. og 1. mgr. 2. gr. laga nr. 37/1992, og að gjaldið skyldi nema andvirði aflans með vísan til 1. mgr. 3. gr. sömu laga. Hinn 18. mars 2001 kærði stefnandi þessa álagningu til Fiskistofu. Með úrskurði, dagsettum 29. mars 2001, hafnaði Fiskistofa kæru stefnanda og í kjölfarið greiddi stefnandi álagt gjald með fyrirvara um réttmæti þess. Hinn 11. apríl 2001 kærði stefnandi úrskurð Fiskistofu til úrskurðarnefndar samkvæmt 6. gr. laga nr. 37/1992. Kvað nefndin upp úrskurð í því máli hinn 29. júní 2001. Samkvæmt gögnum málsins var umræddur úrskurður sendur til stefnanda og lögmanns hans með ábyrgðarbréfi og voru bréfin móttekin af stefnanda hinn 3. júlí 2001 og af lögmanni hans hinn 18. júlí s.á. Hinn 5. júní 2002 var stefna í máli þessu birt lögmanni stefnda, þar sem hann lýsti yfir að fallið væri frá stefnufresti. Málið var þingfest hinn 6. júní sl. Stefndi byggir aðalkröfu sína, um frávísun málsins, á því, að stefnandi hafi ekki höfðað mál þetta fyrr en með stefnu birtri 5. júní sl. Hafi þá verið liðinn málshöfðunarfrestur sá er mælt er fyrir um í 4. mgr. 10. gr. laga nr. 37/1992. Af þeim sökum beri að vísa málinu frá dómi. Breyti engu um, þótt ekki hafi verið getið um málshöfðunarfrest í úrskurði úrskurðarnefndarinnar. Hvorki aðilar málsins né úrskurðarnefndin hafi vald til að hafa áhrif á þann málshöfðunarfrest og víkja þessu ákvæði laganna til hliðar. Þá hafi ekki verið skylt að geta um það í úrskurði, hver málshöfðunarfrestur væri, þar sem um kærumál hafi verið að ræða. Gildi 31. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, um form og efni úrskurða æðra stjórnvalds í kærumáli, en ekki ákvæði 2. mgr. 20. gr. laganna. Stefndi byggir á því, að 4. mgr. 10. gr. laga nr. 37/1992, sé í fullu samræmi við 60. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, og mannréttindasáttmála Evrópu og vísar í því sambandi til Hæstaréttardóma frá 1995, bls. 2879, 1998, bls. 829, og frá 22. apríl 2002 í málinu nr. 156/2001. Varhugavert sé að telja gjaldtöku vegna umframveiði refsingu eða refsikennd viðurlög, heldur miði hún að því, að aðili geti ekki haft beinan hagnað af veiðum umfram aflaheimildir og réttlætist af brýnni nauðsyn á verndun fiskistofna. Gjaldtakan fari fram án tillits til refsinæmis verknaðar og miðist við verðmæti þess afla sem umfram sé leyfðrar aflaheimildar skips. Í málinu geri stefnandi kröfu um ógildingu úrskurðar úrskurðarnefndar samkvæmt 6. gr. laga nr. 37/1992 og til endurgreiðslu gjalds, sem lagt hafi verið á samkvæmt 1. gr. laganna. Ákvæði 4. mgr. 10. gr. laganna taki skýrlega til þess sakarefnis sem dómkröfur stefnanda geymi og málatilbúnaður að öðru leyti. Hinn lögákveðni 30 daga málshöfðunarfrestur hafi verið liðinn löngu áður en málið hafi verið höfðað og beri því að vísa málinu frá. Stefnandi byggir kröfu sína, um að hrinda beri kröfu um frávísun málsins, á því, að samkvæmt 60. gr. stjórnarskrárinnar nr. 3/1944 skeri dómstólar úr um embættismörk yfirvalda. Þetta ákvæði hafi iðulega verið túlkað svo, að menn eigi rétt til þess að bera mál sín undir dómstóla. Ekki síst eigi það við, þegar verið sé að leggja á menn refsingar eða refsiviðurlög. Það stríði gegn stjórnarskránni að setja tímamörk á það, þegar menn vilji hnekkja refsingum, refsiviðurlögum eða refsikenndum viðurlögum, sbr. og I. kafla mannréttindasáttmála Evrópu, einkum 6. gr. Málshöfðunarfrestur 4. mgr. 10. gr. laga nr.37/1999 brjóti því í bága við 60. gr. stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmála Evrópu og sé að engu hafandi. Einnig byggir stefnandi á því, að úrskurður nefndar samkvæmt 6. gr. laga nr. 37/1992 sé haldinn þeim alvarlega annmarka, að ekki sé getið um hinn stutta málshöfðunarfrest, en skýr fyrirmæli séu um það í 3. tl. 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, að veita skuli leiðbeiningar um lögbundna málshöfðunarfresti. Þar sem þessa hafi ekki verið gætt, leiði það til þess, að málshöfðunarfresturinn hafi ekki gildi gagnvart stefnanda. Þá beri að líta til þess, að úrskurðurinn hafi verið kveðinn upp degi áður en rétthlé hafi hafist og einnig þess, að lögmaður stefnanda hafi verið erlendis frá 8. júní 2002 til 8. júlí 2002, en greinargerð Fiskistofu hafi verið rituð 6. júní 2002. Lögmaður stefnanda hafi því ekki getað gert athugasemdir við hana, en lögmaðurinn hafi talið að flytja ætti málið munnlega fyrir nefndinni, eins og fordæmi séu til. Aðilar hafi hins vegar aldrei komið fyrir nefndina. Byggir stefnandi á því, að þetta eigi að leiða til ógildingar málsmeðferðarinnar. Einnig vísar stefnandi til dóms Hæstaréttar Íslands hinn 15. júní 2000, í málinu: Íslenska ríkið gegn Vinnslustöðinni h/f. Eins og áður greinir gaf Fiskistofa út leyfi til handa stefnanda til veiða á úthafskarfa árið 2000. Var leyfið gefið út á grundvelli laga nr. 151/1996, um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, reglugerðar nr. 175/2000, um veiðar úr úthafskarfastofninum árið 2000, með síðari breytingum, og reglugerðar nr. 447/1999, um veiðieftirlit á samningssvæði Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndarinnar (NEAFC). Samkvæmt leyfinu voru veiðar umfram aflamark skips í úthafskarfa óheimilar og tekið fram að sérstakt gjald vegna slíks afla yrði lagt á, samkvæmt ákvæðum laga nr. 37/1992. Samkvæmt úrskurði Fiskistofu, sem staðfestur var af úrskurðarnefnd samkvæmt 6. gr. laga nr. 37/1992, var slíkt gjald lagt á stefnanda. Með málssókn þessari hyggst stefnandi fá þann úrskurð felldan úr gildi. Ágreiningur máls þessa lýtur að skyldu stefnanda til greiðslu gjalds samkvæmt 1. gr. laga nr. 37/1992. Stefnandi í máli þessu byggir kröfu sína um ógildingu úrskurðar úrskurðarnefndar á því, að lög nr. 37/1992 eigi ekki við um veiðar á úthafskarfa, brotið hafi verið gegn jafnræðisreglu með því, að stefnanda hafi ekki verið heimilt að flytja afla milli veiðiára, álagningin væri ekki miðuð við réttar forsendur og að frávik frá veiðum hafi verið óverulegt, en ógerlegt væri að veiða af þeirri nákvæmni, að ekki væri farið út fyrir úthlutað aflamark. Stefnandi byggði kæru sína til úrskurðarnefndarinnar á sömu málsástæðum, en, eins og áður greinir, hafnaði úrskurðarnefndin öllum þessum málsástæðum stefnanda og staðfesti úrskurð Fiskistofu um álagningu gjaldsins og fjárhæð þess. Tók úrskurðarnefndin afstöðu til allra þeirra málsástæðna stefnanda í úrskurði sínum. Samkvæmt skýrri meginreglu laga er heimilt að bera réttarágreining undir endanlegan úrskurð dómstóla, sbr. 60. gr. stjórnarskrárinnar, svo og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Takmörkun á þeim rétti verður að vera skýr og ótvíræð, svo að hún komi til álita. Samkvæmt lögum nr. 37/1992, um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla, takmarkast þessi réttur af málshöfðunarfresti samkvæmt 4. mgr. 10. gr. laganna, en greinin hljóðar svo: „ Ágreiningur um skyldu til greiðslu gjalds skv. 1. gr. eða um ábyrgð á greiðslu þess má bera undir dómstóla sé það gert innan 30 daga frá uppkvaðningu úrskurðar skv. 6. gr. Slíkt málsskot frestar ekki fullnustu úrskurðar.” Ákvæðið er skýrt og ótvírætt um málshöfðunarfrest þann sem þar er mælt fyrir um. Fyrir liggur að úrskurðarnefndin gat ekki um málshöfðunarfrestinn í úrskurði sínum, eins og bar að gera samkvæmt 3. tl. 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þó svo þessa hafi ekki verið gætt verður ekki talið að leiði eigi til þess, að stefnandi sé ekki bundin af fresti til þess að bera réttarágreining þennan undir dómstóla, eins og gert er í máli þessu, þegar málshöfðunarfrestur er lögmæltur og skýr. Þá verða væntingar stefnanda um að flytja skyldi málið munnlega fyrir úrskurðarnefndinni, eða árstími sá, sem úrskurður nefndarinnar er kveðinn upp á, ekki þess valdandi, að fyrrgreind lagagrein eigi ekki við um ágreininginn. Samkvæmt þessari niðurstöðu ber, með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, að úrskurða stefnanda til þess að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 50.000 krónur. Hervör Þorvaldsdóttir, héraðsdómari, kvað upp úrskurð þennan. Ú R S K U R Ð A R O R Ð: Máli þessu er vísað frá dómi. Stefnandi, Hvalur hf., greiði stefnda, íslenska ríkinu, 50.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 42/2001
|
Verksamningur Vanreifun Frávísun frá héraðsdómi
|
Fasteign E skemmdist í jarðskjálfta. E fól H, sem var byggingarmeistari, að semja við Viðlagatryggingu Íslands um bætur vegna tjónsins og annast viðgerð á húsinu. E krafði H um tiltekna fjárhæð vegna aukaverka umfram þá verkþætti sem falist í samkomulagi við Viðlagatryggingu en H hafnaði greiðsluskyldu. Mjög skorti á að fyrir lægi hvað hefði þegar verið greitt af verkinu, hvernig staðið var að greiðslu reikninga, hvernig reikningar voru sundurliðaðir og hvenær þeir voru útgefnir. Því þótti ekki unnt að leysa úr þeim ágreiningi hvort einstakir reikningar vörðuðu verkþætti sem féllu innan verkáætlunar sem E hafði samþykkt. Var málinu því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. febrúar 2001. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 754.343 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 536.639 krónum frá 25. til 27. maí 1999, af 681.050 krónum frá þeim degi til 1. júní sama árs, en af 754.343 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Skemmdir urðu á íbúðarhúsi stefnda að Bakka í Ölfusi í jarðskjálfta 14. nóvember 1998. Var húsið vátryggt gegn slíku tjóni samkvæmt lögum nr. 55/1992 um Viðlagatryggingu Íslands. Stefndi fól áfrýjanda, sem er byggingarmeistari, að semja við Viðlagatryggingu Íslands um bætur vegna tjónsins og annast viðgerð á húsinu. Í málinu liggur fyrir skjal undirritað 2. desember 1998 af Frey Jóhannessyni og áfrýjanda, sem ber yfirskriftina: „Bakki Ölfusi Íbúðarhús Áætlaður viðgerðarkostnaður Verðlag í nóv. 1998 með VSK“. Var þetta samkomulag áfrýjanda við Viðlagatryggingu um áætlaðan viðgerðarkostnað á húsinu, sem stefndi samþykkti. Í skjali þessu er viðgerðarkostnaður sundurliðaður í tuttugu og einum lið og heildarkostnaður áætlaður 4.239.200 krónur að teknu tilliti til endurgreiðslu á virðisaukaskatti af vinnu. Í máli þessu er deilt um skyldu stefnda til að greiða sex reikninga áfrýjanda, sem dagsettir eru á tímabilinu 25. maí 1999 til 1. júní sama árs. Heldur áfrýjandi því fram að reikningar þessir séu vegna aukaverka umfram þá verkþætti, sem falist hafi í fyrrgreindu samkomulagi við Viðlagatryggingu. Stefndi heldur því fram að reikningar þessir varði ýmist verkþætti, sem falli undir einstaka liði sundurliðunar í framangreindu samkomulagi við Viðlagatryggingu, eða verkþætti, sem hann hafi ekki beðið um að framkvæmdir yrðu. Hafi áfrýjandi jafnframt tekið að sér að vinna verkið þannig að greiðslur frá Viðlagatryggingu stæðu undir heildarkostnaði við það. Í málinu liggja ekki fyrir aðrir reikningar vegna verksins en framangreindir sex reikningar, sem umdeildir eru. Ekki liggur fyrir hvað búið var að greiða þegar framangreindir reikningar voru gefnir út og hvernig staðið var að greiðslu annarra reikninga. Ekki liggur heldur fyrir hvernig aðrir reikningar voru sundurliðaðir, hvort þeir voru útgefnir eftir því, sem verkinu miðaði áfram, og hvernig staðið var að því að yfirfara þá og bera þá saman við fyrrgreinda áætlun. Af þessum sökum er meðal annars óljóst hvort búið var að greiða að fullu fyrir verkþætti, sem falla undir tiltekna liði í framangreindri áætlun og stefndi telur að reikningar áfrýjanda fyrir aukaverk eigi undir. Jafnframt er óljóst hvort greiðslur samkvæmt hinum almenna lið áætlunarinnar „annar kostnaður“ höfðu verið inntar af hendi og þá fyrir hvað. Af framangreindum sökum er reifun málsins haldin þeim megin annmarka að ekki er unnt að leysa úr þeim ágreiningi aðila hvort einstakir reikningar varði verkþætti, er falli innan áætlunarinnar, og hvaða aðstöðu stefndi hafði til að fylgjast með hvort svo væri. Úr þessum annmörkum gátu aðilar bætt með því að leggja fram frekari gögn fyrir héraðsdóm og veita nánari upplýsingar um reikningsgerð og greiðslutilhögun. Þegar af þessari ástæðu ber að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi. Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Málinu er vísað frá héraðsdómi. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Mál þetta, sem dómtekið var 9. október sl. var þingfest í Héraðsdómi Suðurlands 16. febrúar 2000. Stefnandi er Heimir Guðmundsson, kt. 310557-3239, Lyngbergi 6, Þorlákshöfn. Stefndi er Engilbert Hannesson, kt. 111217-2039, Bakka, Ölfusi. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 754.343 ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 536.639 krónum frá 25. maí 1999 til 27. maí 1999, en þá af 681.050 krónum frá 27. maí 1999 til 1. júní 1999, en þá af 754.343 krónum frá 1. júní 1999 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins. Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda, en til vara verulegrar lækkunar á kröfum stefnanda. Í báðum tilvikum krafðist hann málskostnaðar að mati dómsins. Mál þetta var upphaflega dæmt sem útivistarmál og áritað um aðfararhæfi 22. febrúar 2000. Stefndi krafðist endurupptöku málsins á grundvelli XXIII. kafla laga nr. 91/1991 og var málið endurupptekið með bókun í þingbók 10. apríl 2000. Stefndi skilaði greinargerð sinni 3. maí 2000. Tildrög máls þessa má rekja til jarðskjálfta sem varð 14. nóvember 1998 og olli skemmdum á íbúðarhúsi stefnda að Bakka í Ölfusi. Samkvæmt 4. gr. laga nr. 55/1992 um Viðlagatryggingu Íslands, bætir tryggingin tjón af völdum slíkra náttúruhamfara. Óumdeilt er að stefndi fól stefnanda, sem er byggingameistari, að semja við Viðlagatryggingu fyrir sína hönd um viðgerðarkostnað á húsinu og vera umboðsmaður sinn gagnvart Viðlagatryggingu, auk þess að annast endurbætur á húsinu. Í málinu hefur verið lagt fram skjal sem ber yfirkriftina ,,Bakki Ölfusi, íbúðarhús-áætlaður viðgerðarkostnaður, verðlag í nóv. 1998 með VSK”. Skjal þetta er samningur stefnanda máls þessa og Viðlagatryggingar um viðgerðarkostnað á húsi stefnda að fjárhæð 4.689.200 krónur, dagsett 2. desember 1998 og undirritað af stefnanda og Frey Jóhannessyni tæknifræðingi. Stefnandi annaðist endurbætur á húsi stefnda í samræmi við samning þennan og fékk greitt samkvæmt honum. Stefnandi hefur krafið stefnda um greiðslur viðgerðakostnaðar á húsi hans, sem hann kveður vera vegna viðgerða sem stefndi hafi sjálfur beðið um, en ekki hafi verið innifaldar í samningi þeim sem gerður var milli stefnanda og Viðlagatryggingar. Ágreiningur málsins stendur um hvort stefnda beri að greiða þá reikninga sem stefnandi hefur lagt fram vegna þess kostnaðar. Hæsti reikningurinn er vegna klæðningar á norðurgafl og bílskúrsveggi, dagsettur 25. maí 1999 að fjárhæð 223.738 krónur. Stefndi hefur viðurkennt að hafa beðið stefnanda um nýjar útirhurðir og kveðst reiðubúinn að greiða stefnanda kostnað vegna þess. Fyrir dóminn komu aðilar málsins og vitnið Bjarki Sveinn Smárason. Þá gaf Freyr Jóhannesson tæknifræðingur símaskýrslu. Málsástæður og lagarök aðila Stefnandi kveður kröfu sína byggða á sex reikningum sem séu vegna efnis og smíðavinnu sinnar í þágu stefnda, að Bakka, Ölfusi. Reikningar þessir séu að upphæð 139.898, með gjalddaga 25. maí 1999, 118.753 krónur með sama gjalddaga, 223.738 með sama gjalddaga, 54.250 krónur með sama gjalddaga, 144.411 krónur með gjalddaga 27. maí 1999, og 73.293 krónur með gjalddaga 1. júní 1999. Um lagarök vísar stefnandi til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga, en reglan fái m.a. lagastoð í 5. og 6. og 28. gr. laga nr. 39/1922. Kröfu um dráttarvexti, þar með talið vaxtavexti styður stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987. Kröfu um málskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefndi kveðst hafa ráðið stefnanda til að lagfæra skemmdir á húsi sínu af völdum jarðskjálfta og veitt honum umboð til þess að semja við Viðlagatryggingu Íslands um skaðabótagreiðslu er fullnægjandi væri til að bæta tjónið. Hafi stefndi lagt ríkt á við stefnanda að hann semdi þannig við Viðlagatryggingu að bótaféð nægði að fullu fyrir viðgerðunum, enda hefði stefndi ekki sjálfur fé aflögu í þessa framkvæmd. Stefnandi hafi samið við Frey Jóhannesson, byggingatæknifræðing á vegum Viðlagatryggingar um áætlaðan viðgerðarkostnað á íbúðarhúsi stefnda að Bakka og hafi sá kostnaður numið 4.689.200 krónum. Stefnandi sé sérfræðingur á sviði byggingarmála og það hafi því verið á hans ábyrgð, að kostnaðaráætlun stæðist, en ekki ábyrgð stefnda, sem ekki hafa sérþekkinguna. Stefndi telji sér því ekki skylt að greiða stefnanda vegna viðgerðanna umfram það sem stefnandi hafi samið um við Viðlagatryggingu og stefnandi hafi talið fullnægjandi til að lagfæra skemmdir. Þar sem stefnandi hafi í samningum sínum við Viðlagatryggingu farið út fyrir umboð það sem stefndi hafi veitt honum, verði hann að bera meintan umframkostnað sjálfur er sé stefnda óviðkomandi. Af hálfu stefnda er byggt á skuldbindingargildi loforða og lagareglum um umboð, samkvæmt lögum nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Málskostnaðarkröfu sína reisir stefndi á 129. gr. sbr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Óumdeilt er að stefnandi hefur ekki fengið greitt fyrir þau verk, sem hann hefur unnið í þágu stefnda, og ekki eru tilgreind í samningi þeim sem hann gerði fyrir hönd stefnda við Viðlagatryggingu. Verk þau sem stefnandi skyldi vinna samkvæmt samningi þessum og hefur fengið greitt fyrir eru meðal annars samkvæmt lið 1.3 að ,,klæða útveggi” og er kostnaður samkvæmt þeim lið 476.000 krónur og samkvæmt lið 1.5 ,,klæða bílskúrsveggi” 367.200 krónur. Við kostnaðarlið varðandi klæðningu á útveggjum er enginn fyrirvari um að norðurgafl húss sé undanskilinn klæðningu, en hæstur reikninga stefnanda í máli þessu er reikningur vegna klæðningar á norðurgafli húss og bílskúr að fjárhæð 223.738 krónur. Í framburði Freys Jóhannessonar fyrir dómi kom fram að hann hefði hitt stefnda á heimili hans og kvað þá hafa farið yfir vissa hluti, en mundi þó ekki nákvæmlega hvort þeir hefðu rætt hvern einasta lið samningsins. Fyrir dómi kvað stefnandi að viðbrögð stefnda við reikningum sínum vegna klæðningar á norðurgafli húss og bílskúr, hafi verið þau, að hann hafi sagt að hann ætti ekki að greiða þá reikninga heldur Viðlagatrygging Íslands. Stefndi kvaðst fyrir dómi hafa lagt á það ofuráherslu við stefnanda að hann mætti ekkert vinna við húsið, nema verk sem Viðlagatrygging greiddi. Í málinu er fram komið hver viðbrögð stefnda voru við reikningum stefnda og má af þeim ráða að stefnandi hafi staðið í þeirri trú að þau verk sem stefnandi vann í þágu stefnda hafi falist í samningi þeim sem stefnandi hafði gert fyrir hönd stefnda. Við samningsgerð við Viðlagatryggingu kom stefnandi fram fyrir hönd stefnda. Hann vann verk þau sem tilgreind eru í samningi milli Viðlagatryggingar og stefnanda og fékk fyrir þau greitt samkvæmt samningnum, en einnig vann hann önnur verk í þágu stefnda á sama tíma. Telja verður að í ljósi þeirrar stöðu sem stefnandi hafði í samningssambandi aðila, bæði sem byggingameistari og umboðsmaður stefnda við gerð kostnaðaráætlunar og í samningum við Viðlagatryggingu, að á stefnanda hafi hvílt sú ábyrgð að vinna verk þau sem greind voru á kostnaðaráætlun innan ramma hennar, en gera stefnda sérstaklega grein fyrir því að tiltekin önnur verk stefnanda féllu utan áætlunarinnar og fyrir þau bæri stefnda að greiða sérstaklega. Þar sem ekki verður séð að það hafi verið gert og svo hafi um samist milli aðila, verður að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda, nema kröfu vegna vinnu og efnis við útihurðir, en þá kröfu hefur stefndi viðurkennt. Á dómskjali nr. 7, sem er reikningur vegna vinnu við fataskápa, útihurðir, gluggafög og ísetningu á gluggafögum/hurðum, kemur fram að fyrir 2 stk. útihurðir krefst stefnandi 67.470 króna og fyrir vinnu við ísetningu á gluggafögum/hurðum krefst hann 19.060 króna. Stefndi hefur samþykkt að greiða efni og vinnu við útihurðir og ber honum því að greiða efniskostnað vegna hurðanna, en auk þess þykir rétt að hann greiði helming þeirrar fjárhæðar sem tilgreind er sem ísetning á gluggafögum/hurðum, þannig að samtals greiði stefndi stefnanda 77.000 krónur auk virðisaukaskatts að fjárhæð 18.865 krónur, samtals 95.865 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af þeirri fjárhæð frá 1. júlí 1999, til greiðsludags, sbr. 3. mgr. 9. gr. vaxtalaga nr. 25/1987. Í ljósi þessarar niðurstöðu þykir rétt að hvor aðili um sig beri sinn kostnað af málinu. Ingveldur Einarsdóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Stefndi, Engilbert Hannesson, greiði stefnanda Heimi Guðmundssyni 95.865 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af þeirri fjárhæð frá 1. júlí 1999 til greiðsludags. Hvor aðila greiði sinn kostnað af málinu.
|
Mál nr. 420/2000
|
Kærumál Niðurfelling máls Útivist
|
Við fyrirtöku máls var ekki sótt þing af hálfu M og málið því fellt niður. Ekki var fallist á það með M að lögmaður hans hefði haft lögmæt forföll samkvæmt 1. mgr. 97. gr. laga nr. 91/1991, þar sem hann hefði verið við kennslu í Háskóla Íslands er málið var tekið fyrir í umrætt sinn. Þá var eigi heldur talið að málsmeðferðarákvæði laga nr. 20/1992 hefðu þýðingu varðandi úrslit þessa máls.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. nóvember 2000 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 7. nóvember 2000 þar sem mál sóknaraðila gegn varnaraðila var fellt niður. Kæruheimild er í k. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að boða að nýju til þinghalds í málinu. Til vara krefst hann þess að málskostnaður í héraði verði felldur niður eða lækkaður. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Samkvæmt endurriti úr þingbók héraðsdóms var málið tekið fyrir 11. október 2000 að viðstöddum lögmönnum aðila og því frestað til undirbúnings aðalmeðferðar til 7. nóvember 2000 kl.11:00. Síðastnefnt þinghald var ekki sótt af hálfu sóknaraðila. Krafðist lögmaður varnaraðila að málið yrði fellt niður. Kvað héraðsdómari þá upp hinn kærða úrskurð þar sem málið var fellt niður og sóknaraðila gert að greiða varnaraðila 140.000 krónur í málskostnað auk virðisaukaskatts. Í kæru sóknaraðila er sú skýring gefin á fjarveru lögmanns hans að tilkynning lögmanns þess er mætti fyrir lögmann hans í þinghaldinu 11. október 2000 um þinghaldið hafi farið framhjá síðargreinda lögmanninunum, en tilkynningin hafði verið skráð á reikning vegna mætingar fyrrgreinda lögmannsins. Hafi síðargreindi lögmaðurinn verið við kennslu í Háskóla Íslands er málið var tekið fyrir hinn 7. nóvember. Hafi dómara verið kunnugt um það áður en hinn kærði úrskurður var upp kveðinn. Telur sóknaraðili að lögmaðurinn hafi haft lögmæt forföll samkvæmt 1. mgr. 97. gr. laga nr. 91/1991. Þá telur sóknaraðili að þar sem mál þetta sé forsjármál gildi sérstök ákvæði barnalaga nr. 20/1992 um málsmeðferð, en þeim sé meðal annars ætlað að tryggja að mál gangi hratt og greiðlega fyrir sig. Leiði ákvæði þeirra til frávika frá almennum reglum um meðferð einkamála meðal annars varðandi málshraða og afskipti dómara. Varakröfu styður sóknaraðili meðal annars við þau rök að ráða megi af dómum að almennt sé ástæða til að fella niður málskostnað í forsjármálum. Varnaraðili telur að ákvæði barnalaga leiði ekki til frávika frá almennum reglum um meðferð einkamála að því er varðar það málefni, sem hér er til ákvörðunar, og af atvikum málsins leiði ekki sérstök knýjandi nauðsyn til skjótrar úrlausnar þess. Þá andmælir hann því að ástæður fyrir fjarveru lögmanns sóknaraðila í þinghaldinu 7. nóvember teljist til lögmætra forfalla. Varnaraðili andmælir því varðandi varakröfu sóknaraðila að dómvenja sé fyrir því að málskostnaður sé felldur niður í forsjármálum. Áðurgreind ástæða fyrir fjarveru lögmanns sóknaraðila í þinghaldi 7. nóvember 2000 getur ekki talist til lögmætra forfalla í skilningi 1. mgr. 97. gr. laga nr. 91/1991. Þá verður ekki talið að ákvæði laga nr. 20/1992 hafi þýðingu varðandi úrslit þessa máls. Héraðsdómara var því rétt að fella málið þegar niður, sbr. b-lið 1. mgr. 105 gr. laga nr. 91/1991. Sóknaraðila verður gert að greiða málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn verður í einu lagi sem í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en málskostnað. Sóknaraðili, M, greiði varnaraðila, K, samtals 160.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað. Úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 7. nóvember 2000. Mál þetta var þingfest 13. september sl., og þá frestað til 11. október til framlagningar greinargerðar stefndu, en þá var málinu frestað til dagsins í dag. Af hálfu stefnanda er ekki sótt þing og ekki boðuð forföll. Af hálfu stefndu er þess krafist að málið verið fellt niður og að henni verði úrskurðaður málskostnaður. Ber dómara að verða við þeirri kröfu skv. 2. mgr., sbr. b-lið 1. mgr. 105. gr. laga nr. 91/1991. Dómara þykir hæfilegt að málskostnaður stefndu verði kr. 140.000 auk virðisaukaskatts. Finnur T. Hjörleifsson héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Mál þetta er fellt niður. Stefnandi, M, greiði stefndu, K, kr. 140.000 í málskostnað auk virðisaukaskatts.
|
Mál nr. 607/2015
|
Rekstrarleyfi Stjórnarskrá
|
B var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. mgr. 26. gr., laga nr. 73/2005 um skipan ferðamála með því að hafa starfrækt ferðaskrifstofu án þess að hafa til þess leyfi Ferðamálastofu. Var ekki talið að refsiákvæði 1. mgr. 26. gr. laganna væri þess efnis að það takmarkaði frelsi þeirra sem rækju leyfisskylda þjónustustarfsemi á borð við þá sem B starfrækti með þeim hætti sem rakið væri í 5. tölulið 1. gr. tilskipunar 2006/123/EB um þjónustu á innri markaðnum sem innleidd var í íslenskan rétt með lögum nr. 76/2011 um þjónustuviðskipti á innri markaði Evrópska Efnahagssvæðisins. Þá var hvorki fallist á með B að áskilnaður um leyfisskyldu samkvæmt lögum nr. 73/2005 bryti í bága við 75. gr. stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi né 72. gr. hennar um friðhelgi eignarréttar. Var refsing B ákveðin sekt að fjárhæð 500.000 krónur að viðlagðri vararefsingu.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma HelgiI. Jónsson hæstaréttardómari og Ingibjörg Benediktsdóttir og IngveldurEinarsdóttir settir hæstaréttardómarar.Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar8. september 2015 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og að fengnuáfrýjunarleyfi. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.Ákærði krefst aðallegasýknu af kröfum ákæruvaldsins, en til vara mildunar á refsingu. Tilskipun 2006/123/EB umþjónustu á innri markaðnum frá 12. desember 2006 var innleidd í íslenskan réttmeð lögum nr. 76/2011 um þjónustuviðskipti á innri markaði EvrópskaEfnahagssvæðisins. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. hennar skulu aðildarríkin ekki geraaðgang að þjónustustarfsemi eða ástundun hennar háða fyrirkomulagileyfisveitinga, nema að uppfylltum eftirfarandi skilyrðum: (a) fyrirkomulagleyfisveitinga feli ekki í sér mismunun gagnvart viðkomandi þjónustuveitanda,(b) þörfin á fyrirkomulagi leyfisveitinga sé rökstudd með vísan til brýnnaalmannahagsmuna og (c) að markmið, sem að sé stefnt, náist ekki með minnatakmarkandi ráðstöfunum, einkum vegna þess að skoðun eftir á færi fram of seinttil að skila raunverulegum árangri. Í 5. tölulið 1. gr. kemur fram aðtilskipunin hafi ekki áhrif á refsirétt aðildarríkjanna en þó geti aðildarríkinekki takmarkað frelsi til að veita þjónustu með því að beita ákvæðumhegningarlaga sem sérstaklega stýri eða hafi áhrif á aðgang aðþjónustustarfsemi eða ástundun hennar og sniðgengið með því reglurtilskipunarinnar. Refsiákvæði 1. mgr. 26. gr. laga nr. 73/2005 um skipanferðamála, sbr. 5. gr. laga nr. 142/2007, er ekki þess efnis að það takmarkifrelsi þeirra sem reka leyfisskylda þjónustustarfsemi á borð við þá sem ákærðistarfrækti með þeim hætti sem rakið er í 5. tölulið 1. gr. tilskipunar2006/123/EB. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdómsverður hann staðfestur.Ákærði flutti mál sittsjálfur fyrir Hæstarétti. Steingrímur Gautur Kristjánsson hæstaréttarlögmaðurvar skipaður verjandi hans fyrir réttinum 17. september 2015, en óskaði eftirað verða leystur undan starfanum 7. desember sama ár áður en til þess kom aðgreinargerð yrði skilað í málinu. Verður ákærði dæmdur til að greiða allanáfrýjunarkostnað málsins, þar með talin laun tengd málsvörn skipaðs verjandasíns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir ídómsorði.Dómsorð:Héraðsdómur skal veraóraskaður.Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 326.592 krónur, þarmeð talin laun tengd málsvörn skipaðs verjanda síns, Steingríms Gauts Kristjánssonarhæstaréttarlögmanns, 248.000 krónur. Dómur HéraðsdómsReykjavíkur 30. apríl 2015. Málþetta, sem dómtekið var þriðjudaginn 21. apríl 2015, var höfðað með ákæru,útgefinni 8. apríl 2014, á hendur Birni Jónssyni, kt. [...], Grensásvegi 54,Reykjavík, fyrir brot gegn lögum um skipan ferðamála með því að hafa starfræktferðaskrifstofuna Valferðir ehf., kt. 550792-2569, á Íslandi frá 1. júlí 2006án þess að hafa til þess leyfi Ferðamálastofu. Er þettatalið varða við 1. mgr. 8. gr., sbr. 1. mgr. 26. gr., laga um skipan ferðamálanr. 73/2005. Í ákæruer þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu allssakarkostnaðar. Viðupphaf aðalmeðferðar féll sækjandi frá ákæru vegna meintrar refsiverðrar háttsemiákærða fyrir 29. desember 2007, en þann dag tóku gildi lög nr. 142/2007 umbreyting á lögum um skipan ferðamála. Höfðu þau lög m.a. í för með sérbreytingu á ákvæði 1. mgr. 26. gr. laga nr. 73/2005.Verjandi krefst þess aðallega að ákærði verði sýknaður af kröfum ákæruvalds, til vara að refsing verðilátin niður falla, en til þrautavara að ákærða verði dæmd vægasta refsing erlög leyfa. Þá krefst verjandi málsvarnarlauna sér til handa, sem greiðist úrríkissjóði. Málið varþingfest 20. júní sl., en verjandi lagði fram greinargerð samkvæmt 1. mgr. 165.gr. laga nr. 88/2008 í þinghaldi 23. september sl. Með úrskurði héraðsdóms 8.janúar sl., sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar Íslands 16. sama mánaðar,var hafnað kröfu ákærða um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins ímálinu. Þá var kröfu ákærða um að málinu yrði vísað frá dómi hafnað meðúrskurði dómsins 3. mars sl. Málsatvik Með bréfi, dagsettu23. júlí 2012, beindi Ferðamálastofa kæru til lögreglu á hendur ákærða, BirniJónssyni, fyrir brot gegn lögum um skipan ferðamála. Í kæru kemur fram aðákærði sé skráður framkvæmdastjóri Valferða ehf., en starfsemi félagsins hafiverið rekin án leyfis frá 1. júlí 2006. Félagið hafi fengið leyfi til að starfasem ferðaskipuleggjandi 1. júlí 2003. Ekki hafi verið sótt um leyfi að nýjueftir gildistöku laga nr. 73/2005 um skipan ferðamála, sem tóku gildi 1. janúar2006. Valferðir ehf. hafi aldrei hlotið leyfi frá Ferðamálastofu til rekstursferðaskrifstofu, en samkvæmt heimasíðu félagsins, www.valtours.is, starfi þaðsem slík. Á heimasíðunni komi fram að boðið sé upp á alferðir samkvæmtskilgreiningu laga um skipan ferðamála, en slík starfsemi sé leyfisskyldsamkvæmt lögunum. Í bréfi Ferðamálastofu kemur fram að áðurhafi kæru verið beint til lögreglu vegna starfsemi félagsins, með bréfidagsettu 12. janúar 2007. Í bréfi ríkissaksóknara til ákærða, dagsettu 3.febrúar 2015, kemur fram að samkvæmt málaskrá lögreglustjórans áhöfuðborgarsvæðinu hafi rannsókn þess máls verið hætt 19. júní 2009, sbr. 4. mgr.52. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Hafi ákvörðun um að hættarannsókn málsins verið tekin þar sem refsiheimild samkvæmt lögum um skipanferðamála hafi verið talin ófullnægjandi. Úr því hafi verið bætt með lögum nr.142/2007, um breyting á lögum um skipan ferðamála.Ákærði var yfirheyrður af lögreglu vegnamálsins 8. mars 2013. Fram kemur í málinu að hann hafi jafnframt veriðyfirheyrður vegna fyrra kærumálsins 2. mars 2007 og 19. febrúar 2008.Í málinu liggur fyrir skjáskot af heimasíðu Valferðaþar sem kemur fram að félagið sé „Tour Operator“ og að á vegum þess sé boðiðupp á ýmsar ferðir um landið frá maí til og með september 2015, ýmistdagsferðir eða lengri ferðir, allt að 11 dögum. Við þingfestingu málsins kvað ákærðiháttsemi sinni rétt lýst í ákæru, en neitaði hins vegar sök í málinu. Í skýrslu ákærða við aðalmeðferðmálsins kom fram að hann hefði haft leyfi til að starfa sem ferðaskipuleggjandivið gildistöku laga nr. 73/2005 og teldi hann það leyfi hafa gilt til 1. júlí2008. Eftir það hefði hann rekið starfsemi félagsins í gegnum dótturfyrirtæki íSviss til ársloka 2011. Frá þeim tíma kvaðst ákærði hafa starfræktferðaskrifstofu í samræmi við ákvæði þjónustutilskipunar Evrópusambandsins.Hann hefði ekki sótt um leyfi til rekstrarins til Ferðamálastofu og hefði ekkií hyggju að gera það.Niðurstaða Ákærðikannast við að hafa rekið ferðaskrifstofuna Valferðir ehf. hér á landi frá 29.desember 2007, án þess að hafa til þess leyfi Ferðamálastofu. Hann neitar hinsvegar sök samkvæmt ákæru og telur sig ekki hafa unnið sér til refsingar ímálinu. Er sýknukrafa ákærða einkum á því reist að það sé í andstöðu við ákvæðiþjónustutilskipunar Evrópusambandsins, þ.e. tilskipunar Evrópuþingsins ográðsins 2006/123/EB, sem innleidd hafi verið í íslenskan rétt með lögum nr.76/2011, að sá sem starfi sem ferðaskipuleggjandi eða ferðaskrifstofa skulihafa til þess leyfi, að viðlagðri refsingu, sbr. 1. mgr. 8. gr. og 1. mgr. 26.gr. laga um skipan ferðamála. Vísar ákærði jafnframt til þess að fram komi í 5.mgr. 1. gr. tilskipunarinnar að aðildarríki geti ekki takmarkað frelsi til aðveita þjónustu með því að beita refsiákvæðum sem sérstaklega stýri eða hafiáhrif á aðgang að þjónustustarfsemi eða ástundun hennar og sniðgengið með þvíreglur tilskipunarinnar. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um skipanferðamála skal sá sem hyggst starfa sem ferðaskipuleggjandi eða ferðaskrifstofahafa til þess leyfi Ferðamálastofu. Til að öðlast leyfi þarf umsækjandi, eðaforsvarsmaður umsækjanda, ef hann er lögaðili, að uppfylla eftirfarandiskilyrði, sbr. 2. mgr. 9. gr. laganna: a. hafa búsetu innan aðildarríkja Evrópskaefnahagssvæðisins eða aðildarríkja stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eðaí Færeyjum,b. hafa náð 20 ára aldri,c. vera lögráða og hafa ekki á síðustufjórum árum í tengslum við atvinnurekstur hlotið dóm fyrir refsiverðan verknaðsamkvæmt almennum hegningarlögum eða lögum um hlutafélög, einkahlutafélög,bókhald, ársreikninga, gjaldþrot eða opinber gjöld né lögum þessum,d. hafa forræði á búi sínu,e. hafa ekki verið svipturferðaskipuleggjanda- eða ferðaskrifstofuleyfi á síðustu þremur árum frá umsókn,f. leggja fram staðfestingu umábyrgðartryggingu frá vátryggingafélagi.Samkvæmt 1. mgr. 26. gr. laganna skal sá, sem rekurleyfisskylda eða skráningarskylda starfsemi án tilskilins leyfis, sæta sektumnema þyngri refsing liggi við samkvæmt öðrum lögum. Í 2. mgr. ákvæðis tilbráðabirgða kemur fram að leyfishafar, sem hafi útgefin leyfi til rekstursferðaskrifstofu við gildistöku laganna, skuli skila leyfum og sækja um á ný tilFerðamálastofu, innan sex mánaða frá gildistöku laganna. Þá segir í 3. mgr.sömu greinar að öll leyfi til reksturs ferðaskrifstofu sem gefin hafi verið útfyrir gildistöku laganna falli úr gildi sex mánuðum eftir gildistökuna.Lög um skipan ferðamála taka til þeirrarferðaþjónustu sem ákærði býður fram og er hann bundinn af ákvæðum þeirra. Þáverður ráðið af 1. mgr. 9. gr. þeirrar tilskipunar, sem ákærði vísar til, aðíslenska ríkinu er heimilt að gera aðgang að þjónustustarfsemi á sviðiferðaþjónustu háða fyrirkomulagi leyfisveitinga, að uppfylltum tilteknumskilyrðum. Ekki verður séð að áskilnaður um leyfisskyldu samkvæmt lögum umskipan ferðamála komi í veg fyrir að ákærði geti veitt þjónustu á þessu sviði,enda getur hann sótt um slíkt leyfi og fengið, uppfylli hann þau skilyrði sem ílögunum greinir. Þá verður heldur ekki fallist á að sú tilhögun fari í bága við75. gr. stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi eða 72. gr. um friðhelgieignarréttar, eins og ákærði hefur jafnframt haldið fram í málinu.Með játningu ákærða, og gögnum málsins aðöðru leyti, er sýnt fram á að ákærði hefur starfrækt ferðaskrifstofunaValferðir ehf. hér á landi frá 29. desember 2007, eins og honum er gefið aðsök, og er háttsemi hans rétt færð til refsiákvæða í ákæru. Verður ákærði þvísakfelldur samkvæmt ákæru, eins og henni hefur verið breytt. Háttsemi ákærðafelur í sér eiginlegt ástandsbrot og er brot hans því ófyrnt samkvæmt 1.málslið 1. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.Ákærði, sem er fæddur árið 1949, hefur ekkiáður sætt refsingu. Þykir refsing hans hæfilega ákveðin 500.000 króna sekt tilríkissjóðs, sem ákærða ber að greiða innan fjögurra vikna frá birtingu dómsþessa að telja, en sæta ella fangelsi í 28 daga.Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðsverjanda síns, Steingríms Gauts Kristjánssonar hrl., 1.500.000 krónur aðmeðtöldum virðisaukaskatti.Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið SigurðurPétur Ólafsson saksóknarfulltrúi.Ragnheiður Harðardóttir héraðsdómari kveðurupp dóminn.Dómsorð:Ákærði, Björn Jónsson, greiði 500.000 krónasekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa að telja, ensæti ella fangelsi í 28 daga. Ákærðigreiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Steingríms Gauts Kristjánssonarhrl., 1.500.000 krónur.
|
Mál nr. 380/2005
|
Verðbréfaviðskipti Skaðabætur
|
H krafði bankann L hf. um skaðabætur vegna tjóns, sem hann taldi sig hafa orðið fyrir, þegar hann keypti af bankanum hlutabréf í deCode Genetics fyrir tæpar fimm milljónir króna. Ekki var talið sannað að bréfin hefðu verið í eigu bankans eða að viðskiptin hefðu verið ólögmæt vegna þess að ekki hefði farið fram útboðslýsing samkvæmt þágildandi lögum nr. 13/1996 um verðbréfaviðskipti áður en þau áttu sér stað. Upplýst var að H, sem öllum mátti vera ljóst að ekki var við fulla heilsu en var bæði sjálfráða og fjárráða, hafði sjálfur sett fram ósk um að kaupa hlutabréf í fyrirtækinu. Þá lá fyrir að hann hafði áður keypt hlutabréf í því og selt með hagnaði. Talið var ósannað að á það hefði skort að H hefði fengið þá ráðgjöf, sem verðbréfafyrirtækjum var skylt að veita samkvæmt 1. mgr. 15. laga nr. 13/1996. Var ekki fallist á að bankinn hefði gerst sekur um ólögmæta og saknæma athöfn eða athafnaleysi þegar umrædd viðskipti áttu sér stað. Var L hf. því sýknað af kröfu H.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason, Garðar Gíslason og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 23. ágúst 2005. Hann krefst þess að stefndi greiði sér 4.240.096 krónur í skaðabætur auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 13. desember 2000 til 1. júlí 2001 en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Með vísun til forsendna héraðsdóms er hann staðfestur. Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 22. júní 2005. I Mál þetta sem dómtekið var 30. maí sl. höfðaði Hinrik Jónsson, kt. 130661-5489, Nesbala 4, Seltjarnarnesi gegn Landsbanka Íslands hf. kt. 540291-2259, Austurstræti 11, Reykjavík með stefnu birtri 13. desember 2004. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð kr. 4.240.096 með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2000 frá 13. desember 2000 til greiðsludags og málskostnað að mati dómsins. Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati dómsins. Til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega, að dráttarvextir verði reiknaðir frá mánuði eftir þingfestingu stefnu og málskostnaður felldur niður. II Málssókn stefnanda er á því byggð stefndi hafi með því að selja stefnanda, hinn 25. febrúar árið 2000, hlutabréf í fyrirtækinu deCode Genetics fyrir kr. 4.948.548, sem stefnandi hafi selt hinn 25. mars 2002 fyrir kr. 708.452, valdið honum tjóni sem nemi mismun fjárhæðanna, eða kr. 4.240.096. Svofelld grein er gerð fyrir lagarökum í stefnu að því er skaðabótakröfuna varðar: „Um fébótaábyrgð stefnda á tjóni stefnanda er vísað til almennu skaðabótareglunnar um tjón utan samninga, sbr. og meginsjónarmiða um bótaskyldu innan samninga.“ Framangreind viðskipti átti stefnandi við fyrirtækið Landsbréf sem nú hefur verið sameinað stefnda. Hinn 16. febrúar 1996 höfuðkúpubrotnaði stefnandi í umferðarslysi. Í málinu hefur verið lögð fram læknisfræðileg greinargerð Sigurlaugar Sveinbjörnsdóttur, sérfræðings í heila- og taugasjúkdómum, dags. 1. apríl 1998. Segir þar m.a. í niðurstöðu að stefnandi hafi í kjölfar slyssins fengið fjölmörg einkenni um sálvefrænan (organiskan mental) skaða og hafi átt við höfuðverk, svefnleysi, einbeitingarskort, minnistruflanir og þunglyndi að stríða í vaxandi mæli. Ástand hans hafi heldur versnað með tímanum og valdið óvinnufærni, félagslegri einangrun, depurð með algjöru framtaksleysi og verulegum fjárhagserfiðleikum hjá fjölskyldu hans. Fyrir slysið hafi stefnandi sýnt heilmikla framtakssemi með því að bæta við sig menntun, hann hafi verið vinnusamur og byggt upp eigið húsnæði og sumarhús fyrir sig og fjölskyldu sína. Stefnandi er kvæntur konu sem er tónlistarkennari og eiga þau saman eitt barn, en stefnandi á þrjú önnur börn. Hinn 10. nóvember 1998 mat örorkunefnd varanlega örorku stefnanda 100%. Í álitsgerð nefndarinnar er haft eftir stefnanda að hann þjáist af miklum höfuðverk, úthaldsleysi og einbeitingarskorti. Hann sé svo gleyminn að hann marglesi sama hlutinn. Í áliti nefndarinnar segir að einkenni hjá stefnanda séu í stórum dráttum óbreytt frá 1. júlí 1998 og telur örokunefnd að stefnandi geti ekki vænst frekari bata. Í málinu hefur verið lagt fram læknisvottorð Péturs Haukssonar, geðlæknis á Reykjalundi, dags. 26. maí 2003, sem um var beðið vegna viðskipta stefnanda við fjármálafyrirtæki í janúar og febrúar 2000. Í vottorðinu kemur fram að stefnandi hafi í tvígang dvalið á Reykjalundi til endurhæfingar á árunum 1997-1998. Stefnandi hafi í byrjun árs 2000 tekið lyf sem tilgreind eru og hafi heildarmagn lyfjanna verið talsvert mikið og hafi að vonum haft áhrif á vitsmunagetu og dómgreind hans, en á þessum tíma hafi stefnandi verið í reglubundnu eftirliti hjá vottorðsgjafa. Í vottorðinu segir m.a. orðrétt: „Áberandi var og er að hann [stefnandi] gekk ekki heill til skógar og var skerðingin og vanlíðan hans svo mikil að þau hefðu mátt vera ljós hverjum þeim sem áttu viðskipti við hann á þessum tíma, að mati undirritaðs. ... Spurt er um andlegt hæfi Hinriks til að standa í viðskiptum með hlutabréf á þessum tíma og hæfni hans til að meta fjárfestingarkosti sjálfstætt. Mat undirritaðs er eftirfarandi: Vegna heilaskaða, andlegrar vanlíðunar og aukaverkandi lyfja er ljóst að vitsmunageta hefur verið skert á þessum tíma, bæði einbeiting, minni, tjáning og almenn dómgreind. Jafnframt hefur andleg vanlíðan haft áhrif á röksemdafærslu hans og ákvarðanatöku. Þessi skerðing og vanlíðan hefur því haft mikil og slæm áhrif á hæfni hans til að standa í viðskiptum með hlutabréf, meta fjárfestingakosti og taka sjálfstæðar ákvarðanir á þessu sviði eins og öðrum.“ Í desember 1998 fékk stefnandi greiddar rúmlega 31 milljón króna í örorkubætur frá tryggingafélagi þess sem slysinu olli. Stefnandi lýsti því fyrir dómi að hluta bótanna hefði hann notað til þess að kaupa fasteign en afganginn til annarra fjárfestinga. Í málinu hefur verið lagður fram hreyfingalisti, sem svo er kallaður, fyrir tímabilið 1. janúar 1999 til 1. nóvember 2002, sem á að sýna viðskipti stefnanda við stefnda. Fyrstu færslurnar eru dagsettar 22. desember 1999 en þá kaupir stefnandi fyrirtækjabréf Landsbankans fyrir allháa fjárhæð og einnig í Íslenska hlutabréfasjóðnum hf. en fyrir lága fjárhæð. Hinn 7. janúar selur stefnandi húsbréf fyrir háa fjárhæð og kaupir sama dag peningabréf Landsbankans fyrir rúmlega sömu fjárhæð. Hinn 18. janúar 2000 eru peningabréf Landsbankans að fjárhæð kr. 6.366.103 innleyst og sama dag kaupir stefnandi hlutabréf í DeCode genetics á genginu 49,000 fyrir kr. 6.364.810 eða nær sömu fjárhæð. Þau hlutabréf selur stefnandi 21. febrúar 2000 á genginu 52,0000 og því með rúmlega 240 þúsund króna hagnaði. Hinn 25. s.m. kaupir stefnandi aftur hlutabréf í DeCode genetics á genginu 56,000 en nú fyrir kr. 4.948.548. Eru það kaupin sem skaðabótakröfa stefnanda er risin af. Nokkrar hreyfingar, kaup, sala og innlausnir, eru áfram á þessum lista á árunum 2000 og 2001, en engar á árinu 2002. Um kaup stefnanda á hlutabréfum hinn 25. febrúar, sem stefnandi segist hafa gert símleiðis, hefur hann lagt fram í málinu „kvittun vegna verðbréfa“ og kemur þar fram að stefnandi keypti hlutabréf fyrir kr. 4.899.552 og greiddi fyrir það kr. 48.996 í þóknun. Miðlari hlutabréfanna er skráð Guðrún Aldís Jóhannsdóttir, starfsmaður stefnanda. Greiðsla stefnanda, kr. 4.948.548, var tekin út af reikningi stefnanda hjá stefnda. Þá hefur stefnandi lagt fram viðskiptayfirlit yfir tímabilið 1. janúar til 30. júní 2000 og er það dagsett 28. ágúst 2000. Þar kemur fram að gengi hlutabréfa stefnanda í DeCode genetics sé 24,0000 að verðmæti kr. 2.197.152. Stefnandi hefur og lagt fram bréf frá stefnda til sín dags. 29. nóvember 2000. Þar er honum tjáð að almennu hlutafjárútboði DeCode Genetics hafi lokið í júlí sl. með skráningu félagsins á NASDAQ og EASDAQ og við það hafi áður útgefin hlutabréf í félaginu sem gengið hafi kaupum og sölum fyrir útboðið breyst úr „Preferred Series B“ í almenn hlutabréf. Hinn 15. janúar nk. verði hægt að selja bréfin sé þeim skipt úr „Preferred Series B“ í almenn hlutabréf. Stefndi hefur lagt fram umsókn stefnanda um verðbréfareikning, sem hann hefur sjálfur fyllt út og undirritað 8. febrúar 2002. Þar kemur fram að stefnandi hafi takmarkaða fjárfestingarreynslu og þekkingu og sé öryrki. Þessi umsókn mun hafa verið gerð til þess að hægt væri að selja hlutabréfin, sem þá voru skráð á markaði í Bandaríkjunum. Það gerði stefnandi hinn 25. mars 2002 á genginu 5,9300 og mun verðið hafa svarað kr. 708.594. Áður, eða í febrúar 2002, kveðst stefnandi hafa haft samband við Landsbréf hf. sem hafi ráðlagt sér að selja ekki hlutabréfin. Stefndi hefur lagt fram í málinu yfirlit um stöðu nafnverðseignar hlutabréfa stefnda í DeCode á tímabilinu frá 1. júní 1999 til 1. apríl 2000 og kemur þar m.a. fram að í febrúar 2000 átti stefndi minnst 379.783 en mest 412.735 hluti í DeCode. Hinn 25. febrúar 2000, eða þegar stefnandi keypti hlutabréf í DeCode í síðara skiptið, átti stefnandi 385.005 hluti. Í málinu hefur verið lagt fram skjal, sem stafar frá Landsbanka Íslands og Fjárfestingabanka atvinnulífsins, dags. 15. júní 1999, um sölu hlutabréfa í DeCode genetics Inc. Skjalið er ekki stílað á neinn sérstakan aðila. Í skjalinu er greint frá því að fyrirtækið Íslensk erfðagreining hafi lagt á það áherslu að auka hlut íslenskra fjárfesta í hópi hluthafa í móðurfélaginu DeCode og hafi beitt sér fyrir því að bandarískir áhættufjárfestar, sem tekið hafi þátt í stofnun DeCode, selji hluta bréfa sinna til íslenskra fjárfesta. Landsbanki Íslands og Fjárfestingabanki atvinnulífsins (FBA) hafi tekið að sér milligöngu um þessi viðskipti. Fimm milljónir hluta verði boðnir með þessum hætti völdum íslenskum fagfjárfestum og fjármálafyrirtækjum og 40% af hlutunum hafi verið seld með því skilyrði að kaupendur endurseldu ekki bréfin fyrir 1. desember 1999 eða eftir skráningu félagsins á viðurkenndum verðbréfamarkaði erlendis yrði félagið skráð fyrir þann tíma. Þá er í skjalinu lýst söluskilmálum hlutabréfanna: Fjöldi hluta er 5.000.000 og lágmarkskaup 40.000 hlutir. Hlutabréfin séu í B-flokki en breytist úr honum í almenn hlutabréf við skráningu félagsins á almennan hlutabréfamarkað í hlutfallinu 1:1. Heimilt sé að kaupa og selja hluti í B-flokki innan Íslands, þ.e. milli íslenskra lögaðila, en hlutabréfin megi ekki selja bandarískum lögaðilum fyrr en 180 dögum eftir að félagið hafi verið skráð á viðurkenndan verðbréfamarkað í Bandaríkjunum. Þá segir að með fylgi ítarlegar upplýsingar um DeCode, sem m.a. lýsi viðskiptahugmyndinni að baki félaginu, rekstri þess, fjárhagslegri stöðu, samsetningu hlutafjár og helstu áhættuþáttum sem í rekstrinum felist. Þau gögn séu unnin af starfsmönnum Íslenskrar erfðagreiningar og á ábyrgð þeirra. Þessar upplýsingar hafa ekki verið lagðar fram í málinu. Í málinu hefur verið lagt fram ljósrit af frétt í Morgunblaðinu 17. júní 1999 þar sem segir að daginn áður hafi verið undirritaður samningur FBA, Landsbankans, Búnaðarbankans og eignarhaldsfélagsins Hofs um hlutabréf í DeCode fyrir rúma sex milljarða króna og með þeim kaupum hafi eignarhlutur bankanna og eignarhaldsfélagsins Hofs orðið nálægt 17% af heildarverðmæti félagsins. Með þessum kaupum hafi Íslendingar eignast tæplega 70% hlut í félaginu. Forráðamenn þessara fyrirtækja eru sagðir hafa lýst því yfir á fréttamannafundi að lokinni undirritun samningsins að þeir ráðgerðu að selja hlutabréfin áfram í áföngum í lokuðu hlutafjárútboði til innlendra fjárfesta, samkvæmt sérstöku samkomulagi sem hafi verið gert samhliða kaupunum, m.a. um lágmarksverð. Samkvæmt upplýsingum forsvarsmanna Íslenskrar erfðagreiningar voru þetta stærstu einstöku hlutafjárkaup sem í landinu höfðu verið gerð til þessa. Eftir bankastjóra Landsbankans er haft í sama blaði að hlutur bankans í kaupunum sé 20% eða kr. 1,2 milljarðar. Markmið bankans sé að þeir hlutir sem hann hafi keypt verði síðan í sem dreifðastri eign innlendra aðila. Bankastjóri FBA kvaðst gera ráð fyrir því að verðbréfafyrirtæki sem keyptu hlutabréf myndu síðan selja þau áfram til viðskiptavina sinna. Bankastjóri Landsbankans kvað það markmið bankans að þeir hlutir sem hann hefði keypt yrðu síðan í sem dreifðastri eign innlendra aðila. Bankastjórinn sagði jafnframt að samningurinn um kaupin á hlutabréfunum fæli í sér ánægjulegt viðskiptatækifæri sem fælist í því að koma að félaginu áður en það verði skráð á hlutabréfamarkað ytra. Á því stigi sé mest von um verðhækkanir í fyrirtækjum af þessu tagi og því sé þetta einstakt viðskiptatækifæri. Bankastjórinn segir að bankinn ætli sér að miðla hlutafénu til innlendra fjárfesta fram að skráningu félagsins, en um leið og ÍE verði skráð og komið á markað verði ákveðinn hluti seldur einstaklingum. Bankastjóri Búnaðarbankans sagði að almenningi yrði gefinn kostur á að kaupa hlutabréf þegar búið yrði að skrá DeCode á verðbréfaþingi erlendis. VI Stefnandi gaf skýrslu fyrir dóminum. Hann kvaðst vera húsasmíðameistari að mennt. Hann hefði fengið greiddar örorkubætur árið 1998 og í framhaldi af því keypt sér fasteign og selt aðra sem hann átti. Stefnandi kvaðst hafa viljað ígrunda vel og vandlega hvernig hannn ávaxtaði það fé sem hann hafði til ráðstöfunar eftir fasteignakaupin. Hann hefði ekki rætt það við fjölskylduna sérstaklega en þau hjónin hefðu þó rætt saman um þetta. Sjálfur hefði hann tekið ákvörðunina. Stefnandi mundi ekki hvers vegna hann leitaði til fyrirtækisins Landsbréfa, en hann kvaðst hafa viljað fá aðstoð og ráðgjöf við að ávaxta peningana. Hann hefði enga reynslu haft af hlutabréfaviðskiptum nema þá að kaupa smáhlut í Búnaðarbankanum. Stefnandi kvaðst hafa farið til Landsbréfa án þess að panta tíma og þar hefði honum verið bent á að tala við ráðgjafa, Maríellu að nafni. Maríella hefði bent sér á fjölmarga fjárfestingakosti. Einhverjir hefðu skilað hagnaði, aðrir tapi. Ráðgjafinn hefði einskis spurt, hvorki um eignir né tekjur, og ekki hefði hann sagt henni neitt af sínum högum svo sem um reynslu af hlutabréfaviðskiptum. Stefnandi sagði síðar í yfirheyrslunni að hann hefði tjáð ráðgjafanum að hann hefði ekki reynslu af hlutabréfaviðskiptum. Ráðgjafinn hefði engin viðbrögð sýnt við því. Stefnandi kvaðst hafa komið til Landsbréfa miklu oftar en einu sinni en mundi ekki hvenær hann hefði komið í fyrsta skipti, en hélt að það hefði verið í desember 1999. Hann hefði ekki átt viðskipti við annan banka. Stefnandi kvaðst hafa fengið áhuga á því að kaupa hlutabréf í DeCode vegna þess að hann hefði horft á fréttir í sjónvarpinu og séð umfjöllun um fyrirtækið. Það hafi hálfpartinn kveikt neistann hjá honum, ef svo mætti taka til orða, til að kanna möguleika á því hvernig væri að fjárfesta í þessu fyrirtæki. Stefnandi kvaðst ekki hafa lesið sér neitt til um fyrirtækið. Hann hefði ekki vitað neitt um fyrirtækið en treyst á ráðgjöf stefnda. Stefnandi kvaðst hafa talið að DeCode væri vel rekið fyrirtæki, annars hefði hann ekki tekið þá ákvörðun að kaupa hlutabréf í því. Stefnandi kvaðst sjálfur hafa stungið upp á því við ráðgjafann að hann fjárfesti í DeCode en ráðgjafinn hefði ekkert sagt sér um fyrirtækið og hvorki ráðlagt af né á um kaupin. Hann hefði engin gögn fengið um fyrirtækið. Ráðgjafinn hefði ekkert sagt um áhættu sem fylgdi hlutabréfakaupum í DeCode og ekki rætt um verðið á þeim. Stefnandi kvaðst ekki hafa vitað að áhætta fylgdi því að kaupa hlutabréf í DeCode og ráðgjafinn hefði ekki ráðlagt sér að leita upplýsinga um fyrirtækið. Ráðgjafinn hefði ekki rætt um það að Landsbankinn eða starfsmenn Landsbréfa ættu sjálfir hlutabréf í DeCode. Ákveðið hafi verið í stuttu spjalli að hann keypti hlutabréfin. Stefnandi kvaðst sjálfur hafa ákveðið fyrir hve mikið hann keypti, þ.e. 6,9 milljónir, og ráðgjafinn ekkert sagt um það. Mætti kvaðst hafa selt hlutabréfin í DeCode vegna þess að hann hafi verið farinn að verða svolítið smeykur um þetta og tekið þá ákvörðun að selja og gert það símleiðis. Stefnandi kvaðst reikna með því að sér hafi fundist ávöxtun DeCode bréfanna í einn mánuð hafa verið ásættanleg. Þegar stefnandi keypti hlutabréf í DeCode á nýjan leik kvaðst hann hafa gert það í gegnum síma. Hann hefði viljað kaupa bréfin og samþykkt hefði verið að selja honum þau. Stefnandi kvaðst hafa spurt að því hvort starfsmaðurinn sæi einhverja meinbugi á kaupunum og hefði þá átt við það hvort einhver áhætta væri þeim samfara, en stefnandi kvaðst hafa skertan orðaforða eftir slysið. Starfsmaðurinn hefði eiginlega ekki svarað því beint. Stefnandi kvaðst ekki muna hvers vegna hann hefði keypt hlutabréf á nýjan leik í DeCode. Þau bréf hefði hann ekki keypt hefði hann vitað að þeim fylgdi mikil áhætta. Stefnandi kvaðst halda að hann hefði ekki áttað sig á því að gengi hlutabréfanna hafði hækkað frá því hann seldi þar til hann keypti á nýjan leik. Í rauninn hefði hann enga ástæðu haft til þess að óttast að verðið myndi lækka á hlutabréfunum, en þetta myndi hann óljóst. Stefnandi sagði að í upphafi hafi sér verið boðið að stofna reikning hjá Landsbréfum þar sem hann gæti lagt inn peninga sem hann hafi gert og greiðslan fyrir hlutabréfakaupin hafi verið tekin út af þessum reikningi. Öll hlutabréfin hafi verið geymd í bankanum að ósk stefnanda.Stefnanda varð að skilja svo að Landsbréf hefðu ekki tekið að sér svokallaða fjárvörslu fyrir hann og vörslusamningur hafi því ekki verið gerður. Stefnandi kvaðst hafa farið í bankann eftir að hann hafi verið farinn að hafa áhyggjur af því hve hlutabréfin voru farin að hríðfalla mikið og gengið lágt og þá hafi sér verið ráðlagt að halda bréfunum. Stefnandi mundi ekki eftir því hvenær þetta var. Hann hefði sótt um E*trade reikning, en sér hefði verið sagt að þannig reikning yrði hann að stofna til þess að geta selt hlutabréfin, sem hann hefði gert. Sig hefði sárvantað peninga. Stefnandi kvaðst hafa fengið yfirlit í pósti frá Landsbréfum, dags 28.8 2000, sem sýnir að verðmæti hlutabréfanna í DeCode er reiknað vera kr. 2.197.152. Stefnandi kvaðst ekki muna hvort hann hefði áttað sig á því að bréfin hefðu á þessum tíma lækkað í verði. Stefnandi kvaðst fyrir ári síðan hafa skráð hús sitt á nafn eiginkonunnar því að hann hefði óttast að hann myndi spilla eigninni á einhvern hátt. Vitnið Guðrún Aldís Jóhannsdóttir kom fyrir dóminn og gaf skýrslu. Vitnið starfaði sem verðbréfamiðlari hjá Landsbréfum frá því í byrjun febrúar 2000 til ársloka 2002. Vitnið kvaðst vera viðskiptafræðingur frá Háskóla Íslands með áherslu á fjármál. Starfssvið sitt hefði verið að selja sjóði Landsbréfa. Verðbréfamiðlurunum hefði ekki verið uppálagt að nefna sérstaklega hlutabréf í DeCode og þeir hefðu ekki mælt með hlutabréfum í óskráðum félögum, eins og þeim hafi verið fyrirskipað af yfirmönnum. Þeir hefðu bent á að því fylgdi gríðarleg áhætta að kaupa bréf í slíkum félögum og hefðu haft uppi varnaðarorð. Engar sérstakar upplýsingar hefðu verið veittar um DeCode af hálfu Landsbréfa en upplýsingar frá félaginu hefðu verið mjög litlar. Vitnið kvaðst nánast ekki neitt hafa munað eftir viðskiptunum við stefnanda 25. febrúar til að byrja með. Síðan hefði hún fengið upplýsingar um að stefnandi hefði gert kaup í erlendum sjóðum á sama tíma sem krafist hefðu mikillar pappírsvinnu. Þá hafi kaup stefnanda 25. febrúar rifjast upp fyrir sér. Vitnið kvaðst samt ekki muna eftir neinu sem þeim stefnanda hafi farið á milli. Á þessum tíma hafi verið gríðarleg eftirspurn eftir því að kaupa og selja í DeCode. Annað hvort hafi fólk komið eða hringt til að kaupa og selja. Það hafi verið aðilar af öllu tagi sem hafi verið að kaupa og selja hlutabréf og taldi vitnið að þátttaka almennings í viðskiptunum hefði verið mikil. Í sjálfu sér hafi alveg verið heimilt að selja og kaupa í DeCode þannig að hafi fólk haft áhuga á að kaupa eða selja hlutabréf þá hafi Landsbréf annast það. Vitnið kvað sig ekki reka minni til þess að stefnandi hafi sagst vera öryrki. Vitnið kvaðst heldur ekki muna að Landsbréf hefðu neitað að eiga viðskipti við þá sem þeirra hefðu óskað. Af hálfu stefnanda er því haldið fram að stefndi, Landsbankinn, hafi selt honum hlutbréf, sem að líkindum hafi verið í eigu bankans sjálfs. A.m.k. hafi ekkert annað komið í ljós. Hlutabréfin hafi verið óskráð á verðbréfamarkaði, en DeCode hafi verið skráð á markað í Bandaríkjunum í ágúst 2000 og hafi útboðsgengið verið 14 USD á hlut. Í útboðslýsingunni komi m.a. fram að lítill sem enginn opinber markaður hafi verið með hlutabréfin nema á Íslandi þar sem 10 milljónir hluta hafi skipt um hendur árið 1999 í um 7000 viðskiptum og frá janúar 2000 og fram að útgáfudegi útboðslýsingar hafi 1,1 milljón hluta skipt um hendur í um 2.700 viðskiptum. Salan til stefnanda hafi farið fram án þess að stefndi uppfyllti ákvæði 20. gr., sbr. 4. tl. 2. gr. þágildandi laga um verðbréfastarfsemi, nr. 13/1996 um almennt útboð hlutabréfanna. Stefndi hafi og ekki staðið við yfirlýsingar frá því í júní 1999 að bréf hans yrðu aðeins seld fagfjárfestum. Sala hlutabréfa til bankastarfsmanna hafi hleypt af stað sölu til einstaklinga og hafi þau viðskipti verið umfangsmikil. Þessir bankastarfsmenn hafi því átt þeirra hagsmuna að gæta að verð á bréfunum væri sem hæst. Til þess að þessi sala væri heimil hefði þurft að liggja fyrir útboðslýsing í skilningi 1. gr. reglugerðar nr. 505/1993 um almennt útboð verðbréfa, en þar sé kveðið á um að almennt útboð teljist vera útboð samkynja verðbréfa sem almenningi séu boðin til kaups með almennri eða opinberri auglýsingu eða kynningu með öðrum hætti sem jafna megi til opinberrar auglýsingar. Ummæli bankastjóra stefnda um hlutabréfin í DeCode verði að jafna til almennrar auglýsingar á þeim hlutabréfum, en útboð þeirra hafi hins vegar ekki farið fram. Með þessum hætti hafi stefndi brotið lög. Stefnandi hafi fengið upplýsingar í fjölmiðlum um hlutabréfin í DeCode, en engar upplýsingar frá stefnda eða öðrum aðilum. Verðlagning á hlutabréfunum hafi verið algerlega óraunhæf og kaup á þeim afar áhættusöm og engan veginn hentað sem fjárfesting fyrir einstakling, ekki síst þegar um hafi verið að ræða öryrkja sem stefnanda. Stefndi hafi hins vegar aldrei hirt um að kynna stefnanda þá áhættu sem hlutabréfakaupunum fylgdi, svo og það að stefndi ætti verulegra hagsmuna að gæta varðandi verð á hlutabréfum í DeCode. Þannig hafi stefndi brotið ákvæði 15. gr. laga nr. 13/1996. Stefndi hafi heldur ekki hirt um að kynna sér aðstæður og ásigkomulag stefnanda sem engum hafi getað dulist að var bágborið. Óhæfni stefnanda til þess að taka ákvarðanir um fjárfestingar hafi því verið starfsmönnum stefnda ljós eða átt að vera það. Til marks um þetta megi hafa að stefnandi hafi selt hlutabréf sín í DeDode hinn 21. febrúar 2000 en keypt hlutabréf aftur fjórum dögum seinna á hærra gengi. Þá hafi stefnandi ekki verið í stakk búinn til þess að skilja upplýsingar sem sé að finna á þeim viðskiptayfirlitum sem stefndi hafi sent honum. Samkvæmt ólögfestri meginreglu, sem síðar hafi orðið að 27. gr. laga nr. 13/1996, hafi stefnanda borið að leggja mat á faglega þekkingu, fjárhag og reynslu stefnanda þar sem hann hafi ekki verið fagfjárfestir og ekki hafi verið um almennt útboð að ræða. Sala hlutabréfanna hafi farið fram símleiðis og hafi stefndi ekki hirt um að fullnægja þessari lagaskyldu sinni. Stefndi hafi því brotið þetta lagaákvæði. Þá hafi stefndi ekki uppfyllt þá skyldu sína gagnvart stefnanda að gera samning við hann um viðskiptin samkvæmt ákvæðum 17. gr. laga nr. 13/1996. Stefnandi byggir á því að stefndi hafi með athafnaleysi sínu og athöfnum, sem hafi verið saknæmar og ólögmætar, valdið sér bótaskyldu tjóni. Tjónið sé munurinn á því verði hlutabréfanna sem stefnandi keypti í DeCode 25. febrúar 2002 og því verði sem hann seldi þau á 25. mars 2002 og reiknar stefnandi tjónið nema kr. 4.240.096. Af hálfu stefnda er því andmælt að hann hafi selt stefnanda bréf sem hann sjálfur átti. Af þeim bréfum sem hann hafi keypt í DeCode fyrir skráningu fyrirtækisins á markað hafi hann haldið um 380 þúsund hlutum en selt fagfjárfestum aðra hluti. Stefndi hafi lagt fram í málinu yfirlit um stöðu nafnverðseignar stefnda á tímabilinu frá 1. júní 1999 til 1. apríl 2000 sem sýni þetta, en nákvæmari upplýsingar geti hann ekki lagt fram vegna bankaleyndar. Þannig fái það ekki staðist sem stefnandi haldi fram að stefndi hafi verið að selja honum eigin hluti. Stefndi hafi staðið við þá yfirlýsingu sína að selja ekki öðrum en fagfjárfestum hlutabréf í DeCode fyrr en félagið hefði verið skráð á markað. Stefndi hafi aldrei kynnt hlutabréfin í söluskyni enda þótt bankastjóri stefnda hafi fjallað um þau á opinberum vettvangi. Stefnandi hafi þannig starfað innan ramma gildandi laga um þessi viðskipti og geti stefnandi engan rétt byggt að því að stefndi hafi brotið lög. Stefndi hafi hins vegar ekki getað ráðið því hvað aðrir gerðu við hlutabréf sín og víst sé að með hlutabréf í DeCode hafi skapast svokallaður eftir á markaður, sem líka sé kallaður grár markaður, þar sem ekki hafi verið um að ræða viðskipti á skipulögðum verðbréfamarkaði. Þessi viðskipti hafi verið heimil að lögum á þessum tíma en fyrir þau tekið að mestu í lögum nr. 163/2000 sem hafi tekið gildi 1. janúar 2001. Lagatilvísanir stefnanda séu allar til þessara laga og eigi því ekki við í málinu. Á þessum eftirmarkaði hafi hlutabréf í DeCode gengið kaupum og sölum manna á milli í ríkum mæli. Óhætt sé að kalla þennan tíma gullæði þar sem allir hafi viljað hagnast stórlega. Stefnandi hafi tekið þátt í að miðla þessum hlutabréfum í þjónustuskyni við viðskiptamenn sína, sem hafi ætíð verið tjáð að um óskráð hlutabréf væri að ræða og kaupum þeirra fylgdi áhætta. Verð á bréfunum hafi einvörðungu ráðist af framboði og eftirspurn. Stefndi hafi ekki boðið hlutabréf í DeCode til sölu. Hins vegar hafi engum verið meinað að kaupa bréfin óskuðu þeir þess. Stefndi hafi engan hagnað haft af þessum viðskiptum heldur einungis tekið þóknum fyrir þjónustuna. Þeir starfsmenn stefnda, sem hafi fengið að kaupa hlutabréf, hafi ekki mátt selja hlutabréf sín fyrr en eftir langan tíma og því hafi þeir ekki getað stundað spákaupmennsku með bréfin. Stefnandi hafi keypt hlutabréf í DeCode á þessum eftirmarkaði. Hann hafi leitað til Landsbréfa hf., líklega í desember 1999, og átt ýmis fjármálaviðskipti eins og framlögð yfirlit um viðskipti hans sýni. Þessi yfirlit sýni líka góða dreifingu á fjármunum stefnanda, viðskipti hans lúti ekki einvörðungu að kaupum hlutabréfa í DeCode. Þetta bendi til þess að stefndi hafi fengið upplýsingar um ýmsa fjárfestingakosti. Á yfirlitinu komi fram að stefnandi hafi keypt hlutabréf í DeCode 18. janúar 2000 og selt sömu bréf 21. febrúar s.á. með góðum hagnaði. Hann hafi síðan keypt hlutabréf í DeCode að nýju 25. febrúar fyrir lægri fjárhæð og þannig dregið úr áhættu sem hlutabréfakaupunum fylgdu. Af yfirlitunum verði ekki annað séð en viðskipti stefnanda hafi öll verið með eðlilegum hætti. Starfsmenn stefndi hafa þannig ekki haft neina ástæðu til þess að ætla að stefnandi, sem bæði sé fjárráða og sjálfráða, hafi ekki haft fullt vald á aðgerðum sínum í fjármálum. Sé svo, eins og komið hafi fram hjá stefnanda undir rekstri málsins, að hann hafi ekki skilið þau yfirlit sem stefndi hafi sent honum, hafi verið útilokað fyrir starfsmenn stefnda að átta sig á því. Stefndi og stefnandi hafi hins vegar ekki gert fjárvörslusamning enda hafi stefnandi ekki farið fram á það. Það hafi ekki verið skylt að lögum 17. gr. laga nr. 13/1996, þar sem ekki hafi verið um svo viðamikil viðskipti að ræða. Þau hlutabréf sem mál þetta snúist um hafi stefnandi keypt símleiðis að eigin ósk en ekki að tilhlutan stefnda. Við þetta hafi starfsmaður stefnda ekkert séð eða fundið athugavert og orðið við óskum stefnanda. Stefnanda hafi verið tjáð sem öðrum að um áhættuviðskipti væri að ræða en hafi keypt hlutabréfin þrátt fyrir það. Stefndi hafi þannig á engan hátt gert neitt rangt í viðskiptum sínum við stefnanda sem leitt geti til skaðabótaskyldu. Stefndi kveðst byggja varakröfu sína á þeirri almennu reglu að tjónþola beri að takmarka tjón sitt. Stefnandi hafi átt þess kost hvenær sem var að selja hlutabréf sín með hagnaði eða a.m.k. minna tapi en hann hafi gert. Eins og frá er greint í II. kafla dómsins byggir stefnandi bótaábyrgð stefnda á tjóni sínu á almennu skaðabótareglunni en vísar jafnframt til „meginsjónarmiða um bótaskyldu innan samninga.“ Tilvísun stefnanda til þessara meginsjónarmiða var hvorki útskýrð í stefnu málsins né reifuð í munnlegum málflutningi af lögmanni hans. Er því óupplýst, óvíst og vandséð við hvað er átt með henni. Verður því að miða við, eins og málflutningi stefnanda var hagað, að skaðabótakrafa stefnanda sé byggð á almennu skaðabótareglunni. Heimfærsla stefnanda til almennu skaðabótareglunnar er að hluta byggð á því að stefndi hafi brotið lög með sölu hutabréfa í DeCode genetics til stefnanda þann 25. febrúar 2000 þar sem honum hafi ekki verið heimilt að selja hlutabréf þessi. Stefnandi heldur því fram að þau hlutabréf sem hann keypti hafi að líkindum verið í eigu stefnda sjálfs og á einum stað í stefnu fullyrðir stefnandi að svo hafi verið. Stefnandi vísar til 4. tl. 2. gr. og 20. gr. þágildandi laga nr. 13/1996 um verðbréfaviðskipti og heldur því fram að verðbréf, sem boðin séu almenningi til kaups í fyrsta sinn, eigi að selja samkvæmt almennu útboði samkvæmt þeim lagagreinum, sbr. og 1. gr. reglugerðar nr. 505/1993 um almennt útboð verðbréfa. Almennt útboð eigi að fara fram með almennri og opinberri auglýsingu eða kynningu sem megi jafna til hennar, enda séu verðbréf í sama flokki ekki skráð á skipulegum verðbréfamarkaði, en það hafi hlutabréfin í DeCode ekki verið. Í stefnu vísar stefnandi hér um til 25. gr. og 29. gr. laganna sem ekki verður séð að hér eigi við. Tilvísun til þeirra lagagreina á sýnilega við lögin eins og þau urðu við breytingu á þeim með lögum nr. 163/2000 sem tóku gildi 1. janúar 2001. Þessi ónákvæmni í málatilbúnaði stefnanda var til baga þar til hann var leiðréttur við munnlegan flutning málsins. Í 25. gr. laganna, eins og þeim var breytt, er kveðið á um það að almennt útboð verðbréfa, hvort heldur er í upphaflegri sölu eða síðari sölu sé háð því að útboðslýsing hafi verið gefin út í samræmi við ákvæði laganna. Þessi málsástæða stefnanda sýnist ná til þess að stefnanda hefði verið forðað frá tjóni með því að hlutabréfin hefðu ekki verið til sölu eða þó öllu heldur að stefnanda hefði verið forðað frá tjóni hefðu hlutabréfin verið seld í almennu útboði með þeirri kynningu sem slíku útboði átti að fylgja. Sú kynning hefði gert stefnanda kleift að meta áhættu hlutabréfakaupunum samfara sem leitt hefði til þess að hann hefði ekki keypt hlutabréfin. Af hálfu stefnda er því haldið fram að þau bréf sem hann seldi stefnanda hafi ekki verið í eigu bankans sjálfs. Því hafi ekki verið um upphaflega sölu hlutabréfa að ræða af bankans hálfu og útboðsskylda því ekki samfara sölunni. Þessu til sönnunar hefur stefndi lagt fram yfirlit tímabilinu frá 1. júní 1999 til 1. apríl 2000 yfir stöðu nafnverðseignar hlutabréfa stefnda í DeCode og kemur þar m.a. fram að hún er nokkuð svipuð á þessu tímabili, en í febrúar 2000 átti stefndi minnst 379.783 en mest 412.735 hluti í DeCode. Stefndi heldur því fram að hlutabréf þau sem stefnandi keypti hafi verið seld á svokölluðum eftirmarkaði sem hafi orðið til þegar fagfjárfestar, sem keypt höfðu hlutabréf, hefðu selt þau aftur. Stefndi hafi í þjónustuskyni við viðskiptamenn, þ.á m. stefnanda, haft þessi hlutabréf til sölu. Viðskipti af þessu tagi hafi verið heimil á þessum tíma. Það sé fyrst með breytingalögum nr. 163/2000 við lög nr. 13/1996 um verðbréfaviðskipti sem viðskipti með óskráð hlutabréf án útboðs hafi verið óheimiluð, nema að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Í 8. gr. laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti eru nú sérstök ákvæði um sölu óskráðra verðbréfa til annarra en fagfjárfesta. Því er lýst í stefnu málsins, og hefur ekki verið dregið í efa af stefnda, að í útboðslýsingu, sem gerð var þegar DeCode var skráð á verðbréfamarkað í Bandaríkjunum, hafi komið fram að lítill sem enginn opinber markaður hafi verið með hlutabréf í fyrirtækinu að öðru leyti en því að á Íslandi hafi 11,1 milljón hluta skipt um hendur árið 1999 og á árinu 2000 til útgáfudags útboðslýsingar í ágúst, í u.þ.b. 9.700 viðskiptum samtals. Þótt hér skorti önnur viðmið en tölurnar sjálfar hafa að geyma geta þær varla sýnt annað en að viðskipti með hlutabréf í DeCode hafa a.m.k. verið nokkuð lífleg. Stefnandi hefur að nokkru byggt málatilbúnað sinn á fréttum Morgunblaðsins. Þykir því rétt að geta þess að í blaðinu kemur fram hinn 17. júní 1999 að eftir kaup bankanna þriggja og eignarhaldsfélagins Hofs á 17% hlut í DeCode er sagt að með þessum kaupum hafi Íslendingar eignast tæplega 70% hlut í fyrirtækinu. Þegar litið er til þeirra upplýsinga sem stefndi hefur gefið um hlutabréfaeign sjálfs sín í DeCode á þeim tíma sem stefnandi keypti hlutabréf í því fyrirtæki, upplýsinga stefnda um viðskipti með hlutabréf í fyrirtækinu hér á landi áður en það var skráð á markað og upplýsinga um hlutabréfaeign Íslendinga í DeCode áður en fyrirtækið var skráð á markaði, verður talið ósannað að stefndi hafi selt stefnanda hlutabréf sem voru í eigu stefnda. Verður samkvæmt þessu byggt á því að stefndi hafi selt stefnanda hlutabréf sem voru í eigu annars en hans sjálfs. Ekki verður séð að ljóst sé af lögum nr. 13/1996, sem í gildi voru um verðbréfaviðskipti á þessum tíma, að þau hafi einungis heimilað viðskipti af þessu tagi að undangenginni útboðslýsingu með tilheyrandi opinberum auglýsingum. Í því sambandi verður að líta til þess að með breytingalögum nr. 163/2000, sem gildi tóku 1. janúar 2001, er kveðið á um það að almennt útboð verðbréfa, hvort heldur í upphaflegri sölu eða síðari sölu, sé háð því að útboðslýsing hafi verið gefin út í samræmi við ákvæði laganna. Í greinargerð með lagafrumvapinu kemur fram að ætlun löggjafans er að eyða vafa á þessu sviði og tryggja m.a. það að útboðslýsing liggi fyrir í þeim tilvikum þegar hlutabréf sem fagfjárfestar kaupa í frumsölu eru síðan seld almenningi. Á þessu sýnist hafa leikið vafi sem eytt var með breytingalögunum nr. 163/2000. Líta verður til þess að stefnandi byggir kröfur sínar á almennu skaðabótareglunni og málsástæða hans er sú að stefnandi myndi ekki hafa keypt hlutabréfin, eða þá gefið lægra verð fyrir þau, og þar af leiðandi ekki orðið fyrir tjóni, hefði útboð farið fram samkvæmt ákvæðum laga nr. 13/1996. Um hvorugt er að sjálfsögðu ekkert hægt að fullyrða. Þótt sala stefnda til almennings á hlutabréfum í DeCode hafi farið fram án útboðslýsingar samkvæmt ákvæðum laga nr. 13/1996 þykir ekki hægt að fallast á það, eins og staðan var á verðbréfamarkaði á þessum tíma, að sú sala teljist vera ólögmætur og saknæmur verknaður í skilningi almennu skaðabótareglunnar sem leitt hafi til tjóns stefnanda. Verður því að hafna þessari málsástæðu stefnanda. Stefnandi er fatlaður maður og fötlun hans er af því tagi að hún hlýtur að skerða möguleika hans á að gera sér fulla grein fyrir aðstæðum á hverjum tíma. Aftur á móti er ekki ljóst hve mikil áhrif þessi skerðing getur haft á hæfileika hans til að taka skynsamlegar ákvarðanir enda verður slíkt mat ætíð bundið huglægum atriðum. Við skýrslugjöf stefnanda fyrir dómi mátti af og til heyra á mæli hans að hann gengur ekki heill til skógar. Frásögn hans var þó í fullu samhengi, þótt hann myndi eftir sumu en öðru ekki. Við yfirheyrslur kom ekkert fram sem benti til þess að vitsmunir stefnanda væru brenglaðir þótt þeir séu án efa skertir. Það má engu að síður telja að ljóst ætti að vera öllum sem samskipti eiga við stefnanda að hann er ekki með fulla heilsu og ástæða var fyrir starfsmenn stefnda að taka mið af því við ráðgjöf sína. Það er óupplýst hvort svo var gert eða ekki. Stefnandi lýsti því sjálfur fyrir dóminum að hann hafi viljað ígrunda vel og vandlega hvernig hann ávaxtaði það fé sem hann hafði til ráðstöfunar eftir fasteignakaupin. Upplýst í málinu að stefnandi dreifði fjárfestingum sínum nokkuð, hvort sem hann hefur gert það samkvæmt ráðgjöf stefnda eða að eigin hyggjuviti. Ekki er í sjálfu sér neitt óeðlilegt að sjá við þessar fjárfestingar. Þrátt fyrir fötlun stefnanda hlaut honum að vera ljóst sem öðrum að verðbréfaviðskipti eru þess eðlis að þau geta haft tap í för með sér jafnt sem ávinning. Víst er að það hafa margir þeir fengið að reyna, sem keyptu hlutabréf í DeCode á svipuðum tíma og stefnandi. Stefnandi lýsti því fyrir dóminum að ástæða þess að hann seldi hlutabréf sín í DeCode 25. febrúar hafi verið sú að hann hafi verið á þeim tíma smeykur og varð að skilja hann svo að hann væri hræddur um að hlutabréfin myndu lækka í verði. Má því telja að stefnanda hafi verið ljóst a.m.k. að einhver áhætta fylgdi hlutabréfakaupunum. Stefnandi er þrátt fyrir fötlun sína bæði sjálfráða og fjárráða og ekkert liggur fyrir um að hann né aðrir hafi óskað breytinga á því eða telji þörf á að taka af honum þetta forræði. Það er upplýst að stefnandi átti í fasteignaviðskiptum eftir að hann varð fyrir því slysi sem leiddi til fötlunar hans. Ekki er upplýst hvort hann stóð einn í þeim viðskiptum eða naut aðstoðar við þau, en stefnandi er fjölskyldumaður eins og fyrr er greint frá. Bæði fyrir og eftir að stefnandi keypti hlutabréfin í DeCode 25. febrúar 2000 átti hann í nokkrum verðbréfaviðskiptum, þó ekki miklum, samkvæmt viðskiptayfirliti sem stafar frá stefnda. Þessi viðskipti verða ekki talin hafa verið það mikil að aðilar málsins skyldu gera með sér samning samkvæmt 17. gr. laga nr. 13/1996, sbr. og 6. tl. 1. mgr. 2. gr. laganna. Ekki er annað að sjá en þessi viðskipti hafi verið með eðlilegum hætti og ástæðulaust hafi verið fyrir stefnda að ráða frá þeim eða koma í veg fyrir þau, enda öðru ekki haldið fram af stefnanda. Stefnandi hefur ekki getað upplýst hverjar upplýsingar og ráðgjöf hann fékk við þessi viðskipti. Hann nefndi þó nafn starfsmanns, en stefndi kveðst ekki hafa getað séð að starfsmaður með því nafni hafi unnið á sínum vegum. Ekki verður séð af þeim viðskiptum sem fram fóru fyrir og eftir hin umdeildu hlutabréfakaup að sérstaklega hafi skort á að stefndi fullnægði ákvæðum 1. mgr. 15. gr. laga nr. 13/1996 um að fyrirtæki í verðbréfaþjónustu beri að veita viðskiptamönnum, að teknu tilliti til þekkingar þeirra, greinargóðar upplýsingar um þá kosti sem þeim standa til boða. Því er fyrr lýst að stefnandi keypti hinn 18. janúar 2000 hlutabréf í DeCode á genginu 49,000 fyrir kr. 6.364.810. Þau hlutabréf seldi stefnandi rúmlega mánuði seinna eða 21. febrúar 2000 á genginu 52,0000 fyrir kr. 6.608.314 og því með rúmlega 240 þúsund króna hagnaði eða um 6% á rúmum mánuði. Verður því ekki annað sagt en þessi viðskipti ein og sér hafi verið stefnanda hagstæð. Ekki er upplýst hvers vegna stefnandi keypti síðan hlutabréf í sama fyrirtæki fjórum dögum seinna á hærra gengi eða á genginu 56,0000 fyrir kr. 4.948.548, en það eru kaupin sem skaðabótakrafa stefnanda er risin af. Stefnandi lýsti því fyrir dóminum að hann hefði viljað kaupa hlutabréf í DeCode en kvaðst ekki muna hvers vegna vilji hans stóð til þess. Óumdeilt er að kaupin fóru fram símleiðis og segist stefnandi hafa spurt að því hvort nokkrir meinbugir væru á því að hann keypti hlutabréfin og þá átt við hvort því væri áhætta samfara. Sá starfsmaður stefnda sem varð fyrir svörum mundi ekki sérstaklega eftir samtalinu við stefnanda en kveðst munu hafa tjáð honum eins og öðrum að hér væri um áhættufjárfestingu að ræða. Viðskipti þessi fara því þannig fram að stefnandi óskar ekki eftir ráðgjöf um það hvaða verðbréf hann skuli kaupa heldur setur fram ósk um að kaupa hlutabréf í ákveðnu fyrirtæki sem hann áður hafði keypt hlutabréf í. Með vísan til þess sem fyrr er sagt í dóminum um sölu sams konar hlutabréfa, á þeim tíma sem hún fór fram, verður ekki á það fallist að stefndi hafi gerst sekur um ólögmæta og saknæma athöfn eða athafnaleysi með sölu hlutabréfa í DeCode til stefnanda 25. febrúar 2000. Samkvæmt því ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu. Stefnandi hefur gjafsókn í málinu samkvæmt leyfi frá 9. mars 2004. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. málflutningslaun lögmanns hans, Hróbjarts Jónatanssonar hrl., kr. 430.000 auk virðisaukaskatts. Friðgeir Björnsson héraðsdómari kvað upp dóminn. Dómsorð. Stefndi, Landsbanki Íslands hf., skal vera sýkn af kröfum stefnanda, Hinriks Jónssonar. Málskostnaður fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. málflutningslaun lögmanns hans, kr. 430.000, auk virðisaukaskatts.
|
Mál nr. 554/2016
|
Kærumál Lögvarðir hagsmunir Vanreifun Frávísunarúrskurður staðfestur
|
Í ehf. krafðist viðurkenningar á rétti sínum til skaðabóta úr hendi S vegna missis hagnaðar sem félagið taldi sig hafa orðið fyrir þegar S hafnaði tilboði Í ehf. í útboði um sorphirðu. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var talið að Í ehf. hefði ekki leitt nægar líkur að því að félagið hefði orðið fyrir tjóni af völdum ákvörðunar S og hafði Í ehf. því ekki lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr viðurkenningarkröfu sinni fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins frá dómi því staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir MarkúsSigurbjörnsson, Viðar Már Matthíasson og Þorgeir Örlygsson.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar meðkæru 28. júlí 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 10. ágúst sama ár. Kærðurer úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. júlí 2016, þar sem máli sóknaraðila áhendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j.lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefstþess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm aðtaka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði ogkærumálskostnaðar.Varnaraðili krefststaðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.Með vísan tilforsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.Sóknaraðila verðurgert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Hinn kærði úrskurðurer staðfestur.Sóknaraðili,Íslenska gámafélagið ehf., greiði varnaraðila, Seltjarnarnesbæ, 350.000 krónurí kærumálskostnað.Úrskurður HéraðsdómsReykjavíkur 15. júlí 2016 I Mál þetta, semvar tekið til úrskurðar 29. júní sl., er höfðað 10. febrúar 2016 af Íslenskagámafélaginu ehf., Gufunesvegi í Reykjavík, gegn Seltjarnarnesbæ, Austurströnd2, Seltjarnarnesi. Stefnandi krefstþess að viðurkenndur verði réttur hans til skaðabóta úr hendi stefnda vegnamissis hagnaðar, sem hann hefði notið hefði ekki komið til ákvörðunarSeltjarnarnesbæjar, dags. 29. maí 2012, um að hafna tilboði stefnanda í útboðisem auðkennt var sem „Sorphirða í Seltjarnarnesbæ, Útboðsgögn, Útboðs- ogsamningsskilmálar, Apríl 2012“. Þá krefst stefnandi málskostnaðar. Stefndi krefstþess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að hann verðisýknaður af öllum kröfum stefnanda. Í báðum tilvikum er þess krafist aðstefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað. Málflutningurfór fram um frávísunarkröfu stefnda 29. júní sl. og er sá þáttur málsinseinungis til umfjöllunar í úrskurði þessum. Þar krefst stefnandi þess aðfrávísunarkröfunni verði hafnað og að málið verði tekið til efnismeðferðar, aukþess sem stefnandi fer fram á málskostnað. II Stefnandi erfyrirtæki sem sinnir almennri sorphirðu. Stefndi er sveitarfélag sem ber skyldatil þess að ákveða fyrirkomulag á söfnun á heimilis- og rekstrarúrgangi innanumdæmis þess og flutningi heimilisúrgangs, sbr. 8. gr. laga nr. 55/2003 ummeðhöndlun úrgangs. Stefndi bauð útsorphirðu í sveitarfélaginu í apríl 2012. Við það var miðað að samið yrði tilfimm ára um þjónustuna með möguleika á framlengingu til þriggja ára. Tveirbjóðendur voru í verkið. Stefnandi var annar þeirra og bauð 104.176.860 krónurí það. Hinn bjóðandinn var Gámaþjónusta Vesturlands ehf. sem bauð 85.608.380krónur í verkið. Í útboðsskilmálumvoru gerðar ákveðnar kröfur um að bjóðendur legðu fram tiltekin gögn samkvæmtgrein 0.2.2. Þar átti meðal annars að veita almennar upplýsingar um bjóðandann,fyrirtæki hans og starfslið. Þá bar að leggja fram skrá yfir helstu vélar, tækiog búnað sem nota ætti í verkið, sem og upplýsingar um gæðakerfi fyrirtækisbjóðanda. Auk þess var þar kveðið á um að leggja skyldi fram áritaðanársreikning undanfarandi árs sem og árshlutareikning yfirstandandi árs.Jafnframt bar að leggja fram staðfestingar þess efnis að viðkomandi skuldaðiekki opinber gjöld eða lífeyrissjóðsiðgjöld, auk fleiri gagna er lutu aðfjárhagsstöðu bjóðanda. Íútboðsskilmálunum voru einnig sett ákveðin skilyrði um hæfi bjóðanda, sbr.grein 0.2.8. Lutu þessi skilyrði meðal annars að því að hann mætti ekki vera ívanskilum með opinber gjöld eða lífeyrisiðgjöld. Þá voru eftirfarandi skilyrðisett um eigið fé: „Að öllu jöfnu verður ekki gengið til samninga við bjóðandaef ársreikningur hans sýnir neikvæða eiginfjárstöðu. Verkkaupa er þó heimilt aðgera undantekningu á þessu, enda liggi fyrir við gerð verksamnings staðfestingþess í formi árshlutareiknings eða yfirlýsingu löggilts endurskoðanda byggðri áupplýsingum um efnahag bjóðanda að eigið fé bjóðandans sé jákvætt.” Fram kom aðef framangreint ætti við um bjóðanda yrði tilboði hans hafnað. Ákveðið var aðganga til samninga við lægstbjóðanda, Gámaþjónustu Vesturlands ehf., og munsamningur þess efnis hafa verið undirritaður 1. júlí 2012. Stefnandi óskaðieftir gögnum sem lágu til grundvallar ákvörðun stefnda. Varð stefndi við því ímeginatriðum nema að hann lét stefnanda ekki í té afrit af ársreikningiGámaþjónustu Vesturlands ehf. Stefnandi ritaðistefnda bréf, dags. 18. október 2012, þar sem því var haldið fram aðGámaþjónusta Vesturlands ehf. hefði ekki uppfyllt ýmis skilyrði útboðsskilmála.Þar á meðal hefði félagið ekki veitt almennar upplýsingar um fyrirtækið, vélarog tæki sem nota ætti við verkið og um gæðakerfi fyrirtækisins. Þá hefði þaðekki lagt fram áritaðan ársreikning félagsins og heldur ekki árshlutareikningyfirstandandi árs. Ekki verður séð að stefndi hafi svarað þessu bréfi. Stefnandihöfðaði mál á hendur stefnda 31. október 2014 og gerði þar sömu kröfur og íþessu máli. Því máli var vísað frá héraðsdómi með úrskurði 16. júní 2015 þarsem stefnandi hefði gert nægjanlega grein fyrir því í stefnu á hvaða grunnihann teldi sig hafa fullnægt áskilnaði útboðsgagna, m.a. um jákvætt eigið fé,og að gera hafi átt samning við hann. Þá var vísað til þess að hann hefði þar íengu vikið að áætlunum sínum um þann hagnað sem hann teldi sig hafa orðið afmeð því að samningur hafi verið gerður við annan bjóðanda. Því lægi ekki fyrirað stefnandi hefði lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr viðurkenningarkröfusinni. Með dómiHæstaréttar Íslands 24. ágúst 2015 var úrskurður héraðsdóms staðfestur. Ídóminum var vísað til þess að stefnandi hefði lagt fram með kæru sinni nokkurgögn sem að réttu lagi hefði átt að leggja fram með stefnu við þingfestingumálsins. Tekið var fram að þessi síðbúna gagnaöflun gæti engu breytt um það aðstaðfesta bæri hinn kærða úrskurð með vísan til forsendna hans. Eins og áðursegir höfðaði stefnandi mál þetta 10. febrúar 2016. Efnislega byggir stefnandiá sömu málsástæðum og í fyrra málinu. Þannig byggir hann í meginatriðum á þvíað sú ákvörðun stefnda að taka tilboði Gámaþjónustu Vesturlands ehf. í umrædduútboði, og hafna um leið tilboði stefnanda, hafi verið ólögmæt. Hafi stefndimeð henni brotið gegn lögum nr. 84/2007, stuðlinum ÍST30:2012, meginreglumstjórnsýsluréttar og meginreglum um opinber innkaup sem og gegn tilskipunEvrópusambandsins 2004/18/EB. Er á því byggt að stefnandi hafi átt hagstæðastatilboðið og að stefnda hafi verið skylt að taka tilboði stefnanda, sbr.meginreglu laga um opinber innkaup um að taka skuli hagkvæmasta tilboði miðaðvið þær forsendur sem tilgreindar hafi verið í útboðsgögnum, eða hafna öllum.Byggt er á því að stefndi hefði átt að útiloka hinn bjóðandann í verkið þar semhann fullnægði ekki þeim skilyrðum sem sett voru í útboðinu. Það hafi stefnandihins vegar gert. Í þessu ljósi telur stefnandi sig hafa orðið fyrir tjóni semhafi falist í því að verða af verksamningum og missa af hagnaði af verkinu.Nánari rök eru færð fyrir því í stefnu að fallast eigi á kröfur stefnanda meðtilliti til einstakra ákvæða laga nr. 84/2007 og útboðsskilmála. III Stefndi reisirfrávísunarkröfu sína á því að málatilbúnaður stefnanda sé svo óljós ogruglingslegur að hann uppfylli ekki kröfur d- og e-liða 1. mgr. 80. gr. laganr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafan er einnig byggð á því stefnandi hafiekki tekist að sýna fram á að hann hafi lögvarða hagsmuni af málssókninni. Þvísé ekki uppfyllt það skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 að sá sem höfðimál til viðurkenningar á bótaskyldu verði að leiða nægar líkur að því að hannhafi orðið fyrir tjóni af nánar tilteknu tilefni og gera grein fyrir því íhverju tjónið felist. Ekki dugi í því efni að benda á að stefndi hafi ekkigengið til viðskipta við hann. Stefndi telur aðekki sé gerð viðhlítandi grein fyrir því í stefnu hvaða þýðinguarðsemisútreikningar sem stefnandi hafi lagt fram eigi að hafa eða hvað í þeimfelist. Stefndi hafnar því að umrætt skjal hafi nokkra þýðingu í málinu. Þá séuekki leiddar nægar líkur að því í stefnu að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni,hvernig það sé komið til og hver tengsl hins meinta tjóns séu við atvikmálsins. Þá sé ekki gerð grein fyrir orsakatengslum. Þá telur stefndiað stefnandi hafi ekki leitt nægar líkur að mögulegu tjóni sínu þar sem hannhafi ekki sannað að hann hafi átt raunhæfa möguleika á að verða valinn íútboðinu. Í útboðsgögnum hafi stefndi áskilið sér rétt til þess að taka hvaðatilboði sem er eða hafna þeim öllum. Þar sem tvö tilboð hafi borist í útboðinuverði stefnandi að sýna fram á að tilboði hans hefði ekki verið hafnað afeinhverjum ástæðum samkvæmt útboðsgögnum. Það hafi stefnanda ekki gert. Þvert ámóti sýni gögn málsins að stefnandi hafi ekki uppfyllt ákvæði útboðsgagna um aðskila undirrituðum ársreikningi og árshlutareikningi. Þá hafi hann ekkiuppfyllt skilyrði útboðsins um að vera með jákvætt eigið fé. Stefnandimótmælir því að í stefnu sé ekki gerð nægjanleg grein fyrir þeim atriðum semstefndi telur að skorti í stefnu. Kveður hann að bætt hafi verið úrrökstuðningi í stefnu í samræmi við ábendingar í dómi Hæstaréttar. Ítarlegriumfjöllun sé nú í stefnu um orsakatengsl og fjallað sé með nánari hætti um tjónstefnanda og umfang þess, en hann heldur því fram að tjón stefnanda nemi um 48milljónum króna. Þá verði að ganga út frá því, eins og útskýrt sé í stefnu, aðstefnandi hafi uppfyllt skilyrði í útboðsgögnum, enda hafi tilboði hans ekkiverið vísa frá vegna vanhæfis samkvæmt VII. kafla laga nr. 84/2007. Eigi það meðal annars við umkröfur um eigið fé bjóðenda. Stefnandi bendirsérstaklega á að í stefnu sé nú farið sé yfir hvernig stefnandi hafi uppfylltkröfur um eigið fé. Þar komi fram að með tilboði hafi fylgt ársreikningur fyrirárið 2010 sem sýni jákvætt eigið fé að fjárhæð 162.904.183 krónur. Stefnandileggi fram í málinu endanlegan og undirritaðan ársreikning fyrir árið 2011 semsýni að eigið fé hans í árslok það ár hafi numið 8.083.291 krónu. Því sé sýntfram á að stefnandi hafi búið yfir fjárhagslegri getu til þess að vinna verkiðog þannig uppfyllt kröfur útboðsgagna um fjárhagslegt hæfi. Þau drög semstefnandi hafi lagt fram að ársreikningi 2011 við útboðið hafi reynst röng.Hafi stefndi talið að gögn málsins gæfu til kynna að stefnandi uppfyllti ekkifjárhagslegar kröfur telur stefnandi að stefndi hefði átt að kalla eftir frekariupplýsingum, en það gerði hann ekki. IV Í máli þessukrefst stefnandi viðurkenningar á rétti hans til skaðabóta úr hendi stefndavegna missis hagnaðar sem hann hefði notið hefði stefndi ekki ákveðið að semjavið Gámaþjónustu Vesturlands ehf. í kjölfar útboðs á sorphirðu áSeltjarnarnesi. Stefnandi reisir málatilbúnað sinn að þessu leyti á heimild í2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Þar segir að hafi stefnandi lögvarða hagsmuniaf því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands getihann leitað viðurkenningardóms um kröfur sínar í þeim efnum. Áskilnaður ákvæðisins um lögvarða hagsmunihefur verið skýrður á þá leið að sá sem krefst viðurkenningar á skaðabótaskylduverði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni og gera greinfyrir því í hverju tjón hans felist og hver tengsl þess séu við ætlaðskaðaverk. Meðþví að stefnandi telur sig hafa orðið af hagnaði af umræddu verki gengur hannút frá því að hann hafi átt tilkall til þess að hljóta verkið. Í útboðgögnumkom fram að stefndi áskildi sér rétt til þess að taka hvaða tilboði sem er, aðþví tilskyldu að það uppfyllti kröfur útboðsgagna, eða hafna öllum tilboðum.Þegar stefnandi leiðir líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni áframangreindum grunni verður hann því meðal annars að sýna fram á að hann hafi,öndvert við Gámaþjónustu Vesturlands ehf., fullnægt skilyrðum þess að samiðyrði við hann á þeim tíma er útboðið fór fram. Ístefnu er m.a. byggt á því að Gámaþjónusta Vesturlands ehf. hafi í útboðinuekki lagt fram fullnægjandi gögn samkvæmt lið 0.2.2 í útboðsgögnum, en þar ermeðal annars gerð krafa um að bjóðandi leggi fram ársreikning undanfarandi árssem áritaður hefur verið af endurskoðanda sem og árshlutareikning yfirstandandiárs. Kemur þar fram að verkkaupi áskilji sér rétt til þess að vísa frá tilboðibjóðanda ef hann leggur ekki fram umbeðnar upplýsingar. Jafnframt segir þar aðskili bjóðandi ekki með tilboði sínu umbeðnum gögnum áskilji verkkaupi sér rétttil þess að vísa tilboði hans frá sem ógildu. Afhálfu stefnanda er einnig á því byggt að stefndi hafi ekki búið yfir nægumgögnum til þess að unnt væri að meta hvort tilboð Gámaþjónustu Vesturlands ehf.hafi fullnægt þeim kröfum sem komi fram í lið 0.2.8 í útboðsgögnum. Þar ermeðal annars kveðið á um að tilboði verði hafnað ef bjóðandi er í vanskilum meðopinber gjöld eða lífeyrissjóðsiðgjöld og jafnframt ef ársreikningur bjóðandafyrir síðastliðið ár sýnir neikvætt eigið fé. Stefnda var þó heimilt að geraundantekningu frá síðast greinda skilyrðinu ef staðfesting lægi fyrir við gerðverksamnings, í formi árshlutareiknings eða yfirlýsingu löggilts endurskoðandaer byggðist á upplýsingum um efnahag bjóðandans, um að eigið fé bjóðandans værijákvætt. Stefndimótmælir málatilbúnaði stefnanda og telur að tilboði Gámaþjónustu Vesturlandsehf. hafi fylgt viðhlítandi gögn í samræmi við lið 0.2.2 í útboðsgögnum semhafi veitt nægar upplýsingar um að félagið fullnægði kröfum í lið 0.2.8, þ. ám. um jákvæða eiginfjárstöðu og annað sem þar kemur fram. Hins vegar hafistefnandi ekki lagt fram upplýsingar í samræmi við framangreindar kröfur og aðþær upplýsingar, sem hann hafi þó lagt fram, hafi gefið til kynna að hannfullnægði ekki áskilnaði um jákvætt eigið fé. Viðskoðun á framlögðum gögnum verður ekki annað ráðið en að mat stefnda á þeimupplýsingum sem lágu fyrir um fjárhagslegt hæfi stefnanda við útboðið sé réttog að síðar framlögð gögn um það atriði breyti engu þar um. Með tilboði sínulagði stefnandi fram drög að ársreikningi undanfarandi árs, þ.e. ársins 2011,dags. 16. febrúar 2011, sem ekki eru árituð af endurskoðanda. Í texta þar semendurskoðandi átti að árita drögin kemur m.a. fram að samningaviðræður standiyfir við lánardrottna stefnanda um skuldsetningu félagsins og mat á varanlegumrekstrarfjármunum. Í þessum drögum kemur fram að hrein eign félagsins í árslok2011 hafi verið neikvæð um 168.155.072 krónur. Í skýrslu stjórnar, sem ekki erundirrituð, er tekið skýrt fram að einungis væru um drög að ræða, en ekkiendanlegan ársreikning. Væru drögin sett fram vegna viðræðna stjórnendafélagsins við lánardrottna. Stefnandihefur lagt fram ársreikning félagsins fyrir rekstrarárið 2011, sem erundirritaður af stjórn 30. október 2012 og áritaður af endurskoðanda 6.nóvember sama ár. Í skýrslu stjórnar segir að samningaviðræður hafi staðið yfirmilli forsvarsmanna félagsins og helstu lánardrottna þess um fjárhagslegaendurskipulagningu félagsins. Þar kemur fram að fyrir liggi drög að samkomulagium fjárhagslega endurskipulagningu félagsins og taki ársreikningurinn mið afþví. Framangreindgögn sýna með óyggjandi hætti að stefnandi fullnægði ekki kröfum útboðsgagna umfjárhagslegt hæfi til að hljóta verkið í kjölfar útboðsins vorið 2012 þar semeigið fé hans var þá neikvætt. Fjárhagsleg endurskipulagning með samkomulagivið lánardrottna, sem átti sér stað mörgum mánuðum síðar, gat engu breytt um þástöðu sem stefnandi var í á fyrri hluta ársins 2012. Sú staðreynd, að stefndilét hjá líða að taka formlega ákvörðun um að vísa stefnanda frá útboðinu ágrundvelli vanhæfis, veldur því ekki að horfa beri fram hjá þessari stöðustefnanda þegar metið er hvort hannkunni að hafa orðið fyrir tjóni vegna ákvörðunar stefnda. Málatilbúnaðurstefnanda gengur út á að ekki hefði átt að semja við Gámaþjónustu Vesturlandsehf. sökum þess að félagið fullnægði ekki kröfum í útboðsgögnum. Miðað við þærforsendur, og með vísan til þess sem rakið hefur verið um fjárhagslegt hæfistefnanda sjálfs, verður að ganga út frá því að af sömu ástæðu hefði heldurekki átt að semja við hann. Í þessu ljósi, og jafnframt með hliðsjón af því aðtilboð stefnanda var umtalsvert hærra en Gámaþjónustu Vesturlands ehf., eróhugsandi að stefnandi geti hafa orðið fyrir tjóni af völdum ákvörðunar stefnda.Því er ekki unnt að fallast á að stefnandi hafi lögvarða hagsmuni af því að fáleyst úr viðurkenningarkröfu sinni fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr.91/1991. Því ber að vísa máli hans frá dómi. Meðvísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiðastefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 250.000 krónur. ÁsmundurHelgason héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. ÚR S K U R Ð A R O R Ð: Máliþessu er vísað frá dómi. Stefnandi,Íslenska gámafélagið ehf., greiði stefnda, Seltjarnarnesbæ, 250.000 krónur ímálskostnað.
|
Mál nr. 238/2011
|
Kærumál Vanreifun Frávísunarúrskurður staðfestur
|
M kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli hans á hendur E var vísað frá dómi vegna vanreifunar. Í málinu var deilt um heimild M sem eiganda að landi K í G-hreppi til að innheimta gjald vegna rekstrar og viðhalds fyrir árin 2006-2009 af E á grundvelli lóðarleigusamnings aðila. Í úrskurði héraðsdóms sagði m.a. að M hefði ekki reifað með fullnægjandi hætti hvaða útgjöld lægju til grundvallar gjaldinu og væru því ekki fyrir hendi forsendur sem gerðu dóminum kleift að leggja mat á hvort umrætt gjald væri raunhæft. Fyrir Hæstarétti lagði M fram yfirlit yfir rekstrargjöld áranna 2006-2009 ásamt ljósritum af reikningum. Þar sem þessi gögn höfðu ekki legið fyrir héraðsdómi komu þau ekki til skoðunar fyrir Hæstarétti. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að aðila greindi á um hvort krafa M byggðist á raunverulegum rekstrarkostnaði á grundvelli 3. gr. lóðarleigusamnings aðila. Yrði að fallast á að M, sem væri bókhaldsskyldur, ætti að vera í lófa lagið að leggja fram fullnægjandi gögn til stuðnings kröfu sinni á hendur E. Að þessu athuguðu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var hann staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. apríl 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 31. mars 2011, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess „að frávísunarúrskurður verði felldur úr gildi og greiðsla málskostnaðar og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnislegrar meðferðar.“ Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Svo sem nánar greinir í hinum kærða úrskurði deila málsaðilar um heimild sóknaraðila, sem eiganda að landi Kiðjabergs í Grímsnes- og Grafningshreppi, til að innheimta gjald vegna rekstrar og viðhalds fyrir árin 2006 til 2009 af varnaraðila, sem leigutaka sumarbústaðalóðar, á grundvelli 3. gr. lóðarleigusamnings frá 2. ágúst 1990. Varnaraðili dregur ekki í efa rétt sóknaraðila til að ákveða gjald samkvæmt nefndri 3. gr. lóðarleigusamningsins eins og þar sé skilgreint, það er fyrir viðhald á vegum og kaldavatnskerfum, en kveður ágreining aðila lúta að því að sóknaraðili hafi ekki, þrátt fyrir áskoranir, lagt fram endurskoðaða og sundurliðaða reikninga vegna viðhalds vega og reksturs og viðhalds vatnsveitu. Varnaraðila hafi því verið fyrirmunað að sannreyna að gjaldið taki í raun mið af þeim rekstarliðum sem því sé ætlað að standa undir. Sóknaraðili hefur lagt fyrir Hæstarétt yfirlit yfir rekstrargjöld áranna 2006 til 2009 ásamt ljósritum af reikningum. Þessi gögn lágu ekki fyrir héraðsdómi og koma því ekki til skoðunar fyrir Hæstarétti. Aðila greinir á um hvort krafa sóknaraðila byggist á raunverulegum rekstrarkostnaði á grundvelli 3. gr. lóðarleigusamnings þeirra. Verður fallist á að sóknaraðila, sem er bókhaldsskyldur, ætti að vera í lófa lagið að leggja fram fullnægjandi gögn til stuðnings kröfu sinni á hendur varnaraðila. Að þessu athuguðu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði segir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Meistarafélag húsasmiða, greiði varnaraðila, Eiríki Kúld Davíðssyni, 100.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 272/2003
|
Verksamningur Fjöleignarhús Tómlæti Dagsektir
|
F tók að sér fyrir H að klæða utan fjöleignarhús. Talið var að F ætti rétt á umkröfðum viðbótargreiðslum frá H þar sem við framkvæmd verksins hafi, að beiðni H, verið farið yfir í flóknari lausn en þá sem miðað hafi verið við í upphafi og hafi verulega skort á að nægileg hönnunargögn hafi legið fyrir. Fallist var á að F hefði ekki mátt verða þetta ljóst fyrr en langt var liðið á verktímann og taldist hann því ekki hafa misst kröfu sína fyrir tómlæti.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Garðar Gíslason og Pétur Kr. Hafstein. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. júlí 2003 og krefst sýknu af öllum kröfum stefnda. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Málavöxtum er lýst í héraðsdómi. Eins og þar greinir gerðu aðilar með sér verksamning 25. janúar 1999 þar sem stefndi tók að sér ,,að framkvæma viðhaldsverk og endurbætur utanhúss að Vesturbergi 144-148 Reykjavík, fyrir verkkaupa, samkvæmt meðfylgjandi útboðsgögnum, uppdráttum og þeim gögnum, sem nefnd eru og vísað til.“ Húsið er fjöleignarhús með 36 íbúðum. Í verksamningnum, sem átti sér talsverðan aðdraganda með útboði og tilboðum sem öllum var hafnað, var ákvæði um að verkinu skyldi lokið 1. júlí sama ár, og var ákvæði um tafabætur í meðfylgjandi gögnum. Fyrsti verkfundur var haldinn 9. apríl 1999 og var þá bókað að verkið væri á áætlun og engar verktafir hafi orðið. Verkfundir voru síðan boðaðir og bókaðir reglulega fram í júní. Með bréfi 15. júní 1999 fór stefndi fram á framlengingu verktíma til 31. júlí. Hann lýsti því meðal annars að panelklæðning hússins hefði reynst tafsamari í vinnu en áætlanir gerðu ráð fyrir og þurft hafi að leysa mörg erfið vandamál í sambandi við útfærslur og útlit á verkstað, tafir hafi orðið vegna þess að brjóta hafi þurft kanta frá öllum gluggum til þess að koma álklæðningu að, auk þess sem leggja hafi þurft óvenju mikla vinnu í afréttingar vegna þess að húsið hafi illa staðist mál. Bréfið var tekið fyrir á sjötta verkfundi 21. júní og þar bókað að beiðnin yrði lögð fyrir stjórnarfund og verktaka svarað á næsta verkfundi, sem ákveðinn var 2. júlí. Sjöundi verkfundur var síðan haldinn 6. júlí. Þar var bókað undir lið 4: ,,Verkkaupi tilkynnti verktaka að samþykkt hafi verið á stjórnarfundi húsfélagsins 5. júlí að veita verktaka umbeðinn frest á verklokum til 31. júlí 1999. Fram kom að nokkur urgur er í íbúðareigendum vegna tafa á verklokum. Stjórn húsfélagsins veitir umbeðinn frest í trausti þess að ný verkáætlun verktaka standist. Ekki verður um frekari frestun á verklokum að ræða frá hendi verkkaupa.“ Næsti verkfundur var ákveðinn og haldinn 16. júlí. Þá var bókað undir lið 4 að verktaki lýsti yfir óánægju með að bókað skyldi í síðustu fundargerð að ekki yrði um frekari frestun á verklokum að ræða af hálfu verkkaupa. Kvaðst verktaki ,,munu fá sér til aðstoðar lögfræðing og samningamann, komi til þess að tafabótum verði beitt.“ Undir lið 5 var síðan gerð svofelld bókun: ,,Framkvæmdir hafa gengið fremur hægt að undanförnu, mun hægar en verktaki hafði reiknað með. Ástæður þess hve hægt verkið hefur gengið eru að sögn verktaka þær helstar, að tafist hefur að fá efni frá blikksmiðju m.a. vegna sumarfría starfsmanna þar og vegna þess að vesturhliðin almennt hefur reynst tafsamari en hann reiknaði með. Tveir til fjórir smiðir hafa verið við vinnu á verkstað flesta dagana. Fyrirséð er að sögn verktaka að einhver frágangsvinna verður eftir á jarðhæð hússins, að loknum umsömdum verktíma.“ Ákveðið var að boða til næsta verkfundar í byrjun ágúst. Samkvæmt gögnum málsins var það ekki gert, en með bréfi 16. ágúst lýsti stefndi breyttum forsendum vegna álklæðningar hússins og gerði kröfu um hækkun á einingaverði álklæðningar á bak- og framhlið hússins, samtals 3.372.550 krónur, svo og kröfu vegna hönnunarvinnu, 1.401.120 krónur. Hann gerði og kröfu um framlengingu á verktíma í samræmi við aukið umfang verksins. Næsti verkfundur var haldinn 20. ágúst og þar var bókað um viðbrögð verkkaupa við kröfubréfi stefnda. Í þeirri bókun, sem er löng og ítarleg, segir frá sjónarmiðum málsaðila. Kröfubréfið var tekið fyrir á fundi húsfélagsins 11. október 1999 og samþykkt að hafna kröfunni. Með bréfi 15. sama mánaðar var stefnda jafnframt tjáð að verkkaupi myndi innheimta tafabætur fyrir 40 daga og skuldajafna þeim við lokagreiðslu samkvæmt verksamningi. II. Málsaðilar deila um það hvort verkið, sem þeir sömdu um, hafi reynst stefnda flóknara og erfiðara en vænta mátti, og hvort stefndi hafi dregið um of að gera viðvart um það. Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi borið fram þá málsástæðu að jafnvel þótt talið væri að breytingarnar sem urðu á verkinu væru auka- eða viðbótarverk utan samnings aðila hefði stefndi fyrirgert rétti til greiðslu fyrir þau með tómlæti. Hann hafi ekki lagt fram kröfu um viðbótargreiðslu vegna aukaverka fyrr en 16. ágúst 1999, einum og hálfum mánuði eftir upphaflegan skiladag. Jafnframt hafi tómlætið falist í því að gera áfrýjanda ekki viðvart á verktímanum jafnskjótt og hann taldi vinnu sína við verkið vera meiri en samningurinn gerði ráð fyrir, enda liggi fyrir að hann hafi unnið verkið nánast til loka án þess að bera því við að forsendur væru brostnar þótt hann hafi sjálfur gert sér það ljóst. Með þessu hafi stefndi komið í veg fyrir að áfrýjandi hefði þegar á frumstigi tækifæri til að taka afstöðu til athugasemda stefnda og væntanlegs kostnaðarauka, sem hugsanlega hefði leitt til þess að áfrýjandi hefði ákveðið að fara aðrar leiðir. Því hafi stefndi sýnt af sér stórkostlegt tómlæti og fyrirgert rétti sínum til viðbótargreiðslna umfram samningsgreiðslu. Stefndi hefur mótmælt þessari málsástæðu um tómlæti sem rangri og of seint fram kominni, þar sem henni hafi ekki verið haldið fram í héraði. Í málinu reisir stefndi kröfu sína á matsgerð dómkvadds manns, sem taldi stefnda hafa þurft að bera viðbótarkostnað vegna ónógra upplýsinga og gagna við samningsgerð. Matinu hefur ekki verið hnekkt með yfirmati. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, féllst á þá niðurstöðu matsmannsins að stefnda hafi ekki mátt vera ljóst fyrr en langt var liðið á verkið hve mikil breyting hafði orðið á því frá útboðsgögnum og þeim forsendum, sem þá voru lagðar til grundvallar. Verður að skilja þessar forsendur héraðsdóms svo að þar hafi tómlæti verið haldið fram af áfrýjanda en því hafnað af héraðsdómi. Telst þessi málsástæða því ekki of seint fram komin fyrir Hæstarétti. Svo sem rakið er í reifun bókana af verkfundum hér að framan er ljóst að stefnda hefur í júní 1999 þótt verkið orðið tafsamara og erfiðara en hann hafði gert ráð fyrir, en þá var komið að framkvæmdum við vestari langhlið hússins, sem erfiðust var. Hann fór fram á framlengingu á verktíma með bréfi 15. júní. Á verkfundi 21. júní var beiðni stefnda lögð fram og bókað að hún yrði borin undir stjórnarfund og honum svarað á næsta verkfundi. Það var svo ekki fyrr en 6. júlí sem stefnda var tilkynnt að stjórnarfundur áfrýjanda hefði samþykkt að veita honum umbeðinn frest á verklokum til 31. júlí og jafnframt, að ekki yrði um frekari frestun að ræða. Samkvæmt samningi aðila bar áfrýjanda að leggja stefnda til fullnægjandi hönnunargögn. Ljóst er að eftir framangreind viðbrögð áfrýjanda við beiðni stefnda um framlengingu á verktíma urðu samskipti þeirra erfiðari og enduðu í þessu ágreiningsmáli. Þegar virtar eru ástæður stefnda fyrir beiðni sinni 15. júní til viðbótar því sem rakið er í héraðsdómi eru ekki efni til að hnekkja því mati dómsins að við framkvæmd verksins hafi að beiðni áfrýjanda verið farið yfir í flóknari lausn en verulega skort á að nægileg hönnunargögn lægju fyrir. Einnig er fallist á að stefnda hafi ekki mátt vera þetta ljóst fyrr en langt var liðið á verkið. Telst stefndi því ekki hafa misst kröfu sína fyrir tómlæti. Vegna þessa og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur um annað en málskostnað. Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað. Áfrýjandi, Húsfélagið Vesturbergi 144-148, greiði stefnda, Fili ehf., samtals 900.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var 10. apríl 2003, að loknum munnlegum málflutningi, var áður flutt hinn 14. janúar sl., en endurupptekið 10. apríl sl. og flutt að nýju þann dag. Málið var höfðað fyrir dómþinginu af Fjöli ehf., kt. 420796-2429, Hraunbergi 17, Reykjavík, á hendur húsfélaginu Vesturbergi 144-148, Reykjavík, kt. 451098-2419, Vesturbergi 146, Reykjavík, með stefnu birtri 25. maí 2001. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 6.494.560 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 2.002.750 krónum frá 22. október 1999 til 14. júní 2001, en af 6.494.560 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en frá þeim degi til greiðsludags með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu, samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Dómkröfur stefnda eru þær, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Stefndi krefst og málskostnaðar úr hendi stefnanda að skaðlausu, samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun. Málavextir eru þeir, að í nóvember 1998 auglýsti stefndi, með almennu útboði, eftir tilboðum í viðhaldsverk á húseigninni Vesturbergi 144-148, en í því fólst m.a. viðgerðir og klæðning utan húss, lokun svala o.fl. Tíu tilboðum var skilað inn, en þau reyndust öll hærri en kostnaðaráætlun Gísla Guðfinnssonar, ráðgjafa stefnda. Stefnandi gerði og frávikstilboð í verkið, en því var einnig hafnað. Umsjónar- og eftirlitsaðili verksins f.h. stefnda, Gísli Guðfinnsson, hafði samband við stefnanda og fór fram á samningaviðræður um verkið milli aðila. Í þeim viðræðum var leitast við að lækka kostnað við verkið og ákveðið að panelklæða húsið. Samningur um verkið var undirritaður hinn 25. janúar 1999. Í þeim samningi er vitnað í fyrri útboðsgögn en í engu getið um fyrirætlan aðila um breytingu á klæðningu hússins. Viðræður aðila beindust að því, að klæða austur- og vesturhlið hússins með panel í stað pönnuklæðningar, eins og gert hafði verið ráð fyrir í útboði, en göflum yrði haldið óbreyttum, eins og gert hafði verið ráð fyrir í aðalútboði, eða pönnuklæðningu. Samkvæmt samningnum skyldi verkið hefjast strax og ljúka eigi síðar en 1. júlí 1999. Samningsfjárhæð verksins var 33.721.833 krónur og tafabætur voru ákveðnar 30.000 krónur fyrir hvern almanaksdag, sem verklok drægjust. Stefnandi hefur haldið því fram, að eftir að vinna við verkið hafi hafist, hafi komið í ljós, að ómögulegt hafi verið að framkvæma það eins og gert hafði verið ráð fyrir í samningi aðila. Í fyrsta lagi hafi ekki verið unnt að styðjast við útboðsgögn við hönnun framkvæmda, þar sem uppdeiling á klæðningunni hafi ekki verið í samræmi við útlit hússins. Deili hafi ekki gengið upp við glugga og ómögulegt hafi reynst að vinna verkið í standandi panel frá öðrum enda húshliðarinnar til hins, vegna frágangs við glugga og hæðarskil. Vinnuteikningar og önnur verkgögn, sem Gísli Guðfinnsson hafi afhent við upphaf framkvæmda, hafi verið þau sömu og útboðsgögnin, en vegna þess, að breytt hafði verið um tegund klæðningar, hafi þau reynst ónothæf, hvað þennan verkþátt varðaði. Útboðsteikningar, útboðslýsingar og verklýsingar hafi reynst villandi, þar sem í þeim hafi ekki verið gerð grein fyrir því, hversu flókin byggingin í raun er og hafi lýsingarnar einungis verið einfölduð mynd af verkframkvæmdinni. Öll tæknileg vandkvæði, sem skapast hafi vegna hinnar nýju klæðningar, hafi stefnandi þurft að leysa sjálfur og á eigin kostnað. Þá hafi reynst ómögulegt að klæða langhliðar hússins með standandi panelklæðningu og halda jafnframt útliti hússins. Gert hafði verið ráð fyrir í útboðslýsingu, að litbreytingar á klæðningu væru nægjanlegar til að útlit hússins héldist, en sú hafi ekki verið reyndin. Að kröfu stefnda, húsfélagsins, sbr. fundargerð fyrsta verkfundar, hafi því verið ákveðið, að klæðningin yrði á tveimur flötum og annar inndreginn um 30 mm. Þessar breytingar á verkinu hafi alfarið verið unnar að kröfu húsfélagsins. Heldur stefnandi því fram, að engar teikningar né verklýsingar hafi verið gerðar af hinni nýju útfærslu verksins. Ekki hafi verið tekið fram í samningi aðila, að stefnandi bæri ábyrgð á breytingum frá útboðslýsingu, sem hugsanlega þyrftu að koma til vegna hinnar nýju klæðningar, enda ekki um frávikstilboð að ræða, heldur nýjan samning aðila, þar sem tillaga um breytta útfærslu verksins stafaði frá verkkaupa og ráðgjöfum hans. Stefndi hefur mótmælt þessu sem röngu. Stefnandi hafi verið með í útfærslu á deililausn strax á samningsstigi og verið fullkunnugt um hina breyttu útfærslu, og hafi tilboð hans byggst á því. Breytingarnar hafi m.a. verið gerðar að tillögu stefnanda og verið hagræðing til einföldunar á verkinu. Stefndi kveður endanlegan frágang á deiliteikningum hafa legið fyrir hinn 17. febrúar 1999, löngu áður en framkvæmdir hafi hafist. Hins vegar kveður stefndi verklýsingu í útboðsgögnum fyrir klæðningu hússins hafa verið staðlaða lýsingu fyrir loftræsta álklæðningu eins og notuð sé í útboðum sem þessum. Lýsingin sé almenn og hafi stefnanda átt að vera það fullljóst. Þegar þessar breytingar hafi verið til umræðu hafi stefnandi gert stefnda tilboð í breytta útfærslu. Um hafi verið að ræða ný einingarverð á fermetra loftræstrar panelklæðningar í tilboðsliðum 01.508 í samræmi við framangreindar, umsamdar breytingar. Stefndi heldur því og fram, að stefnandi hafi ekki á verktímanum gert athugasemdir eða kröfur vegna verksins, önnur en um þau aukaverk, sem beðið hafi verið um og samþykkt hafi verið. Aukning á verkinu hafi ekki numið nema 0,45%. Stefndi kveður stefnanda fyrst hafa gert kröfu um breytt einingarverð á klæðningu á hliðum hússins og vegna hönnunarvinnu að samningsbundnum verktíma loknum. Stefndi mótmælir þeirri fullyrðingu stefnanda, að stefndi hafi, strax á fyrsta verkfundi, gert þá kröfu, að klæðningin yrði á tveimur flötum og annar 30 mm inndreginn. Kveður stefndi, að innfellingar og litbreytingar í flötum hafi strax legið fyrir við útboðið. Ekkert komi fram í útboðsgögnum um, að litbreytingar hafi átt að nægja til að halda útliti hússins. Það sé einnig rangt, að breytingar á verkinu hafi verið unnar að kröfu stefnda. Stefndi heldur því fram, að fyrst með bréfi stefnanda, dagsettu 15. júní 1999 og á 6. verkfundi aðila, sem haldinn hafi verið 21. júní 1999, eða 10-15 dögum fyrir verklok, hafi komið fram, að ómögulegt hafi verið að vinna verkið, eins og gert hafi verið ráð fyrir í upphafi, þar sem útboðsteikningar, útboðslýsing og verklýsing hafi reynst villandi, þar sem í þessum gögnum hafi ekki verið gerð grein fyrir, hversu byggingin hafi í raun verið flókin. Mótmælir stefndi því, að verklýsing hafi verið með öðrum hætti en tíðkist í svona verkum. Þá hafi stefnandi getað séð, við skoðun á eigninni, hvernig hún var. Eftir að greinargerð hafði verið skilað í málinu, fór stefnandi fram á dómkvaðningu matsmanns, og var Helgi S. Gunnarsson, byggingaverkfræðingur, kvaddur til starfans. Er matsgerð hans dagsett 15. maí 2002. Komst hann að þeirri niðurstöðu, að útboðs- og hönnunargögn, sem legið hafi fyrir á útboðs- og samningsstigi og í upphafi verks, hafi verið ófullnægjandi, þegar hliðsjón sé höfð af þeim kröfum, sem síðar hafi verið settar fram af verkkaupa og ráðið hafi endanlegri útfærslu klæðningarverksins. Þá taldi hann vinnu, sem verktaki hafi lagt í við að leysa, útfæra og hanna þætti, sem óleystir voru, vera auka- og viðbótarverk. Matsmaður lagði mat á viðbótarkostnað stefnanda vegna þessara atriða. Í niðurstöðu matsgerðar vegna þessa, segir svo: „Það er mat undirritaðs að sanngjörn þóknun til verktaka vegna þeirra atriða sem að framan hafa verið talin sé skv. eftirfarandi: Vinna verktaka við fullnaðarútfærslu á klæðningu. 850.800 kr. m.vsk. (683.373 kr. án vsk.) Sjá frekari rökstuðning í matslið b hér á undan. Ekki var hægt að nota standandi panellausn sem verktaki bauð á langhliðar v. forsendubreytinga frá verkkaupa. Við það er eðlilegast að „kasettu” einingaverð gildi um þennan þátt: (15,050 12,500) X 941 m2 = 2,399,550 kr.m.vsk. (1,927,349 kr.án vsk.) Rökstuðningurinn er sá að vinna við langhliðar m.v. valda lausn sé nær því að teljast „kasettu” lausn en einföld panill lausn. Til að meta hvaða áhrif það hefur haft á vinnu o.þ.l. kostnað verktaka að hann skuli ekki hafa haft undir höndum rétt og fullunnin hönnunargögn við verðlagningu verksins og upphaf þess hefur verið valið að beita eftirfarandi nálgun. Metið er í hvaða liðum breyttar kröfur hafa megin áhrif. Notaðar eru reynslutölur til að finna hlutfallslegan mismun á kostnaði við klæðningu sbr. kröfur gagna og skv. nýjum kröfum verkkaupa. Þar sem mismunakostnaður er það sem verið er að leita eftir þá er þessi aðferð talin nægjanlega nákvæm. Til að nálga þennan mismun og til að einfalda útreikninga eru eftirfarandi forsendur gefnar í þessu sambandi: Efni og vinna við einangrun sé óbreytt að umfangi. Reiknað er með sama efniskostnaði við upphengikerfið. Þetta er gert til einföldunar þó að ljóst sé að fjöldi t.d. festinga við vegg s.s. vinklar og múrboltar sé nokkuð meira m.v. kerfi í mismunandi fleti. Reiknað er með sama efniskostnaði í klæðningu. Gert er ráð fyrir að vinna við festikerfi sé um 18% meiri að umfangi að jafnaði við kerfi sem er í mismunandi flötum. Reiknað er með að vinna við klæðninguna sé að jafnaði um 10% meiri að umfangi við kerfi sem er í mismunandi flötum. Eðlilegt er að verðleggja þetta aukna umfang miðað við áðurnefndar forsendur út frá einingaverðum verktaka. Til þess að það sé hægt hefur einingarverð verktaka verið brotið upp. Einingaverð skv. verkþætti 01.580 „Loftræst útveggjaklæðning, pönnuklæðning” er kr. 15,050 kr/m2. Áætla má að einingaverð verktaka (vinnuliður) skiptist milli festikerfis og klæðningar samkvæmt hlutfallinu 40/60. Miðað við þær forsendur verður áætlaður viðbótarkostnaður s.k.v. eftirfarandi: Viðbótarkostnaður v. festikerfis. 40% x 7,500 kr/m2 (tilboð verktaka í vinnu) x 18% = 540 kr/m2 Viðbótakostnaður v. klæðningar. 60% x 7,500 kr/m2 (tilboð verktaka í vinnu ) x 10% = 450 kr/m2 Samtals gerir þetta viðbótarkostnað upp á: (540 kr/m2 + 450 kr/m2 = 1,241,460 kr.m.vsk. (997,157 kr.án vsk.) Framangreindur viðbótarkostnaður tekur til alls kostnaðar beins og óbeins. Ekki er eðlilegt að innreikna áætlaðan tapaðan hagnað af öðrum hugsanlegum verkefnum. Framangreindar reynslutölur innihalda allar eðlilegt hlutfall hagnaðar sem og annarrar álagningar sem venja er að innreikna í tilfellum sem þessum. Það er því niðurstaða matsmanns að verktaki hafi þurft að bera eftirfarandi viðbótarkostnað v. ónógrar upplýsinga og gagna við upphaflega verðlagningu verksins: -Vinna við fullnaðarútfærslu á klæðningu 850,800 kr.m.vsk.(683,373 kr.án vsk.) Stefnandi fór fram á framlengingu verktíma með bréfi, dagsettu 15. júní 1999. Stefndi féllst á að framlengja verktímann um 30 daga. Með bréfi, dagsettu 16. ágúst s.á., fór stefnandi enn fram á lengingu verktíma, en með bréfum stefnda, dagsettum 15. og 18. október s.á., var þeirri framlengingu hafnað og tilkynnt, að tafabætur að fjárhæð 1.200.000 krónur yrðu dregnar frá greiðslum til stefnanda. Stefnandi byggir kröfu sína á hendur stefnda á samningi aðila um verkið, almennum reglum kröfu- og samningaréttar, sem og ákvæðum ÍST-30 staðalsins frá árinu 1997. Gerir stefnandi kröfu á hendur stefnda um greiðslu verklauna, kostnaðar vegna vinnu við gerð teikninga, sem og greiðslu fyrir aukaverk. Stefnandi kveður meginástæðu fyrir málshöfðun vera þá, að á meðan á umræddu verki hafi staðið, hafi stefndi krafist þess af stefnanda, að hann tæki að sér að vinna verk, sem í samningi aðila, hafi verið útfærð og framkvæmd á annan hátt. Jafnframt hafi lýsingar í fylgigögnum samnings aðila að sumu leyti verið svo ónákvæmar og einfaldaðar, að ómögulegt hafi verið að vinna verk eftir þeim. Hafi og sum verk reynst dýrari í framkvæmd en gera hafi mátt ráð fyrir. Hafa verði í huga, að samningur aðila hafi ekki verið byggður á frávikstilboði stefnanda, enda hafi stefndi, húsfélagið, hafnað því tilboði ásamt öðrum tilboðum, sem borist hafi í verkið, eftir almennt útboð. Um samning aðila gildi því ekki reglur um frávikstilboð. Stefnandi kveður það hafa verið ákvörðun stefnda að breyta framkvæmd verksins varðandi klæðningu hússins frá því, sem gert hafi verið ráð fyrir í útboðsgögnum, í því augnamiði að minnka kostnað við verkið. Þessi breyting hafi haft þau áhrif, að eðlismunur hafi verið á þeirri klæðningu, sem fyrirhuguð hafi verið í upphafi, og þeirri, sem síðar hafi verið samið um. Samkvæmt þeirri fyrri hafi útlit hússins átt að halda sér, en með þeirri síðari hafi sú ráðagerð að mestu verið lögð til hliðar. Hins vegar hafi stefndi, þegar til átti að taka, gert kröfu um, að framkvæmd verksins skyldi miða að því að halda fyrra útliti hússins. Stefnda hafi því mátt vera fullljóst, að með því að velja ódýrari klæðningu við samningsgerðina, yrði að fórna útliti hússins, að mestu. Sú afstaða hafi hins vegar breyst, þegar verkframkvæmdin hafi hafist. Þessi afstaða stefnda komi skýrt fram í fundargerð fyrsta verkfundar aðila þann 9. apríl 1999, en þar segi orðrétt: „Rætt var um skrautkassa við enda á svalahandriðum og lausnir til að halda útliti sem næst því sem það var fyrir klæðningu. Ítrekað var við verktaka að reynt væri að halda einkennum hússins, þrátt fyrir klæðningu.” Stefnandi kveður þessa afstöðu verkkaupa hafa verið hafða í fyrirrúmi við allt verkið, og fyrir vikið hafi það orðið mun dýrara en ráð hafi verið gert fyrir í fyrstu, og í raun hafi verkið breyst þannig, að útfærsla þess hafi nánast orðið sú sama og í frávikstilboði stefnanda. Þó svo að ekki liggi fyrir skriflegur samningur um þau aukaverk, sem unnin hafi verið, sé ljóst, að það megi jafna þeim skýru og ótvíræðu fyrirmælum stefnda, að útliti hússins skyldi halda, við samning milli aðila um útfærslu þessara verka. Á annan hátt sé ekki hægt að skilja skýrar kröfur stefnda um breytta framkvæmd hinna ýmsu þátta verksins. Útboðsgögnum, sem hafi verið hluti af samningi aðila, hafi í engu verið breytt, þó svo að framkvæmd verksins hafi verið breytt með samningi aðila. Þá hafi útboðsgögnin að miklu leyti verið það ónákvæm, að ógerningur hafi verið að vinna eftir þeim, en t.d. hafi húsið staðist illa mál og svokölluð deili hafi verið sárafá og ófullnægjandi. Vegna þessa hafi stefnandi orðið að framkvæma mörg verk, sem ekki hafi komið fram í verklýsingu vegna ónákvæmni hennar. Stefnandi sundurliðar verk þessi með eftirfarandi hætti: i) Á báðum göflum hússins sé klæðningin inndregin á gráu flötunum, sbr. ljósmyndir á dskj. nr. 24. Það hafi verið gert að kröfu stefnda, eins og fram komi í fundargerð frá 9. apríl 1999, en þar segi: „Ítrekað var við verktaka, að reynt væri að halda einkennum hússins, þrátt fyrir klæðningu” Þessi skil séu unnin í samræmi við deili 18, á teikningu 402. Augljóst sé við skoðun á húsinu, að þessi breyting á hönnuninni geri verkið í heild miklu flóknara en annars hefði verið og þurfi að taka tillit til þess við mat á þeim aukakostnaði, sem stefnandi hafi orðið fyrir. Stefnandi metur aukakostnað við lengdarmetra á þessum skilum vera, sem samsvari ½ fm af klæðningu á einingarverði samnings, sem sé 15.050, og geri því kröfu um að fá greiddar 7.525 fyrir metrann. Á suðurgafli séu skilin um 44m löng og á norðurgafli um 38m löng eða samtals um 82m löng. Krafa stefnanda fyrir þennan þátt sé því 82 x 7.525 kr., eða 617.050 krónur. ii) Á þakbrúninni á göflunum myndist mjög flókið deili, þar sem þakbrúnin og hinir mislægu fletir komi saman. Hinir mislægu fletir séu bein afleiðing af fyrrgreindri breytingu á skilunum. Eðlilegt verð fyrir slíkan skurðpunkt telur stefnandi vera 30.000 krónur á hvern skurðpunkt, en þeir séu fjórir. Þar sem þeir séu ekki reiknaðir inn í tilboði stefnanda og hafi verið óumflýjanlegir við framkvæmd verksins gerir stefnandi kröfu vegna þessa liðar að fjárhæð 120.000 krónur. iii) Stefnandi kveður litaskil koma inn í áfellur á gluggum á göflunum, alls 24 gluggum. Telur stefnandi aukakostnað vegna þeirra vera 5.000 krónur fyrir hver skil. Þessi litaskil séu ekki tilgreind eða þeim lýst í verkgögnum, en þeirra hafi verið krafist af stefnda á verktímanum. Krefur stefnandi stefnda um 70.000 krónur fyrir þennan lið. iv) Langhliðar hússins séu gjörbreyttar frá því sem útboðs- og samningsteikningar sýni. Til þess að halda umkröfðum einkennum hússins hafi orðið að vinna verkið á þennan máta, og augljóst sé, að vel hafi tekist til við að halda húsinu með því verðlaunaútliti, sem það hafi haft áður en það hafi verið klætt. Stefnandi kveðst krefja stefnda um sanngjarna þóknun fyrir það verk, sem hann hafi unnið og telja eðlilegt, að hann fái greiðslur fyrir plan-/litaskilin, sem séu á langhliðunum, og séu beinlínis gerð að fyrirmælum stefnda. Stefnandi kveður meginforsenduna fyrir umsömdu verði fyrir panelklæðninguna á langhliðum hússins hafa verið þá, að hægt yrði að vinna hliðarnar á nokkurs konar færibandi frá öðrum enda hússins til hins. Vegna planskilanna og mjög mikillar mæliskekkju í húsinu hafi það ekki verið gerlegt og hafi í raun þurft að vera með alla hliðina undir í einu. Plan-/litaskilin séu unnin í samræmi við deili nr. 18 á teikningu nr. 401 og kveðst stefnandi meta viðbótavinnu á lengdarmetra í skilum sem ½ fm af klæðningu á einingarverði samnings, sem sé 12.500 krónur, eða 6.250 krónur fyrir metrann. Plan-litaskilin á austurhlið séu um 360 m löng og á vesturhlið um 250 m löng, eða samtals 610 m löng. Krafa stefnanda sé því 610 x 6.250 krónur, eða 3.812.500 krónur. v) Stefnandi kveður endalokanir á standandi panel á báðum langhliðum og á húshornum vera um 440 talsins og eðlilegt verð fyrir endalokun telur stefnandi vera 500 krónur fyrir hverja lokun, eða 200.000 krónur. vi) Stefnandi krefur og stefnda um greiðslu aukaverksreikning vegna skrautkassa á veggjum við svalir og aukningu á klæðningu við bakinnganga. Skrautkassarnir séu ekki sýndir á verkteikningum og aldrei hafi komið til tals við gerð samnings að slíkir skrautkassar skyldu gerðir eða þessar umræddu klæðningar við bakinngangana. Umræddur frágangur við bakinngangana hafi ekki verið til umræðu fyrr en undir verklok, þegar formaður húsfélagsins hafi farið fram á, að hann yrði gerður. Reikningurinn sé að fjárhæð 802.750 krónur. Stefnandi kveðst hafa gert grein fyrir þeirri afstöðu sinni, að greiða bæri fyrir þau aukaverk, sem ekki kæmu fram í samningi aðila, sbr. bréf stefnanda, dagsett 16. ágúst 1999, og níunda verkfund aðila þann 20. ágúst 1999, en stefndi hafi neitað með öllu slíkum greiðslum og talið stefnanda hafa mátt sjá fyrir öll slík aukaverk. Jafnframt hafi stefndi neitað að verða við ósk stefnanda um greiðslu fyrir þá vinnu, sem innt hafi verið af hendi vegna ónákvæmrar verklýsingar stefnda, og stefndi hafi ekki orðið við kröfu stefnanda um að draga ekki tafabætur frá greiðslum til sín. Um fjárhæð verklauna fyrir ofangreinda liði vísar stefnandi til meginreglu 5. gr. laga um lausafjárkaup nr. 39/1922, sem beitt verði með lögjöfnun varðandi verksamninga. Verði fallist á, að framangreindir verkliðir séu aukaverk, beri að leggja umkrafðar fjárhæðir til grundvallar. Undir rekstri málsins fékk stefnandi dómkvaddan matsmann til þess að meta fjárhæð ofangreinds verks og byggir hann endanlega kröfu sína á því mati. Stefnandi byggir og á því, að stefnda beri að greiða fyrir vinnu við útboðsgögn og verklýsingar. Stefnandi kveðst hafa neyðst til þess að leggja út í mikla vinnu við endurgerð útboðsgagna, bæði vegna ónákvæmni þeirra og einnig vegna þess, að hvergi hafi verið gert ráð fyrir þeirri breyttu útfærslu klæðningar hússins, sem samningur aðila hafi gengið út á. Það hafi verið ótvíræð skylda verkkaupa að útvega verktaka nefnd gögn, og skyldu þau vera þannig úr garði gerð, að vandalaust yrði að vinna verkið út frá þeim. Þetta komi m.a. fram í greinum 14.1. og 14.4. í ÍST30, sem sé hluti samnings aðila, sem og langri venju á sviði verktakaréttar á Íslandi. Stefnandi kveðst hafa þurft að láta vinna teikningar og verklýsingar upp á nýtt á sinn kostnað til þess að tryggja framgang verksins. Stefnandi kveðst hafa valið þann kost að klára verkið, þrátt fyrir að honum hafi verið heimilt að stöðva framkvæmdir sökum þess, að hönnun hafi ekki legið fyrir. Krafa stefnanda vegna þessa þáttar sé eðlileg lágmarksþóknun fyrir þá vinnu, sem hann hafi innt af hendi til þess að leysa þetta flókna verkefni. Erfitt sé að áætla nákvæmlega þann viðbótarkostnað og tafir, sem af því hafi hlotist, að hanna hafi orðið stóran hluta verksins. Verktíminn hafi verið sjö mánuðir og telur stefnandi a.m.k. helmingur af starfstíma tæknimenntaðs verkstjóra hafi farið í að teikna og útfæra lausnir, sem átt hafi að liggja fyrir. Krefst stefnandi þess, að sá kostnaður verði bættur af stefnda. Stefnandi kveður stefnda ekki hafa verið heimilt að draga tafabætur frá greiðslum, þar sem hann hafi ekki átt rétt á bótum. Alla seinkun á framkvæmd verksins megi rekja til aðgerða eða aðgerðarleysis stefnda. Annars vegar hafi stefndi ekki látið stefnanda í té verklýsingar og teikningar, sem unnt hafi verið að vinna eftir með fullnægjandi hætti, og hins vegar hafi stefndi farið fram á breytingar á verkinu, sem torveldað hafi til muna framkvæmd þess og seinkað því verulega. Þessar ástæður réttlæti framlengingu verktíma, sbr. ÍST-30, og því hafi skuldajöfnun stefnda að fjárhæð 1.200.000 krónur, vegna tafabóta, verið ólögmæt. Stefnandi kveður og dómvenju vera fyrir því að gera verði strangar kröfur til þess, að tafarlaust sé tilkynnt um beitingu tafabóta og að enginn vafi megi vera um heimildina. Þá verði ekki séð, að tjón hafi orðið fyrir stefnda vegna dráttar á verklokum. Fullnusta tafabóta eftirá leiði því til óréttmætrar auðgunar verkkaupa á kostnað verktakans. Vaxtakröfu sína byggir stefnandi á verksamningi aðila frá 25. janúar 1999 og vaxtalögum nr. 25/1987, sbr. lög nr. 67/1989, sbr. og lög nr. 38/2000. Krafist sé dráttarvaxta á grundvelli 3. gr. verksamnings aðila af 2.002.750 krónum frá 22. október 1999, þ.e. 14. degi eftir að eftirlitsmaður hafi fengið reikninga nr. 264 og 267 í hendur, en af stefnufjárhæðinni í heild sinni frá þingfestingardegi til greiðsludags. Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. IV Sýknukröfu sína byggir stefndi á því, að uppgjör hafi þegar farið fram á verksamningi aðila og stefndi hafi þegar greitt stefnanda það, sem honum beri, á grundvelli þess samnings. Stefndi byggir kröfu sína á hendur stefnanda um sýknu vegna kröfu um greiðslu fyrir aukaverk á því, að bæði teikningar og verklýsingar hafi verið gerðar af nýrri útfærslu verksins. Stefnandi hafi verið með í að útfæra deililausnir strax á samningsstiginu og verið fullkunnugt um breytta útfærslu. Hafi tilboð stefnanda byggst á þessari breyttu útfærslu. Stefndi mótmælir því og, að önnur gögn, sem verið hafi hluti af samningi aðila, hafi verið það ófullkomin, að margs konar verkefni, sem ekki hafi komið fram í verklýsingunni, hafi þurft að vinna fyrir stefnda. Stefndi heldur því fram, að fyrir hafi legið á samningsstiginu, að innfellingar og litaskil yrðu á húsinu og það hafi verið sýnt á teikningum. Alltaf hafi legið fyrir, að útlit hússins yrði látið halda sér, eins og komi skýrt fram í fyrstu fundargerð, þar sem það sé ítrekað. Fundargerðin staðfesti því, að útlit hússins hafi verið til umræðu áður. Stefnandi hafi því gert tilboð sitt á þessum forsendum, og hafi allar forsendur legið fyrir, þegar stefnandi hafi boðið í þá útfærslu, sem samið hafi verið um. Stefndi heldur því og fram, að ekki hafi þurft að breyta gögnum að því undanskildu að útbúa þurfti nýjar deilimyndir vegna panelklæðningar, og hafi það verið útfært á samningstímanum. Deiliteikningar hafi verið samþykktar hjá byggingarfulltrúa og stimplaðar 13. mars 1999, áður en stefnandi hafi hafið framkvæmdir, og hafi stefnandi framkvæmt verkið eftir þessum teikningum án nokkurra athugasemda. Þá hafi stefnandi fengið tölvulitmyndir, sem hann hafi tekið mið af við litaval. Stefndi hefur hefur gert athugasemdir við einstaka kröfuliði stefnanda, eins og stefnandi hefur sett þá fram. i) Krafa stefnanda um greiðslu fyrir inndregna klæðningu á göflum. Stefnandi hafi óskað eftir því við stefnda, að sú breyting yrði gerð á göflum hússins, að fletir við glugga, sem séu í uppsteypu hússins, inndregnir, yrðu klæddir með panelklæðningu í stað pönnuklæðningar, eins og gert hafi verið ráð fyrir í samningi aðila. Þetta hafi stefndi samþykkt, og hafi verið ákveðið, að stefnandi fengi greitt fyrir alla klæðningu á göflum á einingarverði pönnuklæðningar, sem þó hafi verið dýrari en panelklæðning. Fletir þessir hafi alltaf átt að vera inndregnir í samræmi við byggingu hússins og engu hafi verið breytt í því efni. Teikning hafi legið fyrir, áður en verkið hafi hafist, og hafi stefnandi unnið verkið án nokkurra athugasemda. Krafa um greiðslu kostnaðar vegna þessa hafi aldrei komið fram á verktíma. ii) Flókin deili á þakbrúnum á göflum. Eins og að ofan greinir hafi ætíð átt að vera innfelling flata eins og fyrir hafi verið á húsinu. Krafa stefnanda sé því um greiðslu fyrir verk, sem í raun hafi verið einfaldara í útfærslu en gert hafi verið ráð fyrir í útboðsgögnum. iii) Litaskil í áfellum að gluggum á göflum. Þessi verkþáttur sé í samræmi við litdeilingu hússins, sem stefnandi hafi haft allar upplýsingar um og gert tilboð sitt á þeim grundvelli. Verkið hafi verið unnið án þess að nokkur krafa kæmi fram um sérstaka aukagreiðslu. iv) Langhliðar hússins. Frágangur panelklæðningar á langhliðum hússins hafi verið hugsaður í þaula af báðum aðilum á samningsstiginu og rissaður upp. Deililausnir og teikningar hafi legið fyrir áður en verkið hafi hafist. Verkið hafi verið unnið án nokkurra athugasemda. v) Endalokanir á standandi panel. Hér sé um að ræða kröfu fyrir verk, sem sé í raun sjálfsagður og eðlilegur frágangur. Í samningsgögnum sé í skýringum á magntölum tilgreint, að innifalið sé í einingarverði allur frágangur og músalokun. Á deiliteikningu, samþykktri 13. mars 1999, deili 16, og á útboðsteikningu 401, deili 11, sé sýnd lokun í láréttum plötuskilum. Þess beri að geta, að fallist hafi verið á það með stefnanda að framkvæma þetta með ódýrari lausn en átt hafi að gera, og gengið yrði frá lokun með límingu í stað beygju. vi) Aukareikningur nr. 267. Varðandi þennan kröfulið stefnanda vísar stefndi til rökstuðnings eftirlitsmanns stefnda á afgreiðslu kröfunnar. Frágangur þessi hafi verið á myndum og teikningum og hafi stefnanda verið um það kunnugt, auk þess, sem þetta hafi verið rætt á verkfundi 9. apríl 1999 og verkið unnið til samræmis við það, án athugasemda frá stefnanda. Reikningur vegna þessara verka hafi hins vegar ekki borist fyrr en 8. október 1999, eða sex mánuðum síðar. Stefndi kveðst mótmæla kröfum stefnanda bæði efnislega og tölulega. Stefndi kveðst aldrei hafa óskað eftir þessum aukaverkum. Þau aukaverk, sem unnin hafi verið, hafi verið umbeðin af stefnda og fyrir þau greitt, eins og samningur aðila geri ráð fyrir. Einnig mótmælir stefndi kröfum stefnanda, sem of seint fram komnum, en samkvæmt ÍST 30 séu ákveðin tímamörk á því að setja fram kröfur sem þessar. Stefndi kveður stefnanda hafa reikningsfært verkið á tveggja vikna fresti allan verktímann á einingarverði samnings, án nokkurra athugasemda. Það hafi hins vegar ekki verið fyrr en eftir verklok og í raun ekki fyrr en með birtingu stefnu, sem stefnandi hafi kunngert kröfur sínar. Stefnandi hafi hvorki á verktíma né síðar gert reikninga fyrir meint aukaverk sín, að undanskildum reikningi nr. 267 frá 8. október 1999. Stefndi heldur því fram, að það sé bæði rangt og ósannað, að stefnandi hafi þurft að láta vinna útboðsgögn og verklýsingar upp á nýtt á sinn kostnað. Mótmælir stefndi fjárhæð kröfu vegna þessa þáttar bæði efnislega og tölulega. Stefndi mótmælir og kröfu stefnanda um, að honum verði endurgreiddar tafabætur, sem skuldajafnað var við uppgjör verksins. Tafabæturnar hafi verið umsamdar bætur vegna dráttar á því, að verkinu yrði skilað á umsömdum tíma. Verkið hafi hafist 2. febrúar 1999 og hafi því átt að ljúka 1. júlí sama ár. Við lokaúttekt hinn 10. september 1999 hafi verkinu ekki að fullu verið lokið, en stefndi hafi litið svo á, að því væri lokið. Verklok hafi því verið 10. september 1999. Stefndi kveðst hafa veitt umbeðinn frest á að ljúka verkinu til 31. júlí 1999, en verkinu hafi lokið 40 dögum síðar, og séu tafabætur í samræmi við það, eða 30.000 krónur x 40 = 1.200.000 krónur, sem skuldajafnað hafi verið. Umræddar tafir hafi ekki verið á ábyrgð stefnda. Byggir stefndi á samningi aðila og vísar til 20. kafla í ÍST-30, 4. útgáfu 1997, sem verið hafi hluti samnings aðila. Kveðst stefndi hafa gætt þess á verktímanum að gera stefnanda grein fyrir því, að hann yrði beittur tafabótum samkvæmt samningi. Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Einnig vísar stefndi til meginreglna kröfu- og samningaréttar um skyldu til að efna samninga og til greiðslu fjárskuldbindinga, sbr. lög nr. 7/1936 og lög nr. 39/1922, með eða án lögjöfnunar. Kröfu um málskostnað byggir stefndi á 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Við aðalmeðferð málsins gaf Sigurbjörn, framkvæmdastjóri stefnanda, skýrslu. Kvað hann stefnanda hafa gert tilboð í verkið og einnig frávikstilboð, en báðum hafi verið hafnað í lok desember. Eftir það hafi Gísli Guðfinnsson, eftirlitsmaður með verkinu, haft samband við sig í þeim tilgangi að koma á samningum um verkið. Hafi samningur við stefnda verið gerður seinni partinn í janúar 1999. Ætlunin hafi verið að pönnuklæða gafla hússins, en nota standandi panel á hliðarnar, en ekki pönnuklæða allt húsið, eins og gert hafi verið ráð fyrir í tilboði stefnanda. Í upprunalegu tilboði stefnanda hafi verið boðið einingarverð, en með þessu móti hafi verið unnt að lækka aðaltilboðið. Hann kvað ekkert hafa verið rætt um, hvort fyrra útlit hússins skyldi halda sér, aðeins að breyta skyldi frá pönnuklæðningu yfir í standandi panel. Við hæðaskil hafi átt að nota hattprófíl. Hann kvaðst aðspurður ekki hafa hugsað út í það, hvort breyta þyrfti útboðsgögnum vegna þessarar nýju útfærslu á verkinu, en litið hafi verið svo á, að verkkaupi sæi um hönnun verksins, enda hafi þessi breyting verið gerð að hans ósk. Hins vegar hafi það lent á stefnanda að hanna verkið, þar sem það hafi orðið frábrugðið því, sem vænta hafi mátt í upphafi. Engar teikningar hafi t.d. verið til af standandi panelklæðningu. Eftir að vinna hafi hafist við verkið hafi fljótlega komið í ljós, að stefndu hafi viljað halda í hitt og þetta, sem ekki hafi getað fallið undir panelklæðningu, svo sem innfellingu milli hæðaskila, sem verið höfðu. Þar með hafi verkið allt breyst og eitt leitt af öðru. Þá hafi ekki legið fyrir, hvernig festingakerfi skyldi nota. Hann kvað ástæðu þess, að hann hefði ekki gert eftirlitsmanni grein fyrir kröfum sínum þær, að hann hafi verið svo upptekinn við að finna lausnir á vandamálum, sem upp hafi komið, og við að reyna að klára verkið, að hann hafi ekki hugsað út í það. Hann hafi ekki áttað sig á því fyrr en í júní hvílík endaleysa þetta var og allt annað en upphaflega hafi verið ákveðið og samið um. Hafi hann þá sett fram kröfur sínar. Reikningur vegna aukaverks, sem sé tímavinna vegna svokallaðra skrautkassa og frágangs við bakdyr, sé vegna verka, sem ekki hafi verið inni í útboðsgögnum, og hafi hann því gert lítið úr því á verktíma, þar sem það hafi alltaf legið fyrir, að hans mati, og einnig kvað hann það hafa verið skilning eftirlitsmannsins. Formaður húsfélags stefnda, Kristján Helgason, gaf og skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hann kvað aðdraganda að samningsgerðinni við stefnanda hafa verið þá, að þegar öllum tilboðum hefði verið hafnað, hafi verið gengið til samninga við stefnanda um pönnuklæðningu. Hann kvaðst hafa komið að samningsgerðinni við stefnanda, en húsfélagið hafi fengið eftirlitsmann til að sjá um faglegar lausnir. Hann kvað stefnda hafa gert þá kröfu, að haldið yrði einkennum hússins og halda skyldi innfellingum á göflum milli hæða. Hann kvað samskipti við verktaka hafa verið eðlileg og verkfundir haldnir. Hins vegar hafi ekki alltaf verið nægur mannskapur að störfum, og hafi verktaki gefið þá skýringu, að menn væru í sumarfríi og því væri þetta óviðráðanlegt. Á verktímanum hafi verið samið við verktakann um aukakostnað og reikningar vegna hans greiddir, u.þ.b. 450.000 krónur. Aðrar kröfur hafi ekki komið fram frá verktakanum fyrr en á verkfundi í ágústmánuði, en þá hafi verktaki gert kröfur vegna þess, að forsendur hefðu breyst og verkið orðið dýrara. Óskir um tímaframlengingu hafi komið frá verktakanum í júnímánuði, og hafi honum verið veittur frestur á að skila verkinu. Taldi Kristján, að ástæða þess, að stefnandi hafi þurft að fá verktímann framlengdan, hafa verið þá, að ekki hafi verið nægjanlega margir við verkið um sumarið. Þá gaf skýrslu Gísli Guðfinnsson, eftirlitsmaður með verkinu. Hann kvað stjórn húsfélags stefnda hafa haft samband við sig haustið 1997 vegna væntanlegrar klæðningar hússins. Kvað hann hönnunarforsendu stefnda hafa verið þá, að reynt yrði að halda útliti hússins sem mest, og hafi verið ákveðið að fá tilboð í að pönnuklæða húsið. Verkið hafi verið boðið út haustið 1998, og hafi borist 10 tilboð í verkið, sem öll hafi verið hærri en kostnaðaráætlun hans hefði gert ráð fyrir. Öllum tilboðum hafi því verið hafnað. Hafi hann þá leitað til stefnanda um tilboð í einfaldari panelklæðningu á langhliðum, en halda pönnuklæðningu á göflum. Þegar liðið hafi á verktímann, hafi einnig verið gerð breyting á göflunum og farið út í panellausn á milli glugga vegna samræmis við hliðarnar og líka vegna þess, að það hafi verið einfaldara. Hann kvað, að fyrir samningsgerð hafi oft verið rætt við stefnanda um deililausnir og innfellingar og rissaðar upp lausnir. Verkið hafi hafist í byrjun janúar 1999 og hinn 17. febrúar sama ár, hafi hönnuður klæðningarinnar, Þorsteinn Friðþjófsson, komið með deiliteikningar, sem þá hafi verið breytt lítillega. Á þeim tíma hafi ekki verið byrjað að klæða húsið. Teikningar þessar hafi svo verið áritaðar og stimplaðar af byggingarfulltrúa 13. mars s.á. Eftirlitsmaðurinn kvað verktakann hafa byrjað á að klæða gafla hússins, en síðan hafi austurhliðin verið klædd. Hann kvað verktakann hafa haft teikningar undir höndum, er vinna við klæðningu hófst, en teikningar af göflum hússins hafi alltaf legið fyrir. Vinna við verkið hafi gengið þokkalega, en í byrjun júní hafi legið fyrir, að verklok gætu ekki orðið í samræmi við samning aðila. Er líða hafi tekið að verklokum, hafi verktakinn farið að tala um, að verkið hefði reynst erfiðara en hann hefði gert sér grein fyrir. Hins vegar hafi engar kröfur vegna klæðningarinnar borist frá verktaka fyrr en í ágústmánuði, bæði með bréfi verktakans og á verkfundi. Vitnið kvað allar magntölur hafa verið festar við undirritun samningsins, en þá hafi húsið allt verið mælt upp aftur. Hann kvað aðspurður, að breytt útfærsla á verkinu hefði ekki þurft að breyta skilmálum útboðsins. Hann kvað og teikningum, sem skilað hafi verið inn af hönnun hússins í nóvember 1999, eftir að verktíma lauk, hafa að mestu verið í samræmi við teikningarnar, sem stimplaðar hafi verið 13. mars 1999, aðeins hafi verið um minniháttar útfærslubreytingar að ræða. Hinn dómkvaddi matsmaður gaf og skýrslu fyrir dóminum. Kvað hann upphaflega hönnun hafa gert ráð fyrir einfaldara klæðningarverki en því sem framkvæmt var. Kvað hann síðari teikningu að mestu leyti vera í samræmi við endanlegt verk. Í samningi sé sagt, að verkkaupi skuli hanna verkið, og af því hafi verktaki mátt ætla, að verkið væri fullhannað og teikningar ættu að endurspegla verkið eins og ætti að vinna það. Taldi hann umsjón með útboði og verksamningsgerð og eftirliti hafa verið ábótavant. Matsmaður kvaðst hafa skipt viðbótarkostnaði í þrjá hluta. Fyrsti liður sé viðbótakostnaður vegna þess, að hönnun hafi ekki verið að fullu lokið og verktaki hafi þurft að hanna hluta af verkinu og leysa deililausnir í samráði við verkkaupa. Eingöngu sé byggt á mismun á útboðsgögnum og síðan verkinu, sem unnið hafi verið. Í útboðsgögnum sé beðið um verð í panelklæðningu, en hafi verið breytt yfir í pönnuklæðningu. Forsendur matsins séu þær, að verkið hafi verið boðið út á grundvelli útboðsgagna, en síðan gengið til samninga við verktaka á grundvelli breyttrar tilhögunar og nýrrar tilboðsskrár. Einnig gaf skýrslu fyrir dóminum Þorsteinn Friðþjófsson, hönnuður hússins, en ekki þykir ástæða til að rekja framburð hans hér. Við aðalmeðferðina fóru dómarar á vettvang og skoðuðu þar aðstæður. Eins og að framan greinir lýtur ágreiningur aðila að því, hvort stefnandi eigi rétt á greiðslu umfram það, sem aðilar sömdu um, vegna klæðningar á fjöleignarhúsinu Vesturbergi 144-148. Eins og lýst hefur verið, þá hafði stefndi óskað eftir tilboðum í klæðningu fjöleignarhússins á grundvelli útboðsgagna, sem eftirlitsmaður stefnda, Gísli Guðfinnsson, annaðist gerð á. Var þar óskað eftir tilboðum í pönnuklæðningu á húsinu. Tilboðum, sem bárust í verkið, þ. á m. frá stefnanda, var öllum hafnað, þar sem þau voru hærri en útreikningur áðurnefnds Gísla gerði ráð fyrir. Í framhaldi af því hófust samningaumræður milli stefnanda og Gísla Guðfinnssonar, f.h. stefnda. Tókust með þeim samningar um klæðningu hússins. Samningurinn var gerður á grundvelli hönnunar- og útboðsgagna, sem stefndi lét í té. Útboðsgögn þessi lýsa pönnuklæðningu. Hins vegar er fram komið, að tegund klæðningar var breytt áður en samningurinn var gerður, án þess þó, að slíkt komi fram í samningnum sjálfum, og var þá gert ráð fyrir, að hliðar hússins yrðu klæddar með panel. Átti þetta að vera til einföldunar verksins, en klæðning með standandi panel, sem er venjuleg klæðning, er byggð upp úr stöðluðum, formuðum einingum (panel) ólíkt pönnum eða kassettum, sem yfirleitt eru mótaðar í hverju tilfelli. Eftir að verkið hófst, óskaði stefndi eftir því, að halda útliti hússins, svo sem með klæðningu í mismunandi fleti. Útboðsgögnin gera ekki ráð fyrir, að ætlunin hafi verið að halda útlitslegum sérkennum hússins, t.d. með klæðningu í mismunandi fleti. Er ljóst, að þessi krafa stefnda um að halda útliti hússins varð ekki framkvæmd með þeirri útfærslu á panelklæðningu, sem fyrstu hönnunarteikningar, sem lagðar voru fram eftir breytingar á verkinu, gerðu ráð fyrir. Var útfærslu á verkinu breytt, að ósk stefnda, eftir að verkið var hafið, er byrjað var að klæða hliðar hússins. Var þetta gert án þess, að stefndi legði fram fullnægjandi hönnunargögn, sem honum hefði þó borið að gera samkvæmt samningi þeirra. Samkvæmt framlögðum gögnum og skoðun dómara á húsinu og klæðningu þess, er ljóst, að einungis hluti af þeim sniðum og deilum, sem nauðsynleg voru við framkvæmd verksins eins og hún varð, lá fyrir við framkvæmd þess. Með þessum sérlausnum varð verkið allt annað og flóknara en samið var um í upphafi milli aðila. Samkvæmt framburði fyrirsvarsmanns stefnanda og eftirlitsmanns með verkinu, f.h. stefnda, fyrir dómi, virðist sem aðilar hafi verið sammála um að fara ekki eftir samningnum, enda fjallaði sá samningur í raun um upphaflega útboðsverkið sem aðilar voru sammála um að framkvæma ekki, og hvorugur aðila fór eftir þeim vinnureglum, sem gert er ráð fyrir að fylgt sé samkvæmt ÍST 30, sem vera átti hluti samningsins. Verkinu var síðan breytt meðan á verkframkvæmdum stóð, án þess að gerður væri um það sérstakur samningur, en allar þessar breytingar á verkinu voru að ósk stefnda, og við þær varð ekki stuðst við þá hönnun, sem fyrir lá við undirskrift samnings. Endanleg útfærsla á klæðningu hússins varð því allt önnur en um var samið í upphafi. Verður og litið svo á, að stefnanda hafi ekki mátt vera ljóst, hve mikil breyting var orðin á verkinu fyrr en langt var liðið á verkið. Að áliti dómkvadds matsmanns, sem og sérfróðra meðdómenda, lágu aldrei fyrir á verktímanum fullnægjandi hönnunargögn, sem lýstu nægilega endanlegu umfangi verksins. Með vísan til alls framanritaðs verður því að líta svo á, að breytingar þessar hafi verið auka- og viðbótarverk, sem stefnda beri að greiða stefnanda fyrir. Stefnandi hefur fengið mat dómkvadds matsmanns á verðmæti vinnu sinnar, sem ekki getur talist hluti af samningi aðila, og eðlilegum verktíma, sem óhjákvæmilega lengdist vegna þeirra breytinga, sem urðu á verkinu að ósk stefnda. Með því að matinu hefur ekki verið hnekkt, verður við það stuðst við ákvörðun þóknunar til handa stefnanda vegna vinnu hans fyrir stefnda umfram samning aðila. Líta verður svo á, að mat dómkvadds matsmanns fjalli um alla þá þætti framkvæmdarinnar, sem er umfram það, sem lýst var í framlögðum hönnunargögnum í byrjun verks. Verður því ekki fallist á kröfu stefnanda um greiðslu aukaverka umfram það, sem felst í matinu. Þá er ekki fallist á, að stefnandi eigi kröfu á hendur stefnda fyrir sérstakan hönnunarkostnað, þar sem engin hönnunargögn hafa verið lögð fram af hans hálfu í málinu. Verður því ekki fallist á þennan hluta matsins. Í framlagðri matsgerð, sem ekki hefur verið hnekkt, var einnig lagt mat á eðlilegan verktíma. Er þar komist að þeirri niðurstöðu, að verktíminn teljist eðlilegur miðað við framlagt verk og endurspeglist lenging verktímans því í þeirri aukningu verkmagns, sem varð á verkinu frá undirritun samnings aðila til verkloka. Með vísan til þess var því ekki rétt að verkkaupi héldi eftir tafabótum að fjárhæð 1.200.000 krónur. Með vísan til alls framanritaðs ber því að fallast á kröfu stefnanda á hendur stefnda, í samræmi við þann hluta matsins, sem snýr að viðbótum og aukningu verksins, að fjárhæð 3.641.010 krónur, auk endurgreiðslu tafabóta að fjárhæð 1.200.000 krónur, eða samtals 4.841.010 krónur. Samkvæmt því verður stefndi dæmdur til þess að greiða stefnanda 4.841.010 krónur, ásamt dráttarvöxtum af tafabótum, að fjárhæð 1.200.000 krónur frá 22. október 1999, en af 4.841.010 krónum mánuði eftir framlagningu matsgerðar í málinu, eða hinn 16. júní 2002. Samkvæmt þessari niðurstöðu ber að dæma stefnda til þess að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 700.000 krónur, og er þar með talinn útlagður kostnaður. Dóminn kvað upp Hervör Þorvaldsdóttir, héraðsdómari, ásamt meðdómsmönnunum Frey Jóhannessyni, tæknifræðingi, og Ríkharði Kristjánssyni, verkfræðingi. D Ó M S O R Ð : Stefndi, húsfélagið Vesturbergi 144-148, greiði stefnanda, Fjöli ehf., 4.841.010 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 1.200.000 krónum frá 22. október 1999 til 1. júlí 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til 16. júní 2002, en af 4.841.010 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 700.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 283/2009
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. maí 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 27. maí 2009, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 3. júní 2009 kl. 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 98/2013
|
Opinber innkaup Verksamningur Skaðabætur
|
J ehf. krafði Í um greiðslu reiknings vegna vinnu sem varið hefði verið í vinnu við tillögu að útfærslu á markaðsátaki í ferðaþjónustu. Beiðni um tillöguna kom frá starfshópi sem settur var á stofn af iðnaðarráðherra í kjölfar eldgoss í Eyjafjallajökli, en fjórum öðrum auglýsingastofum gafst einnig kostur á að skila inn tillögum. Í beiðni starfshópsins kom fram að fyrir tillöguna fengjust greiddar 75.000 krónur. Eftir fund starfshópsins með Ríkiskaupum, þar sem kom fram að kaup á þjónustu sem þessari væru almennt útboðsskyld, tilkynnti starfshópurinn J ehf. að ekki væri unnt að standa að ráðstöfun fjár vegna markaðsátaksins með þeim hætti sem fyrirhugað hefði verið. Myndu tiltekin ferðaþjónustufyrirtæki sjá um það sem sneri að framleiðslu kynningar- og auglýsingaefnis og hefðu þau valið tvær auglýsingastofur til verksins. Hæstiréttur taldi að líta yrði svo á að starfshópurinn teldist hafa farið með hlutverk opinbers aðila í skilningi 3. gr. laga nr. 84/2007 um opinber innkaup. Hefði hópnum því borið að standa að innkaupaferlinu með almennu eða lokuðu útboði nema heimild væri til annars eftir ákvæðum laganna. Undan þessu hefði ekki verið fært að víkjast með því að klæða innkaupin á síðari stigum í þann búning að einkafyrirtæki, sem hefðu verið þátttakendur í starfshópnum, bæru kostnað af þeim með hluta framlaga sinna. Hefði starfshópurinn beitt aðferð til að koma fram innkaupum, sem átti sér enga stoð í ákvæðum laga nr. 84/2007. Hefði sú háttsemi falið í sér brot á lögunum og bæri Í skaðabótaábyrgð vegna tjóns J ehf. af þeim sökum, sbr. 1. mgr. 101. gr. þeirra. Var það mat Hæstaréttar að J ehf. væri óbundinn af skilmála um greiðslu á 75.000 krónum fyrir tillöguna þar sem ekki hefði verið fullnægt þeirri forsendu að innkaupaferlið stæðist ákvæði laga nr. 84/2007 og veitti þannig tryggingu fyrir því að réttilega yrði staðið að vali á viðsemjanda. Þá var ekki talið að Í hefði mótmælt fjárhæð reiknings J ehf. í tæka tíð undir rekstri málsins og var Í því gert að greiða J ehf. hina umkröfðu fjárhæð.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Gunnlaugur Claessen og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 12. febrúar 2013. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 5.001.175 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. maí 2010 til 29. ágúst sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 21. maí 2013 að fjárhæð 104.999 krónur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður falli niður. I Samkvæmt gögnum málsins ákvað iðnaðarráðherra í framhaldi af því að eldgos hófst í Eyjafjallajökli vorið 2010 að setja á stofn svonefnt viðbragðsteymi ferðaþjónustunnar og stjórnvalda, sem skipað var meðal annars fulltrúum frá ráðuneytinu og fyrirtækjum í ferðaþjónustu, til að gera tillögur um aðgerðir til að bregðast við röskun á henni, sem leiddi af gosinu. Innan þessa starfshóps munu hafa komið upp hugmyndir um að efna vegna afleiðinga eldgossins til markaðsátaks erlendis. Ríkisstjórnin mun hafa samþykkt 27. apríl 2010 að stefndi legði 350.000.000 krónur til slíks átaks ásamt Reykjavíkurborg gegn því að fyrirtæki í ferðaþjónustu létu af hendi jafn háa fjárhæð í sama skyni og mun það hafa gengið eftir. Forsvarsmaður starfshópsins sendi tölvubréf 28. apríl 2010 til fimm auglýsingastofa, þar á meðal áfrýjanda, ásamt fylgiskjali með fyrirsögninni: „Markaðsátak í ferðaþjónustu“. Þar sagði meðal annars eftirfarandi: „Vegna öskufalls frá gosinu í Eyjafjallajökli og mikilla hindrana í flugsamgöngum er komin upp alvarleg staða í íslenskri ferðaþjónustu. Stjórnvöld ásamt hagsmunaaðilum greinarinnar hafa því ákveðið að bregðast við með markaðsátaki erlendis þegar samgöngur verða komnar í eðlilegt horf. Meginmarkmiðið er að draga úr neikvæðum áhrifum á trausta markaði ferðaþjónustunnar sem tekið hefur langan tíma að byggja upp. Stjórnvöld hafa samþykkt að veita allt að 350 milljónum í þetta átak gegn sama framlagi atvinnugreinarinnar og annarra hagsmunaaðila. Átakið skal standa yfir í maí og júní sem er mikilvægasti bókunartími sumarleyfisferða til Íslands. Af þessu tilefni hefur verið ákveðið að leita til fimm auglýsingastofa eftir tillögu að útfærslu á markaðsátakinu. ... Hverri stofu verða greiddar 75.000 kr. fyrir tillöguna. Skilafrestur er laugardagurinn 1. maí n.k. kl. 14 og gefst auglýsingastofunum þann sama dag kostur á að kynna tillögur sínar, ásamt drögum að kostnaðaráætlun, fyrir stýrihópi átaksins.“ Í þessu skjali var síðan í stuttu máli greint frá markmiðum verkefnisins, svo og að óskað væri eftir lýsingu á hugmyndum, að hverjum beina ætti átakinu og hvernig. Þá var eftirfarandi tekið fram: „Tillagan þarf bæði að geta staðið sem ein heildarherferð en líka sem hluti af stærra samstarfi. Eðli málsins samkvæmt þarf að klára hugmyndavinnu og framleiðslu afar hratt og skal það haft í huga við vinnslu kynningarinnar. Hugmyndir skulu taka mið af markaðssvæðum átaksins sem eru Bretland, Norðurlönd, Mið- og Suður-Evrópa og Norður-Ameríka.“ Í skýrslu, sem framkvæmdastjóri áfrýjanda gaf við aðalmeðferð málsins í héraði, kvað hann þetta hafa verið stærsta verkefni fyrir auglýsingastofur „sem boðið hefur verið út í sögu Íslands fyrr og síðar.“ Skammur tími hafi verið gefinn til verksins og hafi því verið unnið dag og nótt fram að skilafresti, bæði meðal starfsmanna áfrýjanda, sem alls hafi verið um 30 talsins, og með aðstoð verktaka. Samkvæmt framburði forsvarsmanns starfshópsins fyrir héraðsdómi bárust tillögur frá öllum auglýsingastofunum, sem leitað var til, og kynntu þær tillögurnar, sem farið var síðan yfir innan hópsins. Þar hafi komið til tals hvort ekki þyrfti að hafa samráð við Ríkiskaup um þetta viðfangsefni, sem hafi svo verið gert 3. maí 2010. Samkvæmt minnisblaði starfsmanns iðnaðarráðuneytisins áttu fulltrúar starfshópsins fundi með starfsmönnum Ríkiskaupa 3. og 4. sama mánaðar, þar sem þeir síðarnefndu hafi bent á að kaup á þjónustu sem þessari væru „almennt útboðsskyld sé kaupandinn opinber aðili.“ Kynni að mega „bera fyrir ákveðnum neyðarsjónarmiðum“ samkvæmt c. lið 1. mgr. 33. gr. laga nr. 84/2007 um opinber innkaup til að „komast hjá útboðsskyldu, en fulltrúar Ríkiskaupa höfðu fyrirvara á því og bentu á að um afar þrönga sérreglu væri þar að ræða“. Hafi þeir talið hugsanlegt að „fara með slíkt útboð ... í forval og lokað hraðútboð“, en það gæti tekið tvær til þrjár vikur. Því hafi verið rætt um aðra leið, sem fælist í því „að verkefninu yrði tvískipt og hlutverk hins opinbera og einkaaðila aðskilin.“ Myndu flugfélögin Icelandair og Iceland Express „nota sín framlög í verkefnið til að velja auglýsingastofu (eða stofur) til að hanna og framleiða markaðs- og kynningarefni sem verður opið öllum til afnota“. Félögin bæru allan kostnað af þessu, en framlög stefnda og Reykjavíkurborgar yrðu notuð „í annað en kaup á þjónustu sem er útboðsskyld á Íslandi.“ Myndi „verkefnisstjórn innan stjórnsýslunnar“ sjá um framkvæmd verkefnisins að því er varðaði ráðstöfun fjárframlaga frá stefnda. Sagði í minnisblaðinu að almennt hafi fengist „jákvæð viðbrögð frá Ríkiskaupum við þessari leið“ þótt stofnunin gæti ekki tekið af skarið um að hún væri fær. Starfsmaður í iðnaðarráðuneytinu sendi 4. maí 2010 tölvubréf til áfrýjanda, þar sem sagði meðal annars eftirfarandi: „Framkvæmdanefnd markaðsátaks ferðaþjónustunnar vegna afleiðinga eldgoss í Eyjafjallajökli þakkar fyrir fagmannlega kynningu og áhrifamiklar hugmyndir sem fram komu á fundi hennar með fulltrúum auglýsingastofunnar. Því miður hefur komið í ljós að ekki reyndist unnt með tilliti til reglna um opinber innkaup að standa með þeim hætti að ráðstöfun fjár sem safnast hafði í markaðsátakið, með vilyrðum opinberra aðila og einkaaðila, eins og framkvæmdanefndin hafði hugsað sér. Af þessum sökum hefur tekist samkomulag um þá verkaskiptingu að ferðaþjónustufyrirtækin, sem taka þátt í átakinu, munu sjá um þann þáttinn sem snýr að framleiðslu kynningar- og auglýsingaefnis. Það efni verður síðan opið öðrum til birtingar og notkunar meðan á átakinu stendur í maí og júní. Fulltrúar ferðaþjónustufyrirtækja hafa valið Íslensku auglýsingastofuna sem meginframleiðanda og Fíton til þess að efna til þjóðarátaks á Netinu.“ Síðastnefndar auglýsingastofur voru meðal þeirra fimm, sem starfshópurinn beindi áðurgreindu tölvubréfi til 28. apríl 2010. Áfrýjandi sendi sundurliðaðan reikning 10. maí 2010 til iðnaðarráðuneytisins fyrir vinnu í samtals 331 klukkustund, sem varið hafi verið til fyrrgreinds verks, og nam fjárhæð hans 5.001.175 krónum að meðtöldum útlögðum kostnaði. Ráðuneytið hafnaði reikningnum með bréfi 19. ágúst sama ár og höfðaði áfrýjandi mál þetta 3. febrúar 2012 til greiðslu hans. Stefndi hefur lagt fyrir Hæstarétt gögn um að áfrýjanda hafi 21. maí 2013 verið greiddar 75.000 krónur fyrir verk sitt í samræmi við áðurgreint fyrirheit í bréfi 28. apríl 2010 ásamt vöxtum að fjárhæð 29.999 krónur eða samtals 104.999 krónur. II Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 84/2007 taka ákvæði þeirra til ríkisins, sveitarfélaga, stofnana þeirra og annarra opinberra aðila í skilningi 2. mgr. sömu lagagreinar, svo og samtaka, sem þeir kunna að hafa með sér. Í 2. mgr. 3. gr. kemur fram að aðili teljist opinber ef hann getur borið réttindi og skyldur að lögum og sérstaklega hefur verið stofnað til hans til að þjóna almannahagsmunum, enda reki hann ekki starfsemi sem jafnað verði til starfsemi einkaaðila. Að auki þurfi eitt þriggja skilyrða að vera uppfyllt, nánar tiltekið samkvæmt a. lið þessa lagaákvæðis að starfsemi aðilans sé að mestu leyti rekin á kostnað ríkisins eða sveitarfélaga og teljist svo vera ástatt ef svonefnd opinber fjármögnun nemur meira en helmingi af árlegum rekstrarkostnaði, samkvæmt b. lið að aðilinn lúti yfirstjórn ríkisins eða sveitarfélaga eða c. lið að hann eigi undir sérstaka stjórn, sem ríkið eða sveitarfélög skipi að meiri hluta. Um skipulag og fjárreiður starfshópsins, sem samkvæmt framansögðu hefur ýmist verið nefndur viðbragðsteymi ferðaþjónustunnar og stjórnvalda eða framkvæmdanefnd markaðsátaks ferðaþjónustunnar vegna afleiðinga eldgoss í Eyjafjallajökli, er lítið sem ekkert upplýst í gögnum málsins umfram það, sem áður hefur verið getið. Verður stefndi að bera halla af því að ekki hafi verið reifuð nánar atriði, sem að þessu snúa, og verður af þeim sökum að líta svo á að starfshópurinn teljist í skilningi 3. gr. laga nr. 84/2007 hafa farið með hlutverk opinbers aðila, sem ákvæði þeirra taki til. Þá er til þess að líta að áðurgreind málaleitan starfshópsins 28. apríl 2010 til áfrýjanda og fjögurra annarra auglýsingastofa laut að öflun hugmynda og kostnaðaráætlunar vegna þjónustu, sem átti undir 4. gr. laga nr. 84/2007, og var ráðgert að kaupverð hennar færi langt fram úr þeim mörkum, sem um ræðir í 20. gr. laganna. Starfshópnum bar því samkvæmt síðastnefndu ákvæði, sbr. og 1. mgr. 30. gr. sömu laga, að standa að þessum innkaupum með almennu eða lokuðu útboði nema heimild væri til að beita einhverju öðru innkaupaferli, sem um ræðir í 31. til 35. gr. laganna. Undan þessu var ekki fært að víkjast með því að klæða þessi innkaup á síðari stigum í þann búning að láta tvö einkafyrirtæki, sem voru þátttakendur í starfshópnum, bera kostnað af þeim með hluta framlaga sinna til starfsemi hans. Ekki var efnt til almenns útboðs í skilningi 3. töluliðar 2. gr. laga nr. 84/2007 á þjónustunni, sem mál þetta varðar. Þá er ekki unnt að líta svo á að starfshópurinn hafi með fyrrnefndri orðsendingu 28. apríl 2010 stofnað til lokaðs útboðs í skilningi 9. töluliðar sömu lagagreinar, enda gafst hér hvorki hvaða fyrirtæki sem er kostur á að taka þátt í slíku útboði né voru þátttakendur áður fundnir með forvali, sbr. 1. mgr. 56. gr. laganna. Ekki var fullnægt skilyrðum 31. gr. laga nr. 84/2007 til að beita samkeppnisviðræðum við val á viðsemjanda starfshópsins og var aðferðum samkvæmt því ákvæði heldur ekki beitt af hendi hans til að koma á kaupum. Hér var ekki um að ræða samningskaup að undangenginni útboðsauglýsingu samkvæmt 32. gr. sömu laga, enda var engin slík auglýsing gefin út. Að því er varðar ákvæði 33. gr. laganna, sem taka til samningskaupa án undangenginnar útboðsauglýsingar, er þess að gæta að stefndi hefur ekkert lagt fram til að styðja staðhæfingar sínar um að innkaup hafi hér verið algerlega nauðsynleg vegna aðkallandi neyðarástands, sem hafi stafað af ófyrirsjáanlegum atburðum, og ekki hafi verið unnt að hlíta töfum, sem hefðu fylgt útboði eða samningskaupum að undangenginni útboðsauglýsingu, en fyrir skilyrðum undantekningarheimildar c. liðar 1. mgr. 33. gr., sem að þessu snýr, ber stefndi sönnunarbyrði. Þá verður ekki fram hjá því litið að starfshópurinn kaus að leita ekki samninga við eina auglýsingastofu, heldur óskaði hann eftir hugmyndum og kostnaðaráætlun frá áfrýjanda og fjórum öðrum slíkum fyrirtækjum. Af þeim sökum hefði starfshópnum verið rétt að fylgja ákvæðum 3. mgr. og 4. mgr. 32. gr., sbr. 31. gr. laga nr. 84/2007 við framkvæmd innkaupa hefði verið um að ræða samningskaup án undangenginnar útboðsauglýsingar í skilningi 33. gr. laganna, en að því var hér ekki gætt. Hvorki var hér um að ræða innkaupaferli samkvæmt 34. gr. né 35. gr. sömu laga. Að öllu þessu virtu beitti starfshópurinn í raun aðferð til að koma fram innkaupum, sem átti sér enga stoð í ákvæðum laga nr. 84/2007, og fól þessi háttsemi því í sér brot á þeim lögum. Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laga nr. 84/2007 ber kaupandi skaðabótaskyldu vegna tjóns, sem fyrirtæki verður fyrir sökum brots á lögunum. Stefndi hefur ekki borið fyrir sig að fébótaábyrgð geti ekki hvílt á sér vegna gerða starfshópsins, sem um ræðir í málinu. Að því er varðar þau skilyrði þessa lagaákvæðis fyrir rétti til skaðabóta að fyrirtæki þurfi einungis að sanna að það hafi átt raunhæfan kost á að verða valið af kaupanda og að hann hafi skerst sökum brots kaupandans verður að gæta að því að starfshópurinn valdi áfrýjanda í þessu skyni samhliða fjórum öðrum auglýsingastofum og bar starfshópurinn jafnframt lof á afrakstur vinnu áfrýjanda í áðurnefndu tölvubréfi 4. maí 2010. Stefndi hefur ekki leitast við að skýra hvað ráðið hafi þegar upp var staðið vali á auglýsingastofum til að sinna verkefninu, sem um ræðir í málinu, og hefur ekkert lagt fram um hugmyndir og kostnaðaráætlanir þeirra. Að þessu virtu verður að líta svo á að fullnægt sé hér áðurnefndum skilyrðum 1. mgr. 101. gr. laga nr. 84/2007 fyrir skaðabótaskyldu stefnda við áfrýjanda. Samkvæmt ákvæðinu skal fjárhæð skaðabóta taka mið af kostnaði fyrirtækis af undirbúningi tilboðs og þátttöku í innkaupaferli. Áfrýjandi reisir kröfu sína sem áður segir á reikningi frá 10. maí 2010, sem byggður var aðallega á framlögðum tímaskráningum starfsmanna hans og verktaka. Í greinargerð stefnda fyrir héraðsdómi var engum athugasemdum hreyft við fjárhæð reiknings áfrýjanda á öðrum grunni en þeim að til hennar ætti ekki að líta sökum þess að hann hafi í verki gengist undir þann skilmála starfshópsins að fá einungis 75.000 krónur greiddar fyrir vinnu sína ef ekki yrði samið við hann um framkvæmd verkefnisins. Samkvæmt endurriti úr þingbók krafðist stefndi á hinn bóginn til vara við munnlegan flutning málsins í héraði að krafa áfrýjanda yrði lækkuð. Líta verður svo á að áðurnefndur skilmáli um greiðslu á 75.000 krónum hafi ekki getað bundið áfrýjanda nema fullnægt væri þeirri forsendu að innkaupaferlið, sem starfshópurinn réðst í, stæðist ákvæði laga nr. 84/2007 og veitti þar með áfrýjanda og öðrum þátttakendum tryggingu fyrir því að réttilega yrði staðið að vali á viðsemjanda. Með því að áfrýjandi verður þannig að teljast óbundinn af þessum skilmála og fjárhæð reiknings hans var ekki mótmælt í tæka tíð undir rekstri málsins í héraði verður tekin til greina krafa hans um greiðslu á 5.001.175 krónum og vöxtum, en dráttarvaxta hefur hann réttilega krafist frá þeim degi þegar mánuður var liðinn frá því að hann krafðist skaðabóta úr hendi stefnda, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Frá þessu dregst fyrrnefnd innborgun stefnda 21. maí 2013 eins og nánar greinir í dómsorði. Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði segir. Dómsorð: Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, J&L ehf., 5.001.175 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. maí 2010 til 29. ágúst sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 21. maí 2013 að fjárhæð 104.999 krónur. Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 15. nóvember 2012. Mál þetta, sem var dómtekið 1. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af J&L ehf., Laugavegi 26, Reykjavík á hendur íslenska ríkinu, Arnarhvoli, Reykjavík, með stefnu birtri 3. febrúar 2012. Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða stefnanda 5.001.175 kr. með almennum vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. maí 2010 til 29. ágúst 2010, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 29. ágúst 2010 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar. Stefndi krefst sýknu af öllum dómkröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda. Til vara er krafist lækkunar á dómkröfum stefnanda og í því tilfelli verði málskostnaður látinn falla niður. Málavextir Hinn 28. apríl 2010 sendi iðnaðarráðuneytið, í tölvupósti, beiðni til fimm auglýsingastofa, þar á meðal stefnanda, um grófa útfærslu á markaðsátaki sem standa mundi í maí og júní 2010 í tengslum við gosið í Eyjafjallajökli. Í tölvupóstinum var tekið fram að um væri að ræða samstarf iðnaðarráðuneytis og hagsmunaaðila í ferðaþjónustu. Þá var vísað til skjals sem ber yfirskriftina „markaðsátak í ferðaþjónustu“. Þar er gerð grein fyrir markmiði verkefnisins og tilgreint að í útfærslunni skuli gerð grein fyrir hugmyndum að markaðsátaki í ferðaþjónustu, mögulegum skilaboðum, markhópum, við hverja skuli tala og hvernig og hvaða samskiptaleiðir og miðla skuli nota og af hverju. Tekið var fram að skilafrestur tillagna væri 1. maí kl. 14:00, greiddar yrðu 75.000 kr. fyrir hverja tillögu og að auglýsingastofunum yrði gefinn kostur á að kynna tillögur sínar þann sama dag ásamt drögum að kostnaðaráætlun. Hinn 3. maí 2010 gerðu Ríkiskaup athugasemdir við framkvæmd verkefnisins sem taldi að útboðið væri hugsanlega útboðsskylt á hinu Evrópska efnahagssvæði. Hugsanlega mætti þó styðja umrædda framkvæmd við undantekningarreglu um neyðarrástand í c-lið 1. mgr. 33. gr. laga um opinber innkaup nr. 84/2007. Þá var einnig lögð fram sú tillaga að í stað þess að bjóða verkefnið út mætti tvískipta umræddu verkefni þannig að flugfélögin, Icelandair og Iceland Express, myndu nota sín framlög til að velja auglýsingastofu og greiða fyrir þá þjónustu sem keypt væri af auglýsingastofum, en fjárframlögum hins opinbera yrði varið í önnur verkefni, ótengd auglýsingastofunum. Í kjölfarið hafnaði stefndi öllum tilboðum auglýsingastofanna og leysti málið á þann hátt að ferðaþjónustufyrirtækin, sem þátt tóku í átakinu, tóku að sér framleiðslu á kynningar- og auglýsingaefni án aðkomu stefnda. Með bréfi, dagsettu 29. júlí 2010, krafði stefnandi iðnaðarráðuneytið um bætur vegna þess tjóns sem hann hafði orðið fyrir við umrædda tilboðsgerð. Þeirri kröfu hafnaði iðnaðarráðuneytið með bréfi, dagsettu 19. ágúst 2010. Bar iðnaðarráðuneytið fyrir sig að undantekningarreglan í c-lið 1. mgr. 33. gr. laga um opinber innkaup ætti við og hefði þeim ekki borið að bjóða umrætt verk út á grundvelli laganna, þar sem um neyðarástand hefði verið að ræða og því hafi í raun ekki verið um útboð að ræða í skilningi laganna. Taldi iðnaðarráðuneytið því bótaskyldu gagnvart stefnanda ekki vera til staðar. Framhald verkefnisins var síðan boðið út af Ríkiskaupum fyrir hönd Íslandsstofu á Evrópska efnahagssvæðinu hinn 15. nóvember 2011. Hinn 24. nóvember 2011 var ítrekuð krafa á hendur iðnaðarráðuneytinu um skaðabætur og mál síðan höfðað í febrúar 2012, án þess að svar hefði borist frá iðnaðarráðuneytinu. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi byggir kröfur sínar á því að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna ólögmætrar háttsemi iðnaðarráðuneytisins. Á því tjóni beri stefndi ábyrgð og engar þær ástæður eða réttlætingar hafi verið færðar fram af hálfu stefnda sem undanþiggi hann hefðbundinni skaðabótaábyrgð. Sú ólögmæta háttsemi sem leiði til skaðabótaskyldu sé tvíþætt og leiði hvor þáttur um sig til bótaskyldu stefnda. Í fyrsta lagi sé þar um að ræða þá háttsemi iðnaðarráðuneytisins að afla tilboða þrátt fyrir útboðsskyldu á Evrópska efnahagssvæðinu. Í öðru lagi sé um að ræða þá háttsemi iðnaðarráðuneytisins að hafna öllum tilboðum á forsendum sem ekki geti talist málefnalegar. Ágreiningur aðila í máli þessu snúist því um það hvort verkkaupa beri að bæta það tjón sem leiði af ólögmætri höfnun allra tilboða sem og af ólögmætri öflun tilboða. Hvort sem fallist sé á aðra af þessum málsástæðum eða báðar megi ljóst vera að umrædd háttsemi iðnaðarráðuneytisins í tengslum við útboð verkefnisins Inspiredby Iceland sé ólögmæt auk þess sem hún hafi bakað stefnanda tjón. Á því tjóni beri stefndi ábyrgð. Um ólögmæta höfnun tilboða. Iðnaðarráðuneytið hafi óskað eftir tilboði stefnanda í verkið Inspired by Iceland en eftir kynningu tilboðanna hafi ráðuneytið hafnað öllum tilboðum, þar á meðal tilboði stefnanda. Stefnandi telur þá höfnun ekki byggða á málefnalegum sjónarmiðum og því ólögmæta. Það sé meginregla í verktaka- og útboðsrétti að verkkaupi verði ekki, gegn neitun sinni, bundinn við að ganga til samninga við tiltekinn aðila kjósi hann að hætta við útboð. Hins vegar taki verkkaupi ávallt þá áhættu að verða skaðabótaskyldur gagnvart bjóðendum vegna slíkra ákvarðana. Megi því ljóst vera að möguleikar iðnaðarráðuneytisins til að hætta við umrætt útboð hafi hugsanlega verið fyrir hendi en slíkt leysi stefnda ekki undan bótaábyrgð. Heimildum til að hafna tilboðum, sbr. 13. og 14. gr. laga nr. 65/1993 um framkvæmd útboða og 74. gr. laga um opinber innkaup, séu settar þær skorður að þeim verði ekki beitt nema fyrir því séu málefnalegar og rökstuddar ástæður. Ef ástæður höfnunar eigi að standast kröfur ofangreindra ákvæða þá megi þær ekki hafa verið til staðar á þeim tíma sem tilboða var aflað. Í því máli sem hér um ræði hafi öllum tilboðum verið hafnað á þeim forsendum að lög um opinber innkaup heimiluðu ekki fyrirhugað innkaupafyrirkomulag. Þær forsendur hafi hins vegar verið til staðar þegar tilboða var aflað, þ.e. sú skylda hafi legið fyrir við tilboðsöflun að umrætt útboð hafi verið útboðsskylt í samræmi við lög um opinber innkaup. Geti umrædd forsenda því ekki talist málefnaleg í ofangreindum skilningi. Hafi tilboði stefnanda, ásamt tilboðum allra annarra sem tóku þátt í útboðinu, því verið hafnað á grundvelli forsendna sem teljist ekki vera málefnalegar. Höfnunin sé því ólögmæt. Að auki komi ekki fram í útboðslýsingu að val á tilboði væri háð þeim atriðum sem höfnun tilboða byggðist á, líkt og skylt sé skv. 45. gr. laga um opinber innkaup. Jafnvel þó að líta megi svo á að verkkaupa sé almennt heimilt að hafna öllum tilboðum, þurfi höfnunin engu að síður að byggjast á þeim forsendum sem fram komi í útboðslýsingu, útboðsgögnum eða skýringargögnum, sbr. 2. mgr. 72. gr. laga um opinber innkaup. Svo hafi ekki verið í máli þessu. Það megi því ljóst vera að iðnaðarráðuneytið hafi byggt höfnun allra tilboða á forsendum sem hafi verið til staðar þegar tilboðanna var aflað. Þá hafi umrædd höfnun ekki verið í samræmi við 2. mgr. 72. gr. laga um opinber innkaup. Þá hafi jafnframt verið óheimilt að nota sérstakar aðferðir við útreikning í því skyni að komast hjá útboðsskyldu skv. 2. mgr. 28. gr. laga um opinber innkaup. Að auki hafi verið óheimilt að skipta upp framkvæmdum eða fyrirhuguðum innkaupum á tilteknu magni vöru og/eða þjónustu til að komast hjá beitingu tilskipunar Evrópusambandsins nr. 18/2004 um samræmingu reglna um útboð og gerð opinberra verksamninga, vörusamninga og þjónustusamninga og laga um opinber innkaup, sbr. 3. mgr. 9. gr. tilskipunarinnar nr. 18/2004. Framangreind háttsemi sé því ólögmæt, hvernig sem á hana sé litið, og valdi því þar af leiðandi að stefndi sé skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda vegna þess tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir sökum hennar. Um ólögmæta tilboðsöflun. Sú háttsemi iðnaðarráðuneytisins að afla tilboða með lokuðu útboði, þrátt fyrir skýra útboðsskyldu á Evrópska efnahagssvæðinu með opnu tilboði skv. lögum um opinber innkaup, sé einnig ólögmæt. Sú ólögmæta háttsemi hafi valdið stefnanda tjóni og beri stefndi bótaábyrgð á því. Hin tilgreinda ástæða fyrir afturköllun útboðsins hafi verið sú að fyrir hendi hafi verið lagalegur annmarki. Komi það skýrt fram í svarbréfi iðnaðarráðuneytisins frá 19. ágúst 2010. Liggi þar í raun fyrir viðurkenning á ólögmæti ofangreindrar tilboðsöflunar iðnaðarráðuneytisins. Hvort sem fallist verði á að sú hafi verið hin raunverulega ástæða höfnunarinnar eða ekki, sé einnig ljóst að slíkur skortur á getu til að efna skuldbindingar sínar er bótaskyldur samkvæmt reglum fjármunaréttar. Í ljósi framangreinds sé ljóst að uppfyllt séu öll skilyrði hinnar almennu skaðabótareglu um saknæma og ólögmæta háttsemi, huglæga afstöðu, orsakatengsl og sennilega afleiðingu. Það megi telja ljóst að það hafi blasað við og mátt vera iðnaðarráðuneytinu ljóst við töku umdeildra ákvarðana að þær væru til þess fallnar að valda stefnanda tjóni. Um skaðabótaskylduna. Það sé grundvallarregla að aðila beri að bæta það tjón sem hann valdi af ásetningi eða gáleysi, með ólögmætri háttsemi sinni. Því til viðbótar sé á það bent að kaupandi sé skaðabótaskyldur gagnvart bjóðendum skv. 1. mgr. 101. gr. laga um opinber innkaup vegna brota á ákvæðum laganna. Til að skaðabótaskylda myndist þurfi bjóðandi einungis að sýna fram á að hann hafi átt raunhæfa möguleika á að verða valinn í útboðinu. Stefnandi hafi verið einn af fimm þátttakendum í lokuðu útboði og hafi hann því átt raunhæfa möguleika á að vera valinn í útboðinu hefði iðnaðarráðuneytið ekki afturkallað útboðið. Í ljósi þess að iðnaðarráðuneytið hafi valið stefnanda til að taka þátt í umræddu útboði verði að telja löglíkur fyrir því að stefnandi hafi átt raunhæfa möguleika til að verða fyrir valinu hefði útboðinu lokið með gerð samnings. Þá hafi verið sérstaklega tekið fram af iðnaðarráðuneytinu að tilboð stefnanda hefði verið tilkomumikið og faglega unnið. Ljóst sé að iðnaðarráðuneytið hafi brotið gegn lögum um opinber innkaup, lögum um framkvæmd útboða og gegn meginreglum samningaréttar, eins og lýst hafi verið að framan. Á þeirri háttsemi beri stefndi ábyrgð á grundvelli 101. gr. laga um opinber innkaup ásamt hinni almennu skaðabótareglu. Um kröfugerðina. Krafa stefnanda sé um vangildisbætur og miði að því að gera stefnanda eins settan og ef hin ólögmæta öflun tilboða hefði aldrei farið fram. Skaðabótakrafa stefnanda samanstandi því af kostnaði stefnanda við að taka þátt í umræddu útboði iðnaðarráðuneytisins. Tjón stefnanda sé reiknað skv. tímaskráningum starfsmanna stefnanda og miðist við tímagjald skv. gjaldskrá stefnanda og að auki sé þar með talin aðkeypt þjónusta. Krafa stefnanda að fjárhæð 5.001.175 kr. sundurliðast svo: Undirbúningur og rannsóknir -Gagnaöflun við verkefnið 15 tímar á 12.400 kr. 186.000 kr. Stefnumótun -Strategíuvinna fyrir herferðina 41 tími á 12.400 kr. 508.400 kr. Hugmyndavinna og textagerð -Vinna texta- og hugmyndasmiða að verkefninu 90 tímar á 11.600 kr. 1.044.000 kr. Verkefnastjórnun -Vinna verkefnastjóra að verkefninu 24 tímar á 11.600 kr. 278.000 kr. Grafísk hönnun -Vinna grafískra hönnuða að verkefninu 30 tímar á 11.600 kr. 348.000 kr. Tillögugerð -Hugmyndum breytt í útfærðar tillögur og vinna við gerð kynningar (frá öllum starfsmönnum) 64 tímar á 11.600 kr. 742.000 kr. Hreyfihönnun, myndver -Vinna í motiondeild við útfærslu TV auglýsing og annarrar hreyfigrafík 67 tímar á 12.400 kr. 830.800 kr. Aðkeypt myndefni 47.000 kr. Útlistaður kostnaður sé sá kostnaður sem stefnandi hafi sannanlega orðið fyrir. Á þessar fjárhæðir bætist svo virðisaukaskattur, sem stefnandi hafi þegar staðið skil á. Kröfur sínar byggir stefnandi á meginreglum útboðsréttar, fjármunaréttar og skaðabótaréttar sem og ákvæðum laga um framkvæmd útboða nr. 65/1993, laga um opinber innkaup nr. 84/2007 og tilskipun Evrópusambandsins nr. 18/2004 sem innleidd hafi verið með lögum nr. 84/2007. Einnig sé byggt á hinni almennu skaðabótareglu. Krafa um almenna vexti byggist á 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og miðast upphafsdagur vaxta við tjónsdag, þ.e. 4. maí 2010. Krafa um dráttarvexti sé byggð á 1. mgr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu, og miðast upphafsdagur vaxta við einn mánuð frá þeim degi sem stefnandi sannanlega krafði stefnda um skaðabætur, þ.e. þann 29. ágúst 2010. Krafa um málskostnað byggist á XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi lítur svo á að heimilt hafi verið samkvæmt lögum að standa að útboðinu hinn 28. apríl 2010 á þann hátt sem gert var. Afstaða stefnda að þessu leyti sé byggð á c-lið 1. mgr. 33. gr. laga nr. 84/2007 um opinber innkaup. Í lagagreininni sé kveðið á um að samningskaup án opinberrar birtingar útboðsauglýsingar séu heimil „þegar innkaup eru algjörlega nauðsynleg vegna aðkallandi neyðarástands sem stafar af ófyrirsjáanlegum atburðum og ekki er unnt að standa við fresti í almennu útboði,...“. Að mati stefnda hafi þetta neyðarástand verið fyrir hendi vegna afleiðinga eldgoss í Eyjafjallajökli sem þegar í stað hafði geigvænlegar truflanir í för með sér á flug á norðurhveli jarðarinnar, eins og kunnugt sé. Stefndi byggir á því að ofangreind lagaheimild hafi átt við 28. apríl 2010 þegar leitað hafi verið til auglýsingastofanna fimm með beiðni um grófa útfærslu á hinu tímabundna markaðsátaki. Það hafi legið ljóst fyrir á þessum tíma að ef farið væri í hefðbundið útboðsferli á grundvelli útboðslaga myndi markmið átaksins ekki nást þar sem skaðinn á íslenskum ferðamannaiðnaði væri þegar orðinn til að loknu útboðsferlinu. Til að bregðast við hinu aðkallandi neyðarástandi hafi þurft að hefja átakið eins fljótt og unnt var með birtingu auglýsinga og upplýsinga í erlendum miðlum. Þetta hafi verið ástæðan fyrir því að auglýsingastofurnar fimm hafi eingöngu fengið tæpa þrjá sólarhringa til að vinna að tillögum sínum. Samkvæmt framansögðu byggir sýknukrafa stefnda á því að í þessu tilviki hafi skilyrðislaus útboðsskylda í skilningi laga um opinber innkaup ekki verið til staðar. Undanþáguákvæði c-liðar 1. mgr. 33. gr. laga nr. 84/2007 hafi hér átt við eins og á stóð. Sé þetta réttur skilningur hjá stefnda séu engar forsendur fyrir bótakröfu stefnanda enda brot á útboðslögum þá ósönnuð. Fyrir liggur að stefnda lofaði fyrir fram að greiða auglýsingastofunum fimm 75.000 kr. hverri fyrir þær hugmyndir sem óskað hafði verið eftir. Stefnandi hafi samþykkt þessa greiðslutilhögun með því að takast á við verkefnið. Stefnandi muni þegar hafa fengið upphæð þessa greidda og samkvæmt þeim skilmálum sem um verkið giltu voru engar væntingar gefnar um að frekari greiðslur yrðu inntar af hendi til þess sem fengi verkið, hvað þá hinna sem ekki yrði leitað til. Að öðru leyti séu engin augljós rök til stuðnings því að stefnandi eigi rétt á frekari greiðslum tengdum kostnaði við að leggja fram tillögu um útfærslu að umræddu markaðsátaki. Stefndi bendir á að það var algjörlega undir auglýsingastofunum sjálfum komið hvaða vinnu þeir legðu í þetta tiltekna verkefni. Fyrir fram hafi öllum mátt vera ljóst að tillögum þeirra yrði ekki endilega tekið því samhliða unnu fimm aðilar að tillögum um sama efni. Auk þess hafi tíminn verið mjög naumur og ekki gefið tilefni til mikillar vinnu. Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á því að útboðsskylda hafi verið fyrir hendi og c-liður 1. mgr. 33. laga nr. 84/2007 eigi því ekki við. Þessu hafi stefndi mótmælt. Það sé skoðun stefnda að jafnvel þótt útboðsskylda hafi verið fyrir hendi þá breyti það ekki réttarstöðu stefnanda hvað varði dómkröfur hans. Með öðrum orðum; stefnandi eigi ekki rétt á frekari greiðslum en hann hafi þegar fengið frá framkvæmdanefndinni. Samkvæmt 74. gr. laga nr. 84/2007 hafi stefndi og samstarfsfélagar hans átt rétt á því að hafna öllum tilboðum formlega. Það hafi þeir gert og tilkynnt stefnanda þar um hinn 4. maí 2010. Þótt ástæða þess að öllum tilboðum hafi verið hafnað hafi verið umdeild í kaupendahópnum þá skapi sú aðstaða stefnanda ekki neina sérstaka réttarstöðu fram yfir aðra tilboðsgjafa í sömu stöðu eins og hann virðist halda fram. Skaðabótaskylda kaupanda þjónustu byggi á 101. gr. laga nr. 84/2007. Forsenda bótaskyldu sé að lög um opinber innkaup hafi verið brotin á tilboðsgjafa og að það brot hafi haft efnislega þýðingu í innkaupaferlinu og að við viðkomandi fyrirtæki hefði verið samið ef ætluð réttarbrot framkvæmdanefndarinnar hefðu ekki komið til. Með öðrum orðum þurfi krefjandi bóta að sanna að hann hafi átt raunhæfan möguleika á að hafa verið valinn til verkefnisins af kaupanda. Í dómsmáli þessu hafi stefnanda ekki tekist að sanna þetta. Málatilbúnaður hans virðist einungis byggður á væntingum hans sjálfs. Ekkert í gögnum málsins gefi til kynna að tillögu stefnanda hefði verið tekið ef formlegt útboð hefði verið auglýst innan Evrópska efnahagssvæðisins í samræmi við lög um opinber innkaup. Í samskiptum stefnanda og framkvæmdanefndarinnar hafi engin lög verið brotin á stefnanda að mati stefnda. Í þessu sambandi sé það í raun aukaatriði hvort c-liður 1. mgr. 33. gr. laga nr. 84/2007 eigi við eða ekki. Eigi ákvæðið við þurfi ekki að spyrja frekar að niðurstöðu. Eigi ákvæðið ekki við þurfi stefnandi að sýna fram á að brotið hafi verið á honum og að hann hafi átt raunhæfan möguleika á því að fá umrætt verkefni. Framkvæmdanefndin hafi hafnað öllum tilboðum 4. maí 2010. Þetta hafi nefndin getað gert samkvæmt útboðslögum og það hafi hún gert á málefnalegum grundvelli. Bótaskylda vegna þessarar ákvörðunar einnar geti því ekki stofnast. Stefnandi virðist telja að framkvæmdanefndin hafi ekki mátt hafna þeim tilboðum sem lögð hafi verið fram á lokadegi tilboðsfrests. Kröfugerðin geri enn fremur ráð fyrir því að framkvæmdanefndin hefði þurft að taka einu tilboði og að því sé virðist einungis tilboði stefnanda. Þessari afstöðu stefnanda sé að sjálfsögðu mótmælt sem óraunhæfri og ósannaðri. Samkvæmt framansögðu hafi stefnandi ekki sýnt fram á eðlilegan lagagrundvöll bótaskyldu í máli þessu og beri því að sýkna stefnda af öllum dómkröfum stefnanda. Niðurstaða Svo sem kunnugt er hófst eldgos í Eyjafjallajökli hinn 14. apríl 2010. Gosið var í gangi í nokkrar vikur, rétt fyrir aðalferðarmannatímann, sem var í júní, júlí og ágúst. Rúmlega einu og hálfu ári áður hafði bankakerfið hér á landi hrunið á nokkrum dögum. Efnahagsástandið var því bágborið þegar eldgosið átti sér stað. Í kjölfar eldgossins og fréttaflutnings erlendis af því fóru afpantanir að streyma inn frá erlendum ferðamönnum og bókanir hættu að berast og var mikilvæg sumarvertíð ferðarþjónustunnar hér á landi í hættu. Stjórnvöld sáu fram á verulegt tap á gjaldeyristekjum, sem mikil þörf var á í ljósi þeirra hamfara sem gengið höfðu yfir landið. Við þessar aðstæður var samþykkt að gera markaðsátak til að efla ferðaþjónustuna og þar með þess freistað að fá gjaldeyri til landsins. Að því verkefni komu Icelandair, Reykjavíkurborg, Iceland Express, Útflutningsráð, Samtök ferðaþjónustunnar auk stefnda. Til átaksins voru lagðar í heild 700 milljónir króna, þar af 350 milljónir frá stefnda og átti átakið að standa yfir í maí og júní sem eru mikilvægasti bókunartími sumarleyfisferða til Íslands. Sá hópur er sá um markaðsátak þetta, það er svokölluð framkvæmdanefnd, leitaði til fimm auglýsingastofa eftir tillögum að útfærslu á átakinu og var stefnandi einn þeirra. Í kynningu markaðsástaksins, sem sent var stefnanda hinn 28. apríl 2010, kom skýrt fram að skila ætti tillögum þremur sólarhringum seinna, eða 1. maí 2010 kl. 14:00 og greiddar yrðu 75.000 kr. fyrir hverja tillögu. Dómurinn telur að líta verði á þessa beiðni framkvæmdanefndarinnar til stefnanda og hinna auglýsingastofanna sem forkönnun á því hvernig best væri að haga markaðsátaki til að bregðast við annars fyrirsjáanlegu tapi í ferðaþjónustunni. Hér var hvorki um opið né lokað útboð að ræða. Hefði framkvæmdanefndin talið að einhver tillagan hefði komið til greina hefði forkönnunin getað leitt af sér samningskaup. Því eiga lögin um opinber innkaup nr. 84/2007 ekki við í máli þessu. Ótvírætt er að framkvæmdanefndin gat hafnað öllum tillögunum. Hins vegar leiðir það af reglum stjórnsýsluréttarins að höfnunin varð að byggjast á málefnalegum og lögmætum sjónarmiðum. Í tölvupósti frá stefnda hinn 4. maí 2010 til stefnanda er honum þakkað fyrir fagmannlegar og áhrifamiklar hugmyndir sem fram hafi komið af hans hálfu á fundi með framkvæmdanefndinni. Þá er tekið fram að í ljósi reglna um opinber innkaup hafi ekki reynst unnt að standa með þeim hætti að ráðstöfun þeirra peninga er safnast höfðu eins og framkvæmdanefndin hafi hugsað sér. Síðar í tölvupóstinum er kynnt sú breyting sem nefndin hafi gert með því að tvískipta verkefninu. Að lokum er tilkynnt að ferðarþjónustufyrirtækin hafi valið Íslensku auglýsingastofuna sem meginframleiðanda og Fíton til þess að efna til þjóðarátaks á Netinu. Í framlögðum minnispunktum framkvæmdanefndarinnar, vegna tímabilsins 23. apríl til 7. maí 2010, segir að hinn 1. maí 2010 milli kl. 14 og 17 hafi kynning auglýsingastofanna átt sér stað. Daginn eftir hafi verið farið yfir verkefnið og ákveðið að velja tvær stofur án þess að þær væru nafngreindar. Mánudaginn 3. maí 2010 hafi Ríkiskaup gert athugasemdir og verkefninu þá verið skipt upp og breytt. Af þessum málavöxtum verður ráðið að framkvæmdanefndin hafi ekki lokið því að fara yfir tillögur þær sem henni bárust, bera þær saman og komast að niðurstöðu og tilkynna hlutaðeigendum, áður en verkefninu var tvískipt, en stefnandi átti kröfu til þess að hún færi yfir tillögur hans og mæti þær í samanburði við hinar tillögurnar. Því er fallist á það að um annmarka á málsmeðferð hjá framkvæmdanefndinni hafi verið að ræða. Þá er að líta til þess hvort þessi annmarki á málsmeðferð framkvæmdanefndarinnar geti leitt til bótaábyrgðar stefnda. Eins og að framan greinir var stefnanda boðið að taka þátt í átakinu, senda inn tillögur sínar og þiggja að launum 75.000 kr. fyrir þær. Annmarki á málsmeðferðinni leiðir ekki til þess að stefnandi fái kröfu sína greidda þegar hann hefur samþykkt fyrir fram að þiggja ákveðna fjárhæð fyrir hana. Þá er á það að líta að þótt tillaga stefnanda hafi verið fagmannleg og hugmyndin áhrifamikil, eins og stefndi tilgreinir í tölvupósti sínum, þá segir það ekkert um að hinar tillögurnar hafi ekki verið það líka. Stefnandi hefur ekki á neinn hátt sýnt fram á að hann hafi átt raunhæfa möguleika á því að verða valinn af stefnda umfram aðra þátttakendur. Með vísan til alls þess sem að framan greinir þykir verða að sýkna stefnda að öllum kröfum stefnanda. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Sigrún Guðmundsdóttir héraðsdómari kvað upp dóm þennan. DÓMSORÐ Stefndi, íslenska ríkið, er sýknað af kröfum stefnanda, J&L ehf. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 791/2014
|
Einkahlutafélag Ársreikningur Endurskoðandi Lögvarðir hagsmunir Frávísun frá héraðsdómi að hluta
|
M höfðaði máli á hendur A ehf. og krafðist þess aðallega að ógiltir yrðu aðalfundir A ehf. 14. október 2011 fyrir starfsárin 2009 og 2010, en til vara að ógiltar yrðu ákvarðanir á þeim fundum um samþykki ársreikninga A ehf. fyrir sömu ár. Í fundargerðum vegna aðalfundanna var bókað um deilu sem reis um hlutaskrá í A ehf. og atkvæðisrétt á grundvelli hennar. Þá hafði M fyrir fundina komið á framfæri margvíslegum athugasemdum við ársreikningana ásamt skýrslum félagsstjórnar, sem fylgdu reikningnum, og voru athugasemdirnar áréttaðar á fundunum. Hæstiréttur vísaði aðalkröfu M frá héraðsdómi, með skírskotun til þess að 1. mgr. 71. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög veitti ekki heimilt til að ógilda hluthafafund í heild, heldur einungis tilgreindar ákvarðanir sem þar hafa verið teknar, sbr. dóm réttarins 11. mars 2004 í máli nr. 360/2003. M studdi varakröfu sína meðal annars málatilbúnaði um hvernig borið hefði að standa að endurskoðun ársreikninga A ehf., svo og hvort A ehf. hefði verið skylt að færa þar verðmæti eignarhluta í dótturfélögum sínum eftir hlutdeildaraðferð samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga og gera samstæðureikning eftir ákvæðum VII. kafla sömu laga. Hæstiréttur taldi að A ehf. hefði verið heimilt samkvæmt 1. mgr. 68. gr. laga nr. 3/2006, eins og atvikum var háttað, að víkja frá meginreglu 1. mgr. 67. gr. sömu laga um skyldu móðurfélags til að gera samstæðureikning fyrir öll dótturfélög sín, svo og að ef skylda hefði á annað borð verið til að gera slíkan samstæðureikning yrði að líta svo á að fullnægt hefði verið skilyrðum 4. tölul. 1. mgr. 70. gr. laganna til að halda tilgreindum dótturfélögum A ehf., þ. á m. AP AB utan reikningsins. Af því leiddi samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 40. gr. laga nr. 3/2006 að A ehf. hefði verið óskylt að tilgreina verðmæti eignarhluta síns í AP AB með hlutdeildaraðferð. Var A ehf. talinn hafa mátt láta við það sitja að kjörinn yrði á aðalfundi skoðunarmaður eftir þágildandi ákvæðum IX. kafla laga nr. 3/2006 sem ekki var skylt að endurskoða í eiginlegum skilningi ársreikninga A ehf. Loks vísaði Hæstiréttur til þess að héraðsdómur, sem skipaður hefði verið tveimur sérfróðum meðdómendum, hefði tekið afstöðu til málsástæðna M um önnur atrið sem hann taldi valda því að ársreikningum A ehf. fyrir 2009 og 2010 hefði verið áfátt. Taldi rétturinn að M hefði ekki hnekkt niðurstöðu héraðsdóms að þessu leyti. Var því staðfest niðurstöðu héraðsdóm um að sýkna A ehf. af varakröfu M.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Viðar Már Matthíasson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. desember 2014 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst þess aðallega að ógiltir verði aðalfundir stefnda 14. október 2011 fyrir starfsárin 2009 og 2010, en til vara að ógiltar verði ákvarðanir á þeim fundum um samþykki ársreikninga stefnda fyrir sömu ár. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst þess aðallega að aðalkröfu áfrýjanda verði vísað frá héraðsdómi og hann sýknaður af varakröfu áfrýjanda, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst stefndi málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I Samkvæmt gögnum málsins var stefndi stofnaður í mars 2009 og bar þá heitið Dalasúla ehf. Með samningi 31. sama mánaðar framseldi stofnandi félagsins alla hluti í því til áfrýjanda og þriggja annarra, Vilhelms Róberts Wessman, Magnúsar Jaroslav Magnússonar og Árna Harðarsonar. Átti Vilhelm að eignast 94% hlutanna en hver hinna þriggja 2%. Viðauki dagsettur sama dag var gerður við þennan samning, en samkvæmt honum skyldi Árni eignast þann hlut í félaginu, sem Vilhelm hafði verið ætlaður, þannig að hlutur þess fyrrnefnda yrði 96%. Fyrirtækjaskrá var tilkynnt 1. apríl 2009 um breytt heiti stefnda og nýja stjórn hans, en Vilhelm var þar formaður og áfrýjandi meðstjórnandi ásamt Árna, sem var ráðinn framkvæmdastjóri. Þeirri skipan var breytt 2. mars 2010 þegar áfrýjandi vék úr stjórninni og Magnús var kjörinn í hans stað, en um það var fyrirtækjaskrá tilkynnt 5. sama mánaðar. Í málatilbúnaði áfrýjanda er staðhæft að á árinu 2011 hafi honum fyrst orðið kunnugt um viðaukann við samninginn frá 31. mars 2009 og það eignarhald yfir hlutum í stefnda, sem þar hafi verið kveðið á um. Við þessu hafi hann brugðist með því að tilkynna 16. september 2011 að hann nýtti sér forkaupsrétt samkvæmt samþykktum stefnda að þeim 94% hlut í félaginu, sem viðaukinn átti að færa úr höndum Vilhelms til Árna. Samkvæmt fundarboði 26. september 2011 voru 14. október sama ár haldnir aðalfundir stefnda fyrir starfsárin 2009 og 2010, þar sem meðal annars voru fluttar skýrslur stjórnar félagsins um starfsemi þess þau ár og lagðir fram til samþykktar ársreikningar. Í fundargerðum var greint frá deilu sem reis á fundunum um hlutaskrá í stefnda og atkvæðisrétt á grundvelli hennar. Hafnað var kröfu áfrýjanda um að hann færi á fundunum með atkvæði sem eigandi 96% hluta í stefnda, en þess í stað ákveðið að Árni færi með það hlutfall atkvæða og áfrýjandi og Magnús hvor með atkvæði sem eigendur 2% hlutar. Fyrir fundina hafði áfrýjandi komið á framfæri margvíslegum athugasemdum við ársreikninga stefnda fyrir 2009 og 2010 ásamt skýrslum félagsstjórnar, sem fylgdu reikningunum, og voru þessar athugasemdir áréttaðar á fundunum, en reikningarnir voru samþykktir þar með atkvæðum Árna og Magnúsar gegn atkvæði áfrýjanda. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 3. júlí 2014. Mál þetta höfðaði Matthías H. Johannessen, kt. [...], Bollagörðum 49, Seltjarnarnesi, með stefnu birtri 13. desember 2011, á hendur Aztiq Pharma Partners ehf., kt. [...], Smáratorgi 3, 200 Kópavogi. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 10. júní sl. Stefnandi krefst þess aðallega að aðalfundir hins stefnda félags fyrir starfsárin 2009 og 2010, sem haldnir voru 14. okt. 2011, verði dæmdir ógildir. Til vara að samþykkt reikninga félagsins fyrir árin 2009 og 2010 á aðalfundunum 14. okt. 2011 verði dæmd ógild. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu. Stefndi krefst sýknu bæði af aðal- og varakröfu stefnanda. Þá krefst hann málskostnaðar að mati dómsins. Einkahlutafélagið Dalasúla var stofnað í mars 2009 og var Lögvit ehf. eini hluthafinn. Með samningi dags. 31. sama mánaðar keyptu Vilhelm Róbert Wessman, Árni Harðarson, Magnús Jaroslav Magnússon og stefnandi allt hlutafé í félaginu. Samkvæmt framsalssamningnum átti Vilhelm Róbert Wessman 94% hlutafjárins, en Árni Harðarson, Magnús Jaroslav Magnússon og stefnandi áttu 2% hver. Í framsalssamningnum kom í 3. gr. fram að afhending hlutanna teldist fara fram við undirritun samnings þessa. Þar sagði jafnframt að öll réttindi skyldu fylgja hlutunum frá afhendingunni. Í lok samningsins sagði að stefnandi, Vilhelm Róbert, Árni og Magnús væru löglegir eigendur að öllum eignarhlutum í stefnda Aztiq og væru bærir til að fara með öll réttindi og skyldur í tengslum við hina framseldu eignarhluti. Meðal ákvæða í samþykktum félagsins var ákvæði um forkaupsrétt að hlutum. Fyrst átti félagið forkaupsrétt, en síðan aðrir hluthafar í hlutfalli við hlutafjáreign. Þeir Vilhelm Róbert og Árni gerðu með sér samning sem þeir nefndu viðauka við framsalssamning um hlutabréf í einkahlutafélaginu Dalasúlu. Með þeim samningi var allt hlutafé Vilhelms framselt Árna á nafnverði. Stefnandi hélt því fram að hann hefði ekki frétt af þessu framsali frá Vilhelm Róberti til Árna fyrr en löngu síðar. Reis ágreiningur milli aðila um framsalið, en hann var leystur með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 30. apríl 2013, sem var staðfestur í Hæstarétti 28. nóvember sama ár. Þar var viðurkennt að stefnandi Matthías ætti forkaupsrétt að umræddum hlutum ásamt þeim Árna Harðarsyni og Magnúsi Jaroslav Magnússyni, að stefnda frágengnum. Upplýst er að stefndi nýtti sér forkaupsrétt að hlutum þessum þann 2. desember 2013. Á sama tíma og stefnandi lýsti vilja sínum til að nýta forkaupsrétt að hlutum í félaginu krafðist hann þess að haldnir yrðu aðalfundir vegna áranna 2009 og 2010. Voru aðalfundirnir haldnir 14. október 2011. Á fundunum lagði stjórn félagsins fram hlutaskrá. Var þar gert ráð fyrir að stefnandi ætti 2% hlut í félaginu, en Árni Harðarson 96%. Er bókað að ágreiningur sé um hlutaskrána, en stefnandi telji sig eiga 96% hlutafjár. Fundarstjóri ákvað að atkvæði á fundinum færu eftir framlagðri hlutaskrá stjórnar félagsins. Þá voru lagðir fram ársreikningar fyrir árin 2009 og 2010. Þeir höfðu ekki verið endurskoðaðir, en voru áritaðir af löggiltum endurskoðanda sem kvaðst hafa aðstoðað við gerð reikninganna. Þá sagði í áritun endurskoðanda að þeir hefðu skipulagt og hagað vinnu sinni í samræmi við viðurkenndar aðferðir á Íslandi við gerð óendurskoðaðra ársreikninga með það að markmiði að aðstoða félagið við að leggja fram ársreikning sem væri í samræmi við lög og góða reikningsskilavenju á Íslandi. Lúðvík Þráinsson endurskoðandi, sem áritaði reikningana, gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins. Hann kvaðst hafa áritað ársreikningana sem skoðunarmaður, en reikningarnir hefðu ekki verið endurskoðaðir. Hann sagði að það hefði verið ákvörðun stjórnar félagsins að færa ekki hlutinn í Aztiq Pharma Partners AB eftir hlutdeildaraðferð, enda hefði hluturinn verið seldur árið eftir. Þá hefði stjórnin ákveðið að færa ekki niður verðmæti krafna á hendur Salt Investments. Þá hefði sala á Aztiq Partners AB ekki komið fram í yfirliti um sjóðstreymi þar sem engir peningar hefðu verið greiddir til félagsins vegna sölunnar á árinu. Í fundargerð aðalfundar fyrir árið 2009 er greint frá athugasemdum sem umboðsmaður stefnanda á fundinum gerði, en hann hafði einnig sent skriflegar athugasemdir fyrir fundinn. Þá eru bókuð ítarlega svör stjórnarformanns við athugasemdum þessum. Þetta kemur einnig fram í fundargerð aðalfundar fyrir árið 2010. Á báðum fundunum voru reikningarnir samþykktir með 98% atkvæða, en 2% atkvæða voru á móti. Þótt þess sé ekki getið má gera ráð fyrir að allir aðrir en stefnandi hafi samþykkt reikningana, en að stefnandi hafi greitt atkvæði á móti. Þá gerði stefnandi athugasemdir við skýrslu stjórnar á báðum fundunum. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi kveðst byggja aðalkröfu sína á því að hlutaskrá félagsins sem lögð hafi verið til grundvallar á fundunum hafi verið röng. Af því leiði að framkvæmd fundarins hafi verið ólögmæt og að allar samþykktir fundanna teljist ógildar. Stefnandi rekur í stefnu í nokkrum liðum að Árni Harðarson hefði keypt hluti af Vilhelm Wessman og að við þessi kaup hafi forkaupsréttur félagsins og síðan annarra hluthafa orðið virkur. Eins og áður segir hefur nú verið staðfest með dómi að forkaupsréttur hafi orðið virkur og félagið hefur nú nýtt sér þann rétt. Stefnandi byggir á því að dómurinn staðfesti að hlutaskráin sem lá til grundvallar aðalfundunum 14. okt. 2011 hafi verið röng. Af því leiði að aðalfundirnir teljist ógildir og beri því að taka aðalkröfu stefnanda til greina og ógilda fundina í heild sinni. Þá byggir stefnandi aðalkröfu sína á því að ársreikningar þeir sem voru lagðir fyrir aðalfundina fyrir rekstrarárin 2009 og 2010, hafi veitt ófullnægjandi mynd af starfsemi félagsins og ekki uppfyllt lögbundnar kröfur um reikningsskil félagsins. Rekur hann helstu atriðin nánar. Stefnandi segir að skýrsla stjórnar hafi ekki fullnægt þeim kröfum sem gerðar séu í 1. og 5. mgr. 65. gr. laga um ársreikninga. Ekki hafi verið þar að finna upplýsingar um aðalstarfsemi félagsins, mikilvæg atriði til að byggja mat á stöðu félagsins og afkomu, þróun í starfsemi félagsins, markverða atburði eftir að reikningsári lauk eða upplýsingar um samstæðu félagsins í heild. Þá hafi fyrirmæli 40. gr. sömu laga um að eignarhlutir í dótturfélögum skyldu færðir samkvæmt hlutdeildaraðferð verið virt að vettugi. Þá hafi ekki verið saminn samstæðureikningur, sbr. 67. gr. sömu laga. Meðferð skammtímakrafna hafi ekki verið í samræmi við áskilnað 35. gr., sbr. 3. mgr. og 1. málsl. 4. mgr. 30. gr. Loks hafi ekki verið veittar upplýsingar um viðskipti við tengda aðila, en þau virðist hafa verið umfangsmikil, sbr. 53. og 63. gr. Þá gerir stefnandi tvær athugasemdir við áritun endurskoðanda á reikningana og vísar hann til 102. og 104. gr. laga um ársreikninga. Segir hann að endurskoðandinn hafi ekki sannreynt grundvöll ársreikninganna eða endurskoðað hann. Þá hafi hann „aðstoðað við gerð“ reikninganna, en það brjóti í bága við 19. gr. laga nr. 79/2008 og kafla 390 í siðareglum endurskoðenda. Stefnandi segir að þessir annmarkar á ársreikningunum leiði til þess að fundirnir teljist ógildir í heild, en reikningarnir hafi verið helsta fundarefnið. Varakröfu sína byggir stefnandi á sömu málsástæðum og aðalkröfuna. Er hún miðuð við að fundirnir teljist ekki ógildir í heild, heldur einungis samþykkt reikninganna. Stefnandi vísar til laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, laga nr. 2/2006 um ársreikninga og laga nr. 79/1008 um endurskoðendur. Þá vísar hann til meginreglna samninga- og kröfuréttar. Loks vitnar hann í siðareglur endurskoðenda og góða reikningsskilavenju. Í lok stefnu er gerð athugasemd um ráðstafanir sem sagt er að stjórn stefnda hafi gripið til og boðað að annað mál verði höfðað af því tilefni. Málsástæður og lagarök stefnda Í greinargerð stefnda eru höfð uppi andmæli við þeim staðhæfingum stefnanda að Vilhelm Wessman hafi framselt Árna Harðarsyni hlut sinn í félaginu og að forkaupsréttur hafi því orðið virkur. Þá er einnig byggt á tómlæti stefnanda í því sambandi. Úr þessum ágreiningi hefur þegar verið leyst. Stefndi segir að stefnandi hafi ekki átt nema 2% hlut þegar aðalfundirnir voru haldnir. Engu skipti þótt hann hafi lagt tiltekna fjárhæð inn á vörslureikning hjá lögmanni sínum og telji sig eiga rétt til að nýta forkaupsrétt. Stefnandi hafi ekki átt lögbundinn rétt til hlutanna þegar fundirnir voru haldnir. Hlutahafaskráin sem byggt hafi verið á hafi verið rétt. Því sé ekkert tilefni til að ógilda fundina eða ákvarðanir hans. Stefnandi hafi einungis átt forkaupsrétt ásamt öðrum, að félaginu frágengnu. Hann hefði því ekki haft meirihluta atkvæða á fundinum. Aðrir hluthafar hefðu haft nægt vægi atkvæða til að greiða atkvæði með öllum þeim tillögum sem lagðar hafi verið fram til samþykktar. Bæði Árni Harðarson og Magnús Jaroslav Magnússon hafi mætt á fundinn og greitt atkvæði með tillögum þeim sem lagðar hafi verið fram. Því skipti í raun engu máli þótt skilyrði hafi verið til nýtingar forkaupsréttar. Þá telur stefndi að niðurstaða héraðsdóms og Hæstaréttar um forkaupsrétt að hlutum í félaginu staðfesti ekki að hlutaskráin sem lá frammi á fundinum hafi verið röng. Niðurstaða um forkaupsréttinn og beitingu hans hafi ekki verið komin. Stefndi mótmæli því að ársreikningarnir hafi gefið ófullnægjandi mynd af starfsemi félagsins, en staðhæfingar stefnanda um það efni séu ósannaðar. Þá mótmælir hann því að skýrsla stjórnar hafi verið ófullnægjandi og ekki fullnægt kröfum laga nr. 3/2006. Þá telur hann sig hafa fylgt fyrirmælum 40. og 67. gr. laga um ársreikninga. Hluta í Aztiq Partners AB hafi eingöngu verið aflað til að endurselja þá. Sú hafi og orðið raunin, þeir hafi verið seldir á árinu 2010. Stefndi mótmælir fullyrðingum í stefnu um tilgreiningu skammtímakrafna í reikningunum. Það sé háð mati hvort færa skuli kröfur niður vegna hættu á að þær muni ekki fást greiddar eða af öðrum ástæðum. Þá vanti ekki upplýsingar um viðskipti við tengda aðila og þá sé sú staðhæfing ekki rökstudd að sjóðsstreymi og eign í öðrum félögum í ársreikningi 2010 sé ranglega tilgreint. Stefndi byggir á því að ekki hafi verið skylt að endurskoða reikningana, þar sem ekki sé fullnægt skilyrðum 1. mgr. 98. gr. laga um ársreikninga. Ekki hafi verið skylt að kjósa endurskoðanda fyrir félagið. Áritun skoðunarmanns, sem reyndar sé löggiltur endurskoðandi, hafi verið í samræmi við venjur hjá minni fyrirtækjum. Hann hafi því ekki brotið gegn hlutleysisskyldu endurskoðenda eða siðareglum. Slíkt myndi heldur ekki leiða til ógildingar aðalfundanna. Stefndi bendir á að athugasemdum stefnanda hafi verið svarað á aðalfundunum og reikningarnir því næst verið samþykktir af hluthöfum. Því sé ekki tilefni til að ógilda aðalfundi félagsins. Þá telur stefndi að þótt einhverjir annmarkar kynnu að hafa verið á ársreikningunum sé ósannað að þeir hafi ekki veitt nægilega skýra mynd af starfsemi félagsins. Jafnvel þótt svo hefði verið varði það ekki ógildingu aðalfunda. Ekki komi fram í lögum að annmarkar á ársreikningum valdi ógildi þeirra eða aðalfunda þar sem þeir hafi verið samþykktir. Stefndi vísar til framangreindra málsástæðna til stuðnings kröfu um sýknu af varakröfu stefnanda. Stefndi kveðst byggja kröfur sínar og málsástæður m.a. á lögum nr. 138/1994 um einkahlutafélög, almennum reglum samninga og kröfuréttar, þar á meðal reglum um tómlæti. Þá vísar hann til laga nr. 3/2006 og nr. 79/2008 um endurskoðendur. Niðurstaða Í áðurgreindum dómi um forkaupsrétt að hlutum í hinu stefnda einkahlutafélagi er komist að þeirri niðurstöðu að forkaupsréttur félagsins sjálfs hefði orðið virkur við sölu hluta frá Vilhelm Wessman til Árna Harðarsonar. Þessi forkaupsréttur var staðfestur með dóminum sem var staðfestur í Hæstarétti í nóvember 2013. Nokkrum dögum síðar nýtti félagið forkaupsréttinn, þannig að félagið sjálft eignaðist 94% hlutafjár. Þegar umræddir aðalfundir voru haldnir höfðu farið fram þau viðskipti sem gerðu forkaupsréttinn virkan. Honum hafði ekki verið beitt og því höfðu ekki orðið eigendaskipti að hlutum þannig að félagið eignaðist sjálft hlutina sem Árni Harðarson hafði keypt. Þannig var Árni Harðarson eigandi þessara hluta og því rétt að skrá hann í hlutaskrá félagsins sem eiganda 96% hlutafjár eins og gert var. Á fundinum var því miðað við rétta hlutaskrá og verður því hafnað kröfu stefnanda um ógildingu fundarins sem hann byggir á því að skráin hafi verið röng. Stefnandi telur að endurskoða hafi átt ársreikninga stefnanda, ekki hafi dugað að endurskoðandi áritaði þá sem skoðunarmaður eins og gert var. Samkvæmt 96. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga, eins og hún hljóðaði þegar umræddir aðalfundir voru haldnir, skyldi kjósa endurskoðendur, endurskoðunarfyrirtæki eða skoðunarmenn. Skylt var að kjósa endurskoðanda samkvæmt 98. gr. þegar félagið náði tiltekinni stærð. Óumdeilt er að stefndi náði ekki þessari stærð. Ekki er hægt að skýra ákvæði laganna svo að skoðunarmönnum hafi verið skylt að endurskoða reikninga. Lögin gera skýran mun á minni félögum og stærri í þessu sambandi og þótt í 102. gr. laganna hafi verið notað orðið endurskoðun um verkefni skoðunarmanna, telur dómurinn með hliðsjón af öðrum ákvæðum kaflans, svo og lögum nr. 79/2008 um löggilta endurskoðendur, að skoðunarmanni hafi ekki verið skylt að endurskoða í eiginlegum skilningi ársreikning í félagi þar sem annars var ekki skylt að kjósa endurskoðanda. Þá breytist skylda skoðunarmanns ekki þótt sá sem kosinn er sé löggiltur endurskoðandi. Áritun skoðunarmanns á ársreikninga stefnda þessi ár var því fullnægjandi. Dómurinn telur að í ársreikningum stefnda komi fram nauðsynlegar upplýsingar til að unnt sé að greina rekstur og efnahag félagsins og því séu athugasemdir stefnanda um skýrslu stjórnar ekki á rökum reistar. Fallast verður þó á að veita hefði átt frekari upplýsingar um lánveitingar félagsins en felast í sundurliðunum undir liðnum aðrar skammtímakröfur. Stefndi telur að sér hafi ekki verið skylt að beita svokallaðri hlutdeildaraðferð er eignarhluti í Aztiq Partners AB var tilgreindur. Má fallast á að honum hafi ekki verið skylt að færa eignarhlutann með öðrum hætti en hann gerði. Þó hefði verið rétt að skýra þessa ákvörðun í skýringum. Þá má fallast á að heimilt hafi verið að sleppa gerð samstæðureikningsskila samkvæmt 70. gr. laga nr. 3/2006, en á sama hátt og með eignarhlutann í Aztiq Partners hefði verið rétt að skýra þessa ákvörðun. Í þessu sambandi verður að líta til þess að fjárbindingin í viðkomandi dótturfélagi var ekki mikilvæg þar sem hún nam aðeins einni og hálfri milljón króna, eða sem svarar 3,7% af heildareignum í árslok 2009. Stefnandi telur að skammtímakröfur hefði átt að færa niður. Þessar kröfur eru tvenns konar, annars vegar viðskiptakröfur og hins vegar aðrar skammtímakröfur. Í árslok 2009 voru engar viðskiptakröfur, þ.e. kröfur vegna sölutekna fyrirtækisins, en þær námu rúmlega 6 milljónum króna í árslok 2010, sem svarar til um 70% af meðalveltu hvers mánaðar á árinu. Þessar upplýsingar einar og sér gefa ekki vísbendingu um að þörf hafi verið á sérstakri niðurfærslu. Í sundurliðun með ársreikningum 2009 og 2010 eru veittar upplýsingar um aðrar skammtímakröfur (kröfur sem ekki stafa af söluviðskiptum félagsins) og hækkuðu þær talsvert á milli áranna eða um 63 milljónir króna. Eru kröfurnar aðallega á hendur félögunum Salt Investment og Salt Development. Ekki verður annað ráðið af reikningsskilunum en að hér sé um lánveitingar að ræða sem ekki bera vexti, eða a.m.k. lága vexti. Þá ákvörðun að færa kröfurnar ekki niður verður að skilja svo að forstjóri og stjórn félagsins, sem báru ábyrgð á reikningsskilunum, hafi talið óþarft að færa þessar kröfur niður í verði. Skoðunarmanni bar ekki skylda til að leggja í sjálfstæða rannsókn á horfum um innheimtu þessara krafna. Engar upplýsingar er að finna í reikningsskilunum um að ekki hafi verið unnt að innheimta þessar kröfur. Að þessu virtu þykir ekki vera hægt að halda því fram að reikningsskilin séu röng að þessu leyti eða í ósamræmi við lög, þ.e. að aðrar kröfur hefði borið að færa niður í verði. Rétt hefði þó verið að upplýsa tilefni lánveitinga félagsins í reikningsskilunum. Þá hefur ekki verið sýnt fram á að lánað hafi verið til tengdra aðila. Að síðustu gerir stefnandi athugasemd um upplýsingar um sjóðstreymi félagsins. Hún beindist að því að ekki hafi komið fram innstreymi fjár við sölu á félaginu Aztiq Partners AB í ársreikningi 2010. Skoðunarmaður félagsins bar fyrir dómi að söluandvirðið hefði ekki verið innheimt í árslok 2010. Er sú skýring fullnægjandi, en rétt hefði verið að segja frá viðskiptunum í sjóðstreymisyfirlitinu sem fjárfestingarhreyfingu sem ekki hefði sjóðstreymisáhrif. Þá þykir mega finna þann galla á gerð sjóðstreymisins að lánveitingar sem getið er að framan, eru flokkaðar sem rekstrartengdar. Því er handbært fé frá rekstri rangfært og til mótvægis eru fjárfestingarhreyfingar ranglega tilgreindar í sjóðstreymi beggja áranna sem hér er um fjallað. Þessi athugasemd þykir þó ekki skipta sköpum og rangfærslan ekki til þess fallin að gefa villandi mat á rekstri og efnahag félagsins. Þessir ágallar á reikningsskilum félagsins eru ekki umtalsverðir og engin forsenda er til þess að ógilda aðalfundina vegna þeirra. Þá duga þeir heldur ekki til þess að ógilt verði samþykkt reikninganna á aðalfundum fyrir árin 2009 og 2010. Umfram það sem að framan er rakið hefur heldur ekki verið sýnt fram á að umtalsverðar frásagnir hafi vantað í skýrslu stjórnar. Stefndi verður sýknaður af kröfum stefnanda. Stefnanda verður gert að greiða stefnda málskostnað, sem er hæfilega ákveðinn 600.000 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Dóm þennan kveða upp Jón Finnbjörnsson héraðsdómari og Guðmundur Óskarsson og Stefán Svavarsson, löggiltir endurskoðendur. D ó m s o r ð Stefndi, Aztiq Pharma Partners ehf., er sýknaður af kröfum stefnanda, Matthíasar H. Johannessen.
|
Mál nr. 1/2021
|
Kærumál Kæruheimild Frávísunarúrskurður Landsréttar staðfestur Nálgunarbann
|
Staðfestur var úrskurður Landsréttar um frávísun frá dómi þar sem kæran fullnægði ekki áskilnaði 2. mgr. 193. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að þar sem úrskurður um nálgunarbann á grundvelli laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili fæli í sér endanlega ákvörðun um íþyngjandi ráðstöfun gagnvart einstaklingi en væri ekki þáttur í rannsókn sakamáls væri hann kæranlegur til Hæstaréttar.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Björg Thorarensen, IngveldurEinarsdóttir, Karl Axelsson og Sigurður Tómas Magnússon.Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttarmeð kæru 6. janúar 2021, sem barst réttinum 7. sama mánaðar. Kærður erúrskurður Landsréttar 5. janúar 2021, þar sem kæru varnaraðila var vísað frádómi. Um kæruheimild vísar varnaraðili til 15. gr. laga nr. 85/2011 umnálgunarbann og brottvísun af heimili, sbr. 40. gr. laga nr. 76/2019 og 1. mgr.192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinumkærða úrskurði verði hrundið og breytt á þann veg að lagt verði fyrir Landsréttað kveða upp efnislegan úrskurð í málinu. Þá krefst hann þóknunar til handaverjanda sínum. Sóknaraðili krefstþess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.Samkvæmt 3. mgr. 15. gr. laga nr.85/2011, eins og henni var breytt með lögum nr. 76/2019, má kæratil Landsréttar úrskurð dómara um hvort lagt verði ánálgunarbann, svo og úrskurð sem gengur í máli um slíka kröfu, ef hann getursætt kæru eftir almennum reglum 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008. Aðrirúrskurðir Landsréttar en mælt er fyrir um í 1. mgr. 211. gr. laganna verða ekkikærðir til Hæstaréttar. Samkvæmt a-lið þeirrar málsgreinar er unnt að kæra frávísun máls fráLandsrétti til Hæstaréttar. Þessa kæruheimild verður að skýra með þeim hætti aðhún taki almennt aðeins til endanlegra úrskurða um frávísun mála sem höfðuð hafa verið með ákæru en ekki til úrskurða Landsréttarum frávísun kæru vegna rannsóknarúrskurða eða úrskurða um réttarfarsatriði. Þarsem úrskurður um nálgunarbann á grundvelli laga nr. 85/2011 felur í sérendanlega ákvörðun um íþyngjandi ráðstöfun gagnvart einstaklingi en er ekkiþáttur í rannsókn sakamáls er úrskurður Landsréttar um frávísun í slíku máli kæranlegurtil Hæstaréttar á grundvelli a-liðar 1. mgr. 211. gr. laga nr. 88/2008.Svo sem rakið er íhinum kærða úrskurði lýsti verjandi varnaraðila því yfir í tölvupósti 31.desember 2020 til héraðsdómara, eftir að hann hafði móttekið úrskurð umnálgunarbann, að úrskurðurinn yrði kærður til Landsréttar.Í 2. mgr. 193. gr.laga nr. 88/2008 er kveðið á um hvað greina skuli í skriflegri kæru tilLandsréttar ef kæru á úrskurði er ekki lýst yfir í þinghaldi. Þar segir aðgreint skuli frá því hvaða úrskurður sé kærður, kröfu um breytingu á honum ogástæður sem kæra sé reist á. Í umræddri yfirlýsingu verjandans er ekki meðbeinum hætti lýst yfir að úrskurðurinn sé kærður og í engu vikið að því hvaðakröfur séu gerðar um breytingu á honum eða ástæðum kæru. Umrædd yfirlýsingfullnægði þannig ekki þeim kröfum sem gerðar eru til kæru til Landsréttar þegarkæru á úrskurði er ekki lýst yfir í þinghaldi. Samkvæmt þessu verður hinn kærðiúrskurður staðfestur. Þóknun verjanda varnaraðila fyrir Hæstarétti, sem ákveðin erað meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir, greiðist úrríkissjóði samkvæmt 38. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 14. gr. laga nr.85/2011. Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Þóknun verjandavarnaraðila, Sigurðar Jónssonar lögmanns, fyrir Hæstarétti, 124.000 krónur,greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 297/2016
|
Kærumál Frávísunarúrskurður staðfestur Lögreglurannsókn Hæfi Sératkvæði
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um að haldlagningu farsíma hans yrði aflétt. Hæstiréttur féllst á með héraðsdómi að uppfyllt hafi verið skilyrði til þess að leggja hald á farsímann, enda gætu upplýsingar og gögn í símanum haft sönnunargildi og skipt miklu fyrir rannsókn málsins. Hæstiréttur taldi aftur á móti að L hefði brotið gegn friðhelgi einkalífs X með því að rannsaka efni farsíma hans án þess að fyrir lægi dómsúrskurður um þá aðgerð. Taldi Hæstiréttur rannsókn L að þessu leyti aðfinnsluverða.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir BenediktBogason og Karl Axelsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar meðkæru 14. apríl 2016, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærðurer úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 12. apríl 2016 þar sem hafnað var kröfuvarnaraðila um að haldlagningu farsíma hans yrði aflétt. Kæruheimild er í g.lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefstþess að haldlagningu farsímans verði aflétt.Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Eins og rakið er í úrskurði héraðsdóms varvarnaraðili handtekinn 18. mars 2016 grunaður um að hafa hótað fyrrum unnustusinni að birta af henni nektarmyndir sem hún hafði sent honum. Við handtökunavar lagt hald á farsíma varnaraðila, en hann neitaði að upplýsa lögreglu um aðgangsorðsímans. Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila hafi lögreglunni þrátt fyrir það tekist„að komast fram hjá læsingum símans“ og liggur fyrir að hún hefur þegar hlaðiðniður og að hluta rannsakað efnisinnihald símans. Í 1. mgr. 68. gr. laga nr. 88/2008 segir aðleggja skuli hald á muni, þar á meðal skjöl, ef ætla má að þeir ellegar hlutireða upplýsingar sem þeir hafa að geyma hafi sönnunargildi í sakamáli, að þeirrahafi verið aflað á refsiverðan hátt eða að þeir kunni að verða gerðir upptækir.Fallist er á með héraðsdómi að uppfyllt hafi verið skilyrði ákvæðisins til þessað leggja hald á farsíma varnaraðila, enda var ljóst strax við handtöku hans aðupplýsingar og gögn í símanum gætu haft sönnunargildi og skipt miklu fyrirrannsókn málsins. Þá verður ekki séð að skilyrði séu komin til þess að afléttahaldi, sbr. 1. mgr. 72. gr. laga nr. 88/2008, enda kann farsíminn að verðagerður upptækur með dómi, sbr. a. lið ákvæðisins. Það athugast aðsóknaraðili hefur rannsakað efnisinnihald umrædds farsíma án þess að fyrir liggisamþykki varnaraðila eða dómsúrskurður. Samkvæmt 1. og 2. mgr. 71. gr.stjórnarskrárinnar skulu allir njóta friðhelgi einkalífs heimilis og fjölskylduog má ekki skerða einkalíf manns nema samkvæmt dómsúrskurði eða sérstakrilagaheimild. Þótt heimilt sé að haldleggja hlut án dómsúrskurðar, sbr. 1. mgr.69. gr. laga nr. 88/2008, verður 68. gr. laganna ekki skilin á þann veg að lögreglageti rannsakað efnisinnihald raftækja án þess að fyrir liggi úrskurður dómara. Aðstæðurþær sem hér um ræðir eru efnislega sambærilegar þeim sem ákvæði 1. mgr. 70. gr.og 1. mgr. 84. laga nr. 88/2008 taka til og samkvæmt lögjöfnun frá þeim erljóst að lögregla hefði þurft dómsúrskurð til þess að rannsaka efni farsímans. Samkvæmtþessu hafa aðgerðir sóknaraðila brotið gegn friðhelgi einkalífs varnaraðila. Errannsókn lögreglu að þessu leyti aðfinnsluverð. Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 12.apríl 2016.Mál þetta barst Héraðsómi Reykjaness 21. mars sl.með bréfi sóknaraðila dagsett sama dag. Málið var þingfest 23. mars sl. enfrestað að beiðni sóknaraðila í þeim tilgangi að kanna afstöðu kærða frekar.Var málið tekið til úrskurðar þann 11. apríl sl. að málflutningi loknum. Sóknaraðilier X, kt. [...], [...], [...].Varnaraðili er lögreglustjórinn á Suðurnesjum.Sóknaraðili krefst þess aðlögreglustjóranum á Suðurnesjum verði gert að aflétta haldlagningu á síma afgerðinni [...], sem hald var lagt á þann 18. mars sl. í lögreglumálinu008-2016-[...]. Þá krefst hann málskostnaðar og að hann verði greiddur úrríkissjóði. Varnaraðilimótmælir kröfu sóknaraðila og krefst að henni verði hafnað. IÍ greinargerð sóknaraðila með kröfunni kemur framað kærði hafi verið handtekinn þann 18. mars 2016 og gefið að sök að hafahótað brotaþola, A, kt. [...], að birta af henni nektarmyndir sem hún hafðisent honum. Við skýrslutöku þann 18. mars sl. hafi kærði neitað að hafa birtmyndirnar af brotaþola og að hann hafi hóta birtingu þeirra. Í skýrslutökunnihafi kærði boðið fram aðstoð sína til að opna facebook-aðgang sinn og eyðaumræddum myndum. Það hafi verið gert. Engar þessara mynda hafi sýnt kynfæri ogandlit á sama tíma. Lögreglan hafi enginn gögn um að umræddar myndir hafi veriðbirtar og hafi hún ekki lagt fyrir kærða þau samskipti eða orð sem talin séuhafa falið í sér hótun um birtingu. Með vísan til framangreinds er mjögóljóst að einhvers konar hegningarlagabrot hafi verið framið, hvað þá að þaðhafi verið fullframið. Engu að síður hafi sími kærða verið haldlagður ágrundvelli 68. gr. laga nr. 88/2008. Vísar sóknaraðili til til 2. mgr.102., sbr. 3. mgr. 69. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili vísar til s. mgr. 71.gr. stjórnarskrár Íslands og 1. mgr. 8. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu sbr.lög nr. 62/1994. Segir í greinargerðinni að í umræddum síma sé mikið magn persónuupplýsinga sem ekkert tengist þvílögreglumáli sem sé til rannsóknar og engar upplýsingar í málinu liggi fyrirsem bendi til þess að aðrar myndir af brotaþola séu í símanum. Þeim myndum semkæruefnið varði hafi verið eytt og til vitnis um það séu B rannsóknarlögreglumaðurog undirritaður lögmaður. Bendir sóknaraðili m. a. á að kærði kynni að hafasamþykkt að framvísa aðeins samskiptum sínum við brotaþola ef eftir því hefðiverið leitað. Í stað þess krefjist lögregla aðgangs að símanum í heild sinni ánþess að séð verði að kæruefnið og fyrirliggjandi gögn gefi nægilegt tilefni tilþess. Sér í lagi þegar til þess er horft að kærði hafi eytt þeim myndum semsakarefni málsins varðar.Kveður sóknaraðili lögreglu ekkihafa heimild til að fara inn í síma kærða án dómsúrskurðar liggi samþykki kærðaekki fyrir. Í 68. gr. laga nr. 88/2008 sé opin heimild fyrir lögreglu að leggjahald á muni án takmarkana en ákvæðið þannig orðað brjóti í bága við friðhelgieinkalífsins og 71. gr. Stjórnarskrár Íslands svo og 8. gr. MannréttindasáttmálaEvrópu sem hafi lagagildi hér á landi. Þannig hafi lögreglan opna heimild oggeti ákveðið sjálf hvað hún rannsaki. IIÍ greinargerð varnaraðila kemur framað brotaþoli hafi kært til lögreglu þann 18. mars sl. hótanir kærða um að birtaopinberlega þær myndir sem hann átti af henni og þá gefið til kynna með ýmsumhætti að hann hafi þá þegar birt af henni nektarmyndir. Forsaga málsins sé aðhaustið 2014 hafi kærandi og kærði byrjað í sambandi sem hafi enst fram á árið2015. Á því tímabili hafi þau skipst á nektarmyndum. Kærandi hafi skýrtlögreglu frá því að kærði hafi reglulega haft í hótunum við hana um að birtaopinberlega þær myndir sem hann hafi átt af henni og þá hafi hann gefið tilkynna að með ýmsum hætti að hann hafi þá þegar birt af henni nektarmyndir. Við handtöku kærða hafi verið lagthald á farsíma kærða. Við skýrslugjöf hjá lögreglu hafi kærði viðurkennt aðeiga nektarmyndir af brotaþola enda hafi hún sent honum þær myndir sjálf. Kærðineiti því hins vegar að hafa birt þær myndir og hafi ekki hótað að gera það. Þáhafi kærði neitað að gefa lögreglu aðgang að símanum en síminn væri læstur. Viðrannsókn á símanum hafi tölvudeild lögreglu náð að komast fram hjá læsingusímans og sé því rannsókn hafin á honum. Rannsóknin sé á algjöru frumstigi ogþyki lögreglu nauðsynlegt að halda símanum til að rannsaka hann frekar. Þó hafikomið fram gögn í símanum sem styðji framburð brotaþola um að kærði hafi hótaðþví að birta af henni nektarmyndir sem og hafi gefið til kynna að hann hafi þegargert það. Þá hafi rannsókn símans rennt stoðum undir það að kærði hafi einnigbrotið gegn 210. gr. a almennra hegningar laga þ.e. að hafa í vörslu sinniljósmyndir sem sýni börn á kynferðislegan eða klámfenginn hátt. Kærandi hafi skýrt í skýrslu hjá lögreglu21. mars sl. frá langvarandi og ítrekuðum hótunum um birtingu mynda sem kærðiátti af kæranda nakinni. Þá hafi hún skýrt frá því að kærði hafi áreitt hanaeftir að sambandi þeirra lauk með margítrekuðum skilaboðasendingum og hótunumum sjálfsvíg vef hún svaraði honum ekki og veitti honum athygli. Kærandi hafisagt að kærði hefði, auk þess að hóta því að birta nektarmyndir af henni,margsinnis gefið það til kynna að hann hafi þegar birt myndirnar á ýmsan hátt.Þá hafi hún einnig skýrt frá því að kærði hafi stofnað bloggsíðu þar sem hannsegi frá vandræðalegum augnablikum í lífi kæranda. Kærandi hafi ekki vitað tilþess að kærði hafi í raun og veru birt umræddar myndir en kvaðst hafa óttastþað í hvert sinn sem kærði hafi sagst hafa gert það. Lögreglan hafi lagt hald ásíma kærða og hafi tölvurannsóknardeild komist fram hjá læsingum símans og séþví rannsókn á honum hafin. Rannsóknin sé þó á algjöru frumstigi og þykilögreglu nauðsynlegt að halda símanum til að rannsaka hann áfram. Þóttrannsóknin sé á frumstigi hafi þegar komið fram gögn sem styðji framburðbrotaþola um að sakborningur hafi hótað því að birta af henni nektarmyndir semog að hafa gefið til kynna að hann hafi þegar gert það. Þá hafi rannsókn símansrennt stoðum undir það að sakborningur hafi einnig brotið gegn 210. gr. a.almennra hegningarlaga, þ.e. að hafa í vörslu sinni ljósmyndir sem sýni börn ákynferðislegan eða klámfengin hátt. IIIÍ 1. mgr. 68. gr. laga nr. 88/2008segir að leggja skuli hald á muni, þar á meðal skjöl, ef ætla megi að þeirellegar hlutir eða upplýsingar sem þeir hafi að geyma hafi sönnunargildi ísakamáli, að þeirra hafi verið aflað á refsiverðan hátt eða að þeir kunni aðverða gerðir upptækir. Í 2. mgr. segir að nú sé þess kostur að tryggja sönnun íþví skyni sem í 1. mgr. segir án þess að leggja þurfi hald á mun og skuli þáþess í stað beina því til eiganda eða vörsluhafa munarins að veita aðgang aðhonum eða láta í té upplýsingar, sem hann hafi að geyma, svo sem með því aðafhenda afrit af skjali eða annars konar upplýsingum. Í 1. mgr. 69. gr. lagannasegir að lögreglu sé heimilt að leggja hald á muni án dómsúrskurðar sbr. þó 2.mgr. sem kveður á um það að séu munir í eigu þriðja manns verði ekki lagt haldá þá nema með úrskurði eða ótvíræðu samþykki eiganda eða vörsluhafa. Í greinargerð með 1. mgr. 68. gr.segir m.a. að með tilvísun til upplýsinga sem munur hafi að geyma, sé t.d. áttvið tölvu. Tölvan sjálf hafi sjaldnast sönnunargildi heldur eigi það við þærrafrænu upplýsingar sem þar sé að finna. Um 2. mgr. segir að stundum sémögulegt að ná því meginmarkmið, sem að sé stefnt með því að leggja hald á mun,þ.e. að tryggja sönnun í sakamáli, með öðru og vægara móti. Á þann hátt sé unntað komast hjá því tjóni og óhagræði sem af því leiði að hald sé lagt á mun. Séþess á annað borð kostur sé til þess ætlast samkvæmt ákvæðinu að í stað þess aðleggja hald á mun beini lögregla því til eiganda eða vörslumanns munar að veitaaðgang að honum þannig að skoða megi hann og taka af honum myndir í þágurannsóknar. Einnig að láta í té upplýsingar, sem hlutur hefur að geyma,endurrit af rafrænum upplýsingum úr tölvu. IVEins og gögn málsins bera með sér, liggur fyrir grunurum að kærði hafi gerst brotlegur gegn hegningarlögum. Í gögnum málsins liggurfyrir fjöldi ljósmynda af kæranda nakinni auk ummæla af spjalli þeirra. Í 1.mgr. 68. gr. laga nr. 88/2008 segir að leggja skuli hald á mundi ofl. ef þeirhafa sönnunargildi í sakamáli. Í máli þessu er þegar ljóst að lögregla hefurfundið ljósmyndir og textaskilaboð sem varðað geta við refsilög í farsímakærða. Kærði hefur einnig viðurkennt að hafa haft í vörslum sínum nektarmyndiraf kæranda. Sóknaraðili byggir á því að orðalag68. gr. laga nr. 88/2008 sé svo opið að það brjóti í bága við friðhelgieinkalífsins sem bundið sé í Stjórnarskrá Íslands og 8. gr.Mannréttindasáttmála Evrópu. Þá hafi kærði eytt ljósmyndum í viðurvist lögregluaf facebook reikningi sínum. Lögregla hafi ekki heimild til að skoða innihaldsíma kærða nema að undangengnum dómsúrskurði. Slíkt gildi um húsleitir en símarí dag innihaldi miklu meira um persónulega hagi eigenda en finnist á heimilumalmennt. Í 1. mgr. 69. gr. laga nr. 88/2008 segir að lögreglu sé heimilt aðleggja hald á muni án dómsúrskurðar sbr. þó 2. mgr. en þar er heimild til aðleggja hald á muni þriðja manns með dómsúrskurði nema samþykki hans liggifyrir. Eiga þessi rök sóknaraðila því ekki við í máli þessu. Sóknaraðili vísar einnig til 80. gr.laga nr. 88/2008 um símahlustun og önnur sambærileg úrræði. Heimild í 68. gr.laganna verður ekki jafnað við heimildir og skilyrði XI. kafla laga nr. 88/2008um upplýsingar úr símum, hlerum ofl. eins og kærði byggði á í málflutningisínum, þ.e. að lögregla þurfi úrskurð dómara til að geta skoðað innihald tölvueða snjallsíma við rannsókn sakamála. Þá verður ekki tekið undir það meðsóknaraðila að 71. gr. Stjórnarskrárinnar Íslands né 8. gr.Mannréttindasáttmála Evrópu verndi önnur gögn við rannsókn sakamáls en þau semkærði sjálfur kýs að sýna lögreglu. Kveður sóknaraðili opna heimild lögreglutil að skoða allt sem í farsíma geti fundist, skerða mjög persónufrelsi og réttaðila til friðhelgi einkalífs. Það verði aldrei bætt með peningum.Haldlagning getur vissulega skertfriðhelgi og einkalíf manna og verður heimildinni því ekki beitt nema gætt sémeðalhófs og rannsókn máls sé forsvaranleg að öðru leyti. Til að vega upp ámóti slíkum óþægindum og mögulegu tjóni sem menn geta orðið fyrir eru rúmákvæði um skaðabætur vegna meðfarðar sakamála í XXXVII. kafla laganna. Eins og mál þetta er vaxið telurdómurinn rannsóknarhagsmuni enn vera til staðar þar sem rannsókn málsins er enní fullum gangi og heimild sé til staðar í 1. mgr. 68. gr. laga nr. 88/2008 tilað haldleggja umræddan síma í þeim tilgangi að afla hugsanlegra sönnunargagna.Fer sú heimild ekki gegn 71. gr. Stjórnarskrár Íslands né 8. gr.Mannréttindasáttmála Evrópu.Með vísan til framangreinds ogrannsóknargagna málsins þykir varnaraðili hafa sýnt fram á að þærrannsóknaraðgerðir sem m.a. felast í því að rannsaka innihald farsíma kærða,geti haft þýðingu og skipt miklu fyrir yfirstandandi rannsókn. Eru samkvæmtofansögðu ekki skilyrði til að fella haldlagninguna niður. Verður því að hafna kröfu kærða í máli þessu.Málskostnaður verður ekki dæmdur.Úrskurð þennan kveður uppÁstríður Grímsdóttir héraðsdómari.ÚRSKURÐARORÐKröfu sóknaraðila X um aðlögregla aflétti haldlagningu á farsíma hans er hafnað.
|
Mál nr. 288/2017
|
Sjálfskuldarábyrgð Fölsun Ábyrgð Frávísunarkröfu hafnað Ómerkingarkröfu hafnað
|
S hf. höfðaði mál á hendur A ehf. og SE til heimtu skuldar að nánar tilgreindri fjárhæð. Vegna greiðsluerfiðleika A ehf. var gefin út sjálfskuldarábyrgð til S hf. og var nafn SE ritað í reit sjálfskuldarábyrgðaraðila. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að A ehf. og SE bæru sameiginlega að greiða S hf. áðurnefnda skuld. SE áfrýjaði dóminum fyrir sitt leyti og krafðist aðallega að málinu yrði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hinn áfrýjaði dómur yrði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Þá krafðist hann sýknu meðal annars á þeim grundvelli að undirritun sem fram kæmi á sjálfskuldarábyrgðinni líktist hans, en að hann hefði ekki undirritað hana, og að sjálfskuldarábyrgðin hefði ekki verið í þágu atvinnurekstrar hans eða honum til fjárhagslegs ávinnings. Í dómi Hæstaréttar kom fram að engin haldbær rök hefðu verið færð fram hvorki fyrir frávísun málsins né ómerkingu þess og var þeim kröfum því hafnað. Að því er varðaði kröfu SE um sýknu kom fram að SE hefði verið eigandi helmings hlutafjár í A ehf., stjórnarformaður félagsins og ritaði firma þess. Leiddi það líkum að því að með sjálfskuldarábyrgð þeirri sem um hefði verið deilt í málinu hefði áfrýjandi umrætt sinn undirgengist ábyrgð í þágu eigin atvinnurekstrar og hefði ekki hnekkt þeim líkum. Að þessu gættu staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins áfrýjaða dóms með vísan til forsendna hans.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmaÞorgeir Örlygsson hæstaréttardómari, Guðrún Erlendsdóttir setturhæstaréttardómari og Ásmundur Helgason landsréttardómari.Áfrýjandi skautmálinu til Hæstaréttar 11. maí 2017. Hann krefst þess aðallega að málinu verðivísað frá héraðsdómi, til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinuvísað heim í hérað, en að því frágengnu krefst hann sýknu af kröfum stefnda. Íöllum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrirHæstarétti.Svo sem greinir í héraðsdómi höfðaði stefndi mál á hendur Atlantic bio diesel ehf. og áfrýjanda tilgreiðslu skuldar að fjárhæð 2.482.746krónur. Áfrýjandi var stofnandi félagsins ásamt tveimur öðrum einstaklingum ogsat um tíma í stjórn þess. Hann fór einn með prókúru félagsins, ritaði firmaþess og kom fram sem fyrirsvarsmaður félagsins gagnvart stefnda. Áfrýjandi lagðifélaginu í upphafi til helming hlutafjár þess um 250.000 krónur en félagið varúrskurðað gjaldþrota 25. febrúar 2016. Vegna greiðsluerfiðleika félagsins vargefin út sjálfskuldarábyrgð 20. júní 2013 til stefnda og var nafn áfrýjanda ritaðí reit sjálfskuldarábyrgðaraðila.Eins og að framan greinir er aðalkrafa áfrýjanda sú að málinu verði vísaðfrá dómi. Þá kröfu hafði hann einnig uppi í héraði en henni hafnaði dómurinnmeð úrskurði 11. júní 2015. Frávísunarkröfuna styður áfrýjandi þeim rökum aðenginn fyrirsvarsmaður stefnda sé tilgreindur í stefnu, sbr. b-lið 1. mgr. 80.gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þetta hafði engin áhrif á getuáfrýjanda til að halda uppi vörnum, en samkvæmt gögnum málsins lagði stefndifram útskrift úr hlutafélagaskrá með upplýsingum um fyrirsvarsmann stefnda 21. maí 2015. Veldur þessi ágalli ekkifrávísun málsins.Áfrýjandi byggir frávísunarkröfusína einnig á því að við meðferð málsins í héraði hafi verið brotið á réttihans til réttlátrar málsmeðferðar. Með því að endurupptaka málið eftir dómtökuþess með vísan til 104. gr. laga nr. 91/1991 og gefa aðilum færi á að leggjafram frekari gögn hafi verið brotið gegn meginreglu einkamálaréttarfars ummálsforræði, sbr. 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Við endurupptöku málsins barþess að gæta að fyllsta jafnræðis væri gætt. Báðum aðilum var gefinn kostur áað afla frekari gagna, fyrst og fremst matsgerðar til að ganga úr skugga umfalsleysi undirritunar á sjálfskuldarábyrgðinni, fundargerða félagsins og eftiratvikum annarra gagna sem þeir teldu ástæðu til að leggja fram.Varakröfu sína um ómerkingu hins áfrýjaða dóms styður áfrýjandi sömumálsástæðum sem færðar eru fram tilstuðnings aðalkröfunni. Samkvæmt því sem að framan greinir hafa engin haldbærrök verið færð fram hvorki fyrir frávísun málsins né ómerkingu þess og verðurþeim kröfum því hafnað.Eins og áður greinir var áfrýjandi eigandi helmings hlutafjár í Atlanticbio diesel ehf., stjórnarformaður félagsins og ritaði firma þess. Leiðir þaðlíkum að því að með sjálfskuldarábyrgð þeirri sem um er deilt í málinu hafiáfrýjandi umrætt sinn undirgengist ábyrgð í þágu eigin atvinnurekstrar. Áfrýjandihefur ekki hnekkt þeim líkum. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan tilforsendna héraðsdóms er staðfest niðurstaða hans um greiðsluskyldu áfrýjandagagnvart stefnda með dráttarvöxtum eins og dæmdir voru í héraði enda hefurupphafstíma þeirra ekki verið andmælt. Í ljósi niðurstöðu málsins ber áfrýjanda að greiða stefnda málskostnaðfyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Héraðsdómur skal vera óraskaður um greiðsluskyldu áfrýjanda, SigurðarEiríkssonar, gagnvart stefnda, Samskipum hf.Áfrýjandi greiði stefnda 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 9. maí 2017.I. Málþetta var höfðað 27. febrúar 2015 og dómtekið 28. apríl 2017. Stefnandier Samskip ehf., Kjalarvogi 7-15, Reykjavík, en stefndu eru Atlantic bio dieselehf., Auðbrekku 6, Kópavogi og Sigurður Eiríksson, til heimilis að Breiðbraut669, Reykjanesbæ. Stefnandikrefst þess að stefndu, Atlantic bio diesel ehf. og Sigurður Eiríksson, verðidæmdir sameiginlega til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 2.482.746 krónur,ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti ogverðtryggingu af 397.751 krónu frá 12. apríl 2013 til 1. júní 2013, af1.509.648 krónum frá 1. júní 2013 til 25. júní 2013, af 1.835.490 krónum frá25. júní 2013 til 26. júní 2013, af 1.864.024 krónum frá 26. júní 2013 til 30.júní 2013, af 2.049.458 krónum frá 30. júní 2013 til 31. júlí 2013, af2.254.760 krónum frá 31. júlí 2013 til 31. ágúst 2013, af 2.454.810 krónum frá31. ágúst 2013 til 1. febrúar 2014, af 2.482.746 krónum frá 1. febrúar 2014 tilgreiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar. Stefndikrefst sýknu auk málskostnaðar.II.Í máli þessu er deilt um greiðslu á 11reikningum, samtals að fjárhæð 2.084.995 krónur, sem stefnandi gaf út á hendurstefnda Atlantic bio diesel ehf. á tímabilinu 12. apríl 2013 til 1. febrúar2014, vegna reikningsviðskipta stefnda Atlantic bio diesel ehf. hjá stefnanda.Annaðist stefnandi, m.a. flutning á eldsneyti o.fl. vörum fyrir hið stefndafélag. TilgangurAtlantic bio diesel ehf. var framleiðsla á olíu og eldsneyti. Félagið hefurverið tekið gjaldþrotaskipta. StefndiSigurður var hluthafi og stjórnarformaður stefnda Atlantic bio diesel ehf. áþeim tíma sem ritað var undir sjálfskuldarábyrgðina. Hann fór einn með prókúrufélagsins og ritaði firma þess ásamt framkvæmdastjóra. Vegnagreiðsluerfiðleika stefnda, Atlantic bio diesel ehf. gagnvart stefnanda, vargefin út sjálfskuldarábyrgð, dags. 20. júní 2013, til stefnanda og er nafnstefnda Sigurðar Eiríkssonar ritað í reit sjálfskuldarábyrgðaraðila. Einnig ernafn Sigurðar ritað undir sem prókúruhafi stefnda Atlantic bio diesel ehf.Hámarksfjárhæð sjálfskuldarábyrgðarinnar nam 3.000.000 króna. Aðrirreitir sjálfskuldarábyrgðarinnar eru fylltir út með prentskrift, m.a. nafnSigurðar Eiríkssonar, Lundabrekku 4, og Atlantic bio diesel ehf. Sjálfskuldarábyrgðiner vottuð af tveimur vottum. Annar þeirra er innheimtustjóri stefnanda, BjörkÁgústsdóttir. Hinn votturinn er Hróar Örn Jónsson. Hann var starfsmaðurstefnanda á þeim tíma sem hann vottaði skjalið. Stefnandisendi stefndu innheimtubréf í pósthólf stefnda Atlantic bio diesel ehf. og áheimili stefnda Sigurðar Eiríkssonar, dags. 10. september 2014 og 17. desember2014. Meðmatsbeiðni, dags. 1. apríl 2016, fór lögmaður stefnanda fram á að dómkvadduryrði hæfur og óvilhallur maður til þess að skoða, rannsaka og meta undirskriftá sjálfskuldarábyrgðinni og segja til um hvort „nafnritun neðarlega á skjalinu,þar sem stendur „undirritun sjálfskuldarábyrgðaraðila“ [sé] gjörð af matsþola“. Íþinghaldi, 3. júní 2016, var Lúðvík Emil Kaaber, hdl. og rithandarsérfræðingur,dómkvaddur til að framkvæma hið umbeðna mat. Haldnir voru tveir matsfundir.Matsmaður aflaði rithandarsýna hjá stefnda Sigurði Einarssyni til samanburðarvið hina vefengdu nafnritun á sjálfskuldarábyrgðinni. Einnig hafði matsmaðurtil hliðsjónar tvö útrunnin greiðslukort Sigurðar og atvinnuskírteiniskipstjórnarmanna útgefið til hans, þar sem nafnritun hans kom fram. Matsmaðurtekur fram að hann hafi einkum stuðst við sýni af nafnritun stefnda Sigurðarsem voru látin í té á matsfundi 28. september 2016. Matsmaðurtelur að hin vefengda nafnritun á sjálfskuldarábyrgðinni sé „útfærð og sýnirekki merki stælingar eða eftirgerðar. Um handskrift er að ræða en ekkiteikningu, en það sé forsenda þess að sýnið megi bera saman við B.“ Íniðurlagi matsgerðarinnar, dags. 7. nóvember 2016, segir svo: „Það er mitt matog álit, að samræmi sé milli hinnar vefengdu nafnritunar og þeirra óvefengdusýna sem athuguð hafa verið. Sé þar um að ræða einkenni sem benda tilsameiginlegs uppruna beggja, og atriði skorti, sem eigi rætur að rekja tilmismunandi uppruna.“ Erþað niðurstaða matsmanns að „undirritun sjálfskuldarábyrgðaraðila á dómsskjalinr. 4, … og nafnritanir á fskj. 1 með matsgerð þessari, séu verk sama manns,með öðrum orðum, að Sigurður Eiríksson hafi ritað nafnritun sína á umræddanstað á dómsskjalinu eigin hendi“. Viðaðalmeðferð málsins lagði stefndi Sigurður fram upplýsingar úr hlutafélagaskrá,sem miðuðust við 20. júní 2013 og ljósrit af þágildandi samþykktum fyrirAtlantic bio diesel ehf., dags. 7. desember 2012. Samkvæmt upplýsingum sem framkoma í hlutafélagaskránni var stefndi Sigurður stjórnarformaður félagsins 7.desember 2012 og með prókúruumboð, en framkvæmdastjórn var í höndum LarsIngemar Sund. Þar kemur einnig fram að á þessum tíma hafi, formaður stjórnar ásamtframkvæmdastjóra ritað firmað. Viðaðalmeðferð málsins lagði, stefndi Sigurður einnig fram samþykktir fyrirAtlantic bio diesel ehf. sem voru í gildi á þeim tíma þegarsjálfskuldarábyrgðin var undirrituð. Samkvæmt þeim þurfti undirskrift formannsstjórnar og framkvæmdastjóra stjórnar til að skuldbinda félagið. Skýrslurfyrir dóminum gáfu Sigurður Eiríksson, Björk Ágústsdóttir, Hróar Örn Jónsson ogLúðvík Emil Kaaber. StefndiSigurður Eiríksson tók m.a. fram að hann hefði ekki fengið neinar greiðslur fráAtlantic bio diesel ehf. Hann hafi seinna selt hlut sinni í félaginu og þaðhafi síðar farið í gjaldþrot. Stefndi kvað Atlantic bio diesel ehf. hafa fluttinn olíu með Samskipum hf. Hann kvaðst hafa verið mikið í samskiptum viðSamskip hf. Það hafi aldrei staðið til að hann tæki á sig ábyrgð áskuldbindingum félagsins. Kvaðst hann ekki hafa undirritaðsjálfskuldarábyrgðina. Undirritunin líktist mjög undirritun hans en hann hafiekki undirritað skjalið. Nafnið á skjalinu sé skrifað eins og hann hafi gertþað. Tók hann fram að hann hafi ekki skrifað undir skjalið í votta viðurvisteins og haldið hafi verið fram. Um prentskriftina sem fram komi ásjálfskuldarábyrgðinni tók stefndi fram að hann hefði ekki fyllt út þann reit.Hann kvaðst ekki geta svarað því hvort prentskriftin sem þar kæmi fram væri líkhans eigin prentskrift. BjörkÁgústsdóttir, innheimtustjóri hjá Samskipum hf., kvaðst hafa verið í samskiptumvið stefnda Sigurð. Félagið hafi verið komið í vanskil og því hafi ekki veriðheimilt að afhenda vörur sem félagið pantaði. Sigurði hafi því verið boðinsjálfskuldarábyrgð. Hann hafi komið og skrifað undir ábyrgðina á skrifstofuhennar. Kvað hún Sigurð hafa komið fram sem fyrirsvarsmaður Atlantic bio dieselehf. gagnvart henni. Hann hafi einnig skrifað undir fyrir hönd Atlantic biodiesel ehf. Vitnið kvaðst hafa óskað eftir því við vitnið Hróar að hann vottaðisjálfskuldarábyrgðina eftir að Sigurður var farinn. Hún telur að Hróar hafi séðSigurð skrifa undir í gegnum glervegg á skrifstofu hennar. VitniðHróar Örn Jónasson vann á þessum tíma hjá Samskipum en lét af störfum fyrirþremur og hálfu ári. Hann starfaði á þessum tíma í innheimtudeild með vitninuBjörk Ágústsdóttur. Hann tók fram að stefndi Sigurður væri mágur móður hans.Hann kvaðst muna vel þegar Sigurður kom til þess að skrifa undirsjálfskuldarábyrgðina. Hann kvaðst ekki hafa séð Sigurð skrifa undir skjaliðmeð eigin hendi og hann hafi vottað skjalið í beinu framhaldi af því að stefndiSigurður hafði verið á skrifstofu Bjarkar. Þá kvaðst hann hafa þekkt málið ogvitað af skuldinni. Hann hafi verið búinn að hringja í Sigurð áður og sendahonum smáskilaboð. Samskiptin hafi farið fram í gegnum Sigurð. LúðvíkEmil Kaaber, dómkvaddur matsmaður, kvaðst hafa haft frumritábyrgðarskuldbindingarinnar undir höndum. Hann hafi fengið rithandarsýnishornhjá Sigurði og borið það saman við rithönd sem fram komi ásjálfskuldarábyrgðinni. Hann kvaðst ekki hafa skoðað prentskriftina ásjálfskuldarábyrgðinni. Hann gæti ekki sagt til um hvort Sigurður ættiprentskriftina sem þar væri. III..Helstu málsástæður og lagarök stefnandaStefnandi reisir kröfu sína á hendurstefndu á ógreiddum reikningum vegna reikningsviðskipta stefnda, Atlantic biodiesel ehf., hjá stefnanda. Stefndi Sigurður Eiríksson hafi gengist ísjálfskuldarábyrgð vegna viðskipta Atlantic bio diesel ehf. Stefnandi hafi ekkifengið skuld sína greidda þrátt fyrir innheimtutilraunir og því sé honumnauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar. Viðaðalmeðferð málsins mótmælti stefnandi þeim málsástæðum stefnda Sigurðar aðhann hafi, samkvæmt samþykktum félagsins sem lagðar voru fram við aðalmeðferðmálsins, ekki haft heimildir til að skuldabinda Atlantic bio diesel ehf. sem ofseint fram komnum. 2.Helstu málsástæður og lagarök stefnda Sigurðar EiríkssonarStefndi reisir sýknukröfu sína í fyrstalagi á þeim grundvelli að hann kannist ekki við að hafa undirritaðsjálfskuldarábyrgðina. Hann kannist þó við að stefnandi hafi ítrekað reynt aðfá hann til að undirrita ábyrgð á skuld meðstefnda, en því hafi hann hafnað.Stefndi telur útilokað að þeir vottar sem riti undir skjalið geti boriðáreiðanlegt vitni um að hann hafi skrifað undir skjalið. Annar votturinn, BjörgÁgústsdóttir, sé innheimtustjóri stefnanda. Hinn vottinn, Hróar Örn Jónsson,hafi stefndi aldrei hitt. Þar sem stefndi kannist ekki við undirskrift sína áskjalinu geti skjalið ekki bundið hann samkvæmt efni sínu. Því beri að sýknahann af kröfu stefnanda. Íöðru lagi reisir stefndi kröfu sýna um sýknu á því að meint ábyrgð sé ógild,þar sem ekki hafi verið gætt fyrirmæla laga um ábyrgðarmenn nr. 32/2009 viðstofnun hennar. Vísar stefndi til 4., 5. og 7. gr. laganna. Stefnditekur fram að ábyrgðin hafi ekki verið í þágu atvinnurekstrar hans eða í þágufjárhagslegs ávinnings hans. Um aðkomu hans að Atlantic bio diesel ehf. tekurstefndi fram að hann hafi lagt félaginu til stofnfé árið 2012. Hann hafi ekkiþegið laun frá félaginu. Hann hafi ekki starfað hjá félaginu en hafi gegnt trúnaðarstörfumtímabundið. Starf hans fyrir félagið hafi falist í því að útvega félaginufjármagn. Bendirstefndi á að samkvæmt bráðabirgðaákvæði laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn séheimilað að víkja ábyrgð til hliðar í heild á grundvelli 36. gr. samningalaga.Þar sem stefndi hafi ekki farið eftir skilyrðum laga nr. 32/2009 beri að fellaábyrgð stefnda niður á grundvelli 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Það séósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að bera ábyrgðina fyrir sig undirslíkum kringumstæðum. Stefnditelur einnig að ákvæði 36. gr. a-d í samningalögum eigi við. Um sé að ræðastaðlaða ábyrgðarskilmála í starfsemi stefnanda. Efni þeirra hafi í engu veriðtilkynnt stefnda. Ábyrgðinni beri því að víkja til hliðar verði talið að hún sétil staðar. Viðaðalmeðferð málsins bar stefndi því einnig við að hann teldi með vísan tilsamþykkta félagsins, sem hann lagði fram við upphaf aðalmeðferðar og voru ígildi á þeim tíma sem sjálfskuldarábyrgðin var undirrituð, að hann semstjórnarformaður félagsins, hafi ekki getað skuldbundið félagið einn þar semhvort tveggja stjórnarformann og framkvæmdastjóra hafi þurft til þess aðskuldbinda það. Stefndi hafi ekki verið framkvæmdastjóri félagsins. Hvorkifélagið né stefndi séu því bundnir við ábyrgðina.IV.NiðurstaðaMál þetta er höfðað til innheimtu áskuld stefnda, Atlantic bio diesel ehf. vegna reikningsviðskipta félagsins hjástefnanda á tímabilinu 12. apríl 2013 til 1. febrúar 2014. Félagiðhefur ekki tekið til varna í málinu. Er ágreiningslaust að félagið ber semviðskiptamaður stefnanda ábyrgð á greiðslu skuldarinnar. Verður krafa stefnandaá hendur félaginu því tekin til greina eins og hún er sett fram. Stefnandireisir kröfu sína á hendur stefnda, Sigurði Eiríkssyni, á því að hann berisjálfskuldarábyrgð vegna viðskipta Atlantic bio diesel ehf. Því til stuðningsvísar stefnandi til yfirlýsingar stefnda um sjálfskuldarábyrgð til trygginga áöllum skuldum félagsins við stefnanda, dags. 20. júní 2013. Er hámarksfjárhæðsjálfskuldarábyrgðarinnar tilgreind 3.000.000 króna. Stefndireisir sýknukröfu sína á því að hann hafi ekki ritað nafn sitt undirsjálfskuldarábyrgðina. Bar stefndi fyrir dóminum að undirritun sem fram kæmi íyfirlýsingunni líktist hans, en hann hefði ekki undirritað hana. Einnig telurstefndi að hin meinta ábyrgð sé ógild þar sem ekki hafi verið gætt að lögum nr.32/2009, um ábyrgðarmenn, en hún hafi ekki verið í þágu atvinnurekstrar hanseða honum til fjárhagslegs ávinnings. Einnig byggir stefndi sýknukröfu sína á36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Loks barstefndi því við þegar aðalmeðferð málsins fór fram að hann hefði ekki getaðskuldbundið félagið einn þar sem stjórnarformann og framkvæmdastjóra hafi þurfttil að rita firma félagsins. Fallastverður á það með stefnanda málsins að þeirri málsástæðu stefnda sem fyrst varborin upp við aðalmeðferð málsins, að hvort tveggja stjórnarformann ogframkvæmdastjóra hafi þurft til þess að skuldbinda félagið, sé of seint framkomin, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Kemur húnþví ekki til frekari skoðunar. Sjálfskuldarábyrgðiner vottuð af Björk Ágústsdóttur, innheimtustjóra stefnanda, og Hróari ErniJónassyni, þáverandi starfsmanni stefnanda. Kveður Björk stefnda hafa ritað nafnsitt undir sjálfskuldarábyrgðina á skrifstofu hennar að henni viðstaddri. Þaðhafi verið forsenda þess að Atlantic bio diesel ehf. fengi vörur innleystar aðstefndi ritaði undir sjálfskuldarábyrgðina. Hróar kvaðst hafa vottað ábyrgðinaí beinu framhaldi af því að stefndi ritaði undir hana. Vitnið kvaðst ekki hafaséð stefnda rita undir ábyrgðina með eigin hendi, en hann hafi séð stefnda komatil að skrifa undir hana. Ímálinu liggur fyrir matsgerð dómkvadds matsmanns, Lúðvíks Emils Kaaber. Er þaðniðurstaða matsmanns, með vísan til rithandarsýna sem matsmaður aflaði hjástefnda á matsfundi til samanburðar við hina vefengdu nafnritun sem fram kemurá ábyrgðaryfirlýsingunni, að stefndi Sigurður Eiríksson hafi ritað nafn sitt ásjálfskuldarábyrgðaryfirlýsinguna. Samkvæmtframansögðu og að virtum gögnum málsins og skýrslum vitna fyrir dóminum telurdómurinn, sem skipaður er sérfróðum meðdómsmanni, sannað að stefndi SigurðurEiríksson hafi ritað með eigin hendi undir yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgðtil tryggingar á öllum skuldum félagsins við stefnanda, dags. 20. júní 2013. Erþeirri málsástæðu stefnda því hafnað að hann hafi ekki ritað nafn sitt undirsjálfskuldarábyrgðina. Víkurþá að þeim málsástæðum stefnda um að ábyrgð hans sé ógild þar sem ekki hafiverið gætt laga nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn. Samkvæmt2. mgr. 2. gr. laga nr. 32/2009 taka lögin til þess þegar einstaklingur gengstpersónulega í ábyrgð eða veðsetur tilgreinda eign sína til tryggingar efndumlántaka enda sé ábyrgðin ekki í þágu atvinnurekstrar ábyrgðarmanns eða í þágufjárhagslegs ávinnings hans. Stefndi,Sigurður Eiríksson, var einn af þremur hluthöfum félagsins og var samkvæmtupplýsingum í hlutafélagaskrá, stjórnarformaður og prókúruhafi og fór meðheimild til að rita firma, Atlantic bio diesel ehf., þegar hann gekkst ípersónulega ábyrgð fyrir efndum félagsins. Gagnvart stefnanda kom hann fram ísamræmi við opinbera skráningu í hlutafélagaskrá og ekkert bendir til annars enað stefndi hafi verið að taka á sig ábyrgð í þágu eigin atvinnurekstrar þegarhann gekkst í ábyrgð vegna allra skulda félagsins sem hann var í fyrirsvarifyrir. Ekki er því unnt að fallast á að stefndi geti borið fyrir sig, eftir aðhafa stofnað til ábyrgðarskuldbindingar á þessum forsendum, að ábyrgðin hafi ekkiverið í þágu atvinnurekstrar hans og að af þeim sökum hafi stefnandi átt aðfylgja fyrirmælum laga nr. 32/2009. Því ber að hafna þessari málsástæðustefnda. Stefndireisir málsókn sína einnig á því að heimilt sé að víkja ábyrgðinni til hliðar íheild á grundvelli 36. gr. samningalaga, sbr. ákvæði til bráðabirgða með lögumnr. 32/2009, og 36. gr. samningalaga, stafliða a-d. Samkvæmtgreindu bráðabirgðaákvæði með lögum nr. 32/2009 er heimilt að víkja ábyrgð tilhliðar í heild eða að hluta á grundvelli 36. gr. laga um samningsgerð, umboð ogógilda löggerninga, nr. 7/1936, og að teknu tilliti til þeirra atvika er leiddutil setningar laga um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakraaðstæðna á fjármálamarkaði ofl. nr. 125/2008. Telur stefndi að þar semstefnandi hafi ekki gætt ákvæða laga nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn, sé ljóst aðfella beri ábyrgð hans niður á grundvelli 36. gr. samningalaga auk þess semákvæði 36. gr. a-d í samningalögum gildi einnig um lögskipti málsaðila þar semum sé að ræða staðlaða ábyrgðarskilmála í starfsemi stefnanda og lið íatvinnurekstri hans. Umrættbráðabirgðaákvæði tekur til laga 32/2009, um ábyrgðarmenn. Áður hefur veriðkomist að þeirri niðurstöðu að þau lög hafi ekki gilt um stefnda. Ábyrgðstefnda verður því ekki felld niður á grundvelli þess ákvæðis. Yfirlýsingstefnda um sjálfskuldarábyrgð hans var vegna starfsemi félags sem hann var ífyrirsvari fyrir. Stefndi var stjórnarmaður félagsins, hluthafi, fór meðprókúru þess og ritaði firma. Er því ljóst að stefnda var kunnugt um þærskuldbindingar sem hann gekkst undir með yfirlýsingu sinni og þýðingu þeirra. Viðmat á því hvort samningi skuli vikið til hliðar í heild eða að hluta með stoð í36. gr. laga nr. 7/1936, vegna þess að það sé ósanngjarnt eða andstætt góðriviðskiptavenju að bera hann fyrir sig, skal samkvæmt 2. mgr. greinarinnar lítatil nokkurra þátta sem þar eru nánar tilgreindir. Efni umrædds samnings ogstaða aðila við samningsgerð hafa verið rædd hér að framan. Hvorki þessi atriðiné önnur atvik við samningsgerð þykja gefa nægjanlegt tilefni til að beitaumræddu ákvæði. Varðandiþá málsástæðu stefnda að víkja beri ábyrgð hans til hliðar með vísan til 36.gr., a-d-liða, í lögum nr. 7/1936 verður ekki séð að stefndi geti talistneytandi í skilningi ákvæðanna. Af því leiðir að ekki verður talið að stefnandahafi borið að kynna honum sérstaklega ábyrgðarskilmálana eða að greind ákvæðieigi við að öðru leyti um ábyrgð stefnda. Þessari málsástæðu stefnda er þvíhafnað. Dómkröfurstefnanda á hendur stefndu eru því teknar til greina með þeirri fjárhæð sem ístefnu greinir. Stefnandikrefst dráttarvaxta af stefnufjárhæðinni frá gjalddaga hinna umstefndureikninga. Ber að fallast á þá kröfu með vísan til 1. mgr. 9. gr. laga nr.38/2001, um vexti og verðtryggingu, á þann hátt sem greinir í dómsorði. Samkvæmt1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefndu að greiða stefnanda málskostnaðsem þykir hæfilega ákveðinn 650.000 krónur. RagnheiðurSnorradóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan, ásamt meðdómsmönnunum PétriDam Leifssyni, settum héraðsdómara og Haraldi Árnasyni, rithandarsérfræðingi. DÓMSORÐ:Stefndu, Atlantic bio diesel ehf. ogSigurði Eiríkssyni, ber sameiginlega að greiða stefnanda, Samskipum hf. skuldað fjárhæð 2.482.746 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 397.751 krónu frá 12. apríl 2013 til1. júní 2013, af 1.509.648 krónum frá 1. júní 2013 til 25. júní 2013, af1.835.490 krónum frá 25. júní 2013 til 26. júní 2013, af 1.864.024 krónum frá26. júní 2013 til 30. júní 2013, af 2.049.458 krónum frá 30. júní 2013 til 31.júlí 2013, af 2.254.760 krónum frá 31. júlí 2013 til 31. ágúst 2013, af2.454.810 krónum frá 31. ágúst 2013 til 1. febrúar 2014, af 2.482.746 krónumfrá 1. febrúar 2014 til greiðsludags.Stefndu ber sameiginlega að greiðastefnanda 650.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 407/2004
|
Ábyrgð Banki
|
I var gert að greiða L hf. tiltekna fjárhæð óskipt með S ehf. samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingu þar sem I ábyrgðist skuldbindingar S ehf.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 23. júlí 2004. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 8. september sama ár og áfrýjaði hann öðru sinni 5. október 2004 samkvæmt heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 38/1994. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Með hinum áfrýjaða dómi var Suðvestan tveimur ehf. gert að greiða stefnda 7.566.433 krónur ásamt nánar tilgreindum dráttarvöxtum. Jafnframt var áfrýjanda óskipt með Suðvestan tveimur ehf. gert að greiða 4.200.000 krónur ásamt nánar tilgreindum dráttarvöxtum. Suðvestan tveir ehf. unir héraðsdómi og er því eingöngu þáttur áfrýjanda til endurskoðunar hér fyrir dómi. Í yfirliti stefnda um tékkareikning nr. 1147 dagsettu 22. maí 2003 kemur fram að síðasta hreyfing á reikningnum hafi verið 1. október 2002 og hafi yfirdráttarskuld á honum þá numið 8.327.891 krónu. Þá var bréf það sem veitti handveð í viðskiptakröfum og innheimtum kröfum Suðvestan tveggja ehf. gefið úr 30. janúar 2001. Að öðru leyti er málavöxtum rétt lýst í hinum áfrýjaða dómi. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Það athugist að í stefnu til héraðsdóms hefur stefnda láðst að tilgreina fyrirsvarsmann stefnanda svo sem honum bar að gera samkvæmt b. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Ingólfur Gauti Ingvarsson, greiði stefnda, Landsbanka Íslands hf., 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var 29. mars sl. er höfðað með stefnu birtri 6. júní 2003. Stefnandi er Landsbanki Íslands hf., Austurstræti 11, Reykjavík vegna útibús bankans að Höfðabakka 9, Reykjavík. Stefndu eru Suðvestan tveir ehf, Stórhöfða 15, Reykjavik og Ingólfur Gauti Ingvarsson, Lækjarhvammi 15, Hafnarfirði. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi, Suðvestan tveir ehf., verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 7.566.433,03 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af 8.327.891,03 krónum frá 1. október 2002 til 3. júní 2003, af 7.566.433,03 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Einnig er þess krafist að stefndi, Ingólfur Ingvarsson, verði dæmdur til að greiða þar af in solidum með stefnda, Suðvestan tveimur ehf., 4.200.000 krónur auk dráttarvaxta frá 1. október 2002 til greiðsludags. Þá er krafist vaxtavaxta skv. 12. gr. s.l, er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti. Einnig er krafist málskostnaðar. Einnig er þess krafist að stefndi, Suðvestan tveir ehf., verði dæmdur til að þola staðfestingu og viðurkenningu skv. handveðsbréfi nr. 100281 útgefnu þann 30. janúar 2001 að fjárhæð 5.000.000 króna sem er falið Landsbanka Íslands hf., skv. 22. gr. 1. nr. 75/1997 um samningsveð. Af hálfu stefnda, Ingólfs Gauta Ingvarssonar, er þess krafist að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og honum dæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda. Af hálfu stefnda, Suðvestan tveggja ehf. hefur ekki verið sótt þing. Stefnandi lýsir málsatvikum þannig að þann 16. mars 2000 stofnaði stefndi, Suðvestan tveir ehf., tékkareikning nr. 1147 við útibú stefnanda að Höfðabakka, Reykjavík og fékk jafnframt útgefið debetkort til úttekta of reikningnum. Þann 16. mars 2000 námu innistæðulausar færslur á reikningnum 8.327.891,03 krónum. Var reikningnum lokað. Með sjálfskuldarábyrgð, dags. 1. mars 2001 tók stefndi, Ingólfur Gauti Ingvarsson, ábyrgð á skuld þessari sem sjálfskuldarábyrgðaraðili gagnvart Landsbanka Íslands hf., fyrir allt að 4.200.000 króna auk vaxta og kostnaðar við innheimtu skuldarinnar. Þann 3. júní 2003 voru greiddar 761.458 krónur inná skuldina. Stefnufjárhæðin í þessu máli sé því 7.566.433,03 krónur. Tekið hefur verið tillit til þess í dómkröfum. Kröfu um handveðsbréfið sé þannig til komin að stefndi, Suðvestan tveir ehf., hafi gefið út þann 30. janúar 2002 handveðsbréf (lausafé eða viðskiptabréf (22.gr.)) nr. 100281 að fjárhæð 5.000.000 krónur til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu sinni á skuldum sínum við Landsbanka Íslands hf. Með handveðsbréfinu setti stefndi, Suðvestan tveir ehf., Landsbanka Íslands hf., að veði viðskiptakröfur í innheimtuþjónustu Landsbanka Íslands hf., Höfðabakkaútibúi og kjörbók nr. 0116-05-62636 sem innheimtar kröfur ráðstafast inn á. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og er því nauðsynlegt að höfða má1 til greiðslu hennar. Byggt er á meginreglum kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt of málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur og ber honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Varðandi varnarþing vísast til 32. gr. laga nr. 91/1991. Stefndi Ingólfur kveðst hafa ráðist til starfa hjá stefnda, Suðvestan tveimur ehf., sem framkvæmdastjóri á árinu 2000 en það félag rak útgáfustarfsemi. Viðskiptahugmynd félagsins hafi byggst á útgáfu hótelbókarinnar, Gestsins, sem markaðssett var fyrir ferðaþjónustu og tekjur félagsins byggst að meginstefnu á því að selja auglýsingar í bókina en fyrsta útgáfa bókarinnar skyldi koma út vorið 2001. Stefnandi hafi verið viðskiptabanki félagsins og það fengið lánafyrirgreiðslu á árinu 2000 með yfirdrætti á tékkareikningi félagsins hjá Höfðabakkaútibúi stefnanda nr. 1147. Í ársbyrjun 2001 hafi yfirdráttarskuld félagsins á tilgreindum reikningi numið 3.074.427 krónum. Þann 30. janúar 2001 undirritaði stefndi handveðsbréf til stefnanda fyrir hönd reikningshafa þar sem settar voru veði viðskiptakröfur félagsins á hendur viðskiptamönnum sínum til tryggingar skuldum allt að 5.000.000 króna auk vaxta og kostnaðar. Þar sem ekki hafi verð komið að útgáfu bókarinnar hafi ekki verið unnt á þessu tímamarki að innheimta viðskiptakröfur félagsins og hafi stefndi því samþykkt þann l. mars 2001 að ábyrgjast yfirdráttarskuld á reikningi félagsins allt að 4.200.000 krónum til þess að unnt væri að ljúka gerð bókarinnar. Stefndi heldur því fram að samkomulag hafi verið um að ábyrgðin félli niður þegar reikningar og innheimtukröfur hefðu verið afhentar stefnanda. Stefndi samþykkti að nýju sjálfskuldarábyrgð á yfirdrætti á tékkareikningi nr. 1147 allt að 700.000 krónum með yfirlýsingu dags. 6. jú1í 2001. Í sjálfskuldaryfirlýsingu þessari komi skýrlega fram að upphæð hámarksheimildar sem ábyrgst er sé 700.000 króur og sé skuldbindingin skilgreind þannig: "Ábyrgðarmaðurinn gengst í ábyrgð á skuldbindingu viðskiptamanns sem sinni eigin skuld, en það nefnist sjálfskuldarábyrgð, allt í samræmi við tilgreinda skilmála á fram- og bakhlið þessa skjals og almenn viðskiptakjör einstaklinga við Landsbankann svo og almenna ábyrgðarskilmála. Ábyrgðin er bundin við hámarksfjárhæð nema það sé sérstaklega tekið fram hér að neðan." Á bakhlið yfirlýsingarinnar sé kveðið á um í 3. gr. að ábyrgðarmaður takmarki ábyrgð sína við ákveðna fjárhæð en beri að greiða auk þess vexti og kostnað sem fylgi bankalegri kröfugerð, standi aðalskuldari ekki við umsamda greiðsluskyldu, svo og kostnað of lögfræðilegri innheimtu þeirrar skuldar sem ábyrgðinni er ætlað að tryggja. Af þessu megi ljóst vera að ábyrgðin frá 6. jú1í 2001 hafi kveðið á um hámarksábyrgð stefnda á yfirdrætti á tékkareikningi nr. 1147 og því ljóst að fyrri ábyrgð hafi verið niður fallin enda í samræmi við fullyrðingar stefnda um málsatvik og samninga aðila. Stefndi hafi greitt upp ábyrgð sína samkvæmt þessari ábyrgð þann 3. júní 2003 og beri kvittun stefnanda áritunina "lokagreiðsla ábyrgðar nr. 1147". Á því er byggt að með því hafi hann efnt að fullu ábyrgðir þær sem hann gekk í fyrir yfirdrætti á tékkareikningi nr. 1147 enda hafi ábyrgðaryfirlýsingin frá 1. mars 2001 verið fallin niður við útgáfu hinnar síðari eða að minnsta kosti í síðasta lagi fallið niður við útgáfu hennar. Því er haldið fram að með vísan til stöðu aðila beri að meta allan vafa um efnisinnihald skjala og samninga um sjálfsskuldarábyrgðir stefnda í hag. Stefndi bendir jafnframt á máli sínu til stuðnings að ábyrgðar þeirrar sem stefnandi krefur í máli þessu sé ekki getið í skráningu Reiknistofu bankanna um fjárhagsstöðu einstaklinga en aðilar að reiknistofunni hafa skuldbundið sig til þess að skrá slíkar skuldbindingar þannig að einstaklingar geti fengið heildaryfirlit um skuldbindingar sínar í bankakerfinu. Stefndi styður kröfur sínar við almennar reglur samninga- og kröfuréttar um samninga og gildi sjálfskuldarábyrgða. Málskostnaðarkrafa stefnda styðst við 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991. Stefndi er ekki virðisaukaskattskyldur aðili samkvæmt lögum nr. 50/1988 og ber því nauðsyn til að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar. NIÐURSTAÐA Í máli þessu krefur stefnandi stefnda Ingólf Ingvarsson um greiðslu samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingu stefnda frá 1. mars 2001 þar sem stefndi ábyrgist skuldbindingar meðstefnda Suðvestan tveggja ehf. vegna reikningsláns á reikningi nr. 1147 og er upphæð hámarksheimildar 4.200.000 króna að því er fram kemur á yfirlýsingunni sem er sú fjárhæð sem þessi stefndi er krafinn um auk vaxta og kostnaðar. Ekki er tilgreind nein takmörkun ábyrgðar stefnda og ekki eru henni sett tímamörk í yfirlýsingu þessari. Leiðir þannig ekki af efni yfirlýsingarinnar sjálfrar að hún sé niður fallinn. Stefndi heldur því fram að um það hafi verið samið að ábyrgðin félli úr gildi þegar reikningar viðskiptaaðila meðstefnda og innheimtukröfur hefðu borist stefnanda og segir í greinargerð hans að útibússtjóri stefnanda geti staðfest þetta. Þessari staðhæfingu var mótmælt af Tómasi Hallgrímssyni, þá svæðisstjóra stefnanda og Kolbrúnu Stefánsdóttur, útibússtjóra hjá stefnanda og hefur stefnda ekki tekist sönnun um það að yfirlýsing hans hafi fallið úr gildi vegna samkomulags um það við stefnanda. Stefndi Ingólfur gaf út yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð 6. júlí 2001 að fjárhæð 700.000 krónur til tryggingar skuld meðstefnda vegna reikningslaáns á sama reikningi og fyrr er getið. Stefndi greiddi stefnanda 810.000 krónur 3. júní 2003 og segir í kvittun til hans dagsettri þann dag að þar sé um að ræða lokagreiðslu ábyrgðar nr. 1147. Stefndi heldur því fram að með útgáfu þeirrar yfirlýsingar hafi hin fyrri frá 1. mars sama árs fallið niður. Telja má augljóst að yfirlýsingin frá 6. júlí hafi verið gefin til frekari tryggingar skuldum meðstefnda Suðvestan tveggja ehf. og að með henni hafi stefndi leystst undan skyldum sínum samkvæmt yfirlýsingunni frá 1. mars. Er því þessari málsástæðu stefnnda hafnað. Samkvæmt framansögðu verða kröfur stefnanda á hendur stefnda Ingólfi Ingvarssyni teknar til greina með vöxtum eins og greinir í dómsorði. Af hálfu stefnda Suðvestan tveggja ehf. hefur ekki verið sótt þing og verður málið dæmt gagnvart honum eftir kröfum og málatilbúnaði stefnanda og verða kröfu stefnanda teknar til greina að öllu leyti. Eftir úrslitum málsins verða stefndu dæmdir in soildum til að greiða stefnanda 500.000 krónur í málskostnað. Allan V. Magnússon héraðsdómari kvað upp dóminn. DÓMSORÐ Stefndi, Suðvestan tveir ehf. greiði stefnanda, Landsbanka Íslands hf. 7.566.433,03 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af 8.327.891,03 krónum frá 1. október 2002 til 3. júní 2003, en af 7.566.433,03 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Stefndi, Ingólfur Ingvarsson, greiði stefnanda, Landsbanka Íslands, in solidum með stefnda, Suðvestan tveimur ehf., 4.200.000 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1. október 2002 til greiðsludags. Staðfestur er veðréttur stefnanda í viðskiptakröfum í innheimtuþjónustu Landsbanka Íslands, Höfðabakkaútibúi og kjörbók nr. 0116-05-62636, sem innheimtar kröfur ráðstafast inn á, samkvæmt handveðsbréfi nr. 100281 útgefnu 30. janúar 2001 af stefnda Suðvestan tveimur ehf. að fjárhæð 5.000.000 króna. Stefndi Suðvestan tveir ehf. og stefndi Ingólfur Ingvarsson greiði stefnanda Landsbanka Íslands óskipt 500.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 494/2002
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Ingibjörg Benediktsdóttir. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. nóvember 2002. Kærumálsgögn bárust réttinum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 4. nóvember 2002, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 13. nóvember nk. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Verður að ætla að varnaraðili kæri til að fá úrskurð héraðsdómara felldan úr gildi. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Lögreglustjórinn í Reykjavík hefur krafist þess X verði á grundvelli a-liðar 1. mgr. 103. gr. laga um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991 gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 13. nóvember 2002, kl. 16:00. Í greinargerð lögreglustjóra kemur fram að í gær um kl. 14.43 hafi lögreglu verið tilkynnt um yfirstandandi innbrot í fyrirtækið [...] í Reykjavík. Þar hafði verið brotist inn og stolið tölvubúnaði og hugbúnaði að verðmæti alls um kr. 13.000.000-15.000.000. Hafi vitni komið að einum aðila á vettvangi og hafi maður flúið af vettvangi sest inn í bifreiðina [...]. Skömmu síðar hafi lögreglu verið tilkynnt um að tveir drengir væru að bera ýmsa muni úr ofangreindri bifreið og í gám við [...]. Þegar lögregla kom á vettvang sá hún framangreindan X og passaði lýsing vitnis á klæðaburði og útliti eins mannanna á innbrotsstað við klæðaburð og útlit kærða. Þegar hann varð lögreglu var hljóp hann í burtu en náðist skömmu síðar. Að mati lögreglunnar séu því miklir hagsmunir af því að orðið verði við kröfu hennar svo ofangreint mál verði upplýst. Sigurður H. Stefánsson héraðsdómari kvað upp úrskurðinn.
|
Mál nr. 299/2000
|
Kærumál Nauðungarsala Kæruheimild Frávísun frá Hæstarétti
|
Kærumáli var vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti þar sem skilyrði 3. málslið 1. mgr. 79. gr. laga nr. 90/1991 fyrir kæru úrskurðar héraðsdóms var ekki fullnægt, en samanlögð fjárhæð krafna náði ekki áfrýjunarfjárhæð, sbr. 1. mgr. 152. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 6. gr. laga nr. 38/1994.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 14. júlí 2000, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 31. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 6. júlí 2000, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á Selfossi 5. júní 2000 um að óbreytt skyldi standa frumvarp til úthlutunar á söluverði sumarbústaðar á lóð nr. 15 í landi Öndverðarness I í Grímsnes- og Grafningshreppi ásamt tilheyrandi lóðarréttindum. Um kæruheimild vísa sóknaraðilar til 79. gr., sbr. 85. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Þeir krefjast þess að ákvörðun sýslumanns verði breytt á þann veg að þeir fái úthlutað af söluverðinu annars vegar 92.449 krónum samkvæmt kröfulýsingu 4. apríl 2000 og hins vegar 143.578 krónum samkvæmt kröfulýsingu 6. sama mánaðar. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Samkvæmt 3. málslið 1. mgr. 79. gr. laga nr. 90/1991 er það skilyrði fyrir kæru úrskurðar um það efni, sem mál þetta varðar, að fullnægt sé almennum skilyrðum til að áfrýja dómi í einkamáli. Samanlögð fjárhæð krafna sóknaraðila, sem þeir leitast við að fá greiddar af söluverði áðurnefndrar fasteignar, nær ekki áfrýjunarfjárhæð samkvæmt 1. mgr. 152. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 6. gr. laga nr. 38/1994. Verður málinu því vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti. Kærumálskostnaður dæmist ekki. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá Hæstarétti. Kærumálskostnaður fellur niður. Úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 6. júlí 2000. Mál þetta var þingfest hinn 21. júní sl., en tekið til úrskurðar í dag. Sóknaraðilar eru Múrarafélag Reykjavíkur, kt. 470269-7580 og Múrarameistarafélag Reykjavíkur, kt. 470269-1899, en varnaraðili er Ólafur Óskar Einarsson, kt. 171047-5609. Með bréfi Gunnars Sæmundssonar, hrl., lögmanns sóknaraðila, dagsettu 7. júní sl., en mótteknu af dóminum degi síðar, kröfðust sóknaraðilar, að ákvörðun Sýslumannsins á Selfossi um úthlutun, nauðungarsöluverðs fasteignarinnar, sumarhús nr. 15 í landi Öndverðarness I í Grímsnesi, er varðar kröfur skv. uppboðsskjölum nr. 24 og 26, verði hnekkt og úrskurðað verði, að kröfur sóknaraðila skv. kröfulýsingum á uppboðsskjölum nr. 24 og 26 skuli teknar til greina við úthlutun uppboðsverðs, að því leyti sem það hrekkur til. Af hálfu varnaraðila hefur því verið lýst yfir að varnaraðili geri ekki sérstakar kröfur í máli þessu og leggi það í mat dómsins hvort kröfur sóknaraðila séu réttmætar. Þá hefur Sýslumaðurinn á Selfossi hefur sent dómara athugasemdir um málefnið. Samkvæmt gögnum málsins eru málavextir þeir helstir að að sóknaraðilar lögðu fram beiðni um nauðungarsölu á fasteign varnaraðila, sumarhúsi nr. 15 í landi Öndverðarness í Grímsnesi, dags. 5. nóvember 1999. Var beiðnin á grundvelli aðfarargerðar á hendur varnaraðila dags. 21. september 1998. Hinn 11. janúar sl. var krafan tekin fyrir hjá Sýslumanninum á Selfossi. Fyrsta uppboðið fór svo fram á sama stað þann 14. mars sl. Framhaldsuppboð fór fram á fasteigninni sjálfri þann 6. apríl sl.. Þar lýstu sóknaraðilar í söluverð fasteignarinnar tveimur kröfum sem ekki höfðu áður komið fram. Í fyrsta lagi er um að ræða kröfu sem sundurliðast svo: Í kröfulýsingunni kom fram að sóknaraðilar séu eigendur orlofslands múrara í Öndverðarnesi og leigi þar sumarhúsalóðir til félagsmanna og sé leigufjárhæð ákveðin fyrir eitt ár í senn. Lóð varnaraðila sé ein þeirra lóða sem um ræðir, en sóknaraðilar hafi tekið dóm og látið gera fjárnám fyrir eldri leiguskuld en þeirri sem kröfulýsingin lúti að. Við uppboðið komu fram upplýsingar um að varnaraðili ætti ógreiddar kröfur sóknaraðila um greiðslu vegna vatnsveitu, að fjárhæð kr. 143.000. Var sú kröfulýsing bókuð og jafnframt bókað um að skrifleg kröfulýsing yrði send sýslumanni síðar. Skrifleg kröfulýsing var send sýslumanni síðar sama dag og er hún nánar þannig: Í kröfulýsingunni kom fram að um sé að ræða kostnaðarhluta varnaraðila vegna kaldavatnslagnar, sem lögð hafi verið um orlofsbyggðina í Öndverðarnesi á árunum 1998 og 1999. Hinn 4. maí birti Sýslumaðurinn á Selfossi frumvarp til úthlutunar á söluverði fasteignarinnar, þar sem greiddar eru upp allar framkomnar kröfur, að undanskildum þeim tveimur kröfum sóknaraðilar sem síðar komu fram og áður er lýst. Frumvarpið er svofellt: Frestur til mótmæla var til 19. maí sl. Með bréfi, dags. 9. maí sl. mótmæltu sóknaraðilar frumvarpinu. Samkvæmt 1. mgr. 52. gr. laga nr. 90/1991, um nauðungarsölu, fundaði sýslumaður um mótmælin hinn 5. júní sl.. Á þeim fundi var sóknaraðilum tilkynnt að frumvarpið myndi standa óbreytt, en sóknaraðilar kváðust þá mundu leggja málið til úrlausnar fyrir dómi. Sóknaraðilar halda því fram að með því að lýsa í uppboðsandvirðið framangreindri kröfu um greiðslu lóðarleigu vegna áranna 1999-2000 og kröfu vegna vatnslagnar, þá hafi þeir „orðið aðilar að uppboðinu vegna þessara tveggja krafna skv. 4. tölulið 2. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu.”. Um málsástæður vísa sóknaraðilar „til 1. mgr. 52. gr. laga nr. 90/1991 en umræddar kröfur tengjast uppboðsandlaginu með þeim hætti sem greinir í 4. tölulið 2. gr. sömu laga. Ennfremur er á því byggt að [sóknaraðilar] hafi á lögmætan hátt gerst aðilar að uppboðinu þeirra vegna.”. Þá kom fram hjá lögmanni þeirra fyrir dómi að líta beri einnig til þess að varnaraðili hafi með leigusamningi við sóknaraðila skuldbundið sig til að greiða leigu og taka þátt í framkvæmdum við vatnslagnir um sumarhúsahverfið í landi Öndverðarness. Sóknaraðilum var heimilt að skjóta máli þessu til dómsins samkvæmt 1. mgr. 52. gr. laga nr. 90/1991, um nauðungarsölu. Eins og að framan segir vísa sóknaraðilar einnig sérstaklega til 4. tl. 2. gr. laga nr. 90/1991, um nauðungarsölu og segja það ákvæði leiða til þess að umþrættar kröfur þeirra skuli teknar til greina, þar sem kröfurnar tengist uppboðsandlaginu með sérstökum hætti. Ákvæði 4. töluliðar 2. gr. laga nr. 90/1991, um nauðungarsölu, fjallar hins vegar einungis um það hverjir geti verið aðilar að uppboði, en hefur ekki að geyma reglu sem lýtur beinlínis að því hver skuli fá úthlutað af uppboðsandvirði fasteignar sem seld er. Umræddar kröfur njóta ekki veðréttar í eigninni. Var það því rétt ákvörðun hjá sýslumanni að taka kröfurnar ekki til greina við úthlutun söluverðs samkvæmt VIII. kafla laga nr. 90/1991, um nauðungarsölu. Ólafur Börkur Þorvaldsson, dómstjóri, kveður upp þennan úrskurð. Úrskurðarorð: Hafnað er kröfu sóknaraðila um breytingu á frumvarpi Sýslumannsins á Selfossi, um úthlutun á söluandvirði sumarbústaðalóðar nr. 15 í landi Öndverðarness I í Grímsnes- og Grafningshreppi, vegna nauðungarsölu á eigninni hinn 6. apríl 2000.
|
Mál nr. 46/1999
|
Vinnuslys Skaðabætur Líkamstjón Örorka Sakarskipting
|
G slasaðist við vinnu sína hjá Í. Var hann við málningarvinnu þegar stigi sem hann notaði til verksins rann til á gólfinu með þeim afleiðingum að G féll niður og slasaðist. Ekki var gengið þannig frá stiganum að hann gæti ekki runnið til og voru gólf nýlökkuð og hál. Talið var að rekja mætti slysið til vanbúnaðar stigans og að verkstjóri hefði ekki haft nægilegt eftirlit með vinnubrögðum G, en jafnframt að G hefði getað gert sér grein fyrir að hættulegt væri að nota stigann á hálu gólfinu, án þess að gerðar væru sérstakar ráðstafanir til þess að hann rynni ekki til. Var af þeim sökum talið hæfilegt að G bæri 1/3 hluta tjóns síns sjálfur. Talið var að um bætur til G fyrir varanlega örorku og miska ætti að fara samkvæmt matsgerð örorkunefndar, enda hefði henni ekki verið hnekkt með mati dómkvaddra manna. Þar sem G hafði þegar fengið greiddar frá ábyrgðartryggjanda Í hærri bætur en honum bar samkvæmt framangreindri niðurstöðu var Í sýknað af kröfum hans.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. febrúar 1999. Krefst hann aðallega sýknu af kröfum stefnda, en til vara að kröfur hans verði lækkaðar. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Svo sem greinir í héraðsdómi slasaðist stefndi við vinnu sína í fiskimjölsverksmiðju áfrýjanda 7. júlí 1993. Í umsögn Vinnueftirlits ríkisins um slysið segir meðal annars svo: „Tildrög slyssins voru þau að slasaði var að mála rör á vegg í um 2 metra hæð og notaði hann stiga til verksins stiginn rann til á gólfinu með þeim afleiðingum að slasaði féll niður og ristarbrotnaði á vinstra fæti. Aðstæður á slysstað voru þær að gólfið er lakkað og þar af leiðandi hált. Engir skór úr mjúku efni voru á neðri enda stigans og engar skorður notaðar til að hindra að stiginn geti runnið til á gólfinu. Stiginn er 3 metra langur og 0,55 m breiður og uppstig er 0,28 m og er uppistaða úr verkpalli, en nothæfur sem stigi ef settir yrðu skór á endann á honum úr t.d. plasti eða gúmmíi og gerðar ráðstafanir til að hann geti ekki runnið til. Aðalorsök slyssins er sú að ekki eru skór úr mjúku og riffluðu efni á neðri enda stigans eða gengið þannig frá honum að hann geti ekki runnið til.” Stefndi lýsti aðdraganda slyssins þannig fyrir dómi, að verkstjórinn á vinnustaðnum hafi gefið starfsmönnum fyrirmæli um að mála á soðkjarnalofti fiskimjölsverksmiðjunnar og nota stiga til verksins. Tveir stigar hafi verið á staðnum. Stefndi hafi tekið annan þeirra, en samstarfsmaður hans hinn. Alvanalegt hafi verið að nota fyrrnefnda stigann „þó hann sé ekki löglegur”. Stefndi kvaðst hafa gert sér grein fyrir vanköntum stigans, en starfsmönnum hafi ekki verið bannað að nota hann. Hafi stefndi og margir aðrir notað stigann oft áður. Aðspurður um hvort ekki hefði hvarflað að honum að reyna að festa stigann, kvaðst stefndi hafa prófað stöðugleika hans, en svo haldið að „þetta væri í lagi”. Guðjón Engilbertsson verkstjóri skýrði svo frá fyrir dómi að gólf soðkjarnaloftsins hafi verið nýlega lakkað og mjög hált. Hann bar einnig að einfalt hefði verið að binda stigann fastan, en til þess hefði stefndi að öllum líkindum orðið að fara upp í stigann. Hann kvað ennfremur að unnt hefði verið að festa stigann með því að leggja planka fyrir neðan hann. Í framburði sínum fyrir lögreglu sagðist Gunnar ekki hafa vitað af því að stefndi notaði stigann, sem ekki var í lagi. Hann bætti því þó við, að hann hefði átt að fylgjast með því að Gunnar notaði þau verkfæri, sem væru í lagi. Þeirri staðhæfingu stefnda hefur ekki verið andmælt, að áfrýjandi hafi látið viðgangast að starfsmenn í fiskimjölsverksmiðju hans notuðu stiga þann, sem málið er risið af. Þegar litið er til þess, sem nú var rakið, verður að telja að rekja megi slysið til vanbúnaðar umrædds stiga og að verkstjóri hafði ekki nægilegt eftirlit með vinnubrögðum stefnda. Við mat á sök verður þó einnig að hafa í huga þátt stefnda. Þegar slysið bar að höndum var hann tæplega sextugur og hafði langa reynslu sem háseti og stýrimaður á fiskiskipum. Hann hafði unnið hjá áfrýjanda á sjó og í landi frá árinu 1985. Telja verður að stefndi hafi getað gert sér grein fyrir að hættulegt var að nota stigann á hálu gólfinu, án þess að gerðar væru sérstakar ráðstafanir til þess að hann rynni ekki til. Verður því að leggja nokkra sök á stefnda. Þykir hæfilegt að hann beri 1/3 hluta tjóns síns, en áfrýjandi 2/3 hluta. II. Aðila greinir á um fjárhæð skaðabóta fyrir tjón það, sem stefndi hlaut af slysinu. Lýtur ágreiningurinn að fjórum atriðum, varanlegri örorku, bótum fyrir þjáningar, bótum fyrir varanlegan miska og bótum fyrir tímabundið atvinnutjón í nokkra daga í febrúar og mars 1995. Um ákvörðun bótafjárhæðar vegna slyss stefnda fer eftir skaðabótalögum nr. 50/1993 eins og þau voru áður en ýmsum ákvæðum þeirra var breytt með lögum nr. 42/1996 og lögum nr. 37/1999. Svo sem lýst er í héraðsdómi var varanleg örorka stefnda metin tvisvar. Annars vegar af Sigurjóni Stefánssyni lækni 18. mars 1996 og hins vegar af örorkunefnd 12. maí 1997. Niðurstaða fyrrnefnda matsins var sú, að varanleg örorka samkvæmt 5. gr. laga nr. 50/1993 væri 25%, en mats örorkunefndar 8%. Mat eftir 5. gr. laga nr. 50/1993 beinist að því að meta svonefnda fjárhagslega örorku, það er varanlega skerðingu á getu manns til að afla vinnutekna um ókomin ár. Til grundvallar mati á fjárhagslegri örorku liggja því ekki einungis læknisfræðileg atriði, heldur einnig fjárhagslegir og félagslegir þættir. Að örorkumatinu 18. mars 1996 stóð einn læknir, en matið 12. maí 1997 var gert af tveimur læknum og einum lögfræðingi. Fyrirliggjandi matsgerð örorkunefndar er fullgilt sönnunargagn og hefur henni ekki verið hnekkt með mati dómkvaddra manna. Verður því ekki fallist á að örorkubætur til stefnda verði ákveðnar á grundvelli örorkumatsins frá 18. mars 1996. Ábyrgðartryggjandi áfrýjanda, Tryggingamiðstöðin hf., hefur greitt stefnda fullar bætur fyrir 8% varanlega örorku samkvæmt mati örorkunefndar. Nam sú greiðsla 144.571 krónu eftir að frá hafði verið dregið slysatryggingarfé, sem stefndi fékk úr samningsbundinni atvinnuslysatryggingu launþega. III. Ekki er komið fram hve lengi stefndi var rúmfastur vegna slyssins, en Tryggingamiðstöðin hf. greiddi honum 24. nóvember 1997 þjáningabætur fyrir tímabilið frá slysdegi í samtals 42 daga. Nam greiðslan 59.640 krónum og miðaðist við að stefndi hafi verið rúmfastur allan þann tíma. Stefndi krefst þjáningabóta fyrir 145 daga til viðbótar. Í vottorði læknis á sjúkrahúsi og heilsugæslustöð Vestmannaeyja 14. október 1993 segir, að stefndi hafi verið í gifsi í 6 vikur frá slysdegi og sé enn töluvert aumur. Í vottorði sama læknis 13. janúar 1994 kemur fram að eftir gifsmeðferðina hafi líðan stefnda verið þokkaleg. Síðan hafi farið að bera á miklum verkjum við gang. Í desember 1993 hafi hann enn verið með talsverða verki. Læknirinn ritaði þriðja vottorðið vegna slyssins 29. ágúst 1997. Segir þar að stefndi hafi enn mjög mikla verki í fætinum og allt álag valdi slæmum verkjum og helti. Meðal málsgagna er vottorð læknis á bæklunarlækningadeild Borgarspítalans 13. október 1995. Þar kemur fram að stefndi leitaði þrisvar til læknisins. Í fyrsta skiptið 29. nóvember 1993 hafi stefndi kvartað um að hann hefði verki við gang og bólgnaði upp. Hafi verið ákveðið að útvega stefnda spelku á vinstri fót til að minnka einkenni. Næst hafi stefndi haft samband við lækninn 22. ágúst 1994. Hafi stefndi skýrt svo frá, að hann hafi getað unnið í spelkunni og það hafi bjargað sér að verulegu leyti. Síðast hafi stefndi vitjað læknisins 12. janúar 1995 og þá haft nokkur óþægindi frá vinstra fæti. Læknisfræðilegs mats um hve lengi stefndi teljist hafa verið veikur eftir slysið nýtur ekki við. Skýra verður 1. mgr. 3. gr. laga nr. 50/1993 svo, að maður teljist almennt ekki vera veikur í skilningi ákvæðisins þegar liðinn er sá tími, sem hann er til lækninga í kjölfar slyss, sem bóta er krafist fyrir. Þegar litið er til framangreindra upplýsinga um sjúkrasögu stefnda eftir slysið 7. júlí 1993 verður lagt til grundvallar, að hann hafi verið veikur í merkingu 1. mgr. 3. gr. laga nr. 50/1993 þar til síðla sumars eða snemma hausts árið 1993. Verður því ekki fallist á með stefnda að hann teljist hafa verið veikur þar til snemma í janúar 1994. IV. Stefndi telur sig með vísun til örorkumats Sigurjóns Stefánssonar 18. mars 1996 eiga rétt á bótum fyrir 15% varanlegan miska, en áfrýjandi heldur fram, að miða beri slíkar miskabætur við mat örorkunefndar, sem taldi miskann vera 12%. Telja verður að einróma álit örorkunefndar, sem meðal annars var skipuð tveimur læknum, nægi til að hnekkja mati Sigurjóns Stefánssonar læknis. Tryggingamiðstöðin hf. greiddi 24. nóvember 1997 stefnda 525.338 krónur í bætur fyrir 12% varanlegan miska samkvæmt 4. gr. laga nr. 50/1993. V. Í héraðsdómsstefnu krafðist stefndi undir sérstökum kröfulið 28.471 krónu úr hendi áfrýjanda. Var kröfuliðurinn skýrður þannig að hann væri „tímabundið tekjutap vegna læknisrannsókna, sbr. dskj. nr. 19.” Skjal þetta er bréf áfrýjanda 14. febrúar 1995, þar sem staðfest er að stefndi hafi ekki komið til vinnu nánar tiltekna sex daga og því ekki fengið laun fyrir þá. Í bréfinu segir einnig, með vísun til nánar tiltekinna upplýsinga um laun starfsmenn, sem unnu sambærileg störf, að gera megi ráð fyrir að laun stefnda á umræddum tíma hefðu orðið 28.471 króna með orlofsfé. Áfrýjandi vefengir ekki að stefndi hafi orðið fyrir tjóni, sem þessari fjárhæð nemur, vegna nauðsynlegra ferða hans frá Vestmanneyjum til Reykjavíkur í því skyni að leita til læknis vegna afleiðinga slyssins. Ekki eru efni til að sýkna af þessum kröfulið á grundvelli þess, að um sé að ræða „tímabil eftir að tímabundnu atvinnutjóni var lokið”, eins og áfrýjandi hefur haldið fram. VI. Svo sem að framan segir greiddi Tryggingamiðstöðin hf. 24. nóvember 1997 stefnda 144.571 krónu í bætur fyrir varanlega örorku, 59.640 krónur í þjáningabætur og 525.338 krónur í bætur fyrir varanlegan miska. Auk höfuðstólsins, 729.549 króna, voru stefnda greiddir vextir og útlagður kostnaður, þar á meðal þóknun til lögmanns hans. Bætur þessar voru miðaðar við að stefndi bæri engan hlut tjóns síns sjálfur. Þótt hér að ofan hafi verið fallist á, að stefndi hafi átt rétt á þjáningabótum fyrir nokkuð lengra tímabil en lagt var til grundvallar í uppgjörinu 24. nóvember 1997, svo og bótum að fjárhæð 28.471 krónur vegna tjóns í tengslum við ferðir til læknis, er ljóst að hann hefur fengið meiri bætur en honum ber samkvæmt niðurstöðu dómsins um sakarskiptingu. Verður áfrýjandi því sýknaður af kröfum stefnda. Rétt þykir að hvor aðili beri sinn málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Áfrýjandi, Ísfélag Vestmannaeyja hf., er sýkn af kröfum stefnda, Gunnars Þórs Þorbergssonar. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Suðurlands 12. janúar 1999. Mál þetta höfðaði Gunnar Þór Þorbergsson, kt. 261033-2409, Brekastíg 33, Vestmannaeyjum, með stefnu dagsettri og birtri 12. júní 1998 gegn Ísfélagi Vestmannaeyja hf., kt. 660169-1219. Hann stefndi einnig til réttargæslu Tryggingamiðstöðinni hf., kt. 660269-2079. Málið var dómtekið 17. desember sl. Stefnandi krefst greiðslu á kr. 2.084.966 með 2% vöxtum frá 7. júlí 1993 til 18. apríl 1996, að frádregnum kr. 51.864, en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar, auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun. Frá kröfunni verði þó dregnar kr. 729.549. Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda, til vara að kröfur hans verði lækkaðar. Þá krefst stefndi málskostnaðar. Stefnandi er verkamaður í fiskimjölsverksmiðju stefnda. Þann 7. júlí 1993 var hann að hreinsa og mála rör í soðkjarnahúsinu. Rörin voru í um tveggja metra hæð frá gólfi og stóð stefnandi í stiga. Stiginn rann og féll niður á gólfið. Við fallið klemmdist vinstri fótur stefnanda undir einu þrepi stigans þannig að hælbein og neðri endi sperrileggs brotnaði. Ekki voru nein vitni beint að slysinu, en atvik eru óumdeild. Guðjón Engilbertsson, verkstjóri hjá stefnda, hafði falið stefnanda að vinna verkið. Gólfið í salnum var nýmálað og hált. Tveir stigar voru til á staðnum og sagði stefnandi að annar hefði verið í notkun þegar hann hóf verkið og hefði hann því notað þann sem lakari var, en það var ekkert gúmmí á endanum á honum. Slysið var tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins 27. september og segir í skýrslu þess, sem sögð er byggð á lögregluskýrslum og skoðun á vettvangi, að gólfið hafi verið nýlakkað og því hált. Engir skór úr mjúku efni hafi verið á neðri enda stigans og engar skorður verið notaðar til að hindra að stiginn gæti runnið til. Er þetta talið vera aðalorsök slyssins, þ.e. að skó vantaði á stigann og að ekki var gengið þannig frá honum að hann gæti ekki runnið til. Gert var að meiðslum stefnanda á sjúkrahúsinu í Vestmannaeyjum. Í stefnu segir að hann hafi átt við stöðuga verki að stríða í fætinum. Hafi hann verið óvinnufær til 10. janúar 1994. 29. nóvember 1993 hafi hann leitað til Ragnars Jónssonar, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum á Sjúkrahúsi Reykjavíkur. Í gögnum málsins kemur fram að hann hafi verið á biðlista eftir staurliðsaðgerð, en hún hefur ekki farið fram, en mun vera fyrirhuguð á næstunni. Stefnandi leitaði til Sigurjóns Stefánssonar, sérfræðings í geðlæknisfræði og klínískri taugalífeðlisfræði, um mat á varanlegri örorku sinni. Matsgerð læknisins er dagsett 18. mars 1996 og segir þar m.a.: „Samantekt: Þessi 61 árs gamli maður varð fyrir slysi við vinnu sína þann 07.07.1993. Kom í ljós brot á distalt hluta tibiu og einnig hælbeini vinstra megin. Hann var meðhöndlaður conservativt. Röntgenmyndir þann 12.01.1995 sýna slit á milli calcaneus og cuboideum beina. Hann hefur enn töluverð einkenni frá vinstra fæti og hafa þessi einkenni haft áhrif á vinnugetu hans og daglegt líf. Samkvæmt upplýsingum frá Ísfélaginu í Vestmannaeyjum, þar sem hann starfar, hafa laun hans skerst talsvert (20%) eftir slysið. Niðurstaða: Nú eru um 33 mánuðir liðnir frá því slysið átti sér stað og því ólíklegt að frekari bati verði. Hins vegar má búast við versnandi einkennum þegar frá líður vegna vaxandi slitbreytingar. Enginn vafi virðist leika á að afleiðingar slyssins hafa skert vinnugetu og álagsþol verulega. Eðlilegt er að meta nú örorku og miska slasaða af völdum slyssins og miðast það mat við skaðabótalög nr. 50/1993. [Tímabundið atvinnutjón skv. 2. gr. skaðabótalaga 100% í sex mánuði. Varanlegur miski skv. 4. gr. 15%. Varanleg örorka skv. 5. gr. 25%.]” Eftir að matsgerð læknisins lá fyrir óskaði réttargæslustefndi álitsgerðar Örorkunefndar um miskastig og varanlega örorku stefnanda. Álitsgerð nefndarinnar er dagsett 12. maí 1997, en að henni stóðu formaður nefndarinnar, Ragnar Halldór Hall, hæstaréttarlögmaður, og læknarnir Magnús Páll Albertsson og Magnús Ólason. Stefnandi var skoðaður af Magnúsi Páli Albertssyni 21. apríl 1997. Í álitsgerðinni segir m.a.: „Líðan nú og afleiðingar slyssins Gunnar kveðst vera verkjalaus í fætinum í góðri hvíld og segir sér einnig líða ágætlega við gang á jafnsléttu ef hann gengur rólega og án aukaálags eins og við burð eða þess háttar. Gunnar kveðst á þennan hátt ráða við rólegan gang í u.þ.b. einn km áður en hann fer að fá verki í vinstri fótinn. Gangi Gunnar Þór hins vegar á ósléttu eða með álagi og átökum fær hann alltaf verki í vinstri fót og segir hann gang í stigum mjög erfiðan. Þá sækir bjúgur eða þroti á fótinn eftir álag og áreynslu og eftir vinnu vaknar hann stundum á morgnana með þrútinn fót en sérstaklega ef dagurinn áður hefur verið erfiður. Gunnar Þór kveðst ganga með helti en segir ástandið hafa lagast eitthvað upp á síðkastið eftir að hann fór að nota eitthvað krem gegn þrotanum. Afleiðingar slyssins fyrir utan það sem hér er þegar talið eru aðallega þær að Gunnar Þór ræður ekki við sömu vinnu og áður, er í léttari vinnu nú og ræður heldur ekki við að taka neina aukavinnu eins og hann gerði talsvert af áður fyrr. Skoðun þann 21. apríl 1997 Gunnar Þór er í ágætu jafnvægi og glaðlegur er samtalið fer fram. Svarar hann greiðlega þeim spurningum sem fyrir hann eru lagðar. Hann gengur með nokkurri helti vinstra megin og á erfitt með að ganga á tám og hælum en getur það með erfiðleikum. Aftan frá séð er skekkja í vinstri hæl út á við um 10 15°(valgus skekkja) en sambærileg lína hægra megin er 0°. Þegar Gunnar Þór stendur í fótinn er fóturinn nokkuð útflattur og ilin sigin. Það eru þreifieymsli neðan við ökklakúlu utanvert vinstra megin eða yfir liðum milli hælbeins og völubeins. Það er vægur þroti í fætinum. Til staðar eru góðir púlsar í slagæðum bæði ofan á rist og aftan við ökklakúlu innanvert beggja vegna. Ökklar eru stöðugir beggja vegna og ekki merki um los á liðböndum. Hreyfigeta í vinstri ökkla er vægt minnkuð en Gunnar Þór getur lyft upp um báða ökkla (dorsal extensio) um 40° en beygja niður á við (plantar flexio) hægra megin er 45°en vinstra megin 30°. Hreyfingar í liðum milli völu- og hælbeins, þ.e. snúningshreyfingar í fætinum (inversio og eversio) eru eðlilegar hægra megin en mikið skertar vinstra megin. Þeim hreyfingum fylgir verkur. Taugaskoðun í fótum er eðlileg. Þótt sinaviðbrögð séu dauf þá eru þau samhverf. Skoðun á mjöðmum og hnjám er eðlileg. Niðurstaða: Gunnar Þór hefur verið sjómaður lengst af starfsævi sinnar. Hann hefur unnið í landi hjá Ísfélaginu í Vestmannaeyjum frá 1988 89. Gunnar Þór lenti í vinnuslysi 7. júlí 1993 er stigi sem hann stóð í rann undan honum þannig að hann féll í gólfið. Hlaut hann við þetta brot á hælbeini vinstra megin og afrifubrot í neðri enda sperrileggs. Eftir þetta var hann meðhöndlaður í gipsi í sex vikur. Hælbeinsbrotið hefur gróið með beinið nokkuð útflatt og hefur eftir þetta valdið honum vandræðum bæði hvað varðar þrota og eins hefur hann haft verki við gang og vinnu. Það eru komnar slitbreytingar í liðina milli hælbeins og völubeins og það er skert hreyfigeta í þessum liðum vinstra megin. Gunnar Þór gengur með helti og ræður ekki við sömu vinnu og áður, hvorki hvað varðar erfiði vinnunnar né heldur hvað varðar aukavinnu. Á tímabili stóð til að gera staurliðsaðgerð milli völubeins og hælbeins en frá því var horfið eftir að Gunnar hafði fengið spelkur til að nota. Það er hins vegar alls ekki útilokað að gera þurfi slíka aðgerð síðar meir. Örorkunefnd telur að eftir 1. júlí 1994 hafi Gunnar ekki getað vænst frekari bata sem máli skiptir af afleiðingum vinnuslyssins 7. júlí 1993. Að öllum gögnum virtum þykir varanlegur miski hans vegna afleiðinga slyssins hæfilega metinn 12% -tólf af hundraði-. Tekjur tjónþola eftir slys hafa verið lítið eitt lægri en þær voru árin á undan, en hann var á slysdegi rétt tæplega sextugur að aldri. Örorkunefnd telur að afleiðingar slyssins dragi nokkuð úr getu hans til öflunar vinnutekna til loka venjulegs starfsaldurs frá því sem ella hefði verið. Er varanleg örorka hans vegna afleiðinga slyssins metin 8% -átta af hundraði-.” Er niðurstaða örorkunefndar lá fyrir gengu aðilar til bótauppgjörs á grundvelli þess. Stefnandi tók við greiðslum með þeim fyrirvara að hann hygðist sækja frekari bætur í samræmi við örorkumat Sigurjóns Stefánssonar, en réttargæslustefndi áskildi sér rétt til að bera þá fyrir sig eigin sök stefnanda. Þá áskildi réttargæslustefndi sér rétt til að endurkrefja stefnanda ef greiðslan væri umfram skyldu skv. skaðabótalögum. Samkvæmt uppgjörsyfirliti frá réttargæslustefnda voru greiddar kr. 1.222.193, en greiðslan sundurliðast svo: Stefnandi telur stefnda bótaskyldan vegna tjóns sem hann hlaut af vinnuslysinu samkvæmt reglunni um húsbóndaábyrgð og ábyrgð vinnuveitanda á aðbúnaði á vinnustað. Stefnandi hafi unnið verkið samkvæmt fyrirmælum verkstjóra og notað til þess þau áhöld sem vinnuveitandi hans lagði til, þ.á m. stiga. Gólf hafi verið hál og verkstjóri hafi ekki varað stefnanda við. Stefnandi hafi ekki gert sér grein fyrir vanbúnaði stigans. Hann hafi áður verið látinn vinna með þennan stiga og það gengið áfallalaust. Stefnandi vísar til greinar 6.5 í reglum um húsnæði vinnustaða nr. 493/1987, sbr. 48. gr. reglna nr. 581/1995. Þá vísar hann til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Útreikningur stefnukröfu er byggður á örorkumati Sigurjóns Stefánssonar er áður getur. Því mati hafi ekki verið hnekkt með neinum lögformlegum hætti. Umfjöllun örorkunefndar breyti því ekki, en einn læknir nefndarinnar hafi staðið að raunverulegu mati með skoðun og viðtali við stefnanda. Þá gerir stefnandi athugasemd við það að örorkunefnd leggi aldur hans til grundvallar niðurstöðu. Telur stefnandi þetta ólögmætt, aldur leiði aðeins til lækkunar bótafjárhæða, sbr. 9. gr. skaðabótalaga. Þá telur stefnandi rangt sem fram kemur í álitsgerð nefndarinnar að laun hans hafi lækkað lítillega. Þau hafi lækkað mun meira en nefndin geri ráð fyrir. Þá mótmælir hann því að örorka hans verði lækkuð vegna þess að hann hafi harkað af sér og stundað vinnu þrátt fyrir verki í fætinum. Stefnukrafa er sundurliðuð í stefnu: Frá kröfunni vill stefnandi draga eins og áður segir fjárhæð þá er réttargæslustefndi greiddi 24. nóvember 1997. Stefndi telur að slysið verði rakið til aðgæsluleysis stefnanda sjálfs og því eigi hann sjálfur sök á því. Krefst hann þess aðallega að öll sök verði lögð á stefnanda og hann því sýknaður, en til vara að verulegur hluti sakar á slysinu verði á hann lagður og bætur því skertar vegna eigin sakar. Stefndi staðhæfir í greinargerð að stefnandi hafi tekið það upp hjá sjálfum sér að nota umræddan stiga, en ekki þann sem betri var. Stefnandi hafi verði búinn að vinna í nokkur ár í fiskimjölsverksmiðjunni og því verið vel kunnugur öllum aðstæðum. Þá hafi stefnandi ekki gert neina tilraun til að ganga þannig frá stiganum að hann gæti ekki runnið. Stefndi bendir á að Vinnueftirlit ríkisins hafi ekki gert athugasemd við gólfið, aðeins sagt að það væri hált. Varðandi mat á tjóni stefnanda vill stefndi byggja á álitsgerð örorkunefndar, en telur að örorkumat Sigurjóns Stefánssonar uppfylli ekki þær kröfur sem gerðar séu í skaðabótalögunum til mats á fjárhagslegri örorku. Um mat Sigurjóns Stefánssonar bendir stefndi á að hann hafi ekki haft nein gögn um tekjur stefnanda, mat hans hafi aðeins byggst á þeirri frásögn stefnanda að tekjur hans hefðu skerst talsvert og hafi hann nefnt 20% í því sambandi. Þá hafi örorkunefnd skoðað stefnanda tveimur árum síðar en Sigurjón Stefánsson. Líklegt sé að mat á miskastigi sé þá nákvæmara þar sem varanlegar afleiðingar slyssins séu ljósari en áður. Stefndi telur ummæli í greinargerð með skaðabótalögunum benda til þess að einn læknir sé ekki talinn hæfur til að framkvæma mat á fjárhagslegri örorku samkvæmt lögunum. Í örorkunefnd sitji tveir læknar og lögfræðingur og standi þeir allir að matinu, en ekki eingöngu sá læknir er skoðaði stefnanda. Stefndi telur mat nefndarinnar síst of lágt. Bendir hann á að á síðasta ári hafi stefnandi unnið fullan vinnudag og því verði ekki sagt að vinnugeta hans sé verulega skert. Stefndi gerir ítarlega athugasemd við uppbyggingu kröfugerðar stefnanda, einkum hvernig hann vilji draga fyrri greiðslu frá. Ekki verður á þessu stigi fjallað nánar um þessar athugasemdir, en leyst verður úr kröfugerð í niðurstöðukaflanum hér á eftir að því leyti sem tilefni er. Niðurstaða: Það er óumdeild regla í íslenskum rétti að vinnuveitandi verði bótaskyldur gagnvart starfsmönnum sínum vegna meiðsla er þeir hljóta vegna ófullnægjandi aðbúnaðar á vinnustað eða vanbúinna áhalda sem þeim eru látin í té til notkunar við vinnu. Aðstæður á vinnustað stefnanda umrætt sinn voru óvenjulegar með því að gólf var sérstaklega hált. Þá var ekki gúmmí á enda þess stiga er stefnandi notaði. Miðað við það sem fram kom við aðalmeðferð átti stefnandi ekki kost á að nota annan stiga og eru staðhæfingar í greinargerð stefnda í þá veru ósannaðar. Þá verður það ekki metið honum til eigin sakar að hafa ekki gert sérstakar ráðstafanir til að draga úr hættunni sem þarna skapaðist. Því er heldur ekki haldið fram að hann hafi fengið skýr fyrirmæli eða leiðbeiningar í þá veru. Bótaskylda stefnda er því viðurkennd og verður stefnda gert að greiða stefnanda óskertar bætur, þar sem eigin sök hans verður ekki að neinu leyti um slysið kennt. Við mat á fjárhagslegri örorku stefnanda hafa bæði örorkunefnd og Sigurjón Stefánsson læknir skoðað ástand stefnanda og meiðsl hans. Þá hefur örorkunefnd haft til afnota upplýsingar um tekjur stefnanda fyrir og eftir slysið. Í áliti nefndarinnar virðist byggt á því að tekjur stefnanda hafi ekki lækkað verulega, en nákvæmur útreikningur á því liggur ekki fyrir. Þá hefur ekki verið kannað að hve miklu leyti tekjusveiflur hjá stefnanda verða raktar til heilsufars hans, eða því að mismikil yfirvinna var í boði á vinnustað hans. Þá hefur nefndin ekki litið til þess sem stefnandi staðhæfði í aðilaskýrslu sinni að hann hefði hætt við að fara aftur á sjó eftir slysið. Við athugun á þeim upplýsingum sem liggja frammi sést að laun stefnanda lækkuðu í krónutölu hvert ár 1993 1996, en hækkuðu 1997 og munu sennilega einnig hafa hækkað á síðasta ári. Eins og áður segir er ekki reynt í gögnum málsins að finna skýringu á þeirri tekjulækkun sem varð eða því hvers vegna launin virðast í seinni tíð hafa hækkað á ný. Þá verður er fjárhagsleg örorka er metin að líta einnig til þess hvort örorka leiðir til þrengri möguleika á starfi. Stefnandi lýsti því í aðilaskýrslu sinni að hann hefði haft hug á að fara á sjó aftur, en hann stundaði sjó til margra ára. Hversu raunhæft það hefur verið er ekki unnt að leggja dóm á, en miða verður við að slysið hefur líklega gert það útilokað fyrir stefnanda að stunda sjómennsku og jafnframt dregið úr möguleikum hans á annarri vinnu í landi. Í niðurstöðum örorkunefndar er ekki skýrt samhengi milli tiltölulega ítarlegra forsendna og niðurstaðna um fjárhagslega örorku stefnanda. Þá er varanlegur miski ekki skýrður sérstaklega með tilvísun í töflu nefndarinnar. Örorkumat Sigurjóns Stefánssonar greinir heldur ekki skýrlega samhengið á milli lýsingar á áverkum stefnanda og niðurstöðu um fjárhagslega örorku. Af báðum mötunum sýnist þó mega ráða að hugmyndir um tekjuskerðingu sem fram væri komin hafi mikið til ráðið niðurstöðu. Í niðurstöðu örorkunefndar er ekki fjallað neitt um hið fyrra mat Sigurjóns Stefánssonar, sem þó var brýn ástæða til þar sem nefndin komst að talsvert ólíkri niðurstöðu. Í matgerð Sigurjóns sýnast þó dregnar eðlilegar ályktanir af þeim staðreyndum sem þekktar voru og tekið að einhverju leyti tillit til þess að þrátt fyrir nokkurn aldur stefnanda er eðlilegri starfsævi hans ekki nærri því lokið og sýnilega líkur á að draga muni hratt úr vinnuþreki. Stefndi vísar til þess að fjárhagsleg örorka skuli ákveðin af örorkunefnd samkvæmt 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Á þetta er ekki hægt að fallast. Samkvæmt 1. mgr. 10. gr. geta aðilar leitað álits nefndarinnar. Þannig er ekki skylt að leita til nefndarinnar og niðurstöður hennar eru nefndar álit, en ekki ákvörðun eða úrskurður. Með vísan til þessa orðalags og fordæma í dómum Hæstaréttar, t.d. dómi 17. desember 1998 í málinu nr. 147/1998, verður að líta á álitsgerð örorkunefndar eins og önnur sönnunargögn og ræðst sönnunargildi hennar fyrst og fremst af þeirri efnislegu umfjöllun um viðfangsefnið sem þar kemur fram. Samkvæmt framansögðu verður örorkumat Sigurjóns Stefánssonar lagt til grundvallar við ákvörðun bóta til stefnanda. Varanleg fjárhagsleg örorka skal bætt með 2.783.499, að viðbættri vísitöluhækkun kr. 282.421, en með frádrætti vegna aldurs um 56%, kr. 1.716.915. Réttargæslustefndi greiddi í uppgjörinu 24. nóvember kr. 144.571 vegna varanlegrar örorku. Ógreiddar eru því kr. 1.204.434. Frá þeirri fjárhæð ber að draga greiðslu réttargæslustefnda skv. slysatryggingu, kr. 284.364. Varanlegan miska skal bæta með kr. 660.900. Greiddar voru þann 24. nóvember 1997 kr. 525.338. Ógreiddar eru kr. 135.562. Þjáningabætur vegna 42 daga rúmlegu stefnanda voru greiddar með áðurnefndu uppgjöri, en ekki bætur fyrir þann tíma sem stefnandi telst hafa verið veikur, en ekki rúmliggjandi. Krafa stefnanda um bætur vegna 145 daga er ekki skýrð nákvæmlega í stefnu, en af henni og öðrum gögnum málsins er augljóst að stefnandi krefst þessara bóta til þess dags er hann hóf störf að nýju, sem var 10. janúar 1994. Þykir mega fallast á kröfuna þegar litið er til lýsinga þeirra á ástandi hans sem fram koma í málinu. Verður hún dæmd með kr. 111.650. Loks krefst stefnandi bóta vegna tímabundins tekjutaps vegna læknisrannsókna. Um er að ræða ferðir hans til lækna í janúar og febrúar 1995, þar sem dregnar voru af launum hans kr. 28.471. Er þessar ferðir voru farnar var læknismeðferð í beinu framhaldi af slysinu ekki lokið og nauðsyn þessara ferða vegna þeirrar meðferðar hefur ekki verið dregin í efa. Verður að fallast á þennan kröfulið. Samkvæmt þessu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda kr. 1.195.753. Krafan skal bera 2% ársvexti frá slysdegi eins og stefnandi krefst, fram til þess er mánuður var liðinn frá því að krafa var gerð á hendur stefnda. Ekki liggur frammi neitt bréf lögmanns stefnanda þar sem kröfugerð hans er sett upp í samræmi við niðurstöðu örorkumats Sigurjóns Stefánssonar. Hann sendi réttargæslustefnda örorkumatið með bréfi dags. 7. maí 1996. Réttargæslustefndi tilkynnti honum með bréfi 16. ágúst sama ár að hann hefði ákveðið að leita álits örorkunefndar. Í ljósi þessa verða dráttarvextir dæmdir frá þessum síðastgreinda degi, 16. ágúst 1996. Loks ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda kr. 350.000 í málskostnað. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Jón Finnbjörnsson, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan. Dómsorð: Stefndi, Ísfélag Vestmannaeyja hf., greiði stefnanda, Gunnari Þór Þorbergssyni, kr. 1.195.753 með 2% ársvöxtum frá 7. júlí 1993 til 16. ágúst 1996, en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags og kr. 350.000 í málskostnað.
|
Mál nr. 318/2007
|
Fasteign Galli Skaðabætur
|
Stefndi var byggingarstjóri fjöleignarhúss. Áfrýjendur töldu fasteignina vera gallaða og kröfðust skaðabóta í samræmi við matsgerðir dómkvaddra manna sem lagt höfðu mat á annmarka í fasteigninni. Í niðurstöðu Hæstaréttar var vísað í dóm réttarins í máli nr. 267/2005 en þar var því slegið föstu að á byggingarstjóra hvíldi ekki aðeins að sjá til þess að byggt væri í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, heldur einnig skylda til að hafa yfirumsjón og eftirlit með byggingarframkvæmdum, sem hann stýrir. Til að leysa úr því hvort stefndi hefði vegna ábyrgðar sinnar sem byggingarstjóri fellt á sig skaðabótaskyldu taldi Hæstiréttur óhjákvæmilegt að taka hvern einstakan matslið í fyrrgreindum matsgerðum til sjálfstæðrar skoðunar. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, gerði það hins vegar ekki heldur leysti úr kröfum áfrýjenda á hendur stefnda með þeim rökum einum að ekki yrði talið að aðfinnslur sem matsmenn hefðu gert við byggingu hússins væru þess eðlis að þær féllu undir sakarábyrgð hans. Í ljósi þess sem að framan greinir var sú röksemdarfærsla með öllu ótæk og því óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen, Ingibjörg Benediktsdóttir og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 13. júní 2007. Þau krefjast þess að stefnda verði gert að greiða áfrýjandanum Húsfélaginu Hringbraut 2c 5.514.000 krónur, áfrýjendunum Grétari Guðnasyni og Jóhönnu M. Sveinsdóttur hvoru um sig 629.750 krónur og áfrýjendunum Ingigerði Karlsdóttur, Njáli Haraldssyni, Þorsteini Hálfdánarsyni og Ástu Sigurðardóttur hverju um sig 314.875 krónur, í öllum tilvikum með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 10. febrúar 2004 til greiðsludags. Til frádráttar höfuðstól kröfu fyrstnefnda áfrýjandans komi 414.000 krónur, sem greiddar hafi verið ásamt vöxtum 21. ágúst 2007. Þá krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Áfrýjendur hafa stefnt Sjóvá Almennum tryggingum hf. til réttargæslu fyrir Hæstarétti. I. Samkvæmt gögnum málsins byggði Fjarðarmót ehf. fjöleignarhús að Hringbraut 2c í Hafnarfirði á árunum 2000 til 2001, en þar eru fjórar íbúðir og fylgir hverri þeirra bílskúr á jarðhæð þess. Stefndi, sem mun vera húsasmíðameistari, var byggingarstjóri við þessa framkvæmd og hafði ábyrgðartryggingu vegna starfsins hjá réttargæslustefnda, sbr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Óumdeilt er að hann hafi á þessum tíma verið starfsmaður og jafnframt varamaður í stjórn Fjarðarmóta ehf. Félagið seldi áfrýjendunum Ingigerði og Njáli eina íbúðina með kaupsamningi 18. september 2000, áfrýjandanum Jóhönnu aðra 19. sama mánaðar, áfrýjandanum Grétari þá þriðju 11. október sama ár, en áfrýjendunum Þorsteini og Ástu þá fjórðu 10. nóvember sama ár. Samkvæmt kaupsamningunum átti að afhenda íbúðirnar í febrúar og mars 2001, en ekki liggur fyrir hvenær það hafi í raun verið gert. Áfrýjandinn Grétar fékk afsal fyrir sinni íbúð 5. nóvember sama ár og áfrýjandinn Jóhanna 4. júní 2002, en í báðum þessum afsölum voru ákvæði um að íbúðirnar væru seldar í því ástandi, sem þær voru við afhendingu, og sættu kaupendurnir sig við það. Á hinn bóginn fengu áfrýjendurnir Þorsteinn og Ásta afsal fyrir sinni íbúð 6. mars 2003 og áfrýjendurnir Ingigerður og Njáll 11. sama mánaðar, en í báðum tilvikum gerðu kaupendurnir nánar tiltekna fyrirvara um ástand hins selda. Samkvæmt beiðni áfrýjandans Húsfélagsins Hringbraut 2c var í Héraðsdómi Reykjaness dómkvaddur maður 17. september 2003 til að skoða og leggja mat á annmarka, sem áfrýjandinn taldi vera á fjöleignarhúsinu og tilgreindir voru í níu liðum, ýmist á sameign eða séreign einstakra annarra áfrýjenda. Nánar tiltekið var leitað mats á því hvort klæðningu og einangrun vantaði að utanverðu á stigagangi hússins miðað við uppdrætti af því, hvort svokallað snjófang vantaði á þaki þess, hvort gengið hafi verið frá snjóbræðslukerfi utan húss í samræmi við uppdrætti eða hvað annars gæti valdið því að kerfið kæmi ekki að tilætluðum notum, hvort eðlilega væri gengið frá enda gangstígs utan við húsið vegna bratta á honum, hvort ásættanlegt væri að álklæðning utan á húsinu við svalir og inngang hafi verið fest á galvanhúðaðar járngrindur, hvort frágangur á svölum og tröppum utan húss væri viðunandi, meðal annars með tilliti til vatnshalla, hvort réttilega hafi verið gengið frá einangrun á ofanverðri loftplötu undir þaki, hvort steinull væri í milliveggjum í íbúðunum eins og fram kæmi í uppdráttum og loks hvort tiltekin tegund af steinull væri undir gólfplötu 1. hæðar svo sem ráðgert væri í uppdráttunum. Jafnframt var leitað eftir því að metinn yrði kostnaður af úrbótum á framangreindum atriðum. Í matsgerð hins dómkvadda manns 10. janúar 2004 var sá kostnaður talinn nema samtals 5.240.000 krónum. Auk þessarar matsgerðar öfluðu áfrýjendur úttekar Lagnakerfamiðstöðvar Íslands 8. nóvember 2004 á frárennsliskerfi hússins að Hringbraut 2c, hitakerfi, neysluvatnslögnum, snjóbræðslukerfi og loftræsilögnum. Í framhaldi af því leituðu áfrýjendur eftir áætlun tæknifræðings á kostnaði af úrbótum á atriðum, sem áfátt þótti í áðurnefndri úttekt. Samkvæmt álitsgerð hans 9. apríl 2005 var sá kostnaður talinn alls 920.400 krónur. Áfrýjendur höfðuðu mál þetta með stefnu 12. apríl 2005 til heimtu skaðabóta, sem námu samanlögðum þeim fjárhæðum, sem komist var að niðurstöðu um í fyrrnefndri matsgerð og álitsgerð, eða 6.160.400 krónum, en þeirra bóta kröfðust áfrýjendur í einu lagi án þess að greint væri á milli hlutar hvers þeirra. Kröfu þessari beindu þau að Fjarðarmótum ehf. sem seljanda einstakra íbúða í húsinu ásamt hlutdeild í sameign, Hafnarfjarðarbæ sökum þess að eftirliti byggingarfulltrúa með smíð hússins hafi verið áfátt og hann vanrækt að láta úttekt á henni fara réttilega fram og stefnda vegna starfa hans sem byggingarstjóra hússins. Að auki kröfðust áfrýjendur þess gagnvart Hafnarfjarðarbæ að ógilt yrði ákvörðun byggingarfulltrúa hans 4. október 2002 um breytingu á samþykktum uppdráttum af húsinu og staðfesting byggingarnefndar á þeirri ákvörðun 23. september 2003. Með úrskurði 30. nóvember 2005 var málinu vísað frá héraðsdómi að því er varðaði skaðabótakröfu áfrýjenda á hendur öllum gagnaðilum þeirra, meðal annars sökum þess að ekki hafi verið greint á milli hlutar hvers þeirra í heildarfjárhæðinni. Í dómi Hæstaréttar 17. janúar 2006 í máli nr. 538/2005 var þessi úrskurður felldur úr gildi, en í kæru vegna hans höfðu áfrýjendur ráðið bót á þeim annmarka á málatilbúnaði þeirra, sem hér á undan var getið. Í þinghaldi í héraði 8. febrúar 2006 var að beiðni áfrýjenda dómkvaddur maður til að meta hvort gallar væru í sex nánar tilgreindum atriðum á lagnakerfum fyrir frárennsli, hita, neysluvatn og loftræsingu í húsinu að Hringbraut 2c með tilliti til samþykktra uppdrátta af því, svo og laga og stjórnvaldsfyrirmæla varðandi húsbyggingar. Kæmu fram gallar óskuðu áfrýjendur eftir að matsmaðurinn léti uppi álit um orsakir þeirra og afleiðingar, svo og hver kostnaður yrði af úrbótum. Atriðin, sem áfrýjendur óskuðu eftir mati á, voru í fyrsta lagi hvort frágangur lagna í stokkum og stokkanna sem slíkra væri í samræmi við uppdrætti af húsinu og byggingarreglugerð, í öðru lagi hvort frágangur og einangrun á útloftunarpípum í þakrými væri í samræmi við uppdrættina og reglugerðina, í þriðja lagi hvort hreinsilok vantaði á holræsafallpípur samkvæmt uppdráttum, í fjórða lagi hvort frágangur lagna í léttum gifsklæddum milliveggjum væri í samræmi við uppdrætti og byggingarreglugerð, í fimmta lagi hvort bæta mætti úr annmörkum á hljóðeinangrun vegna lagna í síðastnefndum veggjum með því að setja steinull í holrými innan þeirra þannig að viðunandi yrði eftir byggingarreglugerð og í sjötta lagi hvort brunavarnir væru í því horfi, sem ráðgert væri í uppdráttum af húsinu. Í matsgerð 15. maí 2006 komst hinn dómkvaddi maður að þeirri niðurstöðu að kostnaður af því að ráða bót á annmörkum, sem hann taldi sig hafa komist að raun um í framangreindum atriðum, væri alls 2.827.000 krónur. Að fenginni þessari matsgerð höfðuðu áfrýjendur framhaldssök í málinu 26. júní 2006 og kröfðust greiðslu óskipt úr hendi Fjarðarmóta ehf., Hafnarfjarðarbæjar og stefnda á þeim fjárhæðum, sem áður er getið varðandi dómkröfur áfrýjenda fyrir Hæstarétti. Í hinum áfrýjaða dómi var krafa áfrýjandans Húsfélagsins Hringbraut 2c tekin til greina að hluta gagnvart Fjarðarmótum ehf. með því að fallist var á að félaginu bæri að greiða áfrýjandanum skaðabætur að fjárhæð samtals 414.000 krónur auk nánar tilgreindra dráttarvaxta vegna annmarka samkvæmt tveimur liðum í matsgerðinni 15. maí 2006. Að öðru leyti þóttu áfrýjendur hafa glatað rétti á hendur félaginu fyrir tómlæti. Hafnarfjarðarbær var sýknaður af kröfunum, sem áfrýjendurnir beindu að honum, og jafnframt stefndi. Áfrýjendur una þessari niðurstöðu varðandi kröfur þeirra á hendur Hafnarfjarðarbæ og Fjarðarmótum ehf., sem fellir sig jafnframt við héraðsdóm og hefur greitt áfrýjandanum Húsfélaginu Hringbraut 2c þá fjárhæð, sem þar var kveðið á um. Fyrir Hæstarétti halda áfrýjendur á hinn bóginn til streitu kröfum sínum á hendur stefnda. II. Eins og áður greinir var stefndi byggingarstjóri við smíð fjöleignarhússins Hringbrautar 2c í Hafnarfirði. Samkvæmt 3. mgr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga gegndi hann sem slíkur hlutverki framkvæmdastjóra byggingarframkvæmdanna og bar honum að ráða eða samþykkja ráðningu iðnmeistara eða uppsögn þeirra. Á honum hvíldi og ábyrgð á því að byggt yrði í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, en í tengslum við það bar honum að hafa fullnægjandi ábyrgðartryggingu, sem yrði í gildi að minnsta kosti í fimm ár frá lokum framkvæmda. Síðastgreindri skyldu sinnti stefndi með því að afla sér starfsábyrgðartryggingar hjá réttargæslustefnda. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 267/2005, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 5276, var til úrlausnar hversu víðtæk ábyrgð byggingarstjóra væri eftir ákvæðum skipulags- og byggingarlaga. Þar var því slegið föstu að á honum hvíli ekki aðeins að sjá til þess að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, heldur einnig skylda til að hafa yfirumsjón og eftirlit með byggingarframkvæmdunum, sem hann stýrir, þar á meðal með því að iðnmeistarar, sem koma að verkinu fyrir atbeina hans, sinni sínum skyldum og að framkvæmdin sé tæknilega og faglega fullnægjandi. Með saknæmri vanrækslu á þessum skyldum felli byggingarstjóri á sig skaðabótaábyrgð. Í máli þessu liggja fyrir tvær matsgerðir dómkvaddra manna, þar sem teknir voru til skoðunar í samtals fimmtán liðum nánar tilteknir annmarkar, sem áfrýjendur telja að fram hafi komið á húsinu að Hringbraut 2c og frágangi á lögnum og stígum utan þess. Eins og ráðið verður af áðurgreindri lýsingu á þeim atriðum, sem matsgerðirnar lúta að, er málatilbúnaður áfrýjenda reistur á því að þar hafi ýmist verið vikið frá samþykktum uppdráttum af húsinu, vanrækt að fylgja lögum eða reglugerðum um frágang húsbygginga eða iðnmeistarar við framkvæmdina eða starfsmenn þeirra ekki lokið henni svo að fullnægjandi væri tæknilega og faglega. Til að leysa úr því hvort stefndi hafi vegna ábyrgðar sinnar sem byggingarstjóri fellt á sig skaðabótaskyldu gagnvart áfrýjendum er óhjákvæmilegt að taka hvern einstakan matslið til sjálfstæðrar skoðunar með tilliti til þess, sem áður segir. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, leysti á hinn bóginn úr kröfum áfrýjenda á hendur stefnda með þeim rökum einum að ekki yrði talið að aðfinnslur, sem matsmenn hafi gert við byggingu hússins, væru þess eðlis að þær féllu undir sakarábyrgð hans. Í ljósi þess, sem að framan greinir, er sú röksemdafærsla fyrir niðurstöðu með öllu ótæk. Af þeim sökum er óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm að því er varðar niðurstöðu um kröfur áfrýjenda á hendur stefnda og vísa málinu heim í hérað til málflutnings og dómsálagningar á ný að þessu leyti. Úrlausn um málskostnað í héraði milli áfrýjenda og stefnda verður að bíða nýs efnisdóms í málinu, en rétt er að aðilarnir beri hver sinn kostnað af því fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Héraðsdómur er ómerktur að því er varðar úrlausn um kröfur áfrýjenda, Húsfélagsins Hringbraut 2c, Grétars Guðnasonar, Jóhönnu M. Sveinsdóttur, Ingigerðar Karlsdóttur, Njáls Haraldssonar, Þorsteins Hálfdánarsonar og Ástu Sigurðardóttur, á hendur stefnda, Benedikt Steingrímssyni, og er málinu að því leyti vísað heim í hérað til málflutnings og dómsálagningar að nýju. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 28. mars 2007. Stefnendur eru Húsfélagið Hringbraut 2c, Hafnarfirði, Grétar Guðnason, Jóhanna M. Sveinsdóttir, Ingigerður Karlsdóttir, Njáll Haraldsson, Þorsteinn Hálfdánarson og Ásta Sigurðardóttir, öll til heimilis að Hringbraut 2c, Hafnarfirði. Stefndu eru Fjarðarmót ehf., Bæjarhrauni 8, Hafnarfirði, Benedikt Steingrímsson byggingarstjóri, Háabergi 17, Hafnarfirði og Hafnarfjarðarbær, Strandgötu 6, Hafnarfirði. Til réttargæslu er stefnt Sjóvá-almennum tryggingum hf. Dómkröfur stefnenda eru þær að stefndu Fjarðarmót ehf. og Benedikt Steingrímsson verði dæmd in solidum til að greiða Húsfélaginu að Hringbraut 2c, Hafnarfirði kr. 5.514.000.- með dráttarvöxtum af kr. 2.856.000.- frá 10. febrúar 2004 til stefnubirtingardags aðalsakar, af kr. 3.066.000.- frá þ.d. til 20. júní 2006 og af kr. 5.514.000 frá þ.d. til greiðsludags. Grétari Guðnasyni, 100 % eiganda íbúðar á 1. hæð til vinstri merkt 0101 m.m. kr. 629.750.- með dráttarvöxtum af kr. 596.000.- frá 10. febrúar 2004 til 20. júní 2006 og kr. 629.750.- frá þ.d. til greiðsludags. Jóhönnu M. Sveinsdóttur, 100% eiganda íbúðar á 1. hæð til hægri merkt 0102 m.m. kr. 629.750.- með dráttarvöxtum af kr. 596.000.- frá 10. febrúar 2004 til 20. júní 2006 og kr. 629.750.- frá þ.d. til greiðsludags. Ingigerði Karlsdóttur, 50 % eiganda að íbúð 2 hæð til vinstri merkt 0201 m.m. kr. 314.875.- með dráttarvöxtum af kr. 298.000.- frá 10. febrúar 2004 til 20. júní 2006 og kr. 314.875.- frá þ.d. til greiðsludags. Njáli Haraldssyni, 50 % eiganda að íbúð 2 hæð til vinstri merkt 0201 m.m. kr. 314.875.- með dráttarvöxtum af kr. 298.000.- frá 10. febrúar 2004 til 20. júní 2006 og kr. 314.875.- frá þ.d. til greiðsludags. Þorsteini Halfdánarsyni, 50 % eiganda að íbúð á 2. hæð til hægri merkt 0202 m.m. kr. 314.875.- með dráttarvöxtum af kr. 298.000.- frá 10. febrúar 2004 til 20. júní 2006 og kr. 314.875.- frá þ.d. til greiðsludags. og Ástu Sigurðardóttur, 50 % eiganda að íbúð á 2. hæð til hægri merkt 0202 m.m. kr. 314.875.- með dráttarvöxtum af kr. 298.000.- frá 10. febrúar 2004 til 20. júní 2006 og kr. 314.875.- frá þ.d. til greiðsludags. Krafist er málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati dómsins í samræmi við hagsmuni málsins, vinnu málflytjanda og annan kostnað af málinu, að viðbættum virðisaukaskatti. Á hendur stefnda Hafnarfjarðarbæ eru gerðar þær dómkröfur að hann verði in solidum með öðrum stefndu dæmdur til að greiða Húsfélaginu að Hringbraut 2c, Hafnarfirði kr. 2.856.00.- með dráttarvöxtum frá 10. febrúar 2004 til greiðsludags. Grétari Guðnasyni, 100 % eiganda íbúðar á 1. hæð til vinstri merkt 0101 m.m. kr. 596.000.- með dráttarvöxtum frá 10. febrúar 2004 til greiðsludags. Jóhönnu M. Sveinsdóttur, 100% eiganda íbúðar á 1. hæð til hægri merkt 0102 m.m. kr. 596.000.- með dráttarvöxtum frá 10. febrúar 2004 til greiðsludags. Ingigerði Karlsdóttur, 50 % eiganda að íbúð 2 hæð til vinstri merkt 0201 m.m. kr. 298.000.- með dráttarvöxtum frá 10. febrúar 2004 til greiðsludags. Njáli Haraldssyni, 50 % eiganda að íbúð 2 hæð til vinstri merkt 0201 m.m. kr. 298.000.- með dráttarvöxtum frá 10. febrúar 2004 til greiðsludags. Þorsteini Hálfdánarsyni, 50 % eiganda að íbúð á 2. hæð til hægri merkt 0202 m.m. kr. 298.000.- með dráttarvöxtum frá 10. febrúar 2004 til greiðsludags og Ástu Sigurðardóttur, 50 % eiganda að íbúð á 2. hæð til hægri merkt 0202 m.m. kr. 298.000.- með dráttarvöxtum frá 10. febrúar 2004 til greiðsludags. Þá er krafist ógildingar á ákvörðun um breytingu á samþykktum teikningum eignarinnar að Hringbraut 2c, Hafnarfirði samkvæmt áritun byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarbæjar hinn 4. október 2002 og síðar samþykkt sama efnis í byggingarnefnd Hafnarfjarðarbæjar hinn 23. september 2003. Krafist er málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati dómsins í samræmi við hagsmuni málsins, vinnu málflytjanda og annan kostnað af málinu, að viðbættum virðisaukaskatti. Engar kröfur eru gerðar á hendur réttargæslustefnda og hann gerir engar kröfur í málinu. Stefndi Benedikt Steingrímsson krefst aðallega sýknu af kröfum stefnenda og málskostnaðar. Til vara krefst hann lækkunar á kröfum stefnenda og að dráttarvextir verði eingöngu dæmdir frá dómsuppsögudegi og málskostnaður verði þá látinn falla niður. Af hálfu stefnda Hafnarfjarðarbæjar eru þær kröfur gerðar að hafnað verði kröfu stefnenda um ógildingu á ákvörðun á breytingu á samþykktum teikningum eignarinnar að Hringbraut 2c, Hafnarfirði og að stefndi Hafnarfjarðarbær verði alfarið sýknaður af öllum fjárkröfum stefnenda. Til vara er þess krafist að fjárkröfur á hendur Hafnarfjarðarbæ verði verulega lækkaðar. Bæði í aðalkröfu og varakröfu er krafist málskostnaðar in solidum úr hendi stefnenda. I. Stefnendur eru íbúðareigendur í fjöleignarhúsinu Hringbraut 2c, Hafnarfirði og félagsmenn í húsfélaginu. Húseignin er tveggja hæða fjölbýlishús, alls fjórar íbúðir ásamt kjallara með bílskúrum og geymslum og byggt á árunum 2000-2001. Stefndu Fjarðarmót ehf. byggði húsið og seldi stefnendum íbúðirnar í húsinu. Stefndi Benedikt Steingrímsson er byggingarstjóri hússins. Hafnarfjarðabæ er stefnt vegna ábyrgðar sveitarfélagsins á meintu tjóni stefnenda sem stefnendur segja að megi rekja til alvarlegrar vanrækslu byggingarfulltrúa sveitarfélagsins við lögbundið eftirlit og úttekt á eigninni og til ólögmætrar og ómálefnalegrar samþykktar byggingarfulltrúans á breytingum frá samþykktum teikningum hússins. Starfsábyrgðartrygging byggingarstjóra er hjá réttargæslustefnda. Stefndu Fjarðarmót ehf. seldu stefnendum íbúðirnar með kaupsamningum dagsettum í september og nóvember árið 2000. Samkvæmt kaupsamningi skyldi afhenda íbúðirnar í febrúar til mars 2001 og áttu þær að vera fullbúnar en án gólfefna að innan en sameign og lóð fullfrágengin. Stefnandi Grétar Guðnason fékk útgefið afsal 5. nóvember 2001, Jóhanna M. Sveinsdóttir 4. júní 2002, Ingigerður Karlsdóttir og Njáll Haraldsson 11. mars 2003 og Þorsteinn Hálfdánarson og Ásta Sigurðardóttir 6. mars 2003. Stefnendur segja að fljótlega eftir að félagsmenn í húsfélaginu hafi flutt inn í íbúðirnar hafi komið í ljós að mörgu hafi verið ábótavant við frágang bæði í séreign og sameign. Einstaka félagsmenn í húsfélaginu hafa ítrekað gert athugasemdir við seljanda og byggingaraðila hússins. Stefnendur kveða byggingarstjóra hússins hafa boðað til lokaúttektar 8. nóvember 2001 og hafi húseigendur ekki verið boðaðir til hennar. Í bréfi Erlendar Árna Hjálmarssonar, byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarbæjar, dags. 21. nóvember 2001 geri hann grein fyrir athugasemdum sínum við úttektina í sex liðum: 1. Að merkingar á lagnagrind vanti og loka á tengigrind. 2. Að einangrun jarðhæðar við útitröppur eigi samkvæmt teikningum að vera að utan en sé að innan. 3. Að eina sorpgeymslu vanti. 4. Að frágangur við tengibox á lóð sé óviðunandi. 5. Að handrið vanti við útitröppur að kjallara. 6. Spurt hvað sé með mismunandi efni í handriðum. Í lok bréfsins segi að byggingarstjóri skuli lagfæra það sem lagfæra þurfi og boða til nýrrar úttektar að því loknu. Þá segi jafnframt í bréfi byggingarfulltrúans að þar sem flutt sé inn í allar íbúðirnar nái úttektin eingöngu til sameignar en ekki séreignar hússins. Stefnendur kveða að í framhaldi af þessum athugasemdum byggingarfulltrúans hafi aðalhönnuður húseignarinnar, Sigurður Þorvarðarson, breytt aðaluppdrætti af eigninni þannig að útveggir við útitröppu séu einangraðir að innanverðu og utanhúsklæðning felld burtu. Stefndi Fjarðarmót ehf. hafi síðan lagt þessar breyttu teikningar fyrir byggingarnefnd Hafnarfjarðarbæjar 8. maí 2002 sem byggingarnefnd hafi neitað að samþykkja þar sem samþykki eigenda hússins hafi ekki legið fyrir til þessara breytinga. Hinn 16. október 2002 hafi byggingarfulltrúi Hafnarfjarðarbæjar sent byggingarstjóra eignarinnar bréf þar sem byggingarfulltrúinn lýsir því yfir að lokaúttekt samkvæmt 53. gr. byggingareglugerðar nr. 441/1998 hafi farið fram og engar athugasemdir séu gerðar við framkvæmdina. Í bréfinu hafi byggingarfulltrúi ekki gert neina grein fyrir því hvort bætt hafi verið úr þeim ágöllum sem hann hafi áður gert athugasemdir við. Stefnendur segja að þeim hafi ekki verið tilkynnt um lokaúttektina og hafi því ekki átt þess kost að vera viðstödd. Þann 23. september 2003 hafi húseignin verið á dagskrá byggingarnefndar Hafnarfjarðarbæjar. Í fundargerð sé sagt að sótt hafi verið um leyfi til að breyta áður samþykktum teikningum. Gerðar hafi verið svokallaðar reyndarteikningar af húsinu og þær samþykktar af byggingarfulltrúa. Stefnendur segja að ekki hafi verið leitað samþykkis húseigenda fyrir þessum breytingum og hafi byggingarnefnd ekki gert neinar athugsemdir við það. Þá hafi húseigendum ekki verið tilkynnt um samþykkt byggingarfulltrúa 2. október 2002 eða afgreiðslu byggingarnefndarinnar 23. september 2003 eða hinn 8. maí 2002. Stefnandi Njáll Haraldsson hafi sent skriflega fyrirspurn til byggingarnefndar 30. september 2003 um þessa afgreiðslu nefndarinnar og hafi hann ítrekað fyrirspurn sína 23. október 2003. Hinn 8. desember 2003 hafi byggingarfulltrúi svarað erindi Njáls fyrir hönd byggingarnefndar. Með beiðni 10. júlí 2003 hafi stefnendur óskað eftir dómkvaðningu matsmanns til að meta nánar tilgreind atriði varðandi ástand eignarinnar. Dómkvaðning hafi farið fram 17. september 2003 og matsgerð legið fyrir 10. janúar 2004. Í matsgerð hafi matsmaðurinn, Steingrímur Hauksson, byggingartæknifræðingur og múrarameistari, staðfest í fyrsta lagi að stigagangur væri ekki einangraður og klæddur að utan eins og aðalteikningar gerðu ráð fyrir, í öðru lagi væru ekki snjógildrur á þaki, í þriðja lagi að ekki hafi verið farið eftir upphaflegum teikningum við frágang snjóbræðslu í tröppum, bifreiðarstæðum og aðkeyrslu, í fjórða lagi að ekki hafi verið farið eftir teikningum hvað varðar hæðarsetningu á stétt á aðrein milli inngangs og bílskúra, í fimmta lagi að þörf sé á úrbótum til að hindra leiðni og hugsanlega tæringu á klæðningu á svölum uppi, niðri og við inngang, í sjötta lagi að vatnshalla að niðurföllum svala vanti og sama eigi við um stigapall en þar vanti að auki niðurfall og lögn frá því, í sjöunda lagi að lagfæra þurfi einangrun loftplötu á nokkrum stöðum og vefja beri útloftunarrör til að koma í veg fyrir slaga, í áttunda lagi að steinull sé ekki í innveggjum íbúða, í níunda lagi að úrbóta sé þörf hvað varði þykkt á þéttpressaðri steinull neðan í loftplötu fyrstu hæðar. Telur matsmaðurinn að það muni kosta 5.240.000 krónur að bæta úr þessum göllum. Þá hafi Lagnakerfismiðstöð Íslands framkvæmt úttekt á lagnakerfi hússins og gert alvarlega athugasemdir í skýrslu sinni 8. nóvember 2004. Í bréfi verkefnisstjóra forvarnardeildar slökkviliðs höfuðborgarsvæðis 2. febrúar 2005 segi varðandi brunamál að Hringbraut 2c, Hafnarfirði að ekki hafi farið fram lokaúttekt byggingarfulltrúa. Við eldvarnarskoðun sem fram hafi farið 1. febrúar 2005 hafi komið í ljós að frágangur lagna á milli brunahólfa sé ekki í samræmi við byggingarteikningar en einnig vanti reykskynjara og slökkvitæki í íbúðir. Með bréfi 3. febrúar 2005 hafi húsfélagið farið þess á leit við bæjarstjórn Hafnarfjarðarbæjar og byggingarnefnd bæjarins að framkvæmd yrði lögformleg lokaúttekt á fasteigninni. Erindi þessu hafi verið hafnað með bréfi Bjarka Jóhannessonar byggingarfulltrúa 25. febrúar 2005 með vísan til þess að lokaúttekt hefði þegar farið fram. Stefnendur segja að þann 8. febrúar 2006 hafi Hjalti Sigmundsson byggingartæknifræðingur og húsasmíðameistari verið dómkvaddur til að meta nánar tilgreind atriði að Hringbraut 2c, Hafnarfirði. Matsgerð hans hafi legið fyrir í maí 2006. Framhaldssök varði ný atvik sem fyrst hafi orðið ljós við mat hins dómkvadda matsmanns. Efnisleg skilyrði séu fyrir því að auka við kröfugerð stefnenda í málinu vegna tjóns þeirra sem rekja megi til þessara atvika sem í matsgerð greinir. Stefnendur hafi ekki mátt ætla að frágangur hafi verið með þeim hætti sem í matsgerð greini. Opna hafi þurft veggi til að upplýsa um sakir stefndu að þessu leyti. Verulegt rask hafi fylgt opnun veggja og fyrirfram hafi ekki verið ástæða til að ætla annað en að frá lögnum hafi verið gengið með eðlilegum hætti eins og krafist sé í byggingarreglugerð. Staðhæfa stefnendur að gæðafrávik í frágangi lagna og efnisvali í lögnum sé veruleg og áhættan sem því fylgi með tilliti til útbreiðslu elds í öllu húsinu sé veruleg og óforsvaranleg. Í matsbeiðni er matsmaður beðinn um að meta í fyrsta lagi hvort frágangur lagna í lagnastokkum og frágangur stokka um lagnir sé í samræmi við forskrift á teikningum lagnahönnuðar og í samræmi við ákvæði byggingarreglugerðar. Niðurstaða matsmanns er að stokkar um fallpípur séu ekki í samræmi við fyrirmæli á teikningum hönnuða. Stokkarnir uppfylli heldur ekki ákvæði byggingarreglugerðar með tilliti til brunaþols. Frágangur á lögnum uppfylli ekki ákvæði byggingarreglugerðar um brunaþol og hljóð. Í öðru lagi var matsmaður beðinn um að meta hvort frágangur og einangrun útloftunarpípa í þakrými sé í samræmi við forskrift á teikningum lagnahönnuðar og byggingarreglugerðar. Niðurstaða matsmanns er sú að frágangur á útloftun frá fallpípum upp úr þaki sé ófullnægjandi og ófullgerður. Ganga þurfi frá þéttingum milli útloftunarpípu og þaktúðu þannig að regn og snjór komist ekki þar á milli. Í þriðja lagi var matsmaður beðinn um að meta hvort hreinsilok vanti á holræsafallpípur í samræmi við forskrift á teikningum lagnahönnuðar. Niðurstaða matsmanns er að hreinsilok vanti á fallpípur þar sem að þær séu fyrirskrifaðar af hönnuði. Í fjórða lagi er matsmaður beðinn um að meta hvort að frágangur lagna í léttum gifsklæddum milliveggjum sé í samræmi við forskrift á teikningum lagnahönnuðar og byggingarreglugerðar. Niðurstaða matsmanns er að frágangur á hitalögnum í gifsklæddum milliveggjum sé í samræmi við teikningar lagnahönnuðar og byggingarreglugerðar að því er varðar varmaeinangrun lagnanna. Festingu lagnanna sé þó áfátt. Matsmaður telur að varmaeinangrun neysluvatnslagna í gifsklæddum milliveggjum sé í samræmi við teikningar lagnahönnuðar og byggingarreglugerðar. Matsmaður telur rennslishljóð frá neysluvatnslögnum meira en ásættanlegt sé og telur ástæðuna of mikinn þrýsting við losunarstað (blöndunartæki) og að blöndunartæki séu ekki nógu góð og ófullnægjandi frágangur á þeim í veggjum. Þá telur matsmaður rennslishljóð frá ofnakerfi meira en eðlilegt geti talist. Matsmaður telur ennfremur að rennslishljóð frá frárennslislögnum, einkum sem tengist salerni, sé meira en ásættanlegt sé og meira en samkvæmt lágmarksviðmiðum byggingarreglugerðar. Rennslishljóðið stafi af ófullnægjandi frágangi fallpípa og frárennslislagna og óheppilegu efnisvali í fallpípu. Í fimmta lagi er matsmaður beðinn um að láta í ljós álit sitt á hvort með að sprauta eða koma fyrir steinull í milliveggjum einstakra íbúða með tilheyrandi vörnum og frágangi megi bæta úr ágöllum með tilliti til hljóðeinangrunar þannig að ásættanlegt sé með tilliti til byggingarreglugerðar og staðla sem um þetta gildi. Niðurstaða matsmanns er að ekki sé unnt að bæta úr göllum á frágangi lagna í léttum milliveggjum með því að sprauta í þá lausri steinull. Það muni auka varmaeinangrun kringum lagnirnar en ekki bæta hljóðeinangrun þar sem mestu máli skipti í því sambandi er að lagnir séu festar rétt og snerti ekki aðra byggingarhluta. Þá muni laus einangrun ekki bæta brunavarnir kringum pípur í hæðarskilum með fullnægjandi hætti. Í sjötta lagi er matsmaður beðinn um að láta í ljós álit sitt á hvort brunavarnir hússins teljist fullnægjandi miðað við þær öryggisreglur sem í gildi séu. Matsmaður telur að milliveggir séu í samræmi við uppdrætti, skilalýsingu og við lágmarkskröfu byggingarreglugerðar. Matsmaður telur að hæðarskil, þ.m.t. plata yfir bílgeymslu hafi nægt brunaþol. Matsmaður telur að frágangur þar sem lagnir, hitalagnir og neysluvatnslagnir gangi í gegnum hæðarskil og í gegnum steypta veggi milli bílgeymslu og hjólageymslu sé ófullnægjandi með tilliti til eldvarna. Þá sé frágangur fallpípa í gegnum hæðaskil ófullnægjandi auk þess sem að efni í fallpípum sé ekki í samræmi við fyrirmæli lagnahönnuðar. Niðurstaða matsmanns er að það muni kosta 2.827.000 krónur að bæta úr ofangreindum göllum. Stefnendur byggja á því að fasteignin Hringbraut 2c, Hafnarfirði standist ekki þær kröfur sem kaupendur eignarinnar hafi með réttu mátt gera til hennar um ástand, eiginleika, gæði og búnað. Stefndu Fjarðarmót ehf. hafi reist húsið til þess að selja íbúðirnar. Hafi fyrirtækið ekki efnt samningsskyldur sínar við stefnendur samkvæmt kaupsamningum. Stefnendur hafi mátt leggja til grundvallar við kaupin að hið selda væri byggt og frá því gengið í samræmi við samþykktar teikningar eins og almennt megi gera ráð fyrir um nýbyggðar eignir og að eignin væri ekki haldin neinum göllum. Nýbygging sé gölluð þegar hún hafi ekki þá kosti sem kaupendur megi gera ráð fyrir á grundvelli framangreindra almennra forsenda. Seljandi sem reisi hús í atvinnuskyni beri ábyrgð á því að húsið sé í samræmi við ákvæði byggingarlaga, byggingarreglugerða og viðurkenndar byggingarvenjur. Stefndi Benedikt Steingrímsson hafi verið byggingastjóri hússins og beri samkvæmt lögum ábyrgð á því að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Fram komna galla megi rekja til stórfelldrar vanrækslu byggingarstjóra sem hann beri bótaábyrgð á gagnvart stefnendum. Markmið með löggjöf um byggingarstjóra sé að ávallt sé fyrir hendi einn fagaðili sem sé ábyrgur fyrir því gagnvart eiganda mannvirkis og byggingaryfirvöldum að rétt sé staðið að byggingu mannvirkis. Stefnendur halda því fram að sveitarstjórn skuli sjá um að lögbundin verkefni sveitarfélagsins séu rækt og fylgst sé með þeim reglum um meðferð sveitarstjórnarmála sem ákveðnar séu í settum lögum og reglugerðum. Byggingarnefndir fari með byggingarmál undir yfirstjórn sveitarstjórnar þar með talið eftirlit með því að löglega sé unnið að mannvirkjagerð. Um ábyrgð sveitarstjórnar í þessum efnum, aðgerðir og úrræði gildi skipulags- og byggingarlög nr. 73/1997, sbr. byggingarreglugerð nr. 441/1998 með síðari breytingum. Byggingarfulltrúi annist eftirlit með því að allar framkvæmdir við byggingar og önnur mannvirki séu í samræmi við samþykkta uppdrætti. Hann annist lokaúttekt fullbyggðs mannvirkis og skal úttekt taka til húsbyggingar í heild, jafnt til séreigna sem sameignar í fjöleignarhúsum. Vottorð um lokaúttekt megi ekki gefa út nema gengið sé úr skugga um að fullnægt hafi verið öllum tilskyldum ákvæðum um gerð og búnað sem krafist sé fyrir íbúðarhúsnæði. Byggingarfulltrúi hafi sýnt af sér alvarlega vanrækslu við eftirlit og úttekt á eigninni Hringbraut 2c, Hafnarfirði. Byggingarfulltrúa hafi borið að gegna lögmætum eftirlitsskyldum sínum og knýja fram úrbætur á göllum á eigninni áður en lokavottorð hafi verið gefið út. Eign stefnenda sé haldin alvarlegum göllum. Einangrun á veggjum við útitröppur sé ekki samkvæmt teikningum og herbergi í íbúðum séu undir reglugerðarfyrirmælum um lágmarksstærð. Þá sé brunaöryggi ábótavant sem og öðrum þáttum sem skoða beri við löglega lokaúttekt fasteigna. Byggingarfulltrúi Hafnarfjarðarbæjar hafi samþykkt að auki breytingu á teikningum á húsinu Hringbraut 2c, Hafnarfirði hinn 4. október 2002 en þessi breyting hafi verið ólögmæt. Byggingarnefnd Hafnarfjarðarbæjar hafi síðan ekki gætt að því að leita samþykkis eigenda við afgreiðslu á áður samþykktum teikningum af húsinu á fundi sínum 23. september 2003. Þessar ákvarðanir um breytingar á upphaflegum teikningum hússins séu haldnar svo verulegum annmörkum að það beri að ógilda þær með dómi. Þær séu teknar með ómálefnalegum og ólögmætum hætti og séu alvarlegt brot gegn réttindum stefnenda. Eigendur hússins hafi lögvarða hagsmuni af því að fá þessum ákvörðunum hnekkt. Um kröfu sína á hendur Fjarðamótum ehf. vísa stefnendur til meginreglna kröfuréttar og samningaréttar um skuldbindingagildi samninga og meginreglna kauparéttar um vanefndaheimildir vegna galla, sbr. 42. gr. laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup. Krafa stefnenda á hendur stefnda Benedikt er byggð á ákvæðum laga um ábyrgð hans og skyldur sem byggingarstjóri samkvæmt skipulags og byggingarlögum nr. 73/1997, sérstaklega 51. gr. og byggingarreglugerð nr. 441/1998 með síðari breytingum og hinni almennu sakarreglu skaðabótaréttarins. Á hendur stefnda Hafnarfjarðarbæ byggja stefnendur kröfur sínar á skipulags- og byggingarlögum, byggingarreglugerð og sveitarstjórnarlögum nr. 45/1998. Byggt er á réttmætis- og lögmætisreglunni og meginreglu skaðabótaréttarins um bótaábyrgð hins opinbera vegna tjóns sem starfsmenn valdi við framkvæmd starfs síns og stjórnsýslu. II. Stefndu Fjarðarmót ehf. segja að við sölu eignanna að Hringbraut 2c, Hafnarfirði hafi legið frammi á fasteignasölu kynningargögn um eignina. Þar hafi meðal annars verið að finna byggingarnefndarteikningar af húsinu og byggingarlýsingu. Í byggingarlýsingunni hafi staðið að húsið sé staðsteypt og einangrað og klætt að utanverðu. Á öðrum stað í lýsingunni hafi verið sagt að léttir EI-60 milliveggir væru á milli einstakra eininga sem væru klæddir með tvöföldu gifsi og einangraðir með steinull. Þegar kaupsamningar hafi verið gerðir hafi fylgt kaupsamningunum fyrir hverja íbúð sérstök skilalýsing. Undir þá skilalýsingu hafi allir stefnendur skrifað. Þegar þetta hafi verið gert hafi verið búið að ákveða að pússa stigahúsið að utan og einangra það að innan. Hafi það verið tekið fram í skilalýsingunni. Þá hafi einnig komið fram í skilalýsingunni að hitalögn skuli vera í plani fyrir framan bílskúra og að léttir veggir skyldu gifsklæddir með tvöfaldri klæðingu. Ekki hafi verið minnst á steinullareinangrun í léttum veggjum. Stefndu Fjarðarmót ehf. kveða stefnandann Grétar Guðnason hafa greitt kaupverð íbúðar sinnar að fullu í samræmi við ákvæði kaupsamnings og tekið við afsali 5. nóvember 2001. Í afsalinu komi fram að hann sætti sig við ástand eignarinnar. Stefnandi Jóhanna M. Sveinsdóttir hafi einnig greitt kaupverð að fullu og tekið við afsali 4. júní 2002. Hún hafi einnig sætt sig við ástand eignarinnar. Stefnendur Ásta Sigurðardóttir og Þorsteinn Hálfdánarson hafi gert sérstakt samkomulag við stefndu 25. febrúar 2003 um uppgjör lokagreiðslu. Í samkomulagi þessu komi fram að þau afsali sér ekki rétti til að sækja meintan rétt sinn á hendur stefnda vegna frágangs sameignar hússins. Stefnendur Ingigerður Karlsdóttir og Njáll Harðarson hafi greitt lokagreiðslu kaupverðs 11. mars 2003 með fyrirvara um endurheimtu vegna meintra galla á sameign. Þau hafi fengið afsal afhent 11. mars 2003 með þessum skilmálum. Lögmanni stefndu hafi borist bréf frá lögmanni stefnenda Ástu Sigurðardóttur og Þorsteini Hálfdánarsyni 19. nóvember 2002. Þau hafi borið fyrir sig galla á séreign sinni og sameign hússins. Stefndu Fjarðarmót ehf. krefjast sýknu af kröfum húsfélagsins Hringbraut 2c, Hafnarfirði vegna aðildarskorts til sóknar í málinu. Stefndu hafi ekki gert neinn samning við húsfélagið hvorki kaupsamninga né aðra. Stefndu hafi heldur engin loforð gefið félaginu og verði ekki ráðið af gögnum málsins að sstefndu hafi valdið því tjóni sem bótaskylt sé samkvæmt reglum um bætur vegna tjóns af völdum réttarbrota utan samninga. Ekki komi fram í málsgögnum að félagið hafi umboð húseigendanna til að sækja meintar kröfur þeirra á hendur stefnda. Ekkert réttarsamband sé því á milli stefnda og húsfélagsins sem veiti því aðild að dómsmáli þessu. Beri því með vísan til 2. mgr. 16. gr. einkamálalaga að sýkna stefnda af kröfum húsfélagsins í málinu. Stefndu krefjast einnig sýknu af öllum kröfum annarra stefnenda í málinu á þeim grundvelli að húseignin Hringbraut 2c, Hafnarfirði hafi ekki verið haldin göllum við afhendingu. Þá byggja stefndu sýknukröfu sína sjálfstætt á því að hafi stefnendur átt rétt til bóta úr hans hendi þá hafi þeir glatað þeim rétti fyrir löngu vegna tómlætis um hagsmuni sína. Stefndu Fjarðarmót ehf. kveðast gera athugasemdir við fyrri matsgerð frá því í janúar 2004. Ágreiningslaust sé að stigahúsið og sameign á jarðhæð séu einangruð að innanverðu. Þá sé einnig ágreiningslaust að þessu sé öfugt farið við það sem byggingateikningar hafi gert ráð fyrir. Þessi breyting hafi hins vegar legið fyrir áður en stefnendur hafi gert tilboð í eignina. Þess vegna hafi það skilmerkilega verið tekið fram í skilalýsingu sem fylgt hafi kaupsamningum að þessi hluti hússins yrði einangraður að innan. Allir stefnendur hafi samþykkt þessa breytingu með áritun á skilalýsinguna áður en þau hafi gengið til kaupanna. Vandséð sé því hvernig breyting þessi geti talist galli á eigninni. Meginmálið sé að stigahúsið sé einangrað og standist sú einangrun allar kröfur byggingarreglugerðar. Enginn munur sé á einangrunargildi þeirrar aðferðar sem notuð hafi verið og sem byggingarnefndarteikningar höfðu gert ráð fyrir. Því sé engin þörf á að endureinangra húsið eins og matsmaður geri að tillögu sinni. Eina hugsanlega skerðingin sem verði á eigninni við þessa breytingu sé minnkað innanmál. Samkvæmt niðurstöðu matsmanns hafi rúmmál hússins minnkað við þessa breytingu um átta rúmmetra en það samsvari 0,5% af heildarrúmmáli hússins. Ljóst hljóti að vera að það sé langt innan skekkjumarka. Það sé misskilningur hjá matsmanni að setja beri snjófang á þakið. Tilvísun matsmanns í skýringartexta á verkfræðiteikningu varði loftun í þakið eða þakkantinn. Ekki sé átt við snjófang enda sé ekki skylt samkvæmt byggingarreglugerð að hafa slíkan búnað nema þakhalli sé orðinn meiri en 14 gráður. Þakhalli á Hringbraut 2c sé 13,8 gráður. Það sé niðurstaða matsmanns að snjóbræðslukerfið virki eðlilega. Samkvæmt skilalýsingu hafi snjóbræðslan átt að vera fyrir framan bílskúrana en ekki á planinu sjálfu. Íbúar hússins hafi óskað eftir stærra kerfi og hafi það verið teiknað. Þá hafi blasað við að kerfið þyrfti hjálp frá dælu til að virka eðlilega. Umfram skyldu hafi stefndi lagt til þessa dælu og látið stilla búnaðinn. Stefnendur hafi komið með þá ósk að halli á innkeyrslum að bílskúrum yrði minnkaður. Hönnuður hússins Sigurður Þorvarðarson hafi komið á staðinn og séð um að þessi breyting yrði gerð að beiðni stefnenda. Frágangur álklæðningar á svölum sé hefðbundinn og í fullu samræmi við viðtekið verklag í tugum fjöleignarhúsa á öllu höfuðborgarsvæðinu. Engin tæring sé komin fram og því ósannað að tjón hafi orðið. Niðurfall sé ekki á opnum stigapalli þar sem að ekki hafi verið gert ráð fyrir því á teikningum hússins. Stefndi telur einangrun þaksins fullnægjandi. Á loftplötu sé steinull af þeirri þykkt sem krafa sé gerð um og engin merki um að neitt skorti á fulla einangrun þaksins. Á þeim fáu stöðum þar sem léttir veggir skipti rýmum séu þeir einangraðir með steinull en innveggir í íbúðum ekki. Allt sé þetta í samræmi við skilalýsingu. Loks mótmælir stefndi því að loftplata jarðhæðar sé ekki einangruð nægilega með svokölluðu Heraklíti sem notað hafi verið í stað steinullar. Varðandi seinni matsgerð frá því í maí 2006 telur stefndi Fjarðarmót ehf. að sú matsgerð og kröfugerð sé allt of seint fram komin. Viðurkennd regla sé í íslenskum rétti að kaupanda beri að tilkynna seljanda eignar um hugsanlega galla á söluhlut án ástæðulauss dráttar. Almennt sé viðurkennt að kaupandi missi hugsanlegan rétt sinn fyrir tómlæti láti hann hjá líða að upplýsa seljanda um galla. Telur stefndi að þeir ágallar sem matsmaður telji vera á eigninni séu allir þess eðlis að tilkynna hefði átt um þá strax. Fimm ár sé langur tími og eigi stefndi nú enga möguleika á því meta það að hve miklu leyti fasteignin og búnaður hennar sé í sama ástandi og þegar eignin hafi verið afhent. Hann hafi engan aðgang lengur að eigninni en heldur því fram að eignin hafi verið í umsömdu ástandi er hún hafi verið afhent og þá uppfyllt allar þær kröfur sem gera hafi mátt til hennar á grundvelli samnings aðila, skilalýsingar og uppdráttar. Stefndi mótmælir þeirri niðurstöðu matsmanns að tjón hafi orðið vegna þess að hreinsilok vanti. Þeim hafi vísvitandi verið sleppt vegna nýrrar tækni og aðferða við hreinsun. Þá mótmælir stefndi þeirri niðurstöðu matsmanns að blöndunartækjum sé um að kenna að hávaði sé frá neysluvatnslögnum. Tækin séu af gerðinni Mora sem séu viðurkennd gæðatæki. Stefndi hafi látið setja aukalega þrýstiminnkara bæði fyrir heita og kalda vatnið. Þrýstingurinn á kerfinu hafi verið stilltur áður en íbúðir hafi verið afhentar og hafi stefndi ekki haft frekari afskipti af tengigrindinni síðan. Stefndi eigi engan kost á að staðreyna hvort eigendur hússins hafi breytt stillingum á einhvern hátt eftir að þeir hafi tekið við eigninni. Milliveggir í íbúðum uppfylli kröfur um brunavarnir og því séu lagnir sem fari á milli hæða í gegnum steypta plötu í öruggu eldvarnarhólfi. Þá bendir stefndi á að seljendur fjöleignarhúsa leggi ekki til slökkvitæki, reykskynjara eða sjúkrakassa. Þeim beri hins vegar skylda til að ákvarða staðsetningu slíkra hluta við hönnun hússins. III. Af hálfu stefnda Benedikts Steingrímssonar er því alfarið mótmælt að hann beri nokkra ábyrgð sem byggingarstjóri á því sem aflaga kann að hafa farið við smíði hússins auk þess sem því sé alfarið mótmælt að stefndi geti borið ábyrgð á því að hugsanlega hafi ekki verið staðið formlega rétt að breytingum á teikningum. Fyrir liggi í málinu að teikningum hafi verið breytt og þær breytingar hafi verið samþykktar af hálfu byggingarfulltrúa. Byggingarstjóri geti ekki að lögum borið ábyrgð á því að samþykktum teikningum sé breytt af byggjanda og þær breytingar samþykktar af hálfu byggingaryfirvalda. Grundvöllur ábyrgðar byggingarstjóra sé sök og hana skorti í málinu. Þegar af þessari ástæðu beri að sýkna byggingarstjóra af þeim kröfulið sem varði breytingu eða frávik frá teikningum. Stefndi Benedikt heldur því fram að byggingarstjóri beri ekki faglega ábyrgð á því sem kann að hafa farið úrskeiðis við byggingu hússins. Í skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997, 51. gr., sé skýrt tekið fram að ábyrgð byggingarstjóra taki eingöngu til þess að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir. Ábyrgð byggingarstjóra taki hins vegar ekki til faglegra mistaka starfsmanna eða verktaka á vegum byggjanda. Komi þetta skýrt fram í 52. gr. skipulags- og byggingalaga þar sem ábyrgð meistara sé skilgreind og tekið fram að hún taki til þess að verk sé unnið í samræmi við viðurkennda verkhætti. Verði á það fallist að byggingarstjóri beri ábyrgð á faglegum þáttum feli það í sér hlutlæga ábyrgð. Vandséð sé að stefnt hafi verið að því með breytingum þeim sem gerðar voru með tilkomu laga nr. 73/1997. Hlutlæg ábyrgð sé undantekningarregla og verði ekki lögð á nema samkvæmt skýrri lagaheimild. Ekkert í greinagerð með lögum nr. 73/1997 styðji það að það hafi verið ætlan löggjafans að leggja á byggingarstjóra hlutlæga ábyrgð á faglegum mistökum við byggingu húss eða mannvirkja. IV. Af hálfu stefnda Hafnarfjarðarbæjar er því haldið fram að lokaúttekt samkvæmt 53. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998 fari ekki fram að frumkvæði byggingarfulltrúa heldur sé það á valdi byggingarstjóra eða byggjanda að kalla eftir lokaúttekt. Þá sé til þess að líta að það tíðkist ekki almennt hvorki í Hafnarfirði né í Reykjavík að lokaúttekt fari yfirleitt fram. Sé hús tekið í notkun fyrir lokaúttekt, eins og raunin hafi verið varðandi Hringbraut 2c, Hafnarfirði, eigi byggingarfulltrúi erfitt um vik með að gera úttekt inni í íbúðum fólks. Það hljóti því að vera á ábyrgð stefnenda að hafa flutt inn í íbúðir sínar án þess að hafa gert kröfu um lokaúttekt. Stefndi Hafnarfjarðarbær heldur því fram að það muni varla vera byggt hús svo að ekki komi í ljós síðar einhverjir meinbugir á teikningum. Þá sé hefðbundin aðferð að breyta teikningum eftir á. Ekki sé óalgengt að slíkir hnökrar komi margoft upp á einni og sömu byggingunni. Þá gerist það einnig oft að byggt sé á annan hátt heldur en teikningar segi til um. Í þeim tilvikum sé byggjanda heimilað að breyta teikningu til samræmis við raunveruleikann og leggja fram að nýju fyrir byggingaryfirvöld. Stefndi Hafnarfjarðarbær heldur því fram að byggingarfulltrúi hafi annast eðlilegt eftirlit í samræmi við byggingarreglugerð. Það sé ekki skylda að taka út mannvirki í heild. Stefnendur hafi á engan hátt sýnt fram á að byggingarfulltrúi hafi sýnt af sér vanrækslu í starfi eða ekki farið eftir reglum sem ætlað sé til af honum. Stefndi mótmælir því að byggingarnefnd Hafnarfjarðar hafi borið skylda til þess að leita samþykkis nýrra eigenda Hringbrautar 2c, Hafnarfirði áður en nýjar teikningar hafi verið samþykktar. Byggjandi hafi frá upphafi komið fram gagnvart nefndinni svo og byggingarstjóri. Byggingarnefnd eða skipulags- og byggingarráð hafi enga sjálfstæða skoðunarskyldu á því hvernig eignir kunni að skipta um eigendur. V. Eins og að framan er rakið reistu stefndu Fjarðarmót ehf., sem er byggingarfyrirtæki, tveggja hæða fjölbýlishús með fjórum íbúðum að Hringbraut 2c, Hafnarfirði. Teikningar af húsinu voru samþykktar af stefnda Hafnarfjarðarbæ í apríl 2000 og í september sama ár var húsið uppsteypt. Stefnendur, kaupendur íbúðanna, skoðuðu húsið í því ástandi áður en þau gengu til kaupsamnings í september. Kynningargögn um húsið lágu frammi á fasteignarsölu á þessum tíma. Í þessum gögnum voru meðal annars samþykktar byggingarnefndarteikningar með byggingarlýsingu en í lýsingunni kemur fram að húsið verði einangrað og klætt að utanverðu. Síðar var ákveðið að heppilegra væri að einangra stigahús að innan og var sú ákvörðun tekin áður en kaupsamningur var undirritaður. Í sérstakri skilalýsingu, sem fylgdi kaupsamningum, var þetta tekið fram en aðilar eru sammála um að seljandi hafi ekki vakið athygli kaupenda sérstaklega á þessari breytingu. Afhending íbúðanna fór fram í apríl 2001. Stefnandi Grétar Guðnason fékk afsal 5. nóvember 2001. Hann sagðist hafa gert þá athugasemd við undirritun afsals að stigagangur væri einangraður að innanverðu en ekki utanverðu eins og upphaflegar teikningar gerðu ráð fyrir. Hafi honum þá verið sagt að teikningunum hafi verið breytt vegna þess að þetta væri betri útfærsla. Lét Grétar við það sitja og greiddi eftirstöðvar kaupverðs og fékk útgefið afsal. Stefnda Jóhanna M. Sveinsdóttir tók við afsali 4. júní 2002 án fyrirvara. Með bréfi þann 19. nóvember 2002 kvörtuðu stefnendur Þorsteinn Hálfdánarson og Ásta Sigurðardóttir um ófullnægjandi frágang á sameign og séreign. Var bréfið sent stefndu Fjarðarmótum ehf. og byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarbæjar. Þann 6. mars 2003 undirrituðu stefnendur Þorsteinn og Ásta afsal með fyrirvara og á sama hátt gerðu stefnendur Ingigerður Karlsdóttir og Njáll Haraldsson fyrirvara við undirritun afsals 11. mars 2003. Næst gerist það í málinu að óskað er eftir mati dómkvadds matsmanns með beiðni dagsettri 10. júlí 2003 og lá mat fyrir í janúar 2004. Stefna í málinu var birt 23. apríl 2005. Beiðni um viðbótarmat er dagsett 8. febrúar 2006 og lá matsgerð fyrir í maí 2006. Framhaldsstefna var gefin út 20. júní 2006. Í stefnu í frumsök segir að fljótlega eftir að félagsmenn í húsfélaginu hafi flutt inn í íbúðir sínar hafi komið í ljós að mjög mörgu hafi verið ábótarvant við frágang bæði í séreignum og sameign. Hliðstæða lýsingu er að finna í matsbeiðni stefnenda 10. júlí 2003. Í greinargerð sinni í frumsök og einnig í framhaldssök tefldu stefndu Fjarðarmót ehf. fram málsástæðu um tómlæti. Þrátt fyrir þessa málsástæðu var ekki varpað frekari ljósi á þennan þátt málsins af hálfu stefnenda við dómsmeðferð. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið liðu tæpir tuttugu mánuðir frá því að íbúðirnar voru afhentar stefnendum uns formleg krafa barst stefndu Fjarðarmótum ehf. með bréfi þáverandi lögmanns stefnenda 19. nóvember 2002. Þá liðu tæpir átta mánuðir frá þessari kvörtun þar til matsbeiðni var sett fram 10. júlí 2003. Matsgerð lá fyrir í janúar 2004 en samt liðu fimmtán mánuðir uns stefna var birt 23. apríl 2005. Þá voru rétt fjögur ár frá því að stefnendur fengu íbúðirnar afhentar. Tæp fimm ár voru liðin frá afhendingu er beiðni um viðbótarmat var sett fram. Talið verður að stefnendur hafi mátt verða varir við meinta galla samkvæmt matsgerð frá janúar 2004 í frumsök fljótlega eftir afhendingu eignarinnar. Stefnendur hafa samkvæmt þessu sýnt verulegt tómlæti við gæslu þess réttar sem þeir telja sig eiga í málinu. Með hliðsjón af meginreglu 52. gr. laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup, sem gilti um réttarsamband stefnenda og stefndu Fjarðarmóta ehf., verður fallist á það með stefndu Fjarðarmótum ehf. að stefnendur hafi með þessu tómlæti sínu fyrirgert hugsanlegum rétti sínum til skaðabóta. Sömu sjónarmið og hér eru rakin gilda einnig að mati dómsins að verulegu leyti um meinta galla í framhaldsök samkvæmt matsgerð frá maí 2006. Þannig telur dómurinn að stefnendur hefðu átt að vera varir við hávaða frá lögnum fljótlega eftir afhendingu. Hefur það og verið staðfest í skýrslum stefnenda hér fyrir dómi. Matsmaður mat kostnað við að setja hreinsilok á holræsafallpípur að fjárhæð 48.000 krónur sem gert er ráð fyrir á teikningum. Matsmaður sagði hins vegar fyrir dómi að lagst hefði af að setja slíka loka á vegna nýrrar tækni við hreinsun fallpípa. Verði því ekki talið að þetta frávik frá teikningu sé galli. Hins vegar telur dómurinn að stefnendur hafi ekki mátt sjá að stokkar um fallpípur eru ekki í samræmi við fyrirmæli á teikningu hönnuðar og uppfylla ekki ákvæði byggingarreglugerðar með tilliti til brunaþols. Sama er að segja um útloftun frá fallpípum á þaki sem matsmaður telur ófullnægjandi og ófullgerða og metur kostnað við endurbætur 45.000 krónur. Þá telur dómurinn að stefnendur hafi ekki mátt gera sér grein fyrir að brunavarnir hússins væru ófullnægjandi, sbr. niðurstöðu matsmanns um þetta efni. Telur matsmaður að frágangur þar sem lagnir, hitalagnir og neysluvatnslagnir ganga í gegnum hæðarskil og í gegnum styrktarveggi milli bílgeymslu og hjólageymslu sé ófullnægjandi með tilliti til eldvarna. Leggur matsmaður til úrbætur og metur þann kostnað ásamt kostnaði við lagnastokka að fjárhæð 369.000 krónur. Í framhaldsstefnu kemur fram að stefnendur Grétar, Jóhanna, Ingigerður, Njáll, Þorsteinn og Ásta framselja kröfur sínar er varða sameign til húsfélagsins Hringbraut 2c, Hafnarfirði. Þær kröfur er dómurinn hefur fallist á varða eingöngu sameign og eru byggðar á matsgerð sem lögð var til grundvallar framhaldsstefnu. Húsfélagið Hringbraut 2c, Hafnarfirði telst því réttur aðili sóknarmegin og samkvæmt öllu framansögðu verður talið að stefndu Fjarðarmót ehf. séu skaðabótaskyld gagnvart húsfélaginu Hringbraut 2c, Hafnarfirði samkvæmt meginreglu 2. mgr. 42. gr. laga nr. 39/1922. Verða kröfur stefnanda húsfélagsins Hringbraut 2c, Hafnarfirði teknar til greina að fjárhæð 414.000 krónur (369.000 + 45.000). Stefnendur beina kröfum sínum einnig að byggingarstjóra hússins og eru þær kröfur byggðar á 3. mgr. 51. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 þar sem segir að byggingarstjóri beri ábyrgð á því að byggt sé í samræmi við samþykkta uppdrætti, lög og reglugerðir, sbr. einnig 32. gr. byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Í dómi Hæstaréttar nr. 267/2005 frá 20. desember 2005 er fjallað um forsögu og tilgang þessara ákvæða og kemst meirihluti Hæstaréttar að þeirri niðurstöðu að byggingarstjóri geti orðið skaðabótaskyldur gagnvart eiganda mannvirkis ef hann vanrækir umsjónar- og eftirlitsskyldu sína með saknæmum hætti. Í þessu máli verður ekki talið að aðfinnslur þær sem matsmenn gera við byggingu hússins séu þess eðlis að þær falli undir sakarábyrgð byggingarstjóra. Verður hann því alfarið sýknaður af kröfum stefnenda í málinu. Kröfur stefnenda á hendur stefnda Hafnarfjarðarbæ byggjast á því að byggingarfulltrúi hafi sýnt af sér alvarlega vanrækslu við eftirlit og úttekt á eigninni. Orsakasamband sé milli þess og tjóns stefnenda því hefði lögformleg úttekt farið fram hefðu umkrafðir gallar komið í ljós. Byggingarfulltrúa hafi borið að knýja fram úrbætur á eigninni áður en lokaúttekt hafi verið gerð. Þá hafi byggingarfulltrúi samþykkt ólögmætar teikningar af húsinu og Skipulags- og byggingarráð Hafnarfjarðar hafi ekki gætt að því að leita eftir samþykki stefnenda fyrir breytingum á teikningu. Fyrir liggur í málinu að byggingarstjóri óskaði eftir lokaúttekt á húsinu, sbr. gr. 36.1 í byggingarreglugerð nr. 441/1998. Byggingarfulltrúi gerði athugasemdir við frágang 1. nóvember 2001 og lagði fyrir byggingarstjóra að boða til nýrrar lokaúttektar. Samkvæmt vottorði byggingarfulltrúa 16. október 2002 staðfesti hann að lokaúttekt samkvæmt 53. gr. byggingarlaga hefði farið fram og engar athugasemdir gerðar. Samkvæmt tilvitnuðum ákvæðum var það á valdi byggingarstjóra en ekki byggingarfulltrúa að boða til lokaúttektar og engin skylda hvíldi á þessum aðilum að tilkynna stefnendum um úttekt. Því verður ekki fallist á með stefnendum að stefndi Hafnarfjarðarbær hafi bakað sér skaðabótaábyrgð af þessum sökum. Þá verður heldur ekki fallist á með stefnendum að túlka beri ákvæði skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 og ákvæði byggingarreglugerðar nr. 441/1998 um byggingareftirlit með þeim hætti að byggingarfulltrúa sé ætlað að leita að galla á eign og sveitarfélag verði ábyrgt ef byggingarfulltrúa missýnist í þeim efnum. Verður talið að þessi ákvæði laganna séu fyrst og fremst sett vegna almannahagsmuna og þeim ætlað að efla almennt öryggi á þessu sviði en ekki gera sveitarfélag ábyrgt vegna verka iðnmeistara. Stefnendur krefjast ógildingar á ákvörðun um breytingar á samþykktum teikningum eignarinnar að Hringbraut 2c, Hafnarfirði samkvæmt áritun byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarbæjar hinn 4. október 2002 og síðar samþykkt sama efnis í byggingarnefnd Hafnarfjarðarbæjar hinn 23. september 2003. Ógildingarkrafan er reist á þeim grunni að þess hafi ekki verið gætt að leita samþykkis stefnenda, eigenda hússins, fyrir breytingum á upphaflegum teikningum. Þessar ákvarðanir hafi verið teknar með ólögmætum og ómálefnalegum hætti og séu alvarleg brot á réttindum stefnenda. Það sem hér um ræðir eru tvær teikningar sem hönnuður hússins óskaði breytinga á með bréfi 18. september 2002. Erindið var samþykkt af byggingarfulltrúa 4. október 2002 og lagt fyrir fund skipulags- og byggingarráðs Hafnarfjarðar 23. september 2003 sem gerði ekki athugasemdir við erindið. Þær breytingar sem hér voru gerðar á áður samþykktum teikningum voru annars vegar vegna hæðarlínu á uppdrætti lóðar en sú breyting var gerð til að laga aðkomu að útitröppum og hins vegar varðandi einangrun en stigagangur hafði verið einangraður að innanverðu í stað utanverðu eins og upphaflegar teikningar gerðu ráð fyrir. Í 2. mgr. 38. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 segir að byggingarnefndir skulu hafa eftirlit með því að hvarvetna í umdæmi hennar sé byggt í samræmi við gildandi skipulag, lagaákvæði og reglugerðir um skipulags- og byggingarmál. Í 40. gr. sömu laga segir að byggingarfulltrúi sé framkvæmdarstjóri byggingarnefndar og hann skuli ganga úr skugga um að aðaluppdrættir séu í samræmi við gildandi skipulag, lög og reglugerðir. Fram kom í skýrslu Erlends Árna Hjálmarssonar, þáverandi byggingarfulltrúa, hér fyrir dómi að algengt sé að óskað sé eftir að breytingar séu gerðar á áður samþykktum teikningum. Svo algengt sé það að segja megi að það sé frekar aðalregla en undantekning. Það stafi einfaldlega af því að oft komi það fyrir að byggjandi eða hönnuður sjái betri lausn á einstaka útfærslu eftir að bygging húss sé hafin. Þá sé óskað eftir að gera breytingar á teikningum og sé það venjulega samþykkt af byggingaryfirvöldum svo framarlega sem breytingar fari ekki í bága við gildandi skipulag, lög eða reglugerðir. Ekki hefur komið fram í málinu að hinar umdeildu breytingar stríði gegn skipulagi, skipulags- og byggingarlögum eða byggingarreglugerð. Auk þess liggur fyrir í málinu, eins og rakið er hér að framan, að breyting á aðkomu við útitröppur var gerð að beiðni stefnenda og ákvörðun um breytingu á einangrun stigahúss var tekin áður en stefnendur keyptu íbúðirnar og þeirrar breytingar getið í sérstöku skjali er fylgdi kaupsamningi. Samkvæmt framansögðu þykja stefnendur ekki hafa fært haldbær rök fyrir því að fella eigi úr gildi ákvörðun Skipulags- og byggingarráðs Hafnarfjarðar um þetta efni. Samkvæmt öllu framansögðu verður það niðurstaða dómsins að stefndu, Fjarðarmót ehf., verða dæmd til að greiða húsfélaginu Hringbraut 2c, Hafnarfirði 414.000 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá því er matsgerð í framhaldssök var lögð fram í málinu 28. júní 2006 til greiðsludags. Stefndi Benedikt Steingrímsson verður sýknaður af kröfum stefnenda í málinu svo og stefndi Hafnarfjarðarbær. Eftir þessum úrslitum þykir rétt að stefndu Fjarðarmót ehf. greiði hluta af kostnaði stefnenda við öflun matsgerðar í framhaldssök, að fjárhæð 300.000 krónur, en að öðru leyti falli málskostnaður niður milli stefnenda og stefndu Fjarðarmóta ehf. Allir stefnendur greiði stefnda Benedikt Steingrímssyni 250.000 krónur í málskostnað og allir stefnendur greiði in solidum stefnda Hafnarfjarðarbæ 250.000 krónur í málskostnað. Gunnar Aðalsteinsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum Ragnari Ingimarssyni og Stanley Pálssyni verkfræðingum. DÓMSORÐ: Stefndu, Fjarðarmót ehf., greiði stefnanda, Húsfélaginu Hringbraut 2c, Hafnarfirði, 414.000 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 28. júní 2006 til greiðsludags. Stefndi, Benedikt Steingrímsson, er sýknaður af kröfum stefnenda, Húsfélaginu Hringbraut 2c, Hafnarfirði, Grétari Guðnasyni, Jóhönnu M. Sveinsdóttur, Ingigerði Karlsdóttur, Njáli Haraldssyni, Þorsteini Hálfdánarsyni og Ástu Sigurðardóttur, í málinu. Stefndi, Hafnarfjarðarbær, er sýknaður af kröfum stefnenda í málinu. Stefndu, Fjarðarmót ehf., greiði stefnanda Húsfélaginu Hringbraut 2 c, Hafnarfirði 300.000 krónur í málskostnað en málskostnaður milli annarra stefnenda og stefnda Fjarðarmóta ehf. falli niður. Allir stefnendur greiði stefnda, Benedikt Steingrímssyni, 250.000 krónur í málskostnað. Allir stefnendur greiði stefnda, Hafnarfjarðarbæ, 250.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 59/2022
|
Kærumál Kæruheimild Frávísun frá Hæstarétti
|
Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem vísað var frá réttinum máli vegna ágreinings undir rekstri málsins í héraði um hvort aflað yrði matsgerðar dómkvadds matsmanns. Um kæruheimild vísaði sóknaraðili til a-liðar 1. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991. Hæstiréttur taldi að skýra yrði kæruheimildina þannig að hún væri bundin við dómsathöfn sem fæli í sér endanlegar lyktir dómsmáls en tæki ekki til ágreinings um málsmeðferð undir rekstri máls. Málinu var því vísað frá Hæstarétti.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Ása Ólafsdóttir, Björg Thorarensen, Ingveldur Einarsdóttir og Sigurður Tómas Magnússon.2. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. desember 2022 sem barst réttinum 12. sama mánaðar en kærumálsgögn bárust 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Landsréttar 25. nóvember 2022 í máli nr. 676/2022 þar sem málinu var vísað frá Landsrétti. Um kæruheimild er vísað til a-liðar 1. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 3. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.3. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og málinu vísað á ný til Landsréttar til löglegrar meðferðar. Til vara er þess krafist að dómkvaddur verði einn hæfur og óvilhallur matsmaður til að leggja sérfræðilegt mat á forsjárhæfni hennar. Þá krefst hún þess að kærumálskostnaður verði greiddur úr ríkissjóði eins og ekki væri um gjafsóknarmál að ræða.4. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði staðfestur en til vara að varakröfu sóknaraðila verði vísað frá Hæstarétti. Málsatvik5. Varnaraðili höfðaði mál á hendur sóknaraðila 31. ágúst 2022 til sviptingar forsjár tveggja dætra hennar, sbr. a- og d-lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Í þinghaldi 12. september sama ár lagði sóknaraðili fram matsbeiðni þess efnis að dómkvaddur yrði einn hæfur og óvilhallur matsmaður til að leggja mat á forsjárhæfni hennar með vísan til IX. kafla laga nr. 91/1991, einkum 61. gr. laganna, sbr. og 3. mgr. 42. gr. barnalaga nr. 76/2003. Þá krafðist hún þess að ríkissjóður stæði straum af kostnaði við matið með vísan til 42. gr. barnalaga.6. Með úrskurði héraðsdóms var kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns hafnað. Vísað var til þess að fyrir lægju tvö möt sálfræðinga á forsjárhæfni sóknaraðila. Taldi dómurinn að ekki væru annmarkar á þeim þannig að þörf væri á að endurtaka matið. Því væri sú gagnaöflun tilgangslaus til sönnunar, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 og til þess fallin að tefja málsmeðferð í andstöðu við 53. gr. b barnaverndarlaga.7. Sóknaraðili skaut úrskurði héraðsdóms til Landsréttar með kæru 2. nóvember 2022 og krafðist þess að matsmaður yrði dómkvaddur. Með hinum kærða úrskurði var málinu vísað frá Landsrétti þar sem kæruheimild væri ekki fyrir hendi.Niðurstaða8. Samkvæmt 3. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga sæta úrskurðir Landsréttar í málum sem rekin eru eftir XI. kafla laganna kæru til Hæstaréttar ef til þess stendur heimild í 1. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991. Þar segir í a-lið að dómsathafnir Landsréttar um frávísun frá héraðsdómi eða Landsrétti sæti kæru til Hæstaréttar ef ekki er um að ræða staðfestingu á slíkri dómsathöfn héraðsdóms.9. Með hinum kærða úrskurði var vísað frá Landsrétti máli vegna ágreinings undir rekstri málsins í héraði um hvort aflað yrði matsgerðar dómkvadds manns. Slík dómsathöfn sætir ekki kæru til Hæstaréttar enda verður að skýra kæruheimildina í a-lið 1. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 þannig að hún sé bundin við dómsathöfn sem felur í sér endanlegar lyktir dómsmáls, svo sem frávísun á málinu sjálfu frá dómi í heild sinni eða að hluta til, en taki ekki til ágreinings um málsmeðferð undir rekstri máls. Samkvæmt þessu verður málinu vísað frá Hæstarétti.0. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Hæstarétti fer eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Leifs Runólfssonar, 250.000 krónur.https://landsrettur.is/domar-og-urskurdir/domur-urskurdur/?id=b1563dd6-db5d-4a74-903a-2f685e6dbacc&verdictid=c56e2672-5b58-4468-9b20-cf4a7cfa1718
|
Mál nr. 414/2011
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var felldur úr gildi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Páll Hreinsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. júlí 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 5. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. júlí 2011, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til mánudagsins 18. júlí 2011 klukkan 16 og einangrun meðan á gæsluvarðhaldinu stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði er varnaraðili undir grun um að hafa laugardaginn 2. júlí 2011 deytt barn sitt skömmu eftir fæðingu þess. Vísar sóknaraðili til þess í greinargerð sinni til Hæstaréttar að ætlað brot varnaraðila varði við 212. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og krefst gæsluvarðhalds yfir henni með vísan til a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Þá krefst hann þess að varnaraðili verði látinn sæta einangrun meðan á gæsluvarðhaldi stendur. Samkvæmt síðastnefndu lagaákvæði er það meðal annars skilyrði fyrir heimild til að úrskurða sakborning í gæsluvarðhald að ætla megi að hann muni torvelda rannsókn máls, svo sem með því að afmá merki eftir brot, skjóta undan munum ellegar hafa áhrif á samseka eða vitni. Fram kemur meðal annars í gögnum málsins að bæði varnaraðili og vitni hafa gefið skýrslu hjá lögreglu, en sóknaraðili tiltekur að enn eigi eftir að yfirheyra varnaraðila frekar og rannsaka geðheilbrigði hennar. Ekki verður talið að síðastgreind atriði leiði til þess að þörf sé á gæsluvarðhaldi yfir varnaraðila. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur sunnudaginn 3. júlí 2011. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að kærðu, X, kt. [...], verði gert að sæta gæsluvarðhaldi, allt til mánudagsins 18. júlí 2011 kl. 16:00. Þá er gerð krafa um að kærða sæti einangrun meðan á gæsluvarðhaldinu stendur. Jafnframt er þess krafist að kærðu verði á gæsluvarðhaldstímanum gert, á grundvelli 2. mgr. 52. gr. sakamálalaga nr. 88/2008, að gangast undir rannsókn á geðheilbrigði. Í greinargerð lögreglu kemur fram að lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu hafi, um fjögur leytið í gær, borist tilkynning frá fæðingardeild Landspítalans um að kona, sem talin væri með fósturlát, hefði komið þangað um klukkan ellefu um morguninn. Fljótlega hafi hins vegar komið í ljós að [...] konan hefði fætt fullburða barn [...]. Hafi því verið óskað eftir aðstoð lögreglu þar sem ljóst væri að fullburða barn hefði fæðst þrátt fyrir að konan kannaðist ekkert við það og gæti ekki gert grein fyrir því hvað af barninu hefði orðið. Þá hafi fengist upplýsingar um að konan hefði komið í fylgd karlmanns á fæðingardeildina sem horfið hafi á braut fljótlega og því strax verið grunað að fleiri aðilar væru viðriðnir málið. Upplýsingar hafi legið fyrir um að um unnusta konunnar hafi verið að ræða og hafi lögregla strax hafið rannsókn málsins og leit að barninu. Vitað væri um heimilisfang konunnar og vinnustað og hefði verið farið í leit á þessum stöðum. Rúmlega klukkustund eftir tilkynninguna hafi barnið fundist látið í ruslagámi við [...] við Laugaveg í Reykjavík. Á svipuðum tíma hafi lögreglan handtekið unnusta konunnar, A og föður hans, B sem ekið höfðu konunni að fæðingardeildinni. Samkvæmt fyrstu skoðun lækna á [...],[...], bendi allt til þess að barnið hafi fæðst lifandi. [...]. Fljótlega hafi vaknað grunur um að fæðingin hefði átt sér stað á tilteknu herbergi á [...]. Við rannsókn hafi komið í ljós ýmiss ummerki sem hafi bent til þess að þar hefði fæðing barnsins átt sér stað. Þá hafi ummerki bent til þess að herbergið hefði verið þrifið eftir fæðinguna og hafi fljótlega fundist blóðug handklæði sem talið sé að hafi verið notuð við þrifin. Lögregla telji ástæðu til þess að rannsaka m.a. hvort X kunni að hafa fengið aðstoð við að þrífa herbergið eftir fæðinguna. Framburður konunnar hafi frá upphafi verið ruglingslegur og þversagnakenndur og kannist hún ekki við að hafa fætt barn eða þá yfir höfuð að hafa verið ólétt. Framburður A, kærasta konunnar, sé með þeim hætti að hann, ásamt stjúpföður sínum B, hafi farið á [...] til að sækja X vegna þess að hún hafi verið með slæmar tíðablæðingar en að þeir hafi aldrei farið inn á [...]. Kærði beri að X hafi viljað láta aka sér heim. Honum og föður hans hafi fundist hún líta út fyrir að vera veik og með miklar blæðingar þannig að þeir hafi tekið ákvörðun um að aka henni á sjúkrahús. Hann hafi fylgt henni þangað en fljótlega farið þaðan og í Kringluna og Smáralind. Hann hafi komið til baka á sjúkrahúsið og þá hafi honum verið sagt að hún hafi misst fóstur. Eftir það hafi hann farið heim. Þegar hann hafi komið heim hafi lögregla verið komin á vettvang og handtekið hann. A kvæðist ekki hafa vitað að kærasta hans hafi verið ólétt [...].[...]. B, faðir A, kveðist ekkert hafa vitað um að X hafi verið barnshafandi. Hann hafi einungis frétt af því að það blæddi mikið úr X í vinnunni og því hafi hann farið ásamt syni sínum að sækja hana og síðan skutlað henni á sjúkrahús. B kveðist ekkert hafa farið inn á [...] og einungis beðið fyrir utan eftir X. Rannsókn málsins sé á frumstigi og miðist rannsókn lögreglu að því að leiða í ljós með hvaða hætti dauða barnsins bar að [...]. Til rannsóknar í máli þessu sé ætlað brot X gegn 1. mgr. 212. gr. og/eða 211. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sem varðað geti allt að 6 ára og/eða ævilöngu fangelsi. Það sé því brýnt og nauðsynlegt, með vísan til alls framanritaðs og gagna málsins að öðru leyti, að kærðu verði, með vísan til a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, gert að sæta gæsluvarðhaldi til mánudagsins 11. júlí 2011 kl. 16.00 og til að sæta einangrun samkvæmt b-lið 1. mgr. 99. gr. sömu laga. Jafnframt sé þess krafist að kærðu verði á gæsluvarðhaldstímanum gert, á grundvelli 2. mgr. 54. gr. sakamálalaga nr. 88/2008, að gangast undir rannsókn á geðheilbrigði og heilbrigðisástandi hennar almennt. Kærða er undir rökstuddum grun um brot gegn 1. mgr. 212. gr. og/eða 211. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 sem varðað geta hana fangelsisrefsingu. Rannsókn er á frumstigi en brot það er kærða er grunuð um var framið í gærmorgun. Krufning líks barns þess er kærða er talin hafa alið hefur enn ekki farið fram og eftir er að yfirheyra starfsfólk hótels þess sem kærða starfar á. Skilyrði a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála eru uppfyllt hér. Verður krafa lögreglustjóra um gæsluvarðhald því tekin til greina. Með hliðsjón af þessu umfangi málsins verður fallist á kröfu lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu eins og hún er fram sett. Þá sæti kærða einangrun skv. b-lið 99. gr. sömu laga. Loks verður fallist á þá kröfu lögreglustjóra að kærða sæti geðrannsókn meðan á gæsluvarðhaldsvist hennar stendur sbr. 2. mgr. 54. gr. laga nr. 88/2008. Allan Vagn Magnússon héraðsdómari kvað um þennan dóm. Ú R S K U R Ð A R O R Ð Kærða, X, kt. [...], skal sæta gæsluvarðhaldi, allt til mánudagsins 18. júlí 2011 kl. 16:00. Hún skal sæta einangrun meðan á gæsluvarðhaldinu stendur. Enn fremur skal hún gangast undir rannsókn á geðheilbrigði á gæsluvarðhaldstímanum.
|
Mál nr. 116/2003
|
Kærumál Félagsslit Verðbréfafyrirtæki Kröfulýsing Málsástæða Lögvarðir hagsmunir Frávísun frá héraðsdómi
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem viðurkennd var við félagsslit B skaðabótakrafa R. R hafði gert samning árið 2000 við forvera B um þjónustu við fjárvörslu, þar sem B var veitt umboð til að kaupa og selja verðbréf fyrir R. B var svipt starfsleyfi til verðbréfaviðskipta í nóvember 2001 og tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Á kröfulýsingarfresti kom m.a. fram krafa frá R þar sem lýst var sem forgangskröfu samkvæmt 7. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, kröfu samkvæmt víxli án ábyrgðamanna, sem stafaði frá B sjálfu. Í síðara bréfi F til skiptastjóra reisti F sömu kröfu einnig á þeirri málsástæðu að B væri skaðabótaskylt gagnvart sér. Á skiptafundi í apríl 2002 viðurkenndi skiptastjóri kröfu F sem almenna kröfu, eftir að F hafði fallið frá kröfu sinni um að fjárkröfu hans yrði skipað í réttindaröð samkvæmt fyrrnefndu ákvæði laga nr. 21/1991, en hafnaði bótaábyrgð B vegna viðskiptanna. Var talið að F gæti ekki nú haldið kröfu sinni, sem þegar hafði verið viðurkennd, til streitu með málsókn fyrir dómi til þess eins að fá úr því leyst hvort það skyldi gert á grundvelli einnar málsástæðu sinnar fremur en annarrar, sbr. meginreglu 1. mgr. 98. gr. laga um meðferð einkamála. Hafði F því ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins, svo sem það hafði verið lagt fyrir dómstóla, og var málinu vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. mars 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 2. apríl sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. mars 2003, þar sem viðurkennd var við félagsslit sóknaraðila skaðabótakrafa varnaraðila að fjárhæð 7.750.000 krónur með dráttarvöxtum frá 9. janúar 2002 til greiðsludags. Kæruheimild er í 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. og áðurgildandi 59. gr. laga nr. 13/1996 um verðbréfaviðskipti með áorðnum breytingum. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hafnað verði að viðurkenna fyrrgreinda kröfu varnaraðila og að sér verði dæmdur málskostnaður í héraði ásamt kærumálskostnaði, en til vara að fjárhæð hennar verði lækkuð og málskostnaður á báðum dómstigum falli niður. Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdómara fyrir sitt leyti 24. mars 2003. Hann krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur með þeim breytingum að dráttarvextir verði dæmdir af kröfu hans frá 19. september 2001 til greiðsludags og fjárhæð málskostnaður verði hækkuð. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar. I. Samkvæmt gögnum málsins gerði varnaraðili samning 10. október 2000 við sóknaraðila um þjónustu við fjárvörslu, þar sem sóknaraðila var veitt umboð til að kaupa og selja verðbréf fyrir hann. Var varnaraðili nefndur fjárvörslureikningshafi í samningnum. Tekið var þar fram að umboð sóknaraðila til viðskipta með verðbréf í þágu varnaraðila væri bundið við ríkistryggð skuldabréf og víxla, húsbréf, bankatryggð skuldabréf og víxla, skuldabréf og víxla sveitarfélaga, víxla fyrirtækja með ábyrgðarmanni, hlutabréf skráð hjá Verðbréfaþingi Íslands hf. eða á opna tilboðsmarkaðinum, erlend verðbréf, sem skráð væru á viðurkenndum markaði, og óskráð erlend hlutabréf og fjárfestingarsamlög. Fólst í ákvæðum samningsins að slík viðskipti væru ekki háð samþykki varnaraðila hverju sinni. Í yfirliti frá sóknaraðila til varnaraðila 11. maí 2001 um verðbréf þess síðarnefnda í vörslum félagsins 30. apríl sama árs kom fram að varnaraðili hafi þá átt þar innlend og erlend verðbréf að andvirði samtals 16.409.307 krónur, þar með talinn víxil, sem þar var tilgreindur með lýsingunni „S004083 Burnham Int.L“, að nafnverði 7.750.000 krónur. Þessa víxils og annarra samsvarandi var eftir þetta getið í yfirlitum um verðbréfaeign varnaraðila í vörslum sóknaraðila 31. júlí, 31. ágúst, 30. september og 31. október 2001, en þó þannig að númer víxla urðu önnur þegar fram liðu stundir. Í síðasta yfirlitinu, sem tók mið af verðbréfaeign varnaraðila 28. nóvember 2001, var getið um víxil af þessum toga, sem bar númerið S004202 og var að nafnverði 7.750.000 krónur. Sóknaraðili mun hafa verið sviptur starfsleyfi til verðbréfaviðskipta 27. nóvember 2001. Sama dag mun hafa gengið úrskurður í Héraðsdómi Reykjavíkur um að félagið væri tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu, sbr. áðurnefnda 59. gr. laga nr. 13/1996, eins og þeim hafði verið breytt með 7. gr. laga nr. 163/2000. Skiptastjóri, sem skipaður var til að fara með félagsslitin, gaf út innköllun vegna þeirra. Á kröfulýsingarfresti kom meðal annars fram krafa frá varnaraðila í bréfi 9. janúar 2002. Hann vísaði þar til áðurgreinds samnings aðilanna 10. október 2000, sem hafi haft skýr ákvæði um heimildir sóknaraðila til að ráðstafa fé varnaraðila. Hafi sóknaraðili 19. júní 2001 varið hluta af fénu til kaupa á víxli án ábyrgðarmanna, sem stafaði frá honum sjálfum, en til þess hafi hann enga heimild haft. Taldi varnaraðili þetta skýrlega vera brot á samningi aðilanna, enda ráðstöfunin bersýnilega ekki í samræmi við hagsmuni hans. Kröfunni lýsti varnaraðili sem forgangskröfu samkvæmt 7. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 og nam fjárhæð hennar 8.466.382 krónum að meðtöldum áföllnum dráttarvöxtum og kostnaði. Í málinu liggur einnig fyrir bréf varnaraðila til skiptastjóra 18. janúar 2002, þar sem aftur var lýst kröfu vegna sömu atvika og að framan er getið, en þó tekið fram að krafan væri um skaðabætur og fjárhæð hennar samtals 8.766.992 krónur. Rök voru þar færð fyrir skaðabótaskyldu sóknaraðila og krafan sögð vera reist á „reglum skaðabótaréttar og lögum nr. 13/1996 um verðbréfaviðskipti.“ Í niðurlagi bréfsins vakti varnaraðili athygli á því að hann hafi áður lýst kröfu til skiptastjóra „um greiðslu fyrrgreinds víxils.“ Í skrá um lýstar kröfur á hendur sóknaraðila, sem skiptastjóri gerði 14. mars 2002, greindi hann frá þeirri afstöðu að hafna ætti áðurnefndum kröfum varnaraðila, sem væru „bótakröfur-víxill“ að fjárhæð 8.766.992 krónur. Á skiptafundi, sem skiptastjóri hélt 22. sama mánaðar, komu fram mótmæli varnaraðila gegn þessari afstöðu. Skiptafundur var haldinn á ný 19. apríl 2002 til að leitast við að jafna ágreining um lýstar kröfur, þar á meðal kröfu varnaraðila. Á þeim fundi féll varnaraðili frá kröfu sinni um að fjárkröfu hans yrði skipað í réttindaröð samkvæmt 7. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Að öðru leyti var eftirfarandi tekið fram í fundargerð varðandi umfjöllun um þessa kröfu og tvær aðrar, sem sams konar ágreiningur stóð um: „Skiptastjóri ákveður að breyta afstöðu sinni og samþykkja kröfurnar sem almennar kröfur með þeim fjárhæðum sem koma fram í kröfulýsingum. Skiptastjóri viðurkennir þó ekki að Burnham á Íslandi hf. hafi bakað sér bótaábyrgð vegna þeirra viðskipta sem liggja að baki kröfunum. Lögmenn kröfuhafa mótmæla þessari afstöðu skiptastjóra og telja að um bótaskylt tjón sé að ræða sem falli undir þær tryggingar sem Burnham á Íslandi hf. hafi keypt af Sjóvá-Almennum hf.“ Var enn ákveðið að reyna að jafna þennan ágreining á síðari skiptafundi, sem var haldinn 20. ágúst 2002. Sú viðleitni bar ekki árangur og beindi skiptastjóri ágreiningsefninu til Héraðsdóms Reykjavíkur 27. sama mánaðar. Af þessu tilefni var mál þetta þingfest þar fyrir dómi 20. september 2002. II. Með bréfi 4. desember 2002 tilkynnti skiptastjóri Héraðsdómi Reykjavíkur að farið yrði með slit á sóknaraðila eftir ákvæðum laga um gjaldþrotaskipti, þar sem eignir félagsins muni ekki nægja til að efna viðurkenndar kröfur. Samkvæmt þessu og með vísan til 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991 gilda almennar reglur laga nr. 21/1991 meðal annars um lýstar kröfur á hendur sóknaraðila, meðferð þeirra og réttaráhrif þeirrar málsmeðferðar. Samkvæmt þeim meginreglum, sem búa meðal annars að baki ákvæðum 116. gr. og 117. gr. laga nr. 21/1991, hefur lýsing kröfu fyrir skiptastjóra við gjaldþrotaskipti, eftirfarandi meðferð hans á kröfunni og eftir atvikum úrlausn dómstóla um viðurkenningu hennar í máli samkvæmt 5. þætti laganna samsvarandi áhrif og ef einkamál væri höfðað um kröfuna, það hlyti meðferð fyrir dómi og niðurstaða væri þar fengin eftir almennum reglum, eftir atvikum með dómsúrlausn. Í áðurnefndri kröfulýsingu varnaraðila 9. janúar 2002 gerði hann kröfu um að viðurkenndur yrði réttur hans til greiðslu úr hendi sóknaraðila á samtals 8.466.382 krónum. Af þessu bréfi var ekki fyllilega ljóst á hvaða grunni varnaraðili reisti kröfu sína, en af fyrrgreindum ummælum í niðurlagi síðari kröfulýsingar hans verður ekki annað ráðið en að hann hafi sjálfur talið sig í fyrra tilvikinu hafa lýst kröfu á grundvelli víxils. Í síðari kröfulýsingunni 18. janúar 2002 kom á hinn bóginn skýrlega fram að sóknaraðili reisti kröfu sína, sem þar var að fjárhæð 8.766.992 krónur, á þeirri málsástæðu að sóknaraðili væri skaðabótaskyldur gagnvart sér. Á skiptafundi 19. apríl 2002 féll varnaraðili sem áður segir frá kröfu um að hann fengi notið forgangsréttar til greiðslu úr hendi sóknaraðila og lýsti þá skiptastjóri þeirri afstöðu að hann viðurkenndi kröfu varnaraðila sem almenna kröfu með síðastgreindri fjárhæð. Með þessu samþykkti sóknaraðili þá kröfu, sem gerð var á hendur honum. Getur varnaraðili ekki nú haldið kröfu sinni, sem þegar er viðurkennd, til streitu með málsókn fyrir dómi til þess eins að fá úr því leyst hvort það skuli gert á grundvelli einnar málsástæðu sinnar fremur en annarrar, sbr. meginreglu 1. mgr. 98. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hefur varnaraðili því ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn þessa máls, svo sem það hefur verið lagt fyrir dómstóla. Verður málinu því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi. Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá héraðsdómi. Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 544/2015
|
Fasteign Skipulag Tjón Skaðabætur Matsgerð Sveitarfélög
|
A og E höfðuðu mál á hendur sveitarfélaginu M til greiðslu skaðabóta vegna tjóns sem þau töldu sig hafa orðið fyrir vegna breytinga á deiliskipulagi lóðar í nágrenni íbúðar þeirra. Reistu þau kröfu sína á því að með breytingunni hefði íbúð þeirra rýrnað í verði, einkum vegna aukins hávaða, umferðar og sjónmengunar, sbr. 33. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Ekki var fallist á með M að yfirmatsgerð dómkvaddra manna væri haldin slíkum annmörkum að það leiddi til þess að niðurstaða hennar, um að söluverð fasteignar A og E hefði rýrnað um 11% vegna umþrættra breytinga á deiliskipulagi M, yrði ekki lögð til grundvallar í málinu. Var M því gert að greiða A og E hina umkröfðu fjárhæð.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, GretaBaldursdóttir, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Viðar Már Matthíasson og IngveldurEinarsdóttir settur hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. ágúst 2015. Hann krefst aðallegasýknu af kröfu stefndu, en til vara að krafan verði lækkuð. Þá krefst hannmálskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrirHæstarétti. Dómendur fóru á vettvang 3. maí 2016.Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Áfrýjandi greiði stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti, sem ákveðinnverður eins og í dómsorði greinir en við ákvörðun á fjárhæð hans er tekiðtillit til þess að samhliða þessu máli eru rekin fimm önnur um sama álitaefni.Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.Áfrýjandi, Mosfellsbær, greiði stefndu, Erlendi JóniEinarssyni og Önnu Kristínu Scheving, málskostnað fyrir Hæstarétti, 300.000krónur. Dómur HéraðsdómsReykjavíkur 26. maí 2015 Mál þetta var höfðað15. október 2013 og dómtekið 13. apríl 2015. Stefnendur eru Anna KristínScheving og Erlendur Jón Einarsson, til heimilis að Stórakrika 1 í Mosfellsbæ,en stefndi er Mosfellsbær, Þverholti 2 í Mosfellsbæ. Stefnendur krefjastþess að stefnda verði gert að greiða þeim skaðabætur að fjárhæð 3.600.000krónur ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001, frá 1. ágúst2012, með vísan til 9. gr. sömu laga, til greiðsludags. Þá krefjast stefnendurgreiðslu málskostnaðar úr hendi stefnda. Stefndi krefstaðallega sýknu af öllum kröfum stefnenda auk greiðslu málskostnaðar en til varaað kröfur stefnenda verði lækkaðar verulega og málskostnaður falli niður.I. Samkvæmt kaupsamningidagsettum 7. desember 2007 keyptu stefnendur íbúð í fjölbýlishúsinu Stórakrika1 sem er í Krikahverfi í Mosfellsbæ. Um er að ræða fjögurra herbergja íbúð áannarri hæð til hægri, merkta 205. Samkvæmt því deiliskipulagi sem var í gildiþegar stefnendur keyptu íbúðina var gert ráð fyrir leikskóla á einni hæð á lóðnorðan við Stórakrika 1. Þann 8. maí 2008sendi stefndi eigendum nánar greindra eigna við Sunnukrika, Litlakrika ogStórakrika, þar á meðal eigendum íbúða í Stórakrika 1 tillögu að breytingu ádeiluskipulagi Krikahverfis til grenndarkynningar. Stefndi byggðigrenndarkynninguna á því að um óverulega breytingu á deiliskipulagi væri aðræða, sbr. 2. mgr. 26. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997.Sneri breytingin að lóð og mannvirkjum á lóð Krikaskóla norðan við Stórakrika1. Samkvæmt hinu nýja deiliskipulagi átti að reisa leik- og grunnskóla í staðleikskólans, og skyldi meginhluti hússins vera á tveimur hæðum í stað einnarhæðar áður. Lóð skólans var enn fremur stækkuð um 916 fermetra til norðaustursog var bílastæðum fjölgað. Við bættist einnig ný aðkoma að bílastæðunum fráSunnuhlíð. Stefnendur og aðrir íbúar í Stórakrika mótmæltu fyrirhuguðumbreytingum í bréfi til stefnda þann 5. júní 2008. Staðhæfðu íbúarnir aðbreytingin skaðaði hagsmuni þeirra með því að útsýni úr íbúðum þeirra myndiskerðast og hávaði og umferðarþungi í nágrenni þeirra aukast. Töldu þeirforsendur sínar fyrir kaupum á íbúðum við Stórakrika brostnar ef fyrirhuguðbreyting á deiliskipulagi næði fram að ganga. Í kjölfar þessara mótmæla vorugerðar breytingar á deiliskipulagstillögunum. Byggingarreitur skólans varfærður um 10 metra til norðurs og 5 metra til austurs, í átt frá Stórakrika 1.Þá var lóð skólans stækkuð úr 9.966 fermetrum í 11.875 fermetra. Bílastæðum varfjölgað um 12, skyldu nú 14 stæði vera fyrir framan bygginguna, í stað 12 áður,og 30 í stað 20 norðaustan við bygginguna. Þann 17. júlí 2008 samþykktibæjarráð stefnda breytingarnar á deiliskipulagi sem voru auglýstar íStjórnartíðindum 10. september sama ár. Stefnendur kröfðustbóta vegna tjóns sem þeir töldu sig hafa orðið fyrir vegna breytinganna ádeiliskipulaginu. Fengu stefnendur ásamt fleiri fasteignaeigendumfasteignasalana Sverri Kristinsson og Þorleif St. Guðmundsson til að meta tjónvegna breytinga á deiliskipulagi. Matsgerð þeirra nær til 15 íbúða ífjölbýlishúsinu Stórakrika 1 auk 6 nærliggjandi einbýlis- og raðhúsa í götunni.Skiluðu þeir sérfræðiáliti dagsettu 28. apríl 2010. Matsmennirnir voru sammálamatsbeiðendum um að stækkun skólans skerði útsýni íbúða og raðhúsa, þómismunandi mikið. Einnig töldu þeir ljóst að umferð og hávaði myndi aukast oghvort tveggja raski þeim forsendum sem matsbeiðendur byggðu á við kaup sín. Varþað niðurstaða matsmanna að allar eignirnar hefðu lækkað í verði og áætluðuþeir að verðrýrnunin væri á bilinu 3-15%. Hvað varðar íbúð stefnenda áætluðuþeir að verðrýrnun hennar væri 10% og næmi 2.865.000 krónum. Stefndi fór fram ádómkvaðningu matsmanna sumarið 2010 og voru fasteignasalarnir Gunnar JónYngvason og Magnús Kristinsson dómkvaddir til þess að meta hvort íbúarStórakrika 1-13, Stórakrika 17 og Litlakrika hefðu orðið fyrir tjóni, og þáhversu miklu. Matsgerð þeirra lá fyrir 15. mars 2011. Í umfjöllun matsmanna umforsendur matsins er greint frá því að þeir hafi kannað gaumgæfilega útsýni úríbúðunum og húsum og leitast við að meta hvort gæði útsýnis hefðu veriðfrábrugðin ef Krikaskóli hefði verið byggður á einni hæð í samræmi viðupphaflegt skipulag og hvaða áhrif það hefði á verð fasteignanna. Þá ertiltekið í matinu að matsmenn telja nálægð við grunnskóla leiða til hækkunarfasteignaverðs en það hve nálægt hann er íbúðum horfi þó til lækkunar á verði.Á heildina litið telja þeir staðsetningu skólans ekki hafa áhrif áfasteignaverðið. Niðurstaða matsgerðarinnar, að því er varðar íbúðir íStórakrika 1, var sú að deiliskipulagsbreytingin hefði engin áhrif haft ámarkaðsverð þeirra. Breytingarnar á deiliskipulaginu hefðu á hinn bóginn lækkaðmarkaðsverðmæti raðhúsa í Stórakrika, en ekki þykir frekari ástæða til að rekjahér umfjöllun matsmanna um þær eignir. Í kjölfar þessa mats gekk stefndi tilsamninga við eigendur áðurnefndra raðhúsa um greiðslu bóta á grundvellimatsins. Þeir aðilar sem ekkivar samið við eftir að matsgerð lá fyrir í mars 2011 fóru fram á dómkvaðninguyfirmatsmanna. Dómkvaddir voru þeir Dan Valgarð S. Wiium, hdl. ogfasteignasali, Ingileifur Einarsson fasteignasali og Freyr Jóhannessontæknifræðingur, sem skiluðu yfirmatsgerð 19. júní 2012. Í matsgerðinni kemurfram að yfirmatsmenn hafi látið gera hljóðmælingu og samkvæmt niðurstöðum hennarsé hávaðinn talsvert umfram það sem talið er eðlilegt í íbúðahverfi. HalldórKristinn Júlíusson, starfsmaður Verkís ehf., vann hljóðmælinguna og skilaðiminnisblaði til yfirmatsmanna sem fylgdi yfirmatsgerðinni. Í niðurstöðuhljóðmælinga segir að hljóðstig hafi mælst mest 5 dB yfir viðmiðunarmörkumreglugerðar nr. 724/2008. Í minnisblaði Halldórs er tekið fram að mælingar hansveiti vísbendingu um stærðargráðu hljóðstigs en til að fá áreiðanleganiðurstöðu um jafngildishljóðstig þurfi mun umfangsmeiri mælingar en hanngerði. Yfirmatsmenn vísa tilframangreindra mælinga og er niðurstaða þeirra sú að þegar börn séu að leik áskólalóð Krikaskóla sé umfang hávaða við Stórakrika 1 slíkt að það geti hæglegaverið til ama fyrir íbúa hússins en tekið er fram að hljóðmengun komi misillavið íbúa hússins eftir staðsetningu íbúða. Enn fremur var það niðurstaðayfirmatsmanna að umferð fólks og farartækja væri talsvert meiri nú en hefðiverið, ef skólabyggingin hefði verið minni og á einni hæð. Þá segir í yfirmatsgerðað flestir íbúar í húsinu nr. 1 við Stórakrika, Mosfellsbæ séu komnir áeftirlaunaaldur og telja yfirmatsmenn fullvíst að það hafi ráðið miklu við valþeirra á kaupum í umræddu húsi. Um breytt útsýni úr íbúðunum segir íyfirmatsgerð að það hafi skerst lítils háttar vegna efri hæðarskólabyggingarinnar en skerðingin sé meiri vegna íbúða á neðri hæðum hússins.Niðurstaða yfirmatsmanna var sú að íbúðareigendur tilgreindra íbúða viðStórakrika 1 og 11 hefðu orðið fyrir tjóni vegna breytinga á deiluskipulagi.Töldu þeir að markaðsverð íbúðanna hefði skerst um 5-14% og næmi tjónið í heild42.667.000 krónum. Að því er varðar íbúð stefnenda töldu matsmenn aðmarkaðsverðmæti eignar þeirra hefði skerst um 12% og næmi tjón þeirra 3.600.000krónum. Stefnendur, ásamt öðrum íbúðareigendum, kröfðu stefnda um greiðslu bótafyrir það tjón sem þeir höfðu orðið fyrir samkvæmt yfirmatsgerðinni en stefndihafnaði bótaskyldu í málinu. Eftir að mál þettavar höfðað var að beiðni stefnda dómkvaddur matsmaður til að mæla hávaða fráleiksvæði við skólann. Var óskað eftir því að matsmaður gerði samfelldahljóðmælingu í sjö sólarhringa við húshlið Stórakrika 1. Skyldi mælitími náyfir heila skólaviku án frídaga og skyldi matsmaður reikna hvert væri svonefnthljóðstigsgildi, þ.e. „jafngildishljóðstig“ í desibelum (LAeq í dB(A)),„hámarkshljóðstig“ í desibelum (LAFmax í dB(A)) og „hávaðavísir“ í desibelum(Lden í dB(A)). Ólafur Daníelsson byggingarverkfræðingur var dómkvaddur tilstarfans. Í matsgerð Ólafs errakið að í reglugerð nr. 724/2008 séu gerðar tilteknar kröfur um hljóðstig fráatvinnustarfsemi, sem séu breytilegar eftir tíma sólarhrings. Á milli klukkan 7á morgnana til klukkan 7 að kvöldi megi jafngildishljóðstig, mælt í desibelum(LAeq), ekki fara fram yfir 50 desibel mælt við húsvegg íbúðarhúsnæðis áíbúðarsvæðum, en 30 desibel mælt innandyra. Á milli klukkan 7 að kvöldi ogklukkan 11 að kvöldi megi jafngildishljóðstigið við húsvegg sömu húsagerða ekkifara fram yfir 45 desibel, eða 30 desibel innandyra. Að nóttu, eða á milliklukkan 11 að kvöldu og 7 að morgni, megi jafngildishljóðstigið við húsveggsömu húsagerða ekki fara fram yfir 40 desibel, eða 25 desibel innandyra. Þásegir að hámarkshljóðstig (LAFmax) megi ekki fara fram yfir 45 desibelinnandyra. Í niðurstöðukaflamatsgerðarinnar er rakið hvernig hljóðmælingarnar voru framkvæmdar við húsveggStórakrika 1. Þá segir að gera megi ráð fyrir að hljóðgjöf fráleikskólalóðum/skólalóðum sé mjög breytileg frá einum degi til þess næsta.Margt geti haft áhrif á hljóðstig frá starfsemi sem þessari, ýmist til hækkunareða lækkunar, eins og íþróttaiðkun á skólalóð (íþróttaviðburðir), veðurfar,dagskrá skólanna, gerð leikfanga, líðan barnanna o.fl. Valdi það auknumbreytileika í hljóðgjöf og þar með þeirri óvissu þegar mat sé lagt áhávaðadreifingu og hljóðstig frá leikskólalóðum/skólalóðum. Þá segir: „Í þessummælingum mælist hljóðstig yfir 50dB fyrir flest tímabil mælinganna. Ljóst er aðumferðarhávaða gætir á svæðinu. Bakgrunnshávaðamæling var framkvæmd þegar enginstarfsemi fyrir börn var í skólanum. Þegar bakgrunnshávaðamæling var framkvæmdvar hálka á götum fyrst um morguninn og vegyfirborð blautt, sem hefur áhrif ámæliniðurstöður. Í bakgrunnshávaðamælingunni 24. október mældistjafngildishljóðstig að jafnaði heldur lægra en þegar börn eru í skólanum. Þarsem hljóðstigið mælist nokkuð áþekkt er erfitt að draga miklar ályktanir afniðurstöðunum. Fyrrgreindar mælingar gefa þó vísbendingu um aðjafngildishljóðstig frá starfsemi Krikaskóla liggi undir eða í kringum mörkreglugerðar um hávaða nr. 724/2008.“ Mál þetta er rekiðsamhliða málunum E-4095/2013 til 4100/2013 og fór aðalmeðferð þeirra fram íeinu lagi. Í upphafi aðalmeðferðar gengu dómarar á vettvang ásamt lögmönnumaðila. Anna Kristín Scheving gaf aðilaskýrslu fyrir dómi og Karl Kári Másson,Jón Guðmundsson, Valdimar Hergils Jóhannesson, íbúar í Stórakrika 1 og aðilarannarra mála, og vitnin Þrúður Hjelm, skólastjóri Krikaskóla, SverrirKristinsson, löggiltur fasteignasali, Þorleifur Guðmundsson, löggilturfasteignasali og matsmennirnir Gunnar Jón Yngvarsson, Magnús Kristinsson,Ingileifur Einarsson, Freyr Jóhannesson og Dan Valgarð Sigurðsson Wiium.II. Stefnendur byggja áþví að þau hafi orðið fyrir tjóni vegna breytinga sem stefndi gerði ádeiliskipulagi í nágrenni íbúðar þeirra skömmu eftir að þau keyptu hana. Áðuren þau festu kaup á íbúðinni hafi þau kannað skipulag svæðisins og hafi ákveðiðkaupin þar sem þau töldu íbúðina uppfylla kröfur þeirra um að búa í friðsæluhverfi. Jafnframt hafi þau ályktað út frá skipulaginu að íbúðin myndi takaalmennum verðbreytingum á fasteignamarkaði. Stefnendur byggjabótakröfu sína á 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, en þau löghafi gilt þegar umrædd breyting á deiliskipulagi átti sér stað. Skipulagslögnr. 123/2010 tóku gildi 1. janúar 2011, en í þeim sé að finna sambærilegtákvæði í 51. gr. laganna. Í 56. gr. þeirra laga séu tekin af tvímæli um það aðlög nr. 73/1997 gildi um þau lögskipti sem hér um ræðir. Í 33. gr. sé kveðið áum það að valdi gildistaka skipulags því að verðmæti fasteignar lækki ognýtingarmöguleikar hennar skerðist þá eigi sá sem sýnt getur fram á að hannhafi orðið fyrir tjóni af þessum sökum rétt á bótum úr sveitarsjóði. Í samræmivið lagaákvæðið hafi þau leitað eftir samkomulagi við stefnda um bætur og síðanum að meta tjón sitt þar sem stefndi taldi sér ekki fært að semja viðstefnendur án þess að ákveðin viðmiðun um fjárhæð lægi fyrir. Þegar sú viðmiðunlá fyrir óskaði stefndi eftir dómkvaðningu matsmanna til að meta tjónstefnenda. Stefnendur hafi ekki viljað una því mati og því óskað eftiryfirmatsgerð. Krafa stefnenda sé byggð á matsgerð yfirmatsmanna en matið hafiverið hnökralaust og niðurstöðunni hafi ekki verið hnekkt. Niðurstaðayfirmatsmanna sé sú að verðmæti fasteignar þeirra hafi rýrnað vegna breytinga ádeiliskipulagi á lóð V-5 í Krikahverfi í Mosfellsbæ. Skipulagsbreytingin hafileitt til þess að skólabyggingin varð hærri og stærri en ráðgert var, umferð oghávaði meiri og útsýni úr íbúðunum minna. Niðurstaða matsgerðarinnar sé sú aðsöluverð allra fasteigna sem matið náði til hafi lækkað. Hvað varðar íbúðstefnenda sé fjártjón vegna þeirrar verðrýrnunar 2.904.000 krónur. Stefndi hafi, með þvíað greiða bætur á grundvelli undirmatsgerðar, til þeirra íbúðareigenda semundirmatsmenn töldu að hefðu orðið fyrir tjóni, viðurkennt í verki að greiðaeigi bætur í samræmi við niðurstöðu mats á tjóni íbúðareigenda. Með sama hættiverði stefndi því að sætta sig við að greiða bætur til þeirra sem yfirmatsmenntelja að eigi rétt á bótum í samræmi við niðurstöðu þeirra. Stefnendur vísa til64. gr. laga nr. 91/1991 varðandi fullt og óskorað sönnunargildiyfirmatsgerðarinnar. Auk þess sé samhljómur milli niðurstöðu yfirmatsmanna ogniðurstöðu sérfræðinga stefnenda, þeirra Sverris Kristinssonar og Þorleifs St.Guðmundssonar. Yfirmatsmennirnir og þessir sérfræðingar hafi meiri reynslu enundirmatsmenn af mötum af þessu tagi. Stefnendur byggja áþví að þau eigi einnig rétt á bótum samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarinsen á þær reglur reyni ekki nema sem viðmiðun þar sem 33. gr. skipulags- ogbyggingarlaga nr. 73/1997 taki af öll tvímæli um rétt stefnanda til bóta. Um lagarök að öðruleyti vísa stefnendur til skipulagsreglugerðar nr. 400/1998 ogbyggingarreglugerðar nr. 441/1998, laga nr. 7/1998 um hollustuhætti ogmengunarvarnir, reglugerðar nr. 724/2008 um hávaða og reglugerðar nr. 1000/2005um kortlagningu hávaða og aðgerðaráætlanir. Þá vísa þau til laga nr. 38/2001varðandi dráttarvaxtakröfuna og XXI. kafla laga nr. 91/1991 varðandi málskostnað.III. Stefndi byggirsýknukröfu sína á því stefnendur hafi ekki sýnt fram á að þau hafi orðið fyrirtjóni í skilningi 33. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997.Ekki verði byggt á yfirmatsgerð í málinu þar sem matsmenn hafi ekki fylgtákvæðum laga um meðferð einkamála við framkvæmd yfirmats. Jafnvel þótt byggjamegi á fyrirliggjandi yfirmatsgerð sé hún haldin slíkum efnisannmörkum að húnverði ekki talin sýna fram á tjón stefnenda. Hvað fyrra atriðiðvarðar, að matmenn hafi ekki fylgt ákvæðum einkamálalaga, byggir stefndi á þvíað fyrir liggi að rökstuðningur yfirmatsmanna byggi að verulegu leyti áhljóðmælingu sem framkvæmd hafi verið án þess að honum hafi verið gefiðtækifæri til að vera viðstaddur mælinguna. Stefnda hafi heldur ekki veriðgefinn kostur á að tjá sig um umrædda hljóðmælingu þegar minnisblað um hanahafi legið fyrir. Þessi háttur á gerð matsgerðar sé í andstöðu við 2. mgr. 62.gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt ákvæðinu hvíli skylda ámatsmönnum að tilkynna aðilum um matsfundi og veita þeim færi á að tjá sig umgögn sem aflað er til afnota við matið. Þessari skyldu hafi ekki veriðfullnægt. Lögmaður og yfirmatsbeiðandi virðast aftur á móti hafa haft aðgang aðumræddu minnisblaði um hljóðmælingu áður en yfirmatsgerðin lá fyrir. Stefndihafi fyrst fengið upplýsingar um hljóðmælinguna þegar honum hafi verið kynntyfirmatsgerðin. Þegar af þessari ástæðu sé ótækt að byggja á yfirmatsgerðinnivið úrlausn málsins og því fari fjarri að hún geti talist fullnægjandi sönnunhins meinta tjóns. Stefndi byggirmálsástæðu þessa einnig á því að framangreind hljóðmæling hafi ekki veriðframkvæmd af þeim matsmönnum sem dómkvaddir höfðu verið til starfans, heldur afHalldóri Kristni Júlíussyni, starfsmanni Verkís, án þess að stefndi hafi haftnokkuð um það að segja. Samkvæmt 65. gr. laga nr. 91/1991, beri dómkvöddummatsmanni að koma fyrir dóm til að gefa skýrslu til skýringar og staðfestingará matsgerð. Dómkvaddir matsmenn geti með engu móti gefið skýringar á minnisblaðium hljóðmælingu sem þeir hafi ekki sjálfir framkvæmt. Að sama skapi sé höfundiminnisblaðsins óheimilt að koma fyrir dóminn með vísan til ákvæðis 51. gr. laganr. 91/1991. Í öðru lagi byggirstefndi á því að ef talið verður forsvaranlegt að byggja á yfirmatsgerðinniþrátt fyrir framangreinda galla, þá séu alvarlegir efnisannmarkar á henni semleiði til þess að hún geti ekki talist fullnægjandi sönnun um ætlað tjónstefnenda. Beri af þeim sökum að sýkna stefnda. Yfirmatsmenn hafikomist að þeirri niðurstöðu að stefnendur hafi orðið fyrir tjóni við breytinguá deiliskipulagi skólalóðar Krikaskóla þannig að íbúð þeirra hafi rýrnað íverði um 3.600.000 krónur. Rökstuðningi yfirmatsmannanna megi skipta í þrjáhluta: Hljóðmengun, sjónmengun og aukna umferð. Stefndi telur rökstuðningyfirmatsmanna ófullnægjandi og að hann sýni ekki fram á tjón stefnenda. Að því er hljóðmengunvarðar, hafi framkvæmd hljóðmælingar verið ófullnægjandi. Enga lýsingu sé aðfinna á því hvernig mælingin fór fram, hvenær hún hafi verið gerð, hvar hafiverið mælt eða hversu lengi í senn. Þá liggi hvorki fyrir útreikningar néniðurstöður mælinga á tölulegu formi. Aðeins sé vísað til þess að mæling hafi ístuttan tíma mælst mest 5 dB yfir viðmiðum reglugerðar nr. 724/2008 að því ervarðar viðmið fyrir íbúðarhúsnæði á íbúðasvæði en mælst mest jafnháttviðmiðunum reglugerðarinnar fyrir íbúðarhúsnæði á verslunar-, þjónustu ogmiðsvæðum. Engar nánari skýringar sé hins vegar að finna á þessum viðmiðunumeða hvort þau eigi við um hljóðvist við Krikaskóla. Þá taki mælingamaðursjálfur fram að niðurstaða hans sé háð óvissu og nauðsyn sé umfangsmeirimælinga. Mælingin sé því ómarktæk og niðurstaða yfirmatsgerðar sem byggð sé áhenni geti ekki haft sönnunargildi í málinu. Hvað sjónmengunvarðar, þá byggir stefndi á því að niðurstaða yfirmatsmanna sé órökstudd. Íniðurstöðu yfirmatsgerðar segi: „Útsýni hefur skerts lítilsháttar vegna efrihæðar skólabyggingarinnar en skerðingin er ekki mikil að mati yfirmatsmanna.Útsýniskerðingin [sic] er þó meiri fyrir þær íbúðir sem eru á neðri hæðumhússins. Hafa yfirmatsmenn tekið tillit til þessara þátta í niðurstöðum sínum.“Hvergi sé vikið að því hvaða aðferð hafi verið notuð til að leggja mat á meintaskerðingu útsýnis. Útsýni úr íbúðunum sé mismunandi eftir staðsetningu íbúðar íhúsinu. Enga útskýringu sé að finna í yfirmatsgerð á því hvaða þættir eðasjónarmið hafi haft áhrif á þá niðurstöðu að útsýni úr íbúð stefnenda hefðiskerst og hvaða máli það atriði hafi haft á niðurstöðu þeirra um lækkaðmarkaðsverð. Þá sé engan samanburð að finna á milli óbreytts skipulags og hinsbreytta skipulags að því er meinta sjónmengun varðar en með breyttu skipulagihafi byggingin aðeins hækkað um þrjá metra, úr sex metrum í níu metra. Íundirmatsgerð sé þetta atriði mun betur rökstutt og niðurstaða hennar er sú aðútsýni úr íbúð stefnenda hafi ekki áhrif á markaðsverð hennar. Loks sé niðurstaðamatsgerðar varðandi aukna umferð í nágrenni íbúðar stefnenda órökstudd. Íyfirmatsgerð sé staðhæft að umferð fólks og farartækja sé talsvert meiri nú enhefði verið, ef skólabyggingin hefði verið innan óbreytts skipulags.Yfirmatsmenn virðist ekki hafa athugað þetta atriði eða mælt núverandi umferðeða lagt mat á hvers konar ónæði hljótist af umferðinni. Þannig sé hvorkigerður reki að því að sýna fram á að umferð hafi aukist miðað við hið óbreyttskipulag né hvert sé raunverulegt ónæði af umferð fólks og farartækja sem leiðitil þess að markaðsvirði íbúðar stefnenda hafi lækkað. Sem fyrr sé ekki aðfinna rökstuðning á því hvort og þá hvernig þetta atriði hefur áhrif áútreikning yfirmatsmanna á hinu meinta skerta markaðsvirði. Þá er íyfirmatsgerð hvorki getið um né lagt mat á áhrif breytinga sem stefndi gerði áupphaflegri deiliskipulagstillögu, með því að færa bílastæði fjær íbúð stefnenda. Auk framangreindraatriða bendir stefndi á að í yfirmatsgerð sé ranglega staðhæft að flestir íbúarvið Stórakrika 1 séu komnir á eftirlaunaaldur og segi í matsgerðinni aðfullvíst sé að það hafi ráðið miklu um val þeirra við fasteignakaup. Staðhæfingþessi sé einfaldlega röng, svo sem gögn málsins sýni, auk þess sem ekki verðiséð hvaða áhrif aldur íbúðareigenda geti haft á markaðsvirði íbúða en fráupphafi hafi verið ráðgert að leikskóli yrði á umdeildri lóð. Þá sé ekki íyfirmatsgerðinni vikið að því hvort nálægð við grunnskóla kunni að hafa áhrif áverðmæti umræddra íbúða til hækkunar en undirmatsmenn töldu það hafa áhrif ámarkaðsvirði íbúðanna við Stórakrika 1. Þá sé umfjöllunyfirmatsmanna um sundurliðun fjárhæðar tjóns á hverja fasteign órökstudd.Niðurstaða yfirmatsins feli í sér að verðmætisskerðing sé frá 5-14% ánsundurliðunar á því á hverju það byggir, s.s. hvort sjónmengun eða hljóðmenguná í hlut eða hvaða viðmið sé notað. Þá sé enginn samanburður á verðmæti miðaðvið að skipulag hefði verið óbreytt. Þá er mótmælt áætluðu markaðsvirðiumræddra fasteigna sem röngu og ósönnuðu en engar skýringar sé að finna íyfirmatsgerð á því hvernig viðmiðunarverðið sé fundið út. Stefndi telur einnigmeð öllu óljóst hvort yfirmatsmenn hafi yfirhöfuð skoðað íbúð stefnenda viðgerð yfirmatsins. Í yfirmatsgerð sé vísað til þess að þann 22. nóvember 2011hafi yfirmatsmennirnir Dan Wiium og Freyr Jóhannesson skoðað 13 íbúðir í húsinuán þess að þær hafi verið tilgreindar frekar. Síðan segir að þann 14. mars 2012hafi farið fram önnur skoðun á íbúðum hússins, nú af hálfu yfirmatsmannannaDans Wiium og Ingileifs Einarssonar og sem fyrr án frekari tilgreiningar á þvíum hvaða íbúðir í húsinu hafi verið að ræða. Eigendur 14 íbúða ífjölbýlishúsinu að Stórakrika 1 voru aðilar að yfirmatinu. Loks mótmælir stefndiþví að samhljómur sé á milli yfirmatsgerðar og skýrslu Sverris Kristinssonar ogÞorleifs St. Guðmundssonar og jafnframt þeirri staðhæfingu að þessir aðilar séureynslumeiri en undirmatsmenn. Af öllu framangreinduleiði að stefnendur hafi hvorki sýnt fram á að verðmæti fasteignar þeirra hafilækkað við gildistöku deiliskipulagsbreytingar stefnda þann 17. júlí 2008, néað þau hafi orðið fyrir tjóni af þessum sökum sem stefnda beri að bæta, sbr. 1.mgr. 33. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Þá sé þvímótmælt að stefnendur eigi rétt á bótum samkvæmt almennum reglumskaðabótaréttarins enda hafi þau ekki sýnt fram á að skilyrðum þeirra reglna séfullnægt. Stefndi mótmælirdráttarvaxtakröfu frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi sbr. ákvæði 9. gr. laga nr.38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá mótmælir stefndi sérstaklega kröfumstefnenda um greiðslu málskostnaðar, s.s. greiðslu kostnaðar vegna matsgerðar,sem stefnendur öfluðu einhliða, og greiðslu kostnaðar vegna hljóðmælingar. Stefndi byggir tilvara á því að kröfur stefnenda beri að lækka verulega og að málskostnaður falliniður. Byggir stefndi kröfu sína á því að stefnendum hafi ekki tekist að sýnafram á réttmæti nema hluta þess tjóns sem bóta er krafist fyrir vegna meintrarverðmætisrýrnunar eða að tjón stefnenda sé aðeins að litlu leyti að rekja tildeiliskipulagsbreytinga sem stefndi samþykkti þann 17. júlí 2008. Vísar stefndiað öðru leyti eftir atvikum til umfjöllunar um aðalkröfu til stuðnings því aðvarakrafa hans skuli ná fram að ganga.IV. Í máli þessu er deiltum bótaskyldu stefnda vegna tjóns sem stefnendur telja sig hafa orðið fyrirvegna breytinga á deiliskipulagi lóðar í nágrenni íbúðar þeirra, sem gert vareftir að þau keyptu íbúðina. Stefnendur byggja á því að breytingar ádeiliskipulaginu hafi leitt til þess að íbúðin rýrnaði í verði. Er bótakrafaþeirra á því reist að verðrýrnunin hafi verið 12% og nemi 3.600.000 krónum. Stefnendur byggjabótakröfu sína á 33. gr. áðurgildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997,sbr. 56. gr. núgildandi skipulagslaga nr. 123/2010 varðandi lagaskil. Stefndibyggir sýknukröfu sína á því að stefnendur hafi ekki sýnt fram á að þau hafiorðið fyrir tjóni í skilningi 33. gr. Í 1. mgr. 33. gr.segir að valdi gildistaka skipulags því að verðmæti fasteignar lækki,nýtingarmöguleikar hennar skerðist frá því sem áður var heimilt eða að hún munirýrna svo að hún nýtist ekki til sömu nota og áður þá eigi sá sem sýnt getifram á að hann verði fyrir tjóni af þessum sökum rétt á bótum úr sveitarsjóðieða að hann leysi fasteignina til sín. Í 2. og 3. mgr. greinarinnar eru nánariákvæði um ákvörðun bóta o.fl. Er hér um almenna hlutlæga bótareglu að ræða semnú er að finna í 1. mgr. 51. gr. laga nr. 123/2010 með lítið breyttu orðalagisem ekki var ætlað að hafa áhrif á inntak reglunnar. Stefndi byggirsýknukröfu sína aðallega á því að yfirmatsgerðin sem stefnendur byggja kröfusína á, sé haldin svo miklum annmörkum að hún geti ekki talist tæktsönnunargagn um tjón stefnenda. Jafnvel þótt fallistsé á það með stefnda að rétt hefði verið af matsmönnum að upplýsa um það ámatsfundi með fulltrúum bæði matsbeiðanda og matsþola, hvernig ákveðið var aðstanda að hljóðmælingu, sbr. 2. mgr. 62. gr. laga nr. 91/1991, er ekki fallistá að þessi formgalli leiði til þess að matsgerðin í heild sé haldin slíkumannmörkum að hún teljist ekki tækt sönnunargagn í málinu, enda er hljóðmælingineinungis einn þáttur af fleirum sem matsgerðin byggir á. Þá ber matsmönnum aðstaðfesta matsgerð sína fyrir dómi og skýra efni hennar hennar, sbr. 65. gr.sömu laga, og á það einnig við um atriði sem þeir byggja á sérfræðigögnumannarra en matsmanna sjálfra. Þá heldur stefndi þvífram að rökstuðningur í yfirmatsgerð sé ófullnægjandi og renni hún af þeimsökum ekki stoðum undir staðhæfingar stefnenda um tjón af völdum umdeildrabreytinga á deiliskipulagi. Yfirmatsmenn gáfu skýrslu fyrir dómi, staðfestumatsgerð sína og lýstu því að þeir hefðu skoðað allar íbúðir sem matsgerðin tóktil. Svo sem fram kemur í matgerð töldu yfirmatsmenn að söluverð fasteignarstefnenda hefði rýrnað um 12% vegna umdeildra breytinga á deiliskipulagistefnda. Í matsgerðinni kemur fram að þeir telja þrjá þætti leiða til þessararniðurstöðu; aukinn hávaða, aukna umferð og sjónmengun, þar með talið lakaraútsýni. Fallast má á það meðstefnda að rökstuðningur í yfirmatsgerð sé fremur rýr. Af matsgerðinni verðurekki ráðið með skýrum hætti að matsmenn hafi rannsakað sérstaklega, eða meðöðrum hætti reynt að meta, hvernig hávaða og umferð hefði verið háttað ef ekkihefði komið til breytingar á deiliskipulaginu. Þá er í matsgerðinni einnig aðfinna staðhæfingar þess efnis að flestir íbúar Stórakrika 1 séu komnir áeftirlaunaaldur, sem matsmenn telja fullvíst að hafi haft áhrif á fasteignakaupþeirra. Þessi staðhæfing fær ekki stoð í gögnum málsins og virðast íbúarhússins vera á öllum aldri, m.a. eru stefnendur þessa máls mun yngri. Þrátt fyrirframangreinda ágalla hefur því mati yfirmatsmanna ekki verið hnekkt að íbúðstefnenda hafi rýrnað í verði. Er það mat dómsins að sjónmengun og skert útsýnieitt og sér hafi hvað mest áhrif og eru þessir þættir ótvírætt til staðar ogsýnilegir við vettvangsskoðun. Endurspeglast þetta í niðurstöðu yfirmatsmanna íþví að þeir telja verðrýrnun íbúða mismunandi eftir því hvernig þessi þátturhorfir við. Hvað ónæði af umferð og aukinn hávaða varðar, þá er erfiðleikum háðað meta með nákvæmni hver umferð og hávaði hefði verið, hefði skólinn risiðinnan ramma óbreytts skipulags. Á hinn bóginn liggur fyrir að fleiri starfmenneru að störfum við Krikaskóla en verið hefði ef starfsemi hans hefði verið ísamræmi við fyrri nýtingarhugmyndir og sömu leiðis eru fleiri börn í skólanum.Var þetta staðfest af Þrúði Hjelm, skólastjóra Krikaskóla, sem gaf skýrslufyrir dómi. Af því er óhætt að draga þá ályktun að allar líkur eru á að umferðsé meiri en stefnendur máttu vænta miðað við óbreytt skipulag. Hvað hávaða frástarfsemi skólans áhrærir er á það fallist með stefnda að hljóðmælinguyfirmatsgerðarinnar er ábótavant og ályktanir yfirmatsmanna, um aukinn hávaðamiðað við fyrra deiliskipulag, eru ekki reistar á fullnægjandi gögnum. Hinsvegar er til þess að líta að stefndi aflaði nákvæmari mælinga á hávaða meðmatsgerð Ólafs Daníelssonar, dómkvadds matsmanns. Í matsgerð Ólafs er því lýsthverjum vandkvæðum það er bundið að afla nákvæms mats á hávaða frá Krikaskóla,að teknu tilliti til annarra umhverfishljóða. Engu að síður eru niðurstöðurítarlegra mælinga hans að hávaði utan við Stórakrika 1 séu í eða við efri mörkþess sem heimilt er frá atvinnustarfsemi samkvæmt reglugerð nr. 724/2008 umhávaða. Verður ekki annað séð en það styðji þá niðurstöðu yfirmatmanna, semþeir leggja til grundvallar mati sínu, að hávaði geti hæglega verið stefnendumog öðrum íbúum í Stórakrika 1 til nokkurs ama. Með vísan til þesssem að framan er rakið er það niðurstaða dómsins að yfirmatsgerðin sé ekkihaldin slíkum annmörkum að það leiði til þess að niðurstaða hennar verði ekkilögð til grundvallar í málinu. Verður með hliðsjón af því að byggja niðurstöðumálsins á því að stefnendum hafi á grundvelli yfirmatsgerðar tekist sönnun þessað þeir hafi orðið fyrir tjóni, sem ekki hefur verið hnekkt með öðrum gögnum.Stefndi hefur sérstaklega andmælt forsendum matsgerðarinnar um áætlaðmarkaðsverð, en matsmenn miða verðmætisrýrnun á íbúð stefnenda við áætlað markaðsverðhennar í mars 2011. Stefndi hefur á hinn bóginn ekki rökstutt andmæli sínfrekar eða lagt fram nein gögn sem veita vísbendingar um að matsverð þetta sérangt. Er niðurstaða dómsins því sú að leggja beri niðurstöðu yfirmatsgerðartil grundvallar úrlausn málsins, bæði hvað varðar sönnun á tjóni stefnanda ogumfangi þess. Ber stefndi bótaábyrgð á framangreindu tjóni á grundvelli 33. gr.laga nr. 73/1993. Bótakrafa stefnenda verður samkvæmt framansögðu tekin tilgreina. Stefnendur krefjastdráttarvaxta frá 1. ágúst 2012 en stefndi mótmælir dráttarvaxtakröfu frá fyrritíma en dómsuppsögu. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001 skuluskaðabótakröfur bera dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna að liðnummánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar semþörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Með hliðsjón af þessarireglu verður við það að miða að stefndi hafi sannanlega haft öll gögn íhöndunum til að meta fjárhæð bótakröfunnar þann 16. ágúst 2012 en þann dag sendilögmaður stefnenda stefnda kröfubréf með sundurliðaðri kröfugerð á grundvelliyfirmatsgerðarinnar. Krafa stefnenda beri því dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6.gr. laga nr. 38/2001, frá 16. september sama ár. Í samræmi við 1. mgr.130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefnda að greiða stefnendum málskostnað. Viðákvörðun málskostnaðar er tekið tillit til útlagðs kostaðar stefnenda, þ.á.m.vegna matsgerðarinnar sem aflað var áður en málið var höfðað, enda verður aðtelja hana tengjast beint málarekstri þessum og falla því undir g-lið 1. mgr.129. gr. laga nr. 91/1991. Jafnframt er tekið tillit til þess að mál þetta errekið samhliða 6 öðrum samkynja málum. Telst málskostnaður með hliðsjón afofangreindu hæfilega ákveðinn 600.000 krónur að virðisaukaskatti meðtöldum. Mál þetta flutti,fyrir hönd stefnenda, Jón Magnússon hæstaréttarlögmaður og fyrir hönd stefnda,Ingvi Snær Einarsson héraðsdómslögmaður. IngibjörgÞorsteinsdóttir, héraðsdómari og dómsformaður, kvað upp dóminn ásamtmeðdómsmönnunum Ásmundi Ingvarssyni verkfræðingi og Magnúsi Leópoldssyni,löggiltum fasteignasala. Gætt var ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.D ó m s o r ð : Stefndi, Mosfellsbær,greiði stefnendum, Önnu Kristínu Scheving og Erlendi Jóni Einarssyni 3.600.000krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 16.september 2012 til greiðsludags auk 600.000 króna í málskostnað.
|
Mál nr. 331/2007
|
Kærumál Frávísunarúrskurður staðfestur að hluta Kröfugerð Dómstóll Vanreifun
|
X höfðaði mál á hendur Í og krafðist þess aðallega að viðurkennt yrði að ættleiðing Y á henni hefði öðlast gildi 23. mars 1988, til vara að viðurkennd yrði skaðabótaskylda Í vegna fjárhæðar sem svaraði til þess sem hún hefði fengið í arf eftir Y að viðbættum dráttarvöxtum, en til þrautavara að Í greiddi sér nánar tilgreindar skaðabætur. Í krafðist þess að málinu yrði vísað frá dómi og féllst héraðsdómur á það. Talið var að aðalkrafa X fæli í sér að dómurinn kæmi í stað dómsmálaráðherra með því að koma á því réttarástandi sem í ættleiðingarleyfi fælist en það væri ekki á valdsviði dómstóla. Bar því að vísa þeirri kröfu frá dómi. Þá var þrautavarakröfu X vísað frá dómi vegna vanreifunar. Hæstiréttur hafnaði því hins vegar að vísa varakröfu X um viðurkenningu á skaðabótaskyldu Í frá dómi enda hafði X sýnt nægilega fram á að hún hefði orðið fyrir fjártjóni með því að ekki hafði orðið af ráðagerðum um ættleiðingu hennar og heimild hennar til málsóknar var ekki háð því að leitt væri nánar í ljós hvert umfang tjónsins væri. Var því lagt fyrir héraðsdómara að taka þá kröfu X til efnismeðferðar.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Ingibjörg Benediktsdóttir og Markús Sigurbjörnsson. Sóknaraðili stefndi A og B til réttargæslu fyrir héraðsdómi. Þau hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. I. Samkvæmt gögnum málsins gerði Y ódagsetta umsókn til dóms- og kirkjumálaráðherra um leyfi til að ættleiða sóknaraðila. Þar kom meðal annars fram að hún væri dóttir eiginkonu Y, sem hafi látist 15. janúar 1988. Með þessari umsókn fylgdi yfirlýsing 23. mars 1988 frá sóknaraðila, sem þá var tvítug að aldri, um samþykki hennar fyrir ættleiðingunni. Bæði umsóknin og yfirlýsingin voru rituð á prentuð eyðublöð, en neðan við undirritun sóknaraðila á síðarnefnda skjalinu stóð eftirfarandi: „Hér með vottast, að samþykkjandi hefur staðfest samþykkisyfirlýsingu þessa í minni viðurvist og hefur honum verið kynnt efni ættleiðingar- og erfðalaga um réttaráhrif ættleiðingar.“ Neðan við þennan texta var gert ráð fyrir „undirskrift embættismanns“ ásamt tilgreiningu staðar og dagsetningar, en eyðublaðið var ekki útfyllt að þessu leyti. Fyrir liggur í málinu afrit af bréfi ráðuneytisins 12. apríl 1988 til sóknaraðila, þar sem vísað var til fram kominnar umsóknar um leyfi til ættleiðingar, en bréf þetta mun hafa verið sent í almennum pósti. Athygli sóknaraðila var þar vakin á því að nauðsynlegt væri að hún staðfesti fyrrgreinda yfirlýsingu fyrir starfsmanni ráðuneytisins, sbr. 3. mgr. 10. gr. þágildandi ættleiðingarlaga nr. 15/1978, og var henni bent á að panta viðtalstíma til þessa við fyrsta tækifæri. Sóknaraðili kveður þetta bréf aldrei hafa borist sér og hafi hún talið að lokið væri öllum samskiptum við ráðuneytið vegna umsóknarinnar, sem nafngreindur lögmaður hafi sinnt af hennar hálfu og Y. Eftir að Y lést [...] 2005 hafi á hinn bóginn komið fram að leyfi til ættleiðingar hafi aldrei verið gefið út. Fram er komið að af hálfu ráðuneytisins hafi ekkert frekar verið hafst að vegna umsóknarinnar eftir að fyrrnefnt bréf var sent 12. apríl 1988. Sóknaraðili höfðaði þetta mál gegn varnaraðila 10. janúar 2007 og krafðist þess aðallega að viðurkennt yrði að ættleiðing Y á henni hefði öðlast gildi 23. mars 1988. Til vara krafðist sóknaraðili viðurkenningar á skaðabótaskyldu varnaraðila vegna fjárhæðar, sem svari til þess sem hún hefði fengið í arf eftir Y að viðbættum dráttarvöxtum frá þingfestingardegi málsins. Að þessu frágengnu krafðist hún þess að varnaraðila yrði gert að greiða sér 11.386.385 krónur með vöxtum eins og að framan greinir. Með hinum kærða úrskurði var málinu í heild vísað frá dómi. II. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest niðurstaða hans um að vísa aðalkröfu sóknaraðila frá dómi. Sóknaraðili skírskotar til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um heimild til að hafa uppi fyrrgreinda varakröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu varnaraðila gagnvart sér. Ættleiðing sóknaraðila samkvæmt umsókn Y hefði myndað lögerfðarétt henni til handa eftir hann, sbr. 1. mgr. 5. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að Y hafi látið eftir sig eignir, sem hefðu getað komið til arfs eftir hann, en fyrir liggur að eftirlifandi eiginkona hans hefur fengið leyfi til setu í óskiptu búi. Með þessu hefur sóknaraðili sýnt nægilega fram á að hún hafi orðið fyrir fjártjóni með því að ekki hafi orðið af ráðagerðum um ættleiðingu hennar, en heimild hennar til málsóknar með stoð í áðurgreindu lagaákvæði er ekki háð því að leitt sé nánar í ljós hvert umfang tjónsins sé, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 13. febrúar 2003 í máli nr. 384/2002 og 17. nóvember 2005 í máli nr. 182/2005. Þótt í varakröfu sóknaraðila sé hvorki tekið fram að þar sé leitað dóms um viðurkenningu skaðabótaskyldu fyrir fjárhæð, sem svari til þess sem sóknaraðili hefði fengið að lögerfðum eftir Y sem kjördóttir hans, né við hvaða tímamark miða ætti verðgildi eigna dánarbús hans og stöðu skuldbindinga til útreiknings hugsanlegra skaðabóta, gefur sú ónákvæmni ekki nægilegt tilefni til að vísa kröfunni frá dómi. Verður því að fella hinn kærða úrskurð úr gildi að þessu leyti og leggja fyrir héraðsdómara að taka varakröfu sóknaraðila til efnismeðferðar. Þrautavarakrafa sóknaraðila um að varnaraðila verði gert að greiða henni 11.386.385 krónur í skaðabætur er reist á áætlun fjárhæðar, sem hún virðist telja að lögarfur hennar eftir Y sem kjörbarns hans gæti hafa numið. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest sú niðurstaða hans að vísa beri þessari kröfu frá dómi vegna vanreifunar. Rétt er að málskostnaður í héraði í þessum þætti málsins bíði efnisdóms. Eftir úrslitum þess fyrir Hæstarétti eru ekki efni til að dæma kærumálskostnað. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur um frávísun aðalkröfu og þrautavarakröfu sóknaraðila, X, á hendur varnaraðila, íslenska ríkinu. Ákvæði úrskurðarins um frávísun varakröfu sóknaraðila er fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka hana til efnismeðferðar. Kærumálskostnaður fellur niður. Mál þetta var höfðað 10. janúar 2007. Stefnandi er X [heimilisfang]. Stefndi er íslenska ríkið. Einnig er A [heimilisfang] og B [heimilisfang] stefnt til réttargæslu. Dómkröfur stefnanda: Þess er aðallega krafist að viðurkennt verði með dómi að ættleiðing Y [kennitala], á stefnanda hafi öðlast gildi frá og með 23. mars 1988. Til vara er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að stefndi beri fébótaábyrgð er nemur þeirri fjárhæð sem stefnandi hefði fengið í arf eftir Y, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þingfestingardegi til greiðsludags. Til þrautavara er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð kr. 11.386.385 ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þingfestingardegi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar. Engar kröfur eru gerðar á hendur réttargæslustefndu. Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði í heild vísað frá dómi og að stefnanda verði gert að greiða sér málskostnað. Til vara krefst hann sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans. Til þrautavara krefst stefndi verulegrar lækkunar á þeirri skaðabótakröfu sem fram kemur í þrautavarakröfu stefnanda og að málskostnaður verði látinn niður falla. Réttargæslustefndu gera þær dómkröfur að stefnanda verði gert að greiða þeim málskostnað. Aðalkrafa stefnda var tekin til úrskurðar að loknum munnlegum málflutningi um hana 29. f.m. Stefnandi krefst þess að frávísunarkröfunni verði hafnað og að við efnisdóm verði tekið verði tillit til kostnaðar við þennan þátt málsins. Með bréfi hæstaréttarlögmanns, dags. 25. mars 1988, til dómsmálaráðuneytisins fylgdi umsókn með útfyllingu þar til gerðs eyðublaðs - Y [heimilisfang] um leyfi dómsmálaráðherra til að ættleiða X, stefnanda máls þessa. Þar kemur fram að hún hafi dvalið á heimili umsækjanda í 12 ár og að eiginkona hans, C, móðir X, hafi andast 15. janúar 1988; enn fremur að hann eigi einn dreng, A, 13 ára. Með umsókninni fylgdi samþykki stefnanda fyrir ættleiðingunni með undirritun 23. mars 1988 á þar til gerðu eyðublaði sem ber yfirskriftina: „Samþykki þess, sem ættleiða á, ef hann er 12 ára eða eldri“. Með undirrituninni var jafnfram staðfest að stefnandi hefði kynnt sér efni ættleiðingar- og erfðalaga um réttaráhrif ættleiðingar. Neðst á eyðublaði þessu er prentað: „Hér með vottast, að samþykkjandi hefur staðfest samþykkisyfirlýsingu þessa í minni viðurvist og hefur honum verið kynnt efni ættleiðingar- og erfðalaga um réttaráhrif ættleiðingar.“ Þar undir er gert ráð fyrir dagsettri „undirskrift embættismanns“ sem ekki er til staðar. Með bréfi dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, dags. 12. apríl 1988, til stefnanda sem sent var henni á heimili hennar og stjúpföður hennar, Y, var henni kynnt að framangreind umsókn hefði borist ráðuneytinu. Af því tilefni var vakin athygli á því að samkvæmt ættleiðingarlögum nr. 15/1978 væri nauðsynlegt að hún staðfesti samþykkisyfirlýsingu sína til ættleiðingarinnar fyrir starfsmanni dómsmálaráðuneytisins. Var henni bent á að panta til þess viðtalstíma við fyrsta hentugt tækifæri. Í stefnu segir að erindi þetta, sem sent hafi verið í almennum pósti, hafi aldrei borist til stefnanda og ekki hafi heldur verið gerður neinn reki að hálfu stefnda til að tryggja að henni væri kunnugt um efni bréfsins. Y lést [...] 2005 og skyldi eftir sig soninn A [kennitala]. Eftirlifandi eiginkona hans, B, sem hann hafði kvænst árið 1989, fékk 2. mars 2006 leyfi sýslumannsins í Hafnarfirði til setu í óskiptu búi eftir hann. Í bréfi dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, dags. 20. september 2005, til lögmanns stefnanda er vísað til símbréfs hans til ráðuneytisins þar sem þess hafi verið farið á leit að upplýst yrði hvort stefnandi hefi verið ættleidd. Samkvæmt gögnum ráðuneytisins hafi ættleiðingarleyfi vegna hennar ekki verið gefið út. Í bréfi lögmanns stefnanda, dags. 23. september 2005, til dóms- og kirkjumálaráðuneytisins segir m.a. að stefnandi hafi talið sig hafa uppfyllt skilyrði til ættleiðingarinnar og talið sig vera ættleidda dóttur Y í öll þau ár sem síðan séu liðin. Y sé nýlega dáinn og miklir hagsmunir í húfi fyrir stefnanda, bæði tilfinningalegir og fjárhagslegir. Þess er krafist að gefið verði út ættleiðingarleyfi vegna hennar og að það hafi réttaráhrif frá þeim tíma er um það var sótt. Framangreindir kröfu var hafnað með bréfi ráðuneytisins 3. október 2005. Með bréfi lögmanns stefnanda til dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, dags. 8. nóvember 2005, var óskað eftir afstöðu þess til bótakröfu stefnanda sem muni nema þeirri fjárhæð sem hún hefði fengið úr dánarbúi Y hefði ættleiðingin náð fram að ganga á sínum tíma; fyrir dyrum standi uppgjör á dánarbúi Y og sé ljóst að stefnandi muni verða fyrir verulegu tjóni vegna handvammar ráðuneytisins. Dóms- og kirkjumálaráðuneytið sendi ríkislögmanni málið til meðferðar með bréfi 15. nóvember 2005 þar sem jafnframt var tekið fram að ráðuneytið teldi að hafna bæri bótakröfunni. Í bréfi ríkislögmanns til lögmanns stefnanda, dags. 3. janúar 2006, er því lýst yfir að embætti hans sé sammála dómsmálaráðuneytinu varðandi afstöðu til bótakröfu stefnanda. Stefnandi byggir aðalkröfu sína á meginreglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sbr. þær óskráðu reglur um sama efni sem tilgreind lög séu reist á. Vísað er til leiðbeiningarskyldu stjórnvalda, þeirrar víðtæku skyldu sem hvíli á stjórnvöldum að sjá til þess að mál séu nægjanlega vel upplýst svo og þess að ákvarðanir í málum skuli teknar svo fljótt sem unnt sé. Við beitingu og skýringu þeirra ákvæða stjórnsýslulaga, sem lúti að framangreindu, beri að líta til laga nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu, Evrópuráðssamning um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. auglýsingu nr. 11/1954, og 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. þágildandi 66. gr. stjórnarskrárinnar. Á því er byggt að telji dómurinn að ekki sé unnt að viðurkenna að ættleiðing Y á stefnanda hafi öðlast gildi frá og með 23. mars 1988 hljóti það að leiða af reglum skaðabótaréttar að brot gegn skýrum reglum stjórnsýsluréttarins feli í sér að stefndi beri fébótaábyrgð gagnvart stefnanda. Stefnandi kveðst byggja varakröfu sína á þann hátt að viðurkennt verði með dómi, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, að stefndi beri fébótaábyrgð er nemi þeirri fjárhæð sem stefnandi hefði fengið úr dánarbúi Y. Dómkrafan sé sett fram með þessum hætti þar sem óljóst sé hver sú fjárhæð sé sem stefnandi hefði fengið úr dánarbúinu. Þrautavarakrafa stefnanda tekur mið af þeim opinberu upplýsingum sem stefnandi kveðst hafa aflað sér um fjárhag dánarbúsins. Tekið sé m.a. mið af skatta- og útsvarsskrá Reykjanesumdæmis vegna ársins 2005, fasteignamati vegna [...], auglýsingum um nýtt fasteignamat, dags. 23. desember 2004 og 21. desember 2005, kaupsamningi vegna [...], dags. 3. mars 2006, og mati á dánarbúi Y, dags. 29. desember 2006. Fundið er út að áætluð eign til skipta sé að virði 68.318.308 krónur, hjúskapareign Y 34.159.154 krónur, arfshlutur barna 22.772.769 krónur og þrautavarakrafa því 11.386.385 krónur. Frávísunarrök stefnda: A) Um aðalkröfu stefnanda. Stefnandi eigi ekki aðild að kröfunni því að Y hafi sótt um að ættleiða stefnanda þó svo að samþykki hennar væri áskilið. Dómstólar hafi ekki vald til að dæma sakarefnið, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 og 2. gr. stjórnarskrárinnar um þrískiptingu ríkisvaldsins. Í kröfugerðinni felist í raun krafa um að dómstóll gefi út ættleiðingarleyfi eða komi á því réttarástandi frá 23. mars 1988. Þá bendir stefndi á að stefnandi hafi þurft að stefna þeim aðilum, sem hann stefndi til réttargæslu, beint til að þola dóm. Að mati stefnda er ekki fullnægt skilyrðum 25. gr. laga nr. 91/1991 og að auki sé krafan óskýr og vanreifuð og ekki í samræmi við d- og e-liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. B) Um varakröfu stefnanda. Krafan byggi á óljósum atriðum og útilokað sé að hún geti endurspeglað dómsorð í málinu. Engin leið sé fyrir stefnda að finna út úr því hvað stefnandi hefði fengið í arf. Ekki sé fullnægt skilyrðum 25. gr. laga nr. 91/1991 og að auki sé krafan óskýr og vanreifuð og ekki í samræmi við d- og e- liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. C) Umþrautavarakröfu stefnanda. Ekki liggi fyrir fullnægjandi gögn og upplýsingar til að styðja það mat sem liggi fyrir í málinu og er því mótmælt sem óljósu, ósönnuðu og of háu. Stefndi telur kröfuna vera óskýra og vanreifaða og ekki í samræmi við d-, e- og g- liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Ættleiðingarlög nr. 15/1978 giltu á þeim tíma sem um ræðir í málinu eða allt til þess er lög nr. 130/1999 leystu þau af hólmi. Í 1. gr. þeirra sagði að dómsmálaráðherra veitti leyfi til ættleiðingar. Samkvæmt 1. mgr. 10. gr. skyldi samþykki til ættleiðingar gefið skriflega og viðkomandi staðfesta yfirlýsingu fyrir starfsmanni dómsmálaráðuneytisins eða öðrum opinberum starfsmanni eða stofnun sem dómsmálaráðuneytið löggilti til þess. Samkvæmt 3. mgr. sömu greinar skyldi rita á samþykkisyfirlýsingu vottorð starfsmanns dómsmálaráðuneytisins eða annars opinbers starfsmanns eða starfsmanns stofnunar, sbr. 1. mgr., þess efnis að viðkomandi hefði fengið fræðslu um lagaáhrif ættleiðingar og samþykkisyfirlýsingar. Ljóst er og viðurkennt af stefnanda að leyfi til handa Y til að ættleiða stefnanda var ekki gefið út enda lá ekki fyrir samþykki hennar sem fullnægði áskilnaði 10. gr. ættleiðingarlaga. Engu að síður er aðalkrafa stefnanda sú að viðurkennt verði með dómi að ættleiðing Y á stefnanda hafi öðlast gildi frá og með 23. mars 1988 er hún undirritaði samþykkisyfirlýsingu til ættleiðingarinnar eins og fyrr greinir. Slík viðurkenning felur í sér að dómurinn komi í stað dómsmálaráðherra með því að koma á því réttarástandi sem í ættleiðingarleyfi felst en það er ekki á valdsviði dómstóla. Ber því að vísa aðalkröfu stefnanda frá dómi sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Til þess að unnt sé að viðurkenna með dómi fébóta- (skaðabóta-) ábyrgð þarf ekki einungis að liggja fyrir sönnun um skaðabótaskyldan verknað eða athafnaleysi eins og háttar um varakröfu stefnanda heldur þarf að sýna með óyggjandi hætti fram á tjón sem til þessa verði rakið. Svo er ekki í þessu tilviki. Engin skattframtöl hafa verið lögð fram og ekki heldur gögn sem sýni ótvírætt tilheyrslu og verðmæti eigna. Fallist er á að krafan byggi á óljósum atriðum og að ekki sé tæk niðurstaða að hún verði tekin upp sem dómsorð. Samkvæmt þessu og með vísun til 25. gr. og d- og e- liða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 ber að vísa varakröfu stefnanda frá dómi. Forsendur, sem fengnar eru til útreiknings þrautavarakröfu stefnanda, eru mjög óljósar. Til marks um það er mat sem Sigurgeir Tryggvason vann fyrir stefnanda einhliða í tengslum við málarekstur þennan en matsgerð er dagsett 29. desember 2006. Þar segir m.a.: „Í tilfelli Y er þekkt að dánarbúið átti í það minnsta tvær fasteignir, annars vegar einbýlishús að [...] í Garðabæ og hins vegar einbýlishús á Spáni sem keypt var í byrjun árs 2001 þó svo að eignin kynni að hafa verið skráð undir félagi í eigu Y. Einnig er vitað að meðal eigna í búinu voru hlutabréf í Kaupþingi banka og Hlutabréfasjóði Búnaðarbankans auk óskráðra hlutabréfa, sbr. leyfi til setu í óskiptu búi.“ Fallist er á það með stefnda að krafa þessi sé óskýr og vanreifuð. Hún er ekki í samræmi við d- og e- liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og ber því að vísa henni frá dómi. Að auki skal fram tekið ex officio: Ekki verður séð að komið gæti til þess að fallist yrði á þrautavarakröfu stefnanda eftir að sýknað hefði verið af varakröfunni þar sem í þeirri niðurstöðu fælist að ekki væri sýnt fram á að grundvöllur fébótaábyrgðar væri fyrir hendi, sbr. einnig það, sem segir í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, að leita má viðurkenningardóms þótt þess í stað væri unnt að leita dóms sem mætti fullnægja með aðför. Í þessu tilliti skiptir rökræn innbyrðis röðun krafnanna því meginmáli. Einnig af þessari ástæðu verður talið að vísa beri málinu frá dómi. Samkvæmt framangreindu er niðurstaða úrskurðarins sú að vísa beri málinu í heild frá dómi og tekur það einnig til þeirra málskostnaðarkrafna sem fram hafa verið settar af hálfu réttargæslustefndu. Eftir atvikum er ákveðið að málskostnaður skuli falla niður. Sigurður H. Stefánsson héraðsdómari kveður upp úrskurðinn. Ú r s k u r ð a r o r ð: Máli þessu er vísað frá dómi. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 68/2017
|
Kærumál Brotaþoli Réttargæslumaður
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem A var synjað um skipun réttargæslumanns.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma Benedikt Bogason hæstaréttardómariog Davíð Þór Björgvinsson og Ingveldur Einarsdóttir settir hæstaréttardómarar. Brotaþoli, A, skaut málinu til Hæstaréttarmeð kæru 25. janúar 2017 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 1. febrúar samaár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 25. janúar 2017 þar sem brotaþolavar synjað um skipun réttargæslumanns. Kæruheimild er í e. lið 1. mgr. 192. gr.laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þess er krafist að lagt verði fyrirhéraðsdómara að skipa tiltekinn lögmann réttargæslumann brotaþola.Hvorki sóknaraðili né varnaraðilar hafa látiðmálið til sín taka fyrir Hæstarétti.Með vísan til forsendna hins kærðaúrskurðar verður hann staðfestur.Dómsorð:Hinnkærði úrskurður er staðfestur.Úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 25. janúar 2017.Mál þetta er höfða með ákærulögreglustjórans á Vesturlands, útgefinni 29. apríl 2016, á hendur X, kt. [...],og Y, kt. [...] fyrir líkamsárás aðfaranótt 26. júlí 2015 við [...], með því aðhafa veist að A, kt. [...], a) ákærði X með því að hafa slegið Ahnefahögg í andlit þannig að hann féll í götuna og vankaðist,b) ákærði Y með því að hafa sparkað íA þannig að sparkið fór ofarlega í búk og í andlit, með þeim afleiðingum að A hlautinnkýlt brot í framvegg vinstri kjálkaholu, skurð lóðrétt í gegnum alla þykktvinstri hluta efri varar og í gegnum hringvöðva munns (m. obiculari oris) ogbólgu og mar á vinstri kinn. Eru brot ákærðu talin varða við 1.mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með síðari breytingum og þesskrafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.Af hálfu brotaþolans, A, er þesskrafist að ákærðu verði dæmdir til að greiða honum in solidum 2.000.000 króna ímiskabætur, auk vaxta skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr.38/2001 frá 26. júlí 2015 þar til mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar, enmeð dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi tilgreiðsludags. Jafnframt er gerð krafa um að ákærðu verði dæmdir til að greiða Aútlagðan kostnað sem hann kunni að verða fyrir vegna málsins og þóknuntilnefnds og skipaðs réttargæslumanns skv. 48. gr. laga nr. 88/2008 um meðferðsakamála. Í þinghaldi 31. maí 2016 neitaðiákærði sök og hafnaði bótakröfu.Brotaþoli krefst þess að talmaðurhans, Víðir Smári Petersen hdl., verði skipaður réttargæslumaður hans, sbr. 41.og 42. gr. laga nr. 88/2008. Af hálfu brotaþola er krafan einkum rökstudd meðþví að ákærði hafi orðið fyrir verulegu tjóni, bæði líkamlega og á andleguheilbrigði af völdum brots ákærðu, eins og staðfest sé fyrirliggjandi vottorðumlæknis og tannlæknis.Af hálfu beggja ákærðu er kröfubrotaþola andmælt og af hálfu ákæruvaldsins er tekið fram að það telji að ekkiséu fyrir hendi lagalegar forsendur fyrir því að krafan verði tekin til greina.NiðurstaðaSamkvæmt 2. mgr. 41. gr. laga ummeðferð sakamála nr. 88/2008 skal lögregla eftir ósk brotaþola tilnefna honumréttargæslumann ef rannsókn beinist m.a. að broti gegn XXIII. kafla almennrahegningarlaga og ætla má að brotaþoli hafi orðið fyrir verulegu tjóni á líkamaeða andlegu heilbrigði af völdum brotsins eða að brotið hafi verið gegn honumaf einhverjum sem er honum nákominn. Jafnframt er það skilyrði fyrirtilnefningu réttargæslumanns að brotaþoli hafi að mati lögreglu þörf fyrirsérstaka aðstoð réttargæslumanns til að gæta hagsmuna sinna í málinu. Eftir aðmál hefur verið höfðað og skilyrði eru til að tilnefna réttargæslumann samkvæmtframangreindu lagaákvæði skipar dómari brotaþola réttargæslumann samkvæmt 1.mgr. 42. gr. laga nr. 88/2008.Sú háttsemi sem ákærða er gefin aðsök er í ákæru talin varða við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr.19/1940, en læknisfræðileg gögn sem liggja fyrir í málinu bera ekki með sér aðbrotaþoli hafi í umrætt sinn orðið fyrir verulegu tjóni á líkama eða andleguheilbrigði, svo sem í 2. mgr. 41. gr. laga nr. 88/2008 greinir. Í málinu liggurfyrir bótakrafa brotaþola, sem í ákæru greinir, og nýtur hann aðstoðar lögmannsvið að fylgja henni eftir fyrir dóminum. Að mati dómsins er ekki komið fram aðbrotaþoli hafi þörf fyrir sérstaka aðstoð réttargæslumanns til að gæta hagsmunasinna í málinu. Verður kröfu hans þar um því hafnað.Ásgeir Magnússon dómstjóri kveður uppúrskurð þennan.Úrskurðarorð:Hafnað er kröfu brotaþola, A, um aðhonum verði skipaður réttargæslumaður.
|
Mál nr. 315/2015
|
Kærumál Vitni
|
Með ákæru ríkissaksóknara 4. febrúar 2014 var ákærða gefið að sök kynferðisbrot. Var brotið talið varða við 1. og 2. mgr. 194. gr. laga nr. 19/1940. Með dómi héraðsdóms 5. júní 2014 var ákærði sakfelldur og dæmdur í 4 ára fangelsi. Ákærði áfrýjaði héraðsdómi til Hæstaréttar, sem með dómi í máli nr. 488/2014 ómerkti héraðsdóm og vísaði málinu heim í hérað á ný til löglegrar meðferðar og dómsálagningar.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma Helgi I. Jónsson hæstaréttardómari og Ingveldur Einarsdóttir og Karl Axelsson settir hæstaréttardómarar. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. apríl 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 30. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. apríl 2015, þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að þrjú nafngreind vitni yrðu leidd fyrir dóminn. Kæruheimild er í n. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að framangreind krafa verði tekin til greina. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með dómi Hæstaréttar 5. mars 2015 í máli nr. 488/2014, þar sem héraðsdómur var ómerktur, var lagt fyrir sóknaraðila að leiða D fyrir dóm um þau atvik er hann lýsti hjá lögreglu. Þar sem ekki var þar mælt fyrir um frekari munnlega sönnunarfærslu verður þegar af þeirri ástæðu staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 390/2004
|
Opinberir starfsmenn
|
Í tengslum við gerð nýs kjarasamnings í apríl 2001 samþykkti háskólaráð að hverfa frá því að veita háskólakennurum þá lækkun á kennsluskyldu við 55 og 60 ára aldur, sem ráðið hafði ákveðið árið 1987. Kennsluskylda J hafði minnkað í samræmi við eldri ákvörðunina í febrúar 1996 og aftur í febrúar 2001, er hann varð sextugur. Var fallist á með J að orðalag samþykktarinnar frá í apríl 2001 væri ekki svo skýrt sem skyldi að því er varðaði stöðu þeirra, sem þegar höfðu hlotið lækkun kennsluskyldu. Síðari samþykkt háskólaráðs, frá október 2001, hefði þó tekið af öll tvímæli um þetta, þar sem áréttað var að samþykktin frá 1987 væri úr gildi fallin. Var það talið innan valdmarka háskólaráðs að fella úr gildi reglurnar frá 1987 og setja nýjar reglur um skiptingu starfsskyldna háskólakennara. Í málinu hafi ekki verið byggt á því að breytingarnar hefðu haft í för með sér skerðingu á launakjörum J í skilningi 19. gr. starfsmannalaga. Breytingarnar hafi verið málefnalegar og tekið jafnt til allra, sem eins var ástatt um. Var ekki talið að með breytingunum hafi réttindi J verið skert í merkingu fyrrnefnds ákvæðis starfsmannalaga. Var H sýknaður af kröfum J í málinu.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Garðar Gíslason og Guðrún Erlendsdóttir. Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 22. september 2004. Hann krefst þess, að neðangreindar samþykktir háskólaráðs og bókun þess skuli ekki hafa áhrif á kennsluskyldu sína sem dósents við stærðfræðiskor raunvísindadeildar Háskóla Íslands: A. Samþykkt, sem gerð var á fundi 30. apríl 2001 og hljóðaði svo: „Horfið verði frá því að veita kennurum í Félagi háskólakennara afslátt frá kennslu við 55 og 60 ára aldur.“ B. Bókun, sem samþykkt var á fundi 16. október 2001, svohljóðandi: „Árétting varðandi niðurfellingu samþykktar um aldursafslátt vegna kennslu. Háskólaráð áréttar, að fyrri samþykkt ráðsins frá 15. janúar 1987 um lækkaða kennsluskyldu kennara (lektora og dósenta) í Félagi háskólakennara sem náð hafa 55 og 60 ára aldri, er úr gildi fallin, sbr. samþykkt ráðsins dags. 30. apríl 2001. Deildum er falið að hlutast til um nauðsynlegar breytingar, sem samþykktin frá 30. apríl og 24. september kallar á að gerðar verði, en miða skal við að endurskoðuð starfskjör hafi tekið gildi þann 1. maí 2001.“ C. Samþykkt, sem gerð var á fundi 26. júní 2002 og framhaldsfundi 28. sama mánaðar undir dagskrárliðnum „Tillaga um tilfærslu starfsþátta háskólakennara við 55 og 60 ára aldur.“ D. Samþykkt, sem gerð var á fundi 7. nóvember 2002 undir dagskrárliðnum „Reglur Háskóla Íslands um aldurs- og árangurstengda tilfærslu starfsþátta kennara við 55 og 60 ára aldur.“ Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Eins og lýst er í héraðsdómi var með samþykkt háskólaráðs 15. janúar 1987 tekin sú ákvörðun að minnka kennsluskyldu háskólakennara við 55 ára aldur þannig, að samanlögð vinna við kennslu og stjórnun næmi 50% af heildarvinnuskyldu í stað 60% áður, og við 60 ára aldur lækkuðu sömu vinnuþættir í 40% af heildarvinnuskyldu. Í samræmi við þetta minnkaði kennsluskylda áfrýjanda þegar hann náði 55 ára aldri í febrúar 1996 og aftur í febrúar 2001, er hann varð sextugur. Kjarasamningur Félags háskólakennara og ríkisins, sem undirritaður var 30. apríl 2001, hafði það að markmiði að auka möguleika stefnda til að haga starfsmannahaldi sínu á þann veg, sem kæmi sér best á hverjum tíma. Var ætlunin að auka hlut grunnlauna í heildarlaunum, þannig að ýmis aukastörf, sem áður var greitt fyrir sérstaklega, yrðu hluti af starfsskyldum, sem greitt yrði fyrir með grunnlaunum. Ein af forsendum breytinga á launalið samningsins var, að dregið yrði úr fjölda vinnustunda til stjórnunar og kennslutímum í dagvinnu yrði fjölgað. Með samþykkt háskólaráðs 30. apríl 2001 var horfið frá því að veita kennurum í Félagi háskólakennara lækkun á kennsluskyldu við 55 ára og 60 ára aldur eins og gert hafði verið frá 15. janúar 1987. II. Áfrýjandi heldur því fram, að túlka verði orðalag framangreindrar samþykktar háskólaráðs frá 30. apríl 2001 á þann veg, að hún taki ekki til þeirra, sem þegar höfðu náð hinum skilgreindu aldursmörkum og fengið lækkun á kennsluskyldu, er samþykktin tók gildi. Orðalag samþykktarinnar var eftirfarandi: „Horfið verði frá því að veita kennurum í Félagi háskólakennara afslátt frá kennslu við 55 og 60 ára aldur.” Fallist er á með áfrýjanda, að orðalag samþykktarinnar sé ekki svo skýrt sem skyldi að því er varðar stöðu þeirra, sem þegar höfðu hlotið lækkun kennsluskyldu á grundvelli samþykktarinnar frá 15. janúar 1987. Hins vegar verður að telja, að tekin hafi verið af öll tvímæli um gildi samþykktarinnar með samþykkt háskólaráðs 16. október 2001, en með henni var samþykkt einróma bókun þar sem áréttað var, að fyrri samþykkt ráðsins frá 15. janúar 1987 væri úr gildi fallin. Var því fyrra fyrirkomulag um lækkaða kennsluskyldu vegna aldurs ekki lengur í gildi og tók það jafnt til allra kennara. Þegar samþykktin var gerð 16. október 2001 hafði breytingin engin áhrif haft á stöðu áfrýjanda, en fram er komið, að vegna rannsóknarleyfis hans muni vart reyna á það hvernig skiptingu starfsskyldna hjá honum verði háttað fyrr en á árinu 2005. Áfrýjandi heldur því einnig fram, að með lækkun kennsluskyldu, þegar hann náði 60 ára aldri, hafi hann áunnið sér réttindi, sem ekki verði af honum tekin og vísar í því sambandi til 19. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og 72. gr. stjórnarskrárinnar. Samkvæmt 4. mgr. 11. gr. laga nr. 41/1999 um Háskóla Íslands setur háskólaráð almennar reglur meðal annars um starfsheiti og starfsskyldur háskólakennara. Í 32. gr. reglna fyrir Háskóla Íslands nr. 458/2000 segir, að starfsskylda kennara við háskólann skiptist í þrjá meginþætti, rannsóknir, kennslu og stjórnun, og að háskólaráð setji nánari reglur um hvað felist í þessum starfsþáttum og hvert sé lágmarkshlutfall hvers þeirra. Skipting starfsþátta kemur hvorki fram í skipunarbréfi eða ráðningarsamningi háskólakennara né í kjarasamningi þeirra. Það er því ljóst, að það var innan valdmarka háskólaráðs að fella úr gildi reglurnar frá 15. janúar 1987 og setja nýjar reglur um skiptingu starfsskyldna háskólakennara. Samkvæmt 19. gr. laga nr. 70/1996 er starfsmanni skylt að hlíta breytingum á störfum sínum og verksviði frá því er hann tók við starfi, en ákvörðun um breytingu á starfi eða verksviði er almennt talin ákvörðun um innra skipulag stjórnsýslunnar. Hafi breytingarnar hins vegar í för með sér skert launakjör starfsmanns eða réttindi, heldur hann óbreyttum launakjörum og réttindum þann tíma, sem eftir er af skipunartíma hans, eða til loka uppsagnarfrests. Í máli þessu er ekki byggt á því, að framangreindar breytingar hafi haft í för með sér skerðingu á launakjörum áfrýjanda. Tilfærslur þær, sem gerðar voru á starfssviði áfrýjanda með framangreindum breytingum voru málefnalegar og tóku jafnt til allra, sem eins var ástatt um. Skýrar heimildir til þessara breytinga voru í framangreindum lögum og reglum. Verður ekki talið, að með þessum breytingum hafi réttindi áfrýjanda verið skert í merkingu 19. gr. laga nr. 70/1996. Samkvæmt framansögðu verður niðurstaða héraðsdóms staðfest. Eftir atvikum er rétt, að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 15. september 2004. Mál þetta, sem dómtekið var 26. ágúst sl., er höfðað 29. október 2003 af Jóni Ragnari Stefánssyni, kt. 170241-4879, Hrefnugötu 10, Reykjavík, á hendur Háskóla Íslands, kt. 600169-2039, Suðurgötu, Reykjavík. Stefnandi krefst þess að viðurkennt verði að neðangreindar samþykktir háskólaráðs og bókun þess (A-D) skuli ekki hafa áhrif á kennsluskyldu stefnanda sem dósents við stærðfræðiskor raunvísindadeildar stefnda: A. Samþykkt sem gerð var á fundi 30. apríl 2001 undir dagskrárlið nr. 4 og hljóðaði svo: “Horfið verði frá því að veita kennurum í Félagi háskólakennara afslátt frá kennslu við 55 og 60 ára aldur. “ Bókun sem samþykkt var á fundi 16. október 2001 undir dagskrárlið nr. 1.8 svohljóðandi: “Árétting varðandi niðurfellingu samþykktar um aldursafslátt vegna kennslu. Háskólaráð áréttar, að fyrri samþykkt ráðsins frá 15. janúar 1987 um lækkaða kennsluskyldu kennara (lektora og dósenta) í Félagi háskólakennara sem náð hafa 55 og 60 ára aldri, er úr gildi fallin, sbr. samþykkt ráðsins dags. 30. apríl 2001. Deildum er falið að hlutast til um nauðsynlegar breytingar, sem samþykktin frá 30. apríl og 24. september kallar á að gerðar verði, en miða skal við að endurskoðuð starfskjör hafi tekið gildi þann 1. maí 2001.” Samþykkt sem gerð var á fundi 26. júní og framhaldsfundi 28. júní 2002 undir dagskrárlið nr. 3.3 í fundargerð “Tillaga um tilfærslu starfsþátta háskólakennara við 55 og 60 ára aldur.” D. Samþykkt sem gerð var á fundi 7. nóvember 2002 undir dagskrárlið nr. 3.3: “Reglur Háskóla Íslands um aldurs- og árangurstengda tilfærslu starfsþátta kennara við 55 og 60 ára aldur.” Stefnandi krefst auk þessa málskostnaðar úr hendi stefnda að mati dómsins með 24,5% virðisaukaskatti. Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða málskostnað að mati dómsins. Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna Stefnandi var skipaður dósent við stærðfræðiskor verkfræði- og raunvísindadeildar stefnda árið 1971. Á fundi háskólaráðs 15. janúar 1987 var samþykkt tillaga launamálanefndar ráðsins um að kennsluskylda kennara, sem náð hefðu 55 ára aldri, yrði lækkuð þannig að samanlögð vinna við kennslu og stjórnun næmi 50% af heildarvinnuskyldu þeirra. Á sama hátt var ákveðið að vinna við kennslu og stjórnun þeirra er náð hefðu 60 ára aldri næmi 40% af heildarvinnuskyldu þeirra. Kennsluskylda stefnanda varð í samræmi við þetta þannig að kennslustundum hans fækkaði þegar hann varð 55 ára í febrúar 1996, en kennsla og stjórnun varð þá 50% af dósentstarfinu á móti sama hundraðshluta sem var ætlað til rannsóknarstarfa, en áður hafði kennsla verið 48% og stjórnun 12%, samtals 60%, og rannsóknir 40%. Enn fækkaði kennslustundum þegar stefnandi varð sextugur í febrúar 2001, en þá varð kennsla og stjórnun 40% af vinnuskyldu hans og rannsóknir 60%. Í kjarasamningi Félags háskólakennara og ríkissjóðs frá 30. apríl 2001, sem gildir frá l. apríl það ár til 30. nóvember 2004, segir að forsendur breytinga á launalið samningsins séu meðal annars að stefndi hverfi frá tilfærslu vinnuþátta við 55 og 60 ára aldursmörk. Á fundi háskólaráðs 30. apríl 2001 voru samþykktar tillögur í tilefni af kjarasamningnum, en í fundargerð kemur fram að forsenda kjarasamningsins sé að háskólaráð geri tilgreindar breytingar á fyrri samþykktum til þess að ná þeim markmiðum að hækka dagvinnulaun félagsmanna í Félagi háskólakennara. Á fundinum var meðal annars samþykkt að horfið yrði frá því að veita kennurum í félaginu afslátt frá kennslu við 55 og 60 ára aldur. Stefnandi krefst þess undir A lið kröfugerðarinnar í málinu að viðurkennt verði að þessi samþykkt hafi ekki áhrif á kennsluskyldu hans hjá stefnda. Á fundi háskólaráðs 16. október 2001 var lagt fram bréf forseta raunvísindadeildar 28. september sama ár, þar sem því var beint til rektors og háskólaráðs að skorið yrði úr því með ótvíræðum hætti hver væri kennsluskylda dósenta og lektora sem hefði verið veitt lækkun á kennsluskyldu við 55 eða 60 ára aldur fyrir 1. apríl 2001. Í fundargerð kemur fram að rektor hafi lagt fram bókun um áréttingu varðandi niðurfellingu samþykktar um aldursafslátt vegna kennslu. Þar segir að háskólaráð árétti að fyrri samþykkt ráðsins frá 15. janúar 1987, um lækkaða kennsluskyldu kennara (lektora og dósenta) í Félagi háskólakennara, sem náð hafi 55 og 60 ára aldri, sé úr gildi fallin, sbr. samþykkt ráðsins 30. apríl 2001. Deildum sé falið að hlutast til um nauðsynlegar breytingar, sem samþykktin frá 30. apríl og 24. september kalli á að gerðar verði, en miða skuli við að endurskoðuð starfskjör hafi tekið gildi 1. maí 2001. Stefnandi krefst þess einnig, eins og fram hefur komið, að þessi bókun hafi ekki áhrif á kennsluskyldu hans hjá stefnda. Stefnandi heldur því fram að tillaga um tilfærslu starfsþátta háskólakennara við 55 og 60 ára aldur, sem samþykkt var á fundi háskólaráðs 26. júní og framhaldsfundi 28. júní 2002, eigi ekki við um kennsluskyldu hans, en samþykktin kveði á um kennsluskyldu umfram þá sem stefnandi hefði áunnið sér á grundvelli samþykktar ráðsins 15. janúar 1987, að hluta þegar hann hafi náð 55 ára aldri og að fullu við 60 ára aldur 17. febrúar 2001. Sama eigi við um samþykkt á fundi ráðsins 7. nóvember 2002. Stefnandi krefst þess í málinu að umræddar samþykktir hafi ekki áhrif á kennsluskyldu hans hjá stefnda. Stefndi telur að rétt og löglega hafi verið staðið að samþykktum og bókun, sem hér um ræðir, og að þær gildi ótvírætt um kennsluskyldu stefnanda, sem og annarra kennara stefnda, frá þeim tíma er þær hafi tekið gildi, 1. maí 2001. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi vísar til þess að hann hafi um áratugaskeið stundað kennslu við raunvísindadeild stefnda, en hann hafi hlotið skipun í dósentsstöðu við stærðfræðiskor árið 1971. Skipunin hafi verið ótímabundin og án heimildar til slita með uppsögn. Stefnandi hafi starfað á grundvelli úrskurða kjaradóms og síðar kjarasamninga sem gerðir hafi verið milli fjármálaráðuneytis og stéttarfélags háskólakennara. Ákvörðun hafi verið tekin í háskólaráði 15. janúar 1987 eftir nokkurn aðdraganda og kröfur háskólakennara um að minnka kennsluskyldu háskólakennara, annars vegar við 55 ára aldur þannig að á aldursbilinu frá 55 ára til 60 ára aldurs yrði kennsla og stjórnun að hámarki 50% af heildarvinnuskyldu og hins vegar þannig að við 60 ára aldur lækkuðu umræddir vinnuþættir í 40% af heildarvinnuskyldu. Háskólaritari hafi tilkynnt menntamálaráðuneytinu þessa ákvörðun með bréfi 27. janúar 1987. Samþykktin hafi ekki falið í sér breytingu á launakjörum háskólakennara. Á fundi háskólaráðs 8. september 1988 hafi hins vegar verið samþykkt sú tillaga að færi árleg vinna við kennslu, próf og stjórnun fram yfir hámarksvinnuskyldu kennarans skyldu umframstundir greiddar sem yfirvinna að hámarki sem háskólaráð ákvæði. Samkvæmt framangreindri samþykkt hafi kennsluskylda stefnanda minnkað sjálfkrafa þegar hann hafi náð 55 ári aldri í febrúar árið 1996 og hafi hann fækkað kennslustundum til samræmis við það. Stefnandi hafi orðið sextugur 17. febrúar 2001 og hafi þar með minnkað þáttur kennslu og stjórnunar í 40% af vinnuskyldu frá þeim tíma í samræmi við gildandi reglur. Miðað við þessar reglur hafi kennsluskylda hans verið 449 stundir á ári frá þessu tímamarki, þó þannig að kennsluskylda ársins 2001 hafi reiknast hlutfallslega miðað við þann tíma þegar aldursmarki hafi verið náð. Á yfirlitsblaði, sem lagt hafi verið fram á fundi stærðfræðiskorar 30. janúar 2001, komi fram að hámarkskennsluskylda stefnanda árið 2001 væri 476 stundir sem hafi reiknast út frá 609 stundum á ári í tvo mánuði og 449 stundum í tíu mánuði. Á öðru yfirlitsblaði komi fram að kennsluskylda stefnanda árið 2002 væri 449 stundir. Veturinn 2000/2001 hafi farið fram viðræður milli fjármálaráðuneytisins og Félags háskólakennara um nýjan kjarasamning, sem hafi lokið með kjarasamningi, undirrituðum 30. apríl 2001, vegna tímabilsins 1. apríl 2001 til 30. nóvember 2004. Meðal forsendna sem tilgreindar væru fyrir breytingum á launalið samningsins segi að stefndi hverfi frá tilfærslu vinnuþátta við 55 og 60 ára aldursmörk. Í tilefni af kjarasamningnum hafi svohljóðandi tillaga verið lögð fyrir og samþykkt í háskólaráði 30. apríl 2001: “Horfið verði frá því að veita kennurum í Félagi háskólakennara afslátt frá kennslu við 55 og 60 ára aldur.” Stefnanda hafi ekki verið tilkynnt um þessa samþykkt. Í tilefni af upplýsingum, sem fram hafi komið í bréfi framkvæmdastjóra starfsmannasviðs stefnda til stefnanda 22. júní 2001, en slíkt bréf hafi allir dósentar og lektorar fengið, hafi stefnandi sent honum bréf 13. júlí sama ár, þar sem fram komi að hann teldi samþykkt háskólaráðs ekki hreyfa við áunnum réttindum sínum og starfskjörum og hafi hann því farið þess á leit að gögn, sem honum voru send, yrðu leiðrétt til samræmis við það. Með rafbréfi 28. júlí sama ár hafi stefnanda verið tilkynnt að vegna sumarleyfa væri ekki unnt að svara honum fyrr en í ágústlok. Á fundi stærðfræðiskorar 16. ágúst 2001 hafi verið lagt fram yfirlitsblað vegna haustmisseris þar sem fram hafi komið sem fyrr að kennsluskylda stefnanda á árinu 2001 væri 476 stundir. Stefnanda hafi verið boðið til fundar á skrifstofu starfsmannasviðs 3. september s.á. þar sem málið hafi verið reifað og hafi komið fram að lögfræðingi skrifstofunnar hefði verið falið að vinna að svari við erindi hans frá 13. júlí. Á fundi stærðfræðiskorar 5. september s.á. hafi skorarformaður lagt fram nýtt yfirlitsblað þar sem kennsluskylda einstakra kennara fyrir árin 2001 og 2002 hafi verið tilgreind. Þar hafi verið gert ráð fyrir að kennsluskylda stefnanda næmi 752 stundum árið 2001 í stað 476 stunda og 817 stundum vegna ársins 2002 en ekki 449 eins og áður hefði legið fyrir. Stefnandi hafi átt samskipti við framkvæmdastjóra starfsmannasviðs vegna málsins 6. og 14. september 2001. Í bréfi formanns stærðfræðiskorar 18. september 2001 til forseta raunvísindadeildar og fulltrúa verkfræði- og raunvísindadeilda í háskólaráði, sem jafnframt hafi verið varaforseti ráðsins, sé því haldið fram að stefnandi hefði ítrekað neitað að taka að sér kennslu námskeiða til viðbótar við kennslu sem hann sinnti og í niðurlagi bréfsins segi að niðurstaðan sé sú að samkvæmt sameiginlegri túlkun allra annarra en stefnanda sjálfs neiti hann að sinna kennsluskyldu sinni við skorina. Afrit hafi verið sent stefnanda. Álitaefnið sem um ræði hafi þá enn verið til skoðunar og afgreiðslu hjá starfsmannaskrifstofu. Hvorki á skorarfundinum 5. september, þegar hin nýja kennsluskylda var tilgreind, né síðar, hefði verið leitað eftir því við stefnanda að hann tæki að sér aukna kennslu. Stefnandi hafi krafist þess með bréfi 21. september 2001 til formanns stærðfræðiskorar að hann tæki ummæli sín og ávirðingar á hendur sér til baka en hann hafi ekki orðið við því. Stefnandi hafi átt fund með deildarforseta 24. september 2001 um málið. Stefnandi hafi fengið tilkynningu frá deildarforseta 1. október 2001 með svohljóðandi samþykkt deildarráðs frá 26. september s.á.: “Deildarráð raunvísindadeildar beinir því til rektors og háskólaráðs að skorið verði úr því með ótvíræðum hætti hver sé kennsluskylda þeirra dósenta og lektora sem veitt hafði verið lækkun á kennsluskyldu við 55 og/eða 60 ára aldur fyrir 1. apríl 2001. Þar til annað er ákveðið og með hliðsjón af áliti lögfræðings starfsmannasviðs lítur deildarráð svo á að frá og með 1. apríl 2001 hafi engir aldursafslættir af kennsluskyldu dósenta og lektora verið í gildi.” Stefnandi hafi óskað eftir því með bréfi 2. október 2001 til forseta raunvísindadeildar að hann fengi afrit af áliti lögfræðings starfsmannsviðs, sem vísað sé til í samþykkt deildarráðs, og hafi hann fengið það 11. október s.á. Stefnandi hafi sent háskólarektor bréf 9. október 2001 þar sem afstaða hans og sjónarmið hafi verið reifuð. Stefnandi hafi svo loks 11. október s.á. fengið boðsent bréf, dagsett 9. október s.á., frá framkvæmdastjóra starfsmannasviðs sem svar við erindinu frá 13. júlí s.á. Í bréfinu sé vísað til yfirlýsingar 12. september s.á. sem undirrituð hafi verið af þeim sem staðið hafi að gerð kjarasamningsins 30. apríl 2001. Yfirlýsingin hafi verið lögð fram á fundi háskólaráðs 24. september s.á. án þess að nokkuð hafi verið um hana frekar fjallað. Í yfirlýsingunni lýsi þeir er hana undirriti þeirri skoðun sinni að með samþykkt háskólaráðs frá 30. apríl 2001 hafi fallið niður samþykkt háskólaráðs frá 15. janúar 1987 um lækkun kennsluskyldu við framangreind aldursmörk hvað varði félagsmenn í Félagi háskólakennara. Á fundi háskólaráðs 16. október 2001 hafi rektor lagt fram svohljóðandi bókun sem samþykkt hafi verið einróma og sé hún tilgreind í B lið kröfugerðar stefnanda: “Árétting varðandi niðurfellingu samþykktar um aldursafslátt vegna kennslu. Háskólaráð áréttar, að fyrri samþykkt ráðsins frá 15. janúar 1987 um lækkaða kennsluskyldu kennara (lektora og dósenta) í Félagi háskólakennara sem náð hafa 55 og 60 ára aldri, er úr gildi fallin, sbr. samþykkt ráðsins dags. 30. apríl 2001. Deildum er falið að hlutast til um nauðsynlegar breytingar, sem samþykktin frá 30. apríl og 24. september kallar á að gerðar verði, en miða skal við að endurskoðuð starfskjör hafi tekið gildi þann 1. maí 2001.” Í þessu felist ekki ný samþykkt heldur virtist þessari bókun ætlað að skýra efnisinnihald fyrri samþykktar. Með bréfi 21. desember s.á. hafi stefnandi beint erindi til raunvísindadeildar og krafist þess að starfskjör, sem stefnandi hefði hlotið að hluta við 55 ára aldur og að fullu við 60 ára aldur, yrðu ekki af honum tekin. Í fundargerð deildarráðs 9. janúar 2002 komi fram undir liðnum aldursafsláttur frá kennsluskyldu að háskólaráð hafi samþykkti að fella niður afslátt kennsluskyldu við 55 og 60 ára aldur. Enn fremur segi í fundargerðinni að einn kennari raunvísindadeildar hefði lagt fram kröfu um að kennsluskylda sín héldist óbreytt, enda næði samþykktin ekki til þeirra sem þegar hefðu hlotið að fullu umrædd starfskjör. Málið hafi verið rætt vítt og breitt, meðal annars hvernig vinnuskyldan skiptist milli rannsókna og kennslu og hvernig best væri að mæla þessa þætti, en afgreiðslu þess hafi verið frestað. Stefnandi haldi því fram að hann hafi verið eini kennari raunvísindadeildar sem mál þetta hafi varðað og hefði náð 60 ára aldri 30. apríl 2001. Á fundi deildarráðs 20. febrúar 2002 hafi erindi stefnanda verið tekið fyrir og hafi verið bókað að deildarráð telji deildina bundna af þeirri almennu stefnu um starfskjör dósenta og lektora sem háskólaráð hafi samþykkt 30. apríl 2001 og áréttuð hafi verið 16. október 2001. Deildin sjái sér ekki fært að verða við beiðninni um lækkaða kennsluskyldu vegna aldurs. Samkvæmt kennsluáætlun á skorarfundi 30. janúar 2001 hafi verið gert ráð fyrir að stefnandi kenndi ekki á haustmisseri 2002, enda myndi hann uppfylla kennsluskyldu sína það ár með kennslu á vormisseri. Stefnandi hafi fallist á að kenna námskeið á haustmisseri 2002 og hafi hann lagt fram bókun á skorarfundi 13. febrúar 2002 um að vinnustundir vegna þeirrar kennslu skyldu yfirfærðar og hafi skorarformaður tilkynnt deildinni það. Stefnanda hafi verið veitt rannsóknarleyfi á haustmisseri 2003 og 2004. Vegna þessa hafi í raun ekki reynt á ágreining málsaðila og muni naumast gera fyrr en kennsla á árinu 2005 verði skipulögð. Vorið 2002 hafi stefnanda verið kynnt álit hæstaréttarlögmannanna Gests Jónssonar og Harðar F. Harðarsonar, sem stefndi hafi leitað til, þess efnis að þeir teldu að heimilt væri að auka kennsluskyldu með þeim hætti sem haldið sé fram af stefnda að ráðgert hafi verið með samþykktinni frá 30. apríl 2001. Á fundi háskólaráðs 26. júní 2002 og framhaldsfundi 28. júní s.á. hafi verið dagskrárliður nr. 3.3 sem bæri heitið: “Tillaga um tilfærslu starfsþátta háskólakennara við 55 og 60 ára aldur.” Á fundinum hafi legið fyrir tillaga millifundanefndar háskólaráðs frá 20. júní s.á. um aldurs- og árangurstengda tilfærslu milli starfsþátta. Á framhaldsfundinum 28. júní hafi rektor lagt fram breytingartillögu við tillögu millifundanefndarinnar, en fundurinn hafi samþykkt tillögunina með breytingartillögu rektors. Á fundi háskólaráðs 7. nóvember s.á. hafi verið lagðar fram til staðfestingar reglur um aldurs- og árangurstengda tilfærslu starfsþátta kennara við 55 og 60 ára aldur. Framangreindar samþykktir háskólaráðs og reglur kveði á um kennsluskyldu umfram þá sem stefnandi hefði áunnið sér á grundvelli samþykktar háskólaráðs 15. janúar 1987, að hluta þegar hann hafi náð 55 ára aldri og að fullu þegar hann hafi náð 60 ára aldri 17. febrúar 2001. Í bréfi lögmanns stefnanda til stefnda 7. febrúar 2003 séu sjónarmið stefnanda rakin og áréttað að stefnandi héldi fast við að árleg kennsluskylda hans út skipunartíma tæki mið af þeim réttindum sem hann hefði áunnið sér samkvæmt ákvörðun háskólaráðs frá 15. janúar 1987. Með bréfi stefnda 8. október 2003 hafi kröfu stefnanda verið hafnað um að árleg kennsluskylda hans tæki mið af framangreindri ákvörðun sem stefnandi haldi fram að hefði verið felld úr gildi. Stefnandi haldi því fram að hvergi finnist samþykkt háskólaráðs sem felli ákvörðunina úr gildi gagnvart dósentum. Stefnandi byggi kröfur sínar á því að ekki sé unnt að túlka orðalag samþykktar háskólaráðs frá 30. apríl 2001 á annan veg en að hún lúti að því að hætt verði að lækka kennsluskyldu við tiltekin aldursmörk, en ekki væri hreyft við kennsluskyldu þeirra sem þegar hefðu hlotið lækkun á grundvelli ákvörðunar ráðsins frá 15. janúar 1987. Ekki komi fram í samþykktinni að henni sé ætlað að fella niður fyrri samþykkt eða fella niður með afturvirkum hætti þau réttaráhrif sem hún hefði veitt. Orðalagið sem notað hafi verið um að horfið væri frá að veita “afslátt af kennslu” sé í rauninni rangt, enda hafi samþykktin frá 15. janúar 1987 kveðið á um lækkun kennsluskyldu við ákveðin aldursmörk. Samþykktin frá 30. apríl 2001 sé íþyngjandi, en sú túlkun sem stefndi byggi á feli í sér að henni hafi verið ætlað að afnema réttindi sem stefnandi hefði áunnið sér og rýri þannig starfskjör hans. Ekki verði heldur ráðið af orðalagi í forsendum kjarasamnings, sem legið hafi til grundvallar samþykktinni, að forsenda við gerð samningsins hafi verið að kennsluskylda yrði aukin hjá þeim dósentum og lektorum sem náð hefðu greindum aldursmörkum. Þvert á móti benti orðalag til þess að ekki hafi verið meiningin að hrófla við starfskjörum þeirra sem þegar hefðu náð þeim aldri sem um ræði. Ákvörðun háskólaráðs hafi ekki verið kynnt dósentum og lektorum sem náð hefðu þeim aldursmörkum sem um ræði og nytu starfskjara sem nú sé haldið fram af hálfu stefnda að ætlunin hafi verið að afnema. Stefnandi hafi fengið yfirlit um kennsluskyldu sína á skorarfundi 30. janúar 2001 þar sem kennsluskylda hafi verið tilgreind 476 stundir (tveir mánuðir 609 stundir og tíu mánuðir 449 stundir) á árinu 2001 og 449 stundir á árinu 2002 og á fundi stærðfræðiskorar 16. ágúst 2001 hafi fyrrnefnda talan verið ítrekuð. Verði talið að túlka megi samþykktina frá 30. apríl 2001 þannig að hún geti eftir orðalagi sínu og efni náð til þess að auka kennsluskyldu einstakra kennara, sé byggt á því að sú lækkun, sem stefnandi hafi fengið á kennsluskyldu sinni, verði að teljast áunnin starfskjör sem ekki sé einhliða hægt að fella niður. Um sé að ræða áunnin réttindi sem stefnandi skyldi halda óskertum út skipunartíma sinn með þeim hætti sem kveðið sé á um í 19. gr. laga nr. 70/1996. Ljóst sé, þegar horft sé til tilurðar samþykktarinnar frá 15. janúar 1987, að hún hafi verið gerð til að koma til móts við sjónarmið háskólakennara um að draga bæri úr kennsluskyldu með hækkuðum aldri þannig að menn hefðu meiri tíma til frjálsra rannsóknarstarfa. Af hálfu aðila hafi samþykkt þessi verið meðhöndluð þannig að hún fæli í sér bindandi starfskjör fyrir háskólakennara, enda hafi kennsluskylda lækkað sjálfkrafa við tilgreind aldursmörk. Fyrir liggi að starfskjör þessi hafi verið til skoðunar í kjarasamningnum frá 30. apríl 2001 og það að horfið yrði frá því að veita slíka lækkun hafi verið ein af forsendum samningsins sem kæmi þá væntanlega á móti umsömdum hækkunum á grunnlaunum. Af þessu verði ekki annað ráðið en að rétturinn til lækkaðrar kennsluskyldu hafi verið “seldur” gegn hækkun grunnlauna. Slík ráðstöfun kunni að standast og vera eðlileg gagnvart þeim sem ekki hafi hlotið þau réttindi sem um ræði, enda eigi þeir verulegan hluta eftir af sinni starfsævi og njóti því hækkaðra launa um lengri tíma. “Salan” hafi hins vegar farið fram á kostnað manna eins og stefnanda sem hefðu unnið um langan tíma á lægri grunnlaunum gegn því að fá lækkaða kennsluskyldu þegar ákveðnum aldursmörkum væri náð. Ekki hefði heldur komið fram að fjármálaráðuneytið hefði krafist þess að áunninn réttur til lækkaðrar kennsluskyldu yrði felldur niður og ákvörðunin þannig látin virka aftur fyrir sig. Eðli máls og almenn sanngirnisrök styðji þá niðurstöðu að þeir sem hefðu náð þeim aldri að tiltekin lækkun kennsluskyldu næði til þeirra héldu þeim réttindum enda ætti hin umdeilda samþykkt ekki að hafa afturvirk áhrif svo sem verða myndi væri fallist á sjónarmið stefnda. Sama eigi við um samþykktir háskólaráðs 26. og 28. júní 2002 annars vegar og 7. nóvember sama ár hins vegar sem kveði á um aukna kennsluskyldu stefnanda umfram þá sem hann hefði áunnið sér á framangreindum aldursmörkum. Þær samþykktir geti heldur ekki verkað aftur fyrir sig gagnvart stefnanda og hreyft við áunnum réttindum hans. Þau sjónarmið fái ekki staðist að einungis sé um að ræða eðlilegar tilfærslur starfsþátta enda ljóst að bæði stefndi sem vinnuveitandi og háskólakennarar hafi litið á lækkaða kennsluskyldu sem hluta starfskjara sem tekið væri mið af við gerð kjarasamninga. Um sé að ræða lögvarin réttindi stefnanda sem hann hafi að fullu áunnið sér og hlotið í reynd varanlega þegar hann hafi náð 60 ára aldri 17. febrúar 2001. Stefnda sé ekki einhliða heimilt að auka kennsluskyldu umfram þá sem hún hafi orðið á grundvelli samþykktar háskólaráðs frá 15. janúar 1987 sem óumdeilt sé að hafi verið í gildi þegar stefnandi varð 60 ára. Samkvæmt því geti árleg kennsluskylda stefnanda ekki farið fram yfir 449 klukkustundir á ári út skipunartíma hans. Stefnandi vísi til almennra reglna vinnuréttar og laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sbr. sérstaklega 19. gr., sbr. 3. mgr. ákvæðis til bráðabirgða. Þá sé vísað til laga nr. 41/1999 um stefnda, sbr. sérstaklega 2., 3. og 11. gr., en einnig byggi stefnandi á ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 72. gr. stjórnarskrár Íslands nr. 33/1944. Um viðurkenningarkröfu stefnanda sé vitnað til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 og um málskostnaðarkröfu til 129. og 130. gr. sömu laga. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur samkvæmt lögum nr. 50/1988 og sé því nauðsynlegt að taka tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar. Málsástæður og lagarök stefnda Af stefnda hálfu er því haldið fram að með samþykkt háskólaráðs frá 30. apríl 2001 hafi fyrri samþykkt ráðsins frá 15. janúar 1987 um tilfærslu á vinnuskyldum kennara verið felld úr gildi. Síðari samþykktin eigi við um vinnuskyldu allra kennara stefnda, hvort sem breytingar hefðu orðið á kennsluskyldu þeirra vegna samþykktarinnar frá 1987 eða ekki þegar samþykktin frá 2001 var gerð. Breytingin á árinu 2001 eigi því jafnt við um stefnanda og aðra þótt kennsluskylda hans hefði þá minnkað samkvæmt samþykktinni frá 1987. Mótmælt er að í orðalagi samþykktarinnar frá 2001 felist að henni hafi aðeins verið ætlað að gilda um þá sem ekki hefðu náð 55 eða 60 ára aldri. Tillagan hafi verið sett fram í tengslum við gerð og undirritun stofnanasamnings milli stefnda og Félags háskólakennara og hafi báðir haft sama skilning á efni tillögunnar og þýðingu hennar fyrir samþykktina frá 15. janúar 1987. Enn fremur sé því mótmælt að samþykktin frá 30. apríl 2001 hafi verið íþyngjandi fyrir stefnanda. Tilfærsla vinnuskyldna milli kennslu og rannsókna, hvort sem um aukningu eða lækkun kennsluskyldu sé að ræða, geti ekki talist íþyngjandi ákvörðun, en stefnandi hafi enga tilraun gert til að sýna fram á að slík tilfærsla geti talist íþyngjandi, hvorki almennt fyrir kennara né fyrir stefnanda sérstaklega. Jafnvel þótt talið yrði að samþykktin frá 30. apríl 2001 væri með einhverjum hætti ekki nægilega skýr þá sé ljóst að tekin hafi verið af öll tvímæli um gildi samþykktarinnar frá 15. janúar 1987 í síðari samþykktum háskólaráðs. Á fundi ráðsins 24. september 2001 hafi verið lögð fram yfirlýsing fulltrúa stefnda og Félags háskólakennara þar sem því hafi verið lýst yfir að með tillögunni, sem lögð hafi verið fyrir háskólaráð 30. apríl 2001, hafi ætlunin verið að fella úr gildi fyrri samþykkt háskólaráðs um svokallaðan aldursafslátt. Á fundi háskólaráðs 16. október 2001 hafi verið samþykkt einróma bókun þar sem áréttað hafi verið að fyrri samþykkt ráðsins frá 15. janúar 1987 væri úr gildi fallin. Síðan þá hafi verið samþykktar nýjar reglur um aldurs- og árangurstengda tilfærslu starfsþátta kennara við 55 og 60 ára aldur. Í því sambandi vísi stefndi til þess að á fundi háskólaráðs 26. júní 2002 hafi verið lögð fram tillaga millifundanefndar háskólaráðs að reglum um aldurs- og árangurstengda tilfærslu milli starfsþátta. Yfirlýst markmið reglnanna hafi verið að auka virkni í rannsóknum með því að tengja tilfærslu vinnuskyldu frá kennslu til rannsókna við virkni og árangur í rannsóknum, en með því hafi jafnframt verið stefnt að því að auka jafnræði milli kennara hjá stefnda. Á framhaldsfundi háskólaráðs 28. júní s.á. hafi rektor lagt fram breytingartillögu þar sem gert hafi verið ráð fyrir enn meiri hvatningu til rannsókna en í fyrri tillögu millifundanefndar. Í skýringum með breytingartillögunni sé vísað til þess að ætlunin hafi verið að kennarar gætu aukið kennsluafslátt sinn upp að vissu hámarki með aukinni virkni í rannsóknum. Breytingartillaga rektors hafi verið samþykkt og reglurnar hafi verið samþykktar á fundi háskólaráðs 7. nóvember 2002. Samkvæmt þeim geti kennsluskylda kennara með hæfnisdóm, sem náð hefði 55 ára aldri, lækkað um 100 til 160 stundir gegn samsvarandi aukningu rannsóknarskyldu, hafi hann fengið 10 til 20 rannsóknastig eða meira að meðaltali á ári í þrjú almanaksár. Kennari geti að sama skapi fengið tilfærslu um 200 til 320 stundir við 60 ára aldur hafi hann fengið 15 til 25 stig að meðaltali á ári í þrjú almanaksár. Ljóst sé að samþykktin frá 15. janúar 1987 sé úr gildi fallin. Stefndi mótmæli að yfirlit sem stefnandi hafi fengið afhent á skorarfundum 30. janúar 2001 og 16. ágúst 2001, þar sem kennsluskylda hans fyrir árin 2001 og 2002 hafi verið óbreytt, hafi einhverja þýðingu fyrir niðurstöðu þessa máls. Eftir að umræddir fundir hafi verið haldnir hafi verið teknar ákvarðanir í háskólaráði og í deildarráði raunvísindadeildar sem tekið hafi af skarið um gildi samþykktarinnar frá 15. janúar 1987 og breytingar á starfsskyldum stefnanda. Stefndi mótmæli því einnig að stefnandi hafi öðlast einhver slík réttindi að þau njóti verndar 72. gr. stjórnarskrárinnar og verði af þeim sökum ekki af honum tekin með samþykktum háskólaráðs. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 41/1999 um Háskóla Íslands sé stjórn stefnda falin háskólaráði, háskólarektor, deildarfundum og deildarforsetum. Háskólaráð skuli samkvæmt 4. mgr. sömu lagagreinar kveða nánar á um skipulag sameiginlegrar stjórnsýslu stefnda og stjórnsýslu deilda og stofnana og háskólaráð sé æðsti ákvörðunaraðili innan stefnda, sbr. 1. mgr. 3. gr. sömu laga. Samkvæmt 4. mgr. 11. gr. laganna setji háskólaráð almennar reglur um starfsheiti og starfsskyldur háskólakennara, en háskóladeild ákveði hvernig starfsskyldur einstakra kennara skuli skiptast. Í umfjöllun um ákvæðið í greinargerð með frumvarpi til laga nr. 41/1999 hafi m.a. verið tekið fram að með ákvæðinu væru áréttuð völd háskólaráðs sem æðsta ákvörðunaraðila innan stefnda "til að ákveða starfsskyldur starfsmanna" og bæri að leggja ákvarðanir ráðsins til grundvallar við mat á launakjörum starfsmanna stefnda. Í reglum fyrir stefnda nr. 458/2000, sem settar hafi verið á grundvelli laga nr. 41/1999, sé m.a. kveðið nánar á um einstök verkefni háskólaráðs og deilda og starfsskyldur háskólakennara. Í 32. gr. reglnanna sé tekið fram að starfsskyldur kennara við háskólann skiptist í þrjá meginþætti; rannsóknir, kennslu og stjórnun. Háskólaráð setji nánari reglur um hvað felst í þessum starfsþáttum og hvert sé lágmarkshlutfall hvers starfsþáttar. Háskóladeild eða stofnun ákveði hvernig starfsskyldur einstakra kennara skiptist innan marka almennra reglna. Í greinargerð með 32. gr. reglnanna sé vísað til þess að háskólaráð hafi lengi haft heimild til að setja almennar reglur um starfsskyldur kennara og vísinda- og fræðimanna. Það sé hins vegar í samræmi við ákvæði 4. mgr. 11. gr. laga nr. 41/1999 að fela háskóladeildum og stjórnum háskólastofnana að ákveða hvernig starfsskyldur einstakra starfsmanna skiptist á grundvelli reglna sem háskólaráð setji. Jafnframt sé tekið fram að samþykkt háskólaráðs um afslátt frá kennsluskyldu frá 15. janúar 1987 félli niður. Af framangreindum reglum sé ljóst að háskólaráð sé bært til að setja reglur um starfsskyldur háskólakennara og mæla fyrir um hlutfall einstakra þátta í störfum háskólakennara. Þær reglur sem settar hafi verið með samþykkt háskólaráðs frá 15. janúar 1987 um tilfærslu á starfsskyldum við 55 og 60 ára aldur teljist til slíkra reglna sem háskólaráði sé heimilt að setja. Að sama skapi sé ljóst að það sé innan valdsviðs háskólaráðs að breyta slíkum reglum eða fella þær úr gildi líkt og gert hafi verið með samþykkt háskólaráðs 30. apríl 2001 og síðari samþykktum. Við mat á því hvort stefnandi hafi á grundvelli samþykktarinnar frá 15. janúar 1987 öðlast einhver slík réttindi að þau njóti verndar 72. gr. stjórnarskrárinnar verði m.a. að líta til 19. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, en samkvæmt því sé starfsmanni skylt að hlíta breytingum á störfum og verksviði frá því er hann tók við starfi. Sambærilegt ákvæði hafi áður verið í 33. gr. eldri laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 38/1954. Tilfærsla starfsskyldna milli kennslu og rannsókna rúmist fyllilega innan ákvæðis 19. gr. núgildandi laga. Þær tilfærslur milli starfsþátta sem hér um ræði séu fyllilega málefnalegar og samboðnar stefnanda. Stefnandi virtist ekki byggja á því að hann verði fjárhagslega verr settur eftir þær breytingar sem hafi átt sér stað. Stefndi telji verulegan vafa leika á því hvaða áhrif umræddar breytingar kunni að hafa á launakjör stefnanda, eða kennara háskólans almennt. Meginmarkmið kjarasamnings Félags háskólakennara og fjármálaráðuneytis 30. apríl 2001 hafi verið að auka hlut grunnlauna í heildarlaunum þannig að ýmis aukastörf, sem áður hafi verið greitt fyrir sérstaklega, yrðu hluti af starfsskyldum sem greitt yrði fyrir með grunnlaunum. Þá hafi það jafnframt verið helsta markmið samningsins að stefndi fengi aukna möguleika til að haga starfsmannahaldi sínu eins og best hentaði á hverjum tíma. Meðal forsendna til breytinga á launalið samninganna hafi verið að dregið yrði úr fjölda vinnustunda til stjórnunar um helming og kennslutímum í dagvinnu yrði fjölgað. Hámark yfirvinnu yrði lækkað og laun fyrir kennsluyfirvinnu færu ekki yfir ákveðin mörk. Í tengslum við þetta hafi síðan verið gengið frá margumræddri samþykkt um niðurfellingu samþykktarinnar frá 15. janúar 1987. Réttur til tiltekinna starfskjara í framtíðinni njóti ekki verndar 72. gr. stjórnarskrárinnar. Háskólaráð og deildir stefnda hafi rúmar heimildir til að taka ákvarðanir um innra skipulag stefnda og þar með skiptingu starfsskyldna kennara. Ákvörðun um skiptingu starfsskyldna milli kennslu og rannsókna geti aldrei orðið bindandi með þeim hætti að þeirri skiptingu verði ekki breytt án samþykkis viðkomandi starfsmanns. Með breytingum, sem gerðar hafi verið með samþykktum háskólaráðs, hafi verið kveðið á um skiptingu starfsskyldna samkvæmt skýrum heimildum í lögum nr. 41/1999, reglum nr. 458/2000, ákvæðum laga nr. 70/1996 og almennum reglum vinnuréttar um stjórnunarrétt vinnuveitanda. Verulegir annmarkar hljóti jafnframt að vera á því að leggja á það hlutlægan mælikvarða hvort tiltekin skipting starfsskyldna teljist til réttinda eða verðmæta af því tagi sem jafna megi til eignar í skilningi 72. gr. stjórnarskrárinnar. Hvort kennarar hneigjast frekar til rannsókna eða kennslu sé einstaklingsbundið. Umræddar breytingar hafi verið málefnalegar og taki jafnt til allra sem eins sé ástatt um. Með setningu núgildandi reglna um aldurs- og árangurstengda tilfærslu starfsþátta kennara við 55 og 60 ára aldur hafi verið stefnt að því að ná fram því lögmæta og málefnalega markmiði að auka virkni í rannsóknum við Háskóla Íslands. Það sé m.a. gert með því að gera virkni og árangur í rannsóknum að skilyrði fyrir tilfærslu starfsskyldna frá kennslu til rannsókna. Með því sé einnig stefnt að því að auka jafnræði milli kennara hjá stefnda. Þótt stefnandi haldi því fram að hann hafi verið eini kennari raunvísindadeildar, sem náð hafði 60 ára aldri 30. apríl 2001 og umræddar breytingar hafi ekki tekið til, hafi 50 kennarar, sem hafi verið í starfi hjá stefnda um áramótin 2001/2002, verið 55 ára eða eldri. Stefnandi vísi um lagarök m.a. til ákvæða stjórnsýslulaga nr. 37/1993 án þess að séð verði að kröfur stefnanda séu að einhverju leyti byggðar á tilteknum ákvæðum þeirra laga. Samkvæmt því sé ekki á því byggt af hálfu stefnanda að málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga hafi með einhverjum hætti verið brotnar. Niðurstaða Eins og hér að framan er rakið var með samþykkt háskólaráðs á fundi 15. janúar 1987 tekin ákvörðun um að kennsluskylda kennara, sem náð hefðu 55 ára aldri, yrði lækkuð þannig að samanlögð vinna við kennslu og stjórnun næmi 50% af heildarvinnuskyldu þeirra og að sömu vinnuþættir kennara, sem náð hefðu 60 ára aldri, næmi 40% af heildarvinnuskyldu, en samkvæmt 2. mgr. 10. gr. þágildandi laga um stefnda nr. 77/1979 skyldi kennsla og rannsóknir vera aðalstarf prófessora, dósenta og lektora. Samþykktin var gerð í tilefni af tillögu launamálanefndar ráðsins undir dagskrárlið þar sem launamál kennara voru rædd, en fram kemur í 1. mgr. 24. gr. þágildandi auglýsingar nr. 78/1979 um staðfestingu forseta Íslands á reglugerð fyrir stefnda samkvæmt heimild í þágildandi lögum um stefnda nr. 77/1979 að háskólaráð ákveði að fenginni umsögn háskóladeildar hvernig starfsskylda einstakra háskólakennara skiptist milli kennslu og annarra starfsþátta. Þegar samþykktin var gerð á fundi háskólaráðs 30. apríl 2001 um að horfið yrði frá því að veita kennurum í Félagi háskólakennara afslátt frá kennslu við 55 og 60 ára aldur giltu lög um stefnda nr. 41/1999 og reglur um stefnda nr. 458/2000 sem settar voru með heimild í þeim lögum. Samkvæmt 32. gr. reglnanna skiptist starfsskylda kennara hjá stefnda í þrjá meginþætti: rannsóknir, kennslu og stjórnun. Þar segir enn fremur að háskólaráð setji nánari reglur um hvað felist í þessum starfsþáttum og hvert sé lágmarkshlutfall hvers þeirra. Í málinu liggur ekki fyrir að aðrar reglur hafi verið settar um þetta efni en reglur stefnda um aldurs- og árangurstengda tilfærslu starfsþátta kennara við 55 og 60 ára aldur sem settar voru 7. nóvember 2002. Stefnandi heldur því fram að í ákvörðun háskólaráðs frá 15. janúar 1987 felist að hann hafi við 55 og 60 ára aldur áunnið sér réttindi sem verði ekki af honum tekin og vísar hann í því sambandi til 19. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996, 72. gr. stjórnarskrárinnar og til sanngirnissjónarmiða. Í 19. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins segir að starfsmanni sé skylt að hlíta breytingum á störfum sínum og verksviði frá því hann tók við starfi, en ef breytingarnar hafi í för með sér skert launakjör starfsmanns eða réttindi skuli hann halda óbreyttum launakjörum og réttindum þann tíma sem eftir er af skipunartíma hans í embætti eða jafn langan tíma og réttur hans til uppsagnarfrests er samkvæmt ráðningarsamningi. Þótt fyrir liggi að ákvörðun, um að kennsluskylda kennara lækkaði við ákveðin aldursmörk, hafi verið tekin eftir tillögu launamálanefndar háskólaráðs þegar launamál kennara voru rædd á fundi ráðsins 15. janúar 1987, eins og fram hefur komið, verður ekki fallist á að með því að hverfa frá því síðar hafi falist skerðing á áunnum réttindum stefnanda, enda var þar um ákveðna tilhögun að ræða, sem ekki verður jafnað til ákvæða í ráðninga- eða kjarasamningi, um hlutfallslega skiptingu á milli rannsókna og kennslu sem báðir voru og eru meginþættir í starfi stefnanda sem dósents. Í ákvörðuninni um að lækka kennsluskyldu við framangreind aldursmörk fólst að á kennara var lögð aukin skylda til rannsóknarstarfa og þegar horfið var frá þessu fyrirkomulagi 30. apríl 2001 minnkaði rannsóknarskyldan, frá því sem verið hafði frá árinu 1987, á móti aukinni kennsluskyldu. Að þessu virtu verður ekki talið að hér séu fyrir hendi lögvarin réttindi sem 72. gr. stjórnarskrárinnar tekur til eins og stefnandi heldur fram. Orðalag samþykktarinnar frá 30. apríl 2001 verður heldur ekki túlkað þannig að samþykktin eigi ekki við um stefnda, enda þykir hvorki vera tilefni til þess né verður talið að háskólaráði hafi verið óheimilt að breyta fyrra fyrirkomulagi um skiptingu milli kennslu og rannsókna, eins og gert var með samþykktinni framangreindan dag. Þótt reglur hafi ekki verið settar um skiptingu starfsþátta samkvæmt 32. gr. reglna um stefnda nr. 458/2000 fyrr en 7. nóvember 2002, eins og að framan er rakið, verður að telja með vísan til þess sem fyrir liggur og framangreindra forsendna að háskólaráði hafi verið heimilt samkvæmt 19. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins að falla frá því fyrirkomulagi að kennsluskylda kennara lækkaði við ákveðin aldursmörk og að slíkar breytingar ættu jafnt við um kennsluskyldu allra, hvort sem þeir höfðu þá náð tilteknum aldri eða ekki. Þótt sanngirnisrök kunni að styðja málstað og kröfur stefnanda í þessu sambandi leiða framangreindar reglur til gagnstæðrar niðurstöðu. Ekki verður heldur talið að breytingarnar sem um ræðir hafi haft afturvirk áhrif, eins og stefnandi heldur fram, enda liggur fyrir að engin þeirra tók gildi fyrr en eftir 30. apríl 2001. Samkvæmt þessu hljóta því samþykktir og bókun háskólaráðs, sem um ræðir og taldar eru í kröfugerð stefnanda, að hafa áhrif á kennsluskyldu stefnanda hjá stefnda. Viðurkenningarkröfur stefnanda í málinu hafa þar með ekki lagastoð og ber með vísan til þess að sýkna stefnda af þeim. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 þykir rétt að málskostnaður falli niður. Dóminn kvað upp Sigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari. D Ó M S O R Ð: Stefndi, Háskóli Íslands, er sýknaður af kröfum stefnanda, Jóns Ragnars Stefánssonar, í máli þessu. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 180/2004
|
Ölvunarakstur Akstur sviptur ökurétti Ítrekun Blóðsýni
|
K var gefið að sök að hafa ekið bifreið undir áhrifum áfengis og sviptur ökurétti. Kvaðst K ekki hafa fundið til áfengisáhrifa við aksturinn og vefengdi að vínandamagn í blóði hans hefðu verið yfir því 0,50 marki sem 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. umferðarlaga nr. 50/1987 kvæðu á um og neitaði sök. Hélt hann því fram að hann hefði hvorki neytt áfengis fyrir akstur né á meðan á honum stóð. Hins vegar hefði hann drukkið einn sopa úr vodkapela eftir að akstri lauk. Með vísan til tveggja álitsgerða var talið að magn það sem K drakk að akstri loknum væri það lítið að hafið væri yfir skynsamlegan vafa að vínandamagn í blóði hans hefði verið yfir 0,50 við aksturinn. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að K hefði gerst sekur um brot gegn fyrrnefndum ákvæðum umferðarlaga. Með vísan til þess að láðst hefði að sakfella K berum orðum fyrir að aka sviptur ökurétti og gera honum refsingu fyrir það var hann ekki sakfelldur fyrir þann verknað enda hefði ákæruvaldið krafist staðfestingar héraðsdóms „að öllu leyti“. Var K gert að sæta fangelsi í 30 daga.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 26. apríl 2004 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun en einnig af hálfu ákæruvalds, sem krefst nú staðfestingar héraðsdóms. Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara mildunar á refsingu. Samkvæmt ákæru er ákærða gefið að sök að hafa ekið bifreiðinni OX 949 að morgni 24. júlí 2003 undir áhrifum áfengis og sviptur ökurétti um Bæjarháls og Bitruháls í Reykjavík. Eru brot hans talin varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. og 1. mgr. 48. gr., sbr. 1. mgr. 100 gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með áorðnum breytingum. Ákærði neitar sök. Kveðst hann ekki hafa fundið til áfengisáhrifa við aksturinn og vefengir að vínandamagn í blóði hans hafi verið yfir því 0,50 marki sem 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. umferðarlaga kveður á um. Í greinargerð ákærða fyrir Hæstarétti og í málflutningi skipaðs verjanda hans fyrir réttinum 7. desember 2004 voru gerðar athugasemdir við að ekki nyti viðhlítandi upplýsinga um hversu mikils magns áfengis ákærði neytti eftir umræddan akstur, þrátt fyrir að það hefði mátt staðreyna af sakargögnum. Af hálfu ákæruvalds hafði ekki verið brugðist við þessum athugasemdum. Með ákvörðun Hæstaréttar 13. desember 2004 var lagt fyrir ríkissaksóknara, með vísan til 2. mgr. 156. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 16. gr. laga nr. 37/1994, að láta fara fram mælingu á því hversu mikils magns áfengis hafi verið neytt að hámarki úr áfengispela þeim, sem tekinn var af ákærða í framhaldi af handtöku hans að morgni fimmtudagsins 24. júlí 2003. Jafnframt var lagt fyrir hann að afla sérfræðilegs álits um, hversu mikið etanólþéttni hefði að hámarki getað vaxið í blóði ákærða við neyslu á þessu áfengismagni miðað við að 40-45 mínútur hafi liðið frá því hann neytti þess þar til honum var tekið blóð það sem gögn málsins greina. Til starfans var fenginn eiturefnafræðingur við læknadeild Háskóla Íslands. Niðurstaða hans lá fyrir 19. janúar 2005 og verður vikið að henni síðar. Málið var tekið til munnlegs málflutnings á ný að lokinni framangreindri gagnaöflun 15. febrúar 2005. Eins og fram kemur í héraðsdómi veittu tveir lögreglumenn bifreið ákærða eftirför og höfðu tal af honum á bifreiðastæði við Osta-og smjörsöluna við Bitruháls 12 þar sem hann hafði lagt bifreiðinni án þess að stöðva vél hennar. Er fram komið að ákærði hafi teygt sig í áfengispela og sopið á þegar annar lögreglumannanna kom að bifreiðinni. Hald var lagt á pelann og tekin af honum ljósmynd. Á henni sést að pelinn er axlafullur. Ákærði var handtekinn um kl. 09.35 þennan morgun og færður til töku blóðsýnis. Samkvæmt blóðtökuvottorði læknis var ákærða dregið blóð kl. 10.15. Að teknu tilliti til vikmarka mældist við rannsókn vínandi í blóði hans 0.94. Þá gaf ákærði þvagsýni kl. 10.20 og reyndist það hafa að geyma 1,29 af vínanda að teknu tilliti til skekkjumarka. Við yfirheyrslu hjá lögreglu 20. október 2003 kvaðst hann hvorki hafa neytt áfengis fyrir akstur þá um morguninn né á meðan á honum stóð. Hins vegar hafi hann drukkið einn sopa úr vodkapela eftir að akstri lauk. Framburður ákærða fyrir dómi var á sömu lund en þar sagðist hann hafa sopið „allduglega á - verulega duglega af honum.“ Hann sagði aðspurður fyrir dómi að þyngd sín hefði um árabil verið 79 til 81 kg. Í héraðsdómi er rakin álitsgerð Kristínar Magnúsdóttur, deildarstjóra hjá lyfjafræðistofnun, og framburður hennar fyrir dómi. Taldi hún, er hún sá mynd af pelanum, vanta 40-50 ml í hann. Við neyslu þess magns myndi vínandi hækka að algjöru hámarki um 0,3 til 0,4, „miðað við að það skilaði sér allt og þá strax út í blóðrás.“ Við þetta mat tók hún tillit til þyngdar 70-80 kg karlmanns og þess að 40 til 60 mínútur hafi liðið frá drykkju ákærða og fram að töku blóðsýnis. Hún bar einnig að magnið sem mælst hafi í þvagi ákærða styðji þessa niðurstöðu. Í niðurstöðu áðurnefndrar rannsóknar eiturefnafræðings við læknadeild Háskóla Íslands 19. janúar 2005 kemur fram að hann reikni með að hámarksmagn, sem hægt sé að hugsa sér að ákærði hafi neytt úr pelanum, hafi verið 55 ml. Er niðurstaða hans að mjög ólíklegt sé að neysla 55 ml af 40% vodka gæti leitt til aukningar á þéttni etanóls í blóði ákærða umfram 0,35. Væri þá gengið út frá því að ákærði hafi ekki verið léttari en 66 kg þegar hann neytti áfengisins og að hann hafi ekki neytt áfengis síðustu 1-2 klukkustundirnar áður en umræddur atburður átti sér stað. Við rannsóknina var ákærði vigtaður hjá tæknideild lögreglunnar í Reykjavík 31. desember 2004 og reyndist hann vera 75 kg að þyngd. Kvaðst hann við yfirheyrslu hjá lögreglu þann dag hafa verið „eitthvað léttari“ á þeim tíma er aksturinn fór fram. Við áðurnefnda rannsókn eiturefnafræðings og ákvörðun skekkjumarka var allur hugsanlegur vafi metinn ákærða í hag. Samkvæmt framansögðu er fallist á með héraðsdómara að magn það sem ákærði drakk að akstri loknum sé það lítið að hafið sé yfir skynsamlegan vafa að vínandamagn í blóði hans hafi verið yfir 0,50 við aksturinn. Er því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að ákærði hafi gerst sekur um brot gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. umferðarlaga með áorðnum breytingum. Ákærði hefur nú ítrekað öðru sinni gerst sekur um brot gegn 45. gr. umferðarlaga. Í hinum áfrýjaða dómi segir réttilega að ákærði hafi játað að hafa verið sviptur ökurétti við aksturinn eins og honum er gefið að sök í ákæru. Hins vegar hefur láðst í forsendum dómsins að sakfella hann berum orðum fyrir verknaðinn. Svo virðist sem héraðsdómari hafi heldur ekki gert ákærða refsingu fyrir þennan verknað þar sem löng dómvenja er fyrir því að ítrekaður ölvunarakstur í annað sinn varði fangelsi í 30 daga, en það er sú refsing sem ákærða var dæmd með héraðsdómi. Verður hann því ekki sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 48. gr. umferðarlaga, enda hefur ákæruvaldið krafist staðfestingar héraðsdóms „að öllu leyti.“ Ákvæði héraðsdóms um sviptingu ökuréttar og sakarkostnað verða staðfest. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins eins og nánar segir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Ákærði, Kristinn Már Stefánsson, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 5. mars 2004. Málið er höfðað með ákæruskjali dags. 22. desember 2003 á hendur: Kristni Má Stefánssyni, kt. [...], Sogavegi 218, Reykjavík, “fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreiðinni OX-949, að morgni fimmtudagsins 24. júlí 2003, undir áhrifum áfengis (vínandamagn í blóði 0,94 ) og sviptur ökurétti um Bæjarháls og Bitruháls í Reykjavík. Þetta telst varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. og 1. mgr. 48. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 1. gr. laga nr. 48/1997. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til sviptingar ökuréttar skv. 101. og 102. gr. nefndra umferðarlaga, sbr. 25. gr. laga nr. 44/1993 og 2. gr. laga nr. 23/1998.” Verjandi krefst þess að ákærði verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins og sakarkostnaður, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda, greiðist úr ríkissjóði. Málavextir: Fimmtudaginn 24. júlí 2003, kl. 9.35 voru lögreglumenn við eftirlit í lögreglubifreið í Reykjavík og óku vestur Bæjarháls að Bitruhálsi er þeir veittu athygli bifreiðinni OX-949 sem ekið var vestur Bæjarháls. Var ökumanni bifreiðarinnar gefið stöðvunarmerki þar sem lögreglumenn vildu kanna ástand og réttindi hans. Bifreiðinni var beygt norður Bitruháls og inn á stæði við Osta- og smjörsöluna að Bitruhálsi 2 þar sem henni var lagt, án þess að vélin væri stöðvuð. Þegar lögreglumaður ætlaði að ræða við ökumann, sem var ákærði í málinu, teygði hann sig í vodkapela á gólfinu farþegamegin, opnaði hann og fékk sér einn sopa en lokaði pelanum síðan aftur. Við það reyndi lögreglumaðurinn að opna hurð bifreiðarinnar sem var læst. Var ákærða þá skipað að opna bifreiðina, sem hann gerði. Gaf ákærði þá skýringu á framferði sínu að hann hefði orðið stressaður er lögregla gaf honum stöðvunarmerki. Fyrir varðstjóra viðurkenndi ákærði að hafa drukkið um hálfan vodkapela og tvo bjóra á tímabilinu 15.30-19.15 daginn áður. Hann kvaðst ekki hafa fundið til áfengisáhrifa við aksturinn en hann hafi verið að koma úr verslun ÁTVR á Stuðlahálsi og hafi förinni verið heitið að Stórhöfða 21-23 þar sem hann vinnur. Við rannsókn á blóðsýni sem tekið var úr ákærða kl. 10.15 reyndist 0.94 af alkóhóli í blóði hans að teknu tilliti til frávika og í þvagsýni sem tekið var kl. 10.20 reyndist 1.29 af alkóhóli. Í málinu liggur fyrir álit Kristínar Magnúsdóttur, deildarstjóra Lyfjafræðistofnunar Háskóla Íslands, dagsett 10. desember 2003, en lögregla leitaði álits stofnunarinnar á áfengismagni í blóði ákærða þegar hann ók bifreiðinni um kl. 9.35 miðað við forsendur málsins. Í niðurlagi álitsins kemur fram að ekki sé hægt að segja til með nákvæmni um etanólstyrk í blóði ákærða á fyrrgreindum tíma. Síðan segir: „Áðurnefnt hlutfall bendir þó eindregið til að viðkomandi ökumaður hafi hafið drykkju fyrir kl. 09.35 og því verið undir áhrifum áfengis, þegar meintur ölvunarakstur átti sér stað.“ Ákærði kveðst hafa drukkið áfengi milli kl. 17 og 19.30 daginn fyrir atburðinn, að hann telur hálfan vodkapela og tvo bjóra. Hann hafi umræddan morgun farið til vinnu snemma á bifreið sinni og sótt tölvu til að vinna með heima. Hafi hann ekki fundið til áfengisáhrifa við aksturinn. Á heimleiðinni hafi hann komið við í áfengisversluninni Heiðrúnu og keypt vodkafleyg. Þegar hann fór þaðan hafi hann orðið var við að lögreglubifreið veitti honum eftirför. Þegar lögreglumenn gáfu honum stöðvunarmerki kveðst hann hafa ekið inn á stæði við Osta- og smjörsöluna og stöðvað þar. Þar kvaðst hann hafa tekið fleyginn, opnað hann og fengið sér að drekka. Aðspurður af verjanda sínum kveðst ákærði ekki hafa verið búinn að borða umræddan morgun og þá hafi hann ekki verið búinn að kasta þvagi um morguninn. Hann upplýsti að hann væri um 79 til 80 kg að þyngd. Vitnið, Guðrún Árnadóttir lögreglumaður, kvað ákærða hafa stöðvað á bílastæðinu og hafi félagi hennar farið út en vitnið ók lögreglubifreiðinni. Vitnið kvaðst hafa séð ákærða teygja sig yfir farþegasætið og síðan að ákærði fékk sér að drekka. Lögreglumenn hafi þá hótað að brjóta rúðuna í bifreiðinni ef ákærði opnaði hana ekki og hafi hann þá gert það. Vitnið kvað enga sérstaka ástæðu hafa verið fyrir eftirförinni. Vitnið kvaðst telja að ákærði hafi verið handtekinn kl. 9.35 en það er sá tími sem greinir í lögregluskýrslunni. Vitnið kvað ákærða hafa komið vel fyrir sjónir en verið stressaður og hafi vitnið ekki veitt því athygli hvort ákærði væri undir áhrifum áfengis. Vitnið, Jóhannes Snævar Harðarson lögreglumaður, bar á sama veg og vitnið, Guðrún. Kvaðst vitnið hafa farið út úr lögreglubifreiðinni eftir að ákærði hafði stöðvað. Hann kvað ákærða hafa læst hurð bifreiðar sinnar áður en vitnið komst að bifreiðinni, teygt sig í vodkafleyg og fengið sér sopa. Vitnið kvaðst ekki hafa séð áfengisáhrif á ákærða né heldur neitt að aksturslagi hans en þar sem ákærði var að koma úr áfengisverslun hafi verið ákveðið að athuga ástand hans. Vitnið, Karl Hjartarson lögregluvarðstjóri, kvaðst hafa tekið skýrslu af ákærða og er skýrsla hans í samræmi við það sem fram hefur komið. Vitnið kvaðst minnast þess að ákærði hafi verið sjúskaður í útliti og talsverð vínlykt af honum. Vitnið, Kristín Magnúsdóttir deildarstjóri, kvaðst hafa annast rannsókn á blóð- og þvagsýni úr ákærða. Vitnið skoðaði mynd sem frammi liggur í málinu af fleyg þeim sem ákærði saup úr og áætlaði að það sem í hann vantaði væri um 40-50 ml. Miðað við 50 ml af 40% styrkleika vodka mætti ætlað að 70-80 kg karlmaður gæti að algjöru hámarki náð 0.3-0.4 í blóði eftir slíka drykkju og væri þá miðað við að allt skilaði sér þegar í stað út í blóðið. Vitnið kvaðst hafa gengið út frá að um 40 mínútur hefðu liðið frá því að áfengisins var neytt þar til sýni var tekið. Þegar áfengið hafi skilað sér út í blóðrás eigi það eftir að skila sér út í þvagið og það taki nokkurn tíma, eða allt að hálftíma, miðað við þetta litla drykkju. Miðað við þessa litlu drykkju, eða 50 ml, myndi aldrei nást það magn af etanóli sem var í þvagsýninu á þessum tíma. Þetta benti eindregið til þess að viðkomandi hafi byrjað að drekka fyrir kl. 9. 35 og því verið undir áhrifum áfengis við aksturinn, eins og segir í niðurstöðu álits vitnisins, þrátt fyrir að ákærði hafi verið búinn að neyta áfengis kvöldið áður. Þetta sé hins vegar spurning um ástand, hvort viðkomandi hafi borðað nýlega en matur í maga tefji fyrir áhrifum út í blóðið. Niðurstaða. Ákærði hefur játað að hafa ekið bifreiðinni greint sinn, sviptur ökurétti. Ákærði hefur viðurkennt að hafa verið við áfengisdrykkju milli kl. 17 - 19.30 daginn áður en neitar því hins vegar að hafa verið undir áhrifum áfengis þegar lögregla stöðvaði akstur hans. Eins og rakið hefur verið hér að framan veittu lögreglumenn ákærða eftirför þar sem hann ók frá áfengisversluninni Heiðrúnu á Stuðlahálsi umræddan morgun. Samkvæmt vætti lögreglumannanna var ekkert athugavert við aksturslag ákærða en lögreglumen hugðust kanna ástand ökumanns og ökuréttindi. Í málinu er ágreiningslaust að þegar lögreglumaður hugðist ræða við ákærða læsti hann bifreiðinni, greip vodkafleyg, sem hann hafði þá nýlega keypt, saup af honum og lokaði aftur. Að mati dómsins þykir sú skýring ákærða á þessu sérstaka atferli sínu, að hann hafi orðið taugaóstyrkur vegna afskipta lögreglu af akstri hans, lítt trúverðug. Ákærða var tekið blóð og þvagsýni til rannsóknar innan við klukkustund frá því að hann var handtekinn og reyndist 0.94 af alkóhóli í blóði en 1.29 af alkóhóli í þvagi. Í málinu liggur frammi ljósmynd af umræddum fleyg, þar sem sjá má að áfengismagnið sem ákærði drakk er óverulegt. Hefur vitnið, Kristín Magnúsdóttir, deildarstjóri Lyfjafræðistofnunar Háskóla Íslands, áætlað það magn 40-50 ml og gerir ráð fyrir hærri tölunni við mat sitt á áhrifum þess á niðurstöðu alkóhólmælinga í blóði og þvagi ákærða. Taldi vitnið að miðað við svo lítið magn myndi aldrei nást það magn af etanóli sem reyndist vera í þvagsýni ákærða. Bendi etanólmagn eindregið til þess að ákærði hafi byrjað drykkju fyrir kl. 9.35, en þá var hann handtekinn. Er það í samræmi við niðurstöðu álits frá 10. desember 2003 þar sem athugun vitnisins benti eindregið til þess að ákærði hafi verið undir áhrifum áfengis þegar aksturinn átti sér stað. Eftir að vitnið, Kristín, hafði gefið skýrslu, þar sem fram kom að neysla matar áður en áfengis væri neytt og það hvort viðkomandi hefði kastað af sér þvagi áður en sýni væri tekið úr þvagi, gæti haft áhrif á niðurstöðu mælinga, kom ákærði aftur fyrir dóminn. Aðspurður af verjanda sínum kvaðst hann þá hvorki hafa neytt matar um morguninn né kastað þvagi. Að mati dómsins þykir þessi framburður ákærða einkar ótrúverðugur í ljósi þeirrar vitneskju sem hann fékk af framburði Kristínar Magnúsdóttur. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið þykir hafið yfir skynsamlegan vafa, þrátt fyrir neitun ákærða, að hann hafi verið undir áhrifum áfengis við akstur bifreiðarinnar greint sinn, þ. e. að vínandamagn í blóð ákærða hafi verið meira 0.50. Ákærði gekkst undir sátt vegna ölvunaraksturs 13. apríl 1994. Hann hlaut dóm 21. apríl 1999, 100.000 króna sekt auk sviptingar ökuréttar í 3 ár m. a. fyrir brot gegn 1. sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga. Síðast gekkst ákærði undir viðurlagaákvörðun 11. janúar 2000, 100.000 króna sekt auk sviptingar ökuréttar í 18 mánuði frá 4. maí 2002 fyrir brot gegn sömu málsgrein laganna og mun þar vera um að ræða hegningarauka við dóm frá 21. apríl 1999. Ákærði hefur nú verið fundinn sekur um ítrekað ölvunarakstursbrot í annað sinn. Er refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 30 daga. Þá ber að dæma ákærða, eftir þeim lagaákvæðum sem í ákæru greinir, til sviptingar ökuréttar ævilangt frá birtingu dómsins að telja. Ákærði greiði allan sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns, 100.000 krónur. Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið Sturla Þórðarson, fulltrúi lögreglustjórans í Reykjavík. Valtýr Sigurðsson héraðsdómari kveður upp dóminn. DÓMSORÐ: Ákærði, Kristinn Már Stefánsson, sæti fangelsi í 30 daga. Ákærði er sviptur ökurétti ævilangt frá birtingu dómsins að telja. Ákærði greiði allan sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns, 100.000 krónur.
|
Mál nr. 703/2016
|
Kröfugerð Skuldabréf Veðréttur Veðleyfi Ógilding samnings Sératkvæði
|
Aðilar deildu um hvort öll fasteignin að L hefði verið sett að veði með veðskuldabréfum sem E eiginkona K hafði gefið út í desember 2004 og september 2005. K krafðist þess að ógilt yrði með dómi veðréttur stefnda í eignarhluta sínum í fasteigninni. Á fyrrgreindum veðskuldabréfum hafði K einungis ritað nafn sitt í reit fyrir samþykki maka þinglýsts eiganda en ekki í reit fyrir samþykki þinglýsts eiganda. Var talið að samþykki K fyrir veðsetningu síns eignarhluta hefði verið nauðsynlegt til að stofna til veðsins. Þá var tekið fram í dómi Hæstaréttar að þó nær hefði verið að krefjast viðurkenningar á því að veðréttur hefði ekki stofnast í öndverðu hefði kröfugerð K ekki valdið vandkvæðum fyrir Í hf. að taka til varna í málinu. Var krafa K því tekin til greina.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir GretaBaldursdóttir, Benedikt Bogason og Karl Axelsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar13. október 2016. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraðiog fyrir Hæstarétti.Stefndi krefst staðfestingar héraðsdómsog málskostnaðar fyrir Hæstarétti.Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómireisir stefndi málatilbúnað sinn á því að hann hafi ekki samþykkt að setja sinneignahluta í fasteigninni Löngumýri 33 í Árborg að veði til tryggingar á tveimurveðskuldabréfum, annars vegar bréfi útgefnu 13. desember 2004 að fjárhæð16.000.000 krónur og hins vegar bréfi útgefnu 13. september 2005 að fjárhæð3.500.000 krónur. Að því gættu að bréf þessi hvíla á 1. og 2. veðrétti eignarinnarverður talið að stefndi geti leitað eftir ógildingu veðréttarins í eignarhlutasínum. Er einnig til þess að líta að þessi kröfugerð stefnda hefur ekki valdiðvandkvæðum fyrir áfrýjanda að taka til varna í málinu þótt nær lagi hefði veriðað krefjast viðurkenningar á því að veðréttur hefði ekki stofnast í öndverðu. Meðþessari athugasemd en að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins áfrýjaðadóms verður hann staðfestur.Áfrýjanda verður gert að greiðastefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði.Dómsorð:Héraðsdómurskal vera óraskaður.Áfrýjandi,Íslandsbanki hf., greiði stefnda, Kristni Bjarnasyni, 800.000 krónur ímálskostnað fyrir Hæstarétti.SératkvæðiKarlsAxelssonarStefndi reisir málsókn þessa á því að með veðskuldabréfum 13. desember 2004og 13. september 2005 hafi stofnast samningsveð til handa áfrýjanda í 50%eignarhluta eiginkonu stefnda í fasteigninni Löngumýri 33 í Árborg en á hinnbóginn hafi ekki verið stofnað til veðréttinda í 50% eignarhluta stefnda í sömufasteign svo sem áfrýjandi byggir á. Í málinu hefur stefndi ekki uppi kröfu umviðurkenningu á því að umrædd veðsetning hafi ekki náð til eignarhluta síns íumræddri fasteign heldur kröfu um að „ógiltur verði með dómi veðréttur stefndaí eignarhluta stefnanda í fasteigninni Löngumýri 33, ...“. Byggir kröfugerðstefnda þannig á því að stofnast hafi til veðréttar áfrýjanda í eignarhlutahans og að þann veðrétt beri að ógilda. Málsástæður hans lúta hins vegar að þvíað til umrædds veðréttar hafi aldrei stofnast. Er kröfugerð stefnda samkvæmtþví í slíku ósamræmi við málsástæður hans, sbr. d. og e. liði 1. mgr. 80. gr.laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að óhjákvæmilegt er að vísa málinu fráhéraðsdómi án kröfu og fella niður málskostnað á báðum dómstigum. Getur súaðstaða að bréfin hvíli á 1. og 2. veðrétti eignarinnar ekki leitt tilöndverðrar niðurstöðu enda beinist ógildingarkrafa stefnda að efni umræddraréttinda en ekki að skráningu þeirra sem aukinheldur bæri þá að fara með eftirákvæðum þinglýsingalaga nr. 39/1978.Þar sem meirihluti dómsins hefur ekki fallist á framangreind rök fyrirfrávísun málsins frá héraðsdómi, ber mér að taka þátt í afgreiðslu umefnisþætti þess samkvæmt 2. mgr. 165. gr. laga nr. 91/1991. Í atkvæðimeirihluta Hæstaréttar í málinu er staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að fallastberi á kröfur stefnda um að „ógiltur verði með dómi veðréttur“ áfrýjanda íeignarhluta stefnda í fyrrgreindri fasteign. Hvað sem líður göllum á formiundirskrifta stefnda og eiginkonu hans undir veðskuldabréf þau sem deilt er umí málinu er til þess að líta að eignin öll og án takmarkana er tilgreind semveðandlag í nefndum veðskuldabréfum. Þá hefur verið nægilega sýnt fram á það ímálinu að umræddu lánsfé var að öllu verulegu leyti ráðstafað til greiðslueldri og sameiginlegra skulda stefnda og eiginkonu hans vegna umræddrarfasteignar. Þrátt fyrir að tilefni hafi verið til, kom umrædd afstaða um aðveðsetningin takmarkaðist við eignarhluta eiginkonu stefnda fyrst fram áframhaldsuppboði á eigninni 4. nóvember 2015 eða meira en áratug eftir að veðsetningarnaráttu sér stað. Í millitíðinni hafði stefndi meðal annars veðsett annarrilánastofnun eignina með samþykki eiginkonu sinnar 31. ágúst 2007 og var þátekið fram að hinar umdeildu veðskuldir hvíldu á eigninni allri án þess að þaðhafi sætt neinum fyrirvara af hálfu stefnda. Að þessu öllu gættu og með vísantil dóma Hæstaréttar 17. desember 2009 í máli nr. 162/2009 og 9. maí 2017 ímáli nr. 255/2017 lýsi ég mig ósammála niðurstöðu meirihlutans og tel þvert ámóti að sýkna beri áfrýjanda af dómkröfum stefnda í málinu og fella niðurmálskostnað á báðum dómstigum.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 3.október 2016.Málþetta, sem dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi 5. september 2016, erhöfðað með stefnu sem árituð var um birtingu 5. apríl sama ár.Stefnandier Kristinn Bjarnason, Löngumýri 33, Selfossi, en stefndi er Íslandsbanki hf.,Kirkjusandi 2, Reykjavík.Dómkröfurstefnanda eru þær að ógiltur verði með dómi veðréttur stefnda í eignarhlutastefnanda í fasteigninni Löngumýri 33, Árborg, með fastanúmer 226-6657,samkvæmt veðskuldabréfi nr. 510-74-964331, upphaflega að fjárhæð 16.000.000krónur, áhvílandi á 1. veðrétti eignarinnar. Stefnandi krefst þess einnig aðógiltur verði með dómi veðréttur stefnda í eignarhluta stefnanda í fasteigninniLöngumýri 33, Árborg, með fastanúmer 226-6657, samkvæmt veðskuldabréfi nr.510-74-972964, upphaflega að fjárhæð 3.500.000 krónur, áhvílandi á 2. veðréttieignarinnar. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu, aðmati dómsins og að teknu tilliti til skyldu stefnanda til greiðsluvirðisaukaskatts af málflutningsþóknun. Stefndikrefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda. Til vara krefst hann þess að veðréttur stefnda í fasteigninni Löngumýri 33, Árborg,með fastanúmer 226-6657, samkvæmt veðskuldabréfi nr. 510-74-964331 verðieinungis ógiltur að því marki sem fjárhæð skuldabréfsins sé umfram 15.131.720krónur og að sú fjárhæð beri vexti og verðtryggingu í samræmi við ákvæðiskuldabréfs 510-74-964331 frá útgáfudegi skuldabréfsins til ógildingardags. Þá krefst stefndi málskostnaðar aðskaðlausu, að mati dómsins. MálsatvikStefnandi og eiginkona hans, ErlaHaraldsdóttir, keyptu fasteignina að Löngumýri 33, Árborg, fastanúmer 226-6657,með kaupsamningi, dags. 9. janúar 2004, sem mun hafa verið parhús í byggingu.Kaupverðið var 9.500.000 krónur og átti að greiða í tvennu lagi, meðfasteignaveðbréfi, skiptanlegu fyrir húsbréf, að fjárhæð 7.245.450 krónur, ogmeð 2.254.550 krónum við lokafrágang á byggingarstigi 1. Sama dag gáfustefnandi og Erla út þrjú skuldabréf. Í fyrsta lagi fasteignaveðbréf,skiptanlegt fyrir húsbréf Íbúðalánasjóðs, að fjárhæð 7.245.450 krónur, útgefiðtil seljanda fasteignarinnar, tryggt með 1. veðrétti í fasteigninni. Í öðrulagi fasteignaveðbréf, skiptanlegt fyrir húsbréf Íbúðalánasjóðs, að fjárhæð1.754.550 krónur, útgefið til Íbúðalánasjóðs, tryggt með 2. veðrétti ífasteigninni. Í þriðja lagi veðskuldabréf útgefið til Íbúðalánasjóðs, aðfjárhæð 3.831.000 krónur, tryggt með 3. veðrétti í fasteigninni. Erla gaf 5.febrúar 2004 út veðskuldabréf til Landsbanka Íslands hf. að fjárhæð 1.000.000krónur, tryggt með 4. veðrétti í fasteigninni. Afsal til stefnanda og Erlu vargefið út 12. mars 2004. Erla gaf 10. júní 2004 út veðskuldabréf tilÍslandsbanka hf. að fjárhæð 700.000 krónur, tryggt með 5. veðrétti ífasteigninni. Erla Haraldsdóttir gaf út tilÍslandsbanka hf. þau tvö veðskuldabréf sem dómkröfur stefnanda lúta að. Fyrraveðskuldabréfið var gefið út 13. desember 2004 að fjárhæð 16.000.000 krónur.Til tryggingar skuldinni var fasteignin að Löngumýri 33, Árborg, fastanúmer226-6657, sett að veði með 6. veðrétti og uppfærslurétti. Skuldabréfið varinnfært í þinglýsingabók 14. desember 2004. Stefndi kveður að andvirðiskuldabréfsins hafi verið ráðstafað til uppgreiðslu á þeim lánum sem hvíldu á1. til 5. veðrétti fasteignarinnar. Veðskuldabréfið hvílir í dag á 1. veðréttieignarinnar. Seinna veðskuldabréfið var gefið út 13. september 2005 að fjárhæð3.500.000 krónur. Til tryggingar skuldinni var samafasteign sett að veði með 2. veðrétti og uppfærslurétti. Skuldabréfið varinnfært í þinglýsingabók 15. september 2005.Umrædd veðskuldabréf frá 13. desember2004 og 13. september 2005 eru á stöðluðu formi. Í báðum skuldabréfunum er,fyrir neðan almenna skilmála, gert ráð fyrir undirritunum í þar til gerðareiti. Erla undirritar bæði skuldabréfin sem útgefandi. Á báðum skuldabréfunumritar stefnandi nafn sitt í reit sem er merktur ,,Samþykki maka þinglýstseiganda (útgefanda/veðsala)“. Á skuldabréfunum er einnig reitur sem er merktur,,Samþykki þinglýsts eiganda (veðsala)“, en ekkert nafn er ritað í þann reit. Ágreiningslaust er að stefndi ernúverandi eigandi umræddra veðskuldabréfa.Í gögnum málsins kemur fram að stefndilagði fram beiðni til Sýslumannsins á Suðurlandi um nauðungarsölu á umræddrifasteign. Við framhald uppboðs 4. nóvember 2015 mótmælti stefnandi því að framyrði haldið nauðungarsölu á eignarhlut sínum í fasteigninni. Fulltrúisýslumanns frestaði þá fyrirtöku nauðungarsölunnar ótiltekið. Með bréfi, dags.20. janúar 2015 [svo] var lögmanni stefnda tilkynnt um að nauðungarsölumáliðhefði verið fellt niður.Málsástæður oglagarök stefnandaStefnandi byggir á því að hann hafieinungis ritað undir veðskuldabréf nr. 510-74-964331og 510-74-972964 sem maki þinglýsts eiganda. Hann hafi með undirritunsinni því einungis samþykkt að eiginkona hans, Erla Haraldsdóttir, tæki láninog veðsetti sinn eignarhluta fasteignarinnar að Löngumýri 33. Stefnandi hafiekki veitt veð í sínum hluta fasteignarinnar, enda hafi nafn hans ekki veriðritað þar sem gert sé ráð fyrir undirritun þinglýsts eiganda. Í veðskuldabréfunum sé gert ráð fyrirundirritun ,,þinglýsts eiganda“ og ,,samþykki maka þinglýsts eiganda(útgefanda/veðsala)“, sem stefnandi hafi verið látinn skrifa undir. Það hafifyrst og fremst verið á ábyrgð stefnda sem lánveitanda að tryggja sér þauveðréttindi sem hann hafi talið nauðsynleg. Hafi ætlun stefnda verið að tryggjaveð í allri fasteigninni hefði stefnda sem fjármálafyrirtæki borið að veitastefnanda og eiginkonu hans fullnægjandi leiðbeiningar um réttar undirritun áveðskuldabréfin. Hefði ætlunin verið að víkja frá formi veðskuldabréfanna meðeinhverjum hætti hefði stefndi þurft að leiðbeina stefnanda og eiginkonu hanssérstaklega um það. Stefndi hafi hinsvegar fyrirvaralaust tekið við veðskuldabréfunumog hafi því borið fulla ábyrgð á frágangi þess. Hafi gallar verið á frágangiveðskuldabréfsins séu þeir á ábyrgð stefnda.Stefnandi og Erla hafi verið sameigendurað fasteigninni. Undirritun hans á umrætt veðskuldabréf hafi verið í samræmivið 60. gr. hjúskaparlaga, nr. 31/1993. Þá hafi ekki verið staðfest meðundirritun á bréfið að fullnægt væri skilyrðum 64. gr., sbr. 60. gr.hjúskaparlaga um heimild til veðsetningar án samþykkis maka. Í athugasemdum við60. gr. frumvarps sem varð að hjúskaparlögum sé tekið fram að séu hjónsameigendur fasteigna eða fasteignaréttinda þurfi atbeina þeirra beggja til aðbæði verði samningsaðilar ef ráðstafa eigi eigninni, en það hjóna sem semsamþykki löggerning samkvæmt 60. gr. verði ekki aðili hans og beri ekki ábyrgðá efnd hans. Stefnandi telur að samkvæmt þessu hafi ekki verið nauðsynlegt aðtaka fram í umræddum veðskuldabréfum að veðsetningin næði einungis til 50%eignarinnar. Texti veðskuldabréfanna beri með sér aðeinungis Erla hafi sett umrædda eign að veði. Hæstiréttur Íslands hafi tekiðfram í dómum um gengistryggingu skuldabréfa og annarra fjármálagerninga að viðmat á þeim skuldbindingum sem felist í viðkomandi bréfi eða lánssamningi beriað leggja til grundvallar texta bréfsins eða lánssamningsins. Þessiréttarframkvæmd Hæstaréttar gefi skýrt til kynna að sama gildi um undirritanir,þannig að ekki felist í þeim annað en það sem forskráður texti geri ráð fyrir.Veðskuldabréfin beri því ekki með sér að stefnandi hafi samþykkt veðsetningusíns eignarhluta. Veðsetning eignarinnar geti því einungis náð til eignarhlutaErlu.Þá komi fram í 24. og 25. gr.þinglýsingarlaga, nr. 39/1978, að sá einn geti ráðstafað eign með löggerningisem hafi til þess þinglýsta heimild eða samþykki þess sem njóti slíkrar heimildar.Eiginkonu stefnanda hafi því verið óheimilt að setja alla fasteignina að veði,enda hafi hún einungis verið skráð eigandi að helmingi hennar.Um lagarök vísar stefnandi til 60. og64. gr. hjúskaparlaga, nr. 31/1993 og 24. og 25. gr. þinglýsingarlaga, nr.39/1978. Jafnframt vísar stefnandi til almennra reglna kröfuréttar ogveðréttar. Um varnarþing er vísað til 1. mgr. 33. gr. laga um meðferðeinkamála, nr. 91/1991. Krafa um málskostnað byggir á 129. og 130. gr. sömulaga.Málsástæður oglagarök stefndaStefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu áþví að réttilega hafi verið staðið að veðsetningunni á sínum tíma. Stefnandihafi sett fasteign sína að veði til tryggingar lánum eiginkonu sinnar, ErluHaraldsdóttur. Texti veðskuldabréfanna beri með sér að til tryggingar skuldsamkvæmt þeim sé Íslandsbanka hf. sett að veði fasteignin Langamýri 33,Selfossi, fasteignamatsnúmer 226-6657. Með þessari tilgreiningu á fasteigninniog að báðir þinglýstir eigendur eignarinnar undirriti veðskuldabréfin hafiheildarfasteignin verið sett að veði en ekki einungis eignarhluti útgefanda.Hefði einungis átt að veðsetja eignarhluta útgefanda hefði orðið að tiltaka þaðí skjalinu. Skjalið beri þannig með sér að heildareignin sé veðsett. Slíkt hafiverið sameiginlegur skilningur allra aðila við útgáfu veðskuldabréfanna. Þaðhafi verið viðtekin venja að ef þinglýstir eigendur skrifuðu allir undirveðskjöl væri sannanlega verið að veðsetja heildareignina en ekki einungiseignarhlut tiltekins aðila. Þannig hafi veðskjölunum verið þinglýst ánathugasemda hjá embætti Sýslumannsins á Selfossi.Vegna veðskuldabréfs nr. 510-74-964331byggir stefndi á því að andvirði lánsins, að frádregnu lántökugjaldi ogkostnaði við skjalagerð, 15.843.933 krónur, hafi verið lagt inn á tilvísaðanreikning Erlu, þaðan sem 234.848 krónum hafi verið ráðstafað til greiðslustimpilgjalda, 1.812.223 krónum hafi verið ráðstafað til uppgreiðslu á lánistefnanda og Erlu hjá Íbúðalánasjóði, nr. 1004-74-088712, 7.482.999 krónum hafiverið ráðstafað til uppgreiðslu á Íbúðalánasjóðsláni stefnanda og Erlu nr.1004-74-088711, 3.946.801 krónu hafi verið ráðstafað til uppgreiðslu áÍbúðalánasjóðsláni stefnanda og Erlu nr. 1002-74-170691, 965.452 krónum hafiverið ráðstafað til uppgreiðslu á Landsbankaláni Erlu sem hafi hvílt á 4.veðrétti og 689.397 krónum hafi verið ráðstafað til uppgjörs á veðskuldabréfinr. 586-74-964005 útgefnu til Íslandsbanka hf. og hvíldi á 5. veðréttieignarinnar. Samtals hafi því 15.131.720 krónum, eða 95,5% af 15.843.933 krónaandvirði veðskuldabréfs nr. 510-74-964331, verið ráðstafað til uppgjörs á skuldumáhvílandi á eign stefnanda og Erlu, auk stimpilgjalda. Þessar skuldir hafi að mestu verið sameiginlegar skuldir stefnanda og Erlu.Stefndi telur því auðsýnt að engin rök séu fyrir því að fallast á kröfustefnanda um að ógilda veðrétt stefnda í eignarhluta stefnanda vegna þessaveðskuldabréfs.Andvirði skuldabréfs nr. 586-74-964005að fjárhæð 674.314 krónur, sem hafi upphaflega hvílt á 5. veðrétti umræddrarfasteignar, hafi að frádregnum lántöku- og stimpilgjöldum og kostnaði viðskjalagerð, verið lagt inn á tilvísaðan reikning Erlu 14. júní 2004, þaðan sem543.766 krónur af andvirði bréfsins hafi verið færðar inn á bankareikningstefnanda.Andvirði skuldabréfs 510-74-972964 hafiá sama hátt verið ráðstafað til uppgjörs annarra skulda. Andvirði þess að fjárhæð3.464.461 króna hafi verið lagt inn á tilvísaðan reikning Erlu þaðan sem þvíhafi verið ráðstafað til uppgreiðslu annarra skulda og kostnaðar. Þannig hafi1.350 krónur verið greiddar vegna þinglýsingargjalds, 52.500 krónur vegnastimpilgjalda og 1.000 krónur vegna veðbókarvottorðs. 563.483 krónum hafi veriðráðstafað til Landsbanka Íslands hf., 367.549 krónum til SparisjóðsVestmannaeyja, 542.117 krónum til Búnaðarbanka Íslands hf. og 1.069.619 krónumtil Sjóvár vegna bílaláns. Meirihluta þeirrar lánveitingar hafi þannig veriðráðstafað til uppgjörs á eldri skuldum við aðrar fjármálastofnanir sem stefndihafi ekki upplýsingar um hvort hafi verið á nafni stefnanda eða Erlu.Stefndi byggir aðalkröfu sína einnig áólögfestum reglum kröfuréttar um óréttmæta auðgun. Verði fallist á kröfustefnanda standi stefndi uppi með óveðsetta fasteign, en áhvílandi skuldir áfasteigninni hafi verið greiddar upp með andvirði láns þess sem hvílir á 1.veðrétti. Sú niðurstaða fæli í sér augljósa óréttmæta auðgun stefnanda á kostnaðstefnda.Stefndi byggir varakröfu sína á sömumálsástæðum og aðalkröfu sína, einkum því að 15.131.720 krónum af andvirði lánsnr. 510-74-964331 hafi verið ráðstafað til uppgjörs á veðskuldum sem hvílt hafiá eign stefnanda og Erlu og sem að stærstum hluta hafi einnig verið skuldir stefnanda. Þar semvextir láns nr. 510-74-964331 hafi verið mun hagstæðari en vextir þeirra skuldasem gerðar voru upp með láninu, eða 4,15% á meðan vextir uppgreiddu lánannahafi verið frá 5,1% til 9,9%, hafi stefnandi og Erla notið umtalsverðs hagræðisaf endurfjármögnun lána sinna. Því séu einnig sanngirnisrök fyrir því aðfallast á varakröfu stefnda.Um lagarök vísar stefndi til almennrareglna samninga- og kröfuréttar um að samninga skuli halda. Krafa stefnda ummálskostnað byggir á XXI. kafla laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.NiðurstaðaÍ þessu máli deila málsaðilar um hvortöll fasteignin að Löngumýri 33, Árborg,með fastanúmer 226-6657, hafi verið sett að veði með veðskuldabréfum sem ErlaHaraldsdóttir, eiginkona stefnanda, gaf út til stefnda 13. desember 2004 og 13.september 2005. Ífyrrgreindum veðskuldabréfum kemur fram að fasteignin Langamýri 33, Árborg, meðfastanúmerið 226-6657, sé sett að veði til tryggingar umræddum lánum.Veðskuldabréfin báru þannig með sér að öll fasteignin hefði verið sett að veði,ekki aðeins eignarhluti Erlu. Ekki er annað komið fram en að stefnandi og Erlahafi átt umrædda fasteign að jöfnu í óskiptri sameign. Þrátt fyrir það ernafnritun stefnanda á bæði veðskuldabréfin einungis að finna í reit fyrirsamþykki maka þinglýsts eiganda, en ekki í reit fyrir samþykki þinglýstseiganda. Þessi aðstaða er álík þeim sakarefnum sem voru til umfjöllunar í dómumHæstaréttar Íslands í málum nr. 111/2001, 162/2009, 345/2013 og 758/2014. Umræddirdómar veita þó ekki skýrt fordæmi fyrir úrlausn þessa máls.Eins og áður greinir ber undirritunstefnanda á veðskuldabréfin ekki skýrt með sér að hann hafi samþykktveðsetningu síns eignarhluta í fasteigninni og önnur gögn málsins veita ekkivísbendingu um að sú hafi verið ætlun stefnanda. Tilvísun stefnda til venju viðundirritun þinglýstra eigenda á veðskjöl er ekki studd gögnum og gegn mótmælumstefnanda er þessi málsástæða því ósönnuð. Samþykki stefnanda fyrir veðsetningusíns eignarhluta var þó nauðsynlegt samkvæmt þeirri meginreglu þinglýsingalaganr. 39/1978 að sá einn geti ráðstafað eign með löggerningi sem til þess hefurþinglýsta heimild eða samþykki þess er slíkrar heimildar nýtur, sbr. 24. gr. og25. gr. laganna. Á hinn bóginn ber undirritun stefnanda á veðskuldabréfið meðsér að hann hafi samþykkt veðsetningu eignarhluta Erlu í fasteigninni, sbr. 60.og 64. gr. hjúskaparlaga, nr. 31/1993. Stefndi er fjármálastofnun og er ekki annaðleitt í ljós en að umrædd veðskuldabréf hafi verið samin einhliða af forverahans, Íslandsbanka hf. Gera verður þá kröfu til fjármálastofnana að þær vanditil skjalagerðar og að réttilega sé gengið frá skjölum er lúta að mikilvægumráðstöfunum eins og um er að ræða í máli þessu og að þær tryggi sér skýrar ogótvíræðar sannanir fyrir veðréttindum. Óskýrleika hvað þetta varðar verður aðskýra stefnda í óhag. Er það því niðurstaða dómsins að ekki hafi stofnast tilgilds veðréttar stefnda í eignarhluta stefnanda í fasteigninni að Löngumýri 33,Árborg, með fastanúmerið 226-6657. Málsástæðastefnda um óréttmæta auðgun stefnanda getur ekki breytt þessari niðurstöðu, enekki er deilt um að eignarhlutur Erlu Haraldsdóttur í fasteigninni stendureftir sem áður til tryggingar umræddum lánum. Hefur stefndi því ekki leittlíkur að því að hann verði fyrir tjóni.Hér að framanvar komist að þeirri niðurstöðu að gildur veðréttur hafi ekki stofnast íöndverðu í eignarhluta stefnanda á grundvelli beggja veðskuldabréfanna. Þegaraf þeirri ástæður getur varakrafa stefnda ekki komið til álita.Samkvæmt framansögðu verður fallist ákröfu stefnanda um ógildingu veðréttarstefnda í eignarhluta stefnanda í fasteigninni samkvæmt umræddumveðskuldabréfum, eins og nánar greinir í dómsorði.Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga ummeðferð einkamála, nr. 91/1991, ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað,sem þykir hæfilega ákveðinn 500.000 krónur og er þá tekið tillit tilvirðisaukaskatts.Ingimundur Einarsson dómstjóri kvað uppdóminn.D Ó M S O R Ð :Ógiltur er veðréttur stefnda, Íslandsbanka hf., í eignarhluta stefnanda,Kristins Bjarnasonar, í fasteigninni Löngumýri 33, Árborg, með fastanúmer226-6657, samkvæmt veðskuldabréfi nr. 510-74-964331, upphaflega að fjárhæð16.000.000 krónur, áhvílandi á 1. veðrétti eignarinnar. Ógiltur er veðréttur stefnda í eignarhluta stefnanda í fasteigninniLöngumýri 33, Árborg, með fastanúmer 226-6657, samkvæmt veðskuldabréfi nr.510-74-972964, upphaflega að fjárhæð 3.500.000 krónur, áhvílandi á 2. veðréttieignarinnar.Stefndi greiðistefnanda 500.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 82/2015
|
Þjófnaður Akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna Akstur sviptur ökurétti Ávana- og fíkniefni Sakhæfi
|
Með dómi héraðsdóms var X sakfelldur fyrir brot gegn umferðarlögum, lögum um ávana- og fíkniefni og almennum hegningarlögum. Var refsing hans ákveðin 8 mánaða fangelsi auk þess sem hann var sviptur ökurétti ævilangt m.a. með vísan til sakarferils hans. Við meðferð málsins fyrir Hæstarétti var aflað matsgerðar tveggja geðlækna þar sem fram kom að X hefði verið sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er hann framdi brotin en að ástand hans á matsdegi væri þannig komið að refsing myndi ekki bera árangur, sbr. 16. gr. sömu laga. Að virtum þeim gögnum sem fyrir lágu í málinu þótti áðurgreind 1. mgr. 16. gr. hins vegar ekki standa því í vegi að X yrði dæmd refsing í málinu og var þá sérstaklega litið til þess að samkvæmt 22. gr. laga nr. 49/2005 um fullustu refsinga nytu fangar sambærilegrar heilbrigðisþjónustu og almennt gildir, auk þeirrar sérstöku heilbrigðisþjónustu sem lög og reglur um fanga segðu til um. Þá gæti Fangelsismálastofnun eftir 2. mgr. 15. gr. sömu laga heimilað að fangi væri vistaður um stundarsakir eða allan refsitímann á heilbrigðis- eða meðferðarstofnun, svo sem gert hafði verið áður er X afplánaði annan refsidóm sem hann hafði hlotið. Var héraðsdómur því staðfestur um sakfellingu og refsingu X.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Greta Baldursdóttir, Benedikt Bogason og Helgi I. Jónsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 26. janúar 2015 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar héraðsdóms. Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing hans verði milduð. I Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur samkvæmt ákæru 11. nóvember 2014 fyrir þjófnaðarbrot 26. og 27. júní 2014 og akstur 16. ágúst sama ár undir áhrifum ávana- og fíkniefna og sviptur ökurétti og að hafa haft fíkniefni í vörslum sínum. Ákærði játaði brot sín skýlaust við þingfestingu málsins 9. desember 2014 og var farið með það samkvæmt 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Með dómi 18. sama mánaðar var ákærði dæmdur í átta mánaða fangelsi, til sviptingu ökuréttar ævilangt og til að sæta upptöku á fíkniefnum, auk þess sem honum var gert að greiða skaðabætur og allan sakarkostnað málsins. Með ákæru 16. mars 2015 voru ákærða gefin að sök brot gegn umferðarlögum nr. 50/1987, lögreglulögum nr. 19/1996 og almennum hegningarlögum nr. 19/1940 með því að hafa aðfaranótt 2. október 2013 ekið bifreið, sviptur ökurétti og óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna á tilgreindri götu í Hafnarfirði, án þess að sinna stöðvunarmerkjum lögreglu og áfram um götur Hafnarfjarðar, þar sem ákærði ók gegn akstursstefnu. Hafi ákærði þannig raskað umferðaröryggi á alfaraleið og stofnað á ófyrirleitinn hátt í augljósan háska lífi og heilsu nafngreinds farþega bifreiðarinnar, svo og annarra vegfarenda, þar á meðal lögreglumanna, sem reyndu að stöðva aksturinn. Eru brotin talin varða við 168. gr. og 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga og nánar tiltekin ákvæði lögreglulaga og umferðarlaga. Þá var hann ákærður fyrir brot gegn umferðarlögum, lögreglulögum og almennum hegningarlögum með því að hafa aðfaranótt 5. desember 2013 ekið bifreið, sviptur ökurétti og óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna norður tilgreindrar götu í Hafnarfirði, án þess að sinna stöðvunarmerkjum lögreglu og við eftirför hennar ekið um götur Hafnarfjarðar, Garðabæjar og Kópavogs gegn rauðu ljósi, yfir leyfilegum hámarkshraða, á allt að 120 km hraða á klukkustund, gegn akstursstefnu og meðal annars tvisvar um hringtorg og án þess að gefa nokkru sinni stefnuljós, allt þar til bifreiðin stöðvaðist á Reykjanesbraut á móts við tiltekna verslun í Kópavogi. Hafi ákærði þannig raskað umferðaröryggi á alfaraleið og stofnað á ófyrirleitinn hátt í augljósan háska lífi og heilsu nafngreinds farþega bifreiðarinnar, svo og annarra vegfarenda, þar á meðal lögreglumanna sem reyndu að stöðva aksturinn. Eru brotin talin varða við áðurnefnd ákvæði almennra hegningarlaga og tilgreind ákvæði lögreglulaga og umferðarlaga. Að lokum var ákærði sakaður um gripdeild 8. október og 4. desember 2013, sbr. 245. gr. almennra hegningarlaga, og fjársvik samkvæmt 248. gr. sömu laga 6., 7. og 29. nóvember sama ár. Málið var þingfest 29. apríl 2015, en við fyrirtöku þess 28. maí sama ár óskaði verjandi ákærða, í samráði við sækjanda, eftir að „fundinn sé flötur fyrir því að unnið sé heildstætt mat á geðhögum ákærða“ og var málinu frestað í því skyni. Máli þessu var frestað 8. júní 2015 í sama tilgangi. II Hinn 12. júní 2015 fór ákæruvaldið fram á að dómkvaddir yrðu tveir menn til að framkvæma geðrannsókn á ákærða, þar sem lagt yrði fyrir þá að leggja mat á eftirfarandi atriði: 1. Hvort ástand ákærða 26. og 27. júní og 16. ágúst 2014 hafi verið af þeim toga að hann hafi verið geðveikur, andlega vanþroskaður, haldinn hrörnun, rænuskerðingu, eða í öðru samsvarandi ástandi, að hann hafi verið alls ófær um að stjórna gerðum sínum er hann vann verkin, sbr. 15. gr. almennra hegningarlaga. 2. Hvort ástand ákærða fyrrgreinda daga hafi verið af þeim toga að hann hafi verið andlega miður sín, svo sem vegna vanþroska, hrörnunar, kynferðislegs misþroska eða annarrar truflunar, en ástand hans hafi ekki verið á eins háu stigi og greinir í 15. gr. almennra hegningarlaga, og honum skuli þá refsað fyrir brotin ef refsing er talin geta borið árangur, sbr. 16. gr. sömu laga. 3. Geðrænt heilbrigði ákærða eftir 27. júní 2014 og hvort refsing geti borið árangur samkvæmt 16. gr. almennra hegningarlaga eins og hagir hans eru nú. 4. Ef talið yrði að 15. eða 16. gr. almennra hegningarlaga eigi við um ákærða, sbr. 1., 2. og 3. tölulið, hvort nauðsynlegt þyki vegna réttaröryggis að gerðar verði ráðstafanir til að varna því að háski verði af ákærða með því að hann sæti öruggri gæslu eða beita skuli vægari ráðstöfunum eða vistun á hæli, sbr. 62. og 63. gr. almennra hegningarlaga. Hinn 19. júní 2015 voru dómkvaddir til að framkvæma hið umbeðna mat A geðlæknir og B sálfræðingur og skiluðu þeir matsgerð 24. júlí sama ár. Í almennum niðurstöðum matsins sagði að um væri að ræða [...] ára einhleypan karlmann sem greindur væri með athyglisbrest og ofvirkni/hvatvísi. Hann hafi sjö til átta ára fengið viðeigandi meðferð á barna- og unglingageðdeild og síðar í [...]. Þá hafi hann af og til verið með aðsóknarhugmyndir með ofbeldishugmyndum í áranna rás, en það hafi alltaf verið talið tengjast neyslu, bæði kannabisefna og sérstaklega amfetamíns, en einnig hafi hann verið að nota stera. Í janúar 2015 hafi þessar hugmyndir komið fram án neyslu og ákærði þá fengið greininguna paranoid schizophrenia. Þroskapróf sýndu heildargreind í lágu meðallagi, eða um 85 stig, og mældist verkleg greind í meðallagi og málfarsleg greind í lágu meðallagi. Í geðgreiningarviðtali hafi komið fram geðrofseinkenni. Þá væri saga um endurtekið þunglyndi og dreifðan kvíða, áráttu/þráhyggju og ofsakvíða, en núna almennan kvíða. Hegðunarvandamál hafi verið fyrir hendi í lífi hans sem og andfélagsleg einkenni. Einnig uppfyllti hann viðmið fyrir fíkniefnaneyslu. Hann hafi dvalið um nokkurra mánaða skeið á sérhæfðri endurhæfingardeild og væri orðinn órólegur þar. Hann væri með takmarkað sjúkdómsinnsæi og væru framtíðarhugmyndir hans óljósar. Þá væri grunur um að hann væri að drekka áfengi í leyfum og neyta amfetamíns. Í matsgerðinni kom fram að ákærði hafi byrjað að reykja hass í [...] þegar hann var 14 ára og gert það „reglulega og daglega“ næstu þrjú árin þar á eftir. Þegar ákærði hafi verið 17 eða 18 ára hafi hann snúið aftur til Íslands og haldið áfram að reykja hass og drekka áfengi. Þá hafi hann neytt amfetamíns reglulega í mörg ár og á árinu 2014 hafi hann notað áfengi að minnsta kosti tvo til þrjá daga í viku, auk þess að reykja hass. Um þau atriði, sem leitað var álits á, var það niðurstaða matsmanna að ekkert benti til þess að ákærði hafi á þeim dögum, sem í ákæru greinir, verið haldinn neinum þeim sjúkdómum eða ástandi, sem um ræðir í 15. gr. almennra hegningarlaga er gert hafi hann alls ófæran að stjórna gerðum sínum. Þá væri ekkert sem benti til þess að ákærði hafi áðurnefnda daga uppfyllt þau sjúkdómsatriði sömu lagagreinar, sem gert hafi hann algerlega óhæfan til að stjórna gerðum sínum og með vísan til 16. gr. sömu laga væri ekkert á þessum tíma sem útilokaði að refsing kynni að bera árangur ef sök sannaðist á hann. Á hinn bóginn komust matsmenn að þeirri niðurstöðu að miðað við ástand ákærða á matsdegi væru ekki líkur á að „refsing í formi fangelsisvistar“ gæti borið árangur, sbr. 16. gr. almennra hegningarlaga. Þá töldu þeir að ekki ætti að beita úrræðum 62. og 63. gr. laganna og „ætti meðferð á geðdeild að duga“. Þá liggur fyrir í málinu vottorð C geðlæknis frá 9. desember 2015. Sagði þar að um væri að ræða [...] ára gamlan mann með alvarlegan geðrænan vanda, sem legið hafi á sérhæfðri endurhæfingargeðdeild frá 17. nóvember 2015. Hann hafi sinnt meðferðinni ágætlega og þiggi lyfjameðferð og aðra meðferð. Þá væri hann með þokkalegt innsæi í sjúkdóm sinn og væru góðar líkur á því að hægt væri að halda einkennum geðklofa niðri þiggi hann áfram meðferð og haldi sig frá vímuefnum. Líklegt væri að fangelsisvist myndi hafa neikvæð áhrif á geðlag hans og meðferð, sem gæti leitt til þess að geðklofi og neysluvandi versnaði. Væri það mat læknisins að æskilegt væri að ákærði dveldi á sérhæfðri endurhæfingargeðdeild í nokkra mánuði og yrði sá tími nýttur til að stilla betur inn lyfjameðferð, en eftir útskrift þyrfti hann að vera í reglulegu sambandi við meðferðaraðila sína og þiggja forðasprautu með geðrofslyfi á göngudeild. III Eins og rakið hefur verið komust fyrrgreindir matsmenn að þeirri niðurstöðu að ákærði hafi verið sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga þegar hann framdi þau brot sem hann var sakfelldur fyrir í héraði. Þeir töldu á hinn bóginn að ástand ákærða á matsdegi væri þannig komið að fangelsisrefsing gæti ekki borið árangur, sbr. 16. gr. sömu laga. Að virtum þeim gögnum, sem nú liggja fyrir, þykja ákvæði 1. mgr. 16. gr. almennra hegningarlaga ekki standa því í vegi að ákærða verði dæmd refsing í máli þessu. Verður þá til þess að líta að samkvæmt 22. gr. laga nr. 49/2005 um fullustu refsinga skulu fangar njóta sambærilegrar heilbrigðisþjónustu og almennt gildir, auk þeirrar sérstöku heilbrigðisþjónustu sem lög og reglur um fanga segja til um. Jafnframt getur Fangelsismálastofnun eftir 2. mgr. 15. gr. sömu laga heimilað að fangi sé vistaður um stundarsakir eða allan refsitímann á heilbrigðis- eða meðferðarstofnun, svo sem var gert var með því að ákærði afplánaði 22. janúar til 1. mars 2015 að langmestu leyti refsidóm sem hann hlaut 28. febrúar 2012 á geðdeild. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsenda héraðsdóms verður hann staðfestur. Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, og útlagðan kostnað verjandans, allt eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Ákærði, X, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.252.655 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns, 496.000 krónur, og útlagðan kostnað verjandans, 22.638 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 18. desember 2014. Mál þetta, sem var dómtekið 9. desember 2014, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, útgefinni 11. nóvember 2014, gegn X, kt. [...], [...], [...], fyrir umferðar-, fíkniefna og hegningarlagabrot, með því að hafa: 1. Laugardaginn 16. ágúst 2014 í Reykjavík ekið bifreiðinni [...] sviptur ökurétti og óhæfur um að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna (í blóði mældist amfetamín 140 ng/ml) um Fákafen og að bifreiðastæði Hagkaups í Skeifunni þar sem lögregla hafði afskipti af honum og fyrir að hafa í kjölfar handtöku, á lögreglustöðinni við Hverfisgötu, neitað að veita atbeina sinn við rannsókn meints umferðarlagabrots með því að neita að láta í té þvagsýni og fyrir að hafa við handtöku haft í vörslum sínum 1,92 g af amfetamíni sem lögregla fann við leit og lagði hald á. Mál 007-2014-47662. Telst þetta varða við 1. mgr. 48. gr., 1. mgr., sbr. 2. mgr., 45. gr. a., og 3. mgr., sbr. 2. mgr., 47. gr., allt sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 5. gr. laga nr. 66/2006, 6. gr. laga nr. 66/2006 og 3. gr. laga nr. 24/2007 og 2. gr., sbr. 5. og 6. gr., laga um ávana- og fíkniefni nr. 65/1974, sbr. lög nr. 13/1985 og lög nr. 68/2001, og 2. gr., sbr. 1. mgr. 14. gr., reglugerðar um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni nr. 233/2001, sbr. reglugerð nr. 848/2002. 2. Fimmtudaginn 26. júní í Borgarnesi, í þjónustustöð Olís við Brúartorg, í félagi við 2 óþekkta aðila, stolið borðstandi með happaþrennum að samtals söluandvirði 19.100 kr. Mál 013-2014-1087. Telst þetta varða við 1. mgr. 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. 3. Föstudaginn 27. júní á Akureyri, úr verslun Vínbúðarinnar (ÁTVR) við Hólabraut 16, stolið CamusVs Elegance koníaksflösku að söluandvirði 2.998 kr. Mál 024-2014-3959. Telst þetta varða við 1. mgr. 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar, til greiðslu alls sakarkostnaðar og til sviptingar ökuréttar skv. 101. gr. og 102. gr. nefndra umferðarlaga, sbr. 25. gr. laga nr. 44/1993 og 18. gr. laga nr. 66/2006 og jafnframt er þess krafist að framangreind fíkniefni, sem hald var lagt á, verði gerð upptæk samkvæmt 6. mgr. 5. gr. laga nr. 65/ 1974 og 2. mgr. 14. gr. reglugerðar nr. 23/2001. Einkaréttarkröfur: Í máli 024-2014-3959 gerir D, hdl., f. h. Áfengis og tóbaksverslunar ríkisins, kt. [...], hér eftir nefndur kröfuhafi að ákærði verði dæmdur til að greiða kröfuhafa skaðabætur að fjárhæð 2.998 krónur auk vaxta skv. 8. gr. l. nr. 38/2001 af þeirri fjárhæð,- frá 27. júní 2014 til 22. ágúst 2014. Eftir það er krafist dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. sbr. 9. gr. laganna til greiðsludags. Að auki er krafist lögmannskostnaðar að mati dómsins. Í máli 013-2014-1087 gerir E, hrl., f.h. Olíuverslunar Íslands hf., kt. [...], hér eftir nefndur kröfuhafi, að ákærði verði dæmdur til að greiða kröfuhafa 19.100 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá tjónsdegi þar til mánuður er liðinn frá birtingu kröfunnar, en síðan dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Jafnframt er krafist málskostnaðar fyrir héraðsdómi að mati dómsins. Ákærði hefur fyrir dómi skýlaust játað brot sitt og var því farið með málið samkvæmt 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og það tekið til dóms án frekari sönnunarfærslu eftir að sækjandi og verjandi, höfðu tjáð sig stuttlega um lagaatriði og ákvörðun viðurlaga. Fram kom hjá ákærða að hann krefðist vægustu refsingar. Á það var bent af hálfa ákærða að ekki kæmi fram í gögnum málsins að sakarkostnaður vegna blóðtökuvottorðs hafi verið greiddur af lögreglu og því væri óeðlilegt að ákæruvaldið væri að krefjast þess að hann greiddi þann kostnað. Sannað er með játningu ákærða og öðrum gögnum málsins að ákærði er sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök og eru brot hans rétt heimfærð til refsiákvæða í ákæru. Ákærði er fæddur árið [...]. Samkvæmt sakavottorði ákærða hefur honum níu sinnum verið gerð refsing frá árinu 2010. Þann 3. júní 2010 gekkst ákærði undir þrjár sáttir með greiðslu sekta. Þá fyrstu fyrir ölvunarakstur og akstur án ökuréttinda, aðra fyrir akstur sviptur ökuréttindum og þriðju fyrir ölvunarakstur og akstur sviptur ökuréttindum. Verða framangreindar sáttir teknar saman sem fyrstu brot hans gegn ákvæðum 45. gr. og 48. gr. umferðarlaga. Þann 20. október 2010 var ákærði dæmdur í 30 daga skilorðsbundið fangelsi til tveggja ára fyrir brot gegn 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga. Þann 9. maí 2011 gekkst hann undir sátt með greiðslu sektar fyrir brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni. Þann 12. janúar 2012, var framangreindur dómur frá 20. október 2010, dæmdur upp og ákærði dæmdur í 75 daga fangelsi, þar af 30 daga skilorðsbundnir í 3 ár, fyrir brot gegn 45. gr. a., 48. gr. umferðarlaga og gegn lögum um ávana- og fíkniefni. Þann 10. maí 2012 var skilorðsdómur frá 12. janúar 2012 dæmdur upp og ákærði dæmdur í 60 daga fangelsi fyrir brot gegn 45. gr. og 48. gr. umferðarlaga. Þann 18. september 2013 er ákærði dæmdur í 3 mánaða fangelsi skilorðsbundið í tvö ár fyrir auðgunarbrot og þann 28. febrúar 2014 er honum dæmdur hegningarauki, fangelsi í 45 daga fyrir brot gegn ákvæðum 45. gr. a. og 48. gr. umferðarlaga. Samkvæmt þessu verða brot ákærða nú gegn ákvæðum 45. gr. og 48. gr. umferðarlaga, talin sem fimmtu brot hans gegn nefndum ákvæðum. Í dómaframkvæmd hefur refsing fyrir hvert ítrekað brot gegn 45. gr., 45. gr. a. og 48. gr. umferðarlaga, umfram fyrstu ítrekun, varðað þrjátíu daga fangelsi og hafa refsingar við ítrekanir eftir það, þyngst um sem nemur þrjátíu daga fangelsi. Ákærði hefur með brotum gegn 244. gr. almennra hegningarlaga rofið framangreindan skilorðsdóm frá 18. september 2013. Verður sá dómur tekinn upp og brotin dæmd í einu lagi með vísan til 60., sbr. 77. gr. almennra hegningarlaga. Með hliðsjón af framansögðu og sakarferli ákærða er refsing ákærða nú ákveðin fangelsi í 8 mánuði. Ekki eru skilyrði til að skilorðsbinda refsinguna. Með vísan til 101. og 102. gr. umferðarlaga er áréttað að ákærði skuli vera sviptur ökurétti ævilangt. Ákærði hefur samþykkt bótakröfu Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Verður hún því tekin til greina auk vaxta, svo sem greinir í dómsorði, og málskostnaðar að fjárhæð 32.630 krónur. Ákærði hefur samþykkt bótakröfu Olíuverslunar Íslands hf.. Verður hún því tekin til greina auk vaxta, svo sem greinir í dómsorði, og málskostnaðar að fjárhæð 32.630 krónur. Ákærði hefur fallist á kröfu ákæruvalds um upptöku. Með vísan til 6. mgr. 5. gr. laga nr. 65/1974 verður hún tekin til greina. Í 216., 2. mgr. 217. og 218. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er fjallað um sakarkostnað, en til hans falla óhjákvæmileg útgjöld vegna rannsóknar málsins. Blóðtökuvottorð ákærða telst til nefndra útgjalda og fyrir liggur að kostnaður vegna þess var 12.757 krónur. Í málinu liggur fyrir yfirlit um sakarkostnað eins og ráð er fyrir gert í framangreindum ákvæðum, en ekki gert það skilyrði að sakarkostnaðurinn hafi þegar verið greiddur. Sakarkostnaður samkvæmt framlögðum yfirlitum sækjanda nemur 105.133 krónum og verður ákærða gert að greiða hann. Um annan sakarkostnað sem er þóknun skipaðs verjanda ákærða, fer svo sem í dómsorði greinir. Við ákvörðun þóknunar hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Bogi Hjálmtýsson, héraðsdómari dæmir mál þetta. D ó m s o r ð : Ákærði, X, sæti fangelsi í átta mánuði. Ákærði er sviptur ökurétti ævilangt. Ákærði greiði Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins 2.998 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 27. júní 2014 til 17. október 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags og 32.630 krónur í málskostnað. Ákærði greiði Olíuverslunar Íslands hf. 19.100 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. júní 2014 til 17. október 2014, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags og 32.630 krónur í málskostnað. Ákærði sæti upptöku á 1,92 g af amfetamíni. Ákærði skal greiða allan sakarkostnað málsins, 228.123 krónur, þar með talda þóknun skipaðs verjanda síns, Stefáns Karls Kristjánssonar héraðsdómslögmanns, 122.990 krónur.
|
Mál nr. 321/2007
|
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Hjördís Hákonardóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. júní 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vestfjarða 13. júní 2007, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi uns dómur gengi í máli hans, þó ekki lengur en til þriðjudagsins 3. júlí 2007 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Fram er komið að varnaraðili fór á neðri hæð húss síns og kom aftur upp á aðra hæð þess með hlaðna byssu. Elti hann eiginkonu sína og fór skot úr byssunni í konuna þegar hún var á leið undan varnaraðila út úr húsinu. Er fallist á með héraðsdómara að fullnægt sé skilyrðum 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 fyrir áframhaldandi gæsluvarðhaldi varnaraðila. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Varnaraðili, X, sæti áfram gæsluvarðhaldi allt til þriðjudagsins 3. júlí 2007 kl. 16.
|
Mál nr. 413/2002
|
Skaðabótamál Líkamstjón Handtaka Líkamsleit Lögreglumaður
|
S krafði íslenska ríkið og þrjá lögreglumenn um bætur vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í lögreglubifreið á ferð í kjölfar handtöku. Höfðu lögreglumennirnir beðið hann um að sýna innihald vasa sinna af öryggisástæðum, en hann var í annarlegu ástandi af völdum amfetamínneyslu. Hann brást ókvæða við þessari bón og kom til snarpra átaka í bifreiðinni. Lögreglumennirnir voru ekki taldir hafa sýnt af sér ógætni eða gengið harkalegar fram gagnvart S en nauðsynlegt var til að vinna bug á mótþróa hans gegn lögmætum aðgerðum, þótt svo illa hafi til tekist, að hann slasaðist í átökunum, sbr. 2. mgr. 13. gr. lögreglulaga. Voru íslenska ríkið og lögreglumennirnir þrír sýknuð af kröfu S.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson, Hrafn Bragason, Ingibjörg Benediktsdóttir og Pétur Kr. Hafstein. Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 4. og 6. september 2002. Þeir krefjast aðallega sýknu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara er þess krafist, að dæmdar bætur verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður. Málinu var gagnáfrýjað 28. október 2002. Gagnáfrýjandi krefst þess, að aðaláfrýjendur verði dæmdir til að greiða sér in solidum 8.503.869 krónur auk vaxta samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993 með síðari breytingum frá 16. október 1998 til 10. apríl 2002 en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál. Málavöxtum er lýst í héraðsdómi. Eftir að gagnáfrýjandi hafði verið handtekinn og færður í lögreglubifreiðina án nokkurs mótþróa var henni ekið af stað. Lögreglumenn báðu hann þá að sýna innihald vasa sinna af öryggisástæðum, en hann var í annarlegu ástandi af völdum amfetamínneyslu, eins og síðar var staðfest við rannsókn rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfjafræði á blóðsýni úr honum. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms er á það fallist, að ástæða hafi verið til þess að skora á gagnáfrýjanda að sýna fram á, að hann hefði enga hættulega hluti meðferðis og honum hafi verið skylt að hlýða fyrirmælum lögreglu um það, sbr. og 3. mgr. 101. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Eins og gögnum málsins er háttað verður við það að miða, að gagnáfrýjandi hafi brugðist ókvæða við þessari bón, búist til að rísa á fætur og brotist um og jafnframt hrópað að lögreglumönnum, að þeir yrðu að handjárna sig, ef framkvæma ætti á sér einhverja leit. Þeim var þá bæði rétt og skylt að taka gagnáfrýjanda föstum tökum í því skyni að færa hann í járn og framkvæma á honum líkamsleit, eins og þeim var heimilt samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 og 2. mgr. 101. gr. laga nr. 19/1991. Áður en til slíkrar leitar gat komið lyktaði þeim stympingum, sem gagnáfrýjandi stofnaði til með mótþróa sínum við lögmæt fyrirmæli lögreglu og nánar er lýst í héraðsdómi, á þann veg að smellur heyrðist í öðrum handlegg hans og reyndist um að ræða brot á vinstri upphandlegg á mótum miðhluta og neðsta þriðjungs leggjarins. Ljóst er, að þetta hefur gerst á örskammri stundu. Fær það meðal annars stoð í framburði vitnisins Steins Þórs Karlssonar lögreglumanns fyrir héraðsdómi, en hann var ökumaður lögreglubifreiðarinnar og jafnframt í fyrirsvari lögreglumanna við handtöku gagnáfrýjanda. Hann sagðist hafa orðið var við það, eftir að bifreiðin var komin af stað, að gagnáfrýjandi hafi rokið upp „og það voru einhver átök þarna afturí, ég stoppa þá strax og það er um garð gengið þegar ég stoppa...“ Á það verður ekki fallist með héraðsdómi, að það hafi verið gáleysi af hálfu lögreglumanna að leita ekki á gagnáfrýjanda, áður en hann var færður inn í lögreglubifreiðina. Hann var fús inngöngu í bifreiðina og ekkert sérstakt knúði á um tafarlausa líkamsleit á almannafæri, en það er í samræmi við góða löggæsluhætti og meðalhóf við meðferð valds að forðast eftir megni, að borgarar þurfi að sæta slíkum þvingunaraðgerðum í allra augsýn, sbr. 2. mgr. 13. gr. lögreglulaga. Þótt almennt megi telja varlegra að hefja líkamsleit í lögreglubifreið, áður en henni er ekið af stað, er tvenns að gæta um það tilvik, sem hér er til úrlausnar. Annars vegar höfðu lögreglumennirnir ekki, vegna viðmóts gagnáfrýjanda á vettvangi, sérstaka ástæðu til að búast við jafn harkalegum viðbrögðum hans og raun bar vitni við þeirri beiðni einni saman, að hann sýndi þeim innihald vasa sinna. Hins vegar var ekki til þess komið, að leit á honum væri hafin, þegar hann umhverfðist með þeim afleiðingum, að til svo snarpra og skjótra átaka kom í bifreiðinni, sem ökumaður stöðvaði um leið og hann varð þeirra var. Þegar allt þetta er virt í heild verður ekki séð, að lögreglumennirnir hafi sýnt af sér ógætni eða gengið harkalegar fram gagnvart gagnáfrýjanda en nauðsynlegt var til að vinna bug á mótþróa hans gegn lögmætum aðgerðum, þótt svo illa hafi til tekist, að hann slasaðist í átökunum, sbr. 2. mgr. 13. gr. lögreglulaga. Ber því að sýkna aðaláfrýjendur af kröfu gagnáfrýjanda. Eftir atvikum þykir mega fella niður málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Um gjafsóknarkostnað gagnáfrýjanda á báðum dómstigum er nánar mælt í dómsorði, en í málinu nýtur engra gagna um vinnustundir lögmanns hans til undirbúnings málflutningi. Dómsorð: Aðaláfrýjendur, íslenska ríkið, Vigfús Guðmundsson, Friðrik Brynjarsson og Heimir S. Haraldsson, eru sýknir af kröfu gagnáfrýjanda, Sigurðar Jóhannessonar. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda á báðum dómstigum greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsflutningsþóknun lögmanns hans, Ólafs Sigurgeirssonar hæstaréttarlögmanns, samtals 900.000 krónur. Mál þetta, sem dómtekið var 30. maí s.l., er höfðað með stefnu birtri 10. og 11. maí 2001. Stefnandi er Sigurður Jóhannesson, kt. 280465-4619, Grettisgötu 77, Reykjavík. Stefndu eru íslenska ríkið og fyrir þess hönd er stefnt dómsmálaráðherra og fjármálaráðherra, Vigfús Guðmundsson, kt. 130164-3239, Birkihlíð 2A, Hafnarfirði, Friðrik Brynjarsson, kt. 130473-6369, Selbrekku 28, Kópavogi og Heimir S. Haraldsson, kt. 041076-4889, Vesturbergi 122, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmdir til greiðslu á kr. 8.503.869 auk vaxta skv. skaðabótalögum frá 16. október 1998 til 10. apríl 2002, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt reikningi að viðbættum virðisaukaskatti eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál. Dómkröfur stefnda íslenska ríkisins eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu og honum verði tildæmdur málskostnaður að mati dómsins. Til vara er þess krafist að dómkröfur verði stórlega lækkaðar og málskostnaður verði í því tilviki felldur niður. Dómkröfur annarra stefndu eru þær að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og þeim dæmdur málskostnaður samkvæmt reikningi að viðbættum virðisaukaskatti. Til vara er krafist verulegrar lækkunar á dómkröfum og verði málskostnaður í því tilviki látinn niður falla. Stefnandi hefur gjafsókn í málinu samkvæmt leyfi dómsmálaráðherra dagsettu 10. apríl 2001. Málavextir. Málavextir eru þeir að stefndu Vigfús, Friðrik og Brynjar höfðu sem lögreglumenn fengið það verkefni föstudagsmorguninn 16. október 1998 að svipast um eftir bifreiðinni UA-184, en tilkynnt hafði verið að hún hefði verið tekin ófrjálsri hendi frá Austurströnd skömmu áður. Stefndu voru á lögreglubifreiðinni 10-104 og var ökumaður hennar Steinn Þór Karlsson. Einnig tóku þátt í aðgerðinni lögreglumenn á lögreglubifreiðunum 10-202 og 10-207. Stefnandi segist hafa verið gangandi á Austurströnd við Björnsbakarí þegar hann fór inn í sendibifreið sem þar var í gangi og ók henni út að Gróttu, en stefnandi taldi bifreiðina í eigu kunningja síns sem vann í bakaríinu. Tveir starfsmenn bakarísins munu hafa fundið bifreiðina vestan Bygggarða og að sögn þeirra mun stefnandi hafa gert sig líklegan til að fara að sofa í bifreiðinni. Munu starfsmennirnir hafa tekið bifreiðina og ekið henni að bakaríinu. Komu stefndu þá á vettvang og var þeim tjáð að maðurinn sem tók bifreiðina hefði verið ógnandi í garð starfsmananna og hafi hann ætlað að aka á brott en þá hafi hann bakkað á steina og skemmt bifreiðina. Stefndu fengu lýsingu á stefnanda og hófu leit að honum og fundu hann skömmu síðar vestast á Norðurströnd. Kemur fram í lögregluskýrslu að stefnandi hafi verið í annarlegu ástandi og hafi hann viljað fara að Skólavörðustíg 9 eða í fangelsi þar. Hafi stefndu tilkynnt stefnanda að hann væri handtekinn vegna þjófnaðar og skemmdarverka og hafi stefnanda verið kynnt réttarstaða sín. Stefnandi minnist þess ekki að honum hafi verið kynnt tilefni handtökunnar eða réttarstaða sín sem handtekins manns. Stefndu lýsa atvikum svo að stefnandi hafi verið færður inn um afturdyr lögreglubifreiðarinnar og látinn setjast á bekk í vinstri hlið hennar alveg upp við aftursæti í miðjum bílnum. Hafi stefndi Heimir setið á hægri enda aftursætis við hliðarhurð og snúið aftur í bifreiðina, stefndi Friðrik á langbekk í vinstri hlið bifreiðarinnar við hlið stefnanda, en stefndi Vigfús á langbekk í hægri hlið andspænis stefnanda og stefnda Friðriki. Hafi stefndi Heimir beðið stefnanda um að sýna hvað hann væri með í vösum sínum eða heimila leit á honum. Við þetta æstist stefnandi að sögn stefndu og hafi hann neitað að sýna í vasa sína, gert sig líklegan til að standa upp og fara út úr bifreiðinni. Þá hafi hann ýtt við stefnda Friðriki og öskrað að setja yrði hann í handjárn ef leita ætti á honum. Töldu stefndu að vegna viðbragða og annarlegs ástands stefnanda hafi ekki verið um annað að ræða en setja hann í handjárn. Hafi stefndi Friðrik tekið í hægri hönd hans en stefndi Heimir í þá vinstri. Hafi stefnandi ekki sinnt fyrirmælum um að hætta mótþróa og hafi hann brotist um, barið og sparkað. Hafi stefndu Friðrik og Heimir þá tekið um hendur stefnanda með hefðbundnu lögreglutaki en stefndi Vigfús hafi reynt að hemja fætur hans. Stefnandi, sem að mati stefndu var stór og sterkur, hafi veitt mikla mótspyrnu og barist kröftuglega um þannig að erfiðlega gekk að leggja hann í gólfið svo hægt væri að handjárna hann. Meðan á þessu hafi staðið hafi heyrst smellur í öðrum handlegg stefnanda og hafi honum þá þegar verið sleppt úr tökum. Stefnandi lýsir atvikum svo að stefndu hafi viljað leita á honum og hafi hann þá tjáð þeim að hann vildi ræða við lögfræðing og færi leitin fram á lögreglustöðinni. Hafi stefndu þá ráðist á hann og hann tekið á móti. Hafi honum verið skellt á gólfið og við það hafi hann hruflast á hægri kinn. Síðan hafi verið snúið harkalega upp á vinstri handlegg hans fyrir aftan bak og mikill þungi lagst ofan á hann. Var stefnanda þegar ekið á slysa- og bráðamóttöku Sjúkrahúss Reykjavíkur og var honum tekið blóð og þvag til rannsóknar, en amfetamín hafði fundist í fórum hans. Í niðurstöðu Rannsóknarstofu í lyfjafræði, dagsettri 30. október 1998, kom fram að etanól hafi ekki verið í mælanlegu magni í blóði stefnanda en hins vegar hafi komið í ljós að magn amfetamíns í blóði var 22 ng/ml. Var tekið fram að magn amfetamíns í blóði stefnanda væri það mikið að telja mætti víst að hann hafi verið í vímu af völdum þess þegar sýnin voru tekin. Í vottorði Leifs Jónssonar, læknis, dagsettu 3. nóvember 1998 segir svo m.a.: „Bólga er yfir miðjum upphandleggnum og eymsli eru þar við þreifingu. Einnig er verkur um axlarlið, olnbogalið og framhandlegg við þreifingu. Hann getur kreppt fingur, en segist ekki geta rétt. Sjúklingur lýsir dofatilkenningu í hönd og fingrum svarandi til n. ulnaris. Snertiskyn virðist þó í stórum dráttum í lagi Við skoðun hér á deildinni hafði sjúklingur ekki kvartanir frá öðrum líkamshlutum og ekki fundust aðrir áverkar en ofanskráðir. Ekkert mælir gegn því að sjúklingur hafi hlotið upphandleggsbrotið í átökum, til dæmis við það, að snúið hafi verið upp á handlegginn“. Röntgenmyndir, sem teknar voru af upphandleggnum, sýndu brot á mótum mið- og fjærþriðjungs upphandleggs með beinbreiddar hliðrun. Eftir skoðun á Landspítalanum var stefnandi settur í gipsspelku og fetil og ákveðið að hann kæmi aftur fimm dögum síðar. Í læknisvottorði Höskuldar Baldurssonar, dagsettu 3. nóvember 1999, segir svo m.a.: „Sjúklingur fær spiralbrot á vinstri upphandlegg á mótum miðhluta og neðsta þriðjungs leggjarins. Brot þetta er sett í réttar skorður og því fest með mergnagla og skrúfum fimm dögum eftir áverka. Brot hefst vel við og þrem mánuðum eftir brot má segja að brot sé gróið samkvæmt röntgenmyndum. Við upphaflegan áverka og brot fær sjúklingur jafnframt lömun á radialistaug í upphandlegg. Þetta er mjög vel þekktur áverki, þar sem radialistaugin vindur sig um upphandleggsbeinið og er mjög viðkvæm fyrir áverka. Oftar en ekki er áverkinn á radialistauginni tognunaráverki þannig að taugin verður óstarfhæf jafnvel í einhverja mánuði en nær sér síðan aftur. Þó getur komið fyrir að taug þessi höggvist í sundur af brotendum og verður þá ekki um bata að ræða nema hún sé saumuð saman og er bati þá jafnvel óviss. Í þessu tilfelli er taugin ekki í sundur og við síðustu skoðun er sjúklingur kominn með góða réttihreyfingu í fingur og úlnlið, þótt hann sé ekki kominn með fullan styrk. Það má því fastlega búast við að sjúklingur nái fullum styrkleika í réttihreyfingum í fingrum og úlnlið.“ Í ofangreindu vottorði segir svo enn fremur m.a.: „Sjúklingur kemur á bráðamóttöku Landspítalans þann 30.10.98 eða viku eftir útskrift. Sjúklingur er þá mjög bólginn á upphandlegg og framhandlegg með mikið mar niður eftir innanverðum handlegg allt fram á fingur. Á orðið mjög erfitt með hreyfingu í fingrum sökum bólgu, skurður á upphandlegg er fínn og engin merki um sýkingu. Sjúklingur er bæði án fatlans og púðans sem hann fékk við útskrift. Að sögn sjúklings hefur hann verið mikið á ferðinni og því ekki viljað nota fatla og púða vegna fyrirferðar. Við útskrift hafði verið haft samband við þann fulltrúa hjá Félagsmálastofnun sem hafði með mál sjúklings að gera en vistunarmál sjúklings og húsnæði voru í einhverri óreglu. Vegna hinnar miklu bólgu á handlegg var ákveðið að leggja sjúkling aftur inn þannig að hægt væri að fylgjast með handlegg og hafa í hálegu þar til bólga væri runnin af. Jafnframt yrði fengin sjúkraþjálfunarmeðferð til að hreyfa í liðum. Í þessari legu voru nýjar röntgenmyndir fengnar af upphandlegg og sást að brot sat áfram í óbreyttri og góðri stöðu.“ Í vottorði Alberts Páls Sigurðssonar, taugasérfræðings, dagsettu 18. apríl 2000 segir svo m.a.: „Kraftar á svæði vi. radialis taugar eru nú nær fullir. Sigurður ætti þess vegna að geta haft sæmileg not af hendinni. Hins vegar er hann með dofa og aukið húðnæmi á skynsvæði vi. radialis taugar sem mögulega getur hamlað honum í starfi. Ekki hefur hins vegar komið reynsla á hvort svo sé, þar sem Sigurður er enn ekki farinn að vinna né hefur heldur verið reynd meðferð við slíku ofurnæmi.“ Jónas Hallgrímsson, læknir, var fenginn til að meta afleiðingar áverkanna og samkvæmt matsgerð hans dagsettri 18. maí 2000 var niðurstaða hans svohljóðandi: „Við áverkann hlaut Sigurður slæmt brot á vinstri upphandlegg og jafnframt skemmd á radialis taug (sveifartaug) sem er nú að líkindum komin í varanlegt horf. Samkvæmt áliti taualæknis hefur hann náð nær fullum krafti á svæði taugarinnar. Hann hefur enn dofa og aukið húðnæmi (ofurviðkvæmni) á skynsvæði taugarinnar. Einnig má rekja til áverkans kulvísi og álagsverki í vinstri hönd, vöðvarýrnun á vinstra upphandlegg og vinstra framhandlegg og skerta hreyfigetu í vinstra axlarlið og vinstra úlnlið.“ Læknirinn taldi ólíklegt að stefnandi kæmist til sjómennsku aftur og taldi ekki um tímabundið atvinnutjón að ræða þar sem stefnandi hafi ekki verið í starfi þegar hann slasaðist. Hann taldi stefnanda hafa verið veikan í skilningi skaðabótalaga í eitt ár frá slysdegi, þar af rúmliggjandi í tíu daga. Varanlegur miski var metinn 25% og varanleg örorka 50%. Málinu var vísað til örorkunefndar og í áliti hennar dagsettu 13. mars 2002 segir að eftir 1. nóvember 1999 hafi tjónþoli ekki getað vænst frekari bata sem máli skipti af afleiðingum slyssins. Taldi nefndin varanlega miska stefnanda vera hæfilega metinn 15%. Þá taldi nefndin að afleiðingar slyssins valdi því að stefnandi eigi ekki kost á að snúa aftur til fyrri starfa á sjó og að vinna sem hann muni eiga kost á í landi sé til muna verr launuð en þau störf er hann annars hefði unnið. Taldi nefndin varanlega örorku stefnanda hæfilega metna 35%. Stefnandi var ákærður fyrir hegningar- og umferðarlagabrot með því að taka umrædda bifreið í heimildarleysi og aka henni ófær um að stjórna henni örugglega vegna neyslu amfetamíns. Þá var stefnanda gefið að sök að hafa brotið gegn fíkniefnalöggjöf með því að hafa í fórum sínum 0,26 g af amfetamíni. Var stefnandi sakfelldur fyrir þessi brot og fleiri 17. febrúar 1999 og hlaut hann fjársekt, fimm mánaða skilorðsbundið fangelsi og þriggja mánaða ökuréttarsviptingu. Þá var hann dæmdur til að þola upptöku amfetamínsins. Málsástæður og lagarök stefnanda. Stefnandi byggir á því að valdbeiting lögreglu umrætt sinn hafi verið algerlega að nauðsynjalausu. Hann hafi sætt sig við handtöku og farið án átaka inn í lögreglubifreiðina. Hann hafi hins vegar ekki sætt sig við leit við þessar aðstæður og óskað eftir því að leitin færi fram á lögreglustöð í viðurvist lögmanns. Átökin sem orðið hafi í lögreglubifreiðinni í framhaldi af synjun stefnanda um leit hafi verið án tilefnis, enda verði leit á manni án samþykkis hans ekki gerð nema með dómsúrskurði. Stefnandi telur sig hafa verið beittan miklu harðræði og telur óumdeilt að líkamstjón hans hafi verið á ábyrgð eins hinna stefndu lögreglumanna. Þar sem tjóninu hafi verið valdið í störfum hans sé stefndi íslenska ríkið einnig ábyrgt in solidum á grundvelli húsbóndaábyrgðar. Sé öllum lögreglumönnunum, sem voru aftur í lögreglubifreiðinni, stefnt, enda hafi ekki fengist svör um það frá lögreglustjóranum í Reykjavík hver hafi átt hlut að máli. Stefnandi byggir á reglum íslensks skaðabótaréttar, ákvæðum skaðabótalaga og niðurstöðu örorkunefndar um tjón stefnanda og sundurliðar kröfu sína þannig að þjáningabætur séu kr. 334.920, bætur fyrir 15% varanlegan miska séu kr. 803.486 og bætur fyrir 35% varanlega örorku að teknu tilliti til 8% lækkunar vegna aldurs séu kr. 7.365.463. Stefnandi segir fjárhæð varanlegrar örorku þannig reiknaða að árslaunum 1997 kr. 1.857.280 sé skipt í 12 hluti og sé hver hlutur kr. 154.773. Helmingur af þeim hlut sé kr. 77.386. Tveir og hálfur hluti af tekjum 1997 geri því kr. 386.926. Árslaun 1998 séu kr. 1.757.768. Þegar þeim sé skipt í 12 hluti sé hver hlutur kr. 146.480 og hálfur hlutur kr. 73.240. Níu og hálfur hlutur geri því kr. 1.391.560. Fáist þá niðurstöðutalan kr. 1.778.486. Töpuð 6% lífeyrisréttindi séu kr. 106.709 og tekjugrunnur því kr. 1.885.195. Lánskjaravísitala í október 1998 hafi verið 3609, en í apríl 2002 4379. Verði tekjugrunnurinn því kr. 2.287.411. Vaxtakrafa er reist á 16. gr. skaðabótalaga og dráttarvaxtakrafa er byggð á vaxtalögum. Málskostnaðarkrafa er reist á 130. gr. laga nr. 91/1991 og krafa um virðisaukaskatt er byggð á lögum nr. 50/1988. Málsástæður og lagarök stefnda íslenska ríkisins. Stefndi mótmælir því að bótaskylda verði lögð á hann þar sem ekki séu uppfyllt skilyrði almennra fébótareglna. Sé óljóst á hvaða réttarheimildum stefnandi byggi bótakröfur sínar. Hann vísi til 1. gr. skaðabótalaga, en þau lög taki ekki til stofnunar bótaábyrgðar. Þá vísi stefnandi til húsbóndaábyrgðar og reglna íslensks skaðabótaréttar. Verði málatilbúnaður stefnanda ekki skilinn öðru vísi en svo að byggt sé á því að saknæm og ólögmæt háttsemi starfsmanna stefnda hafi valdið honum tjóni. Sé engri hlutlægri bótaábyrgð til að dreifa við þessar aðstæður. Stefndi mótmælir bótakröfum stefnanda þar sem engri saknæmri eða ólögmætri háttsemi sé til að dreifa af hálfu hinna stefndu lögreglumanna. Sé því skilyrði húsbóndaábyrgðar ekki uppfyllt. Byggir stefndi á því að lögreglumönnunum hafi verið rétt og skylt að handtaka stefnanda þar sem rökstuddur grunur lék á því að hann hefði framið brot sem sætt gæti ákæru, sbr. 1. mgr. 97. gr. laga nr. 19/1991. Hafi stefnandi verið undir áhrifum amfetamíns og þá sýndi hann mótþróa við handtökuna. Hafi því verið ljóst að beita þyrfti hann tökum til að koma honum í járn. Stefndi byggir á því að samkvæmt 19. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 sé almenningi skylt að hlýða fyrirmælum lögreglu. Þá sé handhöfum lögregluvalds heimilt með vísan til 14. gr. laganna að beita valdi við framkvæmd skyldustarfa sinna, en aldrei megi þeir ganga lengra í beitingu valds en þörf er á hverju sinni. Þá skulu lögreglumenn gæta þess að mönnum verði ekki gert tjón, óhagræði eða miski framar en óhjákvæmilegt er eftir því sem á stendur og ekki megi þeir beita sakaðan mann harðræði fram yfir það sem lög heimila og nauðsynlegt er til þess að vinna bug á mótþróa hans gegn lögmætum aðgerðum eða á annan hátt beita hann ólögmætri þvingun í orði eða verki, svo sem með hótunum, sbr. 2. mgr. 13. gr. laganna. Sé því valdbeiting lögreglu lögmæt athöfn en mótþrói gegn fyrirmælum lögreglu almennt ólögmæt athöfn. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi verið undir áhrifum amfetamíns þegar hann sýndi mótþróa við handtökuna. Hafi lögreglumönnunum því verið fyllilega heimilt að leita á honum samkvæmt 17. gr. lögreglulaga. Sé um að ræða sérstaka leitarheimild sem miði að því að lögregla fái gegnt því lögmæta hlutverki sínu að halda uppi lögum og reglu og að hún geti framkvæmt öryggisleit strax ef ástæða er til. Ber að aðgreina slíka heimild frá þeirri heimild sem lögregla hafi samkvæmt lögum um meðferð opinberra mála og eru liður í rannsókn einstakra mála. Stefndi vísar einnig til 2. og 3. mgr. 101. gr. laga nr. 19/1991 og mótmælir því að þurft hefði að afla dómsúrskurðar til að leita á stefnanda strax við handtöku, enda þurfi að tryggja öryggi lögreglumanna við þessar aðstæður. Stefndi byggir á því að lögreglu hafi verið rétt og skylt að óska eftir því að stefnandi sýndi þeim í vasa sína, en í stað þess að verða við því æstist hann og ætlaði að rísa upp, en var þá haldið niðri. Í beinu framhaldi af því hafi hann öskrað að það yrði að setja hann í handjárn ef til stæði að leita á honum og byrjaði þegar að sparka og brjótast um. Þá fyrst hafi verið ákveðið að handjárna hann og mun hann hafa handleggsbrotnað þegar leggja þurfti hann á gólfið. Stefnandi hafi verið stór og sterkur og hafi gengi erfiðlega að koma honum í járn þar sem hann barðist kröftuglega um og sparkaði. Hljóti lögreglumenn sérstaka þjálfun til að bregðast við aðstæðum sem þessum og verði ekki annað ráðið en þeir hafi beitt réttum tökum og forsvaranlegum aðferðum. Byggir stefndi á því að við handtöku stefnanda hafi legið fyrir rökstuddur grunur um að hann hefði framið brot sem varðað gæti fangelsi allt að 6 árum. Þá hafi stefnandi sýnt mótþróa og verið undir áhrifum fíkniefna. Verði að skoða valdbeitingu lögreglunnar í þessu ljósi. Sé ljóst að hefði stefnandi engan mótþróa sýnt hefði ekki þurft að handjárna hann eða beita hann tökum. Sé tjón stefnanda því afleiðing af mótþróa hans sjálfs og að öllum líkindum vegna vímuáhrifa. Hafi áverkar stefnanda orðið vegna átaka sem hann hafi sjálfur stofnaði til og með hátterni sínu hafi hann brotið gegn 16., 17. og 19. gr. lögreglulaga. Stefndi byggir á því að stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að lögreglumennirnir hafi valdið handleggsbrotinu á saknæman og ólögmætan hátt. Hafi slík sönnun ekki tekist og sé hvorki um að ræða ásetning né gáleysi lögreglumannanna og hafi þeir haft lögmæta ástæðu til að beita stefnanda valdi í hlutfalli við mótspyrnu hans. Þá byggir stefndi einnig á því að stefnandi hafi fallið frá kæru á hendur lögreglumönnunum fyrir líkamsmeiðingar og þá hafi ríkissaksóknari komist að þeirri niðurstöðu að framkomin gögn hafi ekki leitt til þess að frekar yrði aðhafst í málinu. Stefndi mótmælti í greinargerð bótakröfu stefnanda sem rangri og ósannaðri, enda væri hún ekki rökstudd með vísan til þeirra réttarreglna sem gildi um bætur fyrir líkamstjón. Þá mótmælti stefndi mati Jónasar Hallgrímssonar og taldi að leita ætti álits örorkunefndar á tjóni stefnanda. Eftir að álit örorkunefndar lá fyrir gerði stefndi ekki athugasemdir við niðurstöðu nefndarinnar um varanlegan miska og varanlega örorku. Stefndi byggir þó á því að stefnandi beiti rangri aðferð við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku og sé sú aðferð ekki í samræmi við ákvæði 7. gr. skaðabótalaga í því horfi sem hún var þegar stefnandi slasaðist. Verði árslaun 1997 ekki lögð til grundvallar heldur beri samkvæmt 7. gr. laganna að leggja til grundvallar heildarvinnutekjur tjónþola á næstliðnu ári fyrir þann dag er tjón varð. Sé ekki átt við almanaksár heldur tekjur síðustu tólf mánuði fyrir tjónsdag. Þá mótmælir stefndi kröfu stefnanda um þjáningabætur og segir hana byggða á mati Jónasar Hallgrímssonar. Bendir stefndi á að eftir 21. janúar 1999 hafi stefnandi ekki verið í læknismeðferð. Þá segir stefndi kröfuna yfir því hámarki sem sett sé í skaðabótalögunum. Stefndi byggir einnig á því að stefnandi hafi við komu á slysadeild hafnað þeirri læknismeðferð sem læknar hafi ráðlagt honum og hafi hann neitað að fara strax í aðgerð. Hann hafi ekki farið að fyrirmælum lækna síðar og við endurkomu eftir aðgerð hafi hann ekki verið með fetil eða púða sem settur hafi verið til að skorða höndina. Hann hafi því ekki takmarkað tjón sitt og verulegar líkur séu til þess að þessi framganga hans hafi tafið fyrir bata eða gert ástand hans verra en ætlast mætti til. Stefndi rökstyður varakröfu sína með sama hætti og byggir á því að skipta beri sök þannig að stefnandi verði látinn bera stærsta hluta tjóns síns sjálfur vegna eigin sakar. Stefndi mótmælir upphafstíma dráttarvaxta og telur að miða eigi við dómsuppkvaðningu. Stefndi vísar um málskostnað til XXI. kafla laga nr. 91/1991. Málsástæður og lagarök annarra stefndu. Hinir stefndu lögreglumenn byggja á því að þeir séu ekki bótaskyldir gagnvart stefnanda vegna handtökunnar þar sem ekki séu til staðar skilyrði skaðabótareglna fyrir bótaskyldu. Þeir mótmæla því að þeir hafi valdið stefnanda tjóni með saknæmum og ólögmætum hætti en stefnandi hafi verið handtekinn með lögmætum hætti og þess óskað að leita á honum í samræmi við heimild lögreglu til handtöku og leitar. Að öðru leyti vísast til málsástæðna og lagaraka stefnda íslenska ríkisins hér að framan. Dómskýrslur. Stefnandi skýrði svo frá fyrir dómi við aðalmeðferð málsins að honum hafi hvorki verið kynnt ástæða handtökunnar né hafi honum verið kynnt réttarstaða hans sem handtekins manns. Þá kvað hann sér ekki hafa verið tjáð tilefni leitar. Hann kvaðst fljótlega hafa verið ofurliði borinn og hafi honum verið skellt harkalega í gólf lögreglubifreiðarinnar og tekið vel á honum. Hann kvaðst hafa fundið þrýsting á bakið, spennu og sársauka í hendi. Þá fannst honum eins og lamið hefði verið með hamri á beinið. Stefnandi kvaðst ekki hafa verið í aðstöðu til að veita viðnám, enda hafi þrír legið ofan á honum. Hann taldi ekki að ásetningur lögreglumannanna hafi staðið til að brjóta hönd hans. Stefnandi kvaðst vera 178 cm að hæð og vega 90 kg, en á þessum tíma hafi hann verið 80 kg. Hann kvaðst ekki hafa verið sterkur, enda í fíkniefnaneyslu. Stefndi Vigfús skýrði svo frá fyrir dómi að stefnandi hefði verið beðinn að tæma vasa sína, en athuga átti hvort hann væri með sprautu eða einhver vopn á sér, en hann hafi brugðist illa við og ætlað að rjúka upp. Hann kannaðist ekki við að stefnandi hefði beðið um lögmann. Vigfús kvað stefnda Friðrik hafa haldið stefnanda niðri, en hann hafi barist um með ógnandi tilburðum og haft á orði að fyrst yrði að handjárna hann. Hann hafi þá verið lagður á gólfið í þeim tilgangi að handjárna hann og í því hafi heyrst smellur. Hann kvað ekki um annað að ræða í stöðunni en taka hann tökum. Stefndi Friðrik skýrði svo frá fyrir dómi að aðeins hafi verið beitt þeim tökum sem nauðsynleg hafi verið til að koma stefnanda í handjárn. Hann mundi ekki eftir því að stefnandi hefði beðið um lögmann. Hann kvað að framkvæma hafi átt öryggisleit á stefnanda og ekki mundi hann eftir því að hann hefði beðið um lögmannsaðstoð. Stefndi Heimir skýrði svo frá fyrir dómi að stefnandi hafi neitað leit og öskrað. Hann kvað stefnanda hafa verið kynnt réttarstaða sín á leiðinni í bifreiðinni. Hann kvað stefnanda hafa virkað einkennilegur og þá kvað hann það venju að biðja menn að sýna í vasa sína, enda um öryggisráðstöfun að ræða. Kvað Heimir að lögreglubifreiðin hafi verið á ferð og hafi stefnandi verið æstur. Hann kvað þá ekki hafa beitt óþarflega mikilli hörku, en stefnandi hafi barist um og reynt að losa sig úr tökunum. Niðurstaða. Skilja verður málatilbúnað stefnanda á hinum stefndu lögreglumönnum á þann veg að byggt sé á því að þeir beri ábyrgð á líkamstjóni stefnanda eftir almennum skaðabótareglum. Kröfur stefnanda á hendur stefnda íslenska ríkinu byggjast á því að þar sem stefndu hafi valdið stefnanda tjóni í störfum sínum sem lögreglumenn beri stefndi íslenska ríkið bótaábyrgð á því á grundvelli reglunnar um vinnuveitandaábyrgð. Gerir stefnandi kröfur um óskipta bótaábyrgð allra stefndu. Í máli þessu er nægilega upplýst að stefnandi handleggsbrotnaði inni í lögreglubifreið er hinir stefndu lögreglumenn freistuðu þess að færa hann í handjárn. Stefnandi var grunaður um að hafa tekið bifreið ófrjálsri hendi og var hinum stefndu lögreglumönnum rétt að handtaka hann og færa til yfirheyrslu á lögreglustöð. Gerir stefnandi ekki athugasemdir við þetta mat stefndu. Ágreiningur aðila snýst um það hvort nauðsyn hafi borið til að leita á stefnanda í lögreglubifreiðinni og hvort honum hafi verið kynntur réttur hans sem handtekins manns til að njóta aðstoðar lögmanns. Heldur stefnandi því fram að ekki hafi verið heimilt að leita á honum án undangengins dómsúrskurðar. Stefndu halda því fram að sökum mótþróa stefnanda beri hann einn ábyrgð á tjóni sínu, en hann hafi sjálfur stofnað til átakanna með hátterni sínu og vímuefnaneyslu. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 er lögreglu heimilt ef ástæða er til að leita að vopnum eða öðrum hættulegum munum á hverjum þeim sem fjarlægður er eða handtekinn af lögreglu. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er lögreglu heimilt að leita á manni sem vistaður er í fangageymslu og taka til varðveislu muni sem hann hefur á sér og hann getur notað til þess að vinna tjóna á sjálfum sér eða öðrum. Fram kom í framburði hinna stefndu lögreglumanna að stefnandi hafi verið beðinn að sýna í vasa sína af öryggisástæðum og virðist ætlun þeirra hafa verið sú að ganga úr skugga um að stefnandi væri hvorki með sprautur né vopn í fórum sínum. Fram hefur komið að stefnandi var í annarlegu ástandi og jafnframt höfðu stefndu fengið fregnir af því að hann hefði sýnt ógnvekjandi framkomu þá skömmu áður. Þá hefur komið í ljós að stefnandi var undir áhrifum amfetamíns. Má því fallast á að ástæða hafi verið til, eins og atvikum málsins var háttað, að leita á stefnanda eða skora á hann að sýna fram á að hann hefði enga hættulega hluti meðferðis. Var stefnanda því skylt að hlýða fyrirmælum stefndu þar að lútandi. Fram hefur komið að stefnandi var kominn inn í lögreglubifreiðina þegar hann var beðinn um að sýna í vasa sína. Þá var upplýst við yfirheyrslur að lögreglubifreiðin var á ferð þegar stefndu tóku þá ákvörðun að setja stefnanda í handjárn sökum mótþróa hans. Verður að telja það gáleysi af hálfu stefndu að leita ekki á stefnanda áður en hann var færður inn í lögreglubifreiðina, enda mátti þeim vera ljóst af ástandi hans og lýsingu af viðbrögðum hans skömmu áður að brugðið gæti til beggja vona með viðbrögð hans við leitarbeiðni stefndu. Gera verður ráð fyrir að stefndu hafi sem lögreglumenn hlotið sérstaka þjálfun í að handjárna handtekna menn. Samkvæmt 2. mgr. 13. gr. lögreglulaga skulu handhafar lögregluvalds gæta þess að mönnum verði ekki gert tjón, óhagræði eða miski framar en óhjákvæmilegt er eftir því sem á stendur. Ekki mega þeir beita sakaðan mann harðræði fram yfir það sem lög heimila og nauðsynlegt er til að vinna bug á mótþróa hans gegn lögmætum aðgerðum. Fram hefur komið að stefnandi sýndi mikinn mótþróa og barðist um á hæl og hnakka. Stefndu voru hins vegar þrír og verður að ætla að sá liðsmunur hefði átt að duga til að yfirbuga stefnanda. Hafa ber í huga að lögreglubifreiðin var á ferð og bar stefndu við þær aðstæður að sýna ýtrustu varkárni. Afleiðingar aðgerða stefndu urðu hins vegar þær að stefnandi handleggsbrotnaði. Verður tjón stefnanda því rakið til gáleysis hinna stefndu lögreglumanna sem þeir bera allir ábyrgð á eftir almennum skaðabótareglum. Hinir stefndu lögreglumenn tóku þátt í lögregluaðgerð er stefnandi slasaðist og ber stefndi íslenska ríkið því skaðabótaábyrgð eftir reglunni um vinnuveitandaábyrgð. Eins og rakið hefur verið sýndi stefnandi mikinn mótþróa og sinnti ekki lögmætum fyrirmælum stefndu. Þykir stefnandi því að nokkru bera sjálfur ábyrgð á lemstrum sínum og verður hann af þeim sökum látinn bera þriðjung tjónsins. Ekki hefur að mati dómsins verið sýnt fram á með læknisfræðilegum gögnum að hátterni stefnanda eftir að hann slasaðist hafi tafið fyrir bata hans eða gert ástand hans verra en ella. Í máli þessu er ekki ágreiningur um þá niðurstöðu örorkunefndar að varanlegur miski stefnanda sé 15% og varanleg örorka 35%. Ágreiningur er hins vegar um þjáningabætur. Örorkunefnd var ekki falið að meta hvort stefnandi ætti rétt á þjáningabótum og byggir stefnandi því kröfu sína á því áliti Jónasar Hallgrímssonar, læknis, að stefnandi hafi verið veikur í skilningi skaðabótalaga í eitt ár frá slysdegi. Í áliti Jónasar kemur fram að stefnandi hafi hlotið slæmt brot og skemmd á taug. Megi ætla að eðlilegur vöxtur á tauginni frá skemmda svæðinu á upphandlegg og fram til fingra sé að lágmarki sex mánuðir. Síðan verði að ætla stefnanda aðra sex mánuði til endurhæfingar. Stefnandi hafi verið rúmliggjandi í samtals tíu daga vegna aðgerðarinnar. Þessu mati læknisins hefur ekki verið hnekkt og verður byggt á því við úrlausn málsins. Gerir stefnandi kröfu um greiðslu á kr. 334.920. Hámarksbætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga eru hins vegar kr. 266.000, en að mati dómsins þykir mega nota heimildarákvæði 3. gr. laganna in fine og víkja frá fjárhæðum þeim er greinir í 1 málslið 3. gr. Verður krafa stefnanda því tekin til greina. Ekki eru gerðar athugasemdir við kröfu stefnanda um bætur fyrir varanlegan miska og verður krafa hans um greiðslu á kr. 803.486 tekin til greina. Ágreiningur er um reikningsaðferð stefnanda að því er varðar varanlega örorku. Samkvæmt upplýsingum skattstjórans í Reykjavík námu tekjur stefnanda árið 1997 kr. 1.857.280 og árið 1998 kr. 1.757.768 eða samtals kr. 3.615.048. Lætur nærri að meðalmánaðartekjur stefnanda þessi ár hafi numið u.þ.b. kr. 150.000, eða kr. 1.807.524 á ársgrundvelli. Stefnandi miðar hins vegar við kr. 1.778.486 og þykir mega fallast á að sú viðmiðun sé í samræmi við ákvæði 7. gr. skaðabótalaga í því horfi sem hún var þegar stefnandi slasaðist. Verður krafa stefnanda um greiðslu á kr. 7.365.463 vegna varanlegrar örorku því tekin til greina. Samkvæmt framansögðu er fallist á að tjón stefnanda sé kr. 8.503.869 og með hliðsjón af því er áður segir um eigin sök stefnanda verða stefndu dæmdir in solidum til að greiða honum tvo þriðju þess eða kr. 5.669.246. Ber sú fjárhæð vexti samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 16. október 1998 til 25. apríl s.l., en dráttarvexti samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, en þann dag lá fyrir endanleg kröfugerð stefnanda. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Ólafs Sigurgeirssonar, hrl., kr. 900.000. Hjörtur O. Aðalsteinsson, héraðsdómari kvað upp dóminn. DÓMSORÐ: Stefndu, íslenska ríkið, Vigfús Guðmundsson, Friðrik Brynjarsson og Heimir S. Haraldsson, greiði in solidum stefnanda, Sigurði Jóhannessyni, kr. 5.669.246 ásamt vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 16. október 1998 til 25. apríl 2002, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá þeim tíma til greiðsludags. Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Ólafs Sigurgeirssonar, hrl., kr. 900.000.
|
Mál nr. 118/2010
|
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi, á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. febrúar 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 1. mars 2010. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 26. febrúar 2010, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 12. mars 2010 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst þess aðallega að varnaraðila verði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi til föstudagsins 26. mars 2010 klukkan 16 en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Sóknaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdóms og kemur aðalkrafa hans því ekki til meðferðar fyrir Hæstarétti. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 207/2012
|
Fjármálafyrirtæki Lán Skuldskeyting Handveð
|
B tók lán hjá G hf., síðar Í hf., í ágúst 2007. Til tryggingar skuldinni undirritaði hann handveðsyfirlýsingu þar sem hann setti bankanum að veði öll verðbréf, sem væru á tilteknum vörslureikningi hjá bankanum. Í október sama ár samþykkti bankinn skuldaraskipti að skuldabréfinu þannig að H ehf., síðar D ehf., sem var í eigu B, yfirtók skuldina. Vegna þessa undirritaði B nýja handveðsyfirlýsingu þar sem sett voru að veði öll verðbréf á sama vörslureikningi og var fyrri handveðsyfirlýsing hans ógilt. Í krafðist þess að viðurkennt yrði að öll verðbréf á tilteknum vörslureikningi B hjá bankanum væru til tryggingar skuld samkvæmt skuldabréfi útgefnu af B, en sem D ehf. hefði síðar gerst skuldari að fyrir skuldskeytingu, í samræmi við handveðsyfirlýsingu sem B hefði samþykkt í tenglum við skuldskeytinguna. Deildu aðilar um það hvort síðari handveðsyfirlýsing B væri í gildi, en B og D ehf. héldu því fram að nýtt lán hefði verið veitt í október 2007 í þágu H ehf. og með því hefði lán B verið greitt upp. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að frumkvæði að því að breytt hefði verið um aðild að lánssamningi B hefði komið frá honum sjálfum. Skjalið um skuldaraskiptin hefði verið skýrt og sá tilgangur ótvíræður að H ehf. kæmi í stað B að þegar veittu láni. Engin ný lán hefðu þannig verið veitt H ehf. Skipti þar engu þótt lánin hefðu við skuldaraskiptin fengið nýtt númer í kerfi bankans. Þá væri enga stoð að finna í gögnum málsins að önnur handveðsyfirlýsing sem B undirritaði síðar sama ár hefði, auk þess að vera til tryggingar endurgreiðslu yfirdráttarheimildar H ehf., átt að koma í stað veðs í vörslureikningi B. Óumdeilt væri að handveð hefði verið veitt í október 2007 í verðbréfum á vörslureikningi B sem hefði allt frá ágúst 2007 verið sviptur aðgangi að vörslureikningnum. Hefði hann ekki gert athugasemdir við það að verðbréf á reikningnum væru veðsett fyrr en liðið var tæpt ár frá því skuldskeyting og veðsetning vegna yfirdráttarheimildar hefði verið gerð, en því hefði hvorki verið lýst yfir af hálfu G hf. né Í hf. að veðtryggingin yrði gefin eftir. Var krafa Í hf. því tekin til greina.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Gunnlaugur Claessen og Ingibjörg Benediktsdóttir. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. mars 2012. Hann krefst þess aðallega að viðurkennt verði að öll verðbréf á vörslureikningi stefnda Birkis Leóssonar nr. 67634 hjá áfrýjanda séu til tryggingar skuld samkvæmt skuldabréfi útgefnu af stefnda Birki 8. ágúst 2007, upphaflega að fjárhæð 289.631 svissneskur franki og 28.636.884 japönsk jen, en sem stefndi Drómundur ehf., sem þá hét Hverafold ehf., gerðist skuldari að fyrir skuldskeytingu 15. október sama ár, í samræmi við handveðsyfirlýsingu sem stefndi Birkir samþykkti sem veðsali sama dag. Til vara krefst áfrýjandi að „báðum stefndu verði gert að þola að ógild sé áritun um skuldaraskipti ... 15. október 2007, um yfirtöku stefnda Drómundar ehf. ... á skuld stefnda Birkis“ samkvæmt fyrrgreindu skuldabréfi og að viðurkennt verði að stefndi Birkir sé „skuldari skuldabréfsins og ennfremur að handveðsyfirlýsing sú sem stefndi Birkir gaf út vegna þeirrar skuldar hinn 8. ágúst 2007 sé í gildi.“ Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og að áfrýjanda verði gert að greiða stefnda Birki málskostnað fyrir Hæstarétti. I Stefndi Birkir Leósson tók lán hjá Glitni banka hf. 8. ágúst 2007, sem var annars vegar að fjárhæð 289.631 svissneskur franki og hins vegar 28.636.884 japönsk jen. Í skuldabréfi vegna lántökunnar voru nefndar fjárhæðir sagðar jafnvirði 30.000.000 íslenskra króna, en höfuðstóll lánsins skyldi endurgreiddur í einu lagi í lok lánstímans sem var 36 mánuðir. Sama dag undirritaði Birkir handveðsyfirlýsingu til tryggingar skuldinni þar sem hann setti bankanum að veði öll verðbréf, hverju nafni sem nefndust, sem væru á vörslureikningi hans nr. 67634 í bankanum. Skyldi bankinn einn hafa aðgang að hinu veðsetta og mætti einungis hann ráðstafa bréfum á reikningnum og taka fé út af honum svo lengi sem veðsetning héldist. Veðsala væri á sama tíma óheimilt að framselja bréf á reikningnum eða veðsetja þau öðrum. Í tölvubréfi stefnda Birkis til Glitnis banka hf. 2. október 2007 sagði að hann velti fyrir sér „hvort ekki væri rétt að færa nýja lánið núna yfir á Hverafold ehf. eins og við vorum búin að tala um. Til að hafa þetta sem einfaldast mundum við ekkert hreyfa við veðinu þ.e. áfram nákvæmlega sama veð. Ætti þetta ekki að vera tiltölulega einfalt?“ Hverafold ehf., sem þarna var nefnd, er í eigu stefnda Birkis og ber nú nafn stefnda Drómundar ehf. Bankinn samþykkti beiðnina og þann 15. október 2007 var gerð yfirlýsing með fyrirsögninni „Áritun um skuldaraskipti“. Þar sagði meðal annars að bankinn samþykki skuldaraskipti að skuldabréfinu frá 8. ágúst sama ár „þannig að Hverafold ehf. ... verði framvegis skuldari að skuldabréfi þessu í stað fyrri skuldara sem var Birkir Leósson“. Sama dag var gefin út yfirlýsing með fyrirsögninni „Handveðsyfirlýsing. Handveðsetning verðbréfa vegna tiltekinnar skuldar“. Þar sagði meðal annar að sett væru að handveði öll verðbréf, hverju nafni sem nefndust, sem væru á vörslureikningi Birkis nr. 67634 hjá Glitni banka hf., sem hafi einn aðgang að hinu veðsetta. Þetta væri til tryggingar „neðangreindri skuld minni við Glitni banka hf.: CU lán nr. 0526-261572 og 0526-261574, útg. 08.08.2007.“ Undir yfirlýsinguna ritaði stefndi Birkir samþykki sitt sem veðsali og einnig fyrir hönd nýja skuldarans, Hverafoldar ehf. Fram er komið að eftir það var Birki afhent frumrit eldri handveðsyfirlýsingarinnar frá 8. ágúst 2007, en á hana hafði verið stimplað að hún væri ógild. Hverafold ehf. bárust síðan tvö skjöl frá bankanum, dagsett 31. október 2007, með fyrirsögninni „lánveiting“. Í öðru þeirra var tilgreint „lánsnúmer Glitnis banka hf.: 06CU261722“, sem væri vegna láns á 289.631 svissneskum franka, og á hinu var sami texti en lánsnúmerið 06CU261723 vegna láns á 28.636.884 japönskum jenum. Í fyrrnefnda skjalinu sagði í lokin: „skuldaraskipti. var lán nr. 261572“, en í því síðarnefnda var sami texti en eldra lánsnúmer sagt vera 261574. Stefndi Birkir fékk einnig send tvö skjöl frá bankanum, dagsett 31. október 2007, sem báru fyrirsögnina „greiðsla á láni“. Þar voru tilgreind sömu nýju lánsnúmer bankans og áður var getið, en eftir það komu fyrir orðin „uppgreiðsla“ á fyrrnefndum fjárhæðum og „skuldaraskipti“. Stefndi Birkir sendi Glitni banka hf. tölvubréf 20. október 2007 með fyrirspurn um hvort hann gæti fengið takmarkaðan aðgang að áðurnefndum reikningi sínum nr. 67634 „þannig að ég gæti fært til eignir innan vörslureikningsins án sérstakrar heimildar frá ykkur en ekki tekið út af vörslureikningnum nema með heimild.“ Í ódagsettu minnisblaði starfsmanna bankans sagði um þetta að Birki hafi í símtali verið tjáð að ekki væri unnt að verða við þessu. Málið yrði þó kannað nánar, en ekkert frekar liggur fyrir um það. Í sama bréfi óskaði Birkir fyrir hönd Hverafoldar ehf. eftir yfirdráttarheimild fyrir 500.000 bandaríkjadölum „þannig að ég gæti stokkið til og keypt bréf ef ég tel að markaður sé í lágmarki“. Bankinn varð við erindinu og 26. nóvember 2007 gaf Hverafold ehf. út skjal með fyrirsögninni: „Handveðsyfirlýsing. Handveðsetning verðbréfa. Allsherjarveð“, þar sem Glitni banka hf. voru veðsett öll verðbréf á vörslureikningi félagsins nr. 70685 hjá honum. Undir handveðsyfirlýsinguna ritaði stefndi Birkir fyrir hönd Hverafoldar ehf. Fram er komið að vegna mistaka starfsmanna áfrýjanda í maí 2009 í tengslum við tilfærslu Birkis á fjármunum milli einkahlutafélaga sinna glataði áfrýjandi veðrétti samkvæmt þessari yfirlýsingu í verðbréfum á áðurnefndum vörslureikningi Hverafoldar ehf. og er ekki um það deilt í málinu. Glitnir banki hf. sendi stefnda Birki tölvubréf 5. október 2008 þar sem sagði að „við árlega yfirferð á tryggingum hér hjá bankanum kom í ljós að handveðsyfirlýsingar þær sem hér voru skráðar hjá okkur voru ekki fullnægjandi að mati bankans.“ Með bréfinu fylgdi ný handveðsyfirlýsing til undirritunar. Stefndi svaraði erindinu 13. sama mánaðar og kvaðst ekki mundu leggja fram frekari veð fyrir Drómund ehf., áður Hverafold ehf. Nokkrum dögum fyrr eða 7. október 2008 hafði Fjármálaeftirlitið tekið yfir vald hluthafafundar í Glitni banka hf. og vikið stjórn hans frá. Jafnframt því var áfrýjandi settur á fót og fékk upphaflega nafnið Nýi Glitnir banki hf. Yfirtók hann 14. október 2008 hluta eigna og skuldbindinga eldri bankans, þar á meðal kröfu vegna áðurnefnds skuldabréfs 8. ágúst 2007. Áfrýjandi sendi stefnda Birki bréf 5. nóvember 2008 þar sem sagði að í skjalageymslu bankans hefði fundist handveðsyfirlýsing, sem hafi komið í stað þeirrar upphaflegu frá 8. ágúst 2007. Með þessu var vísað til áðurnefndrar handveðsyfirlýsingar 15. október 2007. Var hún sögð hafa mislagst með öðrum gögnum í skjalageymslu og var stefndi beðinn velvirðingar á mistökunum. Málsaðilar áttu ýmis samskipti eftir þetta vegna ágreinings, sem upp var kominn milli þeirra og átti rætur að rekja til fyrrnefndrar lántöku stefnda Birkis 8. ágúst 2007. Sá síðarnefndi beindi málinu til úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki, sem starfar samkvæmt 19. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Úrskurður hennar 12. nóvember 2010 varð á þann veg að áfrýjanda væri skylt að færa alla erlenda hlutabréfaeign og inneign í erlendum hlutabréfasjóðum á vörslureikningi Birkis nr. 67634 yfir á óbundinn vörslureikning hans hjá áfrýjanda. Áfrýjandi undi ekki þeirri niðurstöðu og höfðaði málið í kjölfarið. Í meginatriðum reisir hann kröfur sínar á því að skuldaraskipti hafi orðið í október 2007 að láni, sem stefndi Birkir tók hjá Glitni banka hf. 8. ágúst sama ár þannig að einkahlutafélag í hans eigu, Hverafold ehf., hafi komið í hans stað. Í tengslum við það hafi ný handveðsyfirlýsing verið gefin út 15. október 2007 í stað hinnar fyrri sökum þess að nýr skuldari hafi tekið við láninu. Sama veð hafi staðið samkvæmt henni til tryggingar láninu og áður og ekkert hafi gerst eftir síðastnefndan dag sem haggi við gildi handveðssetningarinnar. Yfirlýsingin beri með sér að veðið sé til tryggingar á skuld sem stofnað var til 8. ágúst 2007, en tilvísun í yfirlýsingunni í lánanúmer sé vegna innra kerfis lánveitandans og skipti efnislega ekki máli. Stefndu halda á hinn bóginn fram að nýtt lán hafi verið veitt í október 2007 í þágu Hverafoldar ehf. og með því hafi eldra lán stefnda Birkis verið greitt upp. Þetta sé staðfest á kvittunum frá Glitni banka hf. 31. október 2007 þar sem fram komi að eldra lán hafi verið greitt upp og númer á nýjum lánum Hverafoldar ehf. séu önnur en eldri lánsnúmer. Þá hafi handveðssetning á vörslureikningi Hverafoldar ehf. 26. nóvember 2007 leyst yfirlýsinguna frá 15. október sama ár af hólmi, en sú síðarnefnda hafi aðeins átt að gilda tímabundið. Um það hafi verið munnlegt samkomulag. Ef ekki verði á það fallist beri að líta til þess að stefndu hafi skorað á áfrýjanda að leggja frumrit yfirlýsingarinnar frá 15. október 2007 fram í málinu, en við því hafi hann ekki orðið. Beri því að leggja til grundvallar að hún hafi verið ógilt af veðhafa eins og upphaflega yfirlýsingin frá 8. ágúst 2007. II Af hálfu áfrýjanda er sú skýring fram komin að þrátt fyrir að skuldabréf 8. ágúst 2007 sé aðeins eitt hafi lán stefnda Birkis fengið tvö númer í tölvukerfi Glitnis banka hf. þar eð um lán í tveimur gjaldmiðlum hafi verið að ræða. Ný lánsnúmer hafi síðan verið tekin upp í kerfi bankans sökum þess að nýr skuldari kom í stað hins fyrri, en eldri lánsnúmer verið tekin upp aftur þegar ágreiningur aðilanna í þessu máli var kominn upp. Að framan var getið bréfs stefnda Birkis til Glitnis banka hf. 2. október 2007, en frumkvæði var komið frá þeim fyrrnefnda um að breytt yrði aðild að lánssamningnum 8. ágúst sama ár. Skjalið með fyrirsögninni „áritun um skuldaraskipti“ var skýrt og sá tilgangur ótvíræður að Hverafold ehf. kæmi í stað Birkis sem skuldari að þegar veittu láni. Engin ný lán voru veitt Hverafold ehf. 15. október 2007 þegar yfirlýsingin um skuldskeytingu var gerð eða 31. sama mánaðar þegar sú gjörð var skráð í tölvukerfi í Glitni banka hf. Hvað sem leið aðferð bankans til að halda utan um kröfur í kerfi sínu, sem birtist meðal annars í nýjum lánsnúmerum við skuldaraskiptin, eru engin efni til að veita því sérstakt vægi við úrlausn ágreinings málsaðila. Að virtri yfirlýsingunni um skuldaraskipti og skýrum tilgangi aðila lánssamningsins geta fyrrnefnd skjöl 31. október 2007 engu máli skipt, en í þeim koma í senn fyrir orð eins og „lánveiting“ og „skuldaraskipti“. Í áðurnefndu tölvubréfi stefnda Birkis 2. október 2007 var tekið fram að veð yrði hið sama og áður og enginn fyrirvari gerður um það. Ljósrit undirritaðrar handveðsyfirlýsingar 15. október 2007 er meðal málskjala, sem sýnir að sú ráðagerð gekk eftir. Efni hennar er óumdeilt, en ágreiningur málsaðila stendur meðal annars um hvort hún hafi eftir það fallið niður sökum þess að önnur handveðsyfirlýsing 26. nóvember 2007 hafi komið í hennar stað samkvæmt áður gerðu samkomulagi eða hún verið ógilt af öðrum ástæðum. Varðandi fyrrnefnda atriðið er þess að gæta að handveðssetning 26. nóvember 2007 var til komin vegna beiðni Hverafoldar ehf. um yfirdráttarheimild að fjárhæð 500.000 bandaríkjadalir og var til tryggingar endurgreiðslu þess láns. Stefndi Birkir ritaði fyrirvaralaust undir handveðsyfirlýsingu þann dag af hálfu félagsins. Gögn málsins veita því enga stoð að þetta veð hafi að auki átt að koma í stað veðs í vörslureikningi Birkis nr. 67634 hjá Glitni banka hf. og síðar áfrýjanda, sem var til tryggingar öðru láni, eða að sú veðsetning hafi einungis átt að gilda tímabundið. Stefndu hafa sönnunarbyrði fyrir þessari staðhæfingu og verða að bera halla af því að sú sönnun hefur ekki tekist. Varðandi þá málsvörn stefndu að handveðssetningin 15. október 2007 hafi fallið niður af öðrum ástæðum verður litið til þess að allt frá ágúst 2007 hefur stefndi Birkir verið sviptur aðgangi að vörslureikningi sínum nr. 67634 og hefur ekki haft ráðstöfunarheimild yfir þeim verðbréfum, sem þar eru vistuð, þótt sérstakt samþykki veðhafa virðist hafa komið til í einhverjum tilvikum. Hann gerði þó engar athugasemdir við það að verðbréf á reikningnum væru veðsett fyrr en í kjölfar áðurnefnds bréfs Glitnis banka hf. 5. október 2008 um að bankinn þyrfti frekari tryggingar, en þá var liðið nær heilt ár frá því áðurnefnd skuldskeyting og veðsetning vegna yfirdráttarheimildar var gerð. Hvorki fyrir né eftir þessi atvik verður séð að Glitnir banki hf. eða síðar áfrýjandi hafi lýst yfir eða gefið til kynna að umrædd veðtrygging yrði gefin eftir. Verður ekki fallist á með stefndu að þeir hafi haft réttmæta ástæðu til að skýra samskipti sín við veðhafana á þann veg að slík viljayfirlýsing fælist í þeim þannig að handveðsetningin væri fallin niður. Stefndu bera því sérstaklega við að þeir hafi skorað á áfrýjanda að leggja fram frumrit handveðsyfirlýsingar 15. október 2007 en hann ekki orðið við því. Réttur áfrýjanda væri þar með niður fallinn. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti var af hans hálfu greint frá því að yfirlýsingin hafi ekki fundist við leit. Í bréfi áfrýjanda 5. nóvember 2007 kom fram að sama yfirlýsing hafi þá fundist og því væri ekki þörf á frekari tryggingum, en hún virðist nú hafa mislagst á ný hjá honum. Hér ber að gæta að því að óumdeilt er að handveð var veitt 15. október 2007 í verðbréfum á vörslureikningi stefnda Birkis nr. 67634. Samningur um handveðssetningu getur verið hvort heldur skriflegur eða munnlegur og réttur samkvæmt honum er ekki bundinn við ákveðið form eða handhöfn frumrits veðskjals. Veðsali skal á hinn bóginn sviptur umráðum hins veðsetta, sbr. 3. mgr. 1. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð. Áður er fram komið að stefndi Birkir var sviptur aðgangi að vörslureikningi nr. 67634 og er þessi málsástæða stefndu því haldlaus. Í málatilbúnaði stefndu er vísað til 2. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn, en samkvæmt henni geti lánveitandi ekki einhliða breytt skilmálum ábyrgðarsamnings ábyrgðarmanni í óhag. Þessi lög höfðu ekki tekið gildi þegar atvik málsins urðu síðla árs 2007 og getur þessi málsástæða þegar af þeirri ástæðu ekki leitt til þess að kröfur stefndu nái fram að ganga. Ekkert annað er fram komið sem getur heldur leitt til þeirrar niðurstöðu. Samkvæmt öllu framanröktu verður aðalkrafa áfrýjanda tekin til greina. Fyrir Hæstarétti hnikaði hann til orðalagi kröfunnar án þess að um efnisbreytingu væri að ræða og verður ekki fallist á mótmæli stefndu gegn því að sú breyting fái komist að. Stefndu verða dæmdir til að greiða óskipt áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og nánar segir í dómsorði. Það athugast að eftir afhendingu greinargerðar til Hæstaréttar lagði áfrýjandi fram tvö ný skjöl með bréfi 22. júní 2012, en bréfið felur í raun í sér viðbótargreinargerð hans í málinu. Þetta er andstætt 156. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og er aðfinnsluvert. Dómsorð: Viðurkennd er krafa áfrýjanda, Íslandsbanka hf., um að öll verðbréf á vörslureikningi stefnda Birkis Leóssonar nr. 67634 hjá áfrýjanda séu til tryggingar skuld samkvæmt skuldabréfi útgefnu af stefnda Birki til Glitnis banka hf. 8. ágúst 2007, upphaflega að fjárhæð 289.631 svissneskur franki og 28.636.884 japönsk jen, en sem stefndi Drómundur ehf. gerðist skuldari að fyrir skuldskeytingu 15. október 2007, í samræmi við handveðsyfirlýsingu sem stefndi Birkir samþykkti sem veðsali síðarnefndan dag. Stefndu greiði óskipt áfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 10. febrúar 2012. Mál þetta, sem dómtekið var hinn 30. nóvember sl., var endurupptekið og flutt að nýju 30. janúar sl. og dómtekið þann dag,var höfðað fyrir dómþinginu af Íslandsbanka hf., Kirkjusandi 2, Reykjavík, á hendur Birki Leóssyni, Fannafold 176, Reykjavík, og Drómundi ehf., Fannafold 176, Reykjavík, með stefnu áritaðri um birtingu hinn 5. apríl 2011. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær aðallega, að viðurkennt verði að vörslureikningur stefnda, Birkis Leóssonar, nr. 67634 hjá stefnanda, sé til tryggingar skuld samkvæmt skuldabréfi útgefnu af stefnda Birki til stefnanda hinn 8. ágúst 2007, upphaflega að fjárhæð 289.631 svissneskur franki og 28.636.884 japönsk jen (þá að jafnvirði 30.000.000 króna), en sem stefndi Dómundur (sem hét þá Hverafold ehf.) gerðist skuldari að fyrir skuldskeytingu hinn 15. október 2007, í samræmi við handveðsyfirlýsingu, sem stefndi Birkir samþykkti sem veðsali hinn 15. október 2007. Til vara krefst stefnandi þess, að báðum stefndu verði gert að þola að ógild sé áritun um skuldaraskipti (skuldskeytingu), dagsett 15. október 2007, um yfirtöku stefnda Drómundar ehf. (þá Hverafoldar ehf.) á skuld stefnda Birkis samkvæmt skuldabréfi, dagsettu 8. ágúst 2007, upphaflega að fjárhæð 289.631 svissneskur franki og 28.636.884 japönsk jen (þá að jafnvirði 30.000.000 króna) og að því til samræmis verði viðurkennt að stefndi Birkir sé skuldari skuldabréfsins og enn fremur að handveðsyfirlýsing sú sem stefndi Birkir gaf út vegna þeirrar skuldar hinn 8. ágúst 2007 sé í gildi. Stefnandi krefst og málskostnaðar úr hendi stefndu, að skaðlausu. Dómkröfur stefndu eru þær, að stefndu verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða stefndu, hvorum um sig, málskostnað að mati réttarins. II Málavextir eru þeir, að hinn 8. ágúst 2007, gaf stefndi Birkir út skuldabréf til stefnanda í erlendum gjaldmiðlum, samtals að jafnvirði 30.000.000 króna. Annars vegar var skuldabréfið í 289.631 svissneskum frönkum og hins vegar í 28.638.884 japönskum jenum. Samhliða, hinn 8. ágúst 2007, skrifaði stefndi undir handveðsyfirlýsingu, um að vörslusafn nr. 67634 hjá stefnanda í eigu stefnda hafi verið veðsett til tryggingar áðurnefndu skuldabréfi. Nánar tiltekið segir í handveðsyfirlýsingunni að vörslureikningurinn sé settur að handveði til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á „óútgef[nu] skuldabréf[i] í erlendum gjaldmiðlum“, og er síðan vísað til ofangreindra fjárhæða í umræddum myntum og að greiðandi lánsins verði stefndi Birkir. Þar sem skuldabréfið sé í tveimur erlendum myntum hafi hvor mynt fengið sérstakt lánsnúmer í tölvukerfi bankans, 526-261572 og 526-262574. Á vörslureikningi stefnda Birkis voru og eru skráð tiltekin rafræn verðbréf í eigu hans, sem Glitnir banki hf. hafði í sinni umsjá og eru nú í umsjón stefnanda, auk þess sem ýmsar fjármunafærslur eru þar skráðar, eins og t.d. greiddur arður af hlutabréfum og jöfnunarhlutir. Stefnandi kveður, að í október 2007 hafi stefndi óskað eftir því við starfsmenn stefnanda að heimiluð yrði skuldskeyting á fyrrnefndu skuldabréfi þannig að greiðandi yrði stefndi Hverafold ehf., nú Drómundur ehf., sem sé eignarhaldsfélag í eigu stefnda. Í samtölum við starfsmann stefnanda hafi stefndi tekið skýrt fram að ekki yrði hreyft við veðinu sem væri til tryggingar skuldabréfinu. Þannig yrði verðbréfaeign á vörslureikningi nr. 67634 í persónulegri eigu stefnda en til tryggingar skuldabréfinu þrátt fyrir skuldskeytinguna. Þetta komi skýrt fram í tölvupósti sem stefndi Birkir hafi sent bankanum hinn 2. október 2007, en þar segi m.a orðrétt: „Ég var að velta fyrir mér hvort ekki væri rétt að færa nýja lánið núna yfir á Hverafold ehf. eins og við vorum búin að tala um. Til að hafa þetta sem einfaldast mundum við ekkert hreyfa við veðinu þ.e. áfram nákvæmlega sama veð. Ætti þetta ekki að vera tiltölulega einfalt?“ Bankinn hafi samþykkt beiðni stefnda hinn 9. október 2007, enda yrði vörslusafn nr. 67634 áfram handveðsett bankanum til tryggingar skuldabréfinu. Hinn 15. október 2007 voru árituð á skuldabréfið skuldaraskipti, undirrituð af stefnda bæði sem fyrri skuldara og fyrir hönd hins nýja skuldara, stefnda Drómundar ehf. Sama dag undirritaði stefndi Birkir handveðsyfirlýsingu þar sem vörslusafn nr. 67634 var handveðsett til tryggingar skuldinni, þ.e. skuld Drómundar ehf., samkvæmt skuldabréfinu. Í handveðsyfirlýsingunni er skuldin samkvæmt skuldabréfinu tilgreind sem „CU- lán nr. 0526-261572 og 0526-261574, útg. 08.08.2007“, sem hafi verið númerin sem lánin hafi fengið í tölvukerfi bankans. Stefndi Birkir ritaði undir handveðsyfirlýsinguna bæði fyrir hönd stefnda Hverafoldar ehf. og einnig persónulega sem veðsali. Í kjölfar hafi skuldaraskiptin verið framkvæmd í tölvukerfi bankans. Framkvæmdin hafi verið með þeim hætti að skuldaraskiptin hafi verið keypt inn í kerfi bankans fyrir hverja mynt og á móti felld úr kerfinu á fyrri greiðanda. Á öllum skjölum úr tölvukerfi stefnanda komi skýrt fram að um skuldaraskipti hafi verið að ræða og sérstaklega vísað til lánanúmeranna tveggja sem skuldabréfið hafði fengið í kerfi bankans. Engar fjárhæðir voru tilgreindar og engin ný skuldabréf voru gefin út. Í kjölfar skuldaraskiptanna hafi lánin fengið tímabundið önnur lánsnúmer í kerfi bankans, en eftir að breytingar hafi verið gerðar á tölvukerfinu hafi lánin fengið upprunaleg lánsnúmer, nánar tiltekið í desember 2008. Hinn 23. október 2008 óskaði stefnandi eftir því í tölvupósti að stefndi Birkir undirritaði nýja handveðsyfirlýsingu fyrir hönd skuldara skuldabréfsins, Drómundar ehf., þar sem vörslusafn nr. 67634 yrði til tryggingar títtnefndu erlendu láni. Í tölvupósti stefnanda til stefnda kom fram að ástæða beiðninnar væri að við árlega yfirferð hjá bankanum á tryggingum hafi komið í ljós að skráðar handveðsyfirlýsingar hafi ekki verið fullnægjandi að mati bankans. Beiðninni var hafnað af hálfu stefnda. Stefndi hélt því m.a. fram að við skuldaraskiptin hefði upphaflega skuldabréfið verið greitt upp, og vísaði til útprentunar úr tölvukerfi bankans, dagsettu 31. október 2007, þrátt fyrir að á þeim útprentunum kæmi greinilega fram að um skuldaraskipti væri að ræða. Nokkrum vikum síðar, nánar tiltekið hinn 5. nóvember 2008, tilkynnti stefnandi stefnda að eftir að beiðnin um undirritun nýrra skjala hefði verið send, hefði handveðsyfirlýsingin frá 15. október 2007 komið í ljós, en hún hefði mislagst í skjalaveri bankans. Í tilkynningunni kom fram að stefnandi liti svo á að handveðsyfirlýsingin væri í fullu gildi sem trygging fyrir skuldinni samkvæmt skuldabréfinu. Þrátt fyrir ítrekaða fundi og bréfaskipti milli stefnanda og stefnda Birkis féllst stefndi ekki á að umrædd handveðsyfirlýsing frá 15. október 2007 stæði til tryggingar því láni sem stefndi hafði tekið persónulega hinn 8. ágúst 2007, en síðar hafi verið gerð skuldaraskipti á. Stefndu kveða, að hinn 31. október 2007, hafi stefndi, Drómundur ehf., greitt þau lán sem síðari handveðsyfirlýsingin hafi átt að tryggja og samhliða stofnað til nýrrar skuldbindingar við bankann með andvirði tveggja nýrra lána Drómundar ehf., númer 06CU261722 og 06CU261723. Nýju lánin hafi hvorki haft lánanúmer né útgáfudag, sem fallið hafi að framangreindri hansveðsyfirlýsingu frá 15. október 2007, sem þar með hafi fallið úr gildi. Skömmu síðar, hinn 26. nóvember 2007, hafi stefndi, Drómundur ehf., gefið út handveðsyfirlýsingu til bankans þar sem öll verðbréf félagsins, sem voru í vörslum bankans, voru veðsett til tryggingar öllum skuldum félagsins við bankann, þ. á m. hinum nýju lánum, en ekki einungis í tilefni af sérstökum viðskiptum Drómundar ehf. og bankans á þeim tíma, eins og stefnandi haldi fram. Eignir stefnda Birkis hafi því ekki lengur staðið til tryggingar skuldbindingum Drómundar ehf. við bankann heldur einungis eignir félagsins sjálfs, sem á þeim tíma hafi verið taldar fyllilega nægjanlegar. Stefndu halda því fram að svo virðist sem bankinn hafi í lok maí ógilt hjá sér handveðsyfirlýsinguna frá 26. nóvember 2007 og eftir það talið sig hafa misst tryggingar sínar. Deila aðila, sem mál þetta sé sprottið af hafi hafist eftir að stefndi Birkir hafi hafnað beiðni bankans um að undirrita nýja handveðsyfirlýsingu. Stefndu kveða, að allan október og fram í nóvember 2008 hafi Glitnir banki hf. og síðan stefnandi haldið því fram að handveðsyfirlýsingin, sem Birkir gaf út 8. ágúst 2007, væri ógild þrátt fyrir að hún hefði verið ógilt í október 2007. Glitnir banki hf. hafi, 7. október 2008, sent stefnda Birki í tölvupósti ljósrit af ljósriti af frumriti handveðsyfirlýsingarinnar frá 8. ágúst 2007, þar sem hún virtist vera gild. Einnig hafi bankinn sent svokallað „veðkall“ með hótun um gjaldfellingu lána og að gengið yrði að eignum. Þetta hafi bankinn gert án þess að nokkur þau ákvæði væru í skuldaskjölum og handveðsyfirlýsingum, sem bankinn hafi talið í gildi, sem heimilað hafi gjaldfellingu eða að gengið yrði að veðum meðan lánin væru í skilum. Á þessum tíma hafi einnig verið deilt um aðra handveðsyfirlýsingu, sem bankinn hafi einnig talið sig hafa til tryggingar skuldum stefnda Drómundar ehf., en úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki hafi hafnað þeirri túlkun Íslandsbanka með úrskurði í máli nr. 55/2009. Stefndi Birkir kveðst hafa haft undir höndum frumrit handveðsyfirlýsingarinnar frá 8. ágúst 2007, sem bankinn hafi stimplað sem ógilt og sent honum. Á fundi með fulltrúum stefnanda hinn 22. október 2008 hafi stefndi Birkir látið vita um þetta. Þrátt fyrir það hafi stefnanda ekki verið haggað, enda hafi það staðið í kerfum Glitnis banka hf., sem stefnandi hafði tekið yfir, að þessi handveðsyfirlýsing væri enn í fullu gildi. Stefndi Birkir kveður að það hafi loks verið hinn 5. nóvember 2008, að stefnandi hafi viðurkennt að handveðsyfirlýsingin frá 8. ágúst 2007 hefði verið ógilt. Þá hafi stefnandi hins vegar dregið fram aðra ógilda handveðsyfirlýsingu frá 15. október 2007, og haldið því fram að hún væri í gildi og hefði mislagst í upphafi með öðrum gögnum í skjalaveri bankans og bankinn því ekki vitað af tilvist hennar í rúmt ár. Stefndu kveða að á fundi 4. desember 2008 hafi stefndi Birkir sýnt þáverandi lögmanni stefnanda kvittanir Glitnis banka hf., dagsettar 31. október 2007, fyrir uppgreiðslu lána þeirra sem handveðsyfirlýsingin frá 15. október 2007 hafi tryggt og kvittanir fyrir nýjum lánum Drómundar ehf. þann sama dag. Með tölvupósti 22. desember 2008 hafi lögmaður stefnanda látið stefnda Birki vita að hann hefði farið yfir málið með starfsmönnum stefnanda og stefnandi hefði í ljósi þess ákveðið að breyta gögnum í bókum sínum í þeim tilgangi að endurvekja eldra lánanúmer gagngert í þeim tilgangi að láta líta út fyrir að lánin féllu undir handveðsyfirlýsinguna frá 15. október 2007, og að stefnandi ætti því hina tilgreindu veðtryggingu. Þetta virðist stefnandi hafa gert 19. desember 2008, undir þeim formerkjum að ekki hafi verið um greiðslu að ræða 31. október 2007 heldur hafi lánin þá einungis fengið um tíma ný lánanúmer og nýjan útgáfudag, vegna breytinga á tölvukerfi bankans, en hafi nú fengið í tölvukerfi stefnanda upphafleg lánanúmer og útgáfudag og handveðsetningin væri því í fullu gildi. Stefndi Birkir mótmælti þessu með tölvuskeyti 29. desember 2008. Í kjölfar þess að skuldabréfið fékk aftur upprunalegt lánsnúmer í tölvukerfi bankans í desember 2008 neitaði stefndi f.h. Drómundar ehf. að veðið væri til tryggingar skuldinni, sbr. bréf, dagsett 12. maí 2009. Stefndu kveðast hafa neitað að greiða vaxtagjalddaga umræddra lána, þar sem stefnandi hefði einhliða breytt lánanúmerunum án samþykkist stefndu og einnig breytt útgáfudegi þeirra. Stefndu hafi því ekki vilja gefa stefnanda tilefni til þess að halda því fram að þeir hefðu samþykkt þetta með því að greiða af lánunum. Í mars 2010 óskaði stefndi eftir því að öll erlend hlutabréfaeign og allir erlendir hlutabréfasjóðir á vörslureikningi nr. 67634 yrðu fluttir yfir á annan vörslureikning í eigu stefnda. Sendi hann kvörtun til úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki um málið í apríl 2010, þar sem hann gerði kröfu um að eignir á umræddum vörslureikningi yrðu afhentar honum. Hinn 12. nóvember 2010 komst úrskurðarnefndin að þeirri niðurstöðu að umræddur vörslureikningur nr. 67634 stæði ekki til tryggingar skuld Drómundar ehf. samkvæmt þeim lánanúmerum sem skuldabréfið fékk í kjölfar skuldskeytingarinnar hinn 15. október 2007. Bankinn ætti því að afhenda stefnda eignir á vörslureikningnum. Hinn 9. desember 2010 tilkynnti bankinn að hann sætti sig ekki við úrskurðinn og myndi bera málið undir dómstóla. Hinn 21. janúar 2011 sendi stefnandi bréf til stefnda Birkis, sem fyrirsvarsmanns stefnda Drómundar ehf. Í bréfinu voru útlistuð sjónarmið bankans um að vörslureikningur nr. 67634 stæði sannarlega til tryggingar skuldabréfi því sem upphaflega var gefið út af stefnda persónulega. Í bréfinu var skorað á stefnda Drómund ehf. að standa skil á gjaldfallinni fjárhæð skuldabréfsins. Með bréfi stefnda f.h. Drómundar ehf. til bankans, dagsettu 27. janúar 2011 var kröfu bankans um greiðslu hafnað. Í stefnu tekur stefnandi það sérstaklega fram, að hinn 26. nóvember 2007 hafi Drómundur ehf. sett vörslureikning nr. 70685 í eigu félagsins að handveði til tryggingar öllum skuldum og öðrum fjárskuldbindingum félagsins við stefnanda. Veðsetning þessi hafi tengst yfirdráttarláni Drómundar ehf. að fjárhæð 500.000 Bandaríkjadollarar sem félagið hafi fengið hjá stefnanda í nóvember 2007 og hafi því ekkert haft með veðsetningu á vörslureikningi nr. 67634 að gera, eins og stefndi hafi byggt á í bréfaskiptum sínum. Handveðsyfirlýsingin frá 26. nóvember 2007 hafi verið felld úr gildi í maí 2008, í kjölfar þess að ákveðnar eignir á vörslureikningi stefnda Drómundar ehf. hafi verið færðar yfir á vörslureikning Fjár ehf., sem sé annað eignarhaldsfélag í eigu stefnda Birkis. Samhliða hafi verið gerð ný handveðsyfirlýsing um vörslureikning Fjár ehf. Útskýring þessi sé sett fram til að fyrirbyggja misskilning , sem m.a. hafi komið upp hjá úrskurðarnefndinni. III Stefnandi byggir kröfu sína á því, að handveðsyfirlýsing, dagsett 15. október 2007, sem gefin var út af stefnda Birki persónulega og f.h. stefnda, Drómundar ehf., sé í gildi. Stefnandi byggir á því að hann hafi veitt stefnda Birki persónulega erlent lán sem tryggt hafi verið með veði í verðbréfum í hans eigu sem séu geymd á vörslureikningi nr. 67634 hjá stefnanda. Eftir lánveitinguna hafi stefnandi samþykkt, að beiðni stefnda, að félag í hans eigu tækist á hendur greiðsluskyldu á láninu. Skilyrði fyrir því hafi verið að engin breyting yrði gerð á veðsetningu verðbréfa stefnda. Skuldabréfið sé enn ógreitt og stefnandi hafi aldrei samþykkt að gefa eftir tryggingar sínar fyrir láninu. Skuldskeyting á láninu hafi orðið 15. október 2007, samanber áritun á skuldabréfið. Samdægurs hafi stefndi Birkir undirritað handveðsyfirlýsingu í tengslum við skuldskeytinguna þar sem stefndi hafi samþykkt að vörslureikningurinn stæði enn til tryggingar láninu frá 8. ágúst 2007. Í handveðsyfirlýsingunni sé vísað til láns frá 8. ágúst 2007 með lánanúmerin 261572 og 261574, sem eins og að ofan greinir hafi verið þau tilvísunarnúmer sem lánið hafi fengið í tölvukerfi bankans, samkvæmt skuldabréfinu. Stefnandi telur augljóst að með þessari tilgreiningu sé verið að vísa til lánsins samkvæmt skuldabréfinu útgefnu af stefnda Birki hinn 8. ágúst 2007, enda ekki um neitt annað skuldabréf að ræða útgefið af stefnda Birki til stefnanda þann dag. Við skuldskeytinguna 15. október 2007 hafi ekki verið gefið út nýtt skuldabréf eða önnur skuldaskjöl heldur hafi upphaflega skuldabréfið verið áritað um skuldskeytingu. Stefnandi hafnar alfarið þeim málatilbúnaði stefndu að lánið hafi verið greitt upp hinn 31. október 2007. Skjöl sem stefndu vísa til hvað þetta varðar séu útprentanir úr tölvukerfi bankans, þar sem verið sé að framkvæma skuldskeytinguna í samræmi við áritunina á skuldabréfið hinn 15. október 2007. Það komi skýrt fram á öllum umræddum útprentunum að um skuldaraskipti hafi verið að ræða. Tilvísun stefnda til „greiðslukvittunar“ frá 31. október 2007, sem skilríkis fyrir greiðslu skuldabréfsins sé því sett fram gegn betri vitund, enda stefnda ljóst að þann dag hafi skuldin ekki verið greidd. Málatilbúnaður stefnda feli í sér tilraun til að snúa út úr orðalagi sem komi fram í umræddum útprentunum úr útlánakerfi stefnanda, þar sem talað sé um „greiðslu á láni“ og „uppgreiðslu“, en í því samhengi horfi stefndu alfarið framhjá því að í sömu útprentun komi fram að um „skuldaraskipti“ sé að ræða. Í samþykki stefnanda fyrir skuldskeytingunni hafi eingöngu falist að bankinn hafi gefið eftir kröfu sína á hendur stefnda persónulega á þeirri forsendu að sama trygging væri fyrir láninu áfram. Eins og fyrr segi hafi aldrei neitt nýtt skuldabréf verið gefið út, heldur eingöngu vísað til skuldabréfsins sem gefið hafi verið út af stefnda hinn 8. ágúst 2007. Í tilefni skuldskeytingarinnar hafi láninu hins vegar verið gefið nýtt tilvísunarnúmer í útlánakerfi bankans til aðgreiningar frá því tilvísunarnúmeri sem hafi verið notað þegar stefndi Birkir hafi verið persónulega tilgreindur sem skuldari lánsins. Þegar starfsmenn bankans hafi áttað sig á því að í handveðsyfirlýsingunni, dagsettri 15. október 2007, hafi verið vísað til eldri tilvísunarnúmera, hafi tilvísunarnúmerinu verið breytt aftur, enda ljóst af handveðsyfirlýsingunni að veðtryggingin hafi verið veitt til tryggingar skuldabréfinu, sem sé dagsett 8. ágúst 2007. Stefndi Birkir hafi aldrei haft réttmæta ástæður til að ætla að bankinn hefði gefið eftir veðtrygginguna yfir vörslureikningi nr. 67634. Stefnandi byggir á því að stefndu geti ekki byggt sjálfstæðan rétt á tilvísunarnúmerum sem stefnandi hafi notað í útlánakerfi sínu í ljósi þeirrar staðreyndar að ekki hafi farið á milli mála fyrir hvaða láni veðtryggingin hafi verið veitt. Umrædd tilvísunarnúmer hafi því enga efnislega þýðingu fyrir stefndu. Stefnandi mótmælir því að óundirritaðar útprentanir úr útlánakerfi stefnanda hafi einhverja þýðingu í þessu sambandi, enda ekki um löggerning að ræða í skilningi samningaréttar. Fari svo ólíklega að dómur telji að umræddar útprentanir hafi einhverja þýðingu í þessu sambandi byggir stefnandi á því að það sé óheiðarlegt af hálfu stefnda í ljósi aðstæðna að ætla að byggja einhvern rétt á þeim, sbr. 33. gr. laga nr. 7/1936. Stefndu séu með málatilbúnaði sínum að reyna að misnota aðstæður sem komið hafi upp í tilvísunum í útlánakerfi stefnanda, en með því séu stefndu að vanefna trúnaðar- og tillitsskyldu sína. Af hálfu stefnanda sé einnig á því byggt í þessu sambandi að það væri verulega ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að leggja til grundvallar að veðtrygging stefnanda hafi fallið niður við umræddar breytingar á tilvísunarnúmerum, ekki síst í ljósi menntunar, þekkingar og reynslu stefnda Birkis. Vísar stefnandi í því sambandi til 36. gr. laga nr. 7/1936. Stefnandi kveður, að stefndu hafi í bréfaskiptum sínum við stefnanda, sem og í kvörtun til úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki, m.a. vísað til aðgæsluskyldu lánastofnana og mikilvægi þess að þær tryggi sér skýrar og ótvíraðar sannanir fyrir tilvist veðréttinda sinna. Stefndu hafi haldið því fram að stefnandi hafi með aðgæsluleysi sínu vanrækt að tryggja að vörslureikningur nr. 67634 stæði til tryggingar skuldabréfinu eftir að skuldaraskiptin hafi átt sér stað. Þetta virðast stefndu byggja á því, að við skuldaraskiptin hafi upphaflegt skuldabréf verið greitt upp að fullu og ný lán stofnuð með Drómund ehf. sem skuldara. Þessu haldi stefndu fram þrátt fyrir að engin ný skuldabréf eða lánsskjöl hafi verið gefin út. Stefnandi hafnar alfarið þessum málatilbúnaði stefndu. Stefnandi bendir á að skuldaraskiptin hafi verið heimiluð og gerð að beiðni stefnda Birkis, sérstaklega bundin því skilyrði að veð í umræddum vörslureikningi stæði áfram til tryggingar skuldinni. Þetta hafi stefndu verið fullljóst á sínum tíma og hafi alla tíð legið fyrir. Við blasi að bankinn hefði aldrei samþykkt skuldaraskiptin án þess að upphaflegt veð fylgdi með. Með því að samþykkja skuldaraskiptin án veðsins hefði stefnandi í raun verið að samþykkja lánveitingu án allra trygginga, sem stangist á við lánareglur bankans. Þá sé rétt að geta þess varðandi fyrri tilvísanir stefndu í aðgæsluskyldu lánastofnana að stefndi Birkir sé sjálfur löggiltur endurskoðandi og hafi starfað sem slíkur um árabil. Þá hafi hann haft á sínum snærum eignarhaldsfélög sem hafi þann tilgang að fjárfesta í verðbréfum og erlendum myntum. Stefnandi telur ljóst af gögnum málsins að vörslusafn nr. 67634 hafi verið til tryggingar láninu í öndverðu og engin breyting hafi orðið þar á við skuldskeytingu lánsins 15. október 2007. Þetta hafi stefndi Birkir staðfest með undirritun sinni á skuldskeytinguna, sem veðsali, þar sem samþykkt hafi verið að vörslusafnið skyldi áfram standa til tryggingar skuldabréfinu. Telur stefnandi í ljósi þessa að enginn vafi sé um það til hvaða láns sé vísað í fyrrgreindu veðskjali. Í ljósi þessa byggi stefnandi á því að taka beri aðalkröfu hans til greina. Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnanda geri hann kröfu um að viðurkennt verði að skuldskeytingin sem hafi átt sér stað 15. október 2007 sé ógild á grundvelli reglna fjármunaréttar um brostnar forsendur. Þegar stefndi Birkir hafi óskað eftir skuldaraskiptum að skuldabréfinu í október 2007 hafi honum verið ljóst að grundvallarforsenda fyrir því að skuldaraskiptin yrðu heimiluð af hálfu bankans væri sú að lánið yrði áfram tryggt með handveði í vörslusafni nr. 67634. Hafi það verið ástæða fyrir því að stefndi hafi undirritað nýja handveðsyfirlýsingu um vörslusafnið hinn 15. október 2007, bæði fyrir hönd hins nýja skuldara sem og sem veðsali. Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnanda um að handveðsetningin frá 15. október 2007 sé gild trygging fyrir því láni sem upphaflega hafi verið tekið hinn 8. ágúst 2007, telur stefnandi ljóst að forsendur fyrir skuldaraskiptum á skuldabréfinu í október 2007 séu brostnar. Ákvörðunarástæða bankans um að heimila skuldaraskiptin hafi verið sú að verðbréf á vörslureikningi nr. 67634 stæðu áfram til tryggingar skuldabréfinu. Handveðsetningin hafi því haft úrslitaáhrif um að stefnandi heimilaði skuldskeytinguna. Þá bendir stefnandi á að stefnda Birki hafi verið vel kunnugt um þá grundvallarforsendu fyrir skuldaraskiptunum sem hér um ræði. Þannig hafi skuldaraskiptin verið gerð að beiðni stefnda, sem tekið hafi skýrt fram í samskiptum sínum við starfsmenn bankans að ekki yrði gerð nein breyting á því veði sem tryggði skuldina, sbr. tölvupóst stefnda Birkis, dagsettan 2. október 2007. Af málatilbúnaði stefnda verði ekki séð að hann hafi haldið því fram að veð í vörslureikningi nr. 67634 hafi ekki verið forsenda fyrir skuldaraskiptunum. Þvert á móti bendi stefndu á að það skipti ekki máli hver markmið með skuldskeytingunni hafi verið, heldur skipti máli hvað raunverulega hafi verið gert. Í því sambandi vísaði stefndi til fullyrðinga sinna um að lánið hafi raunverulega verið greitt upp hinn 31. október 2007 og þess ekki gætt við gerð handveðsetningarinnar hinn 15. október 2007 að tilgreina til hvaða skuldar hún tæki. Stefndu hafi ítrekað látið í ljós þá afstöðu sína að vörslureikningur nr. 67634 standi ekki til tryggingar umræddu skuldabréfi stefnda Drómundar ehf. Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnanda um að svo sé, sé ljóst að um brostnar forsendur fyrir skuldaraskiptunum sé að ræða. Af þeim sökum beri að taka varakröfu stefnanda um ógildingu skuldaraskipta til greina. Af því leiði svo að stefndi sé persónulega ábyrgur fyrir greiðslu skuldabréfsins og um leið ljóst að upphafleg handveðsetning í vörslusafni nr. 67634, dagsett 8. ágúst 2007, sé í fullu gildi. Um þessa málsástæðu vísar stefnandi jafnframt til 36. gr. laga nr. 7/1936, verði ekki fallist á að reglur um brostnar forsendur eigi við. Í því samhengi byggi stefnandi á því, að í ljósi þeirra aðstæðna sem lýst sé hér að framan, sé ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að leggja til grundvallar að skuldskeytingin haldi gildi sínu. Um lagarök vísar stefnandi til almennra reglna veð-, samninga- og kröfuréttar og einnig til laga nr. 7/1936, um samninga, umboð og ógilda löggerninga. Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 1. mgr. 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. IV Stefndu byggja sýknukröfu sína á því, að stefnandi sé bundinn af niðurstöðu úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki. Stefndi Birkir hafi leitað til úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki hinn 23. apríl 2010 vegna þess ágreinings sem sé með honum og stefnanda. Með 13. gr. laga nr. 75/2010, sem tóku gildi 23. júní 2010, sem bætti við nýrri grein, 19. gr. a., við lög nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, hafi lagastoðum verið skotið undir tilvist nefndarinnar og sé öllum fjármálafyrirtækjum nú skylt að eiga aðild að nefndinni. Nefndin hafi kveðið upp úrskurð í málinu 12. nóvember 2010, eftir að hún hafi öðlast lagagildi, og komist að þeirri niðurstöðu að stefnanda væri skylt, að kröfu stefnda Birkis, að færa alla erlenda hlutabréfaeign og erlenda hlutabréfasjóði hans á vörslureikningi 67634 yfir á annan vörslureikning hans nr. 17310 hjá stefnanda. Með úrskurðinum hafi þannig verið viðurkennt að stefnandi ætti ekki veðréttindi í vörslureikningnum. Krafa stefnanda í máli þessu gangi því gegn niðurstöðu nefndarinnar og sé ætlað að hnekkja henni. Stefndu telja að stefnandi geti það ekki og verði því að vera bundinn af henni. Samkvæmt 1. mgr. 12. gr. samþykkta fyrir nefndina, séu fjármálafyrirtæki skuldbundin til að fylgja ákvörðunum hennar en frá því séu þær undantekningar í 2. mgr. að hafi úrskurðurinn veruleg útgjöld í för með sér fyrir viðkomandi fjármálafyrirtæki eða fordæmisgildi megi fjármálafyrirtæki tilkynna innan tímafrests að það sætti sig ekki við úrskurðinn og að það muni ekki „greiða bætur“ nema að undangengnum dómi. Stefndu byggja á því að úrskurður nefndarinnar hafi samningsígildi með málsaðilum og að skilyrði stefnanda til að leita eftir endurskoðun á úrlausn nefndarinnar með málshöfðun þessari séu ekki uppfyllt og því beri að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda. Í fyrsta lagi sé byggt á því að með orðunum „greiða bætur“ sé girt fyrir að stefnandi geti leitað úrlausnar dómstóla um meint veðréttindi sín enda snúist málið ekki um að stefnanda hafi verið gert að greiða stefndu bætur. Verði ekki fallist á það telja stefndu í öðru lagi að undantekningarskilyrðin í 2. mgr. séu ekki uppfyllt. Síðara skilyrðið um að málið hafi fordæmisgildi sé augljóslega ekki uppfyllt vegna þess að málið snerti tiltekna framkvæmd hjá Glitni banka hf. og hafi enga almenna skírskotun um starfsemi fjármálafyrirtækja. Á því sé byggt að stefnandi hafi sönnunarbyrði fyrir því að þetta skilyrði sé uppfyllt og að sönnun þess hafi ekki tekist. Varðandi fyrra skilyrðið um að hafi úrskurður nefndarinnar veruleg útgjöld í för með sér fyrir viðkomandi fjármálafyrirtæki verði við mat á því hvað teljist verulegt að miða við fjárhagsstöðu stefnanda en ekki einhverra annarra. Tilvísun til verulegra útgjalda í 2. mgr. 12. gr. samþykkta fyrir úrskurðarnefndina hljóti í þessu tilviki að eiga við um raunverulegt tjón sem stefnandi geti orðið fyrir vegna þess að hann fái hugsanlega ekki kröfu sína á hendur Drómundi ehf. greidda. Þá sé um að ræða kaupverð stefnanda á kröfunni á Drómund ehf. af Glitni banka hf. í skjóli ákvörðunar fjármálaeftirlitsins frá 14. október 2008. Útgjöld stefnanda í málinu verði því að miða við kaupverð kröfunnar sem hljóti að hafa verið miklum mun lægra en fulluppreiknuð staða lánanna. Skorað sé á stefnanda að upplýsa um kaupverðið ella verði að líta svo á að ekki sé um veruleg útgjöld að tefla. Eins og sjá megi á ársreikningi stefnanda 2010 sé bankinn að tekjufæra hjá sér stóra fjárhæð þar sem stefnandi telji nú að kröfur þær sem hann hafi keypt af Glitni banka hf. séu meira virði en stefnandi hafi keypt þær á. Þetta geri stefnandi þrátt fyrir að hafa þurft að færa niður og afskrifa mikið af kröfum vegna dóma um ólöglega gengistryggingu, sparisjóðslán og fjölda gjaldþrota. Einnig þrátt fyrir að efnahagsástand hér á landi sé verra nú en gert hafi verið ráð fyrir af opinberum aðilum þegar umrædd viðskipti hafi átt sér stað. Þetta segi það eitt að kröfur sem stefnandi hafi keypt af Glitni banka hf. hafi verið verðlagaðar með mikilli varkárni og varúð. Það hljóti einnig að hafa átt við um kröfu á hendur Drómundi ehf., enda legið fyrir þegar stefnandi hafi keypt hana að Drómundur ehf. væri tæknilega gjaldþrota og að krafan væri án löglegrar veðtryggingar. Verði ekki fallist á að meta hvað teljist vera veruleg útgjöld fyrir stefnanda á grundvelli kaupverðs kröfunnar á hendur Drómundi ehf. sé allt að einu á því byggt að krafan á hendur Drómundi ehf. geti ekki talist veruleg fyrir stefnanda í ljósi niðurstöðutalna ársreikninga fyrir árið 2010, en tekjur ársins 2010 hafi numið 56.761 milljón og hagnaður ársins 2010 hafi numið 29.369 milljónum eftir skatta. Heildareignir í árslok 2010 hafi numið 683.222 milljónum og eigið fé í árslok 2010 hafi numið 121.463 milljónum. Krafan nemi því, að því gefnu að ekki sé um ólögmætt gengislán að ræða, innan við 0,14% af tekjum, innan við 0,27% af hagnaði ársins og rúmlega 0,01% af eignum stefnanda. Stefndu byggja einnig á því að stefnanda hafi borið að rökstyðja hvers vegna honum sé heimilt að fara með málið fyrir héraðsdóm á grundvelli 2. mgr. 12. gr. samþykkta úrskurðarnefndarinnar og beri stefnandi hallann af að hafa ekki gert það. Þá sé ljóst að ekki séu efni til að hnekkja úrskurði úrskurðarnefndarinnar, sem við uppkvaðningu úrskurðarins hafi haft lagagildi sem stjórnsýslunefnd, enda hafi stefnandi ekki sýnt fram á að úrskurðinum sé áfátt. Stefndu byggja á því að stefnandi sé bundinn af tilvísun til lánanúmera í handveðsyfirlýsingu. Handveðsyfirlýsingin sé undirrituð af stefnda Birki f.h. Hverafoldar ehf., sem nú sé stefndi Drómundur ehf. og Birki persónulega sem veðsala. Samkvæmt yfirlýsingunni setji Hverafold ehf. vörslureikninginn að veði til tryggingar á greiðslu skuldar á grundvelli CU-lána nr. 0526-261572 og 526-261574, útgefnum 8. ágúst 2007 ásamt vöxtum, verðbótum, gengismun, dráttarvöxtum, innheimtukostnaði og öðrum kostnaði. Af umræddri handveðsyfirlýsingu verði ekki ráðið að henni hafi verið ætlað að taka til annarra skulda eða annarra fjárskuldbindinga félagsins. Standi hún því samkvæmt orðanna hljóðanna aðeins til tryggingar skuld á grundvelli CU-lána nr. 0526-261572 og 526-261574, útgefnum 8. ágúst 2007. Þegar af þessari ástæðu verði að hafna aðalkröfu stefnanda enda ljóst að vörslureikningur stefnda, Birkis, nr. 67634 standi ekki til tryggingar skuld stefnda, Drómundar ehf., samkvæmt framangreindum lánum. Skjöl Glitnis banka hf. tilgreini þannig uppgreiðslu lánanna og að til nýrra lána sé stofnað. Tilvísun stefnanda til þess að vísað sé til sama skuldaskjalsins hafi því enga þýðingu. Engu breyti þó að stefnandi hafi rúmu ári eftir að Drómundur ehf. hafi yfirtekið skuld stefnda Birkis, samkvæmt skuldabréfi, sem útgefið var 8. ágúst 2007, breytt lánanúmerum aftur í lánanúmer þau sem hafi verið á upprunalegum lánum Birkis hjá bankanum. Varðandi uppgreiðslu lána liggi klárt fyrir að þau tvö lán sem tryggð hafi verið samkvæmt handveðsyfirlýsingu frá 15. október 2007, hafi verið að fullu greidd upp með tveimur nýjum lánum hinn 31. október 2007, eins og kvittanir bankans, „GREIÐSLA Á LÁNI“ og „LÁNVEITING“, sanni glögglega. Eftir þá greiðslu hafi Drómundur ehf. skuldað bankanum nýju lánin, en þau eldri lán, sem tryggð hafi verið með handveðsyfirlýsingu, dagsettri 15. október 2007, hafi verið uppgreidd og sú handveðsyfirlýsing því ógild. Hin nýju lán frá 31. október 2007 hafi síðan verið tryggð með nýrri handveðsyfirlýsingu, dagsettri 26. nóvember 2007. Byggt sé á því að allan vafa um inntak handveðsyfirlýsingarinnar beri að túlka stefna Birki í hag, samkvæmt 1. mgr. 36. gr. b. laga nr. 7/1936, sbr. 1. mgr. 36. gr. a, sbr. 2. gr. og 3. gr. laga nr. 14/1995. Stefndu byggja og á því, að stefnandi hafi annast skjalagerð við skuldaraskiptin á lánunum og gefið þeim ný númer. Verði að telja að stefnandi verði sjálfur að bera ábyrgð á því að umrædd handveðsyfirlýsing, sem hann hafi útbúið, sé orðuð með þeim hætti að hún taki til lána með ákveðnum lánanúmerum, en vísi ekki til þess skuldabréfs sem legið hafi að baki lánunum og aðalkrafa stefnanda lúti að. Dómstólar hafi gert ríkar kröfur til þess, að lánastofnanir tryggi skýrar og ótvíræðar sannanir fyrir tilvist veðréttinda sinna, umfangi þeirra og heimildum að öðru leyti. Beri lánastofnanir að öðrum kosti halla af sönnunarskorti í þeim efnum. sbr. Hrd. 1990 bls. 1250, Hrd. 1993 bls. 1882, Hrd. 1995 bls. 1807 og Hrd. 1997 bls. 2805. Glitnir banki hf. virðist því ekki hafa sýnt fullnægjandi aðgæsluskyldu í tengslum við frágang veðskjala til tryggingar skuldum stefnda Drómundar ehf. við bankann ef málavaxtalýsing stefnanda sé rétt og verði stefnandi að sæta því. Við blasi þannig að Glitnir banki hf. hafi, á eigin ábyrgð, vanrækt aðgæsluskyldu sína við uppgreiðslu lána, sem auðkennd eru sem CU-lán 0526-261572 og 0526-261574, gefin út 8. ágúst 2007, hinn 31. október 2007, sem ráðstafað hafi verið til uppgreiðslu á hinum eldri lánum, en síðar hafi þau verið tryggð með handveðsyfirlýsingu, útgefinni hinn 26. nóvember 2007, en bankinn hafi fellt þá handveðsyfirlýsingu úr gildi, og á eigin ábyrgð, í lok maí 2008. Stefndu byggja einnig á því, að stefnanda hafi verið óheimilt að breyta lánanúmerum eftir á. Banki geti að lögum ekki girt fyrir aðgæsluleysi sitt, eða forvera síns, eins og í þessu tilviki, með því að stofna gegn vilja skuldara og veðsala ný lán, með nýjum lánanúmerum og dagsett langt aftur í tímann, í stað eldri lána í þeim tilgangi einum að þau falli undir eldri handveðsyfirlýsingu. Slík háttsemi sé andstæð lögum og almennum kröfum sem gerðar séu til fjármálafyrirtækja. Enn fremur sé ljóst að fullyrðingar um meint mistök í tölvukerfi bankans séu mjög ótrúverðugar. Þess utan hafi slík meint mannleg eða tæknileg mistök enga sérstaka þýðingu gagnvart stefndu. Stefndu mótmæla því að skuldaraskiptin 15. október 2007 hafi verið bundin því skilyrði að veð í vörslureikningi stefnda Birkis stæði áfram til tryggingar. Einnig mótmæla stefndu því, að það geti haft þýðingu við úrlausn málsins að stefndi Birkir sé löggiltur endurskoðandi, sbr. Hrd. 1997 bls. 2805. Það eina sem skipti máli sé hvað bankinn hafi í raun og veru gert. Handveð hans hafi fallið niður 31. október 2007, en í þess stað hafi bankinn fengið nýtt handveð 26. nóvember 2007 til tryggingar öllum skuldum Drómundar ehf. við bankann. Það handveð hafi á þeim tíma verið talið fyllilega nægjanlegt. Fráleitt sé að stefnandi geti unnið rétt með því að breyta lánanúmerum og útgáfudegi í kerfum sínum. Í tölvupósti frá Glitni banka hf. frá 5. október 2008 komi fram að bankinn telji handveðsyfirlýsingar, sem skráðar séu hjá honum ekki fullnægjandi og hafi stefndi Birkir verið beðinn um að undirrita nýja handveðsyfirlýsingu, en samkvæmt henni hafi vörslureikningur hans nr. 67634 átt að vera til tryggingar öllum skuldum og fjárskuldbindingum Drómundar ehf. Þær skýringar stefnanda, að um hafi verið að ræða tímabundna yfirfærslu lána milli lánanúmera vegna tölvukerfa, séu ekki trúverðugar, enda hafi þá umrædd tímabundin yfirfærsla staðið rúmlega eitt ár og hafi lánanúmerum ekki verið breytt aftur fyrr en stefndi Birkir hafi neitað að undirrita nýja handveðsyfirlýsingu. Stefndu byggja á því að breyting lánanúmeranna hafi beinlínis verið ólögleg og að um brot gegn ákvæðum laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002 og lögum um bókhald nr. 145/1994 hafi verið að ræða. Mótsögn sé um þetta atriði í stefnu, en í lið 3.3. segi að lánin hafi fengið upprunaleg lánsnúmer í desember 2008 eftir að breytingar hafi verið gerðar í tölvukerfi bankans, en í lið 4.1.4. segi að þegar starfsmenn hafi áttað sig á því að handveðsyfirlýsingin vísaði til eldri lánanúmera hafi tilvísunarnúmerunum verið breytt aftur. Vísað sé til þess að samkvæmt 2. mgr. 6. gr. laga um ábyrgðarmenn nr. 32/2009, geti lánveitandi ekki einhliða breytt skilmálum ábyrgðarsamnings ábyrgðarmanni í óhag, en handveðssamningur um veð í vörslureikningi stefnda Birkis í þágu stefnda Drómundar ehf. lúti reglum laganna, sbr. 2. mgr. 2. gr., en lögin hafi tekið gildi 4. apríl 2009, og hafi stefnandi þá ekki kynnt stefndu breytinguna formlega. Stefndu byggja einnig á því, að handveðsyfirlýsingin frá 15. október 2007 hafi haft tímabundið gildi. Stefndu kveða, að ekki verði annað séð, en að stefnandi haldi því fram að hann hafi allan tímann vitað um tilvist handveðsyfirlýsingar, sem dagsett sé 15. október 2007, og verið að vinna eftir henni þrátt fyrir að hafa áður haldið því fram að hann hafi ekki vitað um þá handveðsyfirlýsingu, þar sem hún hafi í upphafi mislagst með öðrum gögnum og því aldrei verið skráð inn í veðkerfi bankans. Þar af leiðandi hafi Glitnir banki hf. ekki vitað af þeirri handveðsyfirlýsingu 31. október 2007, sem m.a. skýri það að bankinn hafi ekki óskað eftir nýrri handveðsyfirlýsingu á þeim tíma, enda hafi stefnandi talið að handveðsyfirlýsing frá 8. ágúst 2007 gilti áfram, eins og bankinn segi sjálfur að skráð hafi verið í kerfum hans. Samkvæmt handveðsyfirlýsingu 8. ágúst 2007 hafi lánanúmer ekki skipt máli varðandi tryggingu. Ef málið byggði á breytingum á tölvukerfinu, eins og stefnandi hafi haldið fram, hafi þessar meintu smávægilegu breytingar á tölvukerfinu verið ótrúlega tímafrekar því þær hafi þá tekið a.m.k. 14 mánuði. Fyrir utan þá einstöku tilviljun að þeim hafi lokið örskömmu eftir að stefnanda hafi orðið ljóst að hann hafi ekki getað, að óbreyttu, byggt á handveðsyfirlýsingu, dagsettri 15. október 2007. Jafnvel þó að sú skýring stefnanda væri rétt að tölvukerfið hefði ekki ráðið við þær breytingar, sem orðið hafi í lok október 2007, sem leitt hafði til þess að lán færu undan tryggingu á handveðsyfirlýsingu, sé málið svo einfalt, að bankinn hefði ekki átt að samþykkja og framkvæma þær breytingar, nema vera sáttur við veðstöðu sína, þ.e. fá nýja handveðsyfirlýsingu, hefði hann talið þess þörf. Bankinn hafi hvorki gert kröfu um slíkt né heldur látið í ljós neinar óskir um slíkt. Skömmu síðar hafi bankinn hins vegar útbúið og fengið undirritað, 26. nóvember 2007, nýja handveðsyfirlýsingu til tryggingar á öllum skuldum Drómundar ehf., þ.m.t. umræddum lánum. Áður hafi bankinn einungis fengið handveðsyfirlýsingar sem tryggt hafi ákveðnar skuldir félagsins við bankann, þ.e. bæði lánin frá 31. október 2007 og nýja yfirdráttarheimild. Ef nýju lánin hefðu hins vegar fallið undir hina eldri handveðsyfirlýsingu frá 15. október 2007, svo sem stefnandi kjósi nú að byggja á, hefði verið með öllu óþarft að láta hina nýju handveðsyfirlýsingu taka til allra skulda Drómundar ehf. Stefnanda hafi verið fullkunnugt um allar aðstæður og forsendur í málinu og hafi bankinn alfarið séð um málið í lok október og nóvember 2007 og útbúið alla pappíra og öll gögn málsins á fyrrgreindum tíma, sjálfur. Stefnandi geti ekki frekar en aðrir komið eftir á og sagt, að vegna breyttra forsendna hafi hann, eða öllu heldur forveri hans, Glitnir banki hf., ekki ætlað sér eitthvað eða ekki samþykkt eitthvað, sem bankinn hafi þó sannanlega gert. Leggja verði því til grundvallar að handveðsyfirlýsingin frá 15. október 2007 hafi því einungis verið ætlað að gilda tímabundið vegna skuldaraskiptanna, þar til frá þeim yrði gengið í kerfum bankans og Drómundur ehf. gæti lagt eigin eignir að veði fyrir skuldbindingum sínum, eins og síðar hafi verið gengið frá. Mótmælt sé að tölvupóstur stefnda Birkis frá 2. október 2007 verði skilinn sem loforð hans um annað. Það sé hins vegar stefnda Birki óviðkomandi þó að síðar hafi þau veðréttindi í eignum Drómundar ehf. verið felld niður af hálfu Glitnis banka hf. Mótmæla stefndu því, að úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki hafi misskilið þetta atriði við úrlausn máls nr. 15/2010. Stefndu mótmæla þeirri fullyrðingu stefnanda að stefndi Bikir hafi ekki haft réttmæta ástæðu til að ætla að Glitnir banki hf. væri búinn af gefa eftir veðtryggingu yfir vörslureikningi nr. 67634. Þvert á móti hafi, eftir undirritun handveðssamningsins 26. nóvember 2007, verið orðið fullt samræmi milli efni máls og forms í samningum aðila. Jafnframt sé af sömu ástæðu mótmælt þeirri fullyrðingu í stefnu að það teljist vera óheiðarlegt, í skilningi 33. gr. samningalaga nr. 7/1936, af stefndu, í ljósi aðstæðna, að bera fyrir sig að umrædd handveðsyfirlýsing tryggi ekki skuldir Drómundar ehf. Stefndu byggja á því, að handveðsyfirlýsingin frá 15. október 2007, veiti stefnanda engin réttindi að lögum. Samkvæmt efni sínu veiti yfirlýsingin Glitni banka hf. veðréttindi í öllum verðbréfum hverju nafni sem nefnast, sem séu í vörslum Glitnis banka hf. á hverjum tíma á vörslureikningi nr. 67634. Þá segi að rafræn verðbréf í safninu séu varðveitt á VS-reikningi í umsjón Glitnis banka hf., sem einn hafi aðgang að hinu veðsetta og einn hafi heimild til að ráðstafa bréfunum á meðan veðsetningin vari. Loks segi að skilmálar þessarar handveðsyfirlýsingar gildi jafnt um verðbréf sem nú séu á reikningnum og þau sem síðar verði afhent bankanum og varðveitt á reikningnum. Enga aðra tilgreiningu á hinu veðsetta sé að finna í skjalinu. Þannig sé ekki vísað til þess hvaða verðbréf það séu nákvæmlega sem veðsett séu. Skjalið uppfylli því ekki formkröfur laga nr. 75/1997, um samningsveð. Samkvæmt 43. gr. megi setja viðskiptabréf að handveði og um réttarvernd fari þá eftir ákvæðum 2.4. mgr. 22. gr. Skilyrði stofnunar handveðs með samningi sé að hið veðsetta sé tekið úr vörslum veðsala og að það sé nægjanlega tilgreint. Vörslureikningur nr. 67634 geti ekki verið andlag veðs heldur einungis þau verðbréf sjálf sem þar séu skráð sem eign stefnda Birkis. Þá verði veðréttur heldur ekki stofnaður í þeim verðbréfum sem síðar kunni að verða skráð sem eign stefnda Birkis á reikninginn, samkvæmt meginreglu 1. mgr. 3. gr. laganna. Á reikninginn hafi verið og séu skráð tiltekin rafræn verðbréf í eigu Birkis, sem Glitnir banki hf. hafi haft í sinni umsjá og séu nú í umsjón stefnanda, auk þess sem ýmsar fjármunafærslur séu þar skráðar eins og t.d. greiddur arður af hlutabréfum og jöfnunarhlutir. Nauðsynlegt hafi því verið fyrir stefnanda að skrá nákvæmlega þau verðbréf sem veð hans hafi átt að taka til í handveðsyfirlýsinguna hafi hún hafi átt að hafa eitthvert gildi. Á vörslureikningi nr. 67634 séu skráð innlend og erlend verðbréf, sem öll virðist vera rafræn. Samkvæmt 16. gr. laga um rafræna eignaskráningu verðbréfa nr. 131/1997 þurfi að tilkynna verðbréfamiðstöð um eignarrétt að rafbréfum og hið sama gildi um önnur réttindi sem kunni að vera takmarkaðri eins og t.d. veðrétt. Stefndu geri ráð fyrir að sambærilegar reglur gildi um erlend rafbréf. Ekkert liggi fyrir um að stefnandi hafi fengið réttindi sín til tiltekinna rafverðbréfa í eigu stefnda Birkis skráð með slíkum fullnægjandi hætti, en auk þess hafi stefndi Birkir ekki heimilað slíka skráningu í þeim verðbréfamiðstöðvum sem hafi eignir hans skráðar. Stefndu byggja einnig á því, að stefnandi sé bundinn af tilkynningum sínum. Stefnandi hafi með ótvíræðum hætti lýst því yfir gagnvart stefndu, að hann teldi að handveðsyfirlýsingin frá 15. október 2007 væri ekki lengur í gildi, og hann hefði engar tryggingar fyrir kröfu sinni. Stefndu byggja á því að stefnandi sé bundinn af þessum yfirlýsingum sínum og geti af þeim sökum ekki endurvakið gildi handveðsyfirlýsingarinnar. Yfirlýsingar stefnanda sem stefndu telji hann bundinn af hafi ítrekað komið fram af hálfu Glitnis banka hf. og stefnanda. Vísa stefndu sérstaklega til tölvupósts bankans til stefnda Birkis hinn 5. október 2008, þar sem farið hafi verið fram á að hann undirritaði nýja handveðsyfirlýsingu, þar sem þær handveðsyfirlýsingar, sem skráðar hafi verið hjá bankanum hafi ekki verið fullnægjandi, að mati bankans, og innheimtubréfs bankans frá 30. júlí 2009, þar sem berlega sé tilgreint af hálfu stefnanda að krafan sé byggð á skuldabréfi í erlendum gjaldmiðlum „án tryggingar“. Þá liggi fyrir að stefnandi hafi ekki reynt að nýta sér ákvæði í hinni umdeildu handveðsyfirlýsingu um að veðhafi hafi ótakmarkað umboð til að m.a. taka við arði sem veðið gefi af sér. Hinar meintu veðsettu eignir hafi gefið af sér arð í janúar 2009, júlí 2009, janúar 2010, júlí 2010 og janúar 2011. Stefnandi hafi tekið við arðinum og lagt hann síðan inn á óveðsettan bankareikning stefnda Birkis og hafi því ekki gert kröfu til arðsins þrátt fyrir að hafa gjaldfellt skuld þá sem hann telji nú meint handveð tryggja. Stefndu byggja á því að meint handveð sé ógilt. Verði litið svo á, að handveðsyfirlýsingin frá 15. október 2007, nái til tryggingar skulda Drómundar ehf. í samræmi við kröfur stefnanda, byggja stefndu á því, að ógilda beri þau veðréttindi stefnanda, sjálfstætt á grundvelli ógildingarreglna 36. gr., 36. gr. a., 36. gr. b. og 36. gr. c. laga nr. 7/1936, um samningsveð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. 6. gr. laga nr. 11/1986 og 1. gr., 2. gr., 3. gr. og 4. gr. laga nr. 14/1995 og 1. gr. laga nr. 151/2001, og með vísan til ákvæðis til bráðabirgða með lögum nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn. Lögin gildi um ábyrgð þá sem handveðsyfirlýsing stefnda Birkis frá 15. október 2007, feli í sér, samkvæmt 2. mgr. 2. gr. Ákvæði til bráðabirgða kveði á um að heimilt sé að víkja ábyrgð til hliðar í heild eða að hluta á grundvelli 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936, og að teknu tilliti til þeirra atvika er leitt hafi til setningar laga um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. nr. 125/2008 (neyðarlögin). Með ákvæðinu sé dómstólum veitt sérstök heimild til að beita ógildingarreglu samningalaga og víkja ábyrgð til hliðar að fullu eða að hluta ef reyni á ábyrgð einstaklings beinlínis vegna þess að þær tryggingar, aðrar en ábyrgð hans, sem hefðu með réttu tryggt hagsmuni lánveitanda, hafi eftir hrunið eða sem afleiðing af því, ekki reynst fullnægjandi. Ljóst sé að eignir Drómundar ehf. hefðu reynst nægjanlegar til að greiða öll lán hjá Glitni banka hf. ef eignir hefðu ekki þurrkast út í hruninu. Skilyrði þess að dómstólar megi beita bráðabirgðaákvæðinu séu því uppfyllt. Þá sé sérstaklega vísað til þess að samkvæmt 2. mgr. 6. gr. laga um ábyrgðarmenn geti lánveitandi ekki einhliða breytt skilmálum ábyrgðarsamnings ábyrgðarmanni í óhag og enn fremur sé byggt á því að stefnandi hafi glatað meintum réttindum sínum fyrir tómlæti í samræmi við 2. mgr. 7. gr. Stefndu krefjast einnig sýknu af varakröfu stefnanda og vísa til sömu málsástæðna og þeir byggja á kröfu sína um sýknu af aðalkröfu. Einnig byggja stefndu á því, að stefnandi sé ekki eigandi þeirrar ógildingarkröfu á hendur stefndu sem fram sé sett í varakröfu. Ekki verði annað séð en að hann hafi eignast skuldakröfu á hendur stefnda Drómundi ehf. með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. október 2008, en stefnandi hafi þá ekki jafnframt tekið yfir önnur meint réttindi Glitnis banka hf. á hendur stefndu vegna þeirra viðskipta sem áður höfðu farið fram með aðilum, fyrir og við stofnun hinnar eiginlegu skuldakröfu. Fráleitt sé því að fallast á að stefnandi geti fengið áritun um skuldaraskipti ógilda á grundvelli 36. gr. samningalaganna, sem fram hafi farið milli stefndu og allt annarrar lögpersónu en stefnandi sé, löngu fyrir stofnun stefnanda. Telji stefnandi sig hafa keypt gallaða kröfu af Glitni banka hf. með ákvörðuninni sé ljóst að hann verði að beina slíkum kröfum að Glitni banka hf. eða Fjármálaeftirlitinu. Um lagarök vísa stefndu til laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002, laga um samningsveð nr. 75/1997, laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, laga um ábyrgðarmenn nr. 32/2009 og laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. V Ágreiningur máls þessa lýtur aðallega að því hvort í gildi sé handveðsyfirlýsing, sem stefndi Birkir samþykkti hinn 15. október 2007, en til vara að í gildi sé handveðsyfirlýsing undirrituð af stefnda Birki hinn 8. ágúst 2007, og að með því njóti stefnandi handveðs í vörslureikningi hans nr. 67634. Þó svo að úrskurðað hafi verið um ágreining málsins fyrir úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki, verður ekki litið svo á að með því hafi stefnandi afsalað sér rétti til þess að leita úrlausnar dómstóla um ágreininginn, eða að lög girði fyrir þann rétt hans. Eins og rakið hefur verið hér að framan undirritaði stefndi Birkir sem veðsali handveðsyfirlýsingu til tryggingar greiðslu á lánum nr. 0526-261572 og 526-261574, útgefnum 8. ágúst 2007, sem stefnandi hafði veitt honum. Einnig liggur fyrir að hinn 15. október 2007 urðu skuldaraskipti á lánunum að ósk stefnda Birkis. Undirritaði stefndi Birkir fyrir hönd nýs skuldara, stefnda Drómundar ehf. , áður Hverafoldar ehf., og ritaði jafnframt undir fyrir hönd veðsala. Var þar settur að veði vörslureikningur stefnda Birkis nr. 67634 til tryggingar áðurgreindum lánum, sem stefndi Drómundur ehf. var þá orðinn skuldari að. Samkvæmt framlögðum ljósritum af gögnum stefnanda, virðist vera sem hinn 31. október 2007 hafi áðurgreind lán verið greidd upp með andvirði tveggja lána með númerin 06CU261722 og 06CU261723 til stefnda Drómundar ehf., áður Hverafoldar ehf., og jafnframt kemur þar fram að um skuldaraskipti hafi verið að ræða. Einnig kemur fram í gögnum málsins að hinn 26. nóvember 2007 hafi Drómundur ehf., áður Hverafold ehf., gefið út handveðsyfirlýsingu með veði í vörslureikningi stefnda Drómundar ehf., áður Hverafoldar ehf. til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á öllum skuldum við stefnanda. Samkvæmt framlögðum skjölum stefnanda liggur því fyrir að lán stefnda Birkis, sem stefndi Drómundur ehf., áður Hverafold ehf., gerðist síðan skuldari að með skuldskeytingu hafi verið greitt upp með öðrum lánum til stefnda, Drómundar ehf. Verður að telja að með því hafi fallið niður handveð í reikningi stefnda Birkis, sem sett hafði verið til tryggingar skuldinni samkvæmt tilgreindum lánum. Með því að svo var gat stefnandi ekki, rúmu ári síðar, breytt númerunum á lánunum. Einnig liggur fyrir að frá 27. nóvember 2007 hafi stefnandi haft veð í vörslureikningi stefnda Drómundar ehf., áður Hverafoldar, til tryggingar skuldum félagsins við stefnda. Liggur ekkert annað fyrir í málinu, en að stefnandi hafi á þeim tíma talið það nægjanlega tryggingu fyrir lánveitingum sínum til stefnda. Verður stefnandi að bera hallann af því að tölvukerfi hans hafi ekki ráðið við það að framkvæma skuldskeytingu lánsins með öðrum hætti. Samkvæmt því sem að framan er rakið um atvik málsins, og það virt að stefnandi sá sjálfur um alla skjalagerð er ekki unnt að líta svo á að skilyrði séu til að beita ógildingarákvæðum laga nr. 7/1936, um samninga, umboð og ógilda löggerninga. Með vísan til alls framanritaðs verður því að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda. Eftir þessari niðurstöðu verður stefnandi dæmdur til þess að greiða stefndu málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 700.000 krónur, og hefur þá verið litið til virðisaukaskattsskyldu stefndu. Hervör Þorvaldsdóttir héraðsdómari kvað upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð : Stefndu, Birkir Leósson og Drómundur ehf. eru sýkn af kröfum stefnanda, Íslandsbanka hf. Stefnandi greiði stefndu in solidum 700.000 krónur í málskostnað, þ.m.t. virðisaukaskattur.
|
Mál nr. 538/2016
|
Víxill Greiðslustaður
|
Sparisjóðurinn A, síðar A hf., höfðaði mál til heimtu skuldar samkvæmt tryggingarvíxli sem samþykktur hafði verið til greiðslu af Á ehf., en undirritaður af J sem útgefanda og framseljanda og af K sem ábekingi neðan við orðin „án afsagnar“. Fyrir lá að áður en gjalddagi var færður á víxilinn hafði bú Á ehf. verið tekið til gjaldþrotaskipta án þess að greiðsla hafði fengist upp í kröfur lánardrottna. Í dómi Hæstaréttar kom fram að greiðslustaður hefði ekki verið tilgreindur á víxlinum og gæti ekki komið þess í stað að tiltekið hefði verið að hann hefði verið gefinn út á Siglufirði og að á honum hefði verið prentað merki, sem sparisjóðir, þar á meðal sparisjóðurinn A, hefðu notað í starfsemi sinni. Með vísan til 3. mgr. 2. gr. víxillaga nr. 93/1933 var talið að réttur greiðslustaður hefði verið á tilgreindu heimilisfangi Á ehf. í Reykjavík og að víxillinn hefði ekki verið réttilega sýndur til greiðslu þar á gjalddaga, sbr. 1. mgr. 38. gr. sömu laga. Með hliðsjón af 1. mgr. 53. gr., sbr. 1. og 2. mgr. 46. gr. laganna var litið svo á að sá fyrirvari sem gerður hafði verið á víxlinum um fullnustu án kostnaðar breytti engu um skyldu víxilhafa til að sýna víxil til greiðslu innan fresta sem til þess væru settir. Hefði A hf. því glatað rétti sínum gegn öðrum víxilskuldurum en samþykkjanda. Var J sýknaður af kröfu A hf.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir MarkúsSigurbjörnsson, Greta Baldursdóttir og Viðar Már Matthíasson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar27. júlí 2016. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði ogfyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar hinsáfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. AFL-Sparisjóður, með starfstöð áSiglufirði, höfðaði mál þetta 29. maí 2015 á hendur áfrýjanda og Kára Kort Jónssynitil heimtu skuldar samkvæmt víxli. Áfrýjandi tók til varna í málinu, en ekkivar sótt þing af hálfu Kára. Undir rekstri málsins í héraði urðu aðilaskiptitil sóknar á grundvelli þess að Fjármálaeftirlitið mun hafa samþykkt samrunasparisjóðsins við stefnda 15. október 2015 og er óumdeilt að stefndi sé núréttur aðili að málinu.Ritað var á víxilinn, sem stefndireisir kröfu sína á, að hann væri „tryggingarvíxill v/yfirdráttarheimildar“ ogvar áföst við hann „yfirlýsing/umboð“ frá 15. janúar 2009, þar semvíxilskuldararnir allir veittu AFL-Sparisjóði heimild til að færa á víxilinnútgáfudag og gjalddaga. Víxillinn var að fjárhæð 5.000.000 krónur og samþykkturtil greiðslu af Ánanausti ehf., með tilgreindu heimilisfangi að Sólvallagötu 84í Reykjavík, en áritaður af áfrýjanda sem útgefanda og framseljanda og af áðurnefndumKára sem ábekingi neðan við orðin „án afsagnar“. Á víxilinn hefur verið færðurútgáfudagurinn 15. janúar 2009 og gjalddaginn 27. febrúar 2015. Neðst á honumvoru prentuð orðin: „Víxillinn greiðist í“, en að þessu leyti var hann ekkifylltur frekar út. Fyrir liggur í málinu að áður en gjalddagi var færður ávíxilinn hafði bú Ánanausts ehf. verið tekið til gjaldþrotaskipta 12. september2013 og lauk þeim 14. mars 2014 án þess að greiðsla fengist upp í kröfurlánardrottna. Samkvæmt því, sem fram kom í héraðsdómsstefnu, var víxillinnvistaður á starfstöð AFL-Sparisjóðs á gjalddaga, en engin greiðsla hafi borist.Samkvæmt 5. tölulið 1. gr. víxillaganr. 93/1933 skal meðal annars greina í víxli greiðslustað hans, en í 3. mgr. 2.gr. sömu laga er tekið fram að hafi greiðslustaður ekki verið tilgreindursérstaklega skuli sá staður, sem tilgreindur sé við nafn greiðanda, talinn veragreiðslustaður. Svo sem ráðið verður af áðursögðu var greiðslustaður ekkitilgreindur á víxlinum, sem stefndi reisir kröfu sína á, heldur var sá hlutihans óútfylltur. Getur ekki komið þess í stað að tiltekið var á víxlinum aðhann hafi verið gefinn út á Siglufirði og að á honum hafi verið prentað merki,sem sparisjóðir, þar á meðal AFL-Sparisjóður, hafi notað í starfsemi sinni. Hérstendur því svo á, sem um ræðir í fyrrnefndri 3. mgr. 2. gr. víxillaga, og varþannig réttur greiðslustaður víxilsins á tilgreindu heimilisfangi samþykkjandahans að Sólvallagötu 84 í Reykjavík. Sem fyrr segir kom fram í héraðsdómsstefnuað víxillinn hafi verið á starfstöð AFL-Sparisjóðs á gjalddaga og var hann þvíekki réttilega sýndur til greiðslu á greiðslustað á gjalddaga eða öðrum hvorumtveggja næstu virkra daga þar á eftir, sbr.1. mgr. 38. gr. víxillaga. Í 1. mgr.53. gr. sömu laga er mælt fyrir um afleiðingar þess að frestir séu látnir hjálíða, sem gilda um sýningu víxils til greiðslu þegar fyrirvari hefur veriðgerður um fullnustu án kostnaðar. Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laganna felst slíkurfyrirvari í orðunum „án afsagnar“, en í 2. mgr. sömu lagagreinar kemur fram aðhann breyti engu um skyldu víxilhafa til að sýna víxil til greiðslu innanfresta sem til þess eru settir. Með því að slíkir frestir líði glatar víxilhafirétti sínum gegn öðrum víxilskuldurum en samþykkjanda, sbr. lokaorð 1. mgr. 53.gr. víxillaga. Þessu til samræmis verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefnda.Stefnda verður gert að greiðaáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagieins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Áfrýjandi, Jóhannes Helgi Einarsson,er sýkn af kröfu stefnda, Arion banka hf.Stefndi greiði áfrýjanda samtals1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 29. apríl2016.Mál þetta var höfðað gegn Jóhannesi Helga Einarssyni með stefnu birtri 29.maí 2015 og gegn Kára Kort Jónssyni með sakaukastefnu birtri 15. júní 2015.Málið var dómtekið 20. apríl sl. Stefnandi er AFL - Sparisjóður ses., Aðalgötu 34, Siglufirði.Stefndu eru Kári Kort Jónsson, Krummahólum 2, Reykjavík og Jóhannes HelgiEinarsson, Fagrahjalla 60, Kópavogi. Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða stefnandasameiginlega (in solidum) skuld að fjárhæð 5.000.000 kr., ásamt dráttarvöxtumsamkvæmt. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af5.000.000 kr. frá 16. maí 2015 til greiðsludags. Auk þess er krafistmálskostnaðar. Af hálfu stefnda Jóhannesar Helga er krafist sýknu af kröfum stefnanda. Þákrefst hann málskostnaðar. Af hálfu Kára Kort var ekki tekið til varna. Upphaflega var stefnandi AFL - sparisjóður ses. Í byrjun aðalmeðferðarlagði lögmaður stefnanda fram bókun þar sem fram kemur að Arion banki hafi nútekið við öllum réttindum og skyldum sparisjóðsins. Bankinn tók við aðildmálsins og var það bókað í þingbók. I.Málavextir Stefnandi byggirkröfu sína á tryggingarvíxli, útgefnum og framseldum af stefnda Jóhannesi Helgaþann 15. janúar 2009, að fjárhæð 5.000.000 kr. Víxillinn er án afsagnar.Gjalddagi víxilsins er 27. febrúar 2015 og var samþykktur til greiðslu afÁnanaustum ehf. Þá var hann ábektur af stefnda Kára Kort. Fyrir liggur aðÁnanaust ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 12. september 2013 og var því ekkistefnt. Skiptum lauk 14. mars 2014.Á viðfestri yfirlýsingu/umboði vegna yfirdráttarheimildarinnar kemur framað víxillinn sé óútfylltur (in blanco) að því er varðar útgáfudag og gjalddagaen að fjárhæð 5.000.000 kr. Víxillinn sé afhentur Afli - Sparisjóði tiltryggingar viðskiptum við Ánanaust ehf. sem séu vegna yfirdráttarheimildar átékkareikningi nr. 4810. Afli - Sparisjóði sé hér með veitt umboð til aðformgilda víxilinn með því að rita á hann útgáfudag og gjalddaga verði umvanskil að ræða af hálfu tékkareikningshafa og innheimta hann með venjulegumhætti. Yfirlýsingin er dagsett á Siglufirði 15. janúar 2009 og undirrituð afhálfu samþykkjanda og af stefndu.Er krafa var gerð um greiðslu víxilfjárhæðarinnar með innheimtubréfi dags16. apríl 2015 nam yfirdrátturinn 8.917.484 kr. Krafan fékkst ekki greidd þráttfyrir innheimtutilraunir.II.Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandireisir kröfu sína á fyrrgreindum víxli sem var til tryggingar skuld Ánanaustaehf. Skuldin hafi ekki fengist greidd. Vísar stefnandi til víxillaga nr.93/1993, einkum 7. kafla laganna um fullnustu vegna greiðslufalls. Sé máliðrekið samkvæmt 17. kafla laga 91/1991, um meðferð einkamála. Þá gerir stefnandikröfu um dráttarvexti mánuði eftir dagsetningu innheimtuviðvarana til stefndu. III.Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi byggir á því að hinn umdeildi víxill hafi ekki verið sýndur tilgreiðslu á réttum stað og varði það missi víxilréttar gagnvart stefnda. Bendirhann á að víxillinn sé ekki útfylltur með greiðslustað. Í stefnu staðfestistefnandi að víxillinn hafi verið til greiðslu á gjalddaga hjá stefnanda sem sémeð starfsstöð að Aðalgötu 34, Siglufirði. Samkvæmt 3. mgr. 2. gr. víxillaga segi að sé greiðslustaður eigitilgreindur sérstaklega, skuli sá staður, sem tilgreindur er við nafngreiðanda, talinn greiðslustaður víxilsins og skal þessi staður þá einnigtalinn heimili greiðanda. Samkvæmt þessari lagagrein var rétturgreiðslustaður Sólvallagata 84 Reykjavík, heimili Ánanausta ehf. Af 4. gr. víxillaga verður ráðið að handhafi „opins víxils“, þ.e.sýningarvíxils eða víxils án gjalddaga til útfyllingar af víxilhafa, stendurframmi fyrir því að taka ákvörðun við gjaldþrot samþykkjanda víxils. Telja megiað við gjaldþrot falli víxillinn í gjalddaga. Telur stefndi að þar semvíxillinn hafi ekki verið sýndur til greiðslu með réttu á heimilsfangisamþykkjanda í Reykjavík, heldur á starfsstöð stefnanda á Siglufirði, hafivíxilréttur stefnanda gagnvart stefnda fallið niður fyrir vangeymslu. Því beriað sýkna hann af öllum dómkröfum og dæma til greiðslu málskostnaðar.IV. NiðurstaðaMál þetta er rekið sem víxilmál samkvæmt XVII. kafla víxillaga nr. 93/1933.Stefnandi hefur ekki samþykkt frekari varnir en þær sem tilgreindar eru í 118.gr., sbr. 1. mgr. 119. gr. lagannaEins og fram kom í skýrslu stefnda Jóhannesar Helga var hinn umdeildivíxill afhentur stefnanda með undirritun hans án þess að gjalddagi hefði veriðtilgreindur. Útgáfudag hafi hins vegar verið þar að finna. Stefndi kvað sérhafa verið kunnugt um yfirdráttinn á reikninginn. Vegna vanskila á yfirdrættigreiðanda víxilsins fyllti stefnandi víxilinn út með því að tilgreina gjalddagaeins og hann hafði heimild til samkvæmt viðfestu umboði með víxlinum.Í 1. mgr. 47. gr. víxillaga segir að þeir, sem út hafa gefið víxil,samþykkt hann eða framselt eða gerst ábyrgðarmenn að honum, beri allir fyrireinn og einn fyrir alla ábyrgð gagnvart víxilhafa. Segir í 2. mgr. ákvæðisinsað víxilhafa sé rétt að beina kröfu sinni gegn hverjum sem hann vill af þessumskuldurum, gegn einum þeirra sér eða fleirum saman, og þurfi eigi að fara eftirþeirri röð sem skuldbindingar þeirra eru á víxlinum. Með röð skuldbindinga erátt við að fram að því að víxill er samþykktur er útgefandi víxilskuldarinn.Ábyrgist hann bæði samþykki víxilsins og greiðslu hans. Þegar greiðandi hefursamþykkt víxilinn er hann orðinn víxilskuldarinn. Framseljendur ábyrgjasteinnig samþykki og greiðslu víxilsins ef þeir framselja víxilinn með áritunsinni á hann. Þá ber ábekingur, þ.e. ábyrgðarmaður víxilábyrgð gagnvartvíxilhafa með sama hætti.Víxill sá sem hér um ræðir er ekki sýningarvíxill heldur svokallaðureyðuvíxill, sbr. 10. gr. víxillaga, og til tryggingar yfirdrætti á reikningsamþykkjanda víxilsins hjá sparisjóðnum. Á hann höfðu ekki verið fylltar útupplýsingar um greiðslustað en víxillinn er á stöðluðu eyðublaði sparisjóðannameð auðkenni þeirra, fjögurra laufa smára, og þar fyrir aftan er útgáfudagurhans og staður „Siglufirði 15/1 2009“. Ekki liggur annað fyrir en að hann hafiverið til greiðslu á gjalddaga hjá stefnanda þar sem vistunarstaður hans var.Stefndi bendir á að tilgreining greiðslustaðar á víxlinum sé formsskilyrðisamkvæmt 5. tl. 2. gr. víxillaga. Vegna þess að það sé ekki uppfyllt sévíxilréttur stefnanda gagnvart stefnda fallinn niður fyrir vangeymslu. Úrlausnmálsins lýtur þannig að því hvort fullnægjandi hafi verið að sýna víxilinn tilgreiðslu hjá stefnanda.Að mati dómsins uppfyllir ofangreindur víxill formkröfur 1. gr. víxillaga.Réttur greiðslustaður tryggingarvíxilsins var hjá stefnanda og var hannnægilega tilgreindur. Samkvæmt þessu er víxilréttur ekki fallinn niður gagnvartstefndu. Hvað varðar stefnda Kára Kort var gætt 96. gr. laga nr. 91/1991, ummeðferð einkamála.Sú staðreynd að stefnandi hafi ekki gætt tilkynningarskyldu sinnar umgjaldagann gagnvart stefndu varðar ekki missi víxilréttar hans. Með hliðsjón af niðurstöðu þessari og með vísan til 1. mgr. 130. gr. og 2.mgr. 132. gr. laga nr. 91/1991, ber stefndu að greiða stefnanda sameiginlegamálskostnað, sem þykir hæfilegur 380.000 kr.Sigríður Hjaltested héraðsdómari kveður upp þennan dóm.DÓ M S O R Ð:Stefndu, Jóhannes Helgi Einarsson og Kári Kort Jónsson, skulu greiðastefnanda Arion banka sameiginlega (in solidum) skuld að fjárhæð 5.000.000króna, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vextiog verðtryggingu, af 5.000.000 króna frá 16. maí 2015 til greiðsludags. Stefndu greiði stefnanda sameiginlega 380.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 484/2010
|
Kærumál Dómkvaðning matsmanns
|
Felldur var úr gildiúrskurður héraðsdóms, þar sem kveðið var á um að dómkvaddir skyldulæknir og lögfræðingur til að meta nánar tilgreindatriði vegna líkamstjóns sem E kvaðst hafa orðiðfyrir vegna umferðarslyss. Í samræmi við beiðni matsbeiðandavar lagt fyrir héraðsdómara að dómkveðja tvohæfa ogóvilhalla lækna.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 5. ágúst 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. júlí 2010, þar sem kveðið var á um að dómkvaddir skyldu læknir og lögfræðingur til að meta nánar tilgreind atriði vegna líkamstjóns sem varnaraðili kveðst hafa orðið fyrir vegna umferðarslyss. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdómara að dómkveðja tvo hæfa og óvilhalla lækna og að minnsta kosti annan þeirra sérfræðing í bæklunarskurðlækningum. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Með bréfi 6. maí 2010 lagði sóknaraðili fram beiðni um að dómkvaddir yrðu samkvæmt XII. kafla laga nr. 91/1991 tveir læknar til að láta í té rökstutt álit um orsakatengsl og þá eftir atvikum varanlegar afleiðingar slyss sem varnaraðili kveðst hafa orðið fyrir 31. október 2008 og skyldi að minnsta kosti annar matsmanna vera bæklunarlæknir. Varnaraðili andmælti því að tveir læknar yrðu dómkvaddir til starfans og krafðist þess að annar matsmanna væri lögfræðingur að mennt. Með hinum kærða úrskurði var fallist á kröfu varnaraðila og er málavöxtum, málsástæðum og lagarökum aðila þar ítarlega lýst. Ekki er ágreiningur um að skilyrði fyrir öflun matsgerðar séu fyrir hendi samkvæmt 77. gr. laga nr. 91/1991. Þá verður hvorki fullyrt að bersýnilegt sé að matsgerð samkvæmt beiðni sóknaraðila skipti ekki máli né verði tilgangslaus til sönnunar í dómsmáli. Kostnaður vegna matsgerðarinnar mun falla á sóknaraðila samkvæmt 4. mgr. 79. gr. laga nr. 91/1991. Komi til þess að matsgerðin verði lögð fram sem gagn í dómsmáli kemur í hlut dómara að meta sönnunargildi hennar, þar á meðal hvort einhverjir brestir kunni að vera á þekkingu matsmanna á matsefni að áhrif hafi á gildi hennar, sbr. dóm Hæstaréttar 1995, bls. 704 í dómasafni það ár. Þá er ekki girt fyrir það í lögum nr. 91/1991 að aflað verði nýrrar matsgerðar til viðbótar þessari þótt ný matsgerð taki að einhverju leyti eða öllu til sömu atriða og hin eldri gerði, enda verði ekki talið að svo sé ástatt sem um ræðir í 3. mgr. 46. gr. laganna, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar frá árinu 2000, bls. 2598 og 3517 í dómasafni það ár. Af þessum sökum ber að fella hinn kærða úrskurð úr gildi og leggja fyrir héraðsdómara að dómkveðja tvo matsmenn í samræmi við beiðni sóknaraðila. Rétt er að hvor aðila beri sinn kostnað af kærumáli þessu. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að dómkveðja tvo matsmenn í samræmi við beiðni sóknaraðila, Tryggingamiðstöðvarinnar hf., 6. maí 2010. Kærumálskostnaður fellur niður. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur23. júlí 2010. Með matsbeiðni, sem barst héraðsdómi 7. maí sl., hefur matsbeiðandi, Tryggingamiðstöðin hf. kt. 660269-2079, Síðumúla 24, Reykjavík, óskað þess, með vísan til XII. sbr. IX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að dómkvaddir verði tveir sérfróðir og óvilhallir matsmenn, læknar og a.m.k. annar þeirra bæklunarlæknir, til þess að láta í té rökstutt álit um orsakatengsl og eftir atvikum varanlegar afleiðingar slyss sem Eva Hrönn Hlynsdóttir, varð fyrir þann 31. október 2008. Matsþoli, Íris Björg Bergsdóttir, krefst þess að hafnað verði kröfu sóknaraðila, um að dómkvaddir verði tveir læknar til að meta varanlegar afleiðingar slyss sem varnaraðili lenti í. Þess er um leið krafist að dómkvaddir verði einn læknir og einn lögmaður til að meta varanlegar afleiðingar slyssins, í stað tveggja lækna. Málið var tekið til úrskurðar 28. júní sl. að afloknum munnlegum málflutningi. Málsatvik Sóknaraðili greinir þannig frá málsatvikum að samkvæmt tjónstilkynningu ökutækis dagsettri 31. október 2008 hafi orðið árekstur með bifreiðinni PR 068, sem tjónþoli hafi ekið, og bifreiðinni JZ 366 á bifreiðastæði við Smáralind í Kópavogi. Bifreiðin PR 068 hafi þann dag verið tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu ökutækis hjá matsbeiðanda en sökin á árekstrinum hafi verið metin hjá tjónþola. Í tjónstilkynningu sé merkt við að ekki hafi orðið slys á fólki. Málsástæður sóknaraðila Sóknaraðili telur, með hliðsjón af aðdraganda umferðaróhappsins og aðstæðum að öðru leyti, að orsakatengsl geti ekki verið á milli umrædds áreksturs og þeirra einkenna sem varnaraðili telji að rekja megi til hans eða eftir atvikum að tiltekin einkenni sem varnaraðili beri við í dag, nánar tiltekið mjóbaksóþægindi, verði ekki rakin til umrædds áreksturs. Matsspurningarnar taki mið af þessu en matsmönnum beri fyrst að svara því: „Hvort orsakasamband teljist sannað milli áreksturs 31. október 2008 og þeirra einkenna sem tjónþoli telur að rekja megi til slyssins. Er óskað eftir að matmenn taki rökstudda afstöðu til hvers og eins áverka/einkennis fyrir sig.“ Fáist jákvætt, rökstutt svar við þessari spurningu að öllu leyti eða einhverju, sé matsmönnum falið það verkefni að leggja mat á varanlegar afleiðingar slyssins samkvæmt skaðabótalögum. Að mati sóknaraðila reyni því fyrst og fremst á mat á því hvort líkamleg einkenni og óþægindi varnaraðila megi rekja til tiltekins atburðar og það álitaefni sé fyrst og fremst læknisfræðilegs eðlis. Tilgangur og efni matsbeiðninnar kalli því á að tveir læknar séu kvaddir til frekar en einn læknir og lögfræðingur með honum. Sóknaraðili byggir í öðru lagi á því að réttarfarsleg skilyrði séu ekki fyrir því að dómurinn taki fram fyrir hendurnar á matsbeiðanda og ákveði að hverfa frá skýrri og rökstuddri beiðni hans um að kveðja til tvo lækna og fá í staðinn til þess lækni og lögfræðing. Meginreglan sé að málsaðilar hafi forræði á sönnunarfærslu máls. Aðilum sé þannig ætlað að ákveða hvor fyrir sitt leyti hvort ástæða sé til að afla gagna um tiltekið atriði og hvernig það verði gert, en dómarinn eigi þá aðeins að vera viðtakandi sönnunarfærslunnar, sem eigi ekki að skipta sér af hvernig aðilarnir handleiki hagsmuni sína að þessu leyti. Í þessu samhengi og beiðni sinni til stuðnings vísar sóknaraðili til dóms Hæstaréttar sem er birtur í dómasafni réttarins 1995 á bls. 704. Þar hafi vátryggingarfélag farið fram á að dómkvaddir yrðu læknir og lögfræðingur til að leggja mat á heilsufarslegt ástand tjónþola og meta fjárhagsleg örorku hans. Tjónþoli, sóknaðili fyrir Hæstarétti, hafi mótmælt þessu og talið að dómkveðja ætti tvo lækna. Hæstiréttur hafi staðfest úrskurð héraðsdóms þar sem fallist var á beiðni matsbeiðanda. Forsendur dóms Hæstaréttar hafi verið þessar: „Varnaraðili hefur óskað eftir matsgerð og farið þess á leit, að annar matsmanna verði lögfræðingur. Kostnaður vegna matsgerðarinnar fellur á hann sjálfan samkvæmt 2. mgr. 63. gr. laga nr. 91/1991 nema að því leyti, sem tillit kynni að vera tekið til þess kostnaðar við ákvörðun málskostnaðar. Við úrlausn um efnishlið málsins kemur í hlut héraðsdómara að meta sönnunargildi matsgerðarinnar, þar á meðal, hvort einhverjir þeir brestir kunni að vera á þekkingu matsmanna á matsefninu, sem áhrif hafi á gildi hennar. Standa þá engin rök til þess að játa sóknaraðila rétti til þeirrar íhlutunar í málatilbúnað varnaaðila, sem hér er deilt um.“ Sóknaraðili telur því í raun að réttarfarslög, einkum málsforræðisreglan sem feli m.a í sér forræði á sönnunarfærslu máls, leiði til þess að taka verði kröfu hans til greina. Í þriðja lagi vísar sóknaraðili til þess að ákvæði skaðabótalaga standi ekki í vegi fyrir því að dómkvaddir verði tveir læknar í þessu matsmáli. Með skaðabótalögum nr. 50/1993 hafi m.a. falist þær breytingar að við mat á afleiðingum líkamstjóna hafi verið horfið frá því að miða eingöngu við læknisfræðilegt örorkumat þegar ákvarðaðar hafi verið bætur vegna fjárhagslegs tjóns. Fram að þeim tíma hafi venjan verið að örorkumöt í skaðabótamálum væru unnin af einum lækni. Boðuð hafi verið ný aðferðafræði við mat á fjárhaglegri örorku með skaðabótalögunum og því hafi verið mælt svo fyrir um að nauðsynlegt yrði að örorkumöt væru ekki einungis í höndum lækna eins og segir í athugasemdum með 10. gr. frumvarps til laga þar sem fjallað er um örorkunefnd. Þessi ummæli sé hins vegar ekki hægt að skilja svo að með því væri verið að útiloka að tveir eða fleiri læknar geri örorkumat í máli. Í greinargerð með frumvarpinu hafi eingöngu verið lögð áhersla á að horfið yrði frá fyrri skipan mála. Því síður verði ummælin skilin svo að þar með hafi löggjafinn ætlast til að læknir og lögfræðingur væru ávallt til staðar þegar metnar væru afleiðingar líkamstjóns samkvæmt skaðabótalögum. Það sé fráleitur skilningur og hefði þá þurft að koma fram með skýrum hætti í ákvæðum laganna. Sóknaraðili bendir á að frá gildistöku laganna hafi framkvæmdin verið sú að tveir læknar hafa komið að örorkumötum innan sem utan réttar þótt algengara sé að læknir og lögfræðingur vinni örorkumat. Fjölmargir læknar hafi því mikla reynslu að meta alla þætti afleiðinga slysa samkvæmt skaðabótalögum og verði því ekki borið við sem gildri mótbáru að óskað sé tveggja lækna til að annast matið. Sé horft til hæfisreglna sem taka þurfi mið af við dómkvaðningu matsmanns, þ.e. 3. mgr. 61. gr. einkamálalaga þar sem segi að þann einn megi dómkveðja til að framkvæma mat sem sé orðinn 20 ára að aldri, sé að öllu leyti óaðfinnanlegt vitni um það atriði sem á að meta og hafi nauðsynlega kunnáttu til að leysa starfann af hendi, sé ljóst að vanhæfisreglur einkamálalaga standa því ekki í vegi að dómkvaddir verði tveir læknar með reynslu af matsstöfum í þessu máli til að leggja mat á orsakatengsl og eftir atvikum afleiðingar líkamstjóns varnaraðila. Málsástæður varnaraðila Varnaraðili byggir fyrst á því að samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga, sbr. 3. mgr. 61. gr. laga um meðferð einkamála sé læknir vanhæfur til að meta varanlega örorku. Yrði fallist á kröfu sóknaraðila, um að dómkvaddir verði tveir matsmenn, báðir læknar, til að meta varanlegar afleiðingar slyssins, þá væri með því brotið gegn 3. mgr. 61. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, þar sem segi að þann einn megi dómkveðja til að framkvæma mat sem sé orðinn 20 ára að aldri, sé að öllu leyti óaðfinnanlegt vitni um það atriði sem eigi að meta og hafi nauðsynlega kunnáttu til að leysa starfann af hendi eða annars þá kunnáttu sem bestrar sé kostur. Að mati varnaraðila sé læknir vanhæfur til þess að meta ákveðna veigamikla þætti í örorkumatinu, svo sem varanlega örorku og orsakatengsl. Það hafi beinlínis verið tilgangurinn með setningu skaðabótalaganna að afnema það sem áður tíðkaðist, að eingöngu læknar mætu örorku. Eftir setningu skaðabótalaganna, og með tilkomu ákvæða um mat á varanlegri örorku, hafi það verið ótvíræður vilji löggjafans að örorkumöt yrðu framvegis ekki í höndum lækna heldur skyldu læknar deila verkum með öðrum sérfróðum aðila sem hefði sérstaka þekkingu á málefnum vinnumarkaðarins og reglum um hvernig vinna eigi örorkumat. Í því máli sem hér sé til umfjöllunar, sé tjónþoli ungur og eigi langa starfsævi fyrir höndum. Mat á varanlegri örorku sé því sérstaklega mikilvægur þáttur í máli hans. Varnaraðili vísar í öðru lagi til sjónarmiða sem sett séu fram í frumvarpi til skaðabótalaga nr. 50/1993 og tilgangs laganna. Í athugasemdum með 10. gr. laganna segi að verði frumvarpið að lögum verði gerbreyting á forsendum og grunni örorkumats. Horfið verði frá mati sem í aðalatriðum sé talið læknisfræðilegt. Í stað þess komi svonefnt fjárhagslegt örorkumat sem feli í sér álit á því hvort og að hve miklu leyti geta tjónþola til að afla vinnutekna hafi skerst varanlega. Vegna þess sé nauðsynlegt að örorkumat verði ekki einungis í höndum lækna. Það hafi því verið vilji löggjafans að afnumið yrði það fyrirkomulag að læknar væru einir að meta afleiðingar slysa. Í þriðja lagi vísar varnaraðili til skrifa fræðimanna og bendir á að sömu sjónarmið hafi einnig verið til umfjöllunar hjá þeim. Af þeirra skrifum sé ljóst að mat á varanlegri örorku sé fjárhagslegt, eða félagslegt, en ekki læknisfræðilegt í þeim skilningi, að læknisfræðileg sjónarmið ráði matinu eins og við mat á varanlegum miska. Stundum skipti eðli líkamstjóns ekki neinu um matið, en hafi þó oft áhrif, en fræðimenn taki fram, að læknisfræðileg sjónarmið eigi ekki að vera ráðandi við mat á varanlegri örorku. Það sé einnig álit fræðimanna að mat á varanlegri örorku, eitt og sér, verði best framkvæmt af lækni eða sérfræðingi með sambærilega þekkingu á líkamstjóninu og afleiðingum þess, t.d. sálfræðingi eða öðrum sérmenntuðum heilbrigðisstarfsmanni og manni, sem sérfróður sé um sem flesta af öðrum þáttum, sem til skoðunar koma. Þar geti komið til greina lögfræðingur, viðskiptafræðingur, löggiltur endurskoðandi, félagsfræðingur eða aðrir, sem hafi sérstaka þekkingu á málefnum vinnumarkaðarins og reglum um hvernig vinna eigi örorkumat. Fræðimenn hafi ennfremur bent á að algengt sé að læknir og lögfræðingur annist mat á varanlegri örorku, að beiðni tjónþola eða hins bótaskylda, eða að þeir séu dómkvaddir sem matsmenn enda sé það líklega oftast hin rétta og eðlilega samsetning, þegar tveir eða fleiri meti varanlegar afleiðingar slysa samkvæmt skaðabótalögum. Óheppilegra sé að slíkt mat sé unnið af læknum eingöngu. Í fjórða lagi vísar varnaraðili til þess að sóknaraðili hafi einnig beðið um mat á orsakasambandi milli tjónsatburðar og þeirra líkamlegu afleiðinga sem varnaraðili telji sig hafa orðið fyrir. Mat á orsakatengslum sé að miklu leyti lögfræðilegt og sé læknir því vanhæfur til að standa að mati á þeim, án atbeina lögfræðings. Í fimmta lagi telur varnaraðili ekki vera neinar forsendur til að víkja frá viðtekinni venju um dómkvaðningu lögmanns og læknis til að vinna örorkumat. Frá þessu hafi helst verið vikið þegar tjónþolar séu það ungir að árum að þeir hafi ekki neina atvinnusögu og langt þar til þeir fari út á vinnumarkaðinn, eða tjónþoli sé það fullorðinn að hann sé kominn út af vinnumarkaði þegar slysið á sér stað og verði það fyrirsjáanlega til allra framtíðar, annað hvort vegna elli eða sjúkdóma af einhverju tagi. Í slíkum málum þurfi ekki að leggja mat á neina varanlega örorku. Tjónþoli í þessu máli sé ekki í þessari stöðu. Þessi stúlka hafi verið ríflega tvítug þegar hún hafi slasast. Ekkert í heilsufars- eða tekjusögu hennar gefi til kynna að hún hafi ekki haft neina eða skerta starfsgetu áður en slysið varð. Tjónþoli hafi verið námi þegar slysið varð og hafi unnið meðfram náminu. Þessi tjónþoli eigi fyrir höndum tugi ára úti á vinnumarkaði, að öllu óbreyttu. Ekkert komi fram í beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanna, um ástæður þess að hann kjósi að víkja frá viðtekinni venju við val á matsmönnum og ekkert í gögnum málsins bendi til þess að tilefni sé til þess. Ætli sóknaraðili, gegn eindregnum mótmælum varnaraðila, að krefjast einhvers sem víki frá viðtekinni venju og kunni að verða varnaraðila til tjóns, þurfi sóknaraðili að færa veigamikil rök fyrir máli sínu og gera grein fyrir því hvers vegna þau rök eigi að vega þyngra heldur en hagsmunir varnaraðila af því að matsmenn uppfylli hæfisskilyrði laga um meðferð einkamála. Sóknaraðili og varnaraðili hafi staðið sameiginlega að fyrirliggjandi örorkumati, og hafi sóknaraðili þá ekki haft neinar athugasemdir við það að læknir og lögmaður mætu afleiðingar slyssins. Sóknaraðili hafi ekki gert grein fyrir því hvað hafi breyst síðan þá. Þar sem sóknaraðili leitist nú við að hnekkja fyrirliggjandi mati, sem unnið hafi verið af lækni og lögmanni, sé eðlilegt að dómkvaddir séu einnig læknir og lögmaður til þess að endurmeta afleiðingarnar. Í sjötta lagi vísar varnaraðili til þess að skipun örorkunefndar samkvæmt skaðabótalögum veiti vísbendingu um það hverjir séu best fallnir til að meta varanlegar afleiðingar samkvæmt skaðabótalögum. Í nefndinni séu tveir læknar og einn lögmaður. Lögmaðurinn sé formaður nefndarinnar, sbr. 2. mgr. 10. gr. skaðabótalaga. Að mati fræðimanna sé þessi samsetning nefndarinnar miðuð við það að hún geti gegnt hlutverki sínu sem best. Varnaraðili vísar til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 61. gr. og ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum. Niðurstaða Í þessu máli greinir málsaðila á um það hvaða fagþekkingu sé best að dómkvaddir matsmenn hafi til að svara matsspurningum um orsakatengsl og örorku. Sóknaraðili, sem telur þekkingu í læknisfræði og bæklunarlækningum mestu máli skipta í því máli sem hér er til meðferðar, vísar til meginreglunnar um forræði málsaðila á sönnunarfærslunni. Þrátt fyrir þá meginreglu þykir 61. gr. laga nr. 91/1991 veita dómara nokkuð svigrúm til eigin mats um viðeigandi fagþekkingu matsmanns eða matsmanna þegar skera þarf á hnút sem þennan. Ákvæði 2. mgr. virðist ekki ganga út frá því að fara eigi eftir óskum matsbeiðanda ótvírætt heldur er útgangspunktur þess að málsaðilar nái samkomulagi um „hæfan matsmann“. Ekki er hægt að líta svo á að tilvitnað orðalag eigi einvörðungu við um samkomulag um hæfan matsmann innan fagþekkingarsviðs að vali matsbeiðanda heldur taki það einnig til samkomulags um þá fagþekkingu sem æskilegast sé að matsmaður hafi hverju sinni. Takist ekki samkomulag með málsaðilum á valið undir ákvörðun dómara. Hæfisskilyrði 3. mgr. 61. gr. marka valinu þó ramma. Að mati dómsins er ekki hægt að fullyrða að fagþekking lækna geri þá betur til þess fallna en löglærða að leggja mat á sennilega afleiðingu umferðarslyss og orsakatengsl þess og meints líkamstjóns, nema þeir hafi sérstaklega lagt sig eftir að skilja þessi skilyrði skaðabótaréttar umfram það sem löglærðir þurfa að gera. Gera má ráð fyrir að læknar sem hafa nokkra reynslu af örorkumötum hafi öðlast sambærilega þekkingu til að meta orsakatengsl og sennilega afleiðingu og ætlast er til að lögfræðingar hafi. Að mati dómsins verður því ekki slegið föstu að önnur fagþekkingin vegi þyngra en hin við val á matsmanni til að svara þeirri spurningu. Eins og báðir málsaðilar hafa gert grein fyrir var með setningu skaðabótalaga nr. 50/1993 horfið frá fyrri venju þess efnis að örorkumat væri eingöngu læknisfræðilegt. Með lögunum var samþykkt gerbreyting á forsendum og grunni örorkumats. Í stað læknisfræðilega matsins var tekið upp fjárhagslegt örorkumat. Um leið var horfið frá því að dómkveðja ætíð tvo lækna til slíkra verka en þess í stað að jafnaði dómkvaddir læknir og lögfræðingur. Með þessu hefur löggjafinn gefið til kynna að það sé málsaðilum ekki algerlega í sjálfsvald sett að ákveða hvaða fagþekkingu þeir matsmenn þurfa að hafa sem ætlað sé að meta varanlegar afleiðingar slysa. Að mati dómsins verður, vegna þess máls sem hér er til umfjöllunar, að lesa 3. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 með hliðsjón af þeirri stefnu um örorkumat sem mörkuð var með skaðabótalögum nr. 50/1993. Ekkert í málinu þykir kalla á að vikið sé frá þeirri stefnu við val á fagþekkingu þeirra sem svara spurningum um örorku, miska og stöðugleikapunkt. Þegar þar að auki ekki þykir leitt í ljós að læknar séu færari löglærðum til að meta orsakatengsl og sennilega afleiðingu, jafnvel þótt tjón sé líkamlegt, þykir sú spurning ein og sér ekki heldur geta leitt til þess að dómkvaddir séu tveir læknar. Jafnvel þótt málsaðilar kæmu sér saman um hæfan matsmann getur dómari horft framhjá samkomulagi þeirra mæli sérstakar ástæður gegn því sbr. 2. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991. Þegar litið er til þeirrar heimildar sem dómaranum er þarna fengin til að taka fram fyrir hendur málsaðila við dómkvaðningu matsmanna, þrátt fyrir málsforræðisregluna telur dómurinn, eins og áður greinir, þá mikilvægu meginreglu ekki standa í vegi fyrir því að vikið sé til hliðar óskum sóknaraðila og mælt svo fyrir að í þessu máli skuli dómkveðja einn lækni og einn löglærðan mann til að annast umbeðið mat þar sem rök þykja eindregið styðja þá niðurstöðu. Hvorugur málsaðila gerði kröfu um málskostnað og því verður hann ekki dæmdur. Ingiríður Lúðvíksdóttir, settur héraðsdómari, kveður upp þennan úrskurð. Úrskurðarorð: Dómkveðja skal einn lækni og einn löglærðan mann til að vinna mat í máli sóknaraðila, Tryggingamiðstöðvarinnar, gegn varnaraðila, Evu Hrönn Hlynsdóttur M-66/2010 sem rekið er fyrir héraðsdómi Reykjavíkur.
|
Mál nr. 647/2016
|
Kærumál Vistun barns
|
B krafðist þess að barnið C yrði vistað utan heimilis A í 12 mánuði. Héraðsdómur taldi, m.a. með vísan til fíkniefnaneyslu A og skaðlegra áhrifa sambands A og D á barnið, að brýnir hagsmunir barnsins krefðust þess að það yrði vistað utan heimilis A, enda hefðu önnur og vægari úrræði verið reynd án árangurs. Í ljósi þess að A hafði áður sýnt vilja og getu til að snúa við blaðinu og tryggja barninu öryggi og þroskavænleg skilyrði þótti hins vegar ekki ástæða til að marka vistun lengri tíma en í sex mánuði. Hæstiréttur taldi á hinn bóginn rétt að fallast á kröfu B og vista barnið utan heimilis A í 12 mánuði. Var í því sambandi vísað til þess að afskipti barnaverndaryfirvalda af A hefðu hafist fyrir fæðingu C og að hún hefði um margra ára skeið átt við fíkniefnavanda að stríða, sem hún hefði ekki enn náð tökum á.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir ÓlafurBörkur Þorvaldsson og Helgi I. Jónsson og Ingveldur Einarsdóttir setturhæstaréttardómari.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttarmeð kæru 14. september 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 27. sama mánaðar. Kærðurer úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 9. september 2016, þar sem sóknaraðila varheimilað að vista barn varnaraðila, C, utan heimilis varnaraðila í 6 mánuði frá4. júlí 2016. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sóknaraðilikrefst þess aðallega að sér verði heimilað að vista barnið utan heimilisvarnaraðila í 12 mánuði frá fyrrgreindu tímamarki, en til vara að hinn kærðiúrskurður verði staðfestur. Varnaraðili krefst þess aðallega að kröfusóknaraðila um vistun barnsins í 12 mánuði verði hafnað, en til vara að hinnkærði úrskurður verði staðfestur. Þá er þess krafist að sóknaraðila verði gertað greiða varnaraðila kærumálskostnað „eins og ekki sé um gjafsóknarmál aðræða.“ Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlagagildir sú meginregla að í starfsemi barnaverndaryfirvalda skulu hagsmunirbarnsins, sem í hlut á, ávallt hafðir í fyrirrúmi og ber þeim í því skyni að grípatil þeirra ráðstafana, sem ætla má að barninu séu fyrir bestu, sbr. og 1. mgr.3. gr. sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins sem hefur lagagildi hérá landi, sbr. 2. gr. laga nr. 19/2013. Eins og fram kemur í hinum kærðaúrskurði hófust afskipti barnaverndaryfirvalda af varnaraðila og barni hennarfyrir fæðingu þess vegna fíkniefnaneyslu varnaraðila. Af gögnum málsins verðurráðið að varnaraðili hafi um margra ára skeið átt við fíkniefnavanda að stríða,sem hún hefur ekki enn náð tökum á. Að þessu virtu og að öðru leyti meðskírskotun til forsendna hins kærða úrskurðar verður aðalkrafa sóknaraðilatekin til greina.Í XI. kafla barnaverndarlagasegir að um meðferð mála fyrir dómi samkvæmt 27. og 28. gr. laganna gildiákvæði laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og ákvæði X. kaflabarnaverndarlaga eftir því sem við getur átt. Um kröfu sóknaraðila umkærumálskostnað úr ríkissjóði er þess að gæta að samkvæmt 1. mgr. 60. gr.barnaverndarlaga skal foreldri, sem aðild á að máli sem rekið er fyrir dómi eftirX. kafla laganna, njóta gjafsóknar í því í héraði og fyrir Hæstarétti. Ákvæðiþetta hefur aðeins að geyma sérreglu um rétt manns til gjafsóknar, sbr. 3. mgr.126. gr. laga nr. 91/1991, sem gengur framar almennum reglum um skilyrði hennarsamkvæmt 1. mgr. sömu lagagreinar, en um gjafsóknina í tilviki sem þessu, þar ámeðal veitingu hennar, gilda að öðru leyti almennar reglur XX. kafla sömu laga. Með því að sóknaraðila hefur ekki verið veitt gjafsóknsamkvæmt þeim reglum verður hafnað framangreindri kröfu hennar og verðurkærumálskostnaður ekki dæmdur. Dómsorð:Sóknaraðila, B, er heimilt að vista barnið C utanheimilis varnaraðila, B, í 12 mánuði frá 4. júlí 2016 að telja.Kærumálskostnaður fellur niður.Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 9. september 2016. Málþetta barst héraðsdómi 10. ágúst 2016 og var tekið til úrskurðar 5. september2016. Sóknaraðili er B, [...],[...]. Varnaraðili er A, kt. [...],[...],[...]. Dómkröfur sóknaraðila eru þær að dóttir varnaraðila, C,kt. [...], sem lýtur forsjávarnaraðila, verði vistuð utan heimilis varnaraðila í 12 mánuði frá 4. júlí2016 að telja, samkvæmt 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Ekki er krafistmálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðilaverði hafnað. Þá er gerð krafa um málskostnað. I.Málþetta er að rekja til afskipta sóknaraðila af málefnum dóttur varnaraðila frá17. febrúar 2015, þegar mál hennar fluttist frá barnavernd [...] til sóknaraðila, en barnavernd [...] hafði áður verið með málið til vinnslu síðan í júlí 2012 í kjölfartilkynningar frá göngudeild mæðraverndar LSH vegna ófædds barns varnaraðila. Dóttirvarnaraðila fæddist [...]. Varnaraðili mældist jákvæð fyrir kókaíni ívímuefnaprófi í lok árs 2012 og var barnið vistað hjá föðurömmu og -afasínum. Hinn4. janúar 2013 skrifaði varnaraðili undir áætlun um meðferð máls þar sem húnsamþykkti að barnið yrði vistað hjá föðurforeldrum. Í framhaldinu fórvarnaraðili í meðferð á Vogi. Varnaraðilisamþykkti aftur hinn 14. október 2014 að barnið yrði vistað hjá fósturforeldrumtil 2. janúar 2015. Hinn 2. janúar 2015 fór barnið svo aftur í umsjávarnaraðila. Eins og áður segir fluttist mál barnsins til sóknaraðila 17.febrúar 2015. Á fyrsta fundi varnaraðila hjá starfsmanni sóknaraðila, hinn 2.mars 2015, skrifaði varnaraðili undir áætlun um könnun máls. Hinn19. mars 2015 barst sóknaraðila bréf frá E, fyrrverandi sambýliskonu D,þáverandi sambýlismanns varnaraðila, þar sem tilkynnt var að varnaraðili og D væruí neyslu og mikið væri um að afbrotamenn væru inni á heimili þeirra. Varnaraðiliog D, sem stjúpfaðir barnsins, rituðu undir áætlun um meðferð máls hinn 12. maí2015, þar sem þau samþykktu m.a. óboðað eftirlit með heimili og að undirgangastvímuefnapróf. Áætlunin var í gildi til 12. ágúst 2015. Sóknaraðili kveðuróboðað eftirlit hafa gengið vel og ekki hafi verið að sjá neina óreglu áheimili varnaraðila. Sóknaraðilabarst tilkynning 9. október 2015 frá áðurnefndri E og F vegna vanrækslu ogneyslu á heimili varnaraðila og D. Tilkynningunni fylgdu gögn um að fíkniefnihefðu verið á heimilinu hinn 25. september 2015. Eftir að tilkynningin barsttóku starfsmenn sóknaraðila ákvörðun um að hefja könnun málsins á ný.Framkemur í gögnum málsins að lögregla var kölluð til á heimili varnaraðila 19.janúar 2016 vegna ofbeldis D á hendur varnaraðila fyrir framan barnið.Varnaraðili sagði að D byggi ekki á heimili varnaraðila en hann hefði fengið aðvera hjá henni helgina áður. Hinn10. febrúar 2016 barst sóknaraðila nafnlaus tilkynning þar sem m.a. komu framáhyggjur tilkynnanda af líðan og umönnun barnsins undir umsjá varnaraðila og D.Í tilkynningunni kom fram að varnaraðili hefði greint frá því að hafa slitiðsambúð við D en það væri ljóst að þau væru enn í sambúð. Varnaraðiliskrifaði hinn 2. mars 2016 á ný undir áætlun um meðferð máls, dags. 29. febrúar2016. Í áætluninni fólst m.a. óboðað eftirlit og fíkniefnapróf. Gildistímiáætlunarinnar var frá 29. febrúar 2016 til 31. maí s.á. Sóknaraðilikveður að á tímabilinu frá 4. apríl til 25. maí 2016 hafi starfsmönnumsóknaraðila gengið erfiðlega að ná tali af varnaraðila. Varnaraðili hafi þómætt til boðaðs viðtals 25. maí 2016 en eftir það hafi aftur gengið illa að náí varnaraðila. Hinn30. maí 2016 bárust sóknaraðila tvær tilkynningar undir nafni, annars vegar fráG og hins vegar frá H. Báðar lýsti áhyggjum sínum af varnaraðila og töldu hanavera í neyslu. Starfsmennsóknaraðila fóru að heimili varnaraðila 2. júní 2016 þar sem framkvæmt varfíkniefnapróf. Samkvæmt greinargerð starfsmanns sóknaraðila mældist prufanjákvæð fyrir Benzodiazepine og THC.Varnaraðili fór daginn eftir á Heilsugæslu Suðurnesja þar sem tekið varvímuefnapróf en þá mældist hún neikvæð bæði fyrir Benzodiazepine og THC.Varnaraðili skilaði einnig neikvæðri prufu vegna sömu efna hinn 21. júní 2016. Fyrirliggur óundirrituð áætlun um meðferð máls, sbr. 23. gr. barnaverndarlaga nr.8/2002, dags. 10. júní 2016, þar sem sóknaraðili óskaði eftir því aðvarnaraðili samþykkti að barnið yrði í umsjá föður, sem búi hjá foreldrumsínum, í a.m.k. sex mánuði. Á meðan þyrfti varnaraðili að sýna fram áedrúmennsku og leita sér aðstoðar vegna fíknivanda á viðurkenndrimeðferðarstofnun, samþykkja óboðað eftirlit og samþykkja fíkniefnapróf sem yrðugerð með engum fyrirvara. Sóknaraðilisegir að varnaraðili hafi mætt í viðtal hjá starfsmanni sóknaraðila 10. júní2016 þar sem hún hafi hafnað því að skrifa undir framangreinda áætlun ummeðferð máls. Varnaraðilimótmælir því hins vegar að hún hafi neitað að skrifa undir áætlun um meðferðmáls, heldur hafi varnaraðili ekki viljað skrifa undir vistun dóttur sinnarutan heimilis, en lýst því yfir að hún væri til fullrar samvinnu að öðru leytienda hefði hún ekkert að fela. Samkvæmtdagbók lögreglu var lögregla kvödd á heimili varnaraðila 11. júní 2016. Þegarlögregla kom á vettvang voru D og annar maður fyrir utan íbúðina en varnaraðiligrátandi inni í íbúðinni. Varnaraðili opnaði fyrir lögreglunni og greindi fráþví að hún og D hefðu rifist og það endað með því að hún hafi læst hann og hinnmanninn úti þegar þeir hafi farið út til að reykja. Þá segir í dagbók lögregluað D hafi verið ósáttur við að fara af vettvangi og viljað fá eigur sínar, sófao.fl. Það hafi orðið úr að hann hafi fengið 4-5 poka af fötum sem hann hafi svoskilið eftir fyrir framan útidyrahurðina á íbúðinni. Í dagbók lögreglu er tekiðfram að allir aðilar málsins hafi verið í annarlegu ástandi. Hinn26. júní 2016 barst sóknaraðila nafnlaus tilkynning um neyslu móður helgina10.-12. júní. Meðúrskurði sóknaraðila 4. júlí 2016 var tekin sú ákvörðun að vista barnið utanheimilis varnaraðila í tvo mánuði samkvæmt b-lið 1. mgr. 27. gr. laga nr.80/2002. Í úrskurðarorði kemur fram að sóknaraðili óski eftir framlengingu ávistun í tólf mánuði, sbr. 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. II.Krafasóknaraðila um að dóttir varnaraðila verði vistuð utan heimilis varnaraðila ítólf mánuði er reist á 1. mgr. 28. gr. laga nr. 80/2002, enda sé nauðsynlegt aðvistun stúlkunnar standi lengur en í tvo mánuði. Áþví er byggt af hálfu sóknaraðila að meðalhófsreglunnar hafi verið gætt íhvívetna við meðferð málsins og ekki hafi verið gripið til viðurhlutameiriúrræða en nauðsyn hafi krafist. Nú sé hins vegar þannig komið að vægari úrræðien vistun utan heimilis dugi ekki til og því sé nauðsynlegt að vistun standilengur en þá tvo mánuði sem sóknaraðili hafi úrskurðað um og því sé þesskrafist að dómurinn úrskurði að vistun utan heimilis standi í tólf mánuði. Krafasóknaraðila er byggð á því að varnaraðili eigi við fjölþættan vanda að stríðasem hún hafi ekki náð tökum á með viðeigandi hætti. I sálfræðingur hafi, aðbeiðni barnaverndarnefndar [...], unnið sálfræðilegamatsgerð, dags. 8. október 2014, m.a. á forsjárhæfni varnaraðila. Niðurstaðamatsgerðarinnar hafi verið sú að forsjárhæfni varnaraðila hafi verið óviðunandivegna neyslu vímuefna og þess vegna hafi dóttir hennar farið í fóstur. Þegarmatsgerðin hafi verið unnin hafi varnaraðili verið án áfengis og vímuefna í rúmaátta mánuði. Í lok matsgerðarinnar sé tekið fram að ef varnaraðili haldi áframá sömu braut þá geti hún vaxið að styrk og getu þannig að forsjárhæfni hennarteljist vera góð. Súgrundvallarforsenda sem nefnd sé í matsgerðinni, að varnaraðili haldi sig alfariðfrá áfengi og vímuefnum, hafi ekki gengið eftir og þar af leiðandi séforsjárhæfni hennar óviðunandi. Ímálinu liggi einnig fyrir matsgerð J sálfræðings, dags. 18. maí 2015, ensálfræðingurinn hafi verið dómkvödd í forsjármáli varnaraðila og barnsföðurhennar, K, sem rekið hafi verið fyrir Héraðsdómi Reykjaness. Persónuleikaprófsem hafi verið lagt fyrir varnaraðila hafi sýnt að hún ætti erfitt með aðviðurkenna eigin veikleika og hefði tilhneigingu til að fegra sjálfa sig. Þáhafi prófið sýnt mikla vanlíðan og geðræn einkenni hjá varnaraðila auk þess semhún ætti erfitt með samskipti og náin tengsl. Fram komi í matsgerðinni aðvarnaraðili eigi sér langa sögu um neyslu fíkniefna og af frásögnum aðila aðdæma séu ákveðnar líkur á því að hún hafi fallið á bindindi sínu. Sóknaraðilitelur að varnaraðili hafi ekki nýtt þann tíma sem dóttir hennar hafi veriðvistuð utan heimilis til að ná tökum á áfengis- og vímuefnavanda sínum. Þvert ámóti sé staðreyndin sú að hún hafi aldrei farið í sérhæfða vímuefnameðferðþrátt fyrir margra ára sögu um fíkniefnaneyslu og í öll þau skipti sem hún hafináð að hætta neyslu hafi hún fallið á ný. Þannig hafi mikill óstöðugleikieinkennt líf varnaraðila og markmið hennar virðist óljós. Þegargögn málsins séu skoðuð sé ljóst að varnaraðila hafi ekki tekist að vinna bug áalvarlegum áfengisvanda sínum sem varað hafi um árabil. Þetta hafi bitnaðharkalega á dóttur varnaraðila sem hafi búið við aðstæður sem ekki séu boðlegarfyrir börn. Í ákvörðun sóknaraðila um vistun dóttur varnaraðila felistjafnframt ályktun um hvar hagsmunum og velferð hennar sé best borgið. Af hálfusóknaraðila er á því byggt að það þjóni hagsmunum stúlkunnar best að vistastutan heimils hjá föður sínum í 12 mánuði. Nauðsynlegt sé að veita dótturvarnaraðila tækifæri til að dafna og þroskast við viðunandi uppeldisskilyrði,fjarri óreglusömu líferni varnaraðila. Aðöllu framangreindu virtu telur sóknaraðili fullljóst að varnaraðili sé í dagóhæf til að bera ábyrgð á og sinna uppeldisskyldum gagnvart dóttur sinni. Afþessum sökum gerir sóknaraðili þá kröfu að dómurinn úrskurði að dóttirvarnaraðila, C, verði vistuð utan heimilis varnaraðila í 12 mánuði frá 4. júlí2016 að telja, samkvæmt 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Umlagarök vísar sóknaraðilitil barnaverndarlaga nr. 80/2002, einkum 4. gr., 27. gr. og 28. gr. þeirra laga.III.Varnaraðili telur það ekki forsvaranlegt aðþær mæðgur búi ekki saman miðað við núverandi aðstæður og samstarfsvilja, endasé hún móðir stúlkunar og sú sem hafi alið hana upp síðastliðin þrjú ár.Varnaraðili kveðst vera reiðubúintil samvinnu við barnaverndaryfirvöld bæði til stuðnings og eftirfylgni.Varnaraðili telur sig færa um að annast stúlkuna og að hún sé einnig reiðubúinef þurfa þykir að þiggja alla þá aðstoð sem henni býðst.Aðstæður varnaraðila séu þær að hún sé einstæðmóðir. Hún búi ein í leiguhúsnæði og njóti mikils stuðnings frá fjölskyldu.Varnaraðili bendir á að það sé markmið barnaverndarlaga að tryggja að börn sembúi við aðstæður, sem talið er að geti stofnað heilsu þeirra eða þroska íhættu, fái nauðsynlega aðstoð. Ofangreindu markmiði verði best náð af hálfubarnaverndarnefndar með því að dóttir hennar búi hjá sér.Varnaraðili hafi hugsað um dóttur sína fráfæðingu hennar, veitt henni ást og umhyggju. Þá vill varnaraðili leggja áhersluá það að hvergi sé það að finna í barnalögum, barnaverndarlögum oglögskýringargögnum með þeim að foreldri geti einungis verið hæfur uppalandi séforeldrið fullkomið. Varnaraðili sé ekki fullkominn en hvergi komi fram í þeimgögnum sem lögð hafa verið fram í málinu að hún sé vanhæfur uppalandi. Varnaraðilitelur sig hæfan og góðan uppalanda. Ekkert hafi komið fram í gögnum málsins sembendi til annars. Þá sé það auðséð að dóttur hennar líði vel hjá henni og sétengd henni traustum tilfinningaböndum. Ekkert hafi komið fram í gögnum málsinsum að varnaraðili sé vanhæf um að sjá um dóttur sína. Varnaraðili kveðst veravið þokkalega heilsu, hún misnoti ekki fíkniefni í dag og hún hafi alltaf veriðtil staðar fyrir dóttur sína. Þessu til frekari stuðnings bendir varnaraðili áað hún hafi undirgengist vímuefnapróf án þess að í henni hafi mælst nokkuð.Varnaraðili vill árétta það að hún hafi ekki notað fíkniefni eins og fulltrúarsóknaraðila vilja halda fram og prufa frá 2. júní 2016, sem sóknaraðili notimáli sínu til stuðnings, sé röng, sbr. prufu sem tekin hafi verið á HeilsugæsluSuðurnesja daginn eftir.Þámótmælir varnaraðili því að það sé rökstuddur grunur á því að uppeldisaðstæðurdóttur hennar séu óviðunandi. Enginn rökstuðningur liggi að baki þeim grun ogskorað sé á sóknaraðila að leggja fram einhver gögn sem staðfesti hinn meintarökstudda grun.Varnaraðili kveðst gerasér fulla grein fyrir þeim vandmálum sem hafi skapast varðandi skilnað hennarog fyrrverandi sambýlismanns síns. Varnaraðili mótmælir harðlega því að hún séekki fær um að skapa dóttur sinni fullnægjandi uppeldisaðstæður vegnavímuefnavandamála. Engin gögn hafi verið lögð fram sem styðji framangreint ogsé þessu hafnað sem hreinum rógburði.Einnig telur varnaraðili að málsmeðferð sóknaraðila sé haldin svomiklum annmörkum hvað tilhögun um vistun varðar, að endurskoða beri þá tillöguað dóttir hennar verði vistuð utan heimilis varnaraðila. Varnaraðili telur einsýnt ámálsgögnum að sú ákvörðun hafi brotið gegn bæði rannsóknarreglu og meðalhófi ogmeginreglum á sviði barnaréttar, þ.e. að almennt skuli hafa það að leiðarljósiað halda fjölskyldum saman og styðja fjölskyldumeðlimi fremur en að skilja þærað. Þásegir varnaraðili að það veki furðu að lögmaður föður dóttur varnaraðila hafifengið boðun á nefndarfundinn 4. júlí 2016 og fengið gögn málsins afhent, enlögmaður varnaraðila hafi hvorki fengið gögn málsins né boðun og þurft að aka íflýti á fundinn hjá sóknaraðila eftir að hafa fengið símtal frá formanninefndarinnar. Með framangreint í huga sé bersýnilegt að andmælarétturvarnaraðila hafi verið virtur að vettugi. Faðir barnsins sé ekki aðili aðmálinu og veki það því furðu hvers vegna lögmaður hans sé boðaður á fundinn ogleyft að leggja fram gögn í málinu.Varnaraðilihafnar þeim fullyrðingum að þau úrræði sem hafi verið reynd og veittvarnaraðila hafi verið reynd án árangurs. Gögn málsins gefi þvert á mótivísbendingar um hið gagnstæða. Ef skoðaðar séu nafnlausar tilkynningar tilnefndarinnar verði þær seint taldar þess eðlis að fullyrt verði að gætt hafiverið meðalhófs. Þásegir varnaraðili að ekki verði annað séð við lestur greinargerðarfulltrúa barnaverndarnefndar en að fulltrúinn sé ekki hlutlaus varðandi túlkuná staðreyndum og hreinlega dragi taum föður stúlkunnar. Verði það að teljastóeðlileg íhlutun barnaverndaryfirvalda í hugsanlegri forsjárdeilu. Varnaraðili kveðst hafa lýst því yfir að hún telji og sé þeirraskoðunar að faðir eigi að njóta umgengis til jafns við hana þó að þeimskilyrðum uppfylltum að hann haldi áfram edrúmennsku sinni og sé tilbúinn aðgera umgengissamning þess eðlis við hann. Þá sé það líka algert frumskilyrði aðslíkt fyrirkomulag henti dóttur þeirra og komi það að sjálfsögðu tilendurskoðunar ef það muni ekki reynast dóttur þeirra vel. Að lokum segir varnaraðiliað sóknaraðili hafi ekki komið fram með rök sem séu óhrakin. Það sé síður ensvo. Þá hafi engin staðhæfing sóknaraðila staðist skoðun.Um lagarök vísar varnaraðilitil barnalaga nr. 76/2003, barnaverndarlaga nr. 80/2002, stjórnsýslulaganr. 37/1993 og mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna, sbr. lög nr. 62/1994. Varnaraðili byggir einnig á 10. og12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Ummálskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.IV. Eins og rakið hefur verið hófustafskipti barnaverndaryfirvalda af varnaraðila og barninu fyrir fæðingu þess,vegna fíkniefnaneyslu varnaraðila. Barnið var vistað hjá föðurforeldrum sínumer það var um tveggja mánaða. Í júní 2014 óskaði barnavernd Kópavogs eftir matiá forsjárhæfni varnaraðila. Í matsgerð I sálfræðings, dags. 8. október 2014,kemur fram að varnaraðili hefði verið edrú í rúma átta mánuði, væri í vinnu,hefði haldið heimili og sinnt þeirri umgengni sem hún hafi getað fengið viðbarnið. Varnaraðili hefði vaxið að styrk og getu og að forsjárhæfni hennar værigóð að gefnu því grundvallarskilyrði að hún héldi áfram að vera edrú. Hinn 14.október 2014 samþykkti varnaraðili að barnið yrði vistað hjá fósturforeldrumtil 2. janúar 2015 og var umgengni við barnið aukin. Barnið fór svo í umsjá varnaraðila 2. janúar 2015. Í mars 2015 barst barnaverndtilkynning um að varnaraðili og sambýlismaður hennar, D, væru í fíkniefnaneysluog að afbrotamenn væru á heimili þeirra. Áætlun var gerð um meðferð málssamkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 sem gilti frá 12. maí til 12.ágúst 2015, sem fól m.a. í sér óboðað eftirlit með heimili og fíkniefnapróf.Eftirlitið gekk vel og voru engin merki um óreglu á heimili varnaraðila ogsambýlismanns hennar. Frá hausti 2015 virðist fara aðhalla undan fæti hjá varnaraðila en þá barst barnavernd tilkynning um aðfíkniefni hefðu verið á heimili varnaraðila og D hinn 25. september 2016.Varnaraðili kvaðst ekki hafa vitað af þessum fíkniefnum og sagði að hún hefðislitið sambandi sínu við D í kjölfarið. Hinn 19. janúar 2016 var svo lögreglakölluð til á heimilið vegna ofbeldis af hálfu D á hendur varnaraðila og varðbarnið vitni að því atviki. Varnaraðili skýrði frá því að D hefði fengið aðvera hjá henni yfir helgina og hann hefði sakað hana um að setja njósnaforrit ísíma sinn og iPad og ráðist á hana. Eftir þetta atvik sagðist varnaraðili alvegvera búin að loka á D og að hann kæmi ekkert inn á heimilið. Ný áætlun ummeðferð máls var gerð frá 29. febrúar til 31. maí 2016, en það mun hafa gengiðilla að ná í varnaraðila á þeim tíma. Hinn 2. júní 2016 mældist varnaraðilijákvæð fyrir Benzondiazepine og THC, en degi síðar var tekin önnur prufa ogmældust þá ekki fíkniefni hjá varnaraðila. Prufa sem var framkvæmd 21. júní 2016var einnig neikvæð. Þegar lögregla var kvödd á heimili varnaraðila 11. júní2016, eftir rifrildi varnaraðila og D, var sérstaklega tekið fram að aðilarhefðu verið í annarlegu ástandi. Af dagbók lögreglu verður ekki annað ráðið enað D hafi þá búið á heimilinu. Ljóst er að samband varnaraðila og D hefur veriðstormasamt og skaðlegt varnaraðila og barninu. Fram hefur komið að varnaraðilihafi nú sagt skilið við hann. Varnaraðili hefur áður sagst hafa slitið sambandivið hann en svo hefur annað komið á daginn. Það er því varhugavert að fullyrðanokkuð um það hvort sambandi þeirra sé endanlega lokið. Þegar litið er til alls framangreinds, sem og tilkynninga um aðvarnaraðili sé byrjuð aftur í neyslu, m.a. frá fjölskyldu varnaraðila, verðurað fallast á með sóknaraðila að brýnir hagsmunir barnsins krefjist þess að þaðverði vistað utan heimilis varnaraðila. Önnur og vægari úrræði hafa verið reyndán árangurs og engir annmarkar eru á málsmeðferð sóknaraðila sem geta leitt tilþess að synjað verði um kröfu sóknaraðila. Í ljósi þess að varnaraðili hefuráður sýnt vilja og getu til að snúa við blaðinu og tryggja barninu öryggi ogþroskavænleg skilyrði þykir ekki ástæða til að marka vistun lengri tíma en ísex mánuði, eins og nánar greinir í úrskurðarorði. Allur gjafsóknarkostnaðurvarnaraðila greiðist úr ríkissjóði, en þóknun lögmanns varnaraðila þykirhæfilega ákveðin 350.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti. Úrskurð þennan kveður uppSandra Baldvinsdóttir héraðsdómari. Ú r s k u r ð a r o r ð: Sóknaraðila, B, er heimilt að vista barnið C utan heimilisvarnaraðila, A, í sex mánuði frá 4. júlí 2016 að telja. Málskostnaðurfellur niður. Allurgjafsóknarkostnaður varnaraðila greiðist úr ríkissjóði, þar með talin 350.000króna þóknun lögmanns hennar, Snorra Sturlusonar héraðsdómslögmanns.
|
Mál nr. 561/2017
|
Kærumál Nálgunarbann
|
Staðfest var ákvörðun lögreglustjóra um að X skyldi sæta nálgunarbanni á grundvelli laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir ÓlafurBörkur Þorvaldsson og Viðar Már Matthíasson og Ingveldur Einarsdóttir setturhæstaréttardómari.Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar meðkæru 4. september 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. sama mánaðar.Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 4. september 2017, þar sem staðfestvar ákvörðun sóknaraðila 1. september 2017 um að varnaraðili skuli sæta nánartilgreindu nálgunarbanni. Kæruheimild er í 3. mgr. 15. gr. laga nr. 85/2011 umnálgunarbann og brottvísun af heimili. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurðurverði felldur úr gildi. Þá krefst hann þóknunar til handa skipuðum verjandasínum.Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðarverður hann staðfestur.Þóknun verjanda varnaraðila fyrir Hæstarétti,sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði segir, greiðistúr ríkissjóði samkvæmt 3. mgr. 38. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála,sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011.Dómsorð:Hinnkærði úrskurður er staðfestur.Þóknunverjanda varnaraðila fyrir Hæstarétti, Vilhjálms H. Vilhjálmssonarhæstaréttarlögmanns, 186.000 krónur,greiðist úr ríkissjóði.ÚrskurðurHéraðsdóms Reykjaness 4. september 2017. Með beiðni, dagsettri 1.september 2017, sem barst dóminum sama dag, hefur lögreglustjórinn áhöfuðborgarsvæðinu krafist þess að Héraðsdómur Reykjaness staðfesti ákvörðunlögreglustjóra þess efnis að varnaraðila, X, verði gert að sæta nálgunarbanni ísex mánuði, þannig að lagt verði bann við því að hann komi á eða í námunda viðheimili A og B að [...] í [...] og skóla B, [...] að [...] í [...], á svæði semafmarkast við 50 m radíus umhverfis báðar byggingar, mælt frá miðju. Jafnframtað lagt sé bann við því að X veiti þeim eftirför, nálgist þau á almannafæri eðasetji sig í samband við þau með öðrum hætti. Í greinargerð lögreglustjórakemur fram að hinn 25.ágúst sl. hafi barnavernd [...] ítrekað beiðni sína til lögreglu fyrir hönd Aog B um að varnaraðila, X, yrði gert að sæta nálgunarbanni gagnvart þeim þannigað honum yrði bannað að koma í nálægð við heimili þeirra að [...] í [...] ogskóla B, veita þeim eftirför eða setja sig í samband við þau með öðrum hætti.Áður hafi sams konar beiðni barnaverndaryfirvalda borist lögreglu 10. ágúst sl. Ástæða þess að ekki hafi veriðbrugðist við fyrri beiðni barnaverndar frá 10. ágúst sl. sé sú að ímillitíðinni hafi brotaþolinn A tjáð lögreglu að hún vildi ekki halda beiðninnitil streitu gagnvart varnaraðila þar sem hann hefði ekki ónáðað hana um nokkurntíma. Hafi hún þess í stað óskað eftir neyðarhnappi til að verjast mögulegriógn af hans hendi. Sé það mat lögreglu að afstaða hennar hafi stjórnast af óttavið varnaraðila. Í málinu meti lögregla því hvort skilyrði séu fyrir hendi aðtaka ákvörðun um nálgunarbann til verndar brotaþola á grundvelli 3. mgr. 3. gr.,en 2. mgr. sömu greinar að því er varði B. Byggist beiðnin m.a. á því aðvarnaraðili hafi í febrúar og ágúst á þessu ári sent brotaþola A hótanir ígegnum sms-skilaboð, sem hún hafi í kjölfarið kært til lögreglu. Ætlaðarhótanir felist í eftirfarandi skilaboðum: „Styttist í að ég losna við gipsiðog þá verður það bara ofbeldi gegn ofbeldi“ (sent 23. febrúar).„Laungu komin tími á að þú upplifirað tapa barninu þínu!!!!!“(sent 8. ágúst).“..þú hefur ennþá 2 daga til aðleyfa mér að hitta [...]annars áttu eftir að grenja eins ogstúngin grís í marga mánuði og ár“ (sent 9. ágúst). Þá megi lesa út úr skilaboðunumað varnaraðili fylgist grannt með lífi brotaþola, sem og foreldra hennar. Felistí þessu áreiti af hendi varnaraðila í garð brotaþola. Í greinargerðbarnaverndarnefndar er upphaf málsins rakið allt til ársins 2014 er varnaraðilihafi sótt B á leikskóla í leyfisleysi, ekið með hann út fyrir höfuðborgarsvæðiðog – samkvæmt nafnlausri tilkynningu til yfirvalda – hótað að svipta sig ogbarnið lífi. Varnaraðili hafi síðan ítrekað sótt B í leyfisleysi á leikskólannþar sem hann hafi haft uppi ógnandi hegðun og gróft málfar í garð starfsmanna.Þá hafi skólayfirvöld í [...] sett sér viðbragsáætlun komi til þess aðvarnaraðili reyni að sækja drenginn. Brotaþola hafi einnig verið útvegaðurneyðarhnappur. Sé það mat barnaverndar, eftir að hafa unnið að málinu um langtskeið, að brotaþola og B stafi raunveruleg hætta af kærða og að hann muni haldaáfram ofsóknum sínum í þeirra garð. Framangreindu til viðbótar nefnirlögreglustjóri í greinargerð sinni að kærði sæti nú nálgunarbanni gagnvartfyrrverandi sambýliskonu sinni, C, vegna hótana og ofbeldis og að tvær ákærur hafiverið gefnar út á hendur honum vegna ofbeldisbrota í hennar garð. Sé súháttsemi kærða talin gefa vísbendingu um þá hættu sem nú steðji að brotaþola ogB, sbr. b-lið 1. mgr. 4. gr. laga nr. 85/2011. Með vísan til þessa og gagnamálsins að öðru leyti telji lögreglustjóri því skilyrði 4. gr. laganna verauppfyllt, enda sé rökstuddur grunur fyrir hendi um að kærði hafi framiðrefsivert brot, en jafnframt sé talin veruleg hætta á að kærði muni halda áframað brjóta af sér eða ónáða og raska friði brotaþola. Þá sé ekki talið aðfriðhelgi brotaþola og B verði vernduð með öðrum og vægari hætti. Með vísan til framangreinds og gagna málsins þykir framkominn rökstuddur grunur um að varnaraðili hafi með áðurgreindum hótunum í garðbrotaþola gerst sekur um brot gegn 233. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940,sem og á annan hátt raskað friði brotaþola.Með hliðsjón af því sem fram kemur í gögnum málsins um fyrriafskipti lögreglu af varnaraðila, útgáfu tveggja ákæra á hendur honum vegnaofbeldisbrota og ógnandi hegðun og ögrun í samskiptum hans við brotaþola, semog starfsmenn leikskóla og barnaverndaryfirvalda, þykir hætta á að varnaraðilibrjóti á ný gegn brotaþola eða raski á annan hátt friði þeirra. Ekki þykirsennilegt að friðhelgi brotaþola verði vernduð með öðrum og vægari hætti en meðnálgunarbanni. Þykja því vera fyrir hendi skilyrði samkvæmt a- og b-lið 4. gr.laga nr. 85/2011 til að beita nálgunarbanni eins og kveðið er á um í ákvörðunlögreglunnar frá 1. september sl. og nánar greinir í úrskurðarorði. Þóknun skipaðs verjandavarnaraðila, Vilhjálms Vilhjálmssonar hrl., sem þykir hæfilega ákveðin 186.000krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Berglindar Svavarsdótturhrl., sem þykir hæfilega ákveðin 124.000 krónur, hvort tveggja að meðtöldumvirðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði. Ragnheiður Bragadóttir héraðsdómarikveður upp úrskurð þennan. ÚRSKURÐARORÐ Staðfest er ákvörðunlögreglustjóra frá 1. september sl. þess efnis að varnaraðili, X, skuli sætanálgunarbanni í sex mánuði, þannig að lagt verði bann við því að hann komi áeða í námunda við heimili A og B að [...] í [...] og skóla B, [...] að [...] í [...],á svæði sem afmarkast við 50 m radíus umhverfis báðar byggingar, mælt frámiðju. Jafnframt er lagt bann við því að varnaraðili veiti þeim eftirför,nálgist þau á almannafæri eða setji sig í samband við þau með öðrum hætti Þóknunskipaðs verjanda varnaraðila, Vilhjálms Hans Vilhjálmssonar hrl., 186.000krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, og þóknun réttargæslumanns brotaþola,Berglindar Svavarsdóttur hrl., 124.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti,greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 525/2007
|
Kærumál Dómsátt Málskostnaður
|
Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 25. september sl., var þingfest 22. nóvember 2006. Gagnstefna var þingfest 10. janúar 2007 en málin voru sameinuð á reglulegu dómþingi 28. febrúar sl.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 5. október 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 27. september 2007, þar sem málskostnaður var felldur niður í máli aðila en því að öðru leyti lokið með dómsátt. Þá var úrskurðað að gjafsóknarkostnaður varnaraðila skyldi greiddur úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar 1.146.334 krónur. Kæruheimild er í g. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi að því er varðar málskostnað milli aðila og að þeim verði úrskurðaður málskostnaður úr hendi varnaraðila, aðallega að fullu en til vara að hluta. Þá krefjast sóknaraðilar kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar að því er varðar málskostnað milli aðila og kærumálskostnaðar. Sóknaraðilar höfðuðu mál þetta með stefnu 14. nóvember 2006 til heimtu eftirstöðva kaupverðs fasteignarinnar Vallargötu 37, Sandgerði, sem þeir seldu varnaraðila með kaupsamningi 5. janúar 2006. Kröfðust sóknaraðilar þess að varnaraðila yrði gert að greiða þeim lokagreiðslu samkvæmt kaupsamningi, 826.565 krónur, með dráttarvöxtum frá 3. mars 2006 gegn útgáfu afsals. Þá kröfðust þeir málskostnaðar. Varnaraðili krafðist aðallega sýknu en til vara lækkunar dómkröfu. Í báðum tilvikum krafðist hún málskostnaðar. Varnaraðili reisti kröfu sína á 44. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup þar sem hún ætti stöðvunarrétt á greiðslunni vegna galla. Með gagnstefnu krafðist varnaraðili þess að sóknaraðilum yrði vegna galla gert að greiða skaðabætur eða afslátt af verði fasteignarinnar að fjárhæð 2.000.000 krónur með dráttarvöxtum frá 10. febrúar 2007. Sóknaraðilar tóku til varna í gagnsök og kröfðust aðallega sýknu en til vara að kröfur varnaraðila á hendur þeim yrðu lækkaðar. Báðir aðilar kröfðust málskostnaðar í gagnsök. Við aðalmeðferð málsins 25. september 2007 gerðu aðilar dómsátt um að varnaraðili skyldi greiða sóknaraðilum 600.000 krónur gegn útgáfu afsals. Væri um að ræða fullnaðargreiðslu samkvæmt kröfugerð beggja aðila. Ágreiningur stóð eftir sem áður um málskostnað. Var leyst úr honum með hinum kærða úrskurði. Í ljósi þess sem að framan greinir fól dómsátt málsaðila í sér að sóknaraðilar fengu kröfu sinni framgengt að verulegu leyti. Ber því að dæma varnaraðila til að greiða sóknaraðilum málskostnað, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sem að virtu umfangi málsins þykir hæfilega ákveðinn 450.000 krónur. Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðilum kærumálskostnað eins og greinir í dómsorði. Dómsorð: Varnaraðili, Jónína Þórunn Hansen, greiði sóknaraðilum, Örnu Steinunni Árnadóttur og Haraldi Birgi Haraldssyni, 450.000 krónur í málskostnað í héraði og 150.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 66/2011
|
Kærumál Nauðungarsala Úthlutun söluverðs Lögveð
|
Fasteignin að T var seld nauðungarsölu í marsmánuði 2010. B lýsti kröfu vegna veðskuldabréfs, sem tryggt var með fyrsta veðrétti á eigninni. H lýsti einnig kröfu vegna bílastæðagjalds, sem lögveðskröfu. Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem ákvörðun sýslumannsins í H, um að úthluta af nauðungarsöluandvirði fasteignarinnar upp í lögveðskröfu H, var felld úr gildi. Í héraði var talið að H hefði ekki gætt ákvæða skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 þegar byggingarleyfi fyrir fasteignina að T var gefið út og bílastæðagjald lagt á og gæti krafa hans um bílastæðagjald því ekki notið verndar sem lögveðskrafa. Fyrir Hæstarétti mótmælti H því að lögveðréttur hans fyrir bílastæðagjaldi hefði fallið niður við það að byggingarleyfi hefði verið gefið út án þess að gjaldið hefði verið greitt. Byggingarleyfi vegna fasteignarinnar hefði verið gefið út í mars 2007 og þá hefði legið fyrir samningur um greiðslu bílastæðagjaldsins með lóðaleigusamningi frá mars 2006. Hæstiréttur vísaði til þess að lögveðsréttur væri undantekningarréttur og sættu lagaákvæði sem veittu slíkan rétt þrengjandi lögskýringu. Talið yrði að skilyrði 44. gr. laga nr. 73/1997, um að ekki mætti gefa út byggingarleyfi fyrr en tilgreind gjöld hefðu verið greidd eða samið um hefði verið greiðslu þeirra, þyrftu að vera uppfyllt til að lögveðsréttur samkvæmt 3. mgr. 55. gr. sömu laga héldist eftir útgáfu leyfisins, en í 1. mgr. þeirrar greinar væri skilyrðið áréttað. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur um að fella úr gildi ákvörðun sýslumanns.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. janúar 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 1. febrúar sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 12. janúar 2011, þar sem leyst var úr ágreiningi aðilanna um ákvörðun sýslumannsins í Hafnarfirði um úthlutun af nauðungarsöluandvirði fasteignarinnar Tjarnarvöllum 11 í Hafnarfirði með fastanúmer 230-4173 til varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 79. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms verði felldur úr gildi og staðfest verði ákvörðun sýslumannsins í Hafnarfirði um úthlutun 56.603.324 króna af nauðungarsöluandvirði fasteignarinnar upp í kröfu sóknaraðila sem lögveðskröfu. Þá krefst hann „málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins.“ Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og „málskostnaðar að skaðlausu.“ Kröfum og málsástæðum aðila er lýst í hinum kærða úrskurði. Sóknaraðili vísar til þess að heimild sveitarstjórnar til að innheimta svonefnt bílastæðagjald, sé ekki unnt að koma fyrir á lóð nýbyggingar nægilegum fjölda bílastæða, sé að finna í 1. mgr. 54. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Í 2. og 3. málsliðum 1. mgr. 54. gr. sé kveðið á um að gjaldið megi nema allt að áætluðum kostnaði við gerð þeirra bílastæða sem á vantar og að sveitarfélagið geti sett sérstaka gjaldskrá um bílastæðagjöld í sveitarfélaginu, sem birt skuli í B-deild Stjórnartíðinda. Með gagnályktun sé því ljóst að ekki sé skylt að setja gjaldskrá miðað við áætlaðan kostnað heldur geti sveitarfélag tekið mið af raunkostnaði við gerð slíkra stæða eins og gert hafi verið á Tjarnarvöllum. Í skipulagsskilmálum, sem samþykktir hafi verið í bæjarstjórn 1. júní 2004, hafi skýrt verið kveðið á um að lóðarhafi skyldi greiða stofnkostnað/bílastæðagjald vegna bílastæða. Með samþykktinni hafi sóknaraðili tekið ákvörðun um að innheimta gjaldið miðað við raunkostnað en ekki áætlaðan kostnað. Þess vegna hafi ekki verið gefinn út reikningur vegna kostnaðar við gerð stæðanna fyrr en eftir að framkvæmdum lauk í nóvember 2007. Sóknaraðili mótmælir því að lögveðsréttur hans fyrir bílastæðagjaldi hafi fallið niður við það að byggingarleyfi hafi verið gefið út án þess að bílastæðagjaldið hafi verið greitt. Í 44. gr. laga nr. 73/1997 segi að ekki megi gefa út byggingarleyfi fyrr en byggingarleyfis-, gatnagerðar- og bílastæðagjöld hafi verið greidd samkvæmt settum reglum eða samið um greiðslu þeirra. Byggingarleyfi vegna Tjarnarvalla 11 hafi verið gefið út 14. mars 2007 og þá hafi legið fyrir samningur um greiðslu bílastæðagjaldsins, þar sem í lóðarleigusamningi frá 22. mars 2006 hafi lóðarhafi skuldbundið sig til að hlíta ákvæðum skipulagsskilmála um bílastæði. Í þeim hafi verið kveðið á um að lóðarhafi greiddi stofnkostnað vegna bílastæða við lóð sína. Sóknaraðili bendir jafnframt á að sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að lögveðsréttur kröfu falli niður við útgáfu byggingarleyfis eigi sér ekki stoð í lögum, og telur hann að lögveðsréttur yrði gagnslaus ef á þetta yrði fallist. Varnaraðili mótmælir fram kominni málsástæðu sóknaraðila, um samning milli sóknaraðila og lóðarhafa um greiðslu bílastæðagjalds, sem of seint fram kominni, enda hafi ekki verið byggt á henni í héraði. Í greinargerð sinni í héraði mótmælti sóknaraðili málsástæðu varnaraðila um að lögveðsréttur hafi fallið niður, með því að vísa í lóðarleigusamning sinn við lóðarhafa þar sem vísað væri til skipulagsskilmála en í þeim kæmi fram að lóðarhafi skyldi greiða stofnkostnað/bílastæðagjald vegna bílastæða við lóð hans. Heildarkostnaður verksins hafi ekki legið fyrir við útgáfu byggingarleyfis og því ekki unnt að innheimta gjaldið á þeim tíma. Með vísan til þessa verður ekki fallist á að þessi málsástæða sóknaraðila sé of seint fram komin. Lögveðsréttur er undantekningarréttur og sæta lagaákvæði sem veita slíkan rétt þrengjandi lögskýringu. Talið verður að fyrrgreind skilyrði 44. gr. laga nr. 73/1997 um að ekki megi gefa út byggingarleyfi fyrr en tilgreind gjöld hafi verið greidd eða samið um greiðslu þeirra, þurfi að vera uppfyllt til að lögveðsréttur samkvæmt 3. mgr. 55. gr. laganna haldist eftir útgáfu leyfisins, en í 1. mgr. þeirrar greinar er skilyrðið áréttað. Verður ekki fallist á með sóknaraðila að almenn vísun til lóðarleigusamnings, sem aftur vísi til skipulagsskilmála, um að lóðarhafa sé skylt að greiða bílastæðagjöld, nægi til þess að talið verði að samið hafi verið um greiðslu gjaldanna á þann veg sem fyrrgreind ákvæði laganna tilskilja. Byggingarleyfið telst því hafa verið gefið út án þess að gætt væri að nefndu skilyrði. Þegar af þessari ástæðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur. Með vísan til 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991, sem hér eiga við samkvæmt 2. mgr. 79. gr. laga nr. 90/1991, er rétt að hvor aðila beri sinn málskostnað í héraði og kærumálskostnað. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 392/2004
|
Bifreið Skaðabætur Líkamstjón Fyrning
|
S slasaðist í umferðarslysi á árinu 1995. Talið var að hann hafi átt þess kost að afla mats og sækja bætur vegna tjóns síns á árinu 1996. Var krafa hans því fyrnd er hann höfðaði mál til heimtu bótanna í árslok 2001.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Guðrún Erlendsdóttir og Gunnlaugur Claessen. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. september 2004. Hann krefst þess að stefndu verði óskipt gert að greiða sér aðallega 3.640.223 krónur, en til vara lægri fjárhæð, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. júní 2003 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndu krefjast þess aðallega að héraðsdómur verði staðfestur og áfrýjanda gert að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa hans verði lækkuð og málskostnaður felldur niður. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Rétt er að aðilarnir beri hver sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 24. júní 2004. Mál þetta, sem dómtekið var 11. júní sl., er höfðað 28. desember 2001 af Stefáni Karli Harðarsyni, kt. 250766-3279, Háaleitisbraut 109, Reykjavík, á hendur Þór Halldórssyni, kt. 171264-5619, Bogaslóð 16, Höfn, og Vátryggingafélagi Íslands hf., kt. 690689-2009, Ármúla 3, Reykjavík. Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða honum 3.640.223 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt IV. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 10. júní 2003 til greiðsludags og að vextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti, í fyrsta sinn 10. júní 2004 samkvæmt 12. gr. sömu laga. Einnig krefst stefnandi málskostnaðar ásamt virðisaukaskatti úr hendi stefndu samkvæmt málskostnaðarreikningi. Stefndu krefjast aðallega sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins, en til vara að kröfur stefnanda verði stórlækkaðar og málskostnaður felldur niður. Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna Í málinu krefst stefnandi bóta úr höndum stefndu vegna slyssins, annars vegar á hendur stefnda Þóri samkvæmt 1. mgr. 88. gr. og 1. mgr. 90. gr. umferðarlaga nr. 50/1988, en hann var eigandi bifreiðarinnar þegar slysið varð, og hins vegar á hendur stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. samkvæmt 91. gr. sbr. 95. gr. sömu laga, en bifreiðin var ábyrgðartryggð hjá hinu stefnda félagi. Stefndu hafna bótaskyldu, annars vegar með vísan til þess að krafa stefnanda sé fyrnd samkvæmt 99. gr. umferðarlaga og hins vegar sökum þess að stefnandi hefði vitað eða mátt vita að ökumaður bifreiðarinnar hafi verið ófær um að stjórna bifreiðinni vegna áfengisáhrifa. Stefnandi hafi því sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að fara upp í bifreiðina og hafi hann þar með fyrirgert bótarétti, alfarið eða að hluta, annað hvort samkvæmt 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga eða reglum um eigin áhættutöku. Stefnandi mótmælir því að krafa hans hafi fyrnst og að ökumaður bifreiðarinnar hafi verið undir áhrifum áfengis þegar slysið varð. Málsástæður og lagarök stefnanda Af stefnanda hálfu er málsatvikum lýst þannig að aðfaranótt föstudagsins 30. júní 1995 hafi Þórarinn Finnbogason farið í sumarbústað Félags framreiðslumanna í Grímsnesi ásamt stefnanda og vini þeirra, Jóni Þór Friðgeirssyni. Að kvöldi sama dags hafi Marta Þyri Gunndórsdóttir og Karl Ísleifsson komið í bústaðinn. Karl hafi komið á bifreiðinni HÖ-557 sem stefndi Þór Halldórsson eigi, en hann hafi lánað Karli bifreiðina. Stefnandi, Þórarinn, Jón og Marta hafi neytt áfengis í bústaðnum en Karl ekki. Um kvöldið hafi þau farið í veitingahúsið Gjána á Selfossi og snúið til baka í sumarbústaðinn um nóttina. Eftir það hafi þeir Karl og stefnandi farið á bifreið stefnda Þórs að Minna-Núpi í Gnúpverjahreppi og hafi Karl ekið bifreiðinni. Þar hafi þeir farið í heitan pott við sumarbústað sem kunningjafólk þeirra hafi átt. Þeir hafi dvalið um klukkustund í pottinum og haldið svo til baka. Á leiðinni hafi Karl ekið á 80 til 90 km hraða á klukkustund. Skyndilega hafi hann lent út fyrir klæðninguna á veginum en bifreiðin hafi farið niður halla, lent stjórnlaust í gróðri og loks endastungist og hafnað í skurði. Þeir félagar hafi slasast verulega og hafi stefnandi fundið til sársauka í baki en Karl í vinstri öxl og fæti. Karl hafi þá gripið til flösku, sem hafi verið í bílnum, til þess að reyna að lina þjáningarnar. Í flöskunni hafi verið ríflega ¼ af óblönduðu rommi og hafi hann drukkið það allt á staðnum. Stefnandi hafi verið fluttur á slysadeild Borgarspítalans í Reykjavík til meðferðar. Hann hafi verið undir læknishendi og frá vinnu í nokkra mánuði. Stefnandi hafi ákveðið að bíða með að afla örorkumats þar til ljóst yrði hve alvarleg meiðslin reyndust. Óþægindi og verkir hafi aukist mjög undanfarið en beðið hafi verið eftir læknisvottorðum til þess að unnt væri að meta tjónið og reikna það til fjár. Stefnandi mótmæli því að Karl hafi drukkið áfengi fyrir slysið, hvorki í sumarbústað framreiðslumanna né á Selfossi, enda hefði stefnandi aldrei stigið upp í bílinn hjá honum hefði hann haft minnsta grun um að hann hefði verið undir áfengisáhrifum. Ekki hafi verið ákært eða höfðað opinbert mál á hendur Karli og sé það staðfesting á því að ekki hafi verið grunur yfirvalda um að hann hafi verið undir áhrifum áfengis við aksturinn. Engin gögn í málinu styðji þá staðhæfingu stefndu að ökumaður bifreiðarinnar hefði neytt áfengis fyrir akstur eða að hann hefði verið undir áfengisáhrifum er hann ók bifreiðinni. Hann hafi hins vegar drukkið romm eftir slysið og skýri það hvers vegna áfengi hafi mælst í blóði hans og þvagi síðar um daginn. Stefnandi vísi til dóms Hæstaréttar í máli nr. 265/2001 frá 13. desember 2001, en samkvæmt honum megi ætla að kröfur stefnanda í þessu máli fyrnist 31. desember 2001. Tímabært hafi verið að meta afleiðingar slyssins einu til þremur árum eftir það. Þess vegna hafi málið verið höfðað í tæka tíð og fyrningu kröfunnar verið slitið samkvæmt 11. gr. fyrningarlaga nr. 14/1905. Kröfur hafi verið settar fram þegar fyrir hafi legið örorkumat og útreikningur á tjóni stefnanda en kröfur stefnanda byggi á útreikningum Jóns Erlings Þorlákssonar tryggingafræðings frá 10. júní 2003. Stefnandi byggi kröfur sínar á því að stefndi Þór, eigandi og tryggingartaki bifreiðarinnar HÖ-557, beri ábyrgð á tjóninu samkvæmt XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987, einkum 88. gr. og 1. mgr. 90. gr., en stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. beri ábyrgð á tjóninu samkvæmt sama lagakafla, einkum 91. gr., sbr. 95. gr. Aksturslag Karls hafi leitt til slyssins og varði sú háttsemi við framangreind lög. Stefnandi vísi einnig til skaðabótalaga nr. 50/1993 og laga nr. 2/1993 um íslenska efnahagssvæðið. Krafan um málskostnað byggðist á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um samaðild og varnaraðild sé vísað til 1. mgr. 18. gr. og 2. mgr. 19. gr. sömu laga. Málsástæður og lagarök stefndu Stefndu lýsa málsatvikum þannig að laugardagsmorguninn 1. júlí 1995 hafi stefnandi slasast sem farþegi í bifreið stefnda Þórs. Slysið hafi orðið með þeim hætti að Karl Ísleifsson, sem hafi haft bifreiðina að láni, hafi ekið henni undir áhrifum áfengis eftir Skeiðarvegi og út af veginum í beygju móts við Miðfell, þar sem bifreiðin hafi hafnað á hvolfi úti í skurði eftir að hafa farið um 160 m vegalengd utan vegar eins og fram komi í lögregluskýrslu. Lögreglunni í Árnessýslu hafi verið tilkynnt um slysið kl. 10.10 og að stefnandi hefði komist undir læknishendur í Laugarási. Hafi tveir lögreglumenn farið þangað og hitt stefnanda. Hann hafi sjáanlega verið undir áhrifum áfengis og hafi verið tekið úr honum blóð og þvagsýni. Áfengismagn hafi verið 1,17 í blóðinu og 1,23 í þvagi. Stefnandi hafi sagt ökumann bifreiðarinnar hafa fengið sér hótelherbergi á Flúðum. Lögreglumennirnir hafi næst farið á slysstað og tekið ljósmyndir. Í bifreiðinni HÖ-557 hafi þeir fundið axlarfulla flösku af eplalíkjör og fimm dósir af bjór auk fimm tómra bjórdósa. Þeir hafi síðan farið að Flúðum. Á hótelinu hafi þeir hitt hótelstýruna, sem hafi sagt þeim að stefnandi og félagi hans hefðu komið á hótelið um kl. 9.15 til 9.30 um morguninn, mjög óhreinir og illa til hafðir og sagt að þeir hefðu dottið. Hún hafi talið þá ölvaða. Hún hafi vísað lögreglumönnunum á herbergi Karls og hafi þeir hitt hann þar fyrir. Hann hafi verið með skurð á höku og smáskrámur í andliti og kvartað undan þrautum í öxl og fæti. Sterkan áfengisdaun hafi lagt frá vitum hans. Hann hafi sagt að hann hefði lent í “fætingi” við stefnanda. Hann hafi tjáð lögreglumönnunum að hann hefði farið í veitingahúsið Gjána á Selfossi kvöldið áður og neytt þar áfengis. Blóðsýni hafi verið tekið úr Karli kl. 13.10 og þvagsýni kl. 13.15. Áfengismagn hafi mælst 0,69 í blóði og 1.53 í þvagi. Samkvæmt framburði vitnisins Mörtu Þ. Gunnarsdóttur hjá lögreglu hafi hún komið í sumarbústað framreiðslumanna um kl. 21 á föstudagskvöldið. Hún hafi sagt þá stefnanda, Þórarinn Finnbogason og Jón Þór Friðgeirsson hafa verið þar fyrir og Karl Ísleifsson hafi komið á bifreiðinni HÖ-557 um stundu síðar. Hefði Karl fengið sér romm og kók, en stefnandi hafi nýlega verið byrjaður að neyta áfengis þegar hún kom í bústaðinn. Þau hefðu síðan öll fimm farið í veitingahúsið Gjána og verið þar til um kl. 3 um nóttina er þeim hafi verið ekið í leigubifreið í bústaðinn. Marta hafi sagst hafa séð bæði Karl og stefnanda neyta áfengis í Gjánni, en hún hafi ekki vitað hve mikils þeir neyttu þar. Þau hafi öll fimm verið undir áfengisáhrifum. Vitnið Þórarinn Finnbogason hafi verið í sumarbústað framreiðslumanna umrætt föstudagskvöld ásamt stefnanda og Jóni Þór þegar Marta og Karl komu þangað. Kvaðst vitnið þá hafa verið sofandi, en vaknað milli kl. 21 og 22 og hafi Karl þá verið að drekka romm og stefnandi bjór. Hafi þau fimm síðan farið í veitingahúsið Gjána og verið þar til lokunar og fengið leigubíl aftur í sumarbústaðinn. Hafi þau öll verið undir áfengisáhrifum er þau komu úr Gjánni. Vitnið hafi séð Karl og stefnanda neyta áfengis þar, en hann hafi ekki getað sagt til um hve mikils. Vitnið hafi fljótlega farið að sofa og hafi Karl og stefnandi þá verið í bústaðnum. Við yfirheyrslu hjá lögreglu hafi Karl neitað að hafa ekið bifreiðinni HÖ-557 undir áfengisáhrifum. Hann hafi komið á bifreiðinni í sumarbústaðinn og verið þar með kunningjum sínum, stefnanda, Þórarni og Jóni, og einnig hefði Marta verið þar. Þau hefðu öll neytt áfengis í sumarbústaðnum nema hann. Þau hafi pantað leigubíl og farið í veitingahúsið Gjána og aftur til baka eftir lokun. Hefðu Jón, Þórarinn og Marta þá farið að sofa, en þeir stefnandi ákveðið að aka frá sumarbústaðnum upp að Minna-Núpi í Gnúpverjahreppi og fara þar í heitan pott við sumarbústað hjá kunningjafólki. Hafi þeir verið um klukkustund í pottinum og verið á leið til baka í bústaðinn í Grímsnesi þegar slysið varð. Hann hafi ekið á 80 til 90 km hraða á klukkustund og allt í einu lent út fyrir klæðninguna á veginum. Hafi bifreiðin farið niður halla og haldið áfram stjórnlaust í gróðri og endað með því að endastingast og hafna á hvolfi ofan í skurði. Hann hafi fengið mikið sjokk við slysið og gripið til rommflösku, en í henni hafi verið ríflega fjórðungur af óblönduðu rommi. Hann hafi klárað úr henni á slysstaðnum og fundið til áfengisáhrifa af því. Hann hafi hent flöskunni frá sér, en nánar hvar hafi honum ekki verið ljóst. Hefðu þeir stefnandi dvalið í um 30 mínútur við bifreiðina og síðan gengið af stað áleiðis að Flúðum. Fljótlega hafi bifreið komið að og hafi þeim verið ekið að Hótel Flúðum. Hann hafi ekkert áfengi drukkið í sumarbústaðnum eða Gjánni. Væri þar um misskilning að ræða hjá Mörtu og Þórarni. Lögreglumennirnir hafi ekki fundið rommflösku á slysstað eða nágrenni og ekki hafi Karl getað skýrt nánar hvar hann hefði hent flöskunni. Stefnandi hafi verið 28 ára að aldri á slysdegi og hefði starfað sem prentari. Hann hafi verið fluttur á slysadeild Borgarspítalans í Reykjavík. Hefði hann hlotið brot á tveim brjósthryggjarliðum, en ekki hafi verið talin ástæða til aðgerðar, þó gibbusstaða væri á brotstað, þar sem engin aflögun hafi verið á mænugangi. Hann hafi verið útskrifaður af sjúkrahúsinu 6. júlí 1995 í stuðningsbelti. Hann hafi síðan verið í sjúkraþjálfun og útskrifast úr henni 27. október sama ár. Hann hafi verið skráður óvinnufær til 3. nóvember s.á., en eftir það hafi hann unnið fulla vinnu. Síðast hafi hann komið í eftirlit 11. janúar 1996 og hafi hann þá haft mjög lítil óþægindi, spilað golf og gert nánast allt sem hann hafi viljað gera. Þreytuóþægindi hafi þó stundum verið í brjósthrygg. Gert hafi verið ráð fyrir að hann kæmi til lokaskoðunar á spítalann ári eftir slysið, en hann hafi ekki mætt. Rúmum sex árum eftir slysið, eða 17. desember 2001, hafi stefnandi leitað til spítalans vegna bakóþæginda, sem hann hafi kennt í bílslysinu 1995, og hafi þá verið gert beinaskann og tekin röntgenmynd af brjósthrygg. Með birtingu stefnu 28. desember 2001 hafi stefnandi svo höfðað mál þetta til að rjúfa fyrningu á skaðabótakröfu vegna líkamstjóns sem hann hafi hlotið í slysinu, en bótakrafan hafi í upphafi verið áætluð. Stefnandi hafi síðan leitað til Björns Önundarsonar læknis um mat á heilsufarslegum afleiðingum slyssins. Samkvæmt matsgerð læknisins 16. apríl 2003 hafi hann metið stefnanda 10% varanlegan miska og 10% varanlega örorku af völdum slyssins auk tímabundinnar óvinnufærni í 95 daga og þjáningatíma til jafnlengdar. Á grundvelli matsins og tjónsútreiknings tryggingafræðings hafi stefnandi sett fram endanlegar dómkröfur í málinu 26. júní 2003. Stefnandi byggi bótakröfuna á því að stefndu beri ábyrgð á tjóninu samkvæmt fébótareglum XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987, sérstaklega 88. gr. og 1. mgr. 90. gr. Af hálfu stefndu sé bótaskyldu andmælt og krefjast stefndu sýknu af öllum kröfum stefnanda. Sýknukrafan sé í fyrsta lagi byggð á því að bótakrafa stefnanda sé fyrnd samkvæmt 4 ára fyrningarreglu 99. gr. umferðarlaga. Hafi heilsufarslegt ástand stefnanda verið orðið stöðugt innan árs eftir slysið og þá tímabært að meta afleiðingar þess, reikna út bótafjárhæð og setja fram kröfugerð. Hafi stefnandi því fyrst átt þess kost að leita fullnustu kröfu sinnar um mitt ár 1996 og ekki seinna en fyrir árslok það ár. Þótt verkir hafi aukist fimm árum eftir slysið hafi engin þörf verið á að bíða með mat eftir að slík einkenni kæmu fram. Stefndu vísi í því sambandi til matsgerðar og framburðar matsmannsins Atla Þórs Ólasonar læknis fyrir dóminum. Stefnandi hafi ótvírætt getað aflað mats um ári eftir slysið eins og þar hafi komið fram. Kröfur stefnanda hafi því fyrnst í árslok 2000, en stefnan í málinu hafi ekki verið birt fyrr en 28. desember 2001. Sýknukrafa stefndu sé í annan stað á því byggð að fella beri alveg niður skaðabætur til stefnanda á grundvelli 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga þar sem stefnandi hafi vitandi vits tekið sér far með ölvuðum ökumanni er olli slysinu og með því sýnt af sér stórkostlegt gáleysi og fyrirgert bótarétti sínum. Stefndu vísa í því sambandi til framburða vitnanna Mörtu og Þórarins um að stefnandi og Karl hafi ásamt hinum setið að drykkju kvöldið og nóttina áður en ökuferð Karls og stefnanda hófst, fyrst í sumarbústaðnum í Grímsnesi og síðan á veitingastaðnum Gjánni. Karl hafi viðurkennt fyrir lögreglunni sama dag og slysið varð að hafa nóttina áður farið í veitingahúsið Gjána og neytt þar áfengis. Allt bendi til þess að stefnandi og Karl hafi haldið áfram drykkju eftir það og allt þar til slysið varð, þ.á m. í bifreiðinni HÖ-557, en þar hafi fundist bæði áteknar og óáteknar bjórdósir auk axlarfullrar líkjörsflösku. Þá hafi mælst 0.69 af alkóhóli í blóði Karls mörgum klukkustundum eftir aksturinn og 1.52 í þvagi. Hafi áfengismagn í blóði Karls þegar slysið varð því verið langt yfir þeim mörkum er menn teljist óhæfir til að stjórna ökutæki samkvæmt 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga. Stefnandi hljóti að hafa vitað áður en hann fór í ökuferðina með Karli um nóttina að hann hafi verið undir miklum áfengisáhrifum og alls óhæfur til að aka bifreið sökum áfengisneyslu og svefnleysis. Stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að fara í ökuferðina undir þessum kringumstæðum og hafi hann með því fyrirgert bótarétti sínum. Stefnandi hefði ekkert sér til afsökunar. Síðari framburður Karls um rommdrykkju eftir slysið, en enga áfengisneyslu fyrir það, fái ekki staðist enda hafi engin rommflaska fundist á slysstaðnum, en nóg af öðrum áfengisumbúðum. Síðari framburður Karls stangist enn fremur á við það sem hann hafi áður sagt lögreglunni um að hann hafi neytt áfengis á veitingastaðnum Gjánni. Sönnunarbyrðin hvíli á stefnanda um að Karl hafi einskis áfengis neytt fyrir slysið eða að stefnandi hafi verið grandlaus um áfengisneyslu Karls, en hvorugt sé sannað. Loks byggi stefndu sýknukröfuna á því að bótaréttur stefnanda hafi fallið niður samkvæmt reglum skaðabótaréttar um missi bóta vegna áhættutöku, þá er maður slasist í bifreið með ölvuðum ökumanni, en slík regla hafi gilt á þeim tíma er slysið varð, sbr. bindandi dómvenjureglu Hæstaréttar, sem fyrst hafi verið aflögð með dómi réttarins 25. október 2001 í málinu nr. 129/2001. Sú breyting sé sambærileg því að settum lögum hefði verið breytt, en í íslenskum rétti sé meginregla að lög virki ekki aftur fyrir sig. Beri því einnig að sýkna stefndu af kröfum stefnanda á þeim grundvelli að stefnandi hafi með áhættutöku firrt sig rétti til bóta úr hendi stefndu. Varakrafa stefndu sé á því byggð að stórlækka beri bætur til stefnanda á grundvelli 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga, að minnsta kosti um tvo þriðju með hliðsjón af framangreindum dómi Hæstaréttar. Jafnframt beri að lækka bótakröfuna tölulega. Vextir til útreikningsdags að fjárhæð 530.123 krónur séu ekki hluti höfuðstóls skaðabóta og beri að lækka bótakröfuna sem því nemi. Vextir eldri en 4 ára frá birtingu stefnu séu fyrndir og kröfu um dráttarvexti sé andmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi. Niðurstaða Kröfur stefnanda í málinu eru byggðar á lagaákvæðum í XIII. kafla umferðarlaga, en samkvæmt 99. gr. laganna fyrnast allar bótakröfur samkvæmt þeim kafla á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar. Stefnandi heldur því fram að ekki hafi verið tímabært að meta tjónið fyrr en eftir að afleiðingar slyssins voru að fullu komnar fram. Af stefndu hálfu er því haldið fram að fyrningarfrestur samkvæmt framangreindri lagagrein hafi byrjað að líða í lok ársins 1996, enda hafi verið tímabært að meta afleiðingar slyssins fyrir stefnanda einu ári eftir slysið. Í læknisvottorði Hauks Árnasonar á bæklunarlækningadeild Landspítalans í Fossvogi frá 7. febrúar 2002 er brotum á brjóstliðum stefnanda lýst. Þar kemur einnig fram að stefnandi hafi legið á bæklunarlækningadeild frá 1. til 7. júlí 1995. Stefnandi hafi komið til eftirlits 1. ágúst sama ár og aftur 31. sama mánaðar. Hann hafi þá verið í stuðningsbelti og hafi hann verið að mestu verkjalaus. Í eftirliti 15. október sama ár hafi stefnandi verið nokkuð stirður í baki en verkjalaus og hafði ekki notað beltið. Stefnandi var í sjúkraþjálfun frá 10. til 27. október sama ár en eftir það var gert ráð fyrir að hann stundaði æfingar sjálfur og fram kemur að hann hafi farið í bakskóla og fengið hljóðbylgjur á auma bletti í bakinu. Stefnandi hafi verið talinn óvinnufær frá slysdegi til 3. nóvember sama ár. Hann hafi síðast komið í lækniseftirlit 11. janúar 1996. Í vottorðinu kemur fram að gert hafi verið ráð fyrir að stefnandi kæmi til skoðunar ári eftir slysið til að fá röntgenmyndir teknar og skoðun með tilliti til vottorðagerðar, en það hafi hann ekki gert. Hann hafi næst komið á bæklunarlækningadeildina 17. desember 2001 vegna óþæginda í baki sem hann hafi talið stafa af áverkunum er hann hlaut í bílslysinu. Á beinaskannmyndum af brjósthrygg, sem teknar voru 19. sama mánaðar, hafi gibbusstaða á milli VI. og VII. brjóstliða mælst 35˚ en hefði mælst 30˚ á árinu 1995. Loks segir í vottorðinu að það sé skráð fyrir stefnanda til að hann geti innheimt skaðabætur frá tryggingafélagi bifreiðarinnar sem hann var í. Þrátt fyrir að stefnandi hafi fengið greiningu á framangreindum áverkum og viðeigandi læknismeðferð vegna þeirra frá slysdegi þar til í janúar 1996 hafa engin læknisfræðileg gögn verið lögð fram af hans hálfu sem hafa orðið til fyrir dagsetningu þessa læknisvottorðs. Stefndu hafa lagt fram matsgerð Atla Þórs Ólasonar læknis sem dómkvaddur var að þeirra beiðni til að meta hvenær fyrst hafi verið tímabært að meta heilsufarslegar afleiðingar slyssins fyrir stefnanda. Í matsgerðinni frá 15. febrúar 2004 kemur meðal annars fram að brot á sjötta og sjöunda brjósthryggjarlið hafi verið meðhöndlað með bolbelti og hafi þau gróið á eðlilegum tíma. Meðferð og eftirliti hafi verið lokið 11. janúar 1996. Stefnandi hafi verið óvinnufær frá slysi til 3. nóvember sama ár. Eftir það hafi hann haft mjög væg einkenni í kringum miðbik brjósthryggjar fram til ársins 2000 en þá hafi óþægindi aukist og hafi þau leitt upp í háls. Stefnandi hafi leitað til bæklunarskurðlæknis líklegast á árinu 2000 en gögn liggi ekki fyrir um þá heimsókn. Hann hafi leitað á slysadeild 17. desember 2001 vegna vaxandi óþæginda í baki sem hafi aukist er líða tók á daginn en hafi ekki truflað svefn. Líkamsskoðun og röntgenmyndir hafi í aðalatriðum sýnt sömu niðurstöðu og hafi verið þekkt í ágústlok 1995. Þótt gibbusstaða virtist hafa aukist úr 30˚ í 35˚ gæti munurinn skýrst að öllu eða hluta af mismunandi stöðu hryggjar við myndatöku. Því sé gert ráð fyrir að útlit hryggjar hafi í aðalatriðum verið óbreytt frá 1995 þar til matið fór fram. Í matinu segir síðan að gróandi brota og eftirmeðferð hafi verið með eðlilegum hætti og hafi henni formlega verið lokið í janúar 1996. Eftir það hafi ekkert gerst í sjúkrasögu stefnanda varðandi hrygginn, sem hafi þurft sérstakrar meðferðar við, og engin heilsufarsleg atriði hafi komið upp sem breyti varanlegum miska. Miðað við þessa lýsingu megi telja að fyrst hafi verið hægt að meta varanlegar afleiðingar slyssins um það bil einu ári eftir það. Á þeim tíma hafi beinbrot verið að gróa og eftirlit og eftirmeðferð hafi farið fram. Við það megi bæta hálfu ári meðan stefnandi hafi sjálfur verið að jafna sig. Almenn venja sé að bíða með mat á varanlegum heilsufarslegum afleiðingum í eitt ár eftir slys en hjá stefnanda hafi að þeim tíma liðnum engin sérstök atriði komið fram sem hafi mælt með að fresta mati. Miðað við þá vinnureglu sem áður hafi gilt hjá tryggingafélögum, að bíða í þrjú ár eftir slys þar til örorka væri metin, mætti draga þá ályktun að eðlilegt hefði verið að bíða allt að þremur árum eftir slysið þar til mat færi fram. Á þeim tíma hafi einkenni sem stefnandi hafi haft verið lítil og hafi ekki gefið tilefni til að ætla að varanlegur miski myndi aukast og hefði því verið hægt að framkvæma matið á þessum tíma. Óþægindi stefnanda í brjósthrygg hafi aukist og farið að leiða upp í háls líklega á árinu 2000 en hafi verið staðfest í desember 2001 er liðin voru fimm ár frá slysinu. Þessi óþægindi séu þekkt og innbyggð í þá miskatölu sem sé ákveðin til framtíðar. Að mati matsmannsins hafi ekki verið sérstök þörf á að bíða eftir að slík einkenni kæmu fram til að hægt væri að meta þau þar sem mat á beinskaða í líkingu við þann sem stefnandi varð fyrir hafi oft í för með sér breytileg einkenni er fram í sækti. Svar matsmanns við því hvenær fyrst hafi verið tímabært að meta heilsufarslegar afleiðingar slyssins fyrir stefnanda er í matsgerðinni þannig að tímabært hafi verið að meta þær einu til þremur árum eftir slysið. Er matsmaður kom fyrir dóm útskýrði hann misræmi sem virðist vera í matsgerðinni þar sem annars vegar er rökstutt að tímabært hafi verið að meta afleiðingar slyssins einu ári eftir það og hins vegar að það hafi verið tímabært einu til þremur árum eftir slysið. Í framburði matsmannsins kom fram að orðalagið í matsgerðinni um að tímabært hafi verið að meta heilsufarslegar afleiðingar slyssins fyrir stefnanda einu til þremur árum eftir slysið hafi fyrst og fremst verið miðað við verklagsreglur tryggingafélaganna, sem minnst er á í matinu, og hafi það verið gert til að halda öllu til haga. Meginniðurstaðan hafi engu að síður verið sú, eins og fram komi í matsgerðinni, að tímabært hafi verið að meta afleiðingar slyssins fyrir stefnanda einu ári eftir það. Matsmaður taldi ekki rétt að miða við þessar verklagsreglur um það hvenær ætti að meta afleiðingar slyss. Miða ætti við þann tíma þegar brot væri tryggilega gróið, farið hefði fram endurhæfing og síðan að einhverjum smátíma liðnum, sem fólk hefði til að jafna sig og komið hefði í ljós hverjar afleiðingarnar hefðu orðið, þá væri hægt að meta þær. Við úrlausn málsins verður samkvæmt framangreindu að leggja til grundvallar að niðurstaða matsmanns sé sú að tímabært hafi verið að meta afleiðingar slyssins einu ári eftir það, en mati á því og á öðru, sem hér að framan er rakið, hefur ekki verið hnekkt af hálfu stefnanda. Ekkert í gögnum málsins gefur heldur tilefni til að ætla að stefnandi hafi ekki átt þess kost að leita mats á afleiðingum slyssins þegar ár var liðið frá því eða að hann hafi af einhverjum ástæðum þurft að bíða með að afla slíks mats. Þótt stefnandi hafi fengið aukna verki í bakið á árinu 2001 og þá leitað læknis verður ekki unnt að líta svo á að honum hafi þar með verið rétt að bíða með að afla mats um tjónið, enda liggur fyrir samkvæmt framangreindri matsgerð Atla Þórs og framburði hans fyrir dóminum að einkenni vegna varanlegs miska geta verið mismikil og þau geti aukist eða minnkað frá matsdegi sem matsmaður telur að eigi að vera innifalið í matstölunni. Matsmaður taldi enn fremur að aðeins væri ástæða til að taka mat upp aftur ef fram komi atriði sem breytist á annan hátt en þann sem hér um ræði. Mat á miska sé byggt á vefrænum skemmdum eða breytingum en ekki verkjum sem reiknað sé með að geti verið breytilegir. Með vísan til þessa verður að telja að stefnandi hafi átt þess kost að afla mats og leita fullnustu um kröfurnar sem hér um ræðir á árinu 1996 og hafi fyrningarfrestur samkvæmt framangreindri lagagrein því byrjað að líða í lok þess árs. Samkvæmt því voru kröfur stefnanda fyrndar samkvæmt 99. gr. umferðarlaga þegar málið var höfðað í desember 2001. Ber með vísan til þess að sýkna stefndu af kröfum stefnanda í málinu. Dóminn kvað upp Sigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari. DÓMSORÐ: Stefndu, Þór Halldórsson og Vátryggingafélag Íslands hf., eru sýknuð af kröfum stefnanda, Stefáns Karls Harðarsonar, í máli þessu. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 186/2008
|
Umferðarlagabrot Bifreið Akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna Svipting ökuréttar Nytjastuldur Fíkniefnalagabrot
|
Umferðarlagabrot. Bifreiðir. Akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Svipting ökuréttar. Nytjastuldur. Fíkniefnalagabrot.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 22. febrúar 2008 af hálfu ákæruvaldsins sem krefst þyngingar á refsingu og að ákærði verði dæmdur til að sæta ökuréttarsviptingu. Ákærði krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Eins og greinir í héraðsdómi voru ákærða gefin að sök fíkniefnalagabrot samkvæmt I. og II. kafla ákæru. Ákærði játaði brot sín samkvæmt þessum köflum ákærunnar en neitaði hins vegar að hafa framið nytjastuld og umferðarlagabrot sem greinir í III. kafla hennar. Ákærði var sakfelldur fyrir brot sem honum eru gefin að sök í I. og II. kafla ákæru sem og nytjastuld og brot gegn 1. mgr. 4. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 samkvæmt III. kafla ákærunnar, en hann sýknaður af broti gegn 45. gr. a. umferðarlaga. Er ágreiningur með aðilum um þá niðurstöðu héraðsdóms er lýtur að sýknu ákærða. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti lýsti ákæruvaldið því yfir að kröfu sína um þyngingu refsingar bæri að túlka þannig að ákærði skyldi einungis dæmdur til hærri sektar fyrir brot sín. Eins og nánar er rakið í héraðsdómi var ákærði færður á lögreglustöð eftir að hafa ekið niður girðingu við Miklubraut í Reykjavík og var í kjölfarið tekið úr honum blóðsýni. Samkvæmt matsgerð Jakobs Kristinssonar dósents í lyfja- og eiturefnafræðum mældust 20 ng/ml af amfetamíni og 315 ng/ml af fíkniefninu MDMA í blóði ákærða. Í vætti Jakobs kemur fram, að magn amfetamíns í blóði ákærða hafi verið svo lítið að það geti ekki hafa haft áhrif á aksturshæfni ákærða. Þá sé svo lítið vitað um áhrif MDMA að ekki sé unnt að segja til um áhrif af neyslu efnisins á akstur ákærða. Efnið sé talið of hættulegt til að gera tilraunir á því í mönnum. Af hálfu ákærða eru ekki vefengdar niðurstöður matsgerðarinnar um magn fíkniefna í blóði hans. Samkvæmt 1. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga má enginn stjórna vélknúnu ökutæki ef hann er undir áhrifum ávana- og fíkniefna sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Samkvæmt fylgiskjali I við reglugerð nr. 233/2001 um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni telst amfetamín til slíkra efna, en samkvæmt 2. mgr., sbr. 4. mgr. 2. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni er varsla og meðferð þess háttar efna bönnuð á íslensku yfirráðasvæði. Efnið MDMA telst einnig til slíkra efna samkvæmt 1. mgr. 2. gr., sbr. 6. gr. laganna. Í 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga er kveðið á um að ökumaður teljist vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega ef efni af þeim toga, sem um ræðir í 1. mgr. sömu lagagreinar, mælist í blóði eða þvagi hans. Með þessu hefur löggjafinn ákveðið að litið skuli svo á að þannig sé komið fyrir ökumanni, sem um ræðir í 1. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga, óháð mati eftir öðrum forsendum á því hvort hann sé í reynd undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Ekki er á valdi dómstóla að hreyfa við þessari ákvörðun löggjafans sem reist er á málefnalegum grunni, sbr. dóma Hæstaréttar 19. júní 2008 í máli nr. 260/2008 og 30. október 2008 í máli nr. 226/2008. Með því að óumdeilt er í málinu að bæði amfetamín og MDMA greindust í blóði ákærða, sem tekið var í kjölfar aksturs hans, hefur hann þannig brotið gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga. Ákærði er í máli þessu fundinn sekur um nytjastuld, vörslur fíkniefna og umferðarlagabrot. Hann er fæddur 1982 og hefur samkvæmt sakavottorði ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi. Verður hann dæmdur til greiðslu sektar að fjárhæð 300.000 krónur, en greiðist hún ekki fer um vararefsingu samkvæmt því sem í dómsorði greinir. Ákærði verður jafnframt sviptur ökurétti, en að teknu tilliti til þess mikla magns ólöglegra efna sem mældust í blóði hans verður ökuréttarsvipting ákveðin eitt ár frá uppsögu dóms þessa. Verjandi ákærða lýsti því yfir fyrir Hæstarétti að hann gerði ekki kröfu um málsvarnarlaun sér til handa í héraði eða fyrir Hæstarétti, kæmi til þess að ákærði yrði sakfelldur fyrir öll þau brot sem ákært er fyrir. Ákærða verður gert að greiða umkrafinn sakarkostnað í héraði og áfrýjunarkostnað, eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærði, Atli Örn Jensson, greiði 300.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í 20 daga. Ákærði er sviptur ökurétti í eitt ár frá uppsögu dóms þessa. Ákærði greiði allan sakarkostnað í héraði og áfrýjunarkostnað málsins, samtals 113.844 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 13. desember 2007. Mál þetta var dómtekið að loknum munnlegum málflutningi 1. nóvember s.l. Mál þetta er höfðað með ákæru útgefinni 31. ágúst s.l. á hendur Atla Erni Jenssyni, kt. 190182-3129, Stuðlabergi 112, Hafnarfirði, nú Laugavegi 161, Reykjavík fyrir eftirtalin brot: I. Fyrir fíkniefnalagabrot, með því að hafa laugardaginn 7. október 2006, í bifreiðinni JS-847, á Strandgötu í Hafnarfirði, haft í vörslum sínum 0,61 g af kókaíni sem lögreglan fann við leit á ákærða og 0,73 g af marihuana sem ákærði framvísaði og lögregla fann við leit í bifreiðinni. ML.036-2006-12095. Telst þetta varða við 2. gr., sbr. 5. og 6. gr., laga um ávana- og fíkniefni nr. 65, 1974, sbr. lög nr. 13, 1985 og lög nr. 68, 2001, og 2. gr., sbr. 1. mgr. 14. gr., reglugerðar um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni nr. 233, 2001, sbr. reglugerð nr. 848, 2002 og auglýsingu nr. 232, 2001 varðandi meðferð ákærða á kókaíni. II. Fyrir fíkniefnalagabrot, með því að hafa fimmtudaginn 23. nóvember 2006, í bifreiðinni VO-528, sem lagt hafði verði fyrir utan Smáralindina í Kópavogi, haft í vörslum sínum 0,64 g af hassi sem lögregla fann við líkamsleit á ákærða og 0,17 g af kókaíni sem lögregla fann við leit í bifreiðinni, á lögreglustöðinni í Kópavogi, Dalvegi 18. ML.037-2006-10817. Telst þetta varða við 2. gr., sbr. 5. og 6. gr., laga um ávana- og fíkniefni nr. 65, 1974, sbr. lög nr. 13, 1985 og lög nr. 68, 2001, og 2. gr., sbr. 1. mgr. 14. gr., reglugerðar um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni nr. 233, 2001, sbr. reglugerð nr. 848, 2002 og auglýsingu nr. 232, 2001 varðandi meðferð ákærða á kókaíni. III. Fyrir nytjastuld og umferðarlagabrot, með því að hafa að morgni laugardagsins 17. febrúar 2007, tekið bifreiðina AR-022 af gerðinni Audi A6 í eigu Gilberts Grétars Sigurðssonar, kt.100481-3599, ófrjálsri hendi þar sem hún stóð fyrir utan íbúðarhúsnæðið að Tröllateig 10 í Mosfellsbæ, og ekið henni að Hagamel 18 í Reykjavík, þaðan ekið bifreiðinni austur Hringbraut og Miklabraut, svo óvarlega að hann ók niður girðingu á Miklubraut til móts við Rauðarárstíg í Reykjavík, auk þess sem ákærði var undir áhrifum amfetamíns og vímuefnisins MDMA við aksturinn, en þau efni eru ávana- og fíkniefni sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði og af þeim sökum telst ákærði hafa verið óhæfur til að stjórna ökutækinu örugglega. ML. 007-2007-11295. Telst þetta varða við 1. mgr. 259. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, sbr. lög nr. 20, 1956 og 1. mgr. 4. gr., 1., sbr. 2. mgr. 45. gr. a , sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50, 1987, sbr. 5. gr. laga nr. 66, 2006. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til sviptingar ökuréttar skv. 101. og 102. gr. nefndra umferðarlaga, sbr. 25. gr. laga nr. 44, 1993 og 18. gr. laga nr. 66, 2006, og jafnframt að framangreind fíkniefni sem hald var lagt á verði gerð upptæk, samkvæmt 6. mgr. 5. gr. laga nr. 65, 1974 og 2. mgr. 14. gr. reglugerðar nr. 233, 2001." Ákærður hefur viðurkennt brot þau sem lýst er í I. og II. lið ákæru og er ákærður dæmdur fyrir þau brot samkvæmt heimild í 125. gr. laga nr. 19/1991, án frekari sönnunarfærslu, en með játningu ákærða sem er í samræmi við rannsóknargögn er sannað og ákærður hefur gerst sekur um þargreind brot og með því gerst brotlegur við þau refsiákvæði sem tilgreind eru í ákæru varðandi þessa liði. Ákærður neitaði sök um III. lið ákæru og hefur haldið uppi vörnum um þennan ákærulið. Ákærður krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins varðandi þennan ákærulið, en vægustu refsingar vegna brotanna sem lýst er í I. og II. lið ákæru. Þá krefst hann þess, að sakarkostnaður í málinu þar á meðal hæfileg málsvarnarlaun til skipaðs verjanda hans Loga Guðbrandssonar hrl. verði greidd úr ríkissjóði, en verði sakfelling í málinu, er ekki gerð krafa um málsvarnarlaun til skipaðs verjanda. I. Málavextir. Laugardaginn 17. febrúar 2007 kl. 08:23 var óskað aðstoðar lögreglu vegna umferðararóhapps á Miklubraut gegnt Rauðarárstíg í Reykjavík. Þarna hafði ökutækjumnum AR-022 og IH-641 verið ekið austur Hringbraut og svo austur Miklubraut, en rétt austan við Hringbraut hafði bifreiðin AR-022 lent utan í bifreiðinna IH-641 og í framhaldi af því upp á umferðareyju, sem aðskilur akbrautir Miklubrautar og svo þar tekið niður girðingu á 36 metra kafla. Bifreiðin hafði svo farið yfir á öfugan vegarhelming og verið stöðvuð 103 metrum austan við þann stað, þar sem hún hafði farið upp á umferðareyjuna. Í bifreiðinni AR-022 höfðu verið þrír menn, en er lögreglan kom á staðinn voru í bifreiðinni ákærður Atli Örn og A, sem voru handteknir vegna gruns um ölvun við akstur, en einnig var grunaður B, sem farið hafði af vettvangi. Strax við frumrannsókn málsins varð þó ljóst, að ákærður hafði verið ökumaður bifreiðarinnar og misst stjórn á henni er hún lenti utan í bifreiðinni IH-641. Tekin voru blóð og þvagsýni úr ákærða sem og A og B. Í blóðsýni því, sem tekið var úr ákærða fannst ekkert alkóhól við alkóhólrannsókn með gasgreiningu á súlu. Hluti af blóðsýninu var og sent til rannsóknarstofu í lyfja og eiturefnafræði til efnagreiningar og mældust 20 ng/ml af amfetamíni og 315 ng/ml af MDMA og eru niðurstöður Jakobs Kristinssonar dósent og Guðlaugar Þórisdóttur læknis þessar í framlagðri matsgerð. "Amfetamín og MDMA eru ávana- og fíkniefni með örvandi verkun á miðtaugakerfi. Heimilt er að nota amfetamín sem lyf. Styrkur amfetamíns í blóði var eins og eftir lága lækningalega skammta. "Amfetamín og MDMA eru í flokki ávana- og fíkniefna, sem óheimil eru á íslensku forráðasvæði. Ökumaður telst því hafa verið óhæfur til þess að stjórna ökutæki örugglega þegar blóð- og þvagsýnin voru tekin, sbr. grr. 45 a í umferðarlögum nr. 50/1987 m. breytingum." Ákærður hefur viðurkennt að hafa ekið bifreiðinni HR-022 eftir að hafa neytt lítillar töflu, sem trúlega hafi verið E-tafla kvöldið áður. Hann hafði ekið bifreiðinni frá Tröllateig 10, Mosfellsbæ og ætlað heim til sín, en þá hafði kunningi hans A hringt í hann og beðið hann að sækja sig að Hagamel 18, Reykjavík og hafði ákærður ekið þangað og tekið A þar í bifreiðina og hafði B, sem þar var og fengið far og var ætlunin að fara með þá í verslunina Select á Vesturlandsvegi og svo aka A heim, en Baftur að Hagamel 18. Ákærður kvaðst hafa ekið bifreiðinni á tæplega 100 km hraða m/v klst. og er hann ók eftir aflíðandi beygju er komið er af Hringbraut á Miklubraut hafði hann litið skamma stund af veginum og er hann leit upp aftur, sá hann að hann hafði ekki fylgt beygjunni og farið af hægri akrein yfir á vinstri akrein og upp á vegkant með vinstra framhjólið og þá misst stjórn á bifreiðinni og hún lent á grindverki þarna. Hann hafði ekki orðið þess var að hafa áður ekið á hægra framhorn bifreiðarinnar LH-641. Eigandi bifreiðarinnar AR-022 var Gilbert Grétar Sigurðsson, kt. 100481-3599 með lögheimili að Grundargötu 76, Grundarfirði og var ákærður að aka frá aðsetri hans að Tröllateig 10, Mosfellsbæ. Ákærður hafði ekið bifreiðinni kvöldið áður fyrir Gilbert, þar sem hann hafði drukkið bjór og svo ekið honum að Tröllateig 10, Mosfellsbæ og verið með lyklana í vasanum eftir þann akstur. Fram kom að hann hafði áður fengið bifreiðina lánaða hjá Gilbert og eftir nokkra dvöl hjá Gilbert hafði hann kvatt hann og haldið heimleiðis á bifreiðinni AR-022, en þeir Gilbert hafi ætlað að hittast daginn eftir og haldið sér heimilt miðað við það sem á undan var gengið að hann færi á bifreiðinni, en hann hafi ekki fengið formlegt leyfi frá Gilbert. Í vitnisburði Gilberts Sigurðssonar kemur fram, að ákærður hafi verið að aka bifreiðinni fyrir hann framangreint kvöld og hann hafi margoft lánað honum bifreiðina. Hann kvað það geta verið að ákærður hafi misskilið það svo, að hann mætti fara á bifreiðinni heim, en til hafi staðið að þeir hittust daginn eftir. Hins vegar hafði hann ekki heimilað honum að taka bifreiðina í greint sinn og kvaðst hann ekki myndi hafa samþykkt það. II. Niðurstaða. Ljóst er, að ákærður ók bifreiðinni HR-022 þá leið sem greinir og það gáleysislega, að hann ók á girðingu á Miklubraut og olli tjóni á henni og bifreiðinni og hefur hann því gerst brotlegur við 1. mgr. 4. gr. umferðarlaga. Ákærður hafði ekki formlegt leyfi eiganda bifreiðarinnar og verður því að telja um heimildarlausa notkun hennar hafi verið að ræða, en þegar virtur er vitnisburður Gilberts, aðstæður í sambandi við greindan akstur og það sem fyrir liggur um fyrri samskipti þeirra um notkun ákærða á bifrieðinni verður verknaður ákærða felldur undir niðurlag 1. mgr. 259. gr. almennra hegningarlaga. Kemur þá til álita, hvort ákærður hafi unnið til refsingar og sviptingar ökuréttar vegna aksturs undir áhrifum fíknefna.. Í matsgerð Jakobs Kristinssonar dósent kemur fram að í blóði ákærða hafi mælst 20 ng/ml af amfetamíni og 315 ng/ml af MDMA. Það er rétt sem að ákærður heldur að amfetamín sér, án forskeytis er ekki á lista um ólögleg fíkniefni í 6. gr. laga nr. 65/1974, sbr. lög nr. 68/2001, en hins vegar er MDMA á listanum og verður því talið að 1. mgr. 45. gr. a umferðarlaga geti hér átt við. Í vætti Jakobs kemur fram, að magn amfetamíns í blóði ákærða hafi verið í það litlu magni að það geti ekki hafa haft áhrif á aksturshæfni ákærða og svo lítið sé vitað um áhrif MDMA og ógerningur sé að segja til um áhrif af neyslu efnisins á akstur ákærða. Að þessu athuguðu verður að sýkna ákærða af broti á 1. mgr. 45. gr. a umferðarlaga. Ákvæði 2. mgr. 45. gr. a umferðarlaga gengur þvert á ákvæði 1. mgr. greinarinnar og er ekki nothæf, sem refsiheimild um akstur undir áhrifum áfengis vímuefna, þar sem áhrifin eru frumeðli brotsins. Til þess þyrfti að felast í málsgreininni einhver viðmiðun eða mælikvarði byggður á vísindalegum rannsóknum, sem segi til um að ákveðið magn ákveðinna fíkniefna sem finnast í blóði eða þvagi hlutaðeigandi manns og leiði til þess, að hæfni hans til aksturs sé verulega skert og verði þá hlutaðeigandi að hlíta refsingu eða sviptingu ökuréttar miðað við magn fíkniefnanna sem mældust, þ.e. samsvörun sé milli neyslu og áhrifa. Að miða refsinæmi verknaðar við brot á lögum nr. 65/1974 án þess að taka tillit til þess, hvort skilyrði eru uppfyllt um meginatriði 45. gr. og 45. gr.a um að vímuáhrifin verði að skerða eða vera líkleg til að skerða aksturshæfnina stenst ekki og leiðir óhjákvæmilega til ólöglegrar mismununar um sönnunarfærslu. Ákærður er því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins um akstur undir áhrifum amfetamíns og vímuefnisins MDMA. Samkvæmt þessu verður ákærða ekki gerð refsing né hann sviptur ökurétti fyrir brot á 45. gr. a umnferðarlaga. Refsing ákærða þykir að öðru leyti hæfilega ákveðin 160.000 krónur í sekt og komi 12 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan 4ra vikna. Dæma ber að sakarkostnaður að fjárhæð 89.715 krónur og málsvarnarlaun til skipaðs verjanda ákærða Loga Guðbrandssonar hrl. að fjárhæð 91.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti greiðist úr ríkissjóði. Dráttur dómsuppsögu er vegna anna dómarans. Dóm þennan kveður upp Guðmundur L. Jóhannesson, héraðsdómari. Af hálfu ákæruvaldsins flutti Erna S. Sigurðardóttir, fulltrúi lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu málið. Dómsorð Ákærður er sýkn af refsikröfum ákæruvaldsins vegna brots á 45. gr. a umferðarlaga. Ákærður greiði 160.000 krónur í sekt til ríkissjóðs og komi 12 daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan 4ra vikna. Sakarkostnaður að fjárhæð 180.715 krónur þar af málsvarnarlaun til skipaðs verjanda Loga Guðbrandssonar hæstaréttarlögmanns 91.000 krónur að meðtöldum virðisauka-skatti greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 570/2006
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi áfram sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 31. október 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 1. nóvember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 31. október 2006, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til þriðjudagsins 14. nóvember 2006 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Ráða má af gögnum málsins að rökstuddur grunur sé kominn fram um að varnaraðili hafi átt aðild að innflutningi fíkniefna, sem varði fangelsisrefsingu ef sök sannast, og að ætla megi að hann muni torvelda rannsókn málsins verði hann ekki sviptur frelsi sínu. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur með vísan til a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Lögreglustjórinn í Reykjavík hefur lagt fram kröfu þess efnis að X, [kt. og heimilisfang] sæti áfram gæsluvarðhaldi, þó eigi lengur en til þriðjudagsins 14. nóvember 2006, kl. 16.00. Í greinargerð lögreglunnar segir að ávana- og fíkniefnadeild embættisins rannsaki tilraun til innflutnings á miklu magni af fíkniefnum til landsins frá Danmörku. Fíkniefnin hafi verið falin í tölvum sem afhentar hafi verið til sendingar í Danmörku og hafi verið merktar fyrirtæki í Reykjavík. Lögregla í Danmörku hafi lagt hald á fíkniefnin og komið upplýsingum um málið áleiðis til lögreglu hér á landi. Tölvurnar hafi síðan verið sendar áfram til Íslands með flugi og hafi komið til Keflavíkurflugvallar þann 20. þ.m. Hafi grunur lögreglu beinst að því að starfsmaður eða starfsmenn hjá fyrirtæki á Íslandi kynnu að vera viðriðnir málið, mögulega félagi kærða, sem sé starfsmaður fyrirtækisins. Upplýsingar hafi fengist um að félaginn mundi sækja sendinguna á flugvöllinn ásamt öðrum sendingum á vegum fyrirtækisins sunnudaginn 22. þ.m. Við eftirlit þann 23. þ.m. hafi orðið ljóst að félaginn hafi farið með tölvusendinguna ásamt öðrum sendingum í útkeyrslu til móttakenda. Hafi honum verið fylgt eftir þar sem hann hafi farið að starfsstöð skráðs móttakanda en þar afhenti hann aðra sendingu, ótengda tölvusendingunni. Félaginn hafi lokið starfsdegi sínum síðdegis sama dag og skilið tölvurnar eftir í bifreiðinni sem lagt hafi verið fyrir utan starfstöð fyrirtækisins. Í tölvukerfi fyrirtækisins við lok starfsdags hafi hann skráð sérstaka athugasemd vegna tafa á afhendingu sendingarinnar. Fyrir liggi upplýsingar frá skráðum móttakanda um að hann hafi ekki verið að kaupa tölvur frá Danmörku og sendingin þannig ekki á vegum hans. Við eftirlit að kvöldi sama dags hafi lögreglumenn orðið þess varir að félaginn kom ásamt kærða að starfsstöð fyrirtækisins. Félaginn hafi verið handtekinn skömmu síðar við fyrirtækið þegar hann hafi verið kominn inn í umrædda bifreið fyrirtækisins þar sem tölvurnar hafi verið geymdar. Kærði, sem beðið hafi álengdar í annarri bifreið, hafi einnig verið handtekinn. Fyrir liggi skýrsla af framkvæmdastjóra fyrirtækisins, sem félaginn vinni hjá, þar sem m.a. komi fram að ferðir hans í fyrirtækinu og meintur erindrekstur hans þar sé allur mjög óeðlilegur og einnig muni frágangur á tölvunum í bifreið fyrirtækisins að loknum starfsdegi hans hafa verið mjög óeðlilegur og brotið í bága við starfsreglur fyrirtækisins. Hjá lögreglu liggi fyrir ljósmyndir og upplýsingar um sendendur fíkniefnanna í Danmörku. Lögregla í Danmörku vinni að því að finna mennina í því skyni að handtaka þá og yfirheyra. Fyrir liggi upplýsingar um tengsla annars mannanna við kærða. Fyrir liggi að kærði hafi breytt fyrri framburði sínum við yfirheyrslu í dag og játað á sig tiltekna aðild að málinu og greint frá aðkomu kærða að því auk þess sem hann hefur greint frá tiltekinni aðild þriðja manns að því. Kærði hefur þó greint frá því að hvorki hann né félaginn hafi vitað að fíkniefni hafi verið falin í tölvunum. Að mati lögreglu þykir kærði vera undir rökstuddum grun um aðild að stórfelldu fíkniefnabroti en svo virðist sem kærði hafi ætlað að flytja tölvurnar frá starfsstöð fyrirtækisins og þykir líklegt að það hafi verið í því skyni að móttaka fíkniefnin eða koma þeim til annars móttakanda. Kærði hefur sætt gæsluvarðhaldi frá 24. þ.m. Unnið verði áfram að rannsókn málsins en nauðsynlegt sé að upplýsa nánar um einstaka verknaðarþætti hinna grunuðu og meinta aðild kærða að brotinu og tengsl við aðra meinta vitorðsmenn sem tengjast málinu, hérlendis sem erlendis og taldir eru tengjast fjármögnun, kaupum, sendingu og ætlaðri móttöku fíkniefnanna hér á landi. Framundan eru handtökur sakborninga sem ganga lausir og frekari yfirheyrslur af vitnum og sakborningum munu einnig fara fram á næstunni, þ.m.t. af kærða. Nauðsynlegt sé að kærði sæti áfram gæsluvarðhaldi en ljóst sé að gangi kærði laus geti hann sett sig í samband við meinta vitorðsmenn sem ganga lausir eða þeir geta sett sig í samband við hann eða kærði getur komið undan gögnum með sönnunargildi sem ekki hefur verið lagt hald á. Þykir þannig brýnt að vernda rannsóknarhagmuni á þessu stigi málsins með því að varna því að kærði gangi laus. Lögreglan telur sakarefnið varða við 173. gr. a., sbr. 1. mgr. 20. gr., almennra hegningarlaga nr. 19,1940, sbr. lög nr. 64,1974 og nr. 32,2001. Um heimild til gæsluvarðhalds er vísað til a-liðar 1. mgr. 103. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19,1991. Kærði hefur neitað allri aðild að fíkniefnamisferli og krafist þess að gæsluvarðhaldskröfunni verði hafnað. Samkvæmt því sem hér að framan var rakið úr greinargerð lögreglustjóra svo og rannsóknargögnum sem lögð hafa verið fyrir dóminn, verður fallist á það með lögreglustjóra að kærði sé undir rökstuddum grun um að eiga aðild að fíkniefnamisferli, sem geti varðað hann fangelsisrefsingu. Gögnin benda og til þess að rannsókn málsins sé á því stigi að kærði geti torveldað hana, hafi hann fullt ferðafrelsi. Það verður því fallist á að skilyrði séu til þess að úrskurða hann í áframhaldandi gæsluvarðhald sbr. a- lið 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19,1991. Krafa lögreglustjóra verður því tekin til greina eins og hún er sett fram. Arngrímur Ísberg héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Úrskurðarorð: Kærði, X, [kt.], sæti áfram gæsluvarðhaldi en þó eigi lengur en til þriðjudagsins 14. nóvember 2006, kl. 16.00.
|
Mál nr. 35/1999
|
Líkamsárás Skaðabætur
|
M var gestkomandi hjá G þegar B kom í heimsókn þangað. Sló M til B og kom til handalögmála milli þeirra í framhaldinu. Kvaðst M hafa orðið fyrir meiðslum í átökunum auk þess sem B hefði kastað hlutum í hans eigu út úr íbúðinni um nóttina. Krafðist hann bóta vegna þessa úr hendi B. B krafðist hins vegar bóta úr hendi M vegna líkamstjóns, miska og meingerðar. Ekki var talið að M hefði sýnt fram á að B hefði valdið honum tjóni, sem B bæri ábyrgð á og var hann því sýknaður af kröfum M. Þá var ekki talið að B hefði sýnt fram á að hann hefði orðið fyrir líkamstjóni sem M bæri ábyrgð á og var M sýknaður af kröfum B.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. janúar 1999. Hann krefst þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 512.954 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 12. apríl 1997 til greiðsludags og að niðurstaða héraðsdóms um sýknu hans af kröfum gagnáfrýjanda verði staðfest. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði 19. mars 1999 og krefst aðallega sýknu af kröfum aðaláfrýjanda, sem verði í gagnsök dæmdur til að greiða sér 160.630 krónur með dráttarvöxtum frá 12. apríl 1997 til greiðsludags. Til vara krefst gagnáfrýjandi staðfestingar héraðsdóms. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Kona, sem var húsráðandi, hleypti gagnáfrýjanda inn í íbúð sína snemma morguns og sat á tali við hann í stofunni þegar aðaláfrýjandi, sem þar var staddur, reyndi að eigin frumkvæði að vísa honum á dyr. Veitti aðaláfrýjandi gagnáfrýjanda högg og í kjölfarið urðu handalögmál milli þeirra, en báðir voru ölvaðir. Fyrir héraðsdómi hefur húsráðandi ekki skýrlega borið að gagnáfrýjandi hafi síðar kannast við að hafa fleygt út jakka og skóm aðaláfrýjanda, eins og sá síðarnefndi heldur fram. Vegna þessa og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti sem í dómsorði greinir. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Aðaláfrýjandi, Matthías Pétursson, greiði gagnáfrýjanda, Birgi Guðmundssyni, 100.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 23. október 1998. I. Mál þetta, sem dómtekið var hinn 30. september sl., að loknum munnlegum málflutningi, er höfðað fyrir dómþinginu af Matthíasi Péturssyni, kt. 310752-2319, Gautlandi 9, Reykjavík á hendur Birgi Guðmundssyni, kt. 171054-5249, Barmahlíð 30, Reykjavík, með stefnu birtri 12. mars 1998 og þingfestri 26. mars 1998. Hinn 16. apríl 1998 var þingfest gagnstefna. Dómkröfur í aðalsök Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda krónur 594.520 ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 20. febrúar 1997 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði alfarið sýknaður af öllum kröfum stefnanda, en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt gjaldskrá Löggarðs ehf. Dómkröfur í gagnsök Dómkröfur stefnanda í gagnsök eru þær, að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda krónur 160.630 með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá 12. apríl 1997 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt gjaldskrá Löggarðs ehf. Dómkröfur stefnda í gagnsök eru þær, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og stefndi verði dæmdur til þess að greiða honum málskostnað samkvæmt mati dómsins. II. Málavextir eru þeir, að aðalstefnandi var gestkomandi í húsi við Barmahlíð 17, Reykjavík hinn 9. febrúar 1997, í boði Guðrúnar Stefánsdóttur. Um klukkan fimm um nóttina kom gagnstefnandi í heimsókn til húsráðanda, en þau eru ágætir kunningjar. Var gagnstefnanda boðið til stofu af húsráðanda. Er þau höfðu setið þar mjög skamma stund kom aðalstefnandi þar að. Aðalstefnandi bað gagnstefnda um að yfirgefa íbúðina, en gekk síðan að gagnstefnanda og sló hann í höfuðið. Í framhaldi af því kom til nokkurra átaka milli aðila málsins, en húsráðandi gekk þar á milli og fylgdi síðan gagnstefnanda út úr íbúðinni. Aðalstefnandi kvaðst hafa orðið fyrir töluverðum meiðslum í fyrrgreindum átökum, m.a. hafi brákast í honum rifbein,og hafi hann verið óvinnufær með öllu í tvær vikur á eftir. Kvað aðalstefnandi, að síðar hafi komið í ljós, að hlutir í hans eigu hafi horfið út úr íbúðinni umrædda nótt. Heldur aðalstefnandi því fram, að gagnstefnandi hafi tekið frá sér skó, rúskinnsjakka og veski, sem í hafi verið 15.000 krónur í peningum, ökuskírteini, skotvopnaleyfi, demantshringur, lyklar og skiptikrónur viðskiptanetsins að verðmæti krónur 20.000. Hinn 19. febrúar 1997 kærði aðalstefnandi gagnstefnanda til lögreglunnar í Reykjavík, sem tók skýrslu af aðilum málsins og húsráðanda, Guðrúnu Stefánsdóttur. Hinn 6. mars 1998 lagði gagnstefnandi fram kæru á hendur aðalstefnanda hjá lögreglunni í Reykjavík. Í málinu liggja frammi tvö læknisvottorð. Í læknisvottorði Sigurðar Ásgeirs Kristinssonar, læknis, dags. 23. febrúar 1998, segir svo m.a. um áverka aðalstefnanda: „Það vottast hér með að ofangreindur Matthías leitaði á slysa- og bráðamóttöku Sjúkrahúss Reykjavíkur þann 11.02.97, kl. 16:19. Í sögu Matthíasar kom frama að tveim dögum áður eða þann 09.02 hefði hann dottið og lent með vinstri síðu á stólbrík úr tré. Í tölvuskráningu stendur að slysstaður sé utan við heimili. Eftir slysið hefði Matthías fundið fyrir verkjum við hreyfingu og djúpa innöndun en engin mæði eða andþyngsli voru til staðar. Skoðun leiddi í ljós veruleg þreifieymsli yfir X rifi vinstra megin í axilarislínu. Sársauki var þar við hreyfingu og óbein eymsli við skoðun. Matthías var talinn rifbrotinn og var útskrifaður heim með ráðleggingar um verkjalyf en Matthías hafði þó ekki talið sig þurfa nein verkjalyf. Honum var ráðlögð hvíld í eina viku. Viku síðar eða þann 19.02.97, kl. 11:57 leitaði Matthías á ný til slysadeildar. Kvartanir voru þá sem fyrr verki (svo) neðarlega í vinstri hluta brjóstkassa og staðsettir aftan til. Skoðun leiddi í ljós þreifieymsli yfir neðstu rifjum í axilarislínu vinstra megin en lungnahlustun var eðlileg. Matthías fékk upplýst að hann gæti haft verki í 4 til 6 vikur eftir áverka. Honum var gefið lyf til að fara til vinnu á ný. Endurkoma áætluð eftir þörfum. Ekki er að sjá af gögnum að Matthías hafi leitað til okkar á ný vegna afleiðinga þessara áverka.” Í læknisvottorði Stefáns Finnssonar. læknis, dags. 19. febrúar 1997, vegna læknisskoðunar hans á gagnstefnanda, segir svo:„...Ofangreindur leitaði til mín í dag vegna áverka er hann kvaðst hafa orðið fyrir aðfaranótt 9. febrúar s.l. Kvaðst hafa verið drukkinn og fór í heimsókn til konu er hann þekkir og hleypti hún honum inn í íbúð. Þar var fyrir maður sem vildi koma honum út og ræðst sá á hann hvar ofangreindur sat í stól og sló í höfuðið og tókust þeir síðan á. Ofangreindur kveðst síðan hafa verið stirður í hálsi og með höfuðverk í tvo daga á eftir og frá vinnu þess vegna. Hann leitaði ekki á Slysavarðstofu. Við komu nú er merki um áverka á enni, þ.e. ör sem er 1 og 1/2 x 1/2 cm að stærð, engin eymsli. Það er sár á hægri hnúa, lítið. Það er stirðleiki í hálsliðum, en hann hreyfir þó samt ágætlega. Þetta vottast hér með að ósk ofangreinds...” III. Málsástæður í aðalsök Aðalstefnandi kveðst byggja bótakröfu sína á því, að aðalstefndi hafi tekið hluti í hans eigu ófrjálsri hendi og ekki komið þeim til skila. Þá byggir aðalstefnandi á því að hann hafi orðið fyrir tilhæfulausri árás af hendi aðalstefnda, sem hafi orðið til þess að brákuðust í honum rifbein og honum hafi því verið ómögulegt að stunda vinnu sína um tveggja vikna skeið á eftir. Aðalstefnandi kveðst byggja miskabótakröfu sína á því, að hann hafi orðið fyrir andlegu áfalli og miklum óþægindum vegna fyrrgreindra viðskipta sinna við aðalstefnda. Aðalstefnandi sundurliðar bótakröfu sína á eftirfarandi hátt í stefnu: 1. Beinn útlagður kostnaður: a. Endurnýjun ökuskírteinis, m/mynd kr.4.200. b. Seðlaveski kr. 3.050. d. Demantshringur kr. 112.000. e. Reiðufé kr. 15.000. f. Viðskiptanetið, skiptikrónur kr. 20.000. g. Timberland skór kr. 11.500. h. Rúskinnsjakki kr. 25.600. i. Kostnaður vegna slysadeildar kr. 3.570. j. Kostnaður vegna læknisvottorðs kr. 11.400. Samtals kr. 206.320. 2. Tekjumissir: kr. 120.000. 3. Miskabætur: kr. 250.000. 4. Bætur vegna þjáninga: kr. 18.200. Samtals krafa: kr. 594.520. Um lagarök vísar aðalstefnandi til almennra reglna skaðabótaréttarins vegna kröfu um bætur vegna eignatjóns, útlagðs kostnaðar og tekjumissis. Kröfu um miskabætur byggir aðalstefnandi á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, um skyldu til bótagreiðslu vegna þjáninga. Kröfu um vexti byggir aðalstefnandi á III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987. Aðalstefndi byggir kröfur sínar á því að hann hafi orðið fyrir ólögmætri árás af hendi aðalstefnanda og að allt það tjón sem aðalstefnandi hafi hugsanlega orðið fyrir í átökum þeirra á milli sé því á ábyrgð aðalstefnanda. Aðalstefndi kveðst hafa verið að verja sig og ekki beitt vörnum, sem hafi verið hættulegri en árásin, sbr. 12. gr. almennra hegningarlaga. Athafnir aðalstefnda hafi því ekki verið „ólögmæt meingerð” í skilningi 26. gr. skaðabótalaganna, þar sem aðalstefndi hafi verið að verja sjálfan sig. Þá komi og fram í læknisvottorði, að aðalstefnandi hafi gefið þá skýringu á áverka sínum, að hann hafi „dottið og lent með vinstri síðu á stólbrík úr tré”. Aðalstefndi mótmælir því, að hann hafi átt nokkurn þátt í því, að föt í eigu aðalstefnanda hafi horfið úr íbúðinni að Barmahlíð 17, Reykjavík. Aðalstefndi mótmælir bæði meintu líkamstjóni og fjártjóni, eins og því er lýst í stefnu, sem röngu. Skaðabótakrafan sé vanreifuð í heild sinni, m.a. sé ekkert lagt fram um tekjumissi og hvernig sú krafa sé fundin. Beri því ex officio að vísa skaðabótakröfunni frá. Þá hafi engin sönnun verið lögð fram um að demantshringur hafi verið í veski aðalstefnanda. Aðalstefndi kveður, að þar sem um beinbrot hafi verið að ræða hafi aðalstefnandi ekki átt að krefja um miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaganna, heldur hafi hann átt að krefja um varanlegan miska samkvæmt 4. gr. þeirra laga. Um lagarök vísar aðalstefndi til þeirrar meginreglu, að tjónþoli þurfi að sanna tjón sitt og meginreglu sem fram komi í 12. gr. almennra hegningarlaga. Málsástæður í gagnsök Í gagnsök byggir gagnstefnandi á því, að gagnstefndi hafi á ólögmætan hátt ráðist á gagnstefnda og valdið honum líkamstjóni, miska og meingerð. Kveðst gagnstefnandi hafa orðið fyrir fjártjóni, sem sé bein afleiðing árásarinnar. Gagnstefnandi sundurliðar bótakröfu sína þannig: 1. Vinnutekjutap kr. 21.780. 2. Þjáningabætur kr. 13.200. 3. Miskabætur að álitum kr. 100.000. 4. Útlagður kostnaður kr. 13.200. 5. Lögfræðikostnaður kr. 12.450. Samtals kr. 160.630. Um lagarök í gagnsök vísar gagnstefnandi til almennu skaðabótareglunnar og skaðabótalaga nr. 50/1993. Kröfu um tímabundið tekjutap byggir gagnstefnandi á 2. gr. skaðabótalaga. Kröfu um þjáningabætur byggir gagnstefnandi á 3. gr. skaðabótalaganna. Kröfu um miskabætur byggir gagnstefnandi á 26. gr. skaðabótalaganna. Kröfu sína um sýknu í gagnsök byggir gagnstefndi á því að gagnstefnandi hafi fyrir árásina tekið nánar tilgreinda muni í eigu gagnstefnda og kastað þeim út um svaladyr. Engir aðrir en aðilar máls þessa og Guðrún Stefánsdóttir, húsráðandi, hafi verið í húsnæðinu er munirnir hafi horfið. Gagnstefnandi hafi og viðurkennt fyrir Guðrúnu Stefánsdóttur og gagnstefnda, að hafa tekið munina ófrjálsri hendi og gagnstefnandi ekki neitað því að hafa átt hlut að máli. Gagnstefnandi hafi ekki gert reka að því að leita réttar síns vegna hinnar meintu árásar gagnstefnda fyrr en löngu síðar og þá í kjölfar og í tilefni af kröfugerð gagnstefnda. Gagnstefndi vísar kröfugerð gagnstefnanda í gagnsök á bug, sem rangri, ósannaðri, óstaðfestri og órökstuddri og telur að vanreifun þessi eigi að leiða til þess að gagnsakarkröfum verði vísað frá dómi ex officio. Um lagarök í gagnsök vísar gagnstefndi til almennra reglna skaðabótaréttarins sbr. og lög nr. 50/1993. Gagnstefndi byggir málskostnaðarkröfu sína á XXI. kafla laga nr. 91/1991. IV. Óumdeilt er, að aðilar máls þessa áttu í átökum aðfaranótt 9. febrúar 1997. Fyrir liggur, að upptök átakanna var með þeim hætti, að aðalstefnandi gekk að gagnstefnanda og sló hann högg í höfuðið. Aðalstefnandi hafði þá áður beðið gagnstefnanda að yfirgefa íbúðina að Barmahlíð 17, Reykjavík, en þeir voru þar báðir gestkomandi. Hvorki af fyrrgreindu framlögðu læknisvottorði né öðrum gögnum málsins verður séð, að aðalstefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni vegna þessara atvika. Aðalstefnandi hefur haldið því fram gegn andmælum gagnstefnanda, að gagnstefnandi hafi, tilgreint sinn, tekið ófrjálsri hendi nánar tilgreinda muni í eigu aðalstefnanda. Samkvæmt framburði aðila og vitnis fyrir dómi var gagnstefnandi aldrei einn í íbúðinni og sáu hvorki aðalstefnandi né húsráðandi gagnstefnanda taka fyrrgreinda muni. Með vísan til framanritaðs hefur aðalstefnandi ekki sýnt fram á að gagnstefnandi hafi valdið honum tjóni, sem gagnstefnandi beri ábyrgð á. Ber því þegar af þeirri ástæðu að sýkna gagnstefnanda af öllum kröfum aðalstefnanda. Gagnstefnandi hefur lagt fram læknisvottorð, dagsett 10 dögum eftir umrætt atvik, til sönnunar tjóni sínu. Kemur þar fram, að gagnstefnandi er með ör á enni og lítið sár á hægri hnúa. Jafnframt hefur hann lagt fram vottorð frá vinnuveitanda, þar sem fram kemur að hann tók sér sumarfrí dagana 10. og 11. febrúar 1997. Gögn þessi bera ekki með sér að gagnstefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni, sem aðalstefnandi beri ábyrgð á. Þegar af þeirri ástæðu, að gagnstefnandi hefur ekki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir líkamstjóni, sem aðalstefnandi ber ábyrgð á ber að sýkna aðalstefnanda af öllum kröfum gagnstefnanda í máli þessu. Málskostnaður í aðalsök og gagnsök er ákveðinn í einu lagi. Eftir úrslitum málsins þykir rétt, að aðalstefnandi greiði gagnstefnanda krónur 50.000 í málskostnað og hefur þá verið tekið tillit til þeirrar skyldu aðalstefnanda að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun. Hervör Þorvaldsdóttir, héraðsdómari, kvað upp dóm þennan. Dómsorð: Aðalstefndi, Birgir Guðmundsson, er sýkn af kröfum aðalstefnanda, Matthíasar Péturssonar. Gagnstefndi, Matthías Pétursson, er sýkn af kröfum gagnstefnanda, Birgis Guðmundssonar. Aðalstefnandi greiði gagnstefnanda krónur 50.000 í málskostnað.
|
Mál nr. 123/2015
|
Kærumál Farbann
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta áfram farbanni á grundvelli b. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Benedikt Bogason og Karl Axelsson settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. febrúar 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. febrúar 2015 þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram farbanni „á meðan á áfrýjunarfresti stendur eða fram að afplánun dóms komi til þess“ en þó eigi lengur en til 10. apríl 2015 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að farbanninu verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur, sbr. 3. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 332/2013
|
Kærumál Fjármálafyrirtæki Slit Lánssamningur Gengistrygging Handveð
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem meðal annars var hafnað að viðurkenna kröfu D við slit fjármálafyrirtækisins S hf. en viðurkennt að lán sem D tók hjá S hf. væri í íslenskum krónum sem hefði á óheimilan hátt verið tengt gengi japansks jens. Í kjölfar tilmæla frá Fjármálaeftirlitinu um að peningamarkaðssjóðum skyldi slitið greiddi S hf. til D fyrir hlutdeild hans í slíkum sjóði. Var hluta fjárhæðarinnar ráðstafað til innborgunar á lán D hjá S hf. en eftirstöðvar voru lagðar inn á handveðsettan reikning. Með dómi Hæstaréttar var hafnað kröfu D um viðurkenningu á því að lánið hefði verið í íslenskum krónum. D lýsti kröfu við slit S hf. vegna umræddrar innborgunar á lánið. Í dómi Hæstaréttar kom fram að peningamarkaðssjóðshlutdeild D hefði verið háð handveðrétti og því hefði S hf. verið heimilt að halda eftir útborguninni úr sjóðnum meðan ekki var útséð um greiðslu skuldbindinga D sem handveðrétturinn tryggði. Þótt ekki lægi fyrir að D hefði samþykkt að hluta af fénu væri ráðstafað inn á ógjaldfallna skuld sína yrði að gæta að því að gjaldagi lánsins væri liðinn og virtist S hf. hafa nýtt til fulls tryggingar til greiðslu inn á skuldina án þess að hafa fengið fullar efndir. Var því hafnað að viðurkenna kröfu D við slit S hf. Þá var fallist á kröfu S hf. er laut að greiðslu eftirstöðva lánsins.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Helgi I. Jónsson og Ingibjörg Benediktsdóttir Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. maí 2013, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. apríl 2013, þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu að fjárhæð 25.396.453 krónur, sem sóknaraðili lýsti við slit varnaraðila, en viðurkennt að lán sem sóknaraðili tók hjá varnaraðila 31. júlí 2007 væri í íslenskum krónum sem hefði á óheimilan hátt verið tengt gengi japansks jens. Þá var hafnað gagnkröfu varnaraðila um að sóknaraðila yrði gert að greiða honum 6.297.871 krónu. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að við slit varnaraðila verði viðurkennd krafa sín að fjárhæð 25.396.453 krónur sem njóti stöðu í réttindaröð aðallega samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991, til vara samkvæmt 112. gr. sömu laga, en að því frágengnu samkvæmt 113. gr. laganna. Í öllum tilvikum krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Að öllu þessu frágengnu krefst sóknaraðili þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður. Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 3. maí 2013. Hann krefst þess að sóknaraðila verði gert að greiða sér 6.297.871 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. ágúst 2009 til greiðsludags, en hafnað verði kröfu sóknaraðila um viðurkenningu á því að fjárhæð láns sem hann tók hjá varnaraðila hafi verið bundin ólöglegri gengistryggingu. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. I Sóknaraðili óskaði 31. júlí 2007 eftir reikningsláni hjá varnaraðila að fjárhæð 18.489.899 krónur, sem veitt var sama dag og skyldi gjalddagi þess vera 2. ágúst 2008. Lán þetta átti að bera „12 mán. REIBOR“ vexti með 3% álagi, sem yrðu á gjalddaga sama dag. Með tryggingarbréfi 23. nóvember 2007 setti sóknaraðili varnaraðila að handveði öll verðbréf sín „í vörslusafni“ hjá varnaraðila til tryggingar greiðslu á öllum skuldum við hann. Samkvæmt tryggingarbréfinu var heimilt að gjaldfella skuldir, sem tryggðar voru með veðinu, færu tryggingar niður í 115% af uppreiknaðri heildarskuldbindingu sóknaraðila. Að beiðni sóknaraðila samþykkti varnaraðili 8. janúar 2008 að breyta skilmálum fyrrnefnds láns þannig að höfuðstóll þess að viðbættum áföllnum vöxtum til 21. nóvember 2007, samtals 19.450.526 krónur, breyttust „í eftirfarandi myntir JPY 34.141.699-.“ Átti skuldin að bera svonefnda 12 mánaða LIBOR útlánsvexti með 2,8% álagi sem greiddir yrðu ásamt höfuðstól hennar í einu lagi 2. ágúst 2008. Samkvæmt beiðni sóknaraðila 8. ágúst 2008 var gjalddaga lánsins frestað til 5. ágúst 2009, en um leið var samið um að áðurnefnt álag á LIBOR vexti yrði 6%. Fjármálaeftirlitið beindi 17. október 2008 tilmælum til rekstrarfélaga verðbréfasjóða um að grípa til aðgerða sem leiða myndu til þess að peningamarkaðssjóðum þeirra yrði slitið. Samkvæmt gögnum málsins átti sóknaraðili á þeim tíma hlutdeild í peningamarkaðssjóði hjá varnaraðila sem taldist að markaðsvirði 40.549.098 krónur og virðist sem fyrrgreint tryggingarbréf sóknaraðila frá 23. nóvember 2007 hafi eingöngu náð til þeirrar eignar. Sóknaraðili ritaði 22. október 2008 undir yfirlýsingu þar sem innstæða á tilteknum reikningi hans hjá Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis hf. var sett varnaraðila að handveði til tryggingar greiðslu á öllum skuldum sóknaraðila við þann síðastnefnda. Stjórn sparisjóðsins ákvað 10. nóvember 2008 að kaupa eignir áðurnefnds peningamarkaðssjóðs og komu af því tilefni 17. sama mánaðar til úthlutunar til sóknaraðila 34.676.137 krónur fyrir hlutdeild hans í sjóðnum. Tveimur dögum síðar færði varnaraðili 20.000.000 krónur af þeirri fjárhæð til innborgunar á lán sóknaraðila, en lagði eftirstöðvar hennar, 14.676.137 krónur, inn á áðurnefndan handveðsettan reikning hans. Fyrir umræddar 20.000.000 krónur fengust 16.160.310 japönsk jen, sem var að hluta varið til greiðslu á gjaldföllnum vöxtum af skuld sóknaraðila, en afganginum var ráðstafað inn á höfuðstól hennar sem nam eftir það 18.665.642 japönskum jenum. Á gjalddaga láns sóknaraðila 5. ágúst 2009 mun varnaraðili hafa gengið að innstæðu áðurnefnds reiknings sem stóð að handveði fyrir skuldum sóknaraðila og tekið þannig til sín 19.589.219 krónur. Fyrir þá fjárhæð virðast hafa fengist 14.850.803 japönsk jen sem að hluta var varið til greiðslu áfallinna vaxta og að öðru leyti til innborgunar á höfuðstól skuldarinnar sem varnaraðili kveður hafa numið eftir það 4.776.180 japönskum jenum. Hann hefur umreiknað skuldina í íslenskar krónur og beitt til þess gengi japansks jens á gjalddaganum, en samkvæmt því kveður hann fjárhæð skuldarinnar vera 6.297.871 krónu. Er það fjárhæð gagnkröfunnar sem hann heldur uppi í málinu og áður var greint frá. Varnaraðili var tekinn til slita 7. ágúst 2009 eftir ákvæðum laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki með síðari breytingum. Við slitin lýsti sóknaraðili kröfum meðal annars um greiðslu á 20.000.000 krónum sem hann telur sóknaraðila hafa í heimildarleysi tekið af áðurgreindri útborgun við slit peningamarkaðssjóðs 19. nóvember 2008 til ráðstöfunar inn á skuld sóknaraðila vegna reikningsláns, en að viðbættum vöxtum sé sú krafa að fjárhæð 25.396.453 krónur. Hefur sóknaraðili krafist að þessari kröfu verði skipað í réttindaröð aðallega eftir 109. gr. laga nr. 21/1991, til vara 112. gr. sömu laga, en til þrautavara 113. gr. laganna. Þá krafðist sóknaraðili þess einnig að viðurkennt yrði að binding á fjárhæð reikningslánsins í íslenskum krónum við gengi japansks jens væri ólögmæt. Með því að slitastjórn varnaraðila viðurkenndi ekki kröfur þessar var ágreiningi um þær vísað til Héraðsdóms Reykjavíkur 25. júní 2012 og var mál þetta þingfest af því tilefni 11. september sama ár. II Svo sem rakið var samþykkti varnaraðili 8. janúar 2008 beiðni sóknaraðila um að skilmálum reikningsláns hans frá 31. júlí 2007 yrði breytt á þann hátt að skuldbinding hans yrði ekki lengur í íslenskum krónum, heldur tiltekinnar fjárhæðar í japönskum jenum. Jafnframt samþykkti varnaraðili að skuld sóknaraðila bæri ekki lengur svonefnda REIBOR vexti, sem geta lagst á skuldbindingu í íslenskum krónum, heldur LIBOR vexti af skuldbindingum í japönskum jenum. Eftir þessa breytingu báru skjöl um skuldbindingu sóknaraðila, sem að sönnu voru fábrotin, hvergi með sér fjárhæð hennar í öðrum gjaldmiðli en japönskum jenum. Þegar af þeirri ástæðu verður að líta svo á að um hafi verið að ræða gilda skuldbindingu í erlendum gjaldmiðli, en ekki skuld í íslenskum krónum sem háð hafi verið gengistryggingu í andstöðu við ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 27. september 2012 í máli nr. 50/2012. Kröfu sóknaraðila um viðurkenningu á því að lán þetta sé í íslenskum krónum og tengt gengi japansks jens á ólögmætan hátt verður því hafnað. Af gögnum málsins er ljóst að fé sem kom 17. nóvember 2008 á fyrrgreindan hátt í stað hlutdeildar sóknaraðila í peningamarkaðssjóði var háð handveðrétti varnaraðila samkvæmt tryggingarbréfinu sem sóknaraðili gaf út 23. nóvember 2007. Varnaraðila var því óskylt að inna þetta fé af hendi til sóknaraðila og gat þannig haldið því meðan ekki var útséð um greiðslu skuldbindinga þess síðarnefnda sem handveðrétturinn tryggði. Þótt ekki liggi fyrir að sóknaraðili hafi samþykkt að hluta af fénu yrði varið 19. nóvember 2008 til greiðslu inn á ógjaldfallna skuld sína vegna reikningslánsins verður að gæta að því að gjalddagi þess er nú liðinn og virðist varnaraðili eftir gögnum málsins hafa nýtt til fulls tryggingar til greiðslu inn á skuldina án þess að hafa fengið fullar efndir. Fer því þannig fjarri að sóknaraðili geti nú krafist þess að varnaraðili standi honum skil á þeim 20.000.000 krónum, sem hann tók á þennan hátt til sín 19. nóvember 2008, auk vaxta. Verður því hafnað að viðurkenna kröfur sóknaraðila sem að þessu snúa. Samkvæmt því sem áður greinir verður lagt til grundvallar að skuld sóknaraðila við varnaraðila vegna reikningslánsins frá 31. júlí 2007 sé á gildan hátt í japönskum jenum. Sóknaraðili hefur hvorki hnekkt því að 4.776.180 japönsk jen hafi staðið eftir af þeirri skuld eftir innborgun 5. ágúst 2009 né að varnaraðili hafi réttilega umreiknað skuldina eftir gengi þessa gjaldmiðils þann dag í 6.297.871 krónu. Af þessu leiðir að gagnkrafa varnaraðila vegna eftirstöðva lánsins verður tekin til greina með vöxtum eins og krafist er og nánar segir í dómsorði. Eftir þessum úrslitum verður sóknaraðili dæmdur til að greiða varnaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað svo sem í dómsorði greinir. Dómsorð: Hafnað er að viðurkenna kröfu sóknaraðila, Davíðs Heiðars Hanssonar, að fjárhæð 25.396.453 krónur við slit varnaraðila, SPRON verðbréfa hf., sem og kröfu sóknaraðila um að viðurkennt verði að lán sem hann tók hjá varnaraðila 31. júlí 2007 sé í íslenskum krónum og hafi á óheimilan hátt verið tengt gengi japansks jens. Sóknaraðili greiði varnaraðila 6.297.871 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. ágúst 2009 til greiðsludags. Sóknaraðili greiði varnaraðila samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.
|
Mál nr. 815/2015
|
Bifreið Ölvunarakstur Akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna Ökuréttarsvipting Refsiákvörðun Dómvenja Ítrekun
|
H var sakfelldur í héraði fyrir umferðar- og fíkniefnalagabrot með því að hafa ekið bifreið undir áhrifum bæði áfengis og fíkniefna og á sama tíma haft í vörslum sínum fíkniefni. Var refsing hans ákvörðuð sekt auk þess sem hann var sviptur ökurétti í átta mánuði. Í dómi Hæstaréttar kom fram að H hefði tvisvar áður hlotið refsingu sem máli skipti við ákvörðun refsingar hans. Annars vegar sekt og sviptingu ökuréttar í 12 mánuði fyrir akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna og hins vegar fimm mánaða skilorðsbundið fangelsi og sviptingu ökuréttar í þrjú ár fyrir ölvunarakstur og akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna auk fleiri brota. Talið var að þótt H hefði staðist skilorð þess dóms breytti það engu um ákvörðun refsingar hans nú þar sem brot gegn 45. gr. og 45. gr. a. umferðarlaga nr. 50/1987 hefðu ekki ítrekunaráhrif í skilningi 71. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Samkvæmt þessu og með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga var refsing H ákveðin fangelsi í 30 daga. Þá var hann sviptur ökurétti ævilangt og gert að sæta upptöku á fíkniefnum.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma Karl Axelssonhæstaréttardómari og Hjördís Hákonardóttir og Ingveldur Einarsdóttir settirhæstaréttardómarar. Ríkissaksóknari skautmálinu til Hæstaréttar 14. október 2015, að fengnu áfrýjunarleyfi. Af hálfuákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd, honum ákvörðuðfrekari ökuréttarsvipting og staðfest verði niðurstaða héraðsdóms um upptöku.Ákærði krefst aðallegastaðfestingar héraðsdóms, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa.Ákærði játaði sök viðþingfestingu málsins og var farið með málið samkvæmt 164. gr. laga nr. 88/2008um meðferð sakamála. Ákærða er gefið að sök að hafa ekið undir áhrifum bæðiáfengis og fíkniefna og að hafa haft fíkniefni á sér. Mældist 0,84‰ vínanda íblóði ákærða og 50 ng/ml metamfetamín í þvagsýni er hann gaf. Þá hafði hann ívörslum sínum 0,04 grömm af amfetamíni sem lögregla lagði hald á. Eru brotþessi rétt heimfærð til 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. og 1. mgr., sbr. 2. mgr.45. gr. a., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. breytingar áþeim lögum, og til 2. gr., sbr. 5. og 6. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- ogfíkniefni með áorðnum breytingum, sbr. og tilgreindar reglugerðir settarsamkvæmt þeim.Ákærði hefur tvisvarhlotið refsingu sem skiptir máli við mat á refsingu nú. Sekt meðviðurlagaákvörðun 11. febrúar 2009 fyrir akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna,og var hann þá sviptur ökurétti í 12 mánuði frá sama degi. Með dómi 28. október2011 var hann dæmdur í fimm mánaða fangelsi skilorðbundið fyrir ölvunaraksturog akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna auk fleiri brota, og svipturökurétti í þrjú ár frá þeim degi. Ákærði stóðst skilorð þess dóms, en þaðbreytir engu um ákvörðun refsingar hans nú þar eð brot gegn 45. gr. og 45. gr.a. umferðarlaga hafa ekki ítrekunaráhrif í skilningi 71. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940. Að framangreinduathuguðu og með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga ákveðst refsing hansfangelsi í 30 daga og skal hann sviptur ökurétti ævilangt frá uppsögu hins áfrýjaðadóms 2. september 2015 samkvæmt 3. mgr. 101. gr. umferðarlaga. Ákvæði héraðsdóms um upptökuog sakarkostnað skulu vera óröskuð.Með dómi þessum erlagfærð ákvörðun hins áfrýjaða dóms um refsingu og ökuréttarsviptingu ákærða ísamræmi við dómvenju og er því rétt að áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úrríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstaréttisem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti svo sem greinir í dómsorði. Það athugast aðfrágangur ákæru er ekki í samræmi við ákvæði c. liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr.88/2008.Dómsorð:Ákærði, Hildiþór Jónasson,sæti fangelsi í 30 daga.Ákærði er sviptur ökuréttiævilangt frá 2. september 2015. Ákvæði héraðsdóms umupptöku og sakarkostnað eru staðfest.Allur áfrýjunarkostnaðurmálsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjandaákærða fyrir Hæstarétti, Guðmundar Ágústssonar hæstaréttarlögmanns, 372.000krónur.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 2. september 2015.Mál þetta, sem dómtekið var ídag, er höfðað með ákæru, útgefinni af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu18. ágúst 2015, á hendur Hildiþóri Jónassyni, kennitala [...], Háaleitisbraut42, Reykjavík, fyrir umferðar- og fíkniefnalagabrot í Reykjavík með því aðhafa, fimmtudaginn 23. apríl 2015, ekið bifreiðinni NK-115 undir áhrifumáfengis og óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- ogfíkniefna (í blóði mældist vínandi 0,84 ‰ og metamfetamín 50 ng/ml, í þvagsýnifannst amfetamín) um Lágmúla, inn Ármúla og austur Háaleitisbraut uns aksturinnvar stöðvaður á Háaleitisbraut og á sama tíma haft í vörslum sínum 0,04 grömmaf amfetamíni sem lögregla lagði hald á.Teljast brot þessi varða 1. mgr.,sbr. 2. mgr. 45. gr. og 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. a, sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 1. gr. laga nr. 48/1997, 5. gr. laganr. 66/2006 og 3. gr. laga nr. 24/2007, og við 2. gr., sbr. 5. og 6. gr. lagaum ávana- og fíkniefni nr. 65/1974, sbr. lög nr. 13/1985 og lög nr. 68/2001, og2. gr., sbr. 1. mgr. 14. gr. reglugerðar um ávana- og fíkniefni og önnureftirlitsskyld efni nr. 233/2001, sbr. reglugerð nr. 848/2002.Þess er krafist að ákærði verðidæmdur til refsingar, til greiðslu alls sakarkostnaðar og til að sæta sviptinguökuréttar samkvæmt 101. og 102. gr. nefndra umferðarlaga, sbr. 25. gr. laga nr.44/1993 og 18. gr. laga nr. 66/2006.Jafnframt er þess krafist að 0,04 grömm af amfetamíni, sem hald var lagtá, verði gerð upptæk samkvæmt 6. mgr. 5. gr. laga nr. 65/1974 og 2. mgr. 14.gr. reglugerðar nr. 233/2001.Verjandi ákærða krefst vægusturefsingar sem lög leyfa og hæfilegrar þóknunar sér til handa.Farið var meðmál þetta samkvæmt 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og var þaðtekið til dóms án frekari sönnunarfærslu þegar sækjanda og verjanda ákærðahafði verið gefinn kostur á að tjá sig um lagaatriði og ákvörðun viðurlaga. Ákærði hefur skýlaust játað brot sín. Sannað er með játningu ákærða og öðrum gögnummálsins að ákærði er sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök og eru brothans rétt heimfærð til refsiákvæða í ákæru. Ákærði er fæddur í desember 1983. Ákærði er í máli þessu fundinn sekur um aðaka undir áhrifum áfengis og óhæfur til að stjórna bifreið örugglega vegnaáhrifa ávana- og fíkniefna. Ákærði erjafnframt fundinn sekur um vörslu ávana- og fíkniefna. Samkvæmt framlögðu sakavottorði, dagsettu 12.ágúst 2015, hefur ákærði tvívegis áður verið fundinn sekur um að aka undiráhrifum áfengis eða óhæfur til að stjórna bifreið örugglega vegna áhrifa ávana-og fíkniefna, síðast með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum 28. október2011. Ákærði var þá einnig fundinn sekurum brot gegn lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni og var gert að sætafangelsi í fimm mánuði, skilorðsbundið í tvö ár. Þar eð ákærði stóðst skilorð dómsins er súrefsing sem ákærða var þá dæmd niður fallin.Dómurinn hefur þar af leiðandi ekki ítrekunaráhrif, sbr. 61. gr.almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Íljósi framangreinds verður, við ákvörðun refsingar, við það miðað að ákærði sénú í fyrsta sinn fundinn sekur um að aka undir áhrifum áfengis eða óhæfur tilað stjórna bifreið örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna, sbr. 1. og 3.mgr. 71. gr. laga nr. 19/1940. Meðhliðsjón af sakarefni þessa máls og ákvæðum 77. gr. laga nr. 19/1940 þykir refsingákærða hæfilega ákveðin 185.000 króna sekt til ríkissjóðs, sem ákærða ber aðgreiða innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa að telja en sæta ellafangelsi í fjórtán daga. Með vísan til lagaákvæða í ákæru er ákærðisviptur ökurétti í átta mánuði, frá birtingu dóms þessa að telja. Með vísan til lagaákvæða í ákæru eru gerðupptæk til ríkissjóðs 0,04 grömm af amfetamíni, sem lögregla lagði hald á viðrannsókn málsins. Ákærði greiði málsvarnarþóknun skipaðsverjanda síns, Guðmundar Ágústssonar hrl., 80.600 krónur, að meðtöldumvirðisaukaskatti, og 78.808 krónur í annan sakarkostnað. Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið HalldórRósmundur Guðjónsson fulltrúi. Valborg Steingrímsdóttir, aðstoðarmaðurdómara, kveður upp dóminn.D Ó M S O R Ð: Ákærði, Hildiþór Jónasson, greiði 185.000króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa að teljaen sæti ella fangelsi í fjórtán daga. Ákærði er sviptur ökurétti í átta mánuði, frábirtingu dóms þessa að telja. Upptæk eru gerð til ríkissjóðs 0,04 grömm afamfetamíni. Ákærði greiði málsvarnarþóknun skipaðsverjanda síns, Guðmundar Ágústssonar hrl., 80.600 krónur og 78.808 krónur íannan sakarkostnað.
|
Mál nr. 608/2008
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Páll Hreinsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. nóvember 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 10. nóvember 2008, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 14. nóvember 2008 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Fallist er á með sóknaraðila að fram sé kominn rökstuddur grunur um að varnaraðili hafi framið þann verknað sem rannsókn sóknaraðila beinist að. Af gögnum málsins verður dregin sú ályktun að hætta kunni að vera á að varnaraðili geti torveldað rannsókn málsins verði ekki fallist á kröfu sóknaraðila. Með vísan til a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 verður hinn kærði úrskurður því staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Lögreglustjórinn á Suðurnesjum hefur krafist þess að kærða, X, kt. [...], [heimilisf.], Hafnarfirði, verði gert að sæta gæsluvarðhaldi, allt til föstudagsins 14. nóvember 2008, kl. 16.00. Í greinargerð lögreglustjóra segi að honum hafi borist beiðni þann 4. nóvember sl. um lögreglurannsókn á ætluðu kynferðisbroti gegn barninu A, þriggja ára dóttur kærða, sem lúti forsjá hans. Hafi strax þótt rökstuddur grunur um að kærði, faðir barnsins, hefði brotið gegn barninu kynferðislega. Hafi kærði verið handtekinn og úrskurðaður í gæsluvarðhald frá 6. nóvember sl. til dagsins í dag kl. 16.00. Er vísað nánar til rannsóknargagna málsins og úrskurðar í máli nr. R-546/2008. Í greinargerðinni segir að frá því að rannsókn málsins hófst hjá lögreglu hafi verið unnið hörðum höndum að því að afla gagna í málinu og þar á meðal að taka skýrslur af mögulegum vitnum auk þess að framkvæma húsleitir og rannsaka haldlögð gögn. Þá hafi bæði kærði og þolandi sætt læknisrannsókn og er sérstaklega vísað til niðurstöðu og læknisvottorðs Jóns R. Kristinssonar barnalæknis. Með hliðsjón af þeirri rannsókn, sem fram hafi farið hjá lögreglu og sé enn í gangi, telji lögregla að sterkur grunur sé um að þolandi hafi sætt kynferðislegu ofbeldi. Með vísan til gagna málsins og atvika allra telji lögregla jafnframt að rökstuddur grunur sé um að kærði, faðir þolanda, hafi beitt þolanda kynferðislegu ofbeldi. Í greinargerð lögreglu segir ennfremur að rannsókn málsins sé í fullum gangi. Lögreglustjóri telji brýna nauðsyn á að kærða verði gert að sæta gæsluvarðhaldi áfram, svo lögreglu gefist tími til að rannsaka meinta háttsemi kærða, sem lögregla telji mjög alvarlega og enn sé ekki ljóst hversu umfangsmikil og tíð ætluð brot kærða séu, en þau kunni að varða við XXII. kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940, einkum 200. gr. laganna með áorðnum breytingum. Lögregla telji að gangi kærði laus megi ætla að hann geti torveldað rannsókn málsins með því að koma undan gögnum, sem haft geti þýðingu við framhald rannsóknarinnar, auk þess að geta haft áhrif á vitni og hugsanlega samverkamenn sína. Með vísan til þess sem nú hefur verið rakið og þá sérstaklega með hliðsjón af skýrslu barnsins hér fyrir dómi og áðurgreinds læknisvottorðs, er kærði undir rökstuddum grun um að hafa brotið gegn 200. gr. almennra hegningarlaga. Rannsókn málsins er ekki lokið og á eftir að afla frekari gagna og rannsaka haldlögð gögn. Hætta þykir á því að kærði kunni að torvelda rannsóknina fari hann frjáls ferða sinn. Með vísan til a-liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 eru því lagaskilyrði fyrir hendi til að kærði sæti áframhaldandi gæsluvarðhaldi. Að því virtu er fallist á kröfu lögreglustjóra eins og hún er fram sett og nánar greinir í úrskurðarorði. Ragnheiður Bragadóttir héraðsdómari kveður upp úrskurðinn. Úrskurðarorð Kærði, X, kt. [...], sæti gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 14. nóvember 2008 kl. 16:00.
|
Mál nr. 598/2016
|
Þjófnaður Gripdeild Eignaspjöll Brot gegn valdstjórninni Ítrekun Einkaréttarkrafa
|
H var sakfelldur fyrir fjögur þjófnaðarbrot, gripdeild, líkamsárás, brot gegn valdstjórninni og eignaspjöll. Við ákvörðun refsingar var litið til sakaferils H og vísað til 1. mgr. 218. gr. c, 3. mgr. 106. gr. og 255. gr., sbr. 71. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og talið að fyrri dómar hefðu ítrekunaráhrif á þau brot sem H hafði verið sakfelldur fyrir. Var refsing H ákveðin fangelsi í 18 mánuði. Þá var H gert að greiða A miskabætur.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Karl Axelsson ogÞorgeir Ingi Njálsson settur hæstaréttardómari.Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 19. ágúst 2016 í samræmi viðyfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verðiþyngd. Ákærði krefst þess aðallega að hannverði sýknaður af I., II., III., V. og VI. kafla ákæru lögreglustjórans áhöfuðborgarsvæðinu 23. febrúar 2014 og síðari lið ákæru héraðssaksóknara samadag, svo og að hann verði sýknaður af ákæru lögreglustjórans áhöfuðborgarsvæðinu 6. maí 2016. Þá krefst hann þess aðallega aðeinkaréttarkröfu verði vísað frá dómi, en til vara að hún verði lækkuð. Tilvara krefst ákærði þess að refsing hans verði milduð.Brotaþolinn A hefur ekki látiðmálið til sín taka fyrir Hæstarétti og verður því litið svo á að hann krefjiststaðfestingar á einkaréttarkröfu sinni, sbr. 1. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008um meðferð sakamála.Samkvæmt 15. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940 skal þeim mönnum ekki refsað, sem sökum geðveiki,andlegs vanþroska eða hrörnunar, rænuskerðingar eða annars samsvarandi ástandsvoru alls ófærir á þeim tíma, er þeir unnu verkið, til að stjórna gerðum sínum.Að virtri geðrannsókn, sem gerð var á ákærða, og með hliðsjón af öðrum gögnummálsins eru engin efni til að líta svo á að ákærði hafi á verknaðarstunduþeirra brota, sem hann er ákærður fyrir að hafa framið, verið alls ófær aðstjórna gerðum sínum af þeim ástæðum er um ræðir í fyrrnefndri lagagrein. Erhann því sakhæfur í skilningi hennar. Þá var andlegum högum ákærða ekki þannigkomið þegar atvik málsins áttu sér stað að ákvæði 1. mgr. 16. gr. sömu lagastandi því í vegi að refsing geti borið árangur.Með vísan til forsendna hinsáfrýjaða dóms verður ákærði sakfelldur fyrir þau brot sem honum eru gefin aðsök í málinu og til endurskoðunar eru hér fyrir dómi. Þá eru brot ákærðaréttilega heimfærð til refsiákvæða í hinum áfrýjaða dómi.Í máli þessu er ákærði sakfelldurfyrir fjögur þjófnaðarbrot, gripdeild, líkamsárás, brot gegn valdstjórninni ogeignaspjöll. Samkvæmt 3. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga má hækka refsinguum allt að helmingi ef sá, sem dæmdur er sekur um brot á greininni, hefur áður sættrefsingu eftir henni. Þá sagði í 1. mgr. 218. gr. b. sömu laga, er í gildi vará þeim tíma sem ákærði gerðist sekur um líkamsárás þá sem um ræðir í málinu, sbr.nú 1. mgr. 218. gr. c. laganna, að hækka mætti refsingu allt að helmingi ef sá,sem dæmdur er sekur um brot á 217., 218. eða 218. gr. a., hefur áður sættrefsingu samkvæmt þeim greinum. Ákærði hlaut 12. júní 2015 dóm fyrir brot gegnvaldstjórninni og þá var hann 29. júní 2012 dæmdur fyrir líkamsárárs samkvæmt1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði var jafnframt sakfelldur fyrirþjófnað og gripdeild með síðastgreindum dómi og þjófnað og tilraun tilþjófnaðar með dómi 31. október sama ár og loks var honum með dómi 12. júní 2015gert að sæta refsingu fyrir þjófnað og tilraun til þjófnaðar. Eftir 255. gr. almennrahegningarlaga má, hafi maður áður verið dæmdur fyrir auðgunarbrot, hækkarefsingu um allt að helmingi af þeirri refsingu, sem hann hefði annars hlotið,og hafi hann áður verið dæmdur oftar en einu sinni fyrir auðgunarbrot má refsingvera tvöfalt þyngri. Við beitingu 1. mgr. 218. gr. c., 3. mgr. 106. gr. og 255.gr. almennra hegningarlaga skal þess gætt að fullnægt sé almennum ítrekunarskilyrðum71. gr. laganna. Samkvæmt þeirri lagagrein hefur dómurinn frá 12. júní 2015ítrekunaráhrif á brot ákærða í máli þessu gegn valdstjórninni og dómurinn 29.júní 2012 ítrekunaráhrif á áðurnefnt líkamsárásarbrot hans. Loks hafa síðastgreindurdómur, dómurinn 31. október 2012 og dómurinn 12. júní 2015, að undanskilduþjófnaðarbroti ákærða 12. ágúst 2014, ítrekunaráhrif á auðgunarbrot þau semákærði er með dómi þessum sakfelldur fyrir að hafa framið. Að þessu virtu ogmeð hliðsjón af 1. og 2. mgr. 77. gr. og 78. gr. almennra hegningarlaga errefsing ákærða ákveðin fangelsi í 18 mánuði.Samkvæmt 3. mgr. 182. gr. laganr. 88/2008 skulu niðurstöður máls dregnar saman í dómsorði. Í forsendum hinsáfrýjaða dóms var fallist á einkaréttarkröfu áðurnefnds brotaþola, sem birt varákærða 8. mars 2016, eins og hún var fram sett, en láðst hefur að taka þániðurstöðu upp í dómsorð. Fær þessi annmarki á dóminum því ekki breytt aðkrafan verður tekin til greina eins og nánar segir í dómsorði.Ákvæði hins áfrýjaða dóms umsakarkostnað verða staðfest.Ákærða verður gert að greiðaallan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjandasíns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorðigreinir.Dómsorð:Ákærði,Hilmar Grétar Sigþórsson, sæti fangelsi í 18 mánuði.Ákærðigreiði A 161.625 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 umvexti og verðtryggingu frá 8. september 2015 til 8. apríl 2016, endráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.Ákvæðihins áfrýjaða dóms um sakarkostnað eru staðfest.Ákærðigreiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 524.939 krónur, þar með talinmálsvarnarlaun verjanda síns, Sveins Andra Sveinssonar hæstaréttarlögmanns, 496.000krónur. DómurHéraðsdóms Reykjavíkur 24. júní 2016. Mál þetta, sem dómtekið var 10. júní sl. er höfðaðmeð þremur ákærum, ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu og ákæruhéraðssaksóknara, báðum dagsettum 23. febrúar 2016, og ákæru lögreglustjórans áhöfuðborgarsvæðinu dagsettri 6. maí 2016, á hendur Hilmari Grétari Sigþórssyni,kt. [...], óstaðsettum í hús, Reykjavík.Með ákæru lögreglustjórans áhöfuðborgarsvæðinu, dagsettri 23. febrúar 2016, var höfðað mál á hendur ákærða „fyrir eftirtalin brot framin áárinu 2015, nema annað sé tekið fram:I.Þjófnað og eignaspjöll með því að hafa þriðjudaginn 12.ágúst 2014 í verslun [..] við [...] í Reykjavík stolið rúmfötum, samtals aðverðmæti kr. 63.800 og tekið lampa í versluninni og kastað honum í rúðu meðþeim afleiðingum að lampinn eyðilagðist og rúðan brotnaði. (M. [...])Teljast brot þessi varða við 1. mgr. 244. gr. og 1. mgr.257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. II.Þjófnað með því að hafa að kvöldi sunnudagsins 21. júní ífélagi við B stolið ipad að óþekktu verðmæti úr bifreiðinni [...] þar sem húnstóð við Grettisgötu [...] í Reykjavík. (M. [...])Telst brot þetta varða við 1. mgr. 244. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940. III.Gripdeild með því að hafa laugardaginn 5. september íverslun [...] við [...] í Reykjavík, klætt sig í jakka að verðmæti kr. 16.995og því næst gengið út úr versluninni án þess að greiða fyrir jakkann. (M. [...])Telst brot þetta varða við 245. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940.IV.Þjófnað með því að hafa laugardaginn 5. september fariðinn í bifreiðina [...] þar sem hún stóð á bifreiðastæði við smáhýsin viðFiskislóð í Reykjavík og stolið þaðan seðlaveski með greiðslukortum,hársnyrtitösku og förðunartösku allt að verðmæti kr. 766.045.(M. [...])Telst brot þetta varða við 1. mgr. 244. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940. V.Þjófnað með því að hafa þriðjudaginn 8. september brotiðrúðu í bifreiðinni [...] með steinhellu þar sem hún stóð í bifreiðastæði viðFrímúrarahúsið við Bríetartún í Reykjavík og stolið þaðan samsung galaxy s5mini farsíma að verðmæti kr. 70.000.(M. [...])Telst brot þetta varða við 1. mgr. 244. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940. VI.Þjófnað með því að hafa aðfaranótt mánudagsins 14.september í félagi við C, brotið rúðu í skartgripaverslun [...] við [...] í Reykjavíkog stolið þaðan skartgripum að verðmæti kr. 499.194.(M. [...])Telst brot þetta varða við 1. mgr. 244. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940. Þess er krafist að ákærði verðidæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“Vegna V. kafla ákæru, gerir A,kt. [...] kröfu um að ákærði greiði sér 161.625 kr. auk vaxta skv. 1. mgr. 8.gr. laga um vexti og verðtryggingu frá 8. september 2015 þar til mánuður erliðinn frá birtingu kröfunnar, en síðan dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr., sbr.9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.“Með ákæruhéraðssaksóknara, dagsettri 23. febrúar 2016, var mál höfðað á hendur ákærða„fyrir neðangreind hegningarlagabrot, framin í Reykjavík á árinu 2015 semgreinir:Sérstaklega hættulega líkamsárás, með því að hafa að kvöldi mánudagsins 17. ágúst að Fiskislóð 16, bitið C, kennitala [...], í brjóstið og í kjölfar þess slegið C að minnsta kosti tvisvar sinnum í andlitið með kylfu. Af þessu hlaut C lítið sár utanvert á hægra eyra, bólgu og eymsli yfir hægra kinnbeini og 4x3 cm. hringlaga mar á brjóstkassa. Telst þetta varða við 2. mgr. 218. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940.Brot gegn valdstjórninni, með því að hafa að þriðjudaginn 15. september, utan við fangaklefa í fangageymslu lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu að Hverfisgötu 113, veist með ofbeldi að E, varðstjóra í fangageymslu, og gripið með vinstri hendi í háls hans. Telst þetta varða við 1. mgr. 106. gr. almennrahegningarlaga.Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingarog til greiðslu alls sakarkostnaðar.“Með ákæru lögreglustjórans áhöfuðborgarsvæðinu, dagsettri 6. maí 2016, var mál höfðað á hendur ákærða„fyrir líkamsárás, með því að hafa, þriðjudaginn 28. júlí 2015 utandyra viðverslun [...] við [...] í Reykjavík, veist með ofbeldi að F, kt. [...]starfsmanni verslunarinnar sem hafði afskipti af ákærða, slegið hann ítrekað íhöfuð og líkama, beygt þumalputta hans og tekið hann hálstaki, allt með þeimafleiðingum að hann hlaut grunnan skurð á eyrnablöðku vinstra megin, mar ogeymsli aftan á hálsi og hnakka, mar framarlega á hálsi báðum megin og neðan viðviðbein, mar, eymsli og skerta hreyfigetu vegna verkja á ofanverðum lendarhryggog eymsli, tognun og ofreynslu á vinstri þumli.(Mál nr. [...])Telst brot þetta varða við1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 10. gr. laga nr.20/1981.Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar ogtil greiðslu alls sakarkostnaðar.“I. Þaðskal tekið fram að ákærði kaus að tjá sig ekki um sakargiftir fyrir dóminum.Aðspurður vildi hann ekki horfa á þær upptökur úr eftirlitskerfum sem voru ámeðal gagna málsins og kvað það enga þýðingu hafa. Þrátt fyrir rétt ákærðasamkvæmt 2. mgr. 113. gr. laga nr. 88/2008 ber dómara við sönnunarmat að lítatil 115. gr. laganna.Ákæralögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu dagsett 23. febrúar 2016Hér á eftir verður fjallað um hvern ákærulið fyrirsig.Ákæruliður IÁkærði játaði verknaðinn hjálögreglu en neitaði sök hér fyrir dómi. Kvaðst hann ekki muna eftirjátningunni. Á meðal gagna málsins er upptaka úr eftirlitsmyndavél semstaðsetur ákærða í versluninni og sést hann veitast þar að verslunarstjóranum, G,eins og sá síðarnefndi lýsti fyrir dóminum. Þá hefur vitnið H starfsmaðurverslunarinnar borið að hafa séð ákærða stela rúmfötunum og fela þauinnanklæða. Einnig kvaðst G hafa séð móta fyrir þeim undir yfirhöfn ákærða ogað hann hafi hrökklast undan honum inn í verslunina þegar hann gekk á hann.Ákærði hafi síðan notað lampa til þess að brjóta sér leið út úr versluninni meðþví að kasta honum í rúðu.Tvö vitni sem voru í námunda viðvettvang hjálpuðust að við að yfirbuga ákærða. Annað þeirra, I, kom fyrirdóminn og bar að hafa séð ákærða brjóta sér leið út um gluggann eftir að hafabrotið rúðuna. Hann hafi farið í humátt á eftir honum og fundið hann í húsnæðibílaumboðs þar skammt frá. Ákærði hafi stokkið á hann en vitnið kvaðst hafa náðað yfirbuga hann og halda honum þar til lögreglan kom á vettvang. Kvaðst hannfullviss um að um ákærða hafi verið að ræða enda hafi glerbrotasalli fallið affatnaði mannsins á vitnið þegar þeir tókust á. Sannaðþykir með framburði vitna og öðrum gögnum málsins að ákærði hafi gerst sekur umþá háttsemi sem honum er gefin að sök samkvæmt þessum ákærulið. Eru brot hansþar rétt færð til refsiákvæðaÁkæruliður IIÁkærði neitar sök samkvæmt þessumákærulið. Í frumskýrslu kemur fram að tilkynning hafi borist um að brotist hafiverið inn í bifreið að Grettisgötu og tveir menn hafi sést yfirgefa vettvang,annar þeirra með ætlaða fartölvu undir hendinni. Ákærði og B hafi veriðhandteknir á kaffihúsi. Fyrir dóminn komu þeir lögreglumenn sem komu að máliþessu og lýstu þeir handtöku ákærða og B á kaffihúsi. Hafi annar þeirra játaðen ákærði hafi vísað á spjaldtölvu þar sem hún var falin. Þá kom Bfyrir dóminn en hannkvaðst hafa séð tölvu í bílnum umrætt sinn. Ákærði hafi brotið rúðubifreiðarinnar en vitnið gripið tölvuna. Lögreglan hafi síðan handtekið þá ákaffihúsi. B staðfesti að hann hefði fengið dóm fyrir verknaðinn, en um er að ræðadóm Héraðsdóms Reykjavíkur kveðinn upp 4. desember 2015 með vísan til 161. gr.laga nr. 88/2008.Með vísan til framburðar vitna ogannarra gagna málsins þykir hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerstsekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök samkvæmt þessum ákærulið. Erbrot hans þar rétt fært til refsiákvæða.Ákæruliður III Ákærðineitar sök samkvæmt þessum ákærulið. Á meðal gagna málsins eru upptökur úreftirlitsmyndavélum sem staðsettar eru á nokkrum stöðum í versluninni [...] aukútprentana skjáskota. Sést ákærði þar greinilega. Ákærða var sýnd upptakan hjálögreglu en hann kvaðst ekki kannast við sig á henni. Afgögnum þessum má greinilega sjá er ákærði kemur inn í yfirhöfn með hettu.Einnig sést er ákærði gengur að fatarekka og skoða úlpur en síðar virðistfremsta úlpan horfin af rekkanum. Þá sést er hann gengur út úr versluninni oger þá í yfirhöfn sem er frábrugðin þeirri sem hann klæddist þegar hann kom inn.Sú yfirhöfn er með háum kraga og greinilegum renningum á öxlum. Samkvæmtskriflegri kæru og fylgigögnum frá versluninni var um að ræða yfirhöfntiltekinnar tegundar að verðmæti 16.995 kr.Fyrir dóminn komu tveirlögreglumenn sem að málinu komu. Annar þeirra var á frívakt en kannaðist viðákærða og samferðarmann hans er þeir gengu inn í verslunina. Hafi hann ákveðiðað láta lögreglu á vakt vita af ferðum þeirra. Hinn kvaðst hafa leitað á ákærðaen ekki fundið neitt. Kváðust lögreglumennirnir ekki hafa veitt því athyglihvernig ákærði var klæddur umrætt sinn eða skoðað sérstaklega.Að virtum ofangreindum gögnumþykir hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemisem honum er gefin að sök samkvæmt þessum ákærulið. Er brot hans þar rétt færttil refsiákvæða.Ákæruliður IV Þessi ákæruliðurtengist ákærulið III. en atvikin áttu sér stað sama dag. Ákærði neitar söksamkvæmt þessum ákærulið. Aðspurður kvað hann samferðarmann sinn vera þannseka. Eins og áður er rakið hafði lögregla afskipti af ákærða og samferðarmannihans en ákærða var sleppt þar sem ekki fannst ætlað þýfi á honum. Tilkynninghafi borist frá fjarskiptum um að brotist hefði verið inn í bifreið í smáhýsumvið Fiskislóð og hafði ýmsum hlutum verið stolið þaðan, m.a. tösku meðhársnyrtivörum en vörurnar fundust í geymsluskáp í versluninni [...]. Kvaðstlögreglumaðurinn á frívakt hafa séð þegar ákærði setti töskuna í skápinn en þaðsamræmist því sem sjá má á upptökum úr eftirlitsmyndavél verslunarinnar. Þá barsá lögreglumaður sem á vettvangi var að burðarpokinn sem fannst ígeymsluskápnum hafi verið merktur með nafninu J. Þá fundust hátalarar íbakpokanum sem samferðarmaður ákærða var með.Vitnið J kannaðist viðburðarpokann sem sína eign svo og það sem í honum var. Ekki hafi þó allt þýfiðkomist til skila m.a. förðunarvörur og peningaveski með greiðslukortum. Áupptökum úr eftirlitsmyndavélakerfum verslunarinnar, sem áður er vísað til,sést þegar ákærði kemur burðarpoka fyrir í geymsluskápnum og samferðarmaðurhans, K, kemur þar fyrir bakpoka. Einsog hér hefur verið rakið hefur ákærði viðurkennt að hafa verið með K umrættsinn en ekki að hafa stolið burðarpokanum sem hann kom fyrir í geymsluskápnumheldur hafi K gert það. Þessi framburður ákærða, þótt rýr sé, verður ekkihrakinn með ofangreindum gögnum og vitnisburðum en hann bar á sama veg hjálögreglu. Þá fannst ekki annað, við leit umrætt sinn, sem tengdist innbrotinu íbifreiðina, en hársnyrtivörur. Því eru ekki skilyrði til þess að sakfellaákærða fyrir þjófnað í samræmi við ákæru en vafa um það atriði ber að skýraákærða í hag, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Þá verður ekki fallist áþað með ákæruvaldinu að skilyrði séu til að sakfella ákærða fyrir hylmingusamkvæmt 254. gr. almennra hegningarlaga og er í því sambandi vísað til 180.gr. laga nr. 88/2008. Verður ákærði því sýknaður af broti samkvæmt þessumákærulið. Ákæruliður V Ákærðineitar sök samkvæmt þessum ákærulið og kveðst ekki hafa verið þarna að verki. Ímálinu liggur fyrir kæruskýrsla tilkynnanda þar sem fram kemur að rúða hafiverið brotin í bifreið hans með steinhellu og síma í hans eigu stolið úr henni.Á meðal gagna eru upptökur úr eftirlitsmyndavél sem sneri að bifreiðastæðinu eratvikið átti sér stað. Þá liggja fyrir skjáskot úr upptökunni. Afupptökunni sést ákærði greinilega. Þá sést hann brjóta rúðu bifreiðarinnar,teygja sig eftir einhverju sem þar er og taka á rás frá vettvangi.Að virtum ofangreindum gögnumþykir hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemisem honum er gefin að sök samkvæmt þessum ákærulið. Er brot hans þar rétt færttil refsiákvæða.Ákæruliður VI Ákærðineitar sök samkvæmt þessum ákærulið. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu uppgötvaðistinnbrotið við eftirlitsferð um Grandagarð. Rúða hafði verið brotin í skartgripaversluninni[...] og sáust tveir menn hlaupa frá vettvangi. Hamar var á gangstéttinni fyrirneðan brotna rúðuna svo og skartgripir sem mennirnir höfðu trúlega misst þegarstyggð kom að þeim er lögreglan kom akandi. Fyrir dómi gáfu þeir lögreglumenn skýrslusem að málinu komu og lýstu atvikum. Kvaðst annar þeirra hafa hlaupið ákærðauppi sem henti frá sér hvítum plastpoka en í honum voru skartgripir, ætlaðþýfi. Samferðarmaður ákærða, C, hafi einnig verið handtekinn. Ámeðal gagna eru upptökur úr eftirlitsmyndavél verslunarinnar, skjáskot ogljósmyndir teknar á vettvangi. Sjá má að ákærði kemur og skoðar gluggaverslunarinnar tæpum sex klukkustundum fyrir innbrotið. Þá sést þegar maður meðhulið andlit brýtur glugga með hamri en síðan kemur annar maður í mynd með húfuog heldur á hvítum plastpoka. Sameiginlega teygja mennirnir sig inn ísýningarskáp í versluninni og setja skartgripi í pokann. Þeir hlaupa frávettvangi þegar þeir verða varir við bílljós. Skjámyndir frá lögreglustöð sýna ákærðaog einnig sést húfa hans sem að er nákvæmlega eins og sú sem sést á upptökumfrá vettvangi. Fyrir dóminn kom C en hann kvaðsthafa verið undir miklum áhrifum fíkniefna á þessum tíma og myndi því ekkerteftir atvikum. Hann staðfesti að hann hefði fengið dóm fyrir verknaðinn, en umer að ræða dóm Héraðsdóms Reykjavíkur kveðinn upp 8. mars 2016 með vísan til161. gr. laga nr. 88/2008.Að virtum ofangreindum gögnumþykir hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemisem honum er gefin að sök samkvæmt þessum ákærulið. Er brot hans þar rétt færttil refsiákvæða.Ákærahéraðssaksóknara dagsett 23. febrúar 2016Fyrri töluliðurákæru Ákærðineitar sök samkvæmt þessum lið ákæru. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu, dagsettri17. ágúst 2015, barst tilkynning frá fjarskiptum vegna líkamsárásar. Brotaþoli A,sem þá var staddur á Tryggvagötu, greindi lögreglu frá því að ákærði hefðiráðist á sig á þáverandi íverustað ákærða með því að bíta sig í brjóstið oglemja í andlit með kylfu. Hafi mátt sjá bitfar á brjósti brotaþola og töluverðaáverka í andliti og blæddi úr eyra hans. Leitað var af ákærða á íverustað hansað Fiskislóð. Þar var vitnið L sofandi en derhúfa A fannst á vettvangi svo ogkylfa. Ákærði var handtekinn síðar um kvöldið og neitaði hann sök. Segir ískýrslunni að hann hafi verið með áverka á vinstri hendi. Fyrir dóminn komlögreglukona sem ritaði frumskýrslu málsins og staðfesti þetta. Bar hún aðbrotaþoli hefði verið með áverka á andliti og bitfar. Á meðal gagna eruljósmyndir sem teknar voru á vettvangi. Brotaþoligaf skýrslu fyrir dóminum. Kvaðst hann hafa farið með ákærða út á Granda áíverustað hans. Ákærði hafi ráðist á sig og hafi brotaþoli tekið á móti honumog náð utan um höfuð hans. Hafi ákærði þá bitið sig í brjóstið en síðan slegiðsig með kylfu í síðuna, andlit og hendur. VitniðL staðfesti fyrir dóminum að hafa sofið umrætt sinn. M kvaðst ekki hafa veriðvitni að átökum en ákærði og brotaþoli hafi rifist og hafi hann upplifaðaðstæður sem ógnandi á milli þeirra. Hafi hann því haft sig á braut. Samkvæmtlæknisvottorði sást við skoðun brotaþola lítið sár á utanverðu hægra eyra ogstorknað blóð þar í kring. Bólga hafi verið yfir hægra kinnbeini og eymsli. Ábrjóstkassa hafi verið 4 x 3 cm hringlaga mar en sárið náði ekki í gegnum húð.Þá segir í vottorðinu að sýnilegir áverkar brotaþola samrýmist lýsingu hans áatburðum, auk þess sem hann hafi verið með mar á bringu sem samrýmdist bitieftir mann. Af ástandi brotaþola mátti ráða að hann hefði neytt áfengis ínokkru magni. N læknir kom fyrir dóminn og staðfesti vottorð sitt. Tók hannfram að frásögn brotaþola hefði verið heldur óljós en áverkar gátu samrýmst þvíað á hann hefði verið ráðist með þeim hætti sem hann lýsti. Hafi þó ekki komiðfram hjá brotaþola að hann hefði verið bitinn en vitnið kvaðst hafa dregið þáályktun af hinum hringlaga áverka. Afframburði brotaþola og vitnisins M liggur fyrir að brotaþoli var á íverustaðákærða umrætt sinn. Þá bar M að hann hefði séð ákærða og brotaþola rífast.Þrátt fyrir að framburður brotaþola sé trúverðugur svo langt sem hann nær eruengin vitni að átökum þeirra á milli og meintu ofbeldi ákærða gagnvart honum.Gegn neitun ákærða og með hliðsjón af 108. gr. og 1. mgr. 111. gr. laga nr.88/2008 er ekki komin fram lögfull sönnun um að ákærði hafi framið brotsamkvæmt þessum ákærulið. Verður hann því sýknaður af brotinu. Seinni liðurákæru Ákærðineitar sök samkvæmt þessum lið ákæru. Sakarefni var fyrst borið undir hann viðþingfestingu málsins en skýringar á því koma fram í upplýsingaskýrslu.Atvikum er svo lýst í skýrslulögreglu að ákærði, sem var vistaður í fangaklefa umrætt sinn, óskaði eftir þvíað fara á salerni. Á meðal gagna er upptaka úr fangageymslu. Sést þargreinilega er ákærði ræðst að brotaþola og á sér stað stutt viðureign áður enbrotaþola tekst að loka hann inni í klefanum. Fyrirdómi lýstu brotaþoli, lögreglumaðurinn E, og O fangavörður atvikum á sama veg;ákærði hafi fyrst eftir að hann kom út úr fangaklefanum verið rólegur en síðanfarið að æsa sig og verið ógnandi. Hafi E beðið hann um að fara inn í klefannaftur en hann hafi öskrað á hann. Skyndilega hafi ákærði gripið með vinstrihendi í háls brotaþola og ekki sleppt þegar hann var beðinn um það. Hafi brotaþolihins vegar náð að ýta honum inn í fangaklefann. Nánar spurður kvað brotaþoliákærða hafa náð að grípa efst í skyrtukraga hans og við það hafi hann líkagripið í bert hold. Hafi brotaþoli roðnað lítið eitt undan og fundið tilóþæginda en ekki talið ástæðu til að leita læknis. Fram kom af hálfu ákærandaað ekki væri á því byggt að um kverkatak hefði verið að ræða. Að virtum ofangreindum gögnum ogframburði vitna þykir sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi semhonum er gefin að sök samkvæmt þessum ákærulið. Er brot ákærða rétt fært tilrefsiákvæða.Ákæralögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu dagsett 6. maí 2016Ákærði neitar sök samkvæmt þessumákærulið og kveðst ekki hafa verið þarna að verki. Samkvæmt frumskýrslulögreglu er atvikinu lýst svo að tilkynning hafi borist um að starfsmaður [...]við [...] væri í átökum við mann sem hafi verið að stela úr versluninni. Þegará vettvang var komið hafi brotaþoli, F, verið með ákærða í tökum en ákærði hafiverið í annarlegu ástandi. Áverkar hafi verið sjáanlegir á hálsi og kinnbrotaþola sem kvað ákærða hafa kýlt sig margoft.Fyrir dóminn kom lögreglumaðurinnE sem ritaði frumskýrslu og staðfesti efni hennar. Kvað hann ákærða hafa veriðhandtekinn en hann muni hafa veist að brotaþola. Þá hafi fundist þýfi á ákærðainnanklæða.Á meðal gagna er upptaka úröryggisvél verslunarinnar en á henni sést ákærði ásamt fleiri aðilum á þeimtíma sem um ræðir, m.a. þegar brotaþoli ræddi við þá innandyraÞá liggur fyrir læknisvottorð P,þar sem staðfest er að brotaþoli hafi komið á bráðamóttöku þann 29. júlí 2015,strax í kjölfar hinnar meintu árásar. Við skoðun hafi komið í ljós grunnurskurður á eyrnablöðku vinstra megin. Mar hafi verið aftan á hálsi og hnakka ogeymsli við þreifingu. Þá hafi hann verið með mar framarlega á hálsi báðum meginog við viðbein. Mar hafi verið á ofanverðum lendarhrygg og eymsli þar viðþreifingu auk skertrar hreyfigetu vegna verkja. Nokkur eymsli hafi verið áþumli. Við endurkomu 31. ágúst 2015 hafi brotaþoli lýst viðvarandi verkjum álendarsvæði og svæfi hann illa vegna þess svo og vegna kvíða í kjölfarárásarinnar. Læknirinn staðfestiskýrslu sína fyrir dóminum.Brotaþoli bar fyrir dómi aðfjórir menn hafi komið inn í verslunina og hafi þeir hegðað sér grunsamlega.Þrír hafi verið að stela vörum og bað hann þá um að skila þeim. Hafi hann lentí átökum við tvo þeirra utandyra. Annar þeirra hafi verið lágvaxinn en hannhafi sparkað og lamið í bak hans. Sá hávaxni hafi gengið harðar fram og hafi sálamið sig ítrekað með krepptum hnefa í háls og andlit. Hann hafi dregið hannupp að vegg og slegið honum utan í hann. Brotaþoli kvaðst ekki hafa barist ámóti honum enda verið hræddur um að æsa hann upp enn frekar. Hann hafi gert sérgrein fyrir að maðurinn væri sterkari enn hann og hafi hræðst mest að hann næðisér í jörðina. Maðurinn hafi alltaf vaðið í hann aftur með barsmíðum þóttbrotaþoli hafi reynt að ýta honum frá sér. Hann hafi haldið manninum föstumþegar hann sá lögregluna koma. Við skýrslutöku hjá lögreglu varbrotaþola sýnd fyrrgreind upptaka og benti hann þá á ákærða sem árásarmanninn.Þá hafi hann bent á aðila sem hann taldi vera þann sem lamdi sig í bakið ennefndi í því sambandi 70% líkur.Vitnið Q, eiginkona brotaþola,kvaðst hafa hringt í lögreglu en ekki séð alla atburðarásina. Hún hafi séðþegar maður barði og kýldi brotaþola fyrir utan verslunina. Einn hafi veriðeftir í átökum við brotaþola þegar lögreglan kom. Hafi hún séð þegar hann barðibrotaþola í hnakkann með hnefanum og barði hann í síðuna. Jafnframt hafi hanntekið brotaþola hálstaki og reynt að fella hann. Hún hafi séð áverka ábrotaþola og lýsti þeim frekar.Vitnið R kvaðst búa í grennd viðverslunina og hafa orðið vitni að því þegar maður í öryggisbúningi var í átökumvið annan mann. Árásarmaðurinn hafi notað hnefa, klipið og látið höggin dynjaum allt á brotaþola, m.a. andlit, háls og axlir. Öryggisvörðurinn hafi haldiðró sinni og haldið manninum föstum þegar lögreglan kom. Hún kvaðst ekki hafaséð fleiri veitast að brotaþola enda ekki séð alla atburðarásina. Hún kvaðsthafa séð að öryggisvörðurinn var blóðugur í andliti eftir átökin og með áverkaá hálsi.Að virtum ofangreindum gögnum ogframburði brotaþola og annarra vitna þykir sannað að ákærði hafi gerst sekur umað hafa veist að brotaþola með ofbeldi á þann hátt sem lýst er í ákæru, meðþeim afleiðingum sem þar greinir að undanskildum eymslum og skertri hreyfigetuá ofanverðum lendarhrygg. Þegar litið er til framburðar brotaþola má vera ljóstað annar aðili, kom aftan að honum og réðst á hann með spörkum og höggum íbaksvæði. Að því virtu og þegar litið er til gagna málsins, eins og þau liggjafyrir dóminum, telur dómurinn varhugavert að telja að þær afleiðingar hafistafað af atlögu ákærða og verður ákærði því sýknað af þeim afleiðingum, sbr.1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008.Ákvörðunrefsingar Á meðal gagnamálsins er geðrannsókn ákærða framkvæmd af S geðlækni. Matsins var aflað afhálfu lögreglustjórans á höfuðborgasvæðinu með það fyrir augum að kanna hvortákvæði 15. eða 16. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940 ætti við um hagiákærða. Í greinargerð læknisins kemur fram að tvívegis áður hafi ákærði gengistundir geðrannsókn, nú síðast í lok febrúar 2015. Fram kemur að ákærði hafiverið í mikilli neyslu undanfarin fimm ár en undanfarið eitt og hálft til tvöár hafi hún ágerst til mikilla muna. Ákærði fari í alvarlegt geðrofsástand íneyslu og í fráhvörfum. Meðferð hafi aldrei verið við komið þrátt fyrir brýnaþörf fyrir hana. Ljóst sé að ákærði þurfi á viðeigandi lyfja- ogsálfræðimeðferð að halda. Hann er greindur með félagslega persónuleikaröskun,lyfjafíkn og áfengismisnotkun. Það sé hins vegar mat læknisins að ákærði séekki ósakhæfur, sbr. 15. gr. laga nr. 19/1940 og með vísan til 16. gr. lagannasé ekkert læknisfræðilegt sem komi í veg fyrir að refsing kynni að bera áranguryrði hann fundinn sekur. Læknirinn kom fyrir dóminn og staðfesti niðurstöðurgeðrannsóknar sinnar. Enn lagði hann áherslu á að þrátt fyrir að ákærði værisakhæfur væri hann engu að síður veikur einstaklingur sem ætti ekki í nein húsað venda. Ljóst væri að hann væri í brýnni þörf fyrir aðstoð vegna alvarlegrarlyfja- og áfengisfíknar sinnar. Meðvísan til vottorðs geðlæknisins og framburðar hans fyrir dóminn þykir sýnt framá að andlegu ástandi hans sé ekki svo háttað að ákvæði 15. eða 16. gr. almennrahegningarlaga eigi við. Verður honum því gerð refsing. Ákærðiá að baki sakarferil sem nær aftur til ársins 2003 og hefur hlotið sexrefsidóma fyrir ofbeldisbrot, brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni,auðgunarbrot og tilraun til þeirra svo og umferðarlagabrot, m.a. akstur undiráhrifum ávana- og fíkniefna. Fyrstu tveir dómar ákærða voru skilorðsbundnir og raufhann skilorð þess seinni. Eftir það hefur refsing hans verið óskilorðsbundin ognú síðast hlaut hann dóm í júní 2015 í sex mánuði og var sviptur ökurétti í 10mánuði. Ákærðihefur nú verið fundinn sekur um fjögur þjófnaðarbrot, eignaspjöll og gripdeild.Jafnframt fyrir brot gegn valdstjórninni og líkamsárás. Hvað varðarþjófnaðarbrotin þá er í einu tilviki, lið I í ákæru lögreglustjórans áhöfuðborgarsvæðinu frá 23. febrúar 2016, um að ræða brot sem var framið fyriruppkvaðningu síðasta dóms. Verður refsing ákærða að því leyti ákvörðuð semhegningarauki skv. 78. gr. almennra hegningarlaga við þann dóm. Hin brotin eruöll framin eftir uppkvaðningu þess dóms. Tilrefsiþyngingar horfir að ákærði hefur ítrekað framið auðgunarbrot. Hann hefurþrívegis áður verið dæmdur fyrir ofbeldisbrot, þar af tvívegis gegnvaldstjórninni. Þrátt fyrir að ekki hafi hlotist alvarlegur skaði af árásákærða nú er brotið litið alvarlegum augum. Við ákvörðun refsingar ber því aðlíta til 72. gr., en ákærði telst vanaafbrotamaður, 3. mgr. 106. gr., 218. gr.og 255. gr., sbr. 71. gr. almennra hegningarlaga. Þá vísast til 1.-3. tl. 70.gr. og 77. gr. laganna. Samkvæmt þessu þykir refsingákærða hæfilega ákveðin fangelsi í fjórtán mánuði. Bótakrafa ogsakarkostnaður Afhálfu A er gerð skaðabótakrafa á hendur ákærða að fjárhæð 161.625 kr. auk vaxtavegna tjóns er hann varð fyrir í tengslum við V. lið ákæru lögreglustjórans áhöfuðborgarsvæðinu frá 23. febrúar 2016. Um er að ræða bætur vegna farsíma semstolið var og kostnaðar vegna tjóns á rúðu, þ.e. vegna sjálfsábyrgðar er hannstóð straum af og innréttingum bifreiðar. Krafan er studd gögnum og er tekintil greina eins og hún er sett fram. Meðvísan til 1. mgr. 218. gr. laga nr. 88/2008 skal dæma ákærða til greiðslusakarkostnaðar vegna þeirra brota sem hann er sakfelldur fyrir, sem er 590.152kr. auk greiðslu málsvarnarþóknunar verjanda síns á rannsóknarstigi, BjörgvinsJónssonar hrl., samtals 64.480 kr. og málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns,Sveins Andra Sveinssonar hrl., samtals 840.000 kr. svo og ferðakostnað hans,17.400 kr.Af hálfu ákæruvaldsins fluttimálið Kolbrún Benediktsdóttir, varahéraðssaksóknari. Dó m s o r ð : Ákærði,Hilmar Grétar Sigþórsson, sæti fangelsi í fjórtán mánuði. Ákærðigreiði 590.152 krónur í sakarkostnað auk greiðslu málsvarnarþóknunar verjandasíns á rannsóknarstigi, Björgvins Jónssonar, hrl., samtals 64.480 krónur, ogmálsvarnarþóknun skipaðs verjanda síns, Sveins Andra Sveinssonar hrl., samtals840.000 kr. svo og ferðakostnað hans 17.400 kr.
|
Mál nr. 133/2002
|
Kærumál Málskostnaðartrygging
|
T krafðist þess að S hf. yrði gert að setja tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar í máli sínu á hendur henni. Til stuðnings kröfunni lagði hún fram gögn um að S hf. hefði notið heimildar til greiðslustöðvunar og til að leita nauðasamnings, svo og að félagið hefði á ákveðnum tíma verið talið í vanskilum með níu tilgreindar kröfur samkvæmt svokallaðri vanskilaskrá. Í málinu lá fyrir að frumvarp að nauðasamningi S hf. hafði verið samþykkt og félagið krafist staðfestingar nauðasamningsins fyrir héraðsdómi. Í dómi Hæstaréttar segir að fáist nauðasamningurinn staðfestur muni hann í engu skerða kröfu T um málskostnað í málinu, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 28. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. T hafi ekki hnekkt því mati umsjónarmanns með nauðasamningsumleitunum að S hf. eigi að verða fært að standa í skilum við lánardrottna sína ef samningurinn verði staðfestur. Hafi T því ekki á þessu stigi fært fram nægar líkur fyrir því að S hf. verði ekki fært að greiða málskostnað, sem kynni að verða lagður á það í málinu. Var kröfu T hafnað.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. mars 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 1. mars 2002, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðila yrði gert að setja tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar í máli sínu á hendur henni. Kæruheimild er í o. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að varnaraðila verði gert að setja tryggingu að fjárhæð 1.000.000 krónur fyrir greiðslu málskostnaðar í málinu. Þá krefst hún kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess aðallega að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður. Til vara krefst hann þess að málskostnaðartrygging verði ekki ákveðin hærri en 250.000 krónur og falli þá kærumálskostnaður niður. Varnaraðili höfðaði mál þetta gegn sóknaraðila með stefnu 9. janúar 2002 og var það þingfest fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 12. febrúar sama árs. Í málinu krefst varnaraðili þess að sóknaraðila verði gert að greiða sér skuld samkvæmt þremur reikningum að eftirstöðvum alls 1.254.324 krónur. Sóknaraðili lét sækja þing við þingfestingu málsins og krafðist þess að varnaraðila yrði gert að setja tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar að fjárhæð 1.000.000 krónur. Þá kröfu hefur sóknaraðili rökstutt með því að varnaraðili hafi fengið heimild til greiðslustöðvunar 26. september 2001, en henni hafi lokið 9. janúar 2002, sama dag og héraðsdómsstefna í málinu var gefin út. Varnaraðila hafi síðan 11. janúar 2002 verið veitt heimild til að leita nauðasamnings. Innköllun vegna nauðasamningsumleitana hafi verið gefin út 15. sama mánaðar og standi þær enn yfir. Telur sóknaraðili að leiða megi af þessum atvikum líkur að því að varnaraðili sé ófær um að greiða málskostnað í máli þessu. Þar fái engu breytt að varnaraðili hafi í þinghaldi í héraði 22. febrúar 2002 lagt fram yfirlýsingu 21. sama mánaðar frá lögmanni, sem var aðstoðarmaður hans við greiðslustöðvun, þar sem staðfest hafi verið að aðstoðarmaðurinn hafi á greiðslustöðvunartímanum samþykkt þessa málshöfðun, svo og að hann telji ekkert benda til annars en að eignir varnaraðila nægi til greiðslu krafna, sem falli undir ákvæði 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., ef til gjaldþrotaskipta komi á búi hans. Samkvæmt málatilbúnaði varnaraðila fyrir Hæstarétti var frumvarp hans að nauðasamningi samþykkt 7. mars 2002 á fundi, sem haldinn var samkvæmt 48. gr. laga nr. 21/1991 með atkvæðismönnum um samninginn. Hafi verið krafist staðfestingar héraðsdómara á nauðasamningi. Ekki hafi enn verið leyst úr þeirri kröfu, en varnaraðili búist ekki við öðru en að við henni verði orðið. Þá hefur varnaraðili lagt fram yfirlýsingu 8. mars 2002 frá umsjónarmanni með nauðasamningsumleitunum hans, sem gerð var samkvæmt 2. mgr. 54. gr. laga nr. 21/1991. Í þeirri yfirlýsingu greinir meðal annars að umsjónarmaðurinn hafi í störfum sínum notið liðsinnis löggilts endurskoðanda. Það sé sameiginlegt mat þeirra að eftirgjöf og greiðslukjör, sem varnaraðili hafi boðið atkvæðismönnum og fengið samþykkt, séu sanngjörn og að ekkert bendi til annars en að honum eigi að vera fært að standa í fullum skilum við lánardrottna sína ef nauðasamningurinn verður staðfestur. Sóknaraðili hefur ekki lagt fram í málinu gögn um fjárhag varnaraðila að öðru leyti en til að sýna að hann hafi eins og áður greinir notið heimildar til greiðslustöðvunar og til að leita nauðasamnings, svo og að hann hafi á síðari hluta árs 2001 verið talinn í vanskilum með níu tilgreindar kröfur samkvæmt svokallaðri vanskilaskrá. Varnaraðili kveðst sem áður segir hafa krafist staðfestingar nauðasamnings fyrir héraðsdómi. Verður að ætla að niðurstaða fáist um þá kröfu áður en mál þetta verður dæmt í héraði. Fáist nauðasamningur staðfestur mundi hann í engu skerða kröfu sóknaraðila um málskostnað í máli þessu, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 28. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðili hefur ekki með fyrrnefndum gögnum hnekkt því mati umsjónarmanns með nauðasamningsumleitunum varnaraðila að honum eigi að verða fært að standa í skilum við lánardrottna sína ef samningurinn verður staðfestur. Hefur sóknaraðili því ekki á þessu stigi fært fram nægar líkur fyrir því að varnaraðila verði ekki fært að greiða málskostnað, sem kynni að verða lagður á hann í málinu. Samkvæmt því verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest. Rétt er að aðilarnir beri hvort sinn kostnað af kærumáli þessu. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Kærumálskostnaður fellur niður. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 1. mars 2002. Tinna Jóhannsdóttir, kt. 131172-3119, Bjargarstíg 14, Reykjavík, stefnda í máli þessu, krefst málskostnaðartryggingar að fjárhæð 1.000.000 króna úr hendi Stáltaks hf., kt. 620269-1079, Mýrargötu 10-12, Reykjavík, stefnanda í máli þessu. Stefnda byggir á því að leiða megi líkur að því að stefnandi sé ófær um greiðslu málskostnaðar sökum þess að félagið hafi fengið heimild til greiðslustöðvunar og leiti nú nauðasamninga. Af hálfu stefnanda er mótmælt kröfu um málskostnaðartryggingu, sérstaklega fjárhæð kröfunnar. Fari svo að fallist verði á málskostnaðartryggingu, óskar stefnandi eftir ríflegum fresti til að leggja hana fram sökum þess að nauðasamningsumleitanir standi yfir. Af hálfu stefnanda er bent á að Kristinn Bjarnason hrl., skipaður aðstoðarmaður félagsins á greiðslustöðvunartímanum, hafi samþykkt að Tinnu Jóhannsdóttir væri stefnt til greiðslu reikningsskuldar við stefnanda á greiðslustöðvunartímanum. Hafi Kristinn jafnframt lýst því yfir að ekkert benti til annars en að eignir Stáltaks hf. kæmu til með að duga til greiðslu krafna, sem falla undir 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.. Álykta verður að tryggt sé með framangreindri yfirlýsingu Kristins Bjarnasonar hrl. að stefnda fái greiddan málskostnað fari svo að henni verði dæmdur málskostnaður í máli þessu. Er því hafnað kröfu stefndu um að stefnanda verði gert að setja málskostnaðartryggingu. Páll Þorsteinsson héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. ÚRSKURÐARORÐ: Hafnað er kröfu stefndu, Tinnu Jóhannsdóttur, um að stefnanda, Stáltaki hf., verði gert að setja málskostnaðartryggingu að fjárhæð 1.000.000 króna.
|
Mál nr. 653/2017
|
Kærumál Nálgunarbann Frávísun frá Hæstarétti
|
Kæra X til Hæstaréttar uppfyllti ekki skilyrði 2. mgr. 193. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I.Jónsson, Greta Baldursdóttir og Karl Axelsson.Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar meðkæru 11. október 2017 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar.Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 9. október 2017 þar sem staðfest varákvörðun sóknaraðila 4. sama mánaðar um að varnaraðili skuli sæta nánartilgreindu nálgunarbanni. Kæruheimild er í 3. mgr. 15. gr. laga nr. 85/2011 umnálgunarbann og brottvísun af heimili. Varnaraðili krefst þess að hinn kærðiúrskurður verði felldur úr gildi en til vara að nálgunarbanninu verði markaðurskemmri tími. Þá krefst hann þóknunar til handa skipuðum verjanda sínum.Sóknaraðili krefst þess aðallega að málinu verðivísað frá Hæstarétti en til var að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.Í 2. mgr. 193. gr. laga nr. 88/2008 um meðferðsakamála er svo fyrir mælt að í skriflegri kæru til héraðsdómara skuli greintfrá því hvaða úrskurður sé kærður, kröfu um breytingu á honum og ástæður semkæran er reist á. Í skriflegri kæru varnaraðila, sem barst héraðsdómi innantilskilins kærufrests, er í engu vikið að þeim ástæðum, sem kæran er reist á, heldursegir að varnaraðili muni skila greinargerð til Hæstaréttar þar sem meðalannars verði reifaðar málsástæður til stuðnings kröfu hans. Samkvæmt þessu eru slíkirannmarkar á kærunni að vísa verður málinu frá Hæstarétti.Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.Dómsorð:Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.ÚrskurðurHéraðsdóms Suðurlands mánudaginn 9. október 2017Ár 2017, mánudaginn 9. október, er á dómþingi HéraðsdómsSuðurlands sem háð er að Austurvegi 4, Selfossi, af Sigurði G. Gíslasynihéraðsdómara kveðinn upp úrskurður þessi.Lögreglustjórinn áSuðurlandi hefur, með vísan til 1. mgr. 12. gr. laga nr. 85/2011, umnálgunarbann og brottvísun af heimili, farið fram á að héraðsdómur staðfestiákvörðun Lögreglustjórans á Suðurlandi, sem tekin var þann þann 4. október sl.með vísan til 4. gr. og 5. gr. laga um nálgunarbann og brottvísun af heimilinr. 85/2011.Samkvæmt framangreindriákvörðun hefur lögreglustjórinn á Suðurlandi ákveðið að X, kt. [...], verðigert að sæta nálgunarbanni gagnvart A, kt. [...], í fjóra mánuði frá og meðbirtingu ákvörðunar sbr. 4. gr. laga um nálgunarbann og brottvísun af heimili nr.85/2011. Þannig að lagt er bann við því að hann komi að eða sé við [...],[...],á svæði sem afmarkast af 50 metra radíus mælt frá miðju hússins, og jafnframtverði honum bannað að veita eftirför, heimsækja, nálgast á almannafæri semnemur 50 metra radíus frá staðsetningu hennar hverju sinni, eða vera með nokkruöðru móti í beinu sambandi við A, kt. [...], svo sem með símtölum, tölvupóstieða með öðrum hætti.Ákvörðunin var birtvarnaraðila þann 4. október sl. kl. 10:55.Krafan barst dóminum 6.október 2017 og var gefið út útivistarfyrirkall þann sama dag og málið tekiðfyrir í dag. Varnaraðili kom fyrir dóminn ásamt skipuðum verjanda sínum. SveiniAndra Sveinssyni hrl. og krafðist þess að staðfestingu nálgunarbanns yrðisynjað, en til vara að nálgunarbanni yrði markaður skemmri tími. Þá er krafistþóknunar fyrir skipaðan verjanda. Af hálfu brotaþola sótti þing JónínaGuðmundsdóttir hdl., skipaður réttargæslumaður hennar. Af hálfu brotaþola erfarið fram á að nálgunarbann verði staðfest, auk þess að krafist er þóknunarfyrir skipaðan réttargæslumann.MálavextirÍ hinni umræddu ákvörðun,sem dagsett er þann 4. október 2017, segir að forsaga málsins sé að þann 3.september 2017 hafi lögreglustjórinn á Suðurlandi tekið ákvörðun um að kærðayrði brottvísað af sameiginlegu heimili hans og brotaþola, þá ennfremur aðkærða yrði gert að sæta nálgunarbanni gagnvart brotaþola. Ákvörðunlögreglustjóra hafi verið staðfest af Héraðsdómi Suðurlands í máli nr. [...].Úrskurðurinn hafi ekki verið kærður til Hæstaréttar. Samkvæmt forsendum íúrskurði héraðsdóms hafi kærði þótt vera undir rökstuddum grun um að hafaframið refsivert brot gagnvart brotaþola sem varðað geti fangelsi, og hafa meðþeirri háttsemi raskað friði brotaþola á heimili hennar. Þá hafi fyrirliggjandilæknisvottorð þótt styðja frásögn brotaþola um ítrekað ofbeldi af hálfu kærða,en fyrir hafi legið að kærði hafi kannast við að hafa í eitt skipti tekiðbrotaþola hálstaki.Þann 7. september 2017,þ.e. í kjölfar þess að framangreind ákvörðun um brottvísun og nálgunarbann hafiverið birt kærða, hafi brotaþoli komið á lögreglustöð ásamt tilnefndumréttargæslumanni sínum, til þess að kæra brot kærða á nálgunarbanni gagnvarthenni, í a.m.k. fjögur aðgreind skipti (sjá mál nr. [...]). Í kjölfarið hafikærði verið boðaður til skýrslutöku vegna þess máls, þar sem hann hafi staðfestannars vegar að hafa verið staddur að heimili brotaþola þann 5. september sl.og kallað til brotaþola inn um eldhúsglugga, og hins vegar að hafa sentbrotaþola snapchat-skilaboð þann 7. september 2017. Hvað varðar meint brot ánálgunarbanni, er brotaþoli hafi greint frá að hefði átt sér stað þann 4.september sl., hafi kærði sagt að þær ásakanir brotaþola væru ekki á rökumreistar en sagst ekki geta svarað fyrir ásökun um brot á nálgunarbanni er eigiskv. framburði brotaþola að hafa átt sér stað þann 6. september sl., þ.e. kærðihafi hvorki staðfest af eða á hvort hann hefði komið að heimili brotaþolaumrætt sinn, eins og hún hafi lýst. Vitni muni þó hafa staðfest framburðbrotaþola hvað varðar brot á nálgunarbanni umrætt sinn.Föstudagskvöldið, þann29. september sl., hafi brotaþoli á ný haft samband við lögreglu og tilkynnt þáum enn eitt brot kærða á nálgunarbanni, sbr. mál nr. [...].Af hálfu brotaþola hafiréttargæslumaður hennar lagt fram kröfu um áframhaldandi nálgunarbann, sem hafiborist embætti lögreglustjórans á Suðurlandi með tölvupósti að morgni 3.október 2017, sbr. 1. mgr. 3. gr. laga um nálgunarbann og brottvísun af heimilinr. 85/2011. Skýrslutaka af brotaþola, vegna þessa brots á nálgunarbanni hafifarið fram á heimili brotaþola að morgni 4. október, að réttargæslumanni hennarviðstöddum. Við lok skýrslutökunnar hafi kærði gengið inn á heimili brotaþolafyrirvaralaust án þess að hafa verið boðið inn, og staðið inni á gólfi hússinsað viðstöddum brotaþola, réttargæslumanni og rannsóknarlögreglumanni.Samkvæmt 4. gr. laga umnálgunarbann og brottvísun af heimili nr. 85/2011 sé heimilt að beitanálgunarbanni ef:a. rökstuddur grunur erum að sakborningur hafi framið refsivert brot eða raskað á annan hátt friðibrotaþola, eðab. hætta er á aðviðkomandi brjóti gegn brotaþola skv. a-lið.Að mati lögreglustjóra séí málinu fram kominn rökstuddur grunur um að kærði hafi beitt brotaþolaítrekuðu líkamlegu ofbeldi og raskað friði hennar. Ennfremur sé það matlögreglustjóra að hætta sé á því að kærði brjóti á ný gegn brotaþola, ekki sístí ljósi þess að kærði hafi ítrekað brotið nálgunarbann, með því að ýmist setjasig í samband við brotaþola eða koma að heimili hennar, og staðfest það með þvíað birtast fyrirvaralaust inni á heimili brotaþola, án þess að vera boðið inn.Með vísan til alls þess sem að framan hafi verið rakið sé það matlögreglustjórans á Suðurlandi að vægari úrræði en nálgunarbann muni ekki verndafriðhelgi og tryggja öryggi og hagsmuni brotaþola, sbr. 1. gr. 6. gr. laga umnálgunarbann og brottvísun af heimili.Með vísan tilframangreinds og annarra gagna í máli lögreglu nr. [...],[...], og [...] hafilögreglustjórinn á Suðurlandi ákveðið að X, kt. [...], verði gert sæta nálgunarbannigagnvart A, kt. [...], í fjóra mánuði frá og með birtingu ákvörðunar þessararsbr. 4. gr. laga um nálgunarbann og brottvísun af heimili nr. 85/2011. Þannigað lagt er bann við því að hann komi að eða sé við [...],[...], á svæði semafmarkast af 50 metra radíus mælt frá miðju hússins, og jafnframt verði honumbannað að veita eftirför, heimsækja, nálgast á almannafæri sem nemur 50 metraradíus frá staðsetningu hennar hverju sinni, eða vera með nokkru öðru móti íbeinu sambandi við A, kt. [...], svo sem með símtölum, tölvupósti eða með öðrumhætti.Forsendur og niðurstaðaFyrir dóminn hafa veriðlögð afrit rannsóknargagna vegna þeirra atvika sem urðu tilefni þess aðframangreint nálgunarbann var ákveðið af lögreglustjóra. Þá var það upplýst afhálfu sækjanda við fyrirtöku málsins að síðastliðinn föstudag hafi brotaþolilagt fram hjá lögreglu kæru á hendur varnaraðila fyrir að hafa sett á netiðmyndskeið sem sýni brotaþola við mjög viðkvæmar aðstæður gegn hennarvilja. Að virtum gögnum málsinsber að fallast á það með lögreglustjóra að varnaraðili sé undir rökstuddum grunum að hafa brotið gegn brotaþola svo að varðað geti við ákvæði XXIII. kaflaalmennra hegningarlaga nr. 19/1940 og raskað friði hennar.Samkvæmt a-lið 4. gr.laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili er heimilt að beitanálgunarbanni ef rökstuddur grunur er um að sakborningur hafi framið refsivertbrot eða raskað á annan hátt friði brotaþola eða hætta sé á að viðkomandi munifremja háttsemi samkvæmt framanlýstum a-lið gagnvart brotaþola.Er þannig fullnægtskilyrðum til að varnaraðila verði gert að sæta nálgunarbanni eins og krafister. Þá verður ekki talið sennilegt að friðhelgi brotaþola verði vernduð meðöðrum og vægari hætti.Tímalengd nálgunarbannsþykir ekki úr hófi.Af hálfu kærða var á þaðbent við fyrirtöku málsins að brotaþoli hefði í einhverjum tilvikum haft viðhann samband og væri því ljóst að engir verndarhagsmunir varðandi friðhelgibrotaþola væru fyrir hendi. Á þetta sjónarmið verður ekki fallist. Bæði er þaðað lítt er upplýst um þetta, en jafnframt er þess að geta að brotaþoli er ekkiundir rökstuddum grun um að hafa brotið gegn kærða eða raskað friði hans ogþykir ekki útilokað að hún geti þurft að hafa samband við hann vegna einhverramála og verður að telja henni það heimilt, enda sætir hún ekki nálgunarbannigagnvart honum. Þá þykir þetta á engan hátt til þess fallið að draga úr þeirriþörf sem þykir vera fyrir hendi til að tryggja friðhelgi brotaþola. Verður þannig fallist á kröfulögreglustjóra eins og nánar greinir í úrskurðarorði. Þóknanir skipaðs verjanda varnaraðila og skipaðsréttargæslumanns brotaþola greiðast úr ríkissjóði eins og nánar greinir íúrskurðarorði, en við ákvörðun þeirra hefur verið tekið tillit tilvirðisaukaskatts. Báðar þóknanirnar teljast til sakarkostnaðar sbr. 3. mgr. 38.gr. og 3. mgr. 48. gr. laga nr. 88/2008. SigurðurG. Gíslason héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.Ú r sk u r ð a r o r ð : Staðfester ákvörðun lögreglustjórans á Suðurlandi um að varnaraðila, X, kt. [...],verði gert sæta nálgunarbanni gagnvart A, kt. [...], í fjóra mánuði frá og meðbirtingu ákvörðunar þessarar sbr. 4. gr. laga um nálgunarbann og brottvísun afheimili nr. 85/2011. Þannig að lagt er bann við því að hann komi að eða sé við[...],[...], á svæði sem afmarkast af 50 metra radíus mælt frá miðju hússins,og jafnframt verði honum bannað að veita eftirför, heimsækja, nálgast áalmannafæri sem nemur 50 metra radíus frá staðsetningu hennar hverju sinni, eðavera með nokkru öðru móti í beinu sambandi við A, kt. [...], svo sem meðsímtölum, tölvupósti eða með öðrum hætti. Úrríkissjóði greiðist þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Sveins AndraSveinssonar hrl., kr. 210.800, sem og þóknun skipaðs réttargæslumannsbrotaþola, Jónínu Guðmundsdóttur hdl., kr. 161.820. Báðar fjárhæðir eru aðvirðisaukaskatti meðtöldum.
|
Mál nr. 171/2004
|
Kærumál Skipulag Lögvarðir hagsmunir Frávísunarúrskurður staðfestur
|
GH o.fl., sem eru eigendur fasteigna við Skrúðás í G, kröfðust þess að staðfesting umhverfisráðherra á breyttu aðalskipulagi fyrir G, tilteknar samþykktir bæjarstjórnar um breytingar á deiliskipulagi fyrir svæðið Sjáland, sem er skammt norðan við lóðir sem hús þeirra standa við, og leyfi til BGG ehf. og B ehf. til að reisa hús þar, yrði fellt úr gildi. Í Hæstarétti var tekið fram að eins og málið lægi fyrir yrði að telja að GH o.fl. hefðu ekki sýnt nægilega fram á, að þeir hefðu þá lögvörðu hagsmuni, sem gætu leitt til þess að efnisdómur gengi um kröfur þeirra. Var úrskurður héraðsdóms staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason, Garðar Gíslason og Pétur Kr. Hafstein. Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 28. apríl 2004. Kærumálsgögn bárust réttinum 3. maí sama árs. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 16. apríl 2004, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnislegrar meðferðar. Þeir krefjast einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðilinn íslenska ríkið krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og að sóknaraðilar verði dæmdir til greiðslu kærumálskostnaðar. Varnaraðilinn Garðabær krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og að sóknaraðilum verði gert að greiða honum kærumálskostnað. Varnaraðilarnir Byggingafélag Gylfa og Gunnars ehf. og Björgun ehf. krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar. Eins og mál þetta liggur fyrir verður að telja að sóknaraðilar hafi ekki sýnt nægilega fram á, að þeir hafi þá lögvörðu hagsmuni, sem gætu leitt til þess að efnisdómur gengi um kröfur þeirra. Samkvæmt því og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Rétt þykir að aðilarnir beri hver sinn kostnað af kærumáli þessu. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 746/2009
|
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að X, kt. [...], verði gert að sæta gæsluvarðhaldi, allt til föstudagsins 15. janúar 2010 kl. 16:00.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. desember 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. desember 2009, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 15. janúar 2010 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 323/2003
|
Samkeppni Stjórnsýsla Stjórnvaldssekt
|
Kvartað var til Samkeppnisstofnunar vegna samninga S við A um sölu á geislaplötum í verslunum reknum undir nafninu H og B. Lauk meðferð málsins fyrir samkeppnisyfirvöldum með úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála 13. febrúar 2002 þar sem staðfest var að S hefði gerst brotlegur við 11. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993. Var samningur S við A felldur úr gildi og honum gert að greiða sekt. Freistaði S þess í málinu að fá þeirri niðurstöðu hnekkt. Ekki var fallist á að formlegir annmarkar hefðu verið á málsmeðferð fyrir samkeppnisyfirvöldum sem leiða ættu til ógildingar á niðurstöðu áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Var talið að með samningnum við A hafi S nánast útilokað keppinauta sína með öllu frá því að eiga viðskipti sem heildsalar við verslanir H og B, auk þess sem hann hafi fengið verulegt forræði á því hvaða geislaplötur yrðu boðnar þar til sölu. Hafi hann þannig misnotað sér markaðsráðandi stöðu sína með gerð samningsins og brotið með því gegn 11. gr. samkeppnislaga. Ekki var fallist á að bannregla 11. gr. samkeppnislaga væri of óljós til að ákvörðun viðurlaga yrði reist á henni og voru ekki talin efni til að fallast á lækkun þeirrar sektar sem S hafði verið ákveðin.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson, Gunnlaugur Claessen, Hrafn Bragason og Pétur Kr. Hafstein. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. ágúst 2003. Hann krefst þess aðallega að felldur verði úr gildi úrskurður áfrýjunarnefndar samkeppnismála 13. febrúar 2002 í máli nr. 1/2002, Skífan hf. gegn samkeppnisráði, en til vara að úrskurðinum verði breytt á þann veg að sekt að fjárhæð 12.000.000 krónur, sem áfrýjanda var þar gert að greiða, verði felld niður eða lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti. I. Samkvæmt gögnum málsins gerði áfrýjandi samning 23. febrúar 1999 við Aðföng ehf. um að selja verslunum undir nöfnum Hagkaupa og Bónus geislaplötur. Var meðal annars mælt fyrir um að áfrýjandi hefði samráð við verslanirnar um vöruúrval, en miða skyldi við lista Samtaka hljómplötuframleiðenda um þrjátíu vinsælustu geislaplöturnar hverju sinni, auk þess sem áfrýjandi hefði á sértilboði einn eða tvo titla ásamt geislaplötu mánaðarins. Kveðið var á um að áfrýjandi myndi veita 12% afslátt af öllum geislaplötum frá sér, en 5% afslátt af plötum, sem fengnar yrðu frá öðrum. Átti samningurinn að gilda frá 1. mars 1999 til 1. febrúar 2001. Í ódagsettu bréfi, sem virðist hafa borist samkeppnisstofnun í október eða nóvember 2000, greindi Félag íslenskra hljómlistarmanna frá því að komið hafi fram kvartanir frá félagsmönnum þess, sem gæfu sjálfir út tónlist, um að þeir ættu erfitt með að fá útgáfur sínar seldar í verslunum Hagkaupa, Nýkaupa og Baugs hf. Talið væri að áfrýjandi hafi gert samning við þessar verslanir um sölu á útgáfum sínum, sem bryti í bága við samkeppnislög. Við þessu brást samkeppnisstofnun með því að rita áfrýjanda bréf 8. nóvember 2000, þar sem vísað var til þess að fyrrnefnt félag hafi sett fram kvörtun út af „tilhögun á hljómplötusölu í verslunum Baugs hf.“, svo og að það hafi kvartað undan því að útgáfum félagsmanna væri „ekki gert jafnhátt undir höfði í verslunum Skífunnar og vörum fyrirtækisins sjálfs.“ Var óskað eftir því að áfrýjandi léti í té umsögn um þessar kvartanir og veitti upplýsingar um hvernig staðið væri að samningum við sjálfstæða útgefendur um sölu á verkum þeirra í verslunum hans, hver heildarsala hafi þar verið á árunum 1998 og 1999 á eigin útgáfum hans og annarra og hvernig smásala hafi skipst sömu árin eftir sölustöðum. Sama dag ritaði samkeppnisstofnun bréf til Baugs hf., þar sem vísað var til framangreindrar bréflegrar kvörtunar Félags íslenskra hljómlistarmanna. Var óskað eftir umsögn um þessa kvörtun ásamt eintaki af samningi Baugs hf. við áfrýjanda. Yrði jafnframt upplýst hvort Baugur hf. hafi tekið verk sjálfstæðra útgefenda til sölu í verslunum sínum, hver heildarsala félagsins á geislaplötum hafi verið 1998 og 1999 og hvernig hún hafi skipst milli útgefenda eða dreifingaraðila. Áfrýjandi svaraði fyrirspurnum samkeppnisstofnunar meðal annars með ódagsettu bréfi, sem varðaði sérstaklega samning hans við Aðföng ehf. Var eintak af samningnum látið fylgja bréfinu og tekið fram til skýringar að hann fæli í sér að áfrýjandi sæi um þjónustu á geislaplötum, sem seldar væru í verslunum Hagkaupa og Bónus. Bæri áfrýjanda að sjá til þess að ávallt væru þar til þrjátíu vinsælustu plöturnar, en þeim til viðbótar væri úrval platna, sem ákveðið væri sameiginlega af fyrirtækjunum, auk þess sem langflestar íslenskar útgáfur væru settar í verslanirnar. Með bréfi 28. nóvember 2000 svöruðu Hagkaup fyrir hönd Baugs hf. fyrirspurn samkeppnisstofnunar. Kom þar meðal annars fram að verslanirnar hefðu á boðstólum annars vegar geislaplötur, sem væru á lista yfir hinar þrjátíu vinsælustu hverju sinni, og hins vegar eldri og ódýrari geislaplötur. Sæi áfrýjandi um alla þjónustu varðandi fyrrnefndu plöturnar, en þær síðarnefndu væru keyptar ýmist af honum eða fyrirtækinu Tónaflóði. Tekið var fram að ekki væri unnt að svara því hversu stór hluti seldra geislaplatna væri kominn frá áfrýjanda, en gera mætti ráð fyrir að þar væri að minnsta kosti um 2/3 hluta að ræða. Samkeppnisstofnun kynnti Félagi íslenskra hljómlistarmanna þessi svör 4. desember 2000 og gerði það athugasemdir 14. sama mánaðar. Þá leitaði Samkeppnisstofnun jafnframt nánari upplýsinga frá áfrýjanda, sem veitti þær 12. desember 2000. Loks voru athugasemdir Félags íslenskra hljómlistarmanna kynntar Hagkaupum og áfrýjanda, sem svöruðu þeim með bréfum 31. janúar og 15. febrúar 2001. Áfrýjandi gerði nýjan samning við Aðföng ehf. 30. mars 2001 og er efni hans tekið upp í heild í hinum áfrýjaða dómi. Í samningi þessum var geislaplötum skipt í átta flokka, sem voru nánar tiltekið plötur samkvæmt lista yfir þær þrjátíu vinsælustu, nýtt efni, safnplötur, íslenskar plötur, erlendar plötur, klassísk tónlist, barnaplötur og svonefndar betra- og kjaraverðsplötur. Ákveðið var að áfrýjandi myndi selja Hagkaupum og Bónus allar geislaplötur, sem seldar yrðu í verslununum, en þó með því skilyrði að þær hefðu „tillögurétt um efni sem boðið er upp á undir flokknum „Nýtt efni“ auk þess að hafa heimild til þess að ráðstafa allt að 20% af vöruúrvali þessa vöruflokks.“ Þá voru sérstök ákvæði um afslátt, sem skyldi vera ýmist 8% eða 10%, og um auglýsingar af hendi hvors um sig, sem hinn nyti góðs af. Í bréfi til samkeppnisstofnunar 7. maí 2001 var komið á framfæri kvörtun Japís ehf., sem varðaði síðastnefndan samning. Var þess meðal annars getið þar að Tónaflóð ehf., sem Japís ehf. hafi keypt í byrjun þess árs, hefði um sjö ára skeið annast dreifingu í verslanir Baugs hf. á geislaplötum á svokölluðu lágvöruverði og meðalverði, en áfrýjandi hefði á hinn bóginn um nokkurra ára skeið haft samning við síðastnefnt félag um sölu á geislaplötum, sem seldar væru fullu verði. Hefði áfrýjandi nú gert nýjan samning við félagið, sem fæli í sér einkarétt hans til að selja því geislaplötur. Samkeppnisstofnun kynnti Hagkaupum þessa kvörtun með bréfi 12. júní 2001, þar sem jafnframt var greint frá því að ákveðið hafi verið að taka hana til meðferðar í sama máli og fyrrgreinda kvörtun Félags íslenskra hljómlistarmanna. Hagkaup gerðu athugasemdir um þessa kvörtun 20. júní 2001 og létu jafnframt af hendi ýmis gögn varðandi hana. Þá var áfrýjanda 22. sama mánaðar gefinn kostur á að gera athugasemdir fyrir sitt leyti og Japís ehf. einnig veitt færi á að tjá sig um athugasemdir Hagkaupa. Áfrýjandi gerði ítarlega grein fyrir sjónarmiðum sínum í bréfi til samkeppnisstofnunar 9. júlí 2001 og afhenti með því upplýsingar um sölu á geislaplötum á tilteknu tímabili. Bréf þetta var sent Japís ehf. til umsagnar 29. ágúst 2001 og gerði félagið grein fyrir afstöðu sinni 25. september sama ár. Hagkaupum var 5. október 2001 gefinn kostur á að gera athugasemdir við síðastnefnt tilsvar Japís ehf. og óskaði samkeppnisstofnun um leið eftir því að fá upplýsingar um sölu á geislaplötum í verslunum Hagkaupa og Bónus, svo og afrit af öllum skjölum og tölvupóstsendingum varðandi viðskipti þeirra við áfrýjanda. Sama dag var áfrýjanda sent hliðstætt erindi, en þar var óskað eftir upplýsingum um heildarsölu á geislaplötum í verslunum hans sjálfs og um tíu stærstu kaupendur á slíku efni frá honum í heildsölu, auk afrita gagna um viðskipti hans við verslanir Baugs hf. Þessu svaraði áfrýjandi 18. október 2001 og Hagkaup 25. sama mánaðar. Samkeppnisstofnun tilkynnti áfrýjanda með bréfi 30. október 2001 að í málinu, sem hún hefði til meðferðar vegna fyrrgreindra kvartana Félags íslenskra hljómlistarmanna og Japís ehf., væri meðal annars haldið fram að áfrýjandi væri í markaðsráðandi stöðu í heildsölu og dreifingu á geislaplötum. Fælist meginþáttur málsins í kvörtunum um að áfrýjandi hafi misnotað þessa stöðu sína með samningi við Aðföng ehf. Teldi stofnunin að virtum gögnum málsins að áfrýjandi kynni að hafa brotið með þessu gegn 11. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993, sbr. 4. gr. laga nr. 107/2000, en til álita kæmi að beita gagnvart honum sektarákvæðum þeirra laga. Var áfrýjanda gefinn kostur á að tjá sig um þetta og jafnframt send skrá um gögn málsins, en tekið var fram að það yrði að þessu búnu lagt fyrir stefnda til ákvörðunar. Afrit af þessu bréfi og skránni voru samhliða þessu send Japís ehf., Hagkaupum og Félagi íslenskra hljómlistarmanna. Áfrýjandi gerði grein fyrir athugasemdum sínum 16. nóvember 2001 og krafðist þess um leið að fá í hendur afrit af öllum gögnum málsins, svo og að það yrði sérstaklega flutt, munnlega eða skriflega, fyrir stefnda. Samkeppnisstofnun varð ekki við þessum kröfum áfrýjanda, en leitaði á hinn bóginn enn upplýsinga hjá honum 27. nóvember 2001, sem veittar voru 29. sama mánaðar. Á fundi stefnda 4. desember 2001 var samþykkt samhljóða ákvörðun nr. 40/2001 um erindi Félags íslenskra hljómlistarmanna og Japís ehf. vegna samnings áfrýjanda og Aðfanga ehf. um sölu á geislaplötum. Í henni var ályktað að áfrýjandi hafi brotið gegn 11. gr. samkeppnislaga með samningnum við Aðföng ehf. 30. mars 2001 og var hann lýstur ógildur. Var áfrýjanda jafnframt gert að greiða sekt að fjárhæð 25.000.000 krónur. Ákvörðun þessari fylgdu ítarlegar forsendur, sem raktar eru að nokkru leyti í héraðsdómi. Áfrýjandi kærði hana til áfrýjunarnefndar samkeppnismála 1. janúar 2002. Í úrskurði nefndarinnar 13. febrúar sama ár var ákvörðun stefnda staðfest að öðru leyti en því að sekt áfrýjanda var lækkuð í 12.000.000 krónur. Áfrýjandi höfðaði mál þetta 11. júlí 2002 til að fá úrskurðinum hnekkt eða eftir atvikum breytt. II. Í bréfi samkeppnisstofnunar til áfrýjanda 30. október 2001 var sem fyrr segir greint frá því að hjá henni væri til meðferðar mál vegna kvartana Félags íslenskra hljómlistarmanna og Japís ehf., því væri haldið þar fram að áfrýjandi væri í markaðsráðandi stöðu í heildsölu og dreifingu á geislaplötum og lyti meginþáttur málsins að því hvort hann hafi misnotað þessa stöðu sína með samningnum við Aðföng ehf. 30. mars 2001. Þessu bréfi fylgdi skrá um öll gögn, sem lágu fyrir samkeppnisstofnun. Verður ekki annað ráðið af því, sem fram er komið í málinu, en að gögn samkvæmt þessari skrá, sem máli skiptu, hafi ýmist verið send áfrýjanda á fyrri stigum eða verið honum aðgengileg að því leyti, sem þau stöfuðu ekki frá honum sjálfum. Mátti áfrýjanda því vera nægilega ljóst hvað samkeppnisstofnun hafði gert til að rannsaka málið þegar honum var tilkynnt með umræddu bréfi að fyrirsjáanlega yrði málið að fram komnum frekari athugasemdum hans lagt fyrir stefnda til ákvörðunar. Í svari áfrýjanda 16. nóvember 2001 við bréfi þessu var í engu vikið að því að hann teldi rannsókn málsins áfátt eða upplýsingar skorta til þess að stefnda væri fært að ljúka því. Áfrýjandi hefur hvorki í málskoti til áfrýjunarnefndar samkeppnismála né við rekstur þessa máls fyrir dómi fært fram haldbær rök fyrir því að annmarkar hafi verið að þessu leyti á málsmeðferð stefnda. Verður því ekki fallist á með áfrýjanda að efni geti verið til að fella úr gildi úrskurð áfrýjunarnefndar samkeppnismála á þeirri forsendu að ákvæðum 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi ekki verið fylgt við meðferð málsins. Eins og greinir í héraðsdómi hefur áfrýjandi borið fyrir sig að brotinn hafi verið á honum andmælaréttur samkvæmt 13. gr. stjórnsýslulaga við málsmeðferð stefnda. Áfrýjandi hefur í engu borið brigður á að þessa réttar hans hafi verið gætt við meðferð málsins fyrir áfrýjunarnefnd samkeppnismála. Samkvæmt þessu og með vísan til dóms Hæstaréttar 30. október 2003 í máli nr. 37/2003 geta atriði, sem varða andmælarétt áfrýjanda á lægra stjórnsýslustigi, ekki varðað ógildingu úrskurðar áfrýjunarnefndarinnar. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að hafna öðrum málsástæðum áfrýjanda, sem reistar eru á því að annmarkar hafi verið á meðferð málsins fyrir samkeppnisyfirvöldum. III. Í ákvörðun stefnda 4. desember 2001 var lagt til grundvallar að málið varðaði heildsölu og dreifingu á geislaplötum til endurseljenda, en hvorki smásölu á þeim vörum né heildsölu á annars konar vörum, sem telja mætti staðgengdarvörur fyrir geislaplötur í skilningi 1. mgr. 4. gr. samkeppnislaga. Væri markaðssvæðið, sem miða yrði við, jafnframt bundið við Ísland. Þá var vísað til þess í ákvörðuninni að samkvæmt upplagseftirliti, sem gert hafi verið fyrir Samtök hljómplötuframleiðenda, hafi hlutdeild áfrýjanda í heildarsölu á þessum markaði á árinu 1999 numið 71,5% miðað við verðmæti og 66,7% miðað við eintakafjölda, en á árinu 2000 hafi samsvarandi hlutdeild hans verið 74,3% og 73,2%. Einnig var bent á að áfrýjandi hafi sjálfur tiltekið á heimasíðu sinni að hann hefði um „80% markaðshlutdeild á íslenska tónlistarmarkaðinum.“ Samkvæmt því var talið að áfrýjandi væri í markaðsráðandi stöðu á þessu sviði í skilningi síðastnefnds lagaákvæðis. Í úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála 13. febrúar 2002 var niðurstaða stefnda um þessi atriði staðfest. Verður fallist á með héraðsdómi að engin efni séu til að hnekkja henni. Í samningi áfrýjanda við Aðföng ehf. 30. mars 2001 var kveðið á um að hann sæi „um að selja Hagkaupi og Bónus allar geislaplötur sem seldar eru í verslunum þeirra.“ Frá þessu virðist hafa átt að vera sú undantekning að verslanirnar gætu leitað til annarra um kaup á fimmtungi af þeim geislaplötum, sem féllu undir vöruflokk með heitinu nýtt efni, en hann var sem fyrr segir einn af átta flokkum platna, sem um ræddi í samningnum. Ekki liggur fyrir hversu hátt hlutfall þessa eina vöruflokks var af heildarfjölda geislaplatna, sem boðnar voru til sölu í verslununum, en til þess má líta að samkvæmt málatilbúnaði áfrýjanda voru geislaplötur í flokki hinna þrjátíu vinsælustu, sem seldar voru í verslununum á þremur tilteknum vikum síðla árs 2001, á bilinu frá 49% til 73% af heildarsölu. Með því að áfrýjandi hefur ekki upplýst frekar hvert geti verið umfang áðurnefnds fimmtungs af geislaplötum, sem flokkaðar voru sem nýtt efni, eða hvernig þessi heimild kann í raun að hafa verið nýtt verður að leggja til grundvallar að sá hluti vörukaupa, sem verslununum virðist hafa verið frjálst að skipta við aðra um, hafi ekki sérstakt vægi við úrlausn málsins. Samkvæmt því verður að líta svo á að með samningnum hafi áfrýjandi að því leyti, sem máli skiptir, í raun fengið einkarétt til að selja verslununum allar geislaplötur, sem þar voru á boðstólum. Samningurinn, sem um ræðir í málinu, fól í sér að áfrýjandi hafði frjálsar hendur um að ákveða hvaða geislaplötur yrðu boðnar til sölu í verslunum Hagkaupa og Bónus, en þó með tveimur undantekningum. Annars vegar var þar kveðið á um það að verslanirnar hefðu „tillögurétt“ um val á geislaplötum, sem flokkaðar voru sem nýtt efni og féllu utan þess fimmtungs af þeirri vörutegund, sem áður var getið. Ekkert liggur fyrir af hendi áfrýjanda um hvort eða eftir atvikum hvernig verslanirnar kunna að hafa beitt þessu samningsákvæði. Er því ekki unnt að líta þannig á að það hafi svo að neinu skipti skert forræðið, sem áfrýjandi hafði samkvæmt framansögðu á framboði á geislaplötum í verslununum. Hins vegar var áfrýjandi bundinn af því að þar yrðu á hverjum tíma boðin til sölu eintök af þeim þrjátíu geislaplötum, sem reyndust mest seldar samkvæmt lista frá Samtökum hljómplötuframleiðenda. Óumdeilt er að þar geti hafa verið um að ræða innlendar geislaplötur, sem gefnar hafi verið út af öðrum en áfrýjanda, og erlendar, sem aðrir en hann hafi flutt inn. Í málinu liggja fyrir yfirlit yfir mest seldu geislaplöturnar hér landi á tveggja ára tímabili fyrir gerð samningsins milli áfrýjanda og Aðfanga ehf., annars vegar þrjátíu mest seldu innlendu plöturnar og hins vegar erlendar. Yfirlit þessi sýna mikla yfirburði áfrýjanda meðal íslenskra útgefenda og innflytjenda. Mestu skiptir þó í þessu sambandi að samkvæmt samningnum hafði áfrýjandi einkarétt gagnvart verslunum Hagkaupa og Bónus til heildsölu á vörum, sem hér áttu undir, frá öðrum útgefendum og innflytjendum hér á landi. Samkvæmt þessu veitti samningurinn áfrýjanda sérstaka aðstöðu gagnvart keppinautum sínum að því afmarkaða leyti, sem hann hafði ekki einn með hendi ákvörðun um hvaða geislaplötur yrðu boðnar til sölu í verslununum. Samkvæmt 1. gr. samkeppnislaga er það markmið þeirra að efla virka samkeppni í viðskiptum og vinna þar með að hagkvæmri nýtingu framleiðsluþátta þjóðfélagsins. Til að ná því markmiði er meðal annars í 11. gr. laganna lagt bann við því að fyrirtæki misnoti markaðsráðandi stöðu. Samkvæmt framansögðu telst áfrýjandi vera í slíkri stöðu við heildsölu og dreifingu á geislaplötum hér á landi. Með samningnum við Aðföng ehf. 30. mars 2001 útilokaði áfrýjandi nánast með öllu keppinauta sína frá því að eiga viðskipti sem heildsalar við verslanir Hagkaupa og Bónus, auk þess sem hann fékk verulegt forræði á því hvaða geislaplötur yrðu boðnar þar til sölu. Af gögnum málsins verður ekki séð nákvæmlega hver hlutdeild þessara verslana var á umræddum tíma í smásölu á geislaplötum, en fram er komið að á árinu 2000 virðist Baugur hf. hafa verið langstærsti einstaki kaupandi geisladiska í heildsölu frá áfrýjanda með 18,48% af heildarsölu hans. Að þessu öllu virtu verður að líta svo á að áfrýjandi hafi misnotað sér markaðsráðandi stöðu sína með gerð umrædds samnings við Aðföng ehf. og brotið með því gegn 11. gr. samkeppnislaga. IV. Samkvæmt 52. gr. samkeppnislaga leggur stefndi stjórnvaldssektir eftir nánar tilteknum reglum meðal annars á fyrirtæki, sem brjóta gegn bannákvæðum laganna, en slíka ákvörðun getur áfrýjunarnefnd samkeppnismála endurskoðað. Meðal þeirra bannákvæða samkeppnislaga, sem hér um ræðir, er 11. gr. þeirra. Verður ekki fallist á með áfrýjanda að bannreglan, sem þar er að finna, sé of óljós til að ákvörðun viðurlaga verði reist á henni. Í héraðsdómi er greint frá þeim röksemdum, sem áfrýjunarnefnd samkeppnismála færði fyrir ákvörðun sinni um fjárhæð stjórnvaldssektar á hendur áfrýjanda. Auk þeirra atriða, sem þar er getið, verður að líta til þess að áður en áfrýjandi gerði samninginn við Aðföng ehf. 30. mars 2001 var í gildi eldri samningur þeirra frá 23. febrúar 1999. Eins og ráðið verður af því, sem áður greinir um efni þess samnings, gekk hann skemur en yngri samningurinn að því er varðar aðstöðu áfrýjanda gagnvart keppinautum sínum til viðskipta við verslanir Hagkaupa og Bónus. Við gerð samningsins 30. mars 2001 var áfrýjanda fyllilega ljóst að eldri samningurinn væri til athugunar hjá samkeppnisstofnun vegna framkominnar kvörtunar um að hann væri andstæður samkeppnislögum. Eru engin efni til að fallast á kröfu hans um lækkun þeirrar sektar, sem áfrýjunarnefnd samkeppnismála ákvað í úrskurði sínum 13. febrúar 2002. Samkvæmt framansögðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Skífan hf., greiði stefnda, samkeppnisráði, 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var hinn 20. maí sl., að loknum munnlegum málflutningi, var höfðað fyrir dómþinginu af Skífunni hf., Lynghálsi 5, Reykjavík, á hendur samkeppnisráði, Rauðarárstíg 10, Reykjavík, með stefnu birtri 11. júlí 2002 og þingfestri 3. september. Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega, að úrskurður áfrýjunarnefndar samkeppnismála 13. febrúar 2001 í máli nr. 1/2002: Skífan hf. gegn samkeppnisráði, verði að öllu leyti felldur úr gildi að því leyti sem varðar Skífuna hf. Til vara er þess krafist að framangreindum úrskurði verði með dómi breytt og þá felld úr gildi ákvæði hans um staðfestingu á ákvörðun stefnda nr. 40/2001. Einnig er sú varakrafa gerð að ákvæði áðurnefnds úrskurðar áfrýjunarnefndar samkeppnismála nr. 1/2002 um að Skífan hf. skuli greiða stjórnvaldssekt að fjárhæð 12.000.000 króna verði fellt úr gildi að öllu leyti eða sektarfjárhæðin lækkuð verulega. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda, að skaðlausu, samkvæmt mati dómsins. Dómkröfur stefnda eru þær, að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og honum tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda, að skaðlausu. Gætt var ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála áður en dómur var kveðinn upp í málinu II Upphaf máls þessa má rekja til þess, að Samkeppnisstofnun barst erindi frá Félagi íslenskra hljómlistarmanna (FÍH), hinn 6. október 2000, þar sem því var haldið fram, að í gildi væri samningur milli Skífunnar hf. annars vegar og Hagkaupa/Nýkaupa/Baugs hf. hins vegar, um sölu á útgáfum stefnanda í verslunum fyrirtækjanna, sem brjóti í bága við samkeppnislög. Með bréfi dagsettu 8. nóvember 2000 var stefnanda tilkynnt um kvörtun FÍH, auk þess sem óskað var tiltekinna upplýsinga frá fyrirtækjunum. Svör stefnanda til stefnda bárust með tveimur ódagsettum bréfum fyrirtækisins og einu bréfi dagsettu 12. desember 2000. Í bréfunum er gerð grein fyrir almennu fyrirkomulagi á samningum stefnanda við sjálfstæða útgefendur, upplýsingar veittar um heildsölu verslana stefnanda í smásölu hljómplatna, auk afrita af gildandi samningum stefnanda við smásala um sölu á hljómplötum stefnanda. Einnig bárust stefnda umsagnir frá Hagkaup f.h. Baugs, dagsett 28. nóvember 2000. Framangreindar umsagnir voru sendar FÍH til athugasemda, með bréfi Samkeppnisstofnunar, dagsettu 4. desember 2000. Athugasemdir FÍH bárust með bréfi félagsins, dagsettu 14. desember 2000. Samkeppnisstofnun barst einnig erindi frá Japis ehf., dagsett 7. maí 2001, þar sem kvartað var undan samningi stefnanda við Aðföng, dagsettum 30. mars 2001, og hann jafnframt talinn samkeppnishamlandi. Stefnanda og Hagkaupum var sent erindi Japis til umsagnar og var stefnanda með bréfi, dagsettu 12. júní 2001, tilkynnt að þar sem erindi Japis ehf. tengdist fyrrgreindu erindi FÍH, m.a. varðandi umræddan samning, hefði stefndi ákveðið að sameina þessi mál. Umsagnir fyrirtækjanna bárust stefnda í júní og júlí 2001. Í umsögn stefnanda kemur fram að stefnandi og Baugur hafi gert með sér samning um sölu og dreifingu á tónlist í verslanir Baugs árið 1998. Fram til þess tíma hafi Japis annast sölu og dreifingu á tónlist í verslanir Hagkaupa, áður undir nafninu Tónaflóð. Tónaflóð hafi eingöngu selt eigin innflutning og eigin útgáfu í verslanir Baugs en ekkert keypt af Skífunni eða Spori. Þá segir í umsögninni að í núgildandi samningi stefnanda og Aðfanga, sem gerður hafi verið 30. mars 2001, felist sölusamningur, þar sem stefnandi skuldbindi sig til að selja Hagkaupum og Bónus allar geislaplötur sem seldar séu í verslununum. Gildistíminn sé skammur, en hann gildi aðeins til 31. mars 2003 og markmið hans sé að auka sölu á geislaplötum í verslunum Hagkaupa og Bónus með markvissara úrvali af geislaplötum. Af hálfu stefnanda er því haldið fram að samningurinn útiloki Japis á engan hátt frá sölu á geisladiskum í gegnum verslanir Baugs. Þá lagði stefnandi áherslu á, að samningurinn taki á mjög litlum hluta markaðarins. Sala á hljómdiskum til verslana Baugs sé mjög lítill hluti heildar- markaðarins, sem taki til allra verslana sem selji hljómdiska, auk netverslana, bæði innlendra og erlendra. Einnig barst stefnda umsögn Hagkaupa með bréfi, dagsettu 20. júlí 2001. Þessar umsagnir voru sendar Japis til athugasemda, með bréfi stefnda, dagsettu 29. ágúst 2001, og bárust athugasemdir frá Japis með bréfi, dagsettu 25. september 2001. Með bréfi, dagsettu 5. október 2001, var stefnanda og Hagkaupum gefinn kostur á að tjá sig um athugasemdir Japis, auk þess sem tiltekinna upplýsinga var óskað frá fyrirtækjunum, m.a. um heildarveltu í heildsölu og/eða smásölu. Svör fyrirtækjanna bárust stefnda með bréfum dagsettum 18. október 2001 og 25. október 2001. Í bréfi stefnanda er því sérstaklega ítrekað að skýrt sé kveðið á um það í samningnum að aðeins 80% af þeim hljómdiskum sem séu á boðstólum í verslunum Baugs séu ákveðin af Skífunni. Með bréfi stefnda, dagsettu 30. október 2001, til stefnanda, lýsti stefndi þeirri skoðun sinni, að samningur stefnanda og Aðfanga kynni að brjóta í bága við 11. gr. samkeppnislaga. Í bréfinu kom einnig fram, að til greina kæmi að sekta fyrirtækið vegna þessa brots og var stefnanda gefinn kostur á að tjá sig um skoðun stefnda, auk þess sem bréfinu fylgi listi yfir gögn í málinu. Með bréfi, dagsettu 16. nóvember 2001, bárust athugasemdir stefnanda til stefnda. Kemur þar fram, að stefnanda sé ekki kunnugt um að fyrirtækið sé markaðsráðandi og þó svo væri þá hefði stefnandi ekki nýtt sér stöðu sína á markaðnum. Þá gildi umdeildur samningur aðeins um tiltekna geisladiska. Lýsti stefnandi því, að hann teldi skilmála samningsins ekki vera ósanngjarna eða að samningurinn væri neytendum til tjóns eða veikti samkeppnisstöðu í sams konar viðskiptum. Í bréfinu er þess krafist að félagið fái í hendur öll gögn, sem lögð verði fyrir stefnda og að lögmanni félagsins verði heimilað að flytja málið skriflega eða munnlega fyrir stefnda, áður en ákvörðun verði tekin. Hinn 30. mars 2001 gerðu stefnandi og Aðföng með sér samning um sölu og dreifingu á tónlist, sem seld var í verslunum Aðfanga. Í samningi þessum skuldbatt stefnandi sig til að selja Hagkaupum og Bónus geislaplötur til að selja í verslunum þeirra síðarnefndu. Samningur þessi er svohljóðandi: „1. Markmið: Markmið samnings þessa er að auka sölu á geislaplötum í verslunum Hagkaups og Bónus. Samningsaðilar eru sammála um að söluaukningu verði ekki náð án þess að aðilar bjóði upp á markvissara úrval af geislaplötum en fram til þessa hefur verið gert. 2. Samningsumboð. Skífan sér um að selja Hagkaupi og Bónus allar geislaplötur sem seldar eru í verslunum þeirra. 3. Vöruúrval. a) Vöruúrval það sem boðið er uppá skal skilgreint í ákveðna flokka: (1) Topp 30, (skv. lista Samtaka Hljómplötuframleiðenda), (2) Nýtt efni, (3) Safnplötur, (4) Íslenskt, (5) Erlent, (6) Klassík, (7) Barnaplötur og (8) Betra- og Kjaraverðsplötur. b) Úrvalið tekur mið af takmörkuðu rými sem er í verslunum og því mikilvægt að það sé vel nýtt. Markmiðið er að þjóna viðskiptamönnum verslanna með góðu almennu en markvissu úrvali af annars vegar nýjum vinsælum geislaplötum og hins vegar geislaplötum sem hafa sannað sig sem góðir sölutitlar á lengri tíma og ná þannig hámörkun veltuhraða. c) Skífan sér um vöruúrval samanber a) lið hér að ofan og mun því stjórnað af sölu- og markaðsstjóra fyrirtækisins og framkvæmt af sölumönnum þess. Aðaltengiliður Hagkaups/Bónus hefur tillögurétt um efni sem boðið er upp á undir flokknum „Nýtt efni” auk þess að hafa heimild til þess að ráðstafa allt að 20% af vöruúrvali þessa vöruflokks. Einnig skal hann hafa samráð um markaðslegar áherslur og uppstillingar á hverjum tíma. 4. Framkvæmd Skífunnar. Aðaltengiliður Skífunnar skal vera markaðs- og sölustjóri og skal hann ábyrgur fyrir framkvæmd samningsins af hálfu félagsins. a) Skífan mun sjá til þess að allar geislaplötur sem boðið er upp á séu með þjófavörn. Skífan mun borga fyrir þennan þjófavarnabúnað, en fá endurgreiddan að loknu samningstímabilinu upprunalegu kaup Skífunnar á þjófavarnarhylkjum frá Baug að upphæð 600.000 kr. b) Sölumenn Skífunnar sjá um að setja geislaplöturnar í hillur og raða samkvæmt skilgreiningu flokka, sem viðeigandi er í hverri verslun fyrir sig. c) Skífan mun taka til baka allar þær plötur sem er skipt út úr rekkum eða seljast ekki. d) Skífan mun veita Baugi eftirfarandi afslátt af heildsöluverði: i) 10% afslátt af öllum geislaplötum sem útgefnar eru af Skífunni. ii) 10% afslátt af öllum geislaplötum sem dreift er af Skífunni, svo fremi sem dreifingarsamningar leyfi slíkt. iii) 8% afslátt af öllum geislaplötum sem keyptar eru af þriðja aðila, svo fremi sem veittur afsláttur til Skífunnar sé sá hinn sami. e) Framkvæmd Hagkaups/Bónus. Aðaltengiliður Hagkaupa og Bónus vegna framkvæmdar samningsins skal vera innkaupamaður harðvöru hjá Hagkaupum og innkaupastjóri hjá Bónus. a) Hagkaup mun leggja til 1.500.000 kr. á ári í auglýsingar sem skiptast þannig: Í Hagkaupsblaðið 1/3 úr síðu 6 sinnum á ári, heilar síður 3 sinnum á ári og auglýsingar fyrir geisladisk mánaðarins 12 sinnum á ári í Hagkaupsblaði. Hagkaup mun leggja til 300 þúsund á ári í auglýsingar í öðrum miðlum. b) Hagkaup og Bónus munu greiða hverja mánaðarúttekt fyrir 10. hvers mánaðar þar á eftir (mánuður + 10 dagar). 5. Gildistími Gildistími samnings þessa er frá 1. apríl 2001 til 31. mars 2003.” Á fundi samkeppnisráðs hinn 4. desember 2001 var tekin ákvörðun í máli þessu og er hún nr. 40/2001. Ákvörðunarorðin hljóða svo: „Skífan hefur brotið gegn 11. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993 með gerð samnings við Aðföng ehf. um sölu á hljómdiskum, dags. 30. mars 2001. Samningurinn er ógildur, sbr. 1. mgr. 49. gr. samkeppnislaga. Með heimild í 52. gr. samkeppnislaga skal Skífan hf. greiða stjórnvaldssekt að upphæð kr. tuttugu og fimm milljónir (25.000.000 kr.) Sektin skal greiðast ríkissjóði eigi síðar en þremur mánuðum eftir dagsetningu þessarar ákvörðunar.” Stefnandi kærði ákvörðunina til áfrýjunarnefndar samkeppnismála með kæru dagsettri 1. janúar 2002. Áfrýjunarnefndin kvað upp úrskurð sinn hinn 13. febrúar 2002. Úrskurðarorðið hljóðaði svo: „Ákvörðun samkeppnisráðs nr. 40/2001, dagsett 4. desember 2001, er staðfest að öðru leyti en því, að áfrýjandi greiði stjórnvaldssekt að fjárhæð 12.000.000 krónur.” Stefnandi undi ekki þessum úrskurði og höfðaði mál þetta með heimild í 56. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993. III Í úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála, sem hér er krafist ógildingar á, var ákvörðun stefnda tekin til endurskoðunar. Þykir því rétt að fjalla allítarlega um ákvörðun stefnda. Niðurstaða stefnda byggðist á að kanna hvort samningur sem stefnandi og Aðföng höfðu gert sín á milli, um sölu á hljómdiskum í verslunum Baugs, í ljósi markaðsstöðu stefnanda, takmarkaði samkeppni á markaði fyrir hljómdiska með þeim hætti að færi gegn samkeppnislögum. Verður hér þeim sjónarmiðum, sem stefndi lagði til grundvallar niðurstöðu sinni, lýst í stórum dráttum. Stefndi taldi nauðsynlegt að skilgreina markað þann, sem stefnendur störfuðu á af þeirri ástæðu, að til þess að fyrirtæki geti fallið undir 11. gr. samkeppnislaga, er bannar misnotkun eins eða fleiri fyrirtækja á markaðsráðandi stöðu, þarf það að vera markaðsráðandi. Ræðst beiting 11. gr. samkeppnislaga af styrk viðkomandi fyrirtækis á markaði. Stefndi skilgreinir vörumarkað þann, sem kemur við sögu í máli þessu þannig, að vörumarkaðurinn sé heildsala og dreifing á hljómdiskum en ekki væri staðganga, þ.e. þar sem vara sem kemur að fullu eða verulegu leyti í stað annarrar vöru eða þjónustu, á milli hljómdiska og annars afþreyingarefnis, eins og t.d. bóka og tölvuleikja. Landfræðilegi markaðurinn er Ísland, en fyrirtæki sem starfi við heildsöludreifingu á tónlist, sjái um dreifingu til landsins alls, en ekki í verulegum mæli út fyrir landsteinana. Stefndi kannaði styrk og markaðshlutdeild stefnanda. Notaðist stefndi þar við upplagseftirlit, sem fyrirtækið Price Waterhouse Coopers (PWC) hafði unnið fyrir Samtök hljómplötuframleiðenda á Íslandi. Samkvæmt þeim upplýsingum var hlutdeild stefnda í heildsölu tónlistar á hljómdiskum yfir 70%, hvort heldur miðað var við söluverðmæti eða eintakafjölda. Þá hafi stefndi, á heimasíðu sinni, lýst því yfir að fyrirtækið hefði 80% markaðshlutdeild á íslenska tónlistarmarkaðinum. Stefndi komst að þeirri niðurstöðu í úrskurði sínum, að stefndi hefði misnotað markaðsráðandi stöðu sína og þar með brotið gegn 11. gr. samkeppnislaga. Byggði stefndi niðurstöðu sína á því, að í umræddum samningi felist samkomulag um einkakaup í skilningi samkeppnislaga, þ.e. að stefndi sjái verslunum Baugs fyrir öllum eða verulegum hluta þeirra hljómdiska, sem verslanir Baugs selji. Þá komi fram í tölvupósti framkvæmdastjóra stefnda, frá 29. mars 2001, að um hefði verið að ræða einkasölu með undantekningu á 20% ráðstöfunarheimild í flokknum „Nýtt efni”, eins og í samningnum sé kveðið á um. Jafnframt kemst stefndi að þeirri niðurstöðu, að samkvæmt gögnum málsins hafi stefndi lagt mikla áherslu á það við gerð umrædds samnings, að samningurinn væri einkakaupasamningur eins og fram kæmi í tölvupóstssamskiptum fyrirtækjanna í febrúar og mars árið 2001. Einnig taldi stefndi að samkomulag fyrirtækjanna um einkakaup hefði verið náið tengt þeim afslætti sem í boði var og að stefndi hefði með öðrum orðum veitt afslátt til að knýja fram einkasölu til verslana Baugs, sbr. tölvupóst stefnda til Hagkaupa með breytingum Hagkaupa á samningnum, þ.s. segi : „Við getum ekki fallist á þetta. Við erum aðeins tilbúnir að samþykkja 10% afslátt og þetta mikla þjónustustig á þeirri forsendu að við sjáum um allt vöruúrvalið að teknu tilliti til 20% af nýju efni.” Samkvæmt gögnum málsins mætti einnig ráða, að umræddur samningur hefði sérstaklega verið til þess gerður að útiloka keppinauta frá umræddum markaði. Komi þetta m.a. fram í tölvupósti stefnda til Hagkaupa, dagsettum 28. mars 2001, en þar segi: „Þið hafið breytt samningnum efnislega á þann hátt að Skífan hefur ekki lengur með alla sölu að gera í búðum ykkar. Með því að setja inn einhverja klásúlu með markmiðum samnings þá verður um endalausa togstreitu að ræða um hvað vöruúrvalið á að vera. Þetta opnar leið fyrir t.d. Japis og fleiri vörur frá öðrum útgefendum. Við töldum okkur hafa tekið á þessu með að þið réðuð 20% af nýju efni en ekki að allt sé galopið hvað varðar vöruúrvalið.” Stefndi taldi, með vísan til framangreindrar umfjöllunar, að umræddur samningur fæli í sér misnotkun stefnda á markaðsráðandi stöðu sinni og væri brot á 11. gr. samkeppnislaga. Að því virtu gerði stefndi stefnanda að greiða stjórnvaldssekt. Við ákvörðun sektar var við það miðað, að stefndi hefði í raun haft ásetning til þess að halda Japis og öðrum keppinautum frá viðskiptum við Hagkaup og hafi stefnda mátt vera það ljóst, sem markaðsráðandi fyrirtæki, að umrædd hegðun væri til þess fallin að hafa skaðleg áhrif á samkeppni og brjóta gegn ákvæðum samkeppnislaga. Þá hafi umræddur samningur haft þau áhrif, að takmarka að verulegu leyti möguleika keppinauta stefnda til að eiga viðskipti við verslanir Baugs í tiltekinn tíma. Þá hafi samningurinn einnig haft þau áhrif að viðhalda eða styrkja markaðsráðandi stöðu stefnda með því að halda keppinautunum frá markaðinum og skaðað viðskiptahagsmuni keppinautanna. Þá leit stefndi einnig til þess, að samningurinn hafi í raun varað í tiltölulega skamman tíma. Sektarfjárhæðin var studd þeim rökum, að stefnandi væri stærsta fyrirtækið á markaðnum og velta þess á þeim markaði á árinu 2000 hefði verið 705 milljónir króna, en heildarvelta fyrirtækisins sama ár hefði verið 1.679 milljónir króna. Stefndi sé í eigu Norðurljósa, en velta þess fyrirtækis á árinu 2000 hefði verið 4.781 milljónir króna. IV Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því, að svo miklir annmarkar hafi verið á málsmeðferð samkeppnisyfirvalda við rannsókn og úrvinnslu á málinu, að fella beri úrskurð áfrýjunarnefndar úr gildi. Telur stefnandi að samkeppnisyfirvöld hafi við meðferð málsins brotið gegn góðum stjórnsýsluháttum og mörgum ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Einnig telur stefnandi, að mat áfrýjunarnefndar samkeppnismála á ýmsum sönnunargögnum í málinu sé augljóslega rangt og lagatúlkun röng. Byggir stefnandi á því, að samkeppnisyfirvöld hafi brotið gróflega gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við meðferð málsins, þar sem þau hafi ekki séð til þess, að málið væri nægjanlega upplýst áður en ákvörðun hafi verið tekin, sem leitt hafi til rangrar niðurstöðu um ávirðingar á stefnanda. Stefnandi heldur því fram, að málið hafi ekki verið rannsakað hlutlægt af hálfu samkeppnisyfirvalda, áður en ákvörðun hafi verið tekin. Samkeppnisyfirvöld virðist fallast á fullyrðingar Japis ehf. og FÍH, m.a. um markaðshlutdeild og fjölda útgefinna hljómdiska af einyrkjum árin 1998 og 1999, án þess að þær fullyrðingar séu rökstuddar. Þá verði ekki séð, að skýringar félagsins um þau atriði sem stofnunin hafi haft til athugunar hafi nema að mjög litlu leyti verið kannaðar. Hinn 12. júní 2001 hafi Samkeppnisstofnun tilkynnt stefnanda, að FÍH-málið hefði verið sameinað erindi Japis hf., sem beindist að stefnanda. Hafi samkeppnisyfirvöld fullyrt, að bæði erindin hafi varðað áðurgreindan samning stefnanda og Aðfanga hf., sem sé rangt, enda hafi erindi FÍH komið fram í október 2000, áður en samningurinn hafi verið gerður. Þá sé ekki hægt að sjá það af bréfi Japis hf. hvort kvartanir þess snúist að smásölu eða heildsölu eingöngu. Stefnandi telur einnig að vanræksla samkeppnisyfirvalda á að athuga markaðshlutdeild stefnanda hér á landi, hafi leitt til rangrar niðurstöðu í málinu. Stefnandi byggir og á því, að brotið hafi verið gegn andmælarétti hans við meðferð málsins hjá samkeppnisyfirvöldum, áður en ákvörðun var tekin í málinu. Stefnanda hafi t.d. með bréfi, dagsettu 30. október 2001, verið kynntur listi yfir þau gögn, sem samkeppnisstofnun hafi aflað vegna kvartana FÍH og Japis ehf. Hins vegar hafi gögnin ekki verið afhent. Stefnandi kveðst hafa krafist þess að fá í hendur öll gögn, sem lögð yrðu fyrir samkeppnisráð og að lögmanni stefnanda yrði heimilað að flytja málið skriflega eða munnlega fyrir samkeppnisráði, áður en ráðið tæki ákvörðun í því. Umbeðin gögn hafi hins vegar aldrei borist stefnanda og honum hafi ekki verið heimilaður málflutningur fyrir ráðinu, þar sem fyrir ráðinu lægju þegar fjórar umsagnir stefnanda varðandi málið. Stefnandi telur að þetta sé rangt og að engin umsögn, er varðaði álitaefnið, og ráðið hafi haft til úrlausnar, samkvæmt bréfi Samkeppnisstofnunar frá 30. október 2001, hafi legið fyrir ráðinu. Með því að kynna stefnanda ekki öll gögn málsins, þegar Samkeppnisstofnun hafði komist að niðurstöðu um hvert efni kvörtunar FÍH og Japis ehf. væri, eftir nærri eins árs rannsókn, og með því að synja stefnanda um að tjá sig um málið, hafi samkeppnisyfirvöld brotið gegn andmælarétti stefnanda, samkvæmt 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og rannsóknarskyldu samkvæmt 10. gr. sömu laga. Stefnandi byggir einnig á því, að brotið hafi verið gegn 11. gr. stjórnsýslulaga við meðferð málsins fyrir samkeppnisráði. Telur stefnandi, að samkeppnisráð hafi ekki tekið sjálfstæða ákvörðun í málinu heldur hafi ráðið virkað nánast eins og afgreiðslustofnun fyrir skoðanir einstakra starfsmanna Samkeppnisstofnunar, sem fjölmennt hafi á fundi ráðsins, og flutt þar málið gegn stefnanda án þess að nokkur fulltrúi hans fengi að vera þar viðstaddur. Hvorki í fundargerðunum né ákvörðuninni sjálfri komi fram á hvaða gögnum hún sé byggð eða hvaða gögn hafi legið fyrir samkeppnisráði, þegar ákvörðun hafi verið tekin, og sé það galli á málsmeðferðinni. Einnig virðist vera sem samkeppnisráð hafi ekki alltaf verið skipað sömu mönnum við meðferð málsins, því að enginn nefndarmanna virðist hafa tekið þátt í meðferð málsins á öllum fundum. Þessi annmarki á málsmeðferðinni sé sérlega alvarlegur sökum þess að nefndarmenn í samkeppnisráði undirbúi ekki sjálfir fundi ráðsins heldur sjái Samkeppnisstofnun um allan undirbúning þeirra. Hins vegar hafi oft a.m.k. þrír af yfirmönnum Samkeppnisstofnunar verið á fundum samkeppnisráðs er það fjallaði um málið, m.a. þegar endanleg ákvörðun var tekin. Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993, eigi forstjóri eða staðgengill hans að sitja fundi samkeppnisráðs með málfrelsi og tillögurétt. Samkvæmt því hafi aðeins einn starfsmaður rétt til að sitja fundi samkeppnisráðs. Samkeppnisráð sé stjórnsýslunefnd í skilningi VIII. kafla stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Ljóst sé af 1. mgr. 2. gr. þeirra laga, að stjórnsýslulögin gildi um málsmeðferðina samkvæmt samkeppnislögum. Stefnandi heldur því fram að ákvæði 2. mgr. 8. gr. samkeppnislaga um viðverurétt, málfrelsi og tillögurétt stjórnenda Samkeppnisstofnunar á fundum samkeppnisráðs séu ósamþýðanleg jafnræðisreglu stjórnsýslulaganna og öðrum meginreglum stjórnsýsluréttarins. Eftir gildistöku stjórnsýslulaganna sé seta fulltrúa Samkeppnisstofnunar á fundum samkeppnisráðs því aðeins heimil, að gagnaðila sé einnig gert kleift að sitja viðkomandi fundi meðan mál hans sé til meðferðar. Samkeppnisráð hafi líka brotið gegn þessu ákvæði með því að heimila öðrum starfsmönnum Samkeppnisstofnunar þátttöku í umræddum fundum, þar sem skýra verði þröngri lögskýringu öll lagaákvæði sem víki frá viðurkenndum jafnræðissjónarmiðum varðandi málsmeðferð fyrir stjórnsýslunefndum og stjórnvöldum. Fjórir af starfsmönnum Samkeppnisstofnunar hafi setið fundi samkeppnisráðs, þar sem málið hafi verið til meðferðar og ákvörðunar. Þeirra á meðal hafi verið forstjóri stofnunarinnar, þannig að ljóst sé að enginn hinna hafi verið þar sem staðgengill hans. Stefnandi heldur því fram, að ljóst sé af gögnum málsins að yfirlögfræðingur Samkeppnisstofnunar, eða aðrir lögfræðingar sem starfi undir hans stjórn, hafi samið texta hinnar kærðu ákvörðunar, sem sé brot á 8. gr. samkeppnislaga. Af því leiði að verulegur annmarki sé á málsmeðferðinni. Stefnandi telur, að ákvörðun samkeppnisráðs nr. 40/2001 sé ekki nema að nafninu til ákvörðun þess stjórnvalds vegna stórfelldra annmarka á stjórnsýslu við meðferð málsins. Samkeppnisráð sé, samkvæmt samkeppnislögum, sjálfstætt stjórnvald, sem ætlað sé að taka sjálfstæðar ákvarðanir á grundvelli gagna sem lögð séu fyrir ráðið. Fundagerðir funda samkeppnisráðs, þar sem fjallað sé um þetta mál, beri þess glöggt vitni að ráðið hafi ekki tekið sjálfstæða ákvörðun í máli stefnanda. Fundagerðir séu og fáorðar um efnið og afstöðu einstakra ráðsmanna til máls stefnanda sé í engu getið. Hvergi komi fram á hvaða gögnum ákvörðunin hafi verið byggð eða hvaða gögn hafi legið fyrir ráðinu þegar ákvörðunin var tekin. Gögn hafi ekki verið merkt um framlagningu og því engin vissa fyrir því að nefndarmenn hafi kynnt sér eða séð nema hluta þeirra gagna, sem með réttu lagi hefðu átt að liggja til grundvallar niðurstöðu málsins. Engar upplýsingar sé að finna um það í gögnum málsins, með hvaða hætti fundir þessir hafi verið undirbúnir, hvaða gögn nefndarmenn hafi fengið til skoðunar fyrir fundi eða hvernig málið hafi verið lagt fyrir þá að öðru leyti. Ákvörðun stefnda beri ekki með sér að sjónarmið eða skýringar stefnanda á málstað sínum hafi nokkuð verið kynnt eða þau komið til skoðunar á fundum ráðsins við meðferð málsins. Ekki sé með neinum hætti gerð grein fyrir þeim athugasemdum í ákvörðun ráðsins og því síður leyst úr þeim við samningu ákvörðunar í málinu. Vegna þessa sé ákvörðun samkeppnisráðs ekki nema að nafninu til ákvörðun þess stjórnvalds. Fyrri varakröfu sína byggir stefnandi á því, að ósannað sé að samningur Aðfanga við stefnanda, dagsettur 30. mars 2001, feli í sér brot á 11. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993, með síðari breytingum, á þann hátt sem stefnanda sé gefið að sök í úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Byggir stefnandi á sömu málsástæðum og hann byggði á fyrir áfrýjunarnefndinni. Byggir stefnandi á því, að samningurinn hamli ekki samkeppni í sölu á geisladiskum í stórmörkuðum. Aðföngum hafi verið heimilt að ráðstafa allt að 20% af hilluplássi auk þess sem stefnanda hafi verið skylt að hafa á boðstólnum alla þá geisladiska sem næðu inn á „topp 30” listann, sem skráður hafi verið af óháðum aðilum, hvort sem þeir diskar hafi verið gefnir út eða fluttir inn af stefnanda eða öðrum. Flokkurinn „topp 30”, sem stefnandi nefnir svo, hafi verið allt að helmingur af sölu hljómplatna í verslunum Aðfanga. Samningurinn hafi fyrst og fremst verið þjónustusamningur, því þar sé skilgreint hvaða geisladiska Aðföng hafi viljað hafa á boðstólnum í verslunum sínum og hins vegar hvaða þjónustu fyrirtækið vildi fá frá stefnanda. Þá bendir stefnandi á að fjölmörg fyrirtæki, m.a. innan ríkja Evrópusambandsins og EFTA, sem fáist við sams konar viðskipti, hafi haft fullt frelsi til að eiga bein viðskipti við íslenska smásala hljómdiska, m.a. Aðföng. Ekki sé komin fram full sönnun þess að samningur stefnanda við Aðföng hafi hamlað samkeppni á umræddum markaði né heldur að samningurinn hafi verið til þess fallinn að hamla samkeppni á markaðnum. Hvorki FÍH, Japis né samkeppnisyfirvöld hafi sýnt fram á að stefnandi, sem heildsali geisladiska til Aðfanga, hafi brotið gegn ákvæðum samkeppnislaga og útilokað viðskipti með geisladiska samkeppnisaðila í þeim verslunum, sem Aðkaup sjái um innkaup fyrir. Þá hafi heldur ekki verið sannað eða leiddar líkur að því að samningur stefnanda við Aðföng hafi orðið til að skerða tekjur þessara aðila af vörusölu til stórmarkaða. Stefnandi verði því ekki sakaður um að hafa misnotað markaðsráðandi stöðu sína á heildsölumarkaði fyrir geisladiska hér á landi, teljist félagið á annað borð hafa slíka stöðu. Þá hafi heldur ekki verið sannað að stefnandi hafi haft markaðsráðandi stöðu og telur stefnandi að markaðinn skuli m.a. skilgreina með hliðsjón af alþjóðlegu viðskiptaumhverfi, sem stefnandi starfi í. Stefndi, sem bæði hafi rannsóknarskyldu og fari með ákvörðunarvald í málinu, verði að sjá til þess að málið sé rannsakað með þeim hætti að einnig sé horft til þess, sem kunni að vera stefnanda í hag. Hafi stefnda, við rannsókn málsins, borið að láta fara fram nákvæma skoðun á viðskiptaumhverfi því sem stefnandi starfi í og ekki megi líta fram hjá því að íslenski markaðurinn sé hluti af evrópska efnahagssvæðinu. Síðari varakröfu sína, um að sekt, sem stefnanda var gerð með úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála, verði felld niður eða lækkuð verulega, byggir stefnandi á því að sektarfjárhæðin sé úr hófi og í engu samræmi við viðurlagaákvarðanir dómstóla, ef undan séu skilin viðurlög við brotum gegn skattalögum. Sé horft til hámarksviðurlaga samkvæmt 52. gr. samkeppnislaga, eins og það ákvæði hafi verið fyrir lagabreytinguna í desember 2000, megi ljóst vera að fjárhæð sektarinnar sé fjarri öllu lagi. Stefnandi telur augljóst, að ákvarða beri sektarfjárhæð þannig, að hún hæfi því broti sem sannað sé. Hvorki sé því haldið fram né sannað í málinu, að stefnandi hafi haft hagnað af þeirri háttsemi, sem sektað sé fyrir og ósannað sé, að brotið, sem sektað sé fyrir, hafi leitt til tjóns. Einnig heldur stefnandi því fram, að við ákvörðun sektar beri að líta til þess, að meðferð málsins hjá samkeppnisyfirvöldum hafi tekið afar langan tíma og í raun hafi verið brotið gegn málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga. Hins vegar hafi áfrýjunar-nefndin algerlega litið fram hjá þessu atriði í úrskurði sínum. Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. V Stefndi byggir kröfur sínar á því, að mál stefnanda hafi verið rannsakað og upplýst á fullnægjandi hátt af samkeppnisyfirvöldum. Rannsóknin hafi verið hefðbundin og eðlileg og á engan hallað, en í ákvörðun samkeppnisráðs sé gerð rækileg grein fyrir röksemdum stefnanda í málinu. Skilgreining stefnda á markaði, bæði vöru- og landfræðimarkaði, sé í samræmi við hefðbundnar fræðilegar skilgreiningar í samkeppnisrétti og studd gögnum. Til þess að unnt sé að taka tillit til hugsanlegrar erlendrar samkeppni, eins og stefnandi vilji, þurfi viðskipti við erlenda aðila í heildsölu og dreifingu að vera umtalsverð til að hægt sé að víkka markaðsskilgreininguna, sem því nemi. Hins vegar sé ekkert fram komið í málinu, sem bendi til að þannig hátti til í þessu tilviki. Stefndi mótmælir því, að brotið hafi verið gegn andmælarétti stefnanda við meðferð málsins. Stefnandi hafi á öllum stigum málsins fengið sendar þær athugasemdir, sem „kvartendur” í málinu hafi gert, bæði upphaflegar kvartanir þeirra og athugasemdir þeirra við málflutningi stefnanda. Þá hafi stefnandi fengið sendan sérstakan lista yfir gögn málsins með bréfi stefnda, dagsettu 30. október 2001. Þar sé rækilega útlistað um hvað málið snúist, að mati stefnda, og hafi öll þessi gögn áður verið send stefnanda. Hafi stefnandi og, hvenær sem var, getað kallað eftir tilteknum gögnum, en það hafi hann ekki gert. Þá hafi stefnandi sent stefnda athugasemdir eftir að málsgrundvöllur hafði verið skýrður, hinn 16. nóvember 2001. Einnig hafi stefnandi getað tjáð sig um öll gögnin fyrir áfrýjunarnefnd samkeppnismála við munnlegan málflutning fyrir nefndinni. Stefnandi hafi ekki bent á neitt gagn, sem hann hafi ekki haft undir höndum og þýðingu hafi haft fyrir niðurstöðu málsins. Stefndi mótmælir því, að brotið hafi verið gegn andmælarétti stefnanda með því að heimila honum ekki að flytja mál sitt munnlega fyrir samkeppnisráði. Meginreglan sé sú, að málsmeðferð fyrir ráðinu sé skrifleg og hafi stefnandi gert þar grein fyrir máli sínu í fjórum skriflegum greinargerðum. Stefndi mótmælir því, að brotið hafi verið gegn 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, við meðferð málsins fyrir samkeppnisráði. Í ákvörðun samkeppnisráðs sé lýst þeim athugasemdum, sem stefnandi hafi sett fram undir rekstri málsins. Samkeppnisstofnun sé ekki gagnaðili stefnanda, eins og stefnandi virðist líta á, heldur fari Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð með stjórnsýslu í samkeppnismálum á neðra stjórnsýslustigi og hafi samkeppnisráð verið löglega skipað á öllum fundum, þar sem fjallað hafi verið um mál stefnanda. Stefndi telur ákvæði 2. mgr. 8. gr. samkeppnislaga ekki banna það, að samkeppnisráð kalli á sinn fund hvern þann starfsmann Samkeppnisstofnunar, sem það vilji að komi á þess fund. Um eitt og sama stjórnvald sé að ræða. Starfsmenn Samkeppnisstofnunar hafi sérþekkingu á samkeppnisrétti og undirbúi mál fyrir samkeppnisráð. Þá tryggi samkeppnislög þeim, er sæta þarf íþyngjandi ákvörðun á neðra stjórnsýslustigi, málskotsrétt til efra stjórnsýslustigs, þar sem málið sé endurskoðað í heild, bæði form- og efnishlið þess. Stefndi byggir á því, að stefnandi hafi misnotað ráðandi aðstöðu sína á markaði fyrir heildsölu- og dreifingu á geisladiskum hér á landi með samningsgerð við Aðföng, innkaupafyrirtæki Baugs hf., sem hafi í raun, að stærstum hluta, útilokað aðra heildsölu- og dreifingaraðila frá viðskiptum við þennan þýðingarmesta smásala geisladiska. Samningur stefnanda við Aðföng hafi tryggt honum einkarétt til að selja Aðföngum geisladiska, sem ætlaðir hafi verið til smásölu í verslunum Baugs, fyrir utan það, að Aðföng hafi haft heimild til að kaupa sjálf frá öðrum en stefnanda 20% af framboðnum diskum í einum efnisflokki af átta, þ.e. „nýtt efni”. Skipti hér engu máli hvort Skífan hafi verið útgefandi þeirra hljómdiska, sem seldir hafi verið til Aðfanga eða ekki. Málið snúist ekki um markað fyrir útgáfu á tónlist heldur heildsölu og dreifingu á geisladiskum. Þess vegna skipti ekki máli hvort Skífan hafi selt Aðföngum, í krafti einkaréttar síns, geisladiska, sem Skífan hafi gefið út, eða einhverjir aðrir. Samningurinn hafi veitt stefnanda einkarétt, sama gagnvart hverjum hann hafi átt að gilda. Málið snúist um, hvort það hafi raskað samkeppni á markaði fyrir heildsölu og dreifingu geisladiska að stefnandi, sem ráðandi aðili á þeim markaði, hafi samið um einkarétt við Aðföng á heildsölu og dreifingu geisladiska í verslanir Baugs hf., en ekki hvort hann hafi gert það í reynd. Sú niðurstaða stefnda, að samningur stefnanda við Aðföng feli í sér misnotkun á markaðsráðandi stöðu stefnanda, byggi á því, að samningurinn sé augljóslega til þess fallinn að raska samkeppni á markaði fyrir heildsölu og dreifingu hljómdiska. Eins og rakið sé í ákvörðun samkeppnisráðs séu verslanir Baugs, sem samningurinn hafi tekið til, mjög stór kaupandi geisladiska af heildsölu- og dreifingaraðilum þeirrar vöru. Einkaréttur markaðsráðandi fyrirtækis á viðskiptum við svo stóran smásala sé til þess fallinn að veikja verulega stöðu annarra keppinauta á markaðinum og draga enn frekar úr þeirri samkeppni sem ríki á markaðnum eða geti þar ríkt. Stefndi mótmælir því, að það hafi þýðingu fyrir málið, að stefnandi hafi, í nóvember 2001, áður en ákvörðun samkeppnisráðs hafi legið fyrir, tekið til sölu geisladiska frá Eddu miðlun og útgáfu hf., sem þó hafi ekki verið skylt að gera samkvæmt efni samnings stefnanda og Aðfanga. Þessi viðskipti hafi átt sér stað þegar rannsókn málsins hafi u.þ.b. verið að ljúka og geti ekki breytt því, að stefnandi hafi haft einkarétt samkvæmt samningnum. Það sé fyrst og fremst það samningsákvæði sem feli í sér misnotkun á markaðsráðandi stöðu. Stefndi mótmælir því og, að nokkra þýðingu hafi fyrir niðurstöðu málsins, að stefnandi hafi ekki átt frumkvæðið að gerð samningsins. Stefndi telur að gögn málsins sýni það, að stefnandi hafi sótt það fast að fá þann einkarétt, sem hann hafi fengið með samningnum, og hafi það sérstaklega verið gert til að halda Japis og öðrum keppinautum stefnanda frá viðskiptum við Aðföng. Stefndi mótmælir því, að misnotkun á markaðsráðandi stöðu geti einungis talist fólgin í þeirri háttsemi, sem lýst sé í 11. gr. samkeppnislaga. Bendir stefndi á, að samkvæmt 11. gr. samkeppnislaga sé misnotkun markaðsráðandi fyrirtækis bönnuð. Í 2. mgr. ákvæðisins sé nefnt í dæmaskyni í hverju slík hegðun geti falist, en ekki sé þar um tæmandi talningu að ræða, svo sem ráða megi af ákvæðinu sjálfu og ummælum í greinargerð með frumvarpi til laga nr. 107/2000, sem breytti samkeppnislögum, þ. á m. 11. gr. þeirra. Stefndi byggir sýknukröfu af seinni varakröfu stefnanda á því, að brot stefnanda á 11. gr. samkeppnislaga sé alvarlegt og til þess fallið að raska samkeppni verulega á hinum skilgreinda markaði. Stjórnvaldssekt á hendur markaðsráðandi fyrirtæki, vegna misnotkunar þess á þeirri stöðu, verði að hafa varnaðaráhrif til að tilgangur og markmið samkeppnislaga, um verndun virkrar samkeppni nái fram að ganga. Stefndi telur að alvarleiki eða eðli brots skipti mestu við mat á fjárhæð sektar. Að mati samkeppnisráðs hafi ekki verið til staðar nein sérstök atvik, sem leiða hafi átt til hækkunar eða lækkunar á þeirri fjárhæð, sem hæfði broti því sem stefnandi hafi orðið uppvís að. Þá beri og að líta til fjárhagslegrar stöðu markaðsráðandi fyrirtækis við mat á því hvaða sektarfjárhæð sé líkleg til að hafa hæfileg varnaðaráhrif. Engin efni séu því til að lækka sektarfjárhæðina hvað þá að fella hana niður. Mótmælir stefndi því að fjárhæð sektarinnar sé í andstöðu við meðalhófssjónarmið stjórnsýsluréttar. Stefndi bendir á, að afar erfitt sé að meta fjárhagslegan skaða, sem ólögmæt takmörkun á samkeppni hafi, bæði hagnað hins brotlega fyrirtækis og skaða keppinautanna eða hagsmuni neytenda. Þess vegna taki fjárhæð sektar fyrst og fremst mið af almennum hagsmunum, sem samkeppnisyfirvöldum sé falið að vernda. Einnig mótmælir stefndi því, að málsmeðferðartími fyrir samkeppnisyfirvöldum eigi að hafa áhrif á fjárhæð sektar. Kröfu um málskostnað byggir stefndi á XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. VI Í máli þessu er deilt um ákvörðun, sem stefndi tók hinn 4. desember 2001, en þeirri ákvörðun var skotið til áfrýjunarnefndar samkeppnismála, sem staðfesti ákvörðunina, að öðru leyti en því, að stjórnvaldssekt var lækkuð, hinn 13. febrúar 2002. Í 56. gr. samkeppnislaga segir, að aðili, sem ekki vill una úrskurði áfrýjunarnefndar, geti höfðað mál til ógildingar hans, fyrir dómstólunum. Lítur dómurinn svo á, að tilgreint lagaákvæði, lúti ekki aðeins að ógildingu úrskurðar áfrýjunarnefndar, heldur nái heimild dómstóla til endurskoðunar á öllum atriðum, sem áfrýjunarnefndin hefur tekið afstöðu til og snýr að beitingu laga og lagatúlkunar. Í greinargerð með frumvarpi til samkeppnislaga segir m.a. svo um 56. gr.: Um meðferð dómstóla á ákvörðunum áfrýjunarnefndar er það að segja að þeir geta að sjálfsögðu úrskurðað um öll atriði er lúta að lögmæti ákvarðana. Að því er varðar réttmæti ákvarðana áfrýjunarnefndar eða meðferð lögleyfðs valds verða dómstólar að skera úr um hversu langt þeir telja úrskurðarvald sitt ná í þeim efnum en það kann að reynast mismunandi eftir tegund og eðli ákvörðunar. Það er álit dómsins, að endurskoðunarheimild hans gagnvart samkeppnisyfirvöldum, þar með taldri áfrýjunarnefnd, nái til allra þeirra þátta, sem tekist er á um í þessu máli, sbr. 61. gr. stjórnskipunarlaga nr. 33/1944. Á ofangreindum forsendum verður tekin afstaða til úrskurðar áfrýjunarnefndar. Kröfugerð stefnanda lýtur í fyrsta lagi að því, að ógilda beri úrskurð áfrýjunarnefndar á grundvelli ólögmætra aðferða við meðferð málsins fyrir samkeppnisráði. Formreglna stjórnsýslulaga nr. 37/1993, hafi ekki verið gætt. Stefndi byggir á því, að verkefni dómsins felist í því einu að endurmeta úrskurð áfrýjunarnefndarinnar. Ekkert þeirra meintu brota stefnda á formreglum stjórnsýslulaga eigi við meðferð málsins fyrir áfrýjunarnefnd. Því séu þau ekki til úrlausnar hér fyrir dómi. Dómurinn hafnar þeirri málsástæðu stefnda, að almennt sé unnt að bæta úr annmarka við meðferð máls á neðra stjórnsýslustigi við meðferð þess hjá því sem æðra er sett. Eftirlitshlutverk æðra setts stjórnvalds felst í endurmati á störfum þess, sem undir það heyra að lögum. Endurmatið skal yfirleitt miðast við álitaefnið, eins og það var lagt fyrir hið lægra setta stjórnvald. Dómurinn telur því, að undir hann heyri endurmat á störfum samkeppnisyfirvalda frá því þau hófu afskipti af máli því, sem hér er til úrlausnar. Stefnandi byggir á því, að ógilda beri úrskurð áfrýjunarnefndar á þeirri forsendu, að samkeppnisráð hafi brotið gegn lögbundinni rannsóknarskyldu sinni samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Málið hafi ekki verið rannsakað hlutlægt af samkeppnisyfirvöldum og samkeppnisyfirvöld hafi lagt til grundvallar fullyrðingar Japis og FÍH, m.a. um markaðshlutdeild. Samkeppnisyfirvöld hafi fullyrt að bæði erindi FÍH og Japis hafi varðað umræddan samning stefnanda og Aðfanga, sem sé rangt, enda hafi erindi FÍH komið fram í október 2000, áður en samningurinn hafi verið gerður. Kvörtun FÍH og Japis hafi því ranglega verið sameinaðar. Áfrýjunarnefnd samkeppnismála hafnaði þeirri málsástæðu stefnanda að umrædd málsmeðferð hefði verið ólögmæt. Hafi stefnanda í síðasta lagi, með bréfi Samkeppnisstofnunar, dagsettu 30. október 2001, átt að vera ljóst hvað samkeppnisyfirvöld hygðust fyrir. Er fallist á þessa niðurstöðu áfrýjunarnefndarinnar í þessu tilliti, enda mátti stefnanda þá vera ljóst, að stefndi teldi stefnanda vera í ráðandi stöðu á markaði fyrir heildsölu og dreifingu á hljómdiskum og að með samningi sínum við Aðföng um sölu hljómdiska í verslanir Baugs hafi stefnandi misnotað stöðu sína. Jafnframt var stefnanda þá sendur listi yfir gögn sem málið varðaði. Stefnandi byggir á því, að ógilda beri úrskurð áfrýjunarnefndarinnar á þeirri forsendu, að honum hafi ekki verið gefinn kostur á að flytja mál sitt munnlega fyrir samkeppnisráði. Í 17. gr. samkeppnismála segir, að málsmeðferð fyrir samkeppnisráði skuli vera skrifleg. Þó er unnt að heimila munnlega málsmeðferð þegar sérstaklega stendur á, að mati ráðsins. Lagagrein þessi veitir því stefnda rétt til að ákveða málsmeðferð þar. Verður og ekki séð, að málið hafi verið svo umfangsmikið eða flókið, að sérstakt tilefni hafi verið til að láta flytja það munnlega fyrir stefnda. Stefnandi byggir og á því, að brotinn hafi verið andmælaréttur hans við meðferð máls hans hjá samkeppnisyfirvöldum, áður en ákvörðun hafi verið tekin. Áfrýjunarnefndin hafnaði þeirri málsástæðu stefnanda. Er fallist á þá niðurstöðu nefndarinnar, þar sem fyrir liggur, að stefnandi fékk sendan lista yfir öll þau gögn sem málið varðaði, þar með kröfugerðir kvartenda, og ekki liggur fyrir, að stefnandi hafi óskað eftir því sérstaklega að fá tiltekin gögn í kjölfar þess. Þá átti stefnanda að vera kunnugt sakarefnið í síðasta lagi 30. október 2001, eins og áður greinir, og hafði því nægt ráðrúm til að skýra sjónarmið sín frekar áður en ákvörðun var tekin. Með þessu var gætt andmælaréttar gagnvart stefnanda. Er því fallist á niðurstöðu áfrýjunarnefndar um þessa málsástæðu stefnanda. Stefnandi heldur því fram, að samkeppnisráð hafi ekki tekið sjálfstæða ákvörðun í málinu, heldur skrifað undir ákvörðun, sem starfsmenn Samkeppnisstofnunar hafi þegar tekið. Þessu til sönnunar vísar stefnandi til þess, að fundargerðir ráðsins séu fáorðar um efnið og afstöðu einstakra nefndarmanna til máls stefnanda þar í engu getið. Hvorki sjáist á fundargerðum stefnda né í ákvörðun, hvaða gögn hafi legið fyrir og því óljóst hvort nefndarmenn hafi fengið aðgang að öllum gögnum málsins. Nefndarmenn undirbúi ekki sjálfir fundi ráðsins heldur séu það starfmenn Samkeppnisstofnunar. Dómurinn lítur svo á, að ákvörðun stefnda verði ekki ógilt af þessum sökum, enda lá ljóst fyrir á hvaða gögnum ákvörðunin var byggð, sbr. lista yfir gögn, sem áður er getið. Liggur ekki annað fyrir, en að nefndarmönnum hafi verið þau gögn tiltæk. Sú staðreynd ræður úrslitum, að lokaákvörðun ráðsins var tekin með réttum og lögmætum hætti. Breytir engu þótt ekki komi fram í fundargerðum afstaða einstakra ráðsmanna, enda kemur samkeppnisráð fram sem ein heild og ákvörðun þess byggist á meirihlutasamþykkt. Samkeppnisráð er starfshæft þegar meirihluti ráðsmanna sitja fund. Ljóst er, að samkeppnisráð var fullskipað þegar ákvörðun var tekin í máli stefnanda. Ber því að hafna kröfu stefnanda um ógildingu eða breytingu á úrskurði áfrýjunarnefndar af þeim ástæðum. Stefnandi byggir og á því, að stefndi hafi við meðferð málsins brotið jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga. Þá hafi aðrir starfsmenn Samkeppnisstofnunar, en þeir, sem heimild hafi til setu þar, setið fundi samkeppnisráðs og 2. mgr. 8. gr. samkeppnislaga, um viðverurétt, málfrelsi og tillögurétt stjórnenda Samkeppnisstofnunar á fundum ráðsins, ósamþýðanleg sé jafnræðisreglu stjórnsýslulaga. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. samkeppnislaga undirbúa starfsmenn Samkeppnisstofnunar mál, sem lögð eru fyrir samkeppnisráð. Í síðari málslið 2. mgr. 8. gr. samkeppnislaga segir, að forstjóri Samkeppnisstofnunar eða staðgengill hans sitji fundi samkeppnisráðs með málfrelsi og tillögurétt. Samkeppnislög hafa falið Samkeppnisstofnun og samkeppnisráði sameiginlega stjórnsýslu á sviði samkeppnis- mála. Þær eru því ekki aðskilin stjórnvöld. Samkvæmt þessu getur það því ekki verið brot á jafnræðisreglu, að starfsmenn Samkeppnisstofnunar séu kallaðir á fundi samkeppnisráðs, enda er starf þeirra fólgið í því að undirbúa og rannsaka mál fyrir samkeppnisráð, sem er forsenda þess að samkeppnisráð geti gegnt hlutverki sínu. Verður 2. mgr. 8. gr. samkeppnislaga ekki túlkuð svo, að aðrir starfsmenn Samkeppnisstofnunar geti ekki setið fundi samkeppnisráðs. Seta starfsmanna Samkeppnisstofnunar á fundum samkeppnisráðs er þannig í samræmi við lög um málsmeðferð fyrir ráðinu. Verður því hafnað kröfu stefnanda um ógildingu úrskurðar áfrýjunarnefndar sökum þessa. Fyrri varakröfu sína, um að ósannað sé, að margnefndur samningur Aðfanga við stefnanda, feli í sér brot á 11. gr. samkeppnislaga, nr. 8/1993, með síðari breytingum, byggir stefnandi á sömu málsástæðum og hann byggði á fyrir áfrýjunarnefndinni. Telur stefnandi, að samningurinn hamli ekki sölu á geisladiskum í stórmörkuðum og hafi hann fyrst og fremst verið þjónustusamningur. Þá sé ekki komin fram full sönnun þess, að samningurinn hafi verið til þess fallinn að hamla samkeppni á markaðinum. Áfrýjunarnefndin féllst á skilning stefnda um ákvörðun vörumarkaðar og landfræðilegs markaðar í máli þessu. Féllst nefndin og á að stefnandi hefði ráðandi stöðu á þeim markaði, sem skilgreindur er. Er og ekkert það fram komið í málinu, sem gefur til kynna, að afmarka skuli markaðinn með öðrum hætti eða draga eigi önnur landsvæði inn í myndina. Þá liggur og fyrir, m.a. samkvæmt upplýsingum stefnanda sjálfs, að markaðsstyrkur stefnanda er og hefur verið verulegur. Áfrýjunarnefndin hafnaði málsástæðum stefnanda og taldi aðalatriði vera efni umrædds samnings, sem sé að stefnandi sjái um að selja verslunum Hagkaupa og Bónusar allar geislaplötur, sem seldar eru í verslunum þeirra, að undanskildum þeim 20% í flokknum „nýtt efni”. Með þessu hafi stefnandi fengið einkarétt til að selja verslununum verulegan hluta umræddra hljómplatna. Með samningnum hafi stefnandi og getað stýrt, a.m.k. að einhverju marki, hvaða tónlist skyldi boðin til sölu í þessum verslunum, sem séu söludrjúgar á smásölumarkaðinum. Samningurinn hafi því verið til þess fallinn að útiloka keppinauta stefnanda frá umræddum markaði að miklu leyti. Verður fallist á þessi sjónarmið áfrýjunarnefndarinnar. Ákvæði 11. gr. samkeppnis- laga bannar misnotkun á markaðsráðandi stöðu. Með hliðsjón af markmiði samkeppnislaga, um að efla virka samkeppni, getur samningur sem er til þess fallinn að þrengja að samkeppnisaðilum því ekki verið túlkaður öðru vísi en sem misnotkun á markaðsráðandi stöðu, sem stefnandi hefur. Skiptir þá ekki máli hvaða þjónustustig hafi í honum falist eða hvor samningsaðila hafi átt frumkvæðið að gerð hans. Verður því staðfest sú niðurstaða áfrýjunarnefndar, að aðild stefnanda að umræddum samningi hafi falið í sér misnotkun í skilningi 11. gr. samkeppnislaga. Síðari varakröfu sína byggir stefnandi á því, að sektarfjárhæðin sé úr hófi og hæfi ekki því broti sem sannað sé. Þá beri að líta til þess, að meðferð málsins hafi tekið afar langan tíma hjá samkeppnisyfirvöldum. Áfrýjunarnefndin byggir sektarákvörðun á 52. gr. samkeppnislaga. Áfrýjunarnefndin taldi, að við ákvörðun viðurlaga samkvæmt ákvæðinu, bæri fyrst og fremst að hafa í huga hversu alvarlegt brot væri og þann skaða sem það hefði valdið. Þá skyldi litið til stærðar hinna brotlegu fyrirtækja, þess tíma sem brot hefði varað og huglægrar afstöðu stjórnenda þeirra. Áfrýjunarnefndin taldi, að fyrirsvarsmönnum stefnanda hefði mátt vera ljóst að í umræddri samningsgerð fælist brot á samkeppnislögum og að af henni leiddi röskun á samkeppni. Einnig skyldi haft í huga að stefnandi væri markaðsráðandi fyrirtæki á þessum markaði og viðsemjandi hans stór aðili á smásölumarkaði. Brotið varðaði talsverð viðskipti og hefði samningurinn komið að fullu til framkvæmda. Með samningnum hefði samkeppnisaðila, sem fyrir var, verið ýtt burt. Hins vegar yrði að líta til þess, að samningurinn hefði staðið í tiltölulega stuttan tíma. Lækkaði áfrýjunarnefndin sekt stefnanda úr 25 milljónum króna, samkvæmt ákvörðun stefnda, í 12 milljónir króna. Er fallist á þessar röksemdir áfrýjunarnefndarinnar og þau lagasjónarmið um beitingu og túlkun á 52. gr. samkeppnislaga, sem þar koma fram og að við beitingu sektar þurfi hvorki að sanna tjónið né hagnað af brotinu. Þykir sektarfjárhæðin hæfilega ákveðin í úrskurði áfrýjunarnefndar. Ekki verður séð að meðferð málsins hjá samkeppnisyfirvöldum hafi dregist svo úr hófi, að lækka beri sektarfjárhæðina af þeim sökum. Með vísan til framanritaðs verður fallist á kröfu stefnda um sýknu af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Samkvæmt þessari niðurstöðu ber að dæma stefnanda til þess að greiða stefnda málskostnað. Með vísan til þess veður stefnandi dæmdur til þess að greiða stefnda upp í málskostnað hans 400.000 krónur. Hervör Þorvaldsdóttir, héraðsdómari, kvað upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð : Stefndi, samkeppnisráð, er sýkn af kröfum stefnanda, Skífunnar hf. Stefnandi greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 222/2007
|
Kærumál Fjárnám Fyrning
|
L leitaði 6. nóvember 2006 eftir endurupptöku á fjárnámi, sem gert hafði verið hjá H 10. október 2000, til tryggingar kröfu L samkvæmt stefnu, sem árituð hafði verið um aðfararhæfi 29. apríl 1996. Fjárnám var gert fyrir kröfunni 14. desember 2006 og krafðist H ógildingar gerðarinnar fyrir dómi. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að upphafleg beiðni um fjárnám hefði borist sýslumanni 20. maí 1996, en ekki orðið af gerðinni fyrr en 10. október 2000. Vegna þessa dráttar í meira en fjögur ár á framkvæmd gerðarinnar var ekki talið að beiðni um hana hafi getað leitt til slita fyrningar á kröfunni, sbr. 52. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Þá var ekki talið að beiðni L um nauðungarsölu á grundvelli upphaflega fjárnámsins hafi getað slitið fyrningu kröfunnar, sbr. 2. mgr. 12. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Samkvæmt þessu var krafa L fallin niður fyrir fyrningu þegar endurupptökubeiðnin barst sýslumanni og fjárnámið því fellt úr gildi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. apríl 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. mars 2007, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að fellt yrði úr gildi fjárnám, sem sýslumaðurinn í Reykjavík gerði hjá honum 14. desember 2006 fyrir kröfu varnaraðila að fjárhæð samtals 5.130.710 krónur, en sóknaraðili kveðst fyrst hafa fengið vitneskju um hinn kærða úrskurð 11. apríl 2007. Kæruheimild er í 3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess aðallega að fjárnám þetta verði fellt úr gildi, en til vara að það verði látið taka til lægri fjárhæðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður. I. Samkvæmt gögnum málsins var stefna í máli, sem varnaraðili höfðaði á hendur sóknaraðila til heimtu kröfu samkvæmt skuldabréfi, árituð um aðfararhæfi í Héraðsdómi Reykjavíkur 29. apríl 1996. Með þessu varð aðfararhæf dómkrafa varnaraðila um greiðslu höfuðstóls skuldarinnar, 1.030.924 krónur, og dráttarvaxta samkvæmt III. kafla þágildandi vaxtalaga nr. 25/1987 af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 1. desember 1991 til greiðsludags en að frádreginni innborgun á 90.652 krónum, auk málskostnaðar að fjárhæð 25.000 krónur. Beiðni varnaraðila um fjárnám fyrir kröfu samkvæmt þessari heimild, samtals að fjárhæð 1.380.934 krónur, barst sýslumanninum í Reykjavík 20. maí 1996. Eins og málið liggur fyrir verður ekki séð að sýslumaður hafi tekið fyrir þessa beiðni fyrr en fjárnám var gert á grundvelli hennar 10. október 2000 í eignarhluta sóknaraðila í fasteigninni Bauganesi 44 í Reykjavík. Varnaraðili leitaði 19. október 2000 nauðungarsölu með stoð í fjárnáminu og mun hún hafa farið fram 3. október 2001 án þess að hann fengi greiðslu af söluverði eignarinnar. Varnaraðili beindi til sýslumanns beiðni um endurupptöku 6. nóvember 2006, þar sem krafist var fjárnáms hjá sóknaraðila fyrir sömu skuld og áður greinir, en fjárhæð hennar var sögð orðin samtals 5.130.710 krónur. Sýslumaður tók beiðnina fyrir 14. desember 2006 og var þar mætt af hálfu sóknaraðila, sem mótmælti framgangi gerðarinnar, svo og fjárhæðinni, sem fjárnáms var krafist fyrir. Bókað var við gerðina að varnaraðili féllist á að lækka fjárhæð málskostnaðar samkvæmt sundurliðun kröfu hans, en að fram kominni þeirri breytingu var mótmælum sóknaraðila hafnað og fjárnám gert eftir kröfu varnaraðila. Af gögnum málsins virðist mega ráða að við gerðina hafi legið fyrir skjal frá varnaraðila 14. desember 2006, þar sem greint var frá leiðréttingu á útreikningi dráttarvaxta í beiðni hans frá 6. nóvember sama ár, en með tilliti til hennar taldist krafa hans samtals að fjárhæð 2.378.419 krónur. Endurrit af gerðinni ber ekki með sér að litið hafi verið til þessa þegar fjárnám var gert. Sóknaraðili krafðist úrlausnar héraðsdóms um gerðina 21. desember 2006 og var þetta mál þingfest af því tilefni 12. janúar 2007. II. Samkvæmt 1. tölulið 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sbr. 2. mgr. 113. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, fyrnist krafa samkvæmt stefnu, sem árituð hefur verið um aðfararhæfi, á tíu árum. Sýslumanninum í Reykjavík barst 20. maí 1996 beiðni varnaraðila um fjárnám á grundvelli áritaðrar stefnu í máli hans gegn sóknaraðila. Ekkert liggur fyrir í málinu um að sýslumaður hafi tekið fyrir þessa beiðni fyrr en 10. október 2000. Vegna þessa dráttar í meira en fjögur ár á framkvæmd gerðarinnar, sem varnaraðili hefur í engu réttlætt svo að áhrif geti haft að lögum, gat beiðni um hana ekki leitt til slita fyrningar á kröfu hans samkvæmt 52. gr. laga nr. 90/1989. Beiðni varnaraðila um nauðungarsölu á grundvelli fjárnámsins gat heldur ekki slitið fyrningu kröfunnar, enda fékkst þar ekki fullnusta hennar, sbr. 2. mgr. 12. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Varnaraðili hefur ekki borið fyrir sig að annað hafi gerst, sem valdið gæti fyrningarslitum, frá því að stefnan var árituð um aðfararhæfi 29. apríl 1996 fram að því að hann leitaði aftur fjárnáms hjá sóknaraðila með beiðni, sem barst sýslumanni 17. nóvember 2006. Krafa varnaraðila var því á þeim tíma fallin niður fyrir fyrningu og óheimilt að gera fjárnám fyrir henni án þess að sóknaraðili lýsti yfir að hann bæri það ekki fyrir sig, sbr. 9. gr. laga nr. 90/1989. Samkvæmt þessu verður að taka til greina kröfu sóknaraðila um að fjárnámið verði fellt úr gildi. Eftir þessum úrslitum málsins verður varnaraðila gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn er í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Fellt er úr gildi fjárnám, sem sýslumaðurinn í Reykjavík gerði 14. desember 2006 hjá sóknaraðila, Helga Jónssyni, samkvæmt kröfu varnaraðila, Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað. Í máli þessu er borin undir héraðsdóm aðfarargerð sem sýslumannsembættið í Reykjavík gerði hjá sóknaraðila hinn 14. desember 2006. Beiðni sóknaraðila var móttekin í Héraðsdómi Reykjavíkur 21. desember 2006. Málið var þingfest 12. janúar 2007 og tekið til úrskurðar að lokinni aðalmeðferð 1. mars 2007. Sóknaraðili er Helgi Jónsson, [kt.], Bauganesi 44, 101 Reykjavík. Varnaraðili er Lánasjóður íslenskra námsmanna, [kt.], Borgartúni 21, Reykjavík. Sóknaraðili krefst þess að aðfarargerð, nr. 011-2006-16882, sem framkvæmd var 14. desember 2006 af sýslumanninum í Reykjavík, gegn sóknaraðila, verði felld úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi varnaraðila. Varnaraðili krefst sýknu af öllum kröfum sóknaraðila. Jafnframt krefst hann málskostnaðar. Í aðfararbeiðni varnaraðila var krafist endurupptöku aðfarargerðar hjá sóknaraðila í eignarhlut hans í fasteigninni Bauganesi 44, fastanúmer 202-9607, Reykjavík. Krafa varnaraðila studdist við fjárnám sem gert var hjá sóknaraðila hinn 10. október 2000, sbr. 1. tl. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991, um nauðungarsölu og 5. tl. 1. mgr. 66. gr. aðfararlaga, nr. 90/1989. Er krafan sögð að höfuðstól 1.229.502 krónur, en sögð nema samtals 5.130.710 krónum, en samkvæmt leiðréttingu á endurupptökubeiðni, dagsettri 14. desember 2006, 2.378.419 krónur. Fjárnám var gert á skrifstofu sýslumanns 14. desember 2006. Sóknaraðili mætti ekki. Var fjárnám gert í þinglesinni eign sóknaraðila. II Aðfararheimildin í málinu er árituð stefna í héraðsdómsmáli milli varnaraðila og sóknaraðila fyrir höfuðstól 1.030.924 krónur auk dráttarvaxta og málskostnaðar. Málið var þingfest 19. mars 1996 og stefna árituð 29. apríl 1996 um aðfararhæfni dómkrafna ásamt málskostnaði, 25.000 krónur. Til skuldarinnar hafði verið stofnað með útgáfu skuldabréfa árin 1985 til 1988. Hinn 10. október 2000 gerði varnaraðili fjárnám hjá sóknaraðila í fasteigninni Bauganesi 44 Reykjavík. Varnaraðili óskaði eftir nauðungarsölu í eigninni sem var seld á nauðungaruppboði 3. október 2001, án þess að greiðsla kæmi upp í fjárnámskröfuna. Krafa varnaraðila nam 1.380.934 krónum þegar fjárnámið fór fram hinn 10. október 2000. Fyrir liggur að afsal fyrir fasteigninni Bauganesi 44 til handa sóknaraðila var svo ekki fært inn í þinglýsingarbók fyrr en hinn 4. desember 2006. Sóknaraðili var því ekki skráður fyrir fasteign eða vitað um aðrar eignir sem dygðu til tryggingar og fullnustu kröfu varnaraðila á þeim tíma. Varnaraðili óskaði svo eftir endurupptöku aðfarar hinn 6. nóvember 2006, sem lauk með fjárnámi hinn 14. desember 2006 í fasteign sóknaraðila að Bauganesi 44. Krafa varnaraðila nam samkvæmt endurupptökubeiðninni 5.130.710 krónum. Varnaraðili lagði fram nýjan útreikning hinn 14. desember 2006 og krafa varnaraðila talin 2.378.419 krónur, en þá var málskostnaður þar talinn 69.507 krónur, en samkvæmt árituðu stefnunni er hann kr. 25.000. Við gerðina mótmælti sóknaraðili kröfum varnaraðila á þeim forsendum að krafan væri fyrnd eða fallin niður fyrir tómlæti, sem og dráttarvextir væru of hátt reiknaðir. III Sóknaraðili heldur því fram að krafa varnaraðila sé fallin niður sökum fyrningar og/eða tómlætis. Fyrningartími hinnar árituðu stefnu, sem sé aðfararheimild kröfunnar, sé 10 ár frá áritun hennar að telja hinn 29. apríl 1996. Krafan hafi því verið fyrnd þegar beiðni hafi komið fram um nýtt fjárnám hjá sóknaraðila hinn 6. nóvember 2006. Sóknaraðili heldur því fram að varnaraðili hafi ekki uppfyllt ákvæði 52. gr. aðfararlaga um að halda málinu áfram án ástæðulauss dráttar, svo sem með því að óska eftir endurupptöku fljótlega eftir að uppboðsmálinu í Bauganesi 44 lauk í janúar 2002. Sóknaraðili telur tómlæti varnaraðila ótvírætt. Krafan hafi stofnast með skuldabréfum sem gefin hafi verið út árin 1985 til 1988. Vanskil hafi hafist hinn 1. september 1991 og ekkert hafi verið greitt inn á skuldina um árabil. Stefna hafi svo verið árituð á hendur sóknaraðila sem hafi verið ábyrgðarmaður að skuldabréfunum hinn 29. apríl 1996, um fjórum og hálfu ári eftir að vanskil hófust. Fjárnám og uppboðsbeiðni séu svo dagsett 10. október 2000, fjórum árum eftir að stefnan var árituð. Frá því að uppboðsmálinu lauk í janúar 2002 séu liðin tæp fimm ár. Frá því að til skuldanna stofnaðist séu því liðin 21 ár og frá því vanskil hófust séu liðin 15 ár. Á þeim tíma hafi farið fram eitt fjárnám í fasteign sem ekki hafi borið árangur. Tómlæti varnaraðila hafi verið svo stórkostlegt að hann hafi látið undir höfuð leggjast að verða sér út um aðfararhæfa heimild til að ganga að aðalskuldara í málinu, Astrid Helgadóttur. Sóknaraðili hafi mátt ganga út frá því frá upphafi, að hann sem ábyrgðarmaður, þyrfti ekki að greiða skuld nema aðalskuldari kæmist í greiðsluþrot. Aldrei hafi hins vegar reynt á greiðslugetu aðalskuldara. Sóknaraðili heldur því fram að hafna beri dráttarvöxtum nema í fyrsta lagi frá þeim tíma sem beiðni um endurupptöku hafi komið fram, þar sem ekki hafi verið aðhafst neitt af hálfu varnaraðila frá janúar 2002. Dráttarvextir séu of hátt reiknaðir jafnvel þótt miðað sé við 4 ár frá beiðni um endurupptöku að telja. Það sjáist á endurútreikningi sem varnaraðili hafi lagt fram, svo og því að dráttarvextir af kostnaði séu hlutfallslega hærri en dráttarvextir af höfuðstól. Endurrit staðfestra framlagðra gagna hafi sóknaraðili fengið í hendur 19. desember 2006. Um lagarök vísar sóknaraðili til 7. kafla laga um aðför nr. 90/1989, einkum 52. gr., laga um fyrningu nr. 14/1905, og réttarreglna um tómlæti. IV Varnaraðili heldur því fram að krafan sé ófyrnd og að hún sé ekki fallin niður fyrir tómlæti. Kröfu um niðurfellingu vegna fyrningar mótmælir varnaraðili sem rangri á grundvelli þess að hinn 10. október 2000 hafi verið gert fjárnám hjá sóknaraðila vegna kröfunnar og því hafi fyrning verið rofin þá, sbr. 52. gr. laga nr. 90/1989. Innheimtan hafi verið án ástæðulauss dráttar. Ekkert í gögnum málsins bendi til þess að aðfarargerð þeirri sem lokið hafi verið með fjárnámi í eignarhluta sóknaraðila í Bauganesi 44 hinn 10. október 2000, hafi ekki verið fram haldið án ástæðulauss dráttar frá því að beiðni um aðför hafi verið lögð fyrir sýslumann. Varnaraðili mótmælir röksemdum sóknaraðila um að krafan sé fyrnd, sbr. síðari málslið 52. gr. laga nr. 90/1989 þar sem ekki hafi orðið ástæðulaus dráttur á innheimtu úr hendi hans. Þá heldur varnaraðili því fram að orðalagið „án ástæðulauss dráttar“ í 52. gr. laga nr. 90/1989 geti ekki átt við varðandi þann tíma sem líði frá því að aðför hafi verið lokið og þangað til að hún sé endurupptekin með heimild í 5. tl. 66. gr. laga nr. 90/1989, eins og gert hafi verið í þessu máli. Í millitíðinni hafi verið rekið uppboðsmál sem hafi staðið frá því að beiðni um nauðungarsölu hafi verið lögð fram hinn 17. apríl 2001 þar til húsið var selt hinn 3. október 2001, en eftir söluna hafi sóknaraðili verið eignalaus eftir því sem best hafi verið vitað og því engin úrræði tiltæk til þess að fullnusta kröfuna úr höndum sóknaraðila. Varnaraðili byggir enn fremur á því að hér sé ekki um sömu aðfarargerðina að ræða og þá, sem hafi lokið hinn 10. október 2000, enda sé það beinlínis tekið fram í athugasemdum við 5. tl. 66. gr. laga nr. 90/1989 að það skipti ekki teljandi máli hvort sú aðgerð, að gerðarbeiðandi leiti fjárnáms í frekari eignum, af þeim sökum að ekki hafi tekist að fullnusta kröfuna með söluandvirði, sé nefnd endurupptaka fyrri gerðar eða verði talin ný fjárnámsgerð fyrir eftirstöðvum kröfunnar. Varnaraðili byggir á því að orðalagið „án ástæðulauss dráttar“ í 52. gr. laga nr. 90/1989 verði ekki skilið þannig að átt sé við tímann sem líði frá því að upphaflegri aðför lauk og þangað til að endurupptöku sé krafist á grundvelli 66. gr. laga nr. 90/1989. Varnaraðili mótmæli því að krafan sé fyrnd á grundvelli 66. gr. laga nr. 90/1989, enda hafi sannarlega farið fram aðför hinn 10. október 2000 og þar með hafi fyrning verið rofin, sbr. 52. gr. laganna. Varnaraðili byggir á því að þó ekki hafi verið óskað endurupptöku strax í kjölfar þess að uppboðsmálinu vegna Bauganess 44 hafi verið lokið í janúar 2002 reyni ekki á tómlæti. Ekki hafi verið vænlegt til árangurs fyrir hann að krefjast endurupptöku, fyrr en það hafi verið gert, vegna þess að sóknaraðili hafi ekki orðið þinglýstur eigandi fasteignarinnar í Bauganesi 44, né þinglýstur eigandi nokkurra annarra eigna, fyrr en hinn 4. desember 2006. Átta dögum síðar hafi á ný verið gert fjárnám í eignarhluta sóknaraðila í Bauganesi 44. Fráleitt sé að telja að sá tími sem leið þar til aðförin hafi verið endurupptekin, eða þjónað hafi einhverjum tilgangi að endurupptaka fjárnámið, verði talinn svo langur að um tómlæti sé að ræða sem valdi niðurfellingu kröfunnar. Þá byggir varnaraðili á því að hann hafi viðhaldið kröfunni eftir fremsta megni en það hafi verið afar erfitt, m.a. vegna greiðsluörðugleika skuldara og ábyrgðarmanna og þeirri staðreynd að aðalskuldari hafi verið búsett á Spáni um árabil. Um sé að ræða sjálfskuldarábyrgð og því hafi það enga þýðingu varðandi gildi þeirrar aðfarargerðar sem hér sé kærð hvort fyrst hefði verið reynt að fullnusta kröfuna á hendur aðalskuldara, enda felist það í eðli sjálfskuldarábyrgðar að ekki sé nauðsynlegt að ganga á aðalskuldara áður en ábyrgðarmaður sé krafinn um greiðslu. Málareksturinn hafi teygst á langinn, m.a. vegna þess að í kjölfar hins áritaða dóms árið 1996 hafi móðir aðalskuldara óskað eftir því að vanskilum yrði skuldbreytt yfir á skuldabréf í þeim tilgangi að koma málinu í skil. Hafi af þeim sökum verið útbúið skuldabréf af varnaraðila sem aldrei hafi verið sótt eða greitt af stimpilgjald af hálfu aðalskuldara. Svo þegar ljóst hafi verið að ítrekuð loforð aðalskuldara og aðstandenda hans um greiðslu hafi verið byggð á sandi hafi málinu verið fram haldið af varnaraðila með fjárnámi því sem framkvæmt hafi verið 10. október 2000. Jafnvel eftir að sölu Bauganess 44 hafi verið lokið, án þess að nokkuð kæmi í hlut varnaraðila, hafi á nýjan leik verið óskað eftir því af aðalskuldara að skuldabréf vegna vanskila yrði undirbúið sem greiða ætti af, í fyrsta skipti hinn 4. janúar 2002, en eins og í fyrra skiptið hafi skuldabréfið aldrei verið sótt, aldrei verið greitt af því stimpilgjald og því aldrei byrjað að greiða af því af hálfu aðalskuldara þrátt fyrir umtalsverða eftirgangssemi. Um lagarök vísar varnaraðili til meginreglna kröfuréttar og laga um aðför nr. 90/1989. Kröfu um málskostnað byggir varnaraðili á 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. V Varnaraðili leitaði fullnustu fyrir kröfu sinni hjá sóknaraðila, samkvæmt áritaðri stefnu 29. apríl 1996. Hinn 10. október 2000 var gert fjárnám hjá sóknaraðila fyrir skuldinni í fasteign hans Bauganesi 44, Reykjavík. Varnaraðili óskaði eftir nauðungarsölu á eigninni, sem var seld nauðungarsölu hinn 3. október 2001, án þess að greiðsla kæmi upp í kröfu varnaraðila. Sóknaraðili varð aftur eigandi sömu fasteignar síðar, og var afsali þinglýst á hann fyrir eigninni 4. desember 2006. Í kjölfar þess var óskað eftir endurupptöku fjárnámsgerðar hinn 6. nóvember 2006 , sem lauk með fjárnámi í fasteigninni hinn 14. desember 2006. Sóknaraðili leitar eftir að gerðin verði felld úr gildi. Byggir hann bæði á því, að krafan sé fallin niður sökum fyrningar eða tómlætis, og að ekki séu uppfyllt skilyrði 52. gr. aðfararlaga um að halda skuli máli áfram án ástæðulauss dráttar. Í 52. gr. laga nr. 90/1989 um aðför er ákvæði um fyrningu aðfararhæfrar kröfu svohljóðandi: „Fyrning aðfararhæfrar kröfu er slitið, ef aðfararbeiðni berst héraðsdómara eða sýslumanni fyrir lok fyrningartíma og gerðinni er síðan fram haldið án ástæðulauss dráttar.“ Samkvæmt 1. tölulið 4. gr. laga nr. 14/1905, um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, fyrnast dómkröfur á tíu árum. Samkvæmt því skyldi krafa varnaraðila á hendur sóknaraðila fyrnast 29. apríl 2006. Ljóst er af atvikum máls að fyrningarfresti var slitið þegar varnaraðili óskaði eftir aðför árið 2000. Sóknaraðili byggir á að gerðinni hafi síðan í kjölfarið ekki verið haldið fram án ástæðulauss dráttar, þar sem varnaraðili hafi ekki aðhafst neitt í málinu í tæp 5 ár, þ.e. frá nauðungarsölu í janúar 2002, fram til 6. nóvember 2006 þegar beiðni um endurupptöku barst sýslumanni. Í 5. tl. 66. gr. laga nr. 90/1989 er heimild fyrir endurupptöku fjárnámsgerðar ef söluandvirði hins fjárnumda við nauðungarsölu, hefur ekki hrokkið til fullrar greiðslu kröfu gerðarbeiðanda. Fyrir liggur að árið 2000 þegar fjárnám var gert hjá sóknaraðila og fasteignin hans Bauganes 44 seld nauðungarsölu fékk varnaraðili ekki greiðslur upp í kröfu sína. Eftir þann tíma og fram til 4. desember 2006 liggur ekki fyrir að sóknaraðili hafi verið skráður fyrir fasteign né hafi verið vitað um aðrar eignir sem dygðu til tryggingar og fullnustu kröfu varnaraðila. Ber því að fallast á það með varnaraðila að fyrir þann tíma hafi ekki verið ástæða til að óska eftir endurupptöku aðfarargerðarinnar og að skilyrði voru til endurupptöku málsins, samkvæmt ákvæðinu, hinn 4. desember 2006, er sóknaraðili var orðinn eigandi eignar, sem unnt var að gera fjárnám í. Verður því litið svo á að gerðinni hafi verið haldið áfram án ástæðulauss dráttar eftir að beiðni um aðför til að fullnægja henni hafði borist sýslumanni, sbr. 52. gr. laga nr. 90/1989 og að varnaraðili hafi ekki sýnt af sér tómlæti við innheimtu kröfunnar. Ekki var heldur nauðsynlegt að leita fullnustu hjá aðalskuldara, samkvæmt skuldabréfinu, enda sóknaraðili sjálfskuldarábyrgðarmaður og varnaraðila því ekki þörf á að leita fyrst fullnustu hjá aðalskuldara og varnaraðili hafði dóm fyrir kröfu sinni samkvæmt fjárnáminu á hendur sóknaraðila. Sóknaraðili kveður dráttarvaxtakröfu varnaraðila vera of háa. Endurupptökubeiðni sóknaraðila var leiðrétt, hinn 14. desember 2006, þar sem dráttarvaxtakrafa var lækkuð um rúmar tvær milljónir, og dráttarvaxta krafist í fjögur ár frá dagsetningu endurupptökubeiðni gerðarinnar. Vextir fyrnast á fjórum árum, samkvæmt 3. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905, um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Gat varnaraðili því krafist vaxta fyrir þann tíma af höfuðstól skuldarinnar, enda krafan í gjalddaga fallin og litið hefur verið svo á að varnaraðila hafi ekki sýnt af sér tómlæti við innheimtu kröfunnar. Verður því fallist á kröfur varnaraðila um að staðfesta fjárnámsgerðina. Eftir þessari niðurstöðu ber að úrskurða sóknaraðila til þess að greiða varnaraðila málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 150.000 krónur Hervör Þorvaldsdóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Ú R S K U R Ð A R O R Ð Hin kærða aðfarargerð, nr. 011-2006-16882, sem gerð var hjá sóknaraðila, Helga Jónssyni, hinn 14. desember 2006, er staðfest. Sóknaraðili, Helgi Jónsson., greiði varnaraðila, Lánasjóði íslenskra námsmanna, 150.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 691/2017
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson, Benedikt Bogason og Karl Axelsson.Varnaraðili skaut málinu tilHæstaréttar með kæru 2. nóvember 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnumdegi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 2. nóvember 2017,þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 8.nóvember 2017 klukkan 16 og einangrun meðan á því stendur. Kæruheimild er íl. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðilikrefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi.Sóknaraðili krefst staðfestingarhins kærða úrskurðar.Með vísan til forsendna hinskærða úrskurðar verður hann staðfestur.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður erstaðfestur. Úrskurður HéraðsdómsNorðurlands eystra 2. nóvember 2017.Lögreglustjórinn á Norðurlandi eystra krafðist þess ígær að sakborningi, X, kt. [...], [...], [...], yrði gert að sætagæzluvarðhaldi og einangrun til miðvikudagsins 8. nóvember kl. 16:00. Kröfu umgæzluvarðhald kveðst lögreglustjóri byggja á a lið 1. mgr. 95. gr. laga nr.88/2008 og kröfu um einangrun á b lið 1. mgr. 99. gr. sömu laga. Rannsakað sébrot sem varðað geti 211. sbr. 20. gr. laga nr. 19/1940 eða 2. mgr. 218. gr.sömu laga.Sakborningur krefst þess aðallega að kröfunni verðihafnað en til vara að gæzluvarðhaldi verði markaður skemmri tími.Lögreglustjóri segir að um klukkan þrjú, aðfaranóttþriðjudagsins 31. október hafi verið óskað eftir sjúkrabifreið á nánar greindanstað á Akureyri. Þar hafi komið í ljós að A, kt. [...], hefði verið stunginn íbak og vinstra megin í brjóstkassa. Lögreglustjóri hefur eftir brotaþola aðhann hafi, á vefsíðunni „facebook“, haft samband við persónu er gangi þar undirnánar greindu nafni en sé í raun maður að nafni Y. Af þessari persónu hafibrotaþoli falað gramm af „grasi“ og hafi þeir mælt sér mót við [...]. Brotaþolihafi farið að [...] og þar séð mann koma gangi og talið sig þekkja Y. Brotaþolihafi kallað til mannsins og sá svarað. Á sama tíma hafi hann séð annan mann áeftir Y, hávaxinn, grímubúinn og svartklæddan. Þriðja manninn hafi hann svo séðkoma sunnan að, væri sá lágvaxinn, grannur og héti Z. Grímumaður hafi haldið ásteikarhnífi, 20 til 30 cm löngum með skafti og 4 til 5 cm breiðu blaði. Z hafiog borið eggvopn. Brotaþoli væri nokkuð viss um að grímumaður væri sakborninguren þó væri hugsanlegt að hann væri annar nafngreindur maður, en báðum væri illavið sig. Brotaþoli hafi fyrir sitt leyti dregið upp hníf en Z þá stungið hann íbrjóstið. Brotaþoli hafi borið hönd fyrir sig og hlotið fyrir það skurð áfingri. Brotaþoli hafi eftir þetta sparkað í fætur Z og því næst hlaupið heimtil ömmu sinnar er þar ætti heima nær. Á leið þangað hafi hníf líklega veriðhent í bak hans og hnífurinn staðið í bakinu. Brotaþoli hafi tekið hnífinn úrog kastað honum í nálægan garð. Því næst hafi brotaþoli fallið í götuna engrímumaður þá komið og hoppað ofan á hann svo að hægri helmingur höfuðsbrotaþola hafi farið í götuna. Því næst hafi grímumaður slegið brotaþola íbakið með kylfu. Brotaþoli hafi þá náð að koma á hann sparki en maðurinn haftsig á brott þegar amma brotaþola hafi komið í glugga.Lögreglustjóri segir rannsókn málsins á frumstigi ogað miklar líkur séu á að sakborningur torveldi rannsóknina gangi hann laus, svosem með því að samræma framburð með öðrum sökunautum og vitnum og afmá merkieftir brot. Meintir samverkamenn sakbornings hafi verið handteknir.Fyrir dómi kvaðst sakborningur ekki hafa komið nálægtmálinu. Hann hefði ekki verið á vettvangi og ekkert af málinu vitað fyrr enhann hefði verið tekinn fastur. Af hans hálfu var sérstaklega vakin athygli áþví að brotaþoli hefði borið að grímumaður hefði allur verið svartklæddur ensakborningur hefði við handtöku verið í rauðum buxum.Ljóst er að lögreglustjóri rannsakar nú brot semfangelsisrefsing liggur við. Rannsóknin mun fremur skammt á veg komin. Afframanrituðu og gögnum málsins er ljóst að sakborningur er undir rökstuddumgrun um að hafa verið að verki, hugsanlega ásamt fleiri mönnum. Fallast verðurá með lögreglustjóra að ætla megi að sakborningur muni torvelda rannsóknmálsins, svo sem með því að afmá merki eftir brot eða hafa áhrif á hugsanlegasamseka menn eða vitni, gangi hann laus á þessu stigi rannsóknarinnar. Skilyrðia liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 eru uppfyllt og ber að taka kröfulögreglustjóra til greina, svo sem hún er úr garði gerð, en hún þykir ekki úrhófi fram. Jafnframt ber að fallast á kröfu um einangrun.Eyþór Þorbergsson ftr. gerði kröfu þessa af hálfulögreglustjóra.Þorsteinn Davíðsson héraðsdómari kveður upp úrskurðþennan.Ú R S K U R Ð A R O R ÐSakborningur, X, sæti gæzluvarðhaldi og einangrun allttil miðvikudagsins 8. nóvember 2017 kl. 16:00.
|
Mál nr. 23/2009
|
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi, á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. janúar 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. janúar 2009, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi til 12. febrúar 2009 kl. 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að honum verði gert að sæta farbanni í stað gæsluvarðhalds. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Fallist er á með héraðsdómi að ákvæði 4. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 eigi ekki við um gæsluvarðhaldskröfu sóknaraðila þar sem sakamál hefur verið höfðað gegn varnaraðila vegna þeirra sakargifta sem liggja til grundvallar kröfunni. Með þessari athugasemd verður hinn kærði úrskurður staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 550/2015
|
Fangelsi Refsiheimild Stjórnarskrá Ákæra Frávísun frá héraðsdómi að hluta
|
X var ákærður fyrir brot gegn 81. gr., sbr. 1. og 4. tölulið 1. mgr. 52. gr., þágildandi laga nr. 49/2005 um fullnustu refsinga og lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni með því að hafa reynt að smygla inn í fangelsið að Litla Hrauni þremur lyfjatöflum. Talið var að einskorða yrði 1. tölulið 1. mgr. 52. gr. laga nr. 49/2005 við muni eða efni, sem almennt væri refsivert að hafa í vörslum sínum, svo sem þau ávana- og fíkniefni sem talin væru upp í 6. gr. laga nr. 65/1974, en umrætt lyf féll ekki þar undir. Þá væri í 4. tölulið ekki lýst á neinn hátt þeim munum og efnum sem bannað væri að smygla inn í fangelsi, heldur miðað við hluti sem fanga væri óheimilt að hafa í vörslum sínum eða klefa samkvæmt reglum fangelsa nr. 54/2012 sem settar væru af Fangelsismálastofnun á grundvelli 80. gr. laga nr. 49/2005. Var talið að svo víðtækt framsal til stjórnvalds bryti í bága við 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar um skýrleika refsiheimilda. Var X því sýknaður af sakargiftum samkvæmt 81. gr., sbr. 1. mgr. 52. gr., laga nr. 49/2005. Þá var málinu vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi að því er varðaði brot gegn lögum nr. 65/1974 þar sem í verknaðarlýsingu ákæru var ekki lýst broti gegn þeim lögum, sbr. c. lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir EiríkurTómasson og Helgi I. Jónsson og Ingveldur Einarsdóttir setturhæstaréttardómari.Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 11. ágúst 2015. Af hálfuákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru að öðruleyti en því að fallið er frá heimfærslu brots hans til 3. töluliðar 1. mgr.52. gr. laga nr. 49/2005 um fullnustu refsinga. Þá er gerð krafa um að refsingákærða verði þyngd.Ákærði krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms, til vara að honumverði ekki gerð refsing, en að því frágengnu að hann verði dæmdur til vægusturefsingar sem lög leyfa. Í fyrirmælum 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnarum að engum verði gert að sæta refsingu nema hann hafi gerst sekur um háttsemi,sem var refsiverð samkvæmt lögum á þeim tíma þegar hún átti sér stað, felst aðheimild til beita mann refsingu verður ekki einungis að styðjast við sett lög,heldur verður hún einnig að vera nægjanlega skýr og fyrirsjáanleg. Í því efninægir að löggjafinn kveði með almennum hætti á um að háttsemi varði refsinguþótt hann feli síðan stjórnvaldi, til dæmis ráðherra sem æðsta handhafaframkvæmdarvalds, að útfæra regluna nánar í stjórnvaldsfyrirmælum.Samkvæmt 81. gr. þágildandi laga um fullnusturefsinga, nr. 49/2005, var það lýst refsivert ef maður smyglaði eða reyndi aðsmygla til fanga munum eða efnum sem getið var í 1. mgr. 52. gr. laganna oghann vissi eða mátti vita að fanga væri óheimilt að hafa í fangelsi. Eftirþeirri málsgrein tók forstöðumaður fangelsis ákvörðun um leit í klefa fanga efgrunur léká að þar væri að finna muni eða efni sem meðal annars væri refsivert að hafa í vörslumsínum, sbr. 1. tölulið, eða fanga væri óheimilt að hafa í vörslum sínum eða íklefa samkvæmt reglum fangelsis. Viðúrlausn um það hvort lýsing 81. gr. á þeirri háttsemi, sem refsing var lögðvið, þar sem að hluta var vísað til 1. mgr. 52. gr., hafi fullnægt áðurgreinduskilyrði 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar um skýrleika refsiheimilda verðurað skýra síðarnefndu greinina fremur þröngt en rúmt. Í því samhengi verður aðeinskorða ákvæðið í 1. tölulið við muni eða efni, sem almennt er refsivert að hafaí vörslum sínum, svo sem þau ávana- og fíkniefni sem talin eru upp í 6. gr.laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni, sbr. 1. mgr. 2. gr. þeirra laga. Í 4.tölulið var munum og efnum ekki lýst á neinn hátt, heldur miðað við þá hluti,sem fanga var óheimilt að hafa í vörslum sínum eða klefa samkvæmt reglumfangelsis, sbr. 8. gr. reglna fangelsa nr. 54/2012 sem settar voru afFangelsismálastofnun á grundvelli 80. gr. laga nr. 49/2005. Slík heimild til aðsetja stjórnvaldsfyrirmæli um þetta efni studdist við það lögmæta sjónarmið aðnauðsyn beri til að halda uppi lögum og reglu í fangelsum. Á hinn bóginn brautsvo víðtækt framsal til stjórnvalds, þar sem því var falið að setja efnisreglurfrá grunni í stað þess að útfæra nánar lýsingu á refsiverðri háttsemi sem mæltvar fyrir um í lögum, í bága við grundvallarreglu 1. mgr. 69. gr.stjórnarskrárinnar um skýrleika refsiheimilda.Samkvæmt því, sem að framan greinir, verðurákærða ekki refsað fyrir þá háttsemi að hafa ætlað að smygla inn í fangelsið aðLitla Hrauni þeim þremur lyfjatöflum, sem í ákæru greinir, á grundvelli 81.gr., sbr. 1. mgr. 52. gr., laga nr. 49/2005. Af þeim sökum verður hann sýknaðuraf þeim sakargiftum. Mælt er fyrir um það í c. lið 1. mgr. 152. gr.laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála að greina skuli í ákæru svo glöggt semverða má hver sú háttsemi er sem ákært er út af, heiti brots að lögum og aðraskilgreiningu á því, enda má samkvæmt 1. mgr. 180. gr. laganna ekki dæma ákærðafyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir. Í verknaðarlýsingu ákæru er ekkilýst broti gegn lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni. Vegna þessa annmarkaá ákærunni verður að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi að því er varðarbrot gegn þeim lögum. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal veraóraskað.Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úrríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðinverða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð:Héraðsdómur skal vera óraskaður að öðru leyti enþví að máli þessu er vísað frá héraðsdómi að því er varðar brot gegn lögum nr.65/1974 um ávana- og fíkniefni.Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úrríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða, Stefáns Karls Kristjánssonarhæstaréttarlögmanns, 372.000 krónur. Dómur HéraðsdómsSuðurlands 17. júlí 2015.Mál þetta, sem þingfest var 17. október2013, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Selfossi dagsettri 9. september2013 á hendur X, kt. [...], [...], [...]„fyrir brot á lögumum fullnustu refsingameð því að hafa laugardaginn 2. mars 2013 smyglað inn ífangelsið að Litla Hrauni á Eyrarbakka þremur lyfjatöflum er innihéldu ávana-og fíkniefnið Oxazepam með því að henda töflunum yfir öryggisgirðingufangelsisins og ætlað sér þannig að afhenda ótilgreindum fanga/föngum umræddarlyfjatöflur á ólögmætan hátt.Telst háttsemi ákærða varða við 81. gr. laga um fullnusturefsinga nr. 49, 2005 sbr. 1., 3. og 4. tl. 1. mgr. 52. gr. sömu laga sbr. 1.mgr. 8. gr. reglna fangelsa nr. 54/2012 sem birtar voru í B-deildStjórnartíðinda þann 26. janúar 2012 og 3. gr., sbr. 5. gr. laga um ávana- ogfíkniefni nr. 65, 1974, sbr. fylgiskjal I með reglugerð nr. 789/2010 um breytinguá reglugerð nr. 233/2001. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og tilgreiðslu alls sakarkostnaðar.“Mál þetta var, svo sem fyrr greinir,þingfest 17. október 2013 og dæmt 5. desember 2013. Var dómi héraðsdóms áfrýjaðtil Hæstaréttar og með dómi réttarins í máli nr. 122/2014, uppkveðnum 18. júní2014, var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað tillöglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.Var málið dæmt á ný í héraðsdómi 15. október2014 en með dómi Hæstaréttar uppkveðnum 7. maí 2015 í málinu nr. 732/2014 vardómur héraðsdóms frá 15. október 2014 ómerktur og málinu vísað heim í hérað tillöglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.Var málið tekið fyrir á ný þann 20. maí 2015og sótti þá skipaður verjandi ákærða þing, en ákærði kom ekki fyrir dóminn. Varmálinu frestað og tekið fyrir á ný 27. maí 2015 og kom þá ákærði fyrir dóminnog neitaði sök. Aðalmeðferð málsins fór fram 23. júní 2015 og var málið tekiðtil dóms að henni lokinni.Af hálfu ákæruvalds eru gerðar sömudómkröfur og að ofan greinir.Af hálfu ákærða er þess krafist að hannverði sýknaður af öllum kröfum ákæruvalds, en til vara að honum verði ekki gerðsérstök refsing. Þá er krafist málsvarnarlauna úr ríkissjóði, aukferðakostnaðar skipaðs verjanda ákærða.Málsatvik:Samkvæmt frumskýrslu var tilkynnt fráfangelsinu Litla Hrauni að sést hafi til manns sem hafi komið að girðinguumhverfis fangelsið og kastað einhverju yfir girðinguna. Í rannsóknargögnum kemur fram að ílögregluskýrslu hafi ákærði kannast við að hafa hent nefndum töflum inn á lóðfangelsisins og hafi töflurnar verið ætlaðar ótilgreindum föngum. Kemurjafnframt fram að töflurnar hafi verið efnagreindar hjá Rannsóknastofu HáskólaÍslands í lyfja- og eiturefnafræði og hafi þær að útliti verið áþekkarsérlyfinu Sobril 10 mg sem innihaldi oxazepam. Hafi greinst í töflunum efniðoxazepam sem sé virka efnið í Sobril sem sé skráð sérlyf á Íslandi. Sé þaðlyfseðilsskylt og teljist til ávana- og fíkniefna sbr. fylgiskjal I meðreglugerð nr. 789/2010 um (6.) breytingu á reglugerð nr. 233/2001 um ávana- ogfíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni, en það teljist þó ekki til ávana- ogfíkniefna sem óheimil séu á íslensku yfirráðasvæði.Framburður viðaðalmeðferð:Ákærði skýrði svo frá við aðalmeðferð að hannhafi kastað einhverjum töflum þarna yfir. Kvaðst ákærði lítið muna eftir þessu.Um hafi verið að ræða Sobril töflur að því er ákærða minnti. Ekki kvaðst ákærðimuna í hvernig pakkningum þetta hafi verið. Hann hafi kastað þessu yfirgirðinguna umhverfis fangelsið Litla Hrauni. Hann hafi viljað með þessu gefastrákunum, þ.e. föngunum, smá gjöf. Aðspurður um hvers vegna hann hafi ekkibara farið í heimsókn í fangelsið til þess kvaðst ákærði ekki mega koma þangaðí heimsókn, en ákærði afplánar nú refsingu í fangelsinu. Töflurnar hafi ekkiverið ætlaðar neinum sérstökum. Ekkert kvaðst ákærði þekkja efnið oxazepam semsé í töflunum skv. matsgerð. Ekki kvaðst ákærði muna hvernig þessar töflur hafiverið komnar í hans hendur. Aðspurður hvort hann hafi fengið töflurnar frálækni kvað ákærði þær örugglega vera komnar annars staðar frá. Þessu hafi ekkiverið ávísað á ákærða. Eftir að ákærði hafi kastað töflunum yfir girðingunakvaðst hann hafa verið á heimleið en verið tekinn á leiðinni. Ekki kvaðstákærði muna með hverjum hann hafi verið. Kvaðst ekki kannast við að hafa veriðí dökkgrænni bifreið. Ákærði kvaðst ekki taka svona lyf. Kannaðist við að hafagefið vettvangsskýrslu sem hann hafi undirritað og kannaðist við undirritunsína á skýrsluna. Ákærði kvað þetta lyf ekki vera bannað í fangelsinu og kvað það vera gefið föngum þar.Kvaðst þekkja það að fólk mætti ekki koma með þetta lyf inn í fangelsið tilfanga. Vitnið A lögreglumaður kom fyrir dóminn viðaðalmeðferð og skýrði frá því að haft hafi verið samband við lögreglu fráfangelsinu Litla Hrauni og tilkynnt um mann sem hafi hent pakka yfirgirðinguna. Maðurinn hafi svo hlaupið burt og inn í bíl og verið ekið vestureftir þorpinu á Eyrarbakka. Vitnið hafi farið ásamt öðrum lögreglumanni en ekkináð bifreiðinni. Lögreglumennirnir hafi farið að Litla Hrauni og talað þar viðvarðstjóra sem hafi sýnt þeim myndir úr öryggismyndavél þar sem hafi sést maðurhenda einhverju yfir girðinguna og farið svo í bifreið. Hafi lögreglan íReykjavík svo stöðvað bifreiðina rétt utan Reykjavíkur. Hafi lögreglumennirnirfarið og talað við fólkið í bifreiðinni og maður í farþegasæti strax viðurkenntað hafa hent einhverju yfir girðinguna. Hafi hann sagst hafa verið einn aðverki en bílstjórinn hafi engan þátt átt í þessu og ekki heldur vinkonafarþegans, sem einnig hafi verið í bifreiðinni. Svo hafi verið tekin skýrsla afmanninum, þ.e. ákærða, á vettvangi og hann gengist við þessu. Hafi ákærðikannast við að þetta hafi verið 2-3 töflur af einhverju lyfi, en ákærði hafiverið eitthvað óhress með framkvæmd lyfjagjafar í fangelsinu. Eftirskýrslugjöfina hafi ákærði verið frjáls ferða sinna. Hafi lögreglan svo fariðaftur í fangelsið og fengið töflurnar afhentar og farið svo með málið íhefðbundna afgreiðslu hjá rannsóknardeildinni. Ákærði hafi ritað undirvettvangsskýrsluna í viðurvist lögreglumannanna. Aðspurður kvaðst vitnið ekkimuna hvort eyewitness búnaður hafi verið í gangi í lögreglubifreiðinni.Vitnið B verkefnastjóri hjá rannsóknarstofuí lyfja- og eiturefnafræði við Háskóla Íslands gaf skýrslu við aðalmeðferðgegnum síma. Vitnið staðfesti matsgerð sína. Hafi komið eitt sýni sem hafiverið tvær hvítar töflur og hafi innihaldið oxazepam. Hafi þetta verið sérlyfiðSobril. Það sé lyfseðilsskylt og fáist ekki nema eftir ávísun læknis. Sumávana- og fíkniefni séu leyfileg þannig að læknir megi ávísa þeim. Þetta séleyfilegt lyf, en lyfseðilsskylt. NiðurstaðaÍ máli þessu er ákærða gefið að sök brot álögum um fullnustu refsinga nr. 49/2005 með því að hafa smyglað tilteknumtöflum inn í fangelsið Litla Hrauni með því að henda þeim yfir girðinguumhverfis fangelsið og ætlað sér þannig að afhenda þær ótilgreindum fanga eðaföngum á ólögmætan hátt.Ákærði hefur kannast við að hafa kastaðtöflunum yfir girðinguna og er ljóst af framburði hans að hann ætlaðist til aðþær kæmust í hendur fanga. Framburður vitnisins A lögreglumanns styður þetta.Í ákæru er háttsemi ákærða talin varða við81. gr. laga nr. 49/2005, sbr. 1., 3. og 4.tl. 1. mgr. 52. gr. sömu laga sbr.1. mgr. 8. gr. reglna fangelsa nr. 54/2012 og 3. gr., sbr. 5. gr. laga umávana- og fíkniefni nr. 65, 1974, sbr. fylgiskjal I með reglugerð nr. 789/2010um breytingu á reglugerð nr. 233/2001.Í 81. gr. laga nr. 49/2005 segir að „Sá sem smyglar eða reynir að smygla tilfanga munum eða efnum sem getið er í 1. mgr. 52. gr. og hann veit eða má vitaað fanga er óheimilt að hafa í fangelsi skal sæta sektum eða fangelsi allt aðsex mánuðum nema þyngri refsing liggi við samkvæmt öðrum lögum.“ Í 1. mgr. 52. gr. laganna segir að „Forstöðumaður fangelsis tekurákvörðun um leit í klefa fanga ef grunur leikur á að þar sé að finna muni eðaefni sem: 1.refsivert er að hafa í vörslum sínum, 2. hafa orðið til við refsiverðanverknað,3. smyglað hefur verið inn í fangelsið,4. fanga er óheimilt að hafa í vörslum sínumeða í klefa samkvæmt reglum fangelsis.”Í refsiákvæði þvísem vísað er til í ákærunni, þ.e. 81. gr. laga nr. 49/2005 er ekki efnisreglaum að refsivert sé að smygla í fangelsi lyfjum eða öðrum tilgreindum hlutum,eða henda þeim yfir girðingu umhverfis fangelsi. Efnislega vísar ákvæðið um innihald sitt til52. gr. laganna. Ekki er heldur aðfinna slíka reglu í 1., 3. eða 4. tl. 1. mgr. 52. gr. laga nr. 49/2005, semvísað er til í ákæru og í 81. gr. laganna.Í 1. tl. 52. gr. ervísað til hluta sem refsivert er að hafa í vörslum sínum. Fyrir liggur að lyfiðoxazepam er ekki efni sem fortakslaust er bannað og refsivert að hafa í vörslumsínum á íslensku yfirráðasvæði. Fyrir liggur þvert á móti sbr. framburðvitnisins B að um er að ræða lyf sem er löglegt á Íslandi. Ekkert kemur fram umþað í ákærunni að vörslur ákærða á töflunum hafi verið refsiverðar. Verðurákærða því ekki refsað á grundvelli þessa ákvæðis. Í 3. tl. 52. gr.segir að bannað sé að hafa í vörslum sínum hluti sem smyglað hefur verið inn ífangelsið, en fyrir liggur að nefndum töflum hafði ekki verið smyglað inn ífangelsið áður en ákærði henti þeim yfir girðinguna. Verður því ekki talið aðákærði hafi gerst brotlegur samkvæmt ákvæðinu.Í 4. tl. 52. gr. ervísað til muna sem fanga sé óheimilt að hafa í vörslum sínum eða klefa samkvæmtreglum fangelsis. Í reglum fangelsa nr. 54/2010, sem settar eru afFangelsismálastofnun ríkisins 10. janúar 2012, kemur fram í 1. mgr. 8. gr. aðóheimilt sé fanga að afla sér, veita viðtöku eða aðstoða aðra fanga við aðkomast yfir hvað eina sem bannað sé að nota í fangelsinu svo sem m.a. lyf önnuren þau sem ávísað sé af fangelsislæknum og taka beri á lyfjatíma. Efnisinnihaldákvæðis 4. tl. 52. gr. laga nr. 49/2005 ræðst þannig í raun af reglum fangelsa.Það er álit dómsins að löggjafinn geti ekki framselt Fangelsismálastofnunríkisins það vald að ákveða í raun hvaða háttsemi sé refsiverð. Breytir í þeimefnum engu að téðar reglur hafi verið birtar í B-deild Stjórnartíðinda. Má hértil samanburðar vísa til dóma Hæstaréttar í málunum nr. 238/2000 og 236/2004.Er þannig ekki fyrir hendi gild refsiheimild sem byggja má á refsingu fyrir þáháttsemi sem lýst er í ákæru í málinu, sbr. 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnarnr. 33/1944, sbr. einnig 1. og 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, enreglur fangelsa eru ekki gild refsiheimild.Verður því að sýknaákærða af því að hafa brotið gegn téðum ákvæðum laga nr. 49/2005.Í ákæru jafnframtvísað til 3. gr., sbr. 5. gr. laga nr. 65/1974, sbr. fylgiskjal I með reglugerðnr. 789/2010 um breytingu á reglugerð nr. 233/2001, þó raunar sé aðeins getiðum brot gegn lögum um fullnustu refsinga í inngangi að háttsemislýsingu í ákæruog ákærða ekki gefið að sök refsiverðar vörslur taflnanna. Ekki er getið um þaðí ákæru hvaða málsgrein í téðri lagagrein háttsemi ákærða er talin varða við,en í 3. gr. laganna eru fjórar málsgreinar.Í 2. mgr. 3. gr. laga nr. 65/1974 segir að „Inn- og útflutningur, sala, kaup, skipti,afhending, móttaka, framleiðsla, tilbúningur og varsla“ sé einungis heimil lyfsölum og öðrum sem hafa leyfi tilslíks. Í 4. mgr. 3. gr. laganna segir að„Að öðru leyti er inn- og útflutningur,sala, kaup, skipti, afhending, móttaka, framleiðsla, tilbúningur og varsla þessaraefna bönnuð.“ Ekki er í ákærunni, eins og hún er orðuð, lýst háttsemi semer bönnuð samkvæmt téðum ákvæðum 3. gr. laga nr. 65/1974. Ekki er því heldurlýst í ákærunni að ákærði hafi ekki haft leyfi til varslna eða annarrarmeðferðar taflnanna, en það er óhjákvæmilegur efnisþáttur í broti gegn téðumákvæðum. Ekki verður ákærði heldur sakfelldur fyrir tilraun til að afhendatöflurnar ótilgreindum mönnum, enda tilraun hvorki nefnd né lýst í ákærunni.Verður ákærði því ekki sakfelldur fyrir brot gegn tilvitnuðum ákvæðum laga nr.65/1974.Samkvæmt framansögðuber að sýkna ákærða af öllum kröfum ákæruvalds í málinu.Ber að fenginniþessari niðurstöðu að ákveða að allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði,sbr. 218. gr. laga nr. 88/2008, en um er að tefla kr. 31.573 sem er kostnaðurvegna matsgerðar og rannsóknar á lyfjum, auk málsvarnarlauna skipaðs verjandasem þykja hæfilega ákveðin kr. 400.860 að meðtöldum virðisaukaskatti, aukferðakostnaðar verjandans kr. 54.288, en um er að ræða málsvarnarlaun og ferðakostnaðvegna dómsmeðferðar í bæði skiptin. Sigurður G. Gíslason héraðsdómari kveður uppdóm þennan.D ó m s o r ð :Ákærði, X, skal vera sýkn af öllum kröfumákæruvalds í málinu.Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun skipaðs verjandaákærða, Stefáns Karls Kristjánssonar hrl., kr. 400.860, auk ferðakostnaðarverjandans kr. 54.288.
|
Mál nr. 104/2009
|
Meiðyrði Ómerking ummæla Tjáningarfrelsi Prentréttur Skaðabætur Gjafsókn
|
H höfðaði mál til ómerkingar nánar tilgreindra ummæla í fjórtán stafliðum, sem birtust í grein í DV í ágúst 2007. Tilefni greinarinnar var rannsókn á málefnum G, eiginmanns H, sem var sakfelldur með dómi Hæstaréttar í desember 2008 fyrir að hafa ítrekað haft kynferðismök við konur, sem á þeim tíma voru vistmenn á meðferðarheimilinu B, sem G veitti forstöðu. Ein þessara kvenna var Ó. Til grundvallar sakfellingu G hafði meðal annars verið lagður framburður vitna sem báru jafnframt að H hefði verið þátttakandi í kynlífsathöfnum hans og vistkvennanna með hliðstæðum hætti og lýst var í þremur ummælum, sem höfð voru eftir M, fyrrum starfsmanni B, í greininni. Af þeim sökum var litið svo á að sönnur hefðu verið leiddar að þeim ummælum og var ómerking þeirra því ekki reist á 241. gr., sbr. 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ein ummæli til viðbótar voru höfð eftir M og var talið að í þeim fælist gildisdómur sem ekki varðaði við tilgreind ákvæði XXV. kafla almennra hegningarlaga. Var því hafnað kröfu H um ómerkingu þeirra ummæla sem höfð voru eftir M. Önnur ummæli í greininni voru höfð eftir Ó, sem kvaðst muna óljóst eftir samtali við blaðamann DV en kannaðist hins vegar ekki við að hafa viðhaft þessi ummæli. Án tillits til þess hvort tekist hefði að leiða sönnur að ummælum í fjórum liðum, sem höfð voru eftir Ó, var talið að líta yrði til þess að talin voru sönnuð ummæli sem höfð voru eftir M og lutu á almennan hátt að þátttöku H í kynferðisathöfnum G með vistkonum í B. Að því virtu væri ekki séð að ummæli í þessum liðum hefðu verið til þess fallin að verða virðingu H frekari til hnekkis. Voru því ekki forsendur til ómerkingar þeirra samkvæmt 241. gr., sbr. 235. gr. almennra hegningarlaga. Þá var hvorki talið að fimm önnur ummæli vörðuðu eftir efni sínu við 234. gr. né 235. gr. almennra hegningarlaga og var kröfu H um ómerkingu þeirra hafnað. Eftir stóðu tvíþætt ummæli í einum lið kröfunnar. Fyrri hluti þeirra var talinn fela í sér gildisdóm sem varðaði ekki við tilfærð ákvæði XXV. kafla almennra hegningarlaga og voru þau því ekki ómerkt. Hins vegar var talið að með vísan til 241. gr., sbr. 235. gr. almennra hegningarlaga bæri að ómerkja síðari hluta ummælanna: „... ekki við hæfi að sú sem veiðir fyrir hann vinni við grunnskóla.“ Með þessum orðum væri gefið til kynna að H hefði gerst sek um refsivert athæfi, sem ekki hefði verið sannað. Þar sem ekki voru leiddar sönnur að því að þessi ummæli hefðu verið höfð eftir Ó var talið að E bæri skaðabótaábyrgð samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt, enda hefði hún verið nafngreind með fullnægjandi hætti sem höfundur greinarinnar. Var E gert að greiða H 300.000 krónur í miskabætur og 100.000 krónur til þess að standa straum af kostnaði við birtingu dómsins.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Árni Kolbeinsson og Markús Sigurbjörnsson. Stefndu, Ólöf Ósk Erlendsdóttir og Magnús Einarsson, krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem þeim hefur verið veitt hér fyrir dómi. Gagnáfrýjandi, Erla Hlynsdóttir, áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 12. maí 2009. Hún krefst sýknu af kröfum aðaláfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. I Guðmundur Jónsson, eiginmaður aðaláfrýjanda, var forstöðumaður Byrgisins, kristilegs líknarfélags, sem frá árinu 1996 hafði rekið heimili til vímuefnameðferðar og endurhæfingar, þar af frá 2003 að Efri-Brú í Grímsnesi. Í árslok 2006 og ársbyrjun 2007 lögðu þrjár konur fram kærur á hendur honum fyrir kynferðisbrot á meðan þær voru vistmenn í Byrginu. Í kjölfar þess hófst lögreglurannsókn vegna ætlaðra brota Guðmundar. Stóð þessi rannsókn yfir þegar grein sú, sem er tilefni þessa máls, birtist í DV 31. ágúst 2007. Á þeim tíma sem greinin birtist mun aðaláfrýjandi hafa haft réttarstöðu sakbornings við rannsóknina. Að rannsókn lokinni var höfðað mál á hendur Guðmundi með ákæru 28. janúar 2008, en aðaláfrýjandi var ekki borin sökum um refsiverða háttsemi. Því lauk með dómi Hæstaréttar 4. desember 2008 í máli nr. 334/2008, þar sem Guðmundur var sakfelldur fyrir að hafa ítrekað haft kynferðismök við þrjár konur á þeim tíma, sem þær voru vistmenn í Byrginu til vímuefnameðferðar. Ein þessara kvenna er stefnda Ólöf Ósk. II Greinin, sem hefur að geyma ummæli þau sem aðaláfrýjandi krefst að ómerkt verði, birtist á 16. og 17. blaðsíðu DV 31. ágúst 2007 undir fyrirsögninni „Árásir Satans“. Gagnáfrýjandi er tilgreind sem höfundur greinarinnar. Ummæli þau, sem tekin eru upp í stafliðum a. til j. í kröfugerð aðaláfrýjanda, eru að sögn gagnáfrýjanda höfð eftir stefndu Ólöfu Ósk, en ummælin í stafliðum k. til n. eftir stefnda Magnúsi, sem eftir gögnum málsins hafði lengi verið starfsmaður í Byrginu. Greininni fylgdi meðal annars ljósmynd af aðaláfrýjanda ásamt eiginmanni hennar og birtist hluti þeirra ummæla, sem krafist er að ómerkt verði í staflið i., feitletruð við hlið þeirrar myndar, en ummæli samkvæmt staflið a. voru ásamt öðru feitletruð í texta ofan við fyrirsögn greinarinnar. Sá hluti greinarinnar, sem hefur að öðru leyti að geyma ummæli þau sem krafist er ómerkingar á, er svohljóðandi og eru ummælin hér með breyttu letri: „Átta mánuðir eru síðan rannsókn hófst á málum Guðmundar Jónssonar, fyrrverandi forstöðumanns Byrgisins. Hann er sakaður um fjármálamisferli og hafa átta konur lagt fram kæru á hendur honum fyrir kynferðislega misbeitingu. Eiginkona Guðmundar, Helga Haraldsdóttir, hefur einnig haft réttarstöðu sakbornings í yfirheyrslum hjá lögreglunni á Selfossi. Ólöf Ósk Erlendsdóttir, fyrrverandi vistmaður Byrgisins, segir Helgu hafa tekið þátt í kynlífsathöfnum með sér og Guðmundi. Að sögn Magnúsar Einarssonar, fyrrverandi starfsmanns Byrgisins, var misnotkun Guðmundar á vistmönnunum með fullri vitneskju hennar og tók hún á tíðum þátt í kynlífsleikjunum. „Þau djöfluðust bæði á þeim með tólum og tækjum,“ segir Magnús. Hilmar Baldursson, hæstaréttarlögmaður og lögfræðingur þeirra hjóna, segir þessar ásakanir fráleitar. Hann bendir einnig á að mjög algengt sé að fólk hafi réttarstöðu sakbornings í yfirheyrslum án þess að til ákæru komi. Því sé ekki sanngjarnt að bendla Helgu við afbrot af neinu tagi. Hilmar segir hvorugt þeirra hafa gerst brotlegt við lög og hefur enga trú á að ákæra verði gefin út. Helga hóf nýverið störf sem stuðningsfulltrúi við grunnskólann Ljósaborg í Grímsnes- og Grafningshreppi. Magnús telur undarlegt að kona í þessari stöðu vinni með börnum. Hilmar Björgvinsson, skólastjóri Ljósaborgar, kannast ekki við að hafa fengið athugasemdir vegna ráðningar Helgu. ...... Ólöf Ósk Erlendsdóttir segir Helgu hafa verið virka í kynlífsleikjum þeirra Guðmundar til að byrja með en þegar líða tók á hafi Helga orðið mjög afbrýðisöm og þá hafi Guðmundur ekki lengur viljað hafa hana með. „Hún tók þátt í fyrstu skiptunum okkar saman. Síðan fór hún að hringja í mig og senda mér skilaboð um að hún vildi hitta mig eina.“ Ólöf segir að Helga hafi leitað eftir kynferðislegu samneyti við hana í einrúmi. „Allt í einu breyttist hún síðan og lét eins og ég væri að ofsækja manninn hennar. Hann laug hana líka fulla, alveg eins og hann laug að okkur hinum.“ Ólöf segist hafa frétt að Helga starfi sem stuðningsfulltrúi í grunnskóla. „Ég er hvorki sálfræðingur né geðlæknir en þessi manneskja er kolrugluð. Ég get ekki séð að hún hafi nokkuð að bjóða sem stuðningsfulltrúi eða í hjálparstarfi yfirhöfuð. Ég veit ekki hvað hún er að gera í þessum skóla. Miðað við hugaróra Guðmundar um stelpur á grunnskólaaldri finnst mér ekki við hæfi að sú sem veiðir fyrir hann vinni í grunnskóla.“ ....... „Ég hef aldrei hitt neinn svona illan,“ segir Ólöf um Guðmund. „Fyrir mér er hann eins og snákurinn í Edensgarðinum.“ Ólöf er trúuð og hefur það hjálpað henni í gegnum þá erfiðu reynslu sem hún varð fyrir. „Hann sagði okkur að við værum gjöf guðs til hans og að hann skyldi aldrei vera með annarri konu. Hann sagði líka að hann væri að skilja við konuna sína.“ Magnús segir að Guðmundur hafi tekið sumar stúlkurnar í lesbíuþjálfun, eins og hann orðar það. „Þær voru í þjálfun sem drottnarar í lesbísku kynlífi.“ Að sögn Magnúsar var kona hans þátttakandi í þessu. Ólöf segir Guðmund hafa fylgst með þeim stúlkum sem hann var að hitta. „Eitt skiptið stóð hann fyrir utan gluggann hjá mér um miðja nótt. Ég vissi ekkert af þessu fyrr en daginn eftir þegar hann spurði mig af hverju ég hefði verið að brjóta saman þvott í kringum miðnætti.“ Til að fela samband sitt við Ólöfu segir hún að Guðmundur hafi dreift ljótum sögum um hana. „Konan hans gerði þetta líka. Þau komu jafnvel með nýjar sögur á hverjum degi. Ég tel mig oft hafa hitt þá verstu en þeir eru bara kettlingar miðað við hann,“ segir Ólöf. Magnús kannast við að Guðmundur hafi talað illa um stúlkurnar. „Hann rakkar þær niður um leið og einhver ný er komin í spilið. Síðan hefur hann verið að tala um að þær séu að fróa sér fyrir hann. Hann er bara ljótur í alla staði.““ III Í héraðsdómsstefnu reisir aðaláfrýjandi kröfur sínar á hendur stefndu Ólöfu Ósk og Magnúsi á því að þau séu í greininni nafngreind sem viðmælendur gagnáfrýjanda og eftir þeim höfð tilgreind ummæli. Með því að hafa þannig í frammi ærumeiðandi aðdróttanir í garð aðaláfrýjanda gegn betri vitund hafi þau „unnið sér til sakar skv. 236. gr., sbr. 234. gr. og 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.“ Um ábyrgð gagnáfrýjanda er vísað til 15. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt og hún sögð hafa opinberað og borið út „tilhæfulausar og ærumeiðandi aðdróttanir sem fólu í sér meingerð gegn friðhelgi“ aðaláfrýjanda „gegn betri vitund eða án þess að hafa sennilega ástæðu til að halda aðdróttanirnar réttar.“ Beri gagnáfrýjandi því einnig ábyrgð samkvæmt 236. gr., sbr. 234. gr. og 235. gr. almennra hegningarlaga. Krafa um ómerkingu ummæla er í stefnu reist á 1. mgr. 241. gr., sbr. 234. gr. og 235. gr. sömu laga. Í stefnu eru stefndu og gagnáfrýjandi hvorki borin sökum um að hafa brotið gegn friðhelgi einkalífs aðaláfrýjanda samkvæmt 229. gr. almennra hegningarlaga né að hafa borið hana brigslum, sbr. 237. gr. laganna. Varnir stefndu og gagnáfrýjanda hafa því til samræmis verið bundnar við að verjast sökum um ærumeiðingar í garð aðaláfrýjanda með móðgunum, sbr. 234. gr. almennra hegningarlaga, eða aðdróttunum, sbr. 235. og 236. gr. sömu laga. Af þessum sökum kemur ekki til frekari skoðunar hvort stefndu eða gagnáfrýjandi hafi brotið gegn 229. gr. eða 237. gr. almennra hegningarlaga. Gagnáfrýjandi kvaðst í skýrslu fyrir héraðsdómi hafa rætt við stefnda Magnús í síma áður en greinin var rituð og er endurrit þess símtals meðal gagna málsins. Þá kvaðst gagnáfrýjandi hafa átt viðtal við stefnda daginn eftir og tekið það upp, en sú upptaka hafi ekki verið varðveitt. Af samanburði við framangreint endurrit er ljóst að þau ummæli, sem tilgreind eru í stafliðum k. til n., eru í meginatriðum efnislega rétt höfð eftir stefnda. Eins og að framan sagði lauk rannsókninni, sem var tilefni þeirra ummæla sem hér er deilt um, með dómi Hæstaréttar í máli nr. 334/2008. Í þeim dómi var meðal annars lagður til grundvallar sakfellingu Guðmundar Jónssonar framburður vitna sem báru jafnframt að aðaláfrýjandi hafi verið þáttakandi í kynlífsathöfnum hans og vistkvenna á meðferðarheimilinu með hliðstæðum hætti og lýst er í þeim ummælum sem höfð eru eftir stefnda Magnúsi í stafliðum k. til m. Af þeim sökum verður að líta svo á að sönnur hafi verið leiddar að þeim ummælum og verður ómerking þeirra því ekki reist á 241. gr., sbr. 235. gr. almennra hegningarlaga. Þá felst í ummælum í n. lið í ómerkingarkröfu aðaláfrýjanda gildisdómur sem ekki varðar við tilgreind ákvæði XXV. kafla almennra hegningarlaga. Samkvæmt framansögðu verður hafnað kröfu aðaláfrýjanda um ómerkingu þeirra ummæla sem höfð eru eftir stefnda Magnúsi og tilgreind eru í stafliðum k. til n. Í skýrslu fyrir héraðsdómi kvaðst gagnáfrýjandi hafa við undirbúning greinarinnar rætt við stefndu Ólöfu Ósk í síma. Símtalið hafi verið hljóðritað en upptakan ekki varðveitt. Kvað hún þau ummæli sem eignuð eru stefndu í greininni rétt eftir henni höfð. Stefnda Ólöf Ósk kvaðst í skýrslu fyrir héraðsdómi muna óljóst eftir samtali við blaðamann á DV þar sem rætt hafi verið „eitthvað um bara Byrgismálið“. Hún kannaðist hins vegar ekki við að hafa viðhaft þau ummæli við blaðamanninn sem um ræðir í stafliðum a. til j., en hver og einn liður var borinn undir hana. Þegar litið er til þess að ummæli, sem höfð eru eftir stefndu í liðum a., b., c., d. og h., eru samkvæmt forsendum héraðsdóms í fyrrgreindu sakamáli efnislega að miklu leyti í samræmi við það, sem hún bar fyrir lögreglu skömmu áður en greinin birtist, svo og að stefnda kannaðist við að hafa rætt við blaðamann DV um Byrgismálið en gat ekki skýrt frá því hvað hún teldi sig þá hafa sagt um það við blaðamanninn, verður að leggja til grundvallar að sannað sé að ummælin í þessum stafliðum séu eftir henni höfð. Ummælin í stafliðum e., f., g., i. og j. eiga sér á hinn bóginn ekki á sama hátt hliðstæðu í skýrslum, sem stefnda gaf við rannsókn málsins á hendur Guðmundi Jónssyni. Er því ekki unnt að líta svo á að gagnáfrýjanda hafi tekist sönnun um að þessi ummæli séu eftir stefndu höfð. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 334/2008 var Guðmundur Jónsson meðal annars sakfelldur fyrir að hafa átt kynferðismök við stefndu Ólöfu Ósk á meðan hún var vistmaður í Byrginu. Til grundvallar þeirri sakfellingu var þó ekki lagður sá hluti framburðar stefndu, sem laut að þátttöku aðaláfrýjanda í kynlífsathöfnum þeirra. Án tillits til þess hvort tekist hafi að leiða sönnur að þeim ummælum í lið a. til d., sem að þessu lúta, verður að líta til þess að hér að framan voru talin sönnuð ummæli, sem höfð voru eftir stefnda Magnúsi og lutu á almennan hátt að þátttöku aðaláfrýjanda í kynferðisathöfnum eiginmanns hennar með vistkonum í Byrginu. Að því virtu verður ekki séð að ummæli þau sem höfð voru eftir stefndu Ólöfu Ósk hafi verið til þess fallin að verða virðingu aðaláfrýjanda frekar til hnekkis. Eru því ekki forsendur til ómerkingar þeirra samkvæmt 241. gr., sbr. 235. gr. almennra hegningarlaga. Ummæli í stafliðum e., f., g., h. og j. varða eftir efni sínu hvorki við 234. gr. né 235. gr. almennra hegningarlaga og verður kröfu aðaláfrýjanda um ómerkingu þeirra því hafnað. Ummælin í i. lið eru tvíþætt. Fyrri hluti þeirra, þar sem segir að „... þessi manneskja er kolrugluð. Ég get ekki séð að hún hafi nokkuð að bjóða sem stuðningsfulltrúi eða í hjálparstarfi yfirhöfuð. Ég veit ekki hvað hún er að gera í þessum skóla ...“, fela í sér gildisdóm sem ekki varðar við tilfærð ákvæði XXV. kafla almennra hegningarlaga og verða þau því ekki ómerkt. Öðru máli gegnir um síðasta hluta ummælanna í i. lið, þar sem segir eftirfarandi: „... ekki við hæfi að sú sem veiðir fyrir hann vinni við grunnskóla.“ Með þessum orðum var gefið til kynna að aðaláfrýjandi hafi gerst sek um refsivert athæfi, sem að engu hefur verið sannað að eigi við rök að styðjast. Verður því fallist á kröfu aðaláfrýjanda um ómerkingu þeirra með vísan til 241. gr., sbr. 235. gr. almennra hegningarlaga. Eins og að framan er rakið hafa ekki verið leiddar sönnur að því að framangreind ummæli í staflið i. hafi verið höfð eftir stefndu Ólöfu Ósk. Gagnáfrýjandi var með fullnægjandi hætti nafngreind sem höfundur greinarinnar og ber því skaðabótaábyrgð á þessu efni hennar samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956. Í ummælunum fólst gróf aðdróttun að aðaláfrýjanda um refsiverðan verknað. Ummælin birtust með áberandi hætti í víðlesnu blaði og voru þau fallin til að hafa áhrif á æru og starfsheiður aðaláfrýjanda. Á hinn bóginn verður ekki litið fram hjá þeim áhrifum sem fyrrnefnt refsimál og umræða um það hljóta þegar að hafa haft í þeim efnum. Þegar til alls þessa er litið eru miskabætur til handa aðaláfrýjanda hæfilega ákveðnar 300.000 krónur. Gagnáfrýjandi verður með vísan til 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga dæmd til að standa straum af kostnaði við birtingu dómsins. Aðaláfrýjandi hefur ekki stutt kröfu sína um greiðslu kostnaðar af slíkri birtingu neinum gögnum. Er hæfileg fjárhæð vegna þess kostnaðar 100.000 krónur. Gagnáfrýjanda verður samkvæmt framansögðu gert að greiða aðaláfrýjanda samtals 400.000 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir. Rétt er að málskostnaður milli aðaláfrýjanda og gagnáfrýjanda falli niður í héraði og fyrir Hæstarétti. Aðaláfrýjandi verður dæmd til að greiða samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti vegna hvors stefndu og rennur hann í ríkissjóð. Gjafsóknarkostaður stefndu í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Eftirfarandi ummæli sem birtust í DV 31. ágúst 2007 eru ómerk: “...ekki við hæfi að sú sem veiðir fyrir hann vinni í grunnskóla.“ Gagnáfrýjandi, Erla Hlynsdóttir, greiði aðaláfrýjanda, Helgu Haraldsdóttur, 400.000 krónur með vöxtum af 300.000 krónum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. ágúst 2007 til 28. mars 2008, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Málskostnaður milli aðaláfrýjanda og gagnáfrýjanda í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Aðaláfrýjandi greiði í ríkissjóð samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti vegna stefndu, Ólafar Óskar Erlendsdóttur og Magnúsar Einarssonar. Allur gjafsóknarkostnaður stefndu í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns þeirra, samtals 300.000 krónur á báðum dómstigum vegna hvors um sig. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 4. desember 2008. Mál þetta sem dómtekið var 11. nóvember 2008 var þingfest 28. febrúar 2008. Stefnandi er Helga Haraldsdóttir, Háholti 11, Hafnarfirði. Stefndu eru Ólöf Ósk Erlendsdóttir, Möðrufelli 11, Reykjavík, Magnús Einarsson, Heiðarási 16, Reykjavík og Erla Hlynsdóttir, Ægissíðu, 105, Reykjavík. Endanlegar dómkröfur stefnanda í málinu eru eftirfarandi: 1. Að eftirfarandi ummæli, í stafliðum a til j, sem stefnda Ólöf og stefnda Erla viðhöfðu og birtu um stefnanda á blaðsíðum 16 og 17 í 134. tbl., 97. árgangs DV, 2. ágúst 2007, verði ómerkt: a. „Ólöf Ósk Erlendsdóttir, ..., segist hafa stundað kynlíf með þeim hjónum.“ b. „Ólöf Ósk Erlendsdóttir, ..., segir Helgu hafa tekið þátt í kynlífsathöfnum með sér og Guðmundi.“ c. „Ólöf Ósk Erlendsdóttir segir Helgu hafa verið virka í kynlífsleikjum þeirra Guðmundar til að byrja með en þegar líða tók á hafi Helga orðið mjög afbrýðisöm og þá hafi Guðmundur ekki lengur viljað hafa hana með.“ d. „Hún tók þátt í fyrstu skiptunum okkar saman.“ e. „Síðan fór hún að hringja í mig og senda mér skilaboð um að hún vildi hitta mig eina.“ f. „Ólöf segir að Helga hafi leitað eftir kynferðislegu samneyti við hana í einrúmi.“ g. „Hann laug hana líka fulla, ...“ h. „Hann sagði líka að hann væri að skilja við konuna sína.“ i. „... þessi manneskja er kolrugluð. Ég get ekki séð að hún hafi nokkuð að bjóða sem stuðningsfulltrúi eða í hjálparstarfi yfirhöfuð. Ég veit ekki hvað hún er að gera í þessum skóla ... ... ekki við hæfi að sú sem veiðir fyrir hann vinni í grunnskóla.“ j. „ ...hafi dreift ljótum sögum um hana. „Konan hans gerði þetta líka. Þau komu jafnvel með nýjar sögur á hverjum degi.““ 2. Að eftirfarandi ummæli, í stafliðum k til n, sem stefndi Magnús og stefnda Erla viðhöfðu og birtu um stefnanda á blaðsíðum 16 og 17 í 134. tbl., 97. árgangs DV 31. ágúst 2007, verði ómerkt: k. „Þær voru í þjálfun sem drottnarar í lesbísku kynlífi. Að sögn Magnúsar var kona hans þáttakandi í þessu.“ l. „Að sögn Magnúsar Einarssonar, ..., var misnotkun Guðmundar á vistmönnum með fullri vitneskju hennar og tók hún á tíðum þátt í kynlífsleikjunum.“ m. „Þau djöfluðust bæði á þeim með tólum og tækjum“ n. „Magnús telur undarlegt að kona í þessari stöðu vinni með börnum.“ 3. Að stefndu verði dæmd til refsingar vegna ofangreindra ummæla og birtingar þeirra, samkvæmt 234., 235. og 236 gr. almennra hegningarlaga. 4. Að stefndu greiði stefnanda 3.000.000 króna, in solidum, í miskabætur og beri dómkrafan vexti skv. 8. gr. laga nr. 38/2001, frá 31. ágúst 2007 til 28. mars 2008, en dráttarvexti frá þeim degi til greiðsludags, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. 5. Að stefndu greiði stefnanda 800.000 krónur, in solidum, til að kosta birtingu dóms í málinu, þ.e. forsendna og dómsorðs, í þremur dagblöðum. Þá krefst stefnandi málskostnaðar. Stefndu gera þær kröfur að þau verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda og til vara að fjárhæðir verði lækkaðar verulega. Þá krefjast öll stefndu málskostnaðar sér til handa. Með úrskurði 14. júlí s.l. var hafnað kröfum stefndu um frávísun í málinu, en í upphaflegri kröfugerð kröfðust stefndu Ólöf Ósk og Magnús þess að refsikröfu stefnanda yrði vísað frá dómi, en stefnda Erla krafðist þess að öllum kröfum á hendur sér yrði vísað frá dómi. Málavextir: Í stefnu er málsatvikum lýst þannig að í helgarblaði DV 31. ágúst 2. september 2007 hafi birst grein á bls. 16 og 17 um eiginmann stefnanda. Stefnda Erla sé nafngreind sem höfundur greinarinnar og stefndu Ólöf og Magnús séu nafngreind sem viðmælendur. Greinin sé að mestu byggð á ummælum og sögum viðmælenda um eiginmann stefnanda en þar séu einnig alvarlegar fullyrðingar þar sem vegið sé að persónu, æru og starfsheiðri stefnanda. Þá sé stefnandi einnig sökuð um háttsemi sem geti talist refsiverð samkvæmt íslenskum lögum. Í fyrirsögn greinarinnar, sem beri heitið Árásir satans, sé m.a. nafn stefnanda feitletrað ásamt upplýsingum um starfsstað hennar og starfsheiti. Í greininni sem nái yfir tvær heilar blaðsíður dagblaðsins, séu fjórar myndir en ein þeirra sé af heimili stefnanda og önnur af stefnanda inni á heimili sínu. Málsástæður og lagarök stefnanda: Stefnandi byggir, að því er varðar aðild stefndu Ólafar Óskar og Magnúsar, á nafngreiningu þeirra sem viðmælenda höfundar. Þau hafi með því að hafa haft í frammi ærumeiðandi aðdróttanir í garð stefnanda, gegn betri vitund, unnið sér til sakar samkvæmt 236. gr. samanber 234. og 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Aðild stefndu Erlu og ábyrgð hennar á ummælum í kröfugerð byggir stefnandi á nafngreiningu hennar sem höfundar á nefndri blaðagrein, samkvæmt 15. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt. Stefnda hafi opinberað og borið út tilhæfulausar og ærumeiðandi aðdróttanir sem hafi falið í sér meingerð gegn friðhelgi stefnanda, gegn betri vitund, eða án þess að hafa sennilega ástæðu til að halda aðdróttanirnar réttar. Stefnda Erla beri því einnig ábyrgð samkvæmt 236. gr. samanber 234. og 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Stefnandi byggir á því að öll ummælin sem krafist er ómerkingar á séu tilhæfulaus meingerð, þar sem vegið sé að persónu, æru og faglegum heiðri stefnanda. Í þeim felist gróf aðdróttun sem sé til þess falin að verða virðingu hennar til hnekkis. Ummælin teljist því óviðurkvæmileg og beri að ómerkja þau á grundvelli 1. mgr. 241. gr., samanber 234. gr. og 235. gr. laga nr. 19/1940. Að því er varðar ummælin í stafliðum a til d sérstaklega, er þar haft eftir stefndu Ólöfu Ósk að stefnandi hafi tekið þátt í kynlífi með Ólöfu Ósk og eiginmanni stefnanda. Ummæli þessi séu ósönn og órökstudd og tilgangur þeirra virðist vera sá einn að sverta ímynd stefnanda með persónulegum árásum er tengjast kynferðislegum samskiptum. Þá hafi óviðurkvæmilegar og ósannaðar fullyrðingar einnar manneskju ekkert fréttagildi og eigi ekki erindi til blaðamanns eða til almennings. Í ummælum í stafliðum e og f séu hafðar eftir stefndu Ólöfu Ósk fullyrðingar um að stefnandi hafi leitað eftir kynferðislegum samskiptum við hana eina, án eiginmanns stefnanda. Þetta sé úr lausu lofti gripið og með öllu órökstutt og geti tilgangur með slíkum fullyrðingum ekki verið annar en að koma af stað ósönnum orðrómi um persónu stefnanda, kynhneigð hennar og fjölskyldulíf. Stefnandi sé ekki þjóðþekkt persóna og hafi umfjöllun um hennar persónulegu hagi ekki fréttagildi eða eigi erindi til almennings. Fullyrðingar sem koma fram í stafliðum g og h um að eiginmaður stefnanda ljúgi að henni og vilji skilja við hana séu órökstuddar og ósannaðar, enda séu þau enn gift. Tilgangur þessa geti ekki verið annar en sá að koma óorði á og sverta ímynd stefnanda án þess að hún hafi til sakar unnið. Slíkar fullyrðingar hafi ekki fréttagildi og eigi ekki erindi til almennings. Stefnandi byggir á því að með ummælum í staflið i séu stefndu Ólöf Ósk og Erla að vega með svívirðilegum hætti að starfsheiðri stefnanda. Af samhenginu sé ljóst að þarna sé verið að fullyrða að stefnandi nýti stöðu sína sem starfsmaður í grunnskóla til að ginna ungar stúlkur til eiginmanns síns til kynferðislegra samskipta. Til viðbótar sé, af hálfu stefndu Erlu, síðari hluti þessara ummæla tekinn út og settur með stórum rauðum stöfum fyrir ofan texta greinarinnar í þeim tilgangi að vekja athygli á greininni. Slíkar fullyrðingar séu með eindæmum svívirðilegar og ásökun um háttsemi sem sé refsiverð og siðferðislega ámælisverð. Stefnandi geti ekki verið látin sæta slíkum röngum og órökstuddum ásökunum sem viðhafðar séu í þeim eina tilgangi að koma höggi á persónu hennar og vega að starfi hennar og siðferðisvitund. Við því sé búist að höfundar blaðagreina vinni í góðri trú og byggi á traustum staðreyndagrunni. Ljóst sé að slíkar ásakanir geti haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir alla þá sem ummælin varða, einkum stefnanda og möguleika hennar á því að sinna starfi sínu. Með þessari háttsemi hafi stefnda Erla sérstaklega lagt sig í líma við að dreifa grafalvarlegum og órökstuddum ásökunum í þeim eina tilgangi að níðast á mannorði stefnanda. Skoðun Ólafar á stefnanda og hæfni hennar til að sinna starfi sínu sé ekki fréttnæm, en hvorug þeirra sé þjóðþekkt persóna né almennt nafntogaður einstaklingur og eigi því ummælin ekkert erindi við almenning. Í staflið j hafi stefnda Erla eftir stefndu Ólöfu Ósk að stefnandi dreifi ljótum sögum um hana. Séu ummælin ósönn og órökstudd og til þess fallin að sverta ímynd stefnanda, séu gróf aðdróttun um heiðarleika stefnanda og eigi ekkert erindi til almennings. Í stafliðum k, l, og m, hefur stefnda Erla eftir stefnda Magnúsi, að stefnandi hafi haft vitneskju um og tekið þátt í kynferðislegri misnotkun eiginmanns hennar á vistmönnum meðferðarstofnunar. Þessi ósmekklegu ummæli eigi sér enga stoð í raunveruleikanum, enda liggi ekkert þeim til staðfestingar. Stefnandi sé þarna ásökuð um refsiverða háttsemi, en gera verði þá kröfu til höfunda greina í jafnvíðlesnu dagblaði og DV, að gerð sé óháð könnun á staðreyndum á ásökunum um kynferðislega misnotkun áður en þeim er dreift til almennings eins og sannleika. Hugarórar stefnda Magnúsar um meinta refsiverða hegðun stefnanda eigi ekkert erindi til almennings, enda tilhæfulausir með öllu. Ummælin í staflið n hafi stefnda Erla eftir stefnda Magnúsi um skoðanir hans á stefnanda og starfi hennar. Magnúsi sé fullfrjálst að hafa skoðanir á stefnanda og starfi hennar, en í því samhengi sem stefnda Erla setji skoðanir hans fram, sé opinberuð svívirðing á stefnanda og hæfni hennar til að sinna starfi sínu sem auk þess sé byggð á hinum röngu ummælum í stafliðum k, l og m. Slíkt eigi ekkert erindi til almennings. Refsikröfu sína kveðst stefnandi byggja á því að ummæli stefndu og birting þeirra hafi verið mjög alvarleg árás á friðhelgi einkalífs stefnanda. Þá séu ummælin þess efnis að beinlínis sé verið að bera á stefnanda refsiverða háttsemi, m.a. kynferðisbrot sem teljist til allra alvarlegustu brota. Þegar svo alvarlegar ásakanir séu hafðar uppi sé ekki hjá því komist að krefjast fullrar refsingar samkvæmt ákvæðum 234., 235. og 236. gr. almennra hegningarlaga. Miskabótakröfu sína byggi stefnandi á b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, enda beri stefndu ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn stefnanda í skilningi ákvæðisins. Af hálfu stefnanda sé á því byggt að öll þau ummæli sem krafist sé ómerkingar á og refsingar fyrir séu ærumeiðandi með þeim hætti að þau feli í sér móðgun í orðum og með þeim sé dróttað að stefnanda þannig að það verði virðingu hennar til hnekkis. Beri stefndu því fébótaábyrgð vegna tjóns sem þau hafi valdið stefnanda með háttsemi sinni. Stefndu hafi mátt vera ljóst að ummæli þeirra gætu valdið hættu fyrir orðspor, æru, persónu, einkalíf og starfsheiður stefnanda og hefði þeim verið í lófa lagið að kanna frekar sannleiksgildi ummælanna áður en þeim var dreift til almennings. Þrátt fyrir ábendingar frá lögmanni stefnanda, sem stefnda Erla hafi leitað til vegna skrifa sinna, um að ummælin væru röng, hafi hún tekið ákvörðun um að opinbera þau almenningi. Slík vinnubrögð beri vott um einbeittan vilja til að rógbera stefnanda gegn betri vitund. Athafnir stefndu sem hafi ráðist ítrekað á fjölskyldulíf, kynferðislega friðhelgi og starfsheiður stefnanda, hafi valdið verulegum skaða á tilfinninga- og sálarlífi stefnanda og fjölskyldu hennar, sem hafi orðið fyrir verulegri röskun, óþægindum og ýmiskonar þjáningum. Stefnandi eigi erfitt með að sækja vinnu og verði við ákvörðun miskabóta að líta til þeirra röskunar á umhverfi stefnanda sem stefndu beri ábyrgð á. Aldrei hafi verið gerður reki að því að leita álits stefnanda á þeim rætnu og andstyggilegu staðhæfingum sem opinberaðar hafi verið um hana. Framsetning efnis og ítrekaðar ásakanir um óheilindi og refsiverða háttsemi hafi verið með þeim hætti að almenningi hafi verið gert auðvelt að trúa ósönnuðum fullyrðingum um stefnanda. Líta verði til þess að DV sé í mikilli útbreiðslu um allt land og auk þess á Netinu og hafi fullyrðingar stefndu um stefnanda þannig náð til fjölda fólks, auk þess sem greinin hafi verið forsíðugrein, en DV birti gjarnan forsíðu sína í auglýsingaskyni. Brot gegn stefnanda hafi verið framin í atvinnustarfsemi stefndu Erlu og í því skyni að afla tekna og hvatinn að baki greininni þar sem ummælin birtust aukin hagnaðarvon. Telur stefnandi að miskabætur verði að miðast við þessar staðreyndir. Varðandi kröfu sína um greiðslu á 800.000 krónum til að kosta birtingu dóms í málinu í þremur dagblöðum, vísar stefnandi til 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Stefndu verði að bæta stefnanda þann kostnað sem hljótist af réttmætum tilraunum hennar til að draga úr andstyggilegum og röngum fullyrðingum sem hafi verið opinberaðar almenningi. Stefnandi byggir á því að tjáningarfrelsi stefndu sem byggist á 73. gr. stjórnarskrár, takmarkist af réttindum og mannorði annarra samkvæmt 3. mgr. sömu greinar. Tjáningarfrelsi sé ávallt á ábyrgð þess sem það nýti samkvæmt 2. mgr.; ærumeiðingar, aðdróttanir og rógburður stefndu eigi ekkert skylt við tjáningarfrelsi. Stefnandi vísar til 234., 235., 236. og 1. og 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og grunnraka þeirra sem búa að baki þeim. Til laga nr. 57/1956 um prentrétt, einkum 2. mgr. 15. gr. og 22. gr. og til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og almennra skaðabótareglna, svo sem sakarreglunnar. Málsástæður og lagarök stefndu: Af hálfu stefndu Ólafar Óskar og Magnúsar er byggt á því að því er varðar refsikröfu stefnanda að krafan sé of óskýr til þess að hægt sé að leggja á hana dóm. Þegar refsikrafa sé höfð uppi í ærumeiðingarmáli þurfi að heimfæra hana með nákvæmari hætti undir ákveðið hegningarlagaákvæði. Almenn tilvísun til ærumeiðingarákvæða almennra hegningarlaga sé ekki fullnægjandi. Þegar af þeirri ástæðu beri að vísa refsikröfu stefnanda frá dómi. Verði ekki fallist á frávísunarkröfu sé krafist sýknu með vísan til sömu röksemda. Stefndu Ólöf Ósk og Magnús byggja sýknukröfur sínar fyrst og fremst á því að ekki sé lagastoð fyrir aðild þeirra að málinu og beri að sýkna þau vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í máli þessu hafi stefnda Erla nafngreint sig sem höfund greinarinnar sem hér er fjallað um og beri hún því ábyrgð á efni hennar samkvæmt prentlögum, sbr. 15. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt. Í öðru lagi byggja stefndu Ólöf Ósk og Magnús sýknukröfur sínar á því að stefnda Erla hafi ekki haft rétt eftir þeim ummæli, frásagnir og lýsingar sem fram koma í greininni og stefnandi krefst að verði dæmd dauð og ómerk. Stefndu hafi ekki viðhaft ummælin sem krafist sé verið að dæmd verði dauð og ómerk og geti því ekki borið refsi- eða fébótaábyrgð á þeim eins og þau birtust í umræddri grein í DV. Að því er varðar stefnda Magnús sérstaklega, þá hafi ekki komið fram í samtali hans og stefndu Erlu að samtalið væri hljóðritað, hvað þá heldur að það yrði grundvöllur að opnuumfjöllun og forsíðufrétt í DV þar sem stefndi yrði nafngreindur sem heimildarmaður. Í þriðja lagi byggja stefndu Ólöf Ósk og Magnús sýknukröfur á því að ummælin feli ekki í sér ærumeiðingu eða brot gegn friðhelgi einkalífsins í skilningi 234., 235. og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Túlka beri framangreind ákvæði almennra hegningarlaga með hliðsjón af ákvæði stjórnarskrár um tjáningarfrelsi og mannréttindasáttmála Evrópu. Í því felist að sérhver maður eigi rétt á tjáningarfrelsi sem feli í sér frelsi til að hafa skoðanir og lýsa reynslu sinni af mönnum og málefnum á opinberum vettvangi. Stefndu byggi á því að umrædd ummæli hafi byggst á reynslu þeirra og upplifun og feli hvorki í sér refsiverða móðgun né aðdróttun gagnvart stefnanda, né hafi þau verið látin falla gegn betri vitund. Um hafi verið að ræða lýsingu stefndu Ólafar Óskar á staðreyndum og upplifun á þeim raunveruleika sem hún hafi þurft að búa við sem skjólstæðingur eiginmanns stefnanda á meðferðarstofnun og lýsingu stefnda Magnúsar á staðreyndum sem hann taldi vera fyrir hendi á þeim tíma og upplifun hans á þeim raunveruleika sem hann varð vitni að þegar hann starfaði með eiginmanni stefnanda á meðferðarstofnun. Því beri að telja að ummælin séu ekki óviðurkvæmileg eða sönn og beri að sýkna stefndu þar sem þau hafi ekki farið út fyrir mörk tjáningarfrelsis. Hvað varðar miskabótakröfu stefnanda, byggja stefndu Ólöf Ósk og Magnús sýknukröfu sína á sömu sjónarmiðum og fram koma að framan varðandi ómerkingu ummæla, stefndu beri ekki ábyrgð á ummælunum og ekki séu til staðar skilyrði b- liðar 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 til greiðslu miskabóta. Þá sé meintur miski stefnanda ósannaður. Ef ekki verði fallist á sýknu krefjast stefndu þess að miskabótakrafa verði lækkuð verulega. Stefndu Ólöf Ósk og Magnús byggja kröfu sína um sýknu af kröfu um greiðslu kostnaðar vegna birtingar dóms í málinu í fjölmiðlum á því að stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn sem sýni fram á kostnað, fjölmiðlar á Íslandi sýni dómum í meiðyrðamálum yfirleitt það mikinn áhuga að ekki sé þörf á að vekja sérstaka athygli þeirra á niðurstöðum slíkra mála með auglýsingum. Þá sé til þess að líta að þegar dæmdur hafi verið kostnaður hjá dómstólum, hafi þær fjárhæðir í fæstum tilvikum verið nýttar til þess að kosta birtingu dómsforsendna í fjölmiðlum. Verði ekki fallist á sýknukröfu, krefjast stefndu þess að greiðsla vegna þessa kostnaðar verði lækkuð verulega. Þá mótmæla stefndu vaxta- og dráttarvaxtakröfu stefnanda sérstaklega og krefjast þess að ef til kemur verði vextir dæmdir frá dómsuppsögu. Stefnda Erla Hlynsdóttir byggir sýknukröfu sína á því að hvorki beri hún ábyrgð á hinum umstefndu ummælum á grundvelli laga um prentrétt, nr. 57/1956, né hafi hún gerst brotleg við 234., 235. eða 256. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, hvorki með beinum eða óbeinum hætti. Löggjafinn hafi ásamt dómstólum játað fjölmiðlum verulegt svigrúm til almennrar umfjöllunar um menn og málefni, enda sé tjáningarfrelsi í landinu varið af stjórnarskrá, sbr. 73. gr. laga nr. 33/1944, sbr. 11. gr. laga nr. 97/1995. Viðtal það sem er grundvöllur þessa máls hafi verið hluti af almennri umfjöllun, sem farið hafi fram í flestum íslenskum fjölmiðlum, um málefni meðferðarstofnunarinnar Byrgisins. Orð viðmælenda hafi í viðtalinu verið tekin upp og endursögð og séu viðtöl sem þessi í engu frábrugðin því þegar viðtal sé tekið upp á myndavél og sýnt í sjónvarpi eða ummælum sem sögð séu í útvarp, miðillinn sé einungis annar. Stefnda Erla hafi ekkert lagt efnislega sjálfstætt til ummælanna sem stefnt er vegna og séu öll ummæli í viðtalinu sem hafi verið innan gæsalappa komin beint frá meðstefndu og birt óbrengluð og geti hún ekki borið ábyrgð á þeim. Að því er varðar dómkröfu nr. 1, um ómerkingu nánar tilgreindra ummæla í stafliðum a til j, byggir stefnda Erla sýknukröfu sína á því að hún sé ekki höfundur ummælanna og beri ekki ábyrgð á þeim á grundvelli 15. gr. laga nr. 57/1956. Ómögulegt sé að líta á blaðamann, sem semur blaðagrein og nafngreinir sig, sem höfund ummæla sem séu réttilega höfð eftir nafngreindum viðmælendum. Í nefndri lagagrein felist hlutlæg ábyrgðarregla, ekki sé skýrt hver eigi að teljast höfundur samkvæmt greininni, en í ljósi kröfu um skýrleika sem verði að gera til hlutlægra ábyrgðarreglna sé útilokað að fella ábyrgð á ummælum nafngreindra viðmælenda á stefndu sem blaðamann. Um skilgreiningu á því hver skuli teljast höfundur sé einnig til 8. gr. höfundarlaga nr. 73/1972 að líta. Telur stefnda að með hliðsjón af þessum lagaákvæðum sé ljóst að blaðamaður skuli teljast höfundur ummæla ef enginn annar er lýstur höfundur að þeim. Því er mótmælt að nafngreining stefndu Erlu feli það sjálfkrafa í sér að hún teljist höfundur. Að mati stefndu skuli sá sem raunverulega leggur til efnið í formi ummæla, bera refsi- og bótaábyrgð á grundvelli 15. gr. laga nr. 57/1956, enda sé hann hinn eiginlegi höfundur ummælanna. Stefnda Erla mótmælir því sérstaklega að með því að hafa ummælin eftir stefndu Ólöfu Ósk hafi þær báðar haft uppi ásakanir á hendur stefnanda, með vísan til þess að ummælin séu höfð eftir stefndu Ólöfu Ósk og engu af því sem felst í ummælunum sem stefnt sé út af, sé haldið fram af stefndu Erlu. Ákvæði prentlaga geti með engu móti breytt því hver teljist höfundur ummæla ef fyrir liggi hver hafi látið hin umstefndu ummæli falla. Í málinu sé viðurkennt af hálfu stefnanda að hin umstefndu ummæli séu frá stefndu Ólöfu Ósk og eigi hún því að bera ábyrgð á þeim. Varðandi dómkröfu nr. 2 um tilgreind ummæli í stafliðum k til n, krefst stefnda Erla sýknu með vísan til allra sömu málsástæðna sem fram koma varðandi dómkröfu nr. 1 í kaflanum hér á undan. Í dómkröfu nr. 3 er þess krafist að stefnda Erla verði dæmd til refsingar vegna ummælanna í stafliðum a til n, á grundvelli 236. gr., sbr. 234. og 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Stefnda vísar varðandi sýknukröfu sína að þessu leyti, til sömu málsástæðna sem taldar voru hér á undan varðandi dómkröfur nr. 1 og 2. Hún geti með engu móti talist höfundur ummælanna eða borið ábyrgð á þeim og því útilokað að gera henni refsingu vegna þeirra. Þá geti hún sem blaðamaður aldrei borið ábyrgð á útbreiðslu ummælanna, slíkri refsikröfu verði að beina að útgefanda eða ritstjóra. Verði ekki fallist á sýknukröfu á þessum forsendum, krefst stefnda þess að hún verði sýknuð á grundvelli refsileysis sannaðra ummæla. Þar sem allt sem fram hafi komið í umræddri blaðagrein sé satt og rétt verði stefndu ekki gerð refsing vegna þeirra. Í þriðja lagi krefst stefnda Erla sýknu á þeim grundvelli að því hafi ekki verið slegið föstu að meintar ærumeiðandi aðdróttanir hafi verið viðhafðar eða birtar gegn betri vitund stefndu. Refsing á grundvelli 236. gr. almennra hegningarlaga hljóti að þurfa að byggjast á ásetningi, sem ekki hafi verið, stefnda hafi talið og telji enn að öll ummælin hafi verið og séu sönn og rétt, enda hafi komið fram að stefnandi í máli þessu hafi haft réttarstöðu sakbornings við opinbera rannsókn á kynferðisbrotamáli. Það hvíli á stefnanda að sanna að stefnda hafi brotið gegn ákvæðum almennra hegningarlaga af ásetningi, sem stefnandi hafi ekki sannað eða gert líklegt og verði því að sýkna stefndu. Þá telur stefnda ekki koma til greina að gera refsingu með vísan til 234. gr. almennra hegningarlaga, þar sem það ákvæði eigi ekki við þegar krafist sé refsingar á grundvelli 236. gr. laganna. Sýknukröfu sína að því er varðar miskabótakröfu stefnanda á grundvelli b-liðar 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, byggir stefnda Erla á því að þar sem hún sé ekki höfundur ummælanna í dómkröfum 1 og 2, geti hún ekki borið á þeim bótaábyrgð. Í tilvitnuðu ákvæði sé gert ráð fyrir að um ólögmæta meingerð gegn friði, frelsi, æru eða persónu manns sé að ræða og geti það þannig ekki átt við þátt stefndu í málinu. Verði stefnda þrátt fyrir þetta talin ber ábyrgð á einhverjum þeim ummælum sem um ræðir, byggir hún sýknukröfu sína á því að með ummælunum hafi hún ekki farið út fyrir stjórnarskrárbundinn rétt til tjáningarfrelsis og vísar til 73. gr. stjórnarskrár Íslands. Varakröfu um verulega lækkun miskabóta frá því sem krafist er byggir stefnda Erla á því að kröfufjárhæðin sé ekki í neinu samræmi við dómvenju, tilefni hafi verið til umfjöllunarinnar og hún átt erindi til almennings. Varakröfu um verulega lækkun á fjárhæð dómkröfu nr. 6, ef ekki verði fallist á sýknukröfu, byggir stefnda Erla á því að krafan sé alltof há miðað við þann kostnað sem fylgja myndi birtingu dómsins. Niðurstaða: Í dómkröfu nr. 1 er krafist ómerkingar 10 aðskilinna ummæla sem stefnda Erla hafi birt um stefnanda og haft eftir stefndu Ólöfu Ósk og eru þau talin í stafliðum a til j. Að því er varðar ummæli í stafliðum a, b og d, þar sem haft er eftir stefndu Ólöfu Ósk að stefnandi hafi tekið þátt í kynlífsathöfnum með henni og eiginmanni stefnanda, er til þess að líta að í dómi Héraðsdóms Suðurlands í máli ákæruvaldsins gegn eiginmanni stefnanda, Guðmundi Jónssyni, er að finna skýrar lýsingar stefndu og fleiri aðila á því að stefnandi hafi tekið þátt í slíkum athöfnum ásamt eiginmanni sínum og skjólstæðingum hans. Þetta fær einnig stoð í vitnisburði þriggja vitna sem komu fyrir dóm við aðalmeðferð málsins og staðfestu lögregluskýrslur sem teknar voru af þeim við rannsókn og/eða framburði fyrir dómi í tengslum við sakamálið sem er til umfjöllunar í ofangreindum dómi Héraðsdóms Suðurlands. Þó að ofangreindur dómur þar sem eiginmaður stefnanda var sakfelldur, hafi verið kveðinn upp eftir að viðtalið birtist í DV í ágúst 2007, er til þess að líta að rannsókn málsins var í gangi á þessum tíma og fram hefur komið að stefnandi hafði á þessum tíma stöðu sakbornings í málinu. Ekki verður því litið svo á að stefndu hafi brotið gegn tilvitnuðum ákvæðum almennra hegningarlaga með því að viðhafa og birta ummælin í stafliðum a, b og d. Varðandi staflið c, þá kemur þar fram auk þess sama og í stafliðum a og b, að stefnandi hafi orðið afbrýðisöm og maður hennar þá ekki lengur viljað hafa hana með í kynlífsleikjum hans og stefndu Ólafar Óskar lengur. Í stafliðum e og f er gefið í skyn að stefnandi hafi sýnt áhuga á að hitta stefndu Ólöfu Ósk eina og hafa kynferðisleg samskipti við hana í einrúmi. Ekki verður litið svo á að þessi ummæli, í framhaldi af því sem áður greindi um samskipti aðila, feli í sér slíka móðgun eða aðdróttun í garð stefnanda að fella megi undir 234. eða 235. gr. laga nr. 19/1940. Ummælin í stafliðum g og h eru um að eiginmaður stefnanda hefði logið hana fulla og sagt að hann væri að skilja við hana. Þrátt fyrir að stefnandi og eiginmaður hennar séu ennþá gift og hafi ekki skilið, eins og fram kom í skýrslutöku af stefnanda við aðalmeðferð málsins, verður ekki séð að þessi ummæli feli í sér aðdróttun eða móðgun í garð stefnanda þannig að eigi undir 234. eða 235. gr. laga nr. 19/1940. Sama verður talið eiga við um ummæli í staflið j. Þá standa eftir ummælin í staflið i: . „...þessi manneskja er kolrugluð. Ég get ekki séð að hún hafi nokkuð að bjóða sem stuðningsfulltrúi eða í hjálparstarfi yfirhöfuð. Ég veit ekki hvað hún er að gera í þessum skóla... ... ekki við hæfi að sú sem veiðir fyrir hann vinni í grunnskóla.“ Þessi ummæli eru nokkuð annars eðlis en hin, að því leyti að þarna er fjallað um atriði sem ekki er að finna sambærilega umfjöllun um í dómi Héraðsdóms Suðurlands í máli nr. S-15/2008. Þó að stefnandi hafi um tíma haft stöðu sakbornings í rannsókn þess máls, var hún ekki ákærð og þó að skilja megi af lestri dóms í því máli að stefnandi hafi tekið þátt í kynlífi með eiginmanni sínum og fleiri aðilum, verður ekki séð að það leiði af sjálfu sér að það feli í sér að hún sé kolrugluð eða hafi nauðsynlega áhrif á starfshæfni hennar. Þá er ljóst að ekki hefur verið sýnt fram á að hún hafi „veitt“ fyrir eiginmann sinn, en í því orðalagi er óneitanlega að finna aðdróttun um að stefnandi hafi tekið þátt í ólöglegum athöfnum, refsiverðu athæfi, að minnsta kosti að mati viðmælandans í viðtalinu eins og orð hans eru þar fram sett. Verður því að samþykkja kröfu stefnanda um ómerkingu ummæla í staflið i. Í dómkröfu 2 er krafist ómerkingar ummæla í stafliðum k til n, sem stefndu Magnús og Erla hafi viðhaft og birt um stefnanda. Að því er varðar ummælin í stafliðum k, l og m, er vísað til þess sem segir hér á undan í umfjöllun um stafliði a, b og d. og verður því ekki orðið við kröfu um ómerkingu þeirra. Að því er varðar ummælin í staflið n, má segja að um þau eigi við að nokkru leyti það sama og að ofan greinir í umfjöllun um staflið i, en hins vegar er til þess að líta hér að stefndi Magnús er hér einungis að lýsa skoðun sinni og ekki er að finna í þessum ummælum aðdróttun um refsivert athæfi, eins og áður hefur komið fram varðandi staflið i. Verður því ekki talið að hér hafi verið gengið það langt með tjáningarfrelsi að eigi undir áðurnefnd ákvæði í XXV. kafla laga nr. 19/1940 og er því heldur ekki unnt að verða við kröfu stefnanda um ómerkingu þessara ummæla. Að því er varðar kröfu stefnanda um refsingu stefndu samkvæmt ákvæðum 234., 235. og 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, verður í ljósi ofangreindrar niðurstöðu að sýkna stefnda Magnús af refsikröfu, en auk þess þykir rétt að sýkna aðra stefndu af refsikröfu, meðal annars með vísan til þess að reifun stefnanda á refsikröfunni er mjög almenns eðlis; einstök ummæli eru ekki tengd við tiltekin ákvæði laganna og ekki er fjallað um þátt hvers og eins hinna stefndu og hvernig þau og meint ummæli þeirra tengist einstökum ákvæðum. Stefnandi krefst miskabóta úr hendi stefndu á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í ljósi þess að engin þeirra ummæla sem krafist var ómerkingar á og rakin eru til stefnda Magnúsar, verða dæmd dauð og ómerk, verður að sýkna hann af þessum kröfum stefnanda einnig. Hins vegar verður ekki hjá því komist að skoða hvaða rétt stefnandi á til miskabóta úr hendi stefndu Ólafar Óskar og Erlu, vegna ummæla í staflið i, en eins og að framan er rakið verða þau dæmd dauð og ómerk. Líta verður svo á að stefnda Erla beri sem blaðamaður og nafngreindur höfundur greinar þeirrar, sem hin umstefndu ummæli birtust í, ábyrgð á ummælunum. Þau ummæli sem birtust í staflið i, birtust innan gæsalappa í greininni og eru þar sögð höfð eftir stefndu Ólöfu Ósk. Við skýrslutöku af stefndu Erlu við aðalmeðferð málsins kom fram að hún hefði hljóðritað samtal sitt við stefndu Ólöfu Ósk og haft beint eftir henni, en hins vegar hefði hún ekki geymt hljóðritaða samtalið. Stefnda Ólöf Ósk kannaðist aðspurð í aðalmeðferð við að hafa átt samtal við stefndu Erlu og vitað að hún væri blaðamaður og væri að undirbúa grein um Byrgismálið, en hún neitaði því hins vegar fyrir dómi að hafa sagt orðrétt það sem eftir henni var haft, þar á meðal þau ummæli sem rakin eru í staflið i. Ekki verður talið nægilega sannað, gegn neitun stefndu Ólafar Óskar, að hún hafi viðhaft ummælin orðrétt, þannig að dæma megi hana til greiðslu miskabóta vegna þeirra. Er það því niðurstaða málsins varðandi miskabótakröfu stefnanda, að stefnda Erla verður ein dæmd til að greiða stefnanda miskabætur. Með hliðsjón af því að lítið hefur komið fram um raunverulegt tjón stefnanda vegna ummælanna, en sú hætta fyrir orðspor, æru og starfsheiður stefnanda sem ummælin geta hafa haft í för með sér getur varla hafa verið veruleg, umfram það sem hlýtur að hafa verið afleiðing af áðurnefndu dómsmáli og þeim atburðum sem þar er fjallað um, þykja miskabætur hæfilega ákveðnar 100.000 krónur, með dráttarvöxtum eins og segir í dómsorði. Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmd til að greiða henni 800.000 krónur til að kosta birtingu dóms í málinu í dagblöðum. Engin gögn eru lögð fram til stuðnings kröfunni og hafa stefndu mótmælt fjárhæð hennar sem of hárri, auk þess sem þau krefjast aðallega sýknu af henni. Með hliðsjón af því að einungis lítill hluti þeirra ummæla sem krafist er ómerkingar á verða nú dæmd dauð og ómerk og í ljósi þess að dómar héraðsdóms eru birtir opinberlega, þykir ekki ástæða til að verða við þessari kröfu stefnanda. Verða stefndu því sýknuð af henni. Eins og atvikum máls þessa er háttað og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, þykir rétt að málskostnaður falli niður á milli stefnanda Helgu Haraldsdóttur og stefndu Erlu Hlynsdóttur, en stefnandi greiði stefndu Ólöfu Ósk og Magnúsi helming málskostnaðar þeirra. Stefndu Ólöf Ósk og Magnús fengu gjafsóknarleyfi vegna málsins 2. júlí 2008 og greiðist því kostnaður þeirra af málinu úr ríkissjóði og telst hann hæfilega ákveðinn 600.000, vegna hvors þeirra um sig og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Við ákvörðun málskostnaðarfjárhæðar er meðal annars tekið mið af því að vörn stefndu Magnúsar og Ólafar Óskar var til að byrja með sameiginleg og einnig er haft í huga að af hálfu stefndu var í málinu höfð uppi frávísunarkrafa, sem var hafnað. Dóminn kveður upp Anna M. Karlsdóttir, settur héraðsdómari. Dómsorð: Eftirfarandi ummæli, sem birtust í 134. tölublaði DV árið 2007, eru dæmd dauð og ómerk: „ ...þessi manneskja er kolrugluð. Ég get ekki séð að hún hafi nokkuð að bjóða sem stuðningsfulltrúi eða í hjálparstarfi yfirhöfuð. Ég veit ekki hvað hún er að gera í þessum skóla ... ... ekki við hæfi að sú sem veiðir fyrir hann vinni í grunnskóla.“ Stefndu, Ólöf Ósk Erlendsdóttir, Magnús Einarsson og Erla Hlynsdóttir, eru sýknuð af refsikröfu stefnanda. Stefndu Ólöf Ósk Erlendsdóttir og Magnús Einarsson eru sýknuð af miskabótakröfu stefnanda. Stefnda Erla Hlynsdóttir, greiði stefnanda, Helgu Haraldsdóttur 100.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, frá 31. ágúst 2007 til 28. mars 2008, en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Stefndu eru öll sýknuð af kröfu um greiðslu fjárhæðar til að kosta birtingu dóms. Stefnandi, Helga Haraldsdóttir, greiði stefndu Ólöfu Ósk Erlendsdóttur og Magnúsi Einarssyni, 300.000 krónur hvoru um sig í málskostnað, þ.m.t. virðisaukaskatt, sem rennur í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður stefndu Ólafar Óskar og Magnúsar, 600.000 krónur til hvors um sig, þ.m.t. virðisaukaskattur, greiðist úr ríkissjóði. Málskostnaður milli stefnanda og stefndu Erlu Hlynsdóttur fellur niður.
|
Mál nr. 309/2006
|
Vátryggingarsamningur Slysatrygging Kröfugerð Málsforræði
|
S keypti af A lög- og samningsbundna líf- og slysatryggingu sjómanna fyrir áhöfn sína 14. júní 2001. Var um að ræða vátryggingu í samræmi við ákvæði 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Þann 30. júní 2001 kvað gerðardómur upp úrskurð sem breytti ákvæði kjarasamnings þess sem S var aðili að, varðandi slysatryggingar sjómanna þannig að bætur skyldu ákvarðast á grundvelli reglna skaðabótalaga nr. 50/1993 ef það leiddi til hærri heildarbóta en samkvæmt 172. gr. siglingalaga. Skipverji í áhöfn S slasaðist við vinnu sína 14. ágúst 2001. S var dæmdur skyldur til að greiða skipverjanum skaðabætur í samræmi við úrlausn gerðardómsins. S krafðist þess að A yrði gert að greiða S sömu fjárhæð og honum sjálfum var skylt að greiða skipverjanum. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var í Hæstarétti, var kröfu S hafnað. Þar sem A var hvorki aðili að umræddum kjarasamningi né bundinn af niðurstöðu gerðardómsins var bótaskylda hans eingöngu leidd af vátryggingasamningum hans við S. A hafði þegar innt af hendi bótagreiðslur í samræmi við vátryggingasamninga aðila og var því sýknaður af kröfu S.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Í hinum áfrýjaða dómi kemur fram að áfrýjandi kveðist „standa frammi fyrir því“ að gera upp slysabætur til skipverjans sem slasaðist 14. ágúst 2001 og fékk tildæmdar bætur í Héraðsdómi Reykjaness 1. júlí 2005. Þeim dómi var ekki áfrýjað. Við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti staðfesti áfrýjandi að hann hefði ekki enn greitt skuld sína samkvæmt þessum héraðsdómi. Hugsanleg fjárkrafa hans á hendur stefnda verður ekki til fyrr en skuldin samkvæmt dóminum hefur verið greidd. Samkvæmt þessu skortir almenn skilyrði fyrir því að áfrýjandi geti krafist aðfarardóms á hendur stefnda svo sem hann gerir í málinu. Á hinn bóginn hefur stefndi ekki mótmælt kröfunni á þessum grundvelli heldur þvert á móti samþykkt að um aðfararhæfa kröfu á hendur sér sé að ræða, verði á hana fallist. Þar sem um er að ræða málsatriði sem hann hefur forræði á, verður krafa áfrýjanda af þessum sökum tekin til efnisdóms þrátt fyrir að svona standi á um hana. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Eftir þessum úrslitum skal áfrýjandi greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Sveinn Lárus Ólafsson, greiði stefnda, ACE Insurance S.A.N.V., 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var 1. mars 2006, var höfðað 23. september 2005. Stefnandi er Sveinn Lárus Ólafsson, Suðurgötu 53, Siglufirði en stefndi er tryggingafélagið ACE Insurance S.A.N.V. Stortorvet 3, Osló, Noregi. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 9.544.459 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 6. og 9. gr. laga nr. 38/2001 af 8.807.675 krónum frá 14. júlí 2004 til 15. júlí 2005 en af 9.544.459 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar. Dómkröfur stefnda eru að hann verði alfarið sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar. Stefnandi er eigandi og útgerðarmaður fiskiskipsins Reynis GK-177 (1105). Stefndi er norskt tryggingafélag sem fyrir milligöngu vátryggingamiðlarans Alþjóðlegrar miðlunar ehf. hefur á undanförnum árum haft með höndum vátryggingastarfsemi hér á landi. Stefnandi kveðst um árabil hafa átt og gert út fiskibáta af minni gerðinni og hafi hann hafið tryggingaviðskipti við stefnda vegna þessara báta snemma ársins 1997. Þessari fullyrðingu stefnanda mótmælir stefndi þar sem hið rétta sé að einu samskipti aðila þessa máls hafi verið vegna þeirrar tryggingar sem tekist sé á um í máli þessu. Stefnandi kveður að í júní 2001 hafi orðið kaflaskipti í útgerðarmálum hans er hann hafi keypt Reyni GK-177. Til undirbúnings lögskráningu áhafnar á það skip hafi hann keypt af stefnda lög- og samningsbundna líf- og slysatryggingu sjómanna fyrir fjögurra manna áhöfn á skipið hinn 14. júní 2001. Hér var um að ræða vátryggingu í samræmi við ákvæði 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Umboðsmaður stefnda sendi lögskráningastjóranum í Keflavík staðfestingu um kaupin á tryggingunum en til stóð að lögskrá á skipið 18. júní 2001. Hinn 1. ágúst 2001 var fjölgað í áhöfn skipsins um tvo skipverja og óskaði stefnandi eftir því að þeim yrði bætt inn á þá tryggingu sem fyrir var og eftir það var sex manna áhöfn skipsins tryggð hjá stefnda fram til 13. júní 2002. Hinn 16. maí 2001 voru samþykkt lög nr. 34/2001 um kjaramál fiskimanna og fleira sem bönnuðu verkfall sjómanna sem þá hafði staðið um nokkra hríð. Kváðu lögin á um skipan þriggja manna gerðardóms sem skyldi skera úr um tiltekin ágreiningsefni aðila vinnudeilunnar þar á meðal um atriði er vörðuðu slysatryggingar sjómanna. Stefnandi kveðst hafa lögskráð á skipið í samræmi við ákvæði gerðardómslaganna upp á væntanlega kjarasamninga, svo sem öll önnur fiskiskip sem hófu veiðar á þessu tímabili hafi gert, og kveður hann að hvorki við kaupin á slysatryggingunni né við lögskráningu áhafnarinnar hafi verið rætt sérstaklega um horfur á niðurstöðu gerðardómsins í þessum efnum. Hafi verið gengið út frá því að slysatryggingin hefði að geyma fullnægjandi tryggingarvernd fyrir hina tryggðu sjómenn samkvæmt hinum væntanlegu kjarasamningum. Gerðardómurinn kvað upp úrskurð 30. júní 2001 um breytingar á kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins vegna aðildarfélaga Landssambands íslenskra útvegsmanna og Sjómannasambands Íslands og kemur þar fram að hinn lögfesti kjarasamningur málsaðilanna Sjómannasambands Íslands og Landsambands íslenskra útvegsmanna frá 27. mars 1998 framlengdist með nánar tilgreindum breytingum til 31. desember 2003. Með úrskurði gerðardómsins breyttist ákvæði kjarasamningsins um slysatryggingar og var meginbreytingin fólgin í því að bætur skyldu ákvarðast á grundvelli reglna skaðabótalaga nr. 50/1993 ef það leiddi til hærri heildarbóta en samkvæmt 172. gr. laga nr. 34/1995. Skipverji á Reyni GK-177, Ásgeir Jónsson, slasaðist 14. ágúst 2001 við vinnu sína um borð í skipinu er fiskkar rann á hann og fékk hann við slysið áverka á hægra hné. Afleiðingar slyssins á heilsu skipverjans voru metnar af matsmanninum Sigurjóni Sigurðssyni lækni og var það hans niðurstaða að varanlegur miski Ásgeirs teldist 10% og varanleg örorka hans teldist 15%. Ásgeir höfðaði mál á hendur stefnanda þessa máls til greiðslu bóta vegna tjónsins sem hann hlaut í slysinu og var það mál þingfest í Héraðsdómi Reykjaness 11. september 2002. Dómur var kveðinn upp í því máli 1. júlí 2005 og voru dómkröfur skipverjans á hendur stefnanda teknar til greina og var stefnandi þannig dæmdur til að greiða honum 9.275.526 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 14. ágúst 2001 til 14. apríl 2004 en með dráttarvöxtum samkvæmt 6. og 9. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags allt að frádregnum 1.444.990 krónum. Þá var stefnandi dæmdur til greiðslu málskostnaðar og viðurkenndur var sjóveðréttur í bátnum fyrir tildæmdum fjárhæðum. Áður en dómur var kveðinn upp í fyrrgreindu dómsmáli í Héraðsdómi Reykjaness höfðaði stefnandi mál á hendur stefnda í Héraðsdómi Reykjavíkur, sbr. mál nr. E-14308/2004 þar sem hann gerði þær kröfur aðallega að viðurkennt væri með dómi að stefnda væri skylt að bæta stefnanda það tjón sem hann kynni að verða dæmdur til að greiða Ásgeiri Jónssyni í fyrrgreindu dómsmáli. Til vara krafðist hann þess að viðurkennt væri með dómi að bótaábyrgð stefnda vegna slyssins verði eigi ákveðin takmarkaðri en sem nemi bótarétti skipverjans samkvæmt ákvæðum 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985 svo sem hann hafi verið ákveðinn með úrskurði gerðardóms 30. júní 2001. Í málinu byggði stefndi sýknukröfu sína fyrst og fremst á því að umrædd trygging væri fallin úr gildi vegna vanskila stefnanda en á það féllst dómurinn ekki. Niðurstaða dómsins var sú að viðurkennd var krafa stefnanda um að stefnda væri skylt að bæta stefnanda það tjón sem hann kynni að verða dæmdur til að greiða skipverjanum í Héraðsdómi Reykjaness og miðist bótaábyrgð hans við ákvæði 172. gr. siglingalaga. Stefnandi áfrýjaði framangreindum dómi Héraðsdóms Reykjavíkur til Hæstaréttar og krafðist þess að fallist yrði á þá kröfu hans að bótaábyrgð stefnda samkvæmt umræddum vátryggingasamningum við stefnda frá 14. júní og 1. ágúst 2001 um líf- og slysatryggingu áhafnarinnar á vs. Reyni GK-177 markist af ákvæðum greinar 1.22 í gildandi kjarasamningi sjómanna á slysdegi svo sem þau voru ákvörðuð af gerðardómi samkvæmt lögum nr. 34/2001 um kjaramál fiskimanna og fleira, sem upp var kveðinn 30. júní 2001. Í niðurstöðu Hæstaréttar er staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að 14. ágúst 2001 hafi verið í gildi vátryggingasamningur milli aðila en kröfum stefnanda var að öðru leyti vísað frá héraðsdómi með vísan til 4. mgr. 114. gr. 80. gr. og 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Stefndi kveðst fyrst hafa verið kunnugt um slys það sem hér er fjallað um þann 28. september 2001 er lögmaður tjónþolans krafði uppgjörsaðilann, Tjónamat og Skoðun ehf., um upplýsingar. Þar sem greiðslur vegna iðgjalda hefðu misfarist leit stefndi svo á að tryggingin væri niður fallin en hann féll síðar frá þeirri skoðun sinni. Stefndi greiddi tjónþolanum, Ásgeiri Jónssyni, bætur hinn 15. apríl 2005 miðað við þær forsendur sem hann taldi vera í samræmi við ákvæði tryggingarinnar og hefur litið svo á að þar með hafi hann uppfyllt skyldur sínar samkvæmt vátryggingasamningi aðila. Voru þær bætur mótteknar með fyrirvara um fjárhæð þeirra og dráttarvexti en samtals greiddi stefndi 1.125.960 krónur,þar af bætur að fjárhæð 823.650 krónur. Í málinu er ekki ágreiningur um útreikning kröfunnar heldur deila aðilar um inntak tryggingar þeirrar sem stefnandi keypti af stefnda 14. júní 2001 og 1. ágúst 2001 en ekki er ágreiningur um að vátryggingarsamningur var í gildi milli aðila þegar umræddur tjónsatburður átti sér stað. Stefnandi kveður kröfugerð sína vera í samræmi við dómsorð dóms Héraðsdóms Reykjaness frá 1. júlí 2005 í máli nr. E-2908/2002, Ásgeir Jónsson gegn stefnanda og sundurliðist hún svo: Í samræmi við niðurstöðu slysamálsins sé krafist dráttarvaxta af 8.807.139 krónum frá 14. apríl 2004 til 15. júní (sic) 2005 og af 9.544.459 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandi kveðst standa frammi fyrir því að gera upp slysabætur til skipverjans og tjónþolans Ásgeirs Jónssonar á grundvelli framangreinds dóms. Hafi hann því lögvarða hagsmuni af því að fá dóm fyrir því að stefnda sé skylt, á grundvelli þeirrar slysatryggingar sem hann seldi stefnanda vegna áhafnar skipsins, að greiða stefnanda sömu fjárhæð og stefnandi hafi verið dæmdur til að greiða tjónþolanum. Stefnandi kveðst byggja dómkröfu sína á hendur stefnda á því að hann eigi rétt til bóta úr hendi stefnda á grundvelli slysatryggingarsamnings milli aðila sem gerður var 14. júní 2001 og viðauka við þann samning sem gerður var 1. ágúst 2001. Eigi hann rétt til bóta úr hendi stefnda sem svari til þeirrar skaðabótafjárhæðar sem skipverjanum hafi verið dæmd með fyrrgreindum dómi Héraðsdóms Reykjaness 1. júlí 2005. Hafi skipverjanum verið dæmdar bætur úr hendi stefnanda sem útgerðarmanns á grundvelli 1. mgr. 172. gr. siglingalaga að því er varði sjálfa bótaábyrgð stefnanda sem útgerðarmanns skipsins og hvað snerti fjárhæð bótanna á grundvelli greinar 1.22. í þeim kjarasamningi sjómanna sem gilt hafi þegar slysið varð. Á grundvelli þessara sömu lagaákvæða og ákvæða í kjarasamningi sjómanna hafi stefnanda sem útgerðarmanni skipsins borið að kaupa slysatryggingu til verndar áhöfn skipsins fyrir þessari skilgreindu áhættu og ábyrgð útgerðarmannsins samkvæmt 1. mgr. 172. gr. siglingalaga. Byggi stefnandi á því að hér sé um að ræða lög- og kjarasamningsbundna ábyrgðartryggingu útgerðarmanna sem í öllum aðalatriðum megi jafna við ábyrgðartryggingu eiganda ökutækis samkvæmt XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987. Slysatrygginguna hafi stefnandi keypt af stefnda í þeirri góðu trú að hann væri að efna þá skyldu sem á honum hafi hvílt um kaup slysatryggingar. Hafi hann talið að hún hefði að geyma fullnægjandi tryggingarvernd fyrir stefnanda sem útgerðarmann og um leið fullnægjandi tryggingarvernd fyrir áhöfn skipsins vegna þeirrar bótaábyrgðar sem hvílt hafi á stefnanda sem útgerðarmanni skipsins á grundvelli 1. mgr. 172. gr. siglingalaga og tilsvarandi ákvæða í gildandi kjarasamningum sjómanna á hverjum tíma. Þá hafi stefnandi trúað því að tryggingin fæli í sér tryggingarvernd samkvæmt væntanlegum kjarasamningi sem komist hafi á þann 30. júní 2001 og hafi verið í gildi þegar slysið varð. Sömu trúar um inntak slysatryggingarinnar hafi lögskráningarstjórinn í Keflavík verið, en hann hafi fengið senda staðfestingu frá stefnda á því að stefnandi hefði keypt þar slysatryggingu fyrir áhöfn skipsins til að mæta ábyrgð stefnanda sem útgerðarmanns samkvæmt 1. mgr. 172. gr. og tilsvarandi ákvæði í væntanlegum kjarasamningi sjómanna sem stefnanda hafi verið skylt að kaupa svo að unnt væri og heimilt að lögskrá skipið 18. júní 2001. Stefnandi fellst ekki á þau sjónarmið stefnda að hann hafi þegar greitt tjónþola bætur á grundvelli slysatryggingarsamnings aðila á þeim rökum að trygging sú sem stefnandi hafi keypt af stefnda hafi verið svokölluð frjáls trygging í skilningi laga um vátryggingasamninga, þar sem aðilar ráði efni tryggingarsamnings. Í fyrsta lagi megi nefna að enginn skriflegur vátryggingasamningur hafi verið gerður um áhafnartrygginguna og verði því ekkert ráðið af efni slíks samnings um inntak tryggingarinnar. Að mati stefnanda hafi stefnda átt eða mátt vera ljóst, sbr. hina almennu tryggingaskilmála sem fylgdu tryggingakaupunum, að hér hafi verið um að ræða lög- og kjarasamningsbundna líf- og slysatryggingu sem útgerðarmönnum hafi verið skylt að kaupa til að fullnægja tilteknum laga- og kjarasamningsskyldum sínum, sbr. 2. mgr. 1. mgr. 172. gr. siglingalaga og tilsvarandi ákvæði í gildandi kjarasamningi sjómanna á hverjum tíma þar sem sjómönnum hafi verið áskilin tiltekin lágmarks tryggingavernd. Hafi stefndi staðið frammi fyrir því 14. júní 2001 að selja stefnanda slysatryggingu með fullnægjandi tryggingavernd eða selja honum enga slíka tryggingu. Hafi stefndi í raun talið sig vera að selja slysatryggingu með takmarkaðri og ófullnægjandi tryggingavernd í framangreindum skilningi hafi honum borið að geta þess sérstaklega í staðfestingu sinni um tryggingakaupin til lögskráningarstjórans í Keflavík. Það hafi stefndi ekki gert svo sem staðfestingargögn hans beri með sér og því sé fráleitt að hann beri slíkar varnir fyrir sig nú. Sé ljóst að lögskráningarstjórinn hafi tekið staðfestingarnar góðar og gildar um að stefnandi hefði keypt fullnægjandi slysatryggingu þannig að heimilt hafi verið að lögskrá áhöfn á bátinn. Við lögskráningu á bátinn í byrjun árs 2002 hafi stefndi staðfest með símbréfi til lögskráningarstjórans í Keflavík 2. janúar 2002 að hjá stefnda væri til staðar slysatrygging fyrir áhöfn bátsins samkvæmt samningum og lögum nr. 34/1984. Hér sé að sjálfsögðu verið að staðfesta tilvik og inntak slysatrygginganna sem teknar hafi verið 14. júní og 1. ágúst 2001 og að tryggingavernd skipverja á grundvelli hennar væri í samræmi við ákvæði 172. gr. siglingalaga og grein 1.22 í gildandi kjarasamningi sjómanna. Þá telur stefnandi að ganga verði út frá því að starfsmenn erlendra tryggingafélaga sem starfsleyfi hafi hér á landi, sbr. 81. gr., sbr. 22. gr. laga nr. 60/1994 um vátryggingastarfsemi, þekki efni íslenskra laga um lögskráningu sjómanna, einkum þó ákvæði 6. tl. 1. mgr. 7. gr. laga nr. 43/1987 og ákvæði 172. gr. siglingalaga um skyldu útgerðarmanna til að kaupa slysatryggingu fyrir sjómenn og ákvæði kjarasamninga sjómanna í þeim efnum. Samkvæmt því eigi slík félög aðeins að hafa á boðstólum þær slysatryggingar sjómanna sem séu í samræmi við gildandi lög og kjarasamninga. Sala á slysatryggingum sjómanna sem veiti lakari réttindi en ákvæði gildandi kjarasamningar kveði á um sé andstæð þessum lögum og því ólögmæt. Við úrlausn þess ágreinings sem hér sé uppi stoði ekki fyrir stefnda að bera fyrir sig lögvillu varðandi tryggingaréttindi sjómanna heldur verði að ganga út frá því að starfsmenn stefnda sem hafi gefið sig sérstaklega út fyrir að selja útgerðarmönnum slysatryggingar sjómanna hefðu átt að hafa vitneskju um efni greinar 1.22. í eldri kjarasamningum frá 1995 og 1998 og þannig átt að hafa vitneskju hinn 14. júní 2001 um að gerðardómi hefði verið falið að skera úr ágreiningi um tiltekin kjaraatriði, meðal annars um hækkun slysabóta samkvæmt ákvæði greinar 1.22. og að bætur samkvæmt þeirri grein yrðu ákveðnar á grundvelli reglna skaðabótalaga nr. 50/1993 og að skylt væri að lögskrá á skip sem hæfu úthald áður en úrskurðurinn gengi á grundvelli væntanlegs kjarasamnings sbr. 2. mgr. 3. gr. gerðardómslaga nr. 34/2001. Verði ekki fallist á framangreindar málsástæður byggi stefnandi á því að milligöngumönnum stefnda, starfsmönnum Alþjóðlegar miðlunar ehf., sem séð hafi um sölu á slysatryggingunni til stefnanda, hafi orðið á stórfelld mistök í störfum sínum við það verk með þeim afleiðingum að stefnandi sitji nú uppi með óbætt tjón vegna slyssins á skipverjanum sem nemi stefnufjárhæð. Stefnda beri að bæta það tjón á grundvelli reglna skaðabótaréttarins um húsbóndaábyrgð þar sem líta verði á þessa milligöngumenn sem starfsmenn hans í skilningi reglu skaðbótaréttarins um húsbóndaábyrgð. Til viðbótar framangreindum lagarökum vísar stefnandi til ákvæða laga nr. 20/1954 um vátryggingasamninga, laga nr. 60/1994 um vátryggingastarfsemi, reglna skaðabótaréttarins um bætur innan samninga og meginreglna samnings- og kröfuréttarins um skyldur til efnda á loforðum. Varðandi málskostnaðarkröfu vísar stefnandi til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991. Aðalkröfu sína um sýknu kveðst stefndi byggja á því að tjónþola hafi nú þegar verið greiddar bætur í samræmi við ákvæði skilmála vátryggingar þeirrar sem stefnandi keypti 14. júní 2001. Eigi hvorki stefnandi né tjónþoli því frekari kröfur á hendur stefnda. Er tryggingin hafi verið tekin hafi hún verið í fullu samræmi við gildandi reglur um slysatryggingar sjómanna. Á staðfestingu fyrir vátrygginguna komi skýrt fram að hún greiði dánarbætur, örorkubætur og dagpeninga í samræmi við ákvæði 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Sé þetta ítrekað í skilmálum tryggingarinnar þar sem segi að bætur fyrir tímabundna örorku greiðist samkvæmt 172. gr. siglingalaga. Stefndi hafi þannig að fullu staðið við skyldur sínar samkvæmt tryggingarsamningi aðila með greiðslu til tjónþola 15. apríl 2005. Af málatilbúnaði stefnanda verði helst ráðið, að gerðardómur hafi með afturvirkum hætti átt að binda stefnda og hafi stefnda borið að gæta hagsmuna stefnanda varðandi umfang og inntak slysatryggingarinnar. Þessum sjónarmiðum stefnanda sé alfarið hafnað og mótmælt sem röngum. Í þessu sambandi bendi stefndi á að gerðardómur sá sem tekið hafi til starfa 1. júní 2001 og settur hafi verið með stoð í lögum nr. 34/2001, hafi verið ætlað að leysa langvinna kjaradeilu milli sjómanna og útvegsmanna. Hvergi í lögunum eða í greinargerð með þeim sjái þess nokkurs staðar merki að þeim hafi verið ætlað að binda aðra aðila en þá sem þar séu nefndir. Hafi það verið ætlun löggjafans, að niðurstaða gerðardómsins yrði bindandi fyrir aðra aðila en í lögunum séu nefndir hafi borið að taka það fram með skýrum og afdráttarlausum hætti. Niðurstaða gerðardómsins geti þannig aldrei bundið aðra en aðila hans. Krafa um bætur á grundvelli ákvæða skaðabótalaga eins og kveðið sé á um í umræddum gerðardómi verði því aldrei reist á hendur stefnda með vísan til gerðardómsins. Samkvæmt skilmálum tryggingarinnar hafi stefnanda borið að tilkynna stefnda tafarlaust allar breytingar sem valdið gætu aukinni áhættu hjá vátryggjanda. Engar upplýsingar eða ábendingar hafi borist frá stefnanda, hvorki um að gerðardómur væri að störfum né, þegar niðurstaða gerðardóms hafi legið fyrir, hvers eðlis niðurstaðan væri. Sé þetta meðal annars staðfest af stefnanda sjálfum í stefnu. Þá geri skilmálar tryggingarinnar heldur ekki ráð fyrir að bætur til bótaþega séu ákveðnar á grundvelli skaðabótalaga, heldur eftir skilmálum tryggingarinnar og með hliðsjón af fjárhæðum 172. gr. siglingalaga eins og þær hafi verið uppfærðar miðað við slysdag. Með öllu sé útilokað að stefnandi geti í ljósi þessa borið fyrir sig að hann hafi verið í góðri trú um að tryggingin veitti aðra eða víðtækari vernd en skýrt komi fram í skilmálum og staðfestingum tryggingarinnar. Sé því jafnframt mótmælt sem röngu að ekki sé til skriflegur vátryggingasamningur milli aðila. Stefndi bendir í því sambandi á skriflega beiðni stefnanda, skilmála stefnda og staðfestingar miðlarans á gildi tryggingarinnar sem líta beri á sem hluta af þessum samningi. Eftir því sem best verði séð haldi stefnandi því fram að tryggingin hafi átt að veita vernd samkvæmt lögum og samningum eins og þau séu á hverjum tíma og að stefnda hafi borið að selja stefnanda tryggingu með fullnægjandi tryggingarvernd. Þegar stefnanda hafi verið seld trygging 14. júní 2001 hafi hún verið í fullu samræmi við ákvæði siglingalaga. Komi það skýrt fram í bæði skilmálum og staðfestingu á tryggingu. Hafni stefndi því alfarið sem röngu að utanaðkomandi atriði eins og kjarasamningar og niðurstaða gerðardóms milli annarra aðila geti með sjálfvirkum hætti haft áhrif á efni og inntak tryggingar án beinnar aðkomu þess sem tryggingarverndina veiti. Af orðalagi ákvæða 172. gr. siglingalaga, 1.22. greinar kjarasamnings og niðurstöðu gerðardóms sé það alveg ótvírætt að öflun trygginga fyrir sjómenn sé alfarið í höndum og á ábyrgð útgerðarmanns. Þá sé sérstaklega tekið fram í 7. gr. 6.tl. laga nr. 43/1987 að líf- og slysatryggingar sjómanna séu alfarið á ábyrgð útgerðarmanns. Til þess að uppfylla skyldur sínar samkvæmt framgreindum ákvæðum hafi stefnanda borið að tilkynna stefnda um breytingar á áhættu og óska eftir hækkun vátryggingar í samræmi við ákvæði gerðardóms. Þessu hafi stefnandi ekki sinnt og verði sjálfur að bera hallann af þessari vanrækslu sinni. Miðað við þá grundvallar breytingu og aukna áhættu sem gerðardómurinn hafi haft í för með sér hafi stefnandi á engan hátt getað dulist að það myndi leiða til stóraukins iðgjalds. Hafi stefnanda því mátt vera ljóst, út frá iðgjaldakröfum stefnda, að tryggingin veitti ekki þá vernd sem kröfur gerðardómsins hafi gert til hans sem útgerðarmanns. Með sömu rökum bendi stefndi á að tilkynning til skráningarstjóra varðandi slysatryggingu sem send hafi verið 14. júní 2001 hafi verið rétt og í fullu samræmi við lög og reglur. Tilvísun stefnanda til dómskjals nr. 8 sem staðfestingar á efni og inntaki tryggingarverndar stefnanda sé bæði röng og misvísandi. Tilvitnað dómsskjal sé dagsett 2. janúar 2002, mörgum mánuðum eftir tjónsatburðurinn, og varði allt aðra þætti en hér séu til umfjöllunar. Komi skjal þetta þessu máli ekkert við. Þá sé því alfarið mótmælt og hafnað sem röngu að unnt sé að leggja svo víðtæka skyldu á starfsmenn vátryggjenda, hvort heldur er innlendra eða erlendra, að þeim sé efnislega kunnugt um kröfur eða deilur milli sjómanna og útgerðarmanna eins og stefnandi telji. Hér verði að líta til meðalhófsins og skoða hvorum aðila það hafi staðið nær að upplýsa um þessi atriði. Óumdeilanlega hafi það staðið stefnanda nær en stefnda. Þá málsástæðu stefnanda, að stefndi beri ábyrgð á starfsmönnum Alþjóðlegrar Miðlunar ehf. á grundvelli húsbóndaábyrgðar þar sem þeim hafi orðið á stórfelld mistök gagnvart stefnanda, telur stefndi verulega vanreifaða. Sé í engu getið um í hverju meint mistök þessara starfsmanna séu falin. Stefndi bendir sérstaklega á að ekkert í gögnum málsins bendi til þess að starfsmönnum Alþjóðlegrar miðlunar ehf. hafi orðið á mistök við framkvæmd verka sinna. Þannig hafi stefnanda verið seld trygging sem staðist hafi þær kröfur sem til slíkrar tryggingar hafi verið gerðar á þeim tíma sem hún var seld. Engin önnur atriði hafi komið fram sem réttlæti þessa málsástæðu. Jafnvel þótt talið verði að starfsmönnum Alþjóðlegrar miðlunar ehf. hafi orðið á mistök, þá hafi ekkert slíkt samningssamband verið milli stefnda og félagsins að hann hefði húsbóndavald yfir þeim starfsmönnum. Alþjóðleg miðlun ehf. hafi verið sjálfstæður vátryggingarmiðlari sem starfað hafi með sérstöku leyfi til að miðla tryggingum milli vátryggingartaka og vátryggjenda. Það geti hins vegar aldrei skapað stefnda þá stöðu að hann hafi beint eða óbeint boðvald yfir Alþjóðlegri miðlun ehf. eða starfsmönnum þess, þó svo að miðlað hafi verið tryggingum fyrir milligöngu þess fyrirtækis og aðila þessa máls. Um lagarök vísar stefndi til ákvæða laga nr. 20/1954 um vátryggingasamninga, einkum gr. 4 10, laga nr. 34/1985, sbr. 172. gr., laga nr. 43/1987, 5. - 7. gr. Þá vísar stefndi til 130. gr., sbr. 129 gr. laga nr. 91/1991 um málskostnað. Óumdeilt er í máli þessu að milli aðila var gildur samningur um slysatryggingu fyrir áhöfn á skipi stefnanda, Reyni GK-177, þegar skipverjinn Ásgeir Jónsson slasaðist um borð í skipinu hinn 14. ágúst 2001. Aðilar deila hins vegar um inntak þeirrar tryggingar sem stefnandi keypti af stefnda 14. júní 2001, sbr. viðauka við þá tryggingu 1. ágúst 2001. Byggir stefndi sýknukröfu sína á því að hann hafi bætt tjónþola það tjón sem honum bar á grundvelli samnings aðila og í samræmi við ákvæði 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Stefnandi var með fyrrgreindum dómi Héraðsdóms Reykjaness dæmdur til að greiða tjónþolanum, Ásgeiri Jónssyni, bætur á grundvelli 172. gr. siglingalaga og að því er fjárhæð bótanna varðar á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993. Telur stefnandi að hann eigi rétt til bóta úr hendi stefnda sem svarar til þeirrar bótafjárhæðar. Í 1. mgr. 172. gr. siglingalaga segir að útgerðarmaður beri ábyrgð á kröfum vegna lífs- eða líkamstjóns þeirra sem ráðnir eru í skiprúm hjá honum hafi slys borið að höndum er hlutaðeigandi var staddur á skipi eða vann í beinum tengslum við rekstur skips enda þótt slysið eða tjónið verði ekki rakið til bilunar á tækjum eða ónógra öryggisráðstafana né heldur yfirsjónar þeirra er starfa í þágu skips. Þá segir að lækka megi fébætur eða láta þær niður falla ef sá, sem fyrir slysi eða tjóni varð, sýndi vítavert gáleysi sem leiddi til slyssins eða tjónsins. Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins er útgerðarmanni skylt að kaupa tryggingu fyrir dánarbótum og slysabótum er á hann kunna að falla skv. 1. mgr. og sé útgerðarmaður jafnframt í áhöfn skips er honum skylt að tryggja sig með sama hætti. Þá er í ákvæðinu nánar tilgreint hvernig tryggingin skuli vera. Í málinu er ekki deilt um fjárhæðir og er ekki viðfangsefni þessa máls að fjalla um hinar dæmdu skaðabætur til handa tjónþolanum Ásgeiri Jónssyni. Þá er heldur enginn ágreiningur um það að bætur þær sem stefndi hefur innt af hendi til tjónþolans 15. apríl 2005 séu í samræmi við ákvæði 172. gr. siglingalaga, uppfærðar miðað við slysdag. Í staðfestingu á slysatryggingu þeirri sem stefnandi keypti af stefnda í gegnum Alþjóðlega miðlun ehf. vegna sex áhafnarmeðlima Reynis GK-177 segir um gildissvið tryggingarinnar að vátryggjandi greiði dánarbætur, örorkubætur og dagpeninga samkvæmt 172. gr. laga nr. 34/1985. Vátryggingatímabil er frá 14. júní 2001 til 13. júlí 2002 vegna fjögurra skipverja en frá 1. ágúst 2001 til 13. júlí 2002 vegna tveggja skipverja. Þá er í staðfestingunni vísað til vátryggingaskilmála fyrir slysatryggingu sjómanna sem dagsettir voru 1. janúar 2001. Í kjarasamningi milli Sjómannasambands Íslands og Landssambands íslenskra útvegsmanna frá 27. mars 1998, sem var í gildi þegar aðilar gerðu samninginn um slysatryggingu áhafnarinnar á Reyni GK-177 var ákvæði nr. 1.22. sem fjallaði um tryggingar. Þar segir að um líf- og örorkutryggingar fari samkvæmt lögum nr. 34/1985 en jafnframt tilgreind nokkur frávik frá ákvæðum 172. gr. laganna varðandi dánarbætur auk þess sem örorkubætur frá 1. apríl 1998 skuli vera 50% hærri en segi í 172. gr. siglingalaga. Þessum kjarasamningi var breytt í kjölfar vinnudeilna Sjómannasambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Alþýðusambands Vestfjarða annars vegar og hins vegar aðildarfélaga Landssambands íslenskra útvegsmanna hins vegar. Höfðu verkföll og verkbönn þessara aðila staðið frá 1. apríl 2001 og á grundvelli 2. gr. laga nr. 34/2001 um kjaramál fiskimanna og fleira var skipaður gerðardómur sem ætlað var að leysa deiluna. Í úrskurði gerðardómsins 30. júní 2001 var kjarasamningur aðila frá 27. mars 1998 framlengdur til 31. desember 2003 með nánar tilgreindum breytingum. Meðal breytinganna var ákvæði samningsins nr. 1.22. um tryggingar breytt. Er þar sérstaklega tekið fram að útgerðin skuli tryggja hvern þann mann sem samningurinn nái til og slasist um borð í skipi eða í vinnu í beinum tengslum við rekstur skips í samræmi við ákvæði 172. gr. siglingalaga. Þá er sett inn í samninginn það nýmæli að bætur úr tryggingu þessari skuli ákvarðast á grundvelli reglna skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum leiði það til hærri heildarbóta en samkvæmt 172. gr. siglingalaga. Samkvæmt 2. mgr. 3. gr. laga nr. 34/2001 um kjaramál fiskimanna skyldu ákvarðanir gerðardómsins vera bindandi frá 16. maí 2001. Eins og rakið hefur verið var fjárhæð bóta sem stefnandi var dæmdur til að greiða tjónþolanum Ásgeiri Jónssyni reiknuð út á grundvelli reglna skaðabótalaga svo sem framangreint ákvæði kjarasamningsins gerir ráð fyrir og er ekki ágreiningur um að stefnandi sem útgerðarmaður skipsins var bundinn af því. Stefndi var hins vegar hvorki aðili að umræddum kjarasamningi né bundinn af niðurstöðu gerðardómsins að þessu leyti heldur verður bótaskylda hans leidd af þeim samningum, og skilmálum samkvæmt þeim, sem hann gerði við stefnanda. Samkvæmt fyrirliggjandi staðfestingum á slysatryggingu þeirri sem stefnandi keypti hjá stefnda er eingöngu vísað til þess að vátryggjandi, í þessu tilviki stefndi, greiði bætur á grundvelli 172. gr. siglingalaga. Af gögnum málsins er ljóst að ákvæði 1.22. í kjarasamningi sjómanna, sem breytt var með gerðardómi 30. júní 2001, leiddi til mun víðtækari tryggingar í því tilviki sem hér um ræðir. Sú víðtæka trygging fólst ekki í samningum aðila og tryggingaskilmálum, en ekki var gerður viðbótarsamningur við samninginn frá 14. júní 2001 sem gerður var áður en gerðardómur kvað upp úrskurð sinn og slíkt ákvæði var ekki tekið upp í síðari samning aðila 1. ágúst 2001. Ekki verður séð að staðfesting Alþjóðlegrar miðlunar ehf. 2. janúar 2002 til lögskráningarstjórans í Keflavík um að það félag slysa- og líftryggi fyrir stefnanda skipverja á bátnum Reyni GK-177 samkvæmt samningum og lögum nr. 34/1985 fyrir vátryggingatímabilið 1. janúar 2002 til 31. desember 2002 hafi þýðingu fyrir það úrlausnarefni sem hér er til umfjöllunar enda um að ræða vátryggingatímabil löngu eftir umræddan tjónsatburð. Hefur stefnandi ekki lagt fram haldbær gögn sem sýna fram á að um annað hafi verið samið milli aðila en fram kemur í umræddum staðfestingum á slysatryggingu og verður hann að bera hallann af því. Þá verður stefndi ekki gerður ábyrgur fyrir víðtækari tryggingarvernd á þeim grunni að stefnandi hafi talið sig vera að gera slíkan samning eða að lögskráningarstjórinn í Keflavík hafi staðið í þeirri trú. Þá verður heldur ekki séð hvaða þýðingu tilvísun stefnanda til umferðarlaga hefur í þessu máli þar sem ákvæði siglingalaga gilda um skyldu útgerðarmanna til kaupa á vátryggingu vegna bóta sem á þá kunna að falla á grundvelli laganna. Í lögum nr. 43/1987 um lögskráningu sjómanna segir í 6 tl. 7. gr. að það sé hlutverk skráningarstjóra að ganga úr skugga um að yfirlýsing frá viðkomandi tryggingarfélagi um líf- og slysatrygging sé í samræmi við gildandi lög og kjarasamninga og ef útgerðarmaður vanrækir að hafa líf- og slysatryggingu í gildi er hann ábyrgur fyrir viðkomandi bótagreiðslum. Var það því hlutverk stefnanda að tryggja það að hann hefði viðunandi tryggingu fyrir þeim bótagreiðslum sem á hann kynnu að falla og hefði honum verið í lófa lagið að gera ráðstafanir í þá veru eftir fyrrgreindar breytingar á kjarasamningi sjómanna. Stefndi verður ekki gerður ábyrgur fyrir þessari vanrækslu stefnanda og ekkert fyrirliggjandi í málinu um að það sé takmörkum sett hvers konar tryggingar stefndi eða önnur erlend tryggingafélög megi hafa á boðstólnum. Þá hefur stefnandi á engan hátt sýnt fram á að starfsmenn stefnda hafi gert mistök í störfum sínum þegar þeir sáu um sölu á tryggingum til stefnanda sem leiði til þess að stefnda beri að bæta tjón stefnanda á grundvelli reglna um húsbóndaábyrgð. Þá er ekkert fyrirliggjandi í málinu um að samningssamband milli stefnda og starfsmanna tryggingamiðlunarinnar hafi verið þess eðlis að slíkar reglur eigi við hér væri talið að um mistök hafi verið að ræða. Þessi málsástæða stefnanda er því engum haldbærum gögnum studd og í engu lýst hver voru hin meintu mistök. Að öllu því virtu sem nú hefur verið rakið hefur stefndi innt af hendi þær bótagreiðslur sem honum bar á grundvelli samninga hans og stefnanda og verður því að sýkna hann af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Eftir þessum úrslitum verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 350.000 krónur. Af hálfu stefnanda flutti mál þetta Jónatan Sveinsson hrl. en af hálfu stefnda flutti málið Baldvin Hafsteinsson hrl. Greta Baldursdóttir héraðsdómari kveður upp dóminn. Stefndi, ACE Insurance S.A.N.V., er sýknaður af öllum kröfum stefnanda, Sveins Lárusar Ólafssonar. Stefnandi greiði stefnda 350.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 41/2019
|
Stjórnsýsla Byggingarleyfi Skipulag Grennd Lögmætisregla Stjórnarskrá
|
J o.fl. höfðuðu mál á hendur H og G og kröfðust ógildingar á ákvörðun H þar sem samþykkt var sú breyting á deiliskipulagi að heimila niðurrif friðaðs hús að Hellubraut 7 og að nýtt hús yrði byggt í staðinn og að heimila byggingu húss að Hellubraut 5. Þá kröfðust J o.fl. þess að felldar yrðu úr gildi ákvarðanir byggingarfulltrúa H um að samþykkja umsóknir um byggingarleyfi á lóðunum og gefa út byggingarleyfi á þeim. Sneri deila aðila meðal annars að því hvort Minjastofnun Íslands hefði verið heimilt að binda leyfi til niðurrifs hússins skilyrðum á grundvelli 29. og 30. gr. laga nr. 80/2012 um menningarminjar en J o.fl. héldu því fram að deiliskipulagsbreytingin hefði brotið gegn skilyrðum stofnunarinnar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að skilyrði Minjastofnunar Íslands fælu í sér takmörkun á skipulagsvaldi sveitarfélaga samkvæmt 78. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 3. mgr. 3. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Þá kynnu skilyrðin að leiða til takmörkunar á stjórnarskrárvörðum eignarráðum fasteignareiganda, sbr. 1. mgr. 72. gr. hennar, en vafa um það yrði að skýra honum í hag. Heimild til að binda stjórnvaldsákvörðun skilyrðum yrði að styðjast við skýra og ótvíræða lagaheimild í ljósi lagaáskilnaðarreglna stjórnarskrárinnar og lögmætisreglunnar. Þar sem ekki hagaði svo til í málinu var talið að stofnunina hefði brostið heimild til að binda leyfið umræddum skilyrðum. Þá var talið að deiliskipulagsbreytingin hefði hvorki verið í andstöðu við 2. mgr. 37. gr. skipulagslaga, þar sem mælt sé fyrir um að deiliskipulag skuli mynda heildstæða einingu, né gildandi aðalskipulag, sbr. 3. mgr. 37. gr. og 7. mgr. 12. laganna. Loks var talið að J o.fl. hefðu ekki sýnt fram á að með ákvörðun H um nýtingarhlutfall framangreindra lóða hefði verið brotið gegn 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Voru H og G því sýknaðir af kröfum J o.fl.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson,Benedikt Bogason, Greta Baldursdóttir, Helgi I. Jónsson og IngveldurEinarsdóttir.Áfrýjendur skutumálinu til Hæstaréttar 13. ágúst 2019. Þau krefjast þess að felld verði úrgildi ákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðarkaupstaðar 9. nóvember 2016 um aðsamþykkja breytingu á deiliskipulaginu Suðurgata-Hamarsbraut frá árinu 2011,fyrir lóðirnar Hellubraut 5 og 7, sem auglýst var í B-deild Stjórnartíðinda 31.janúar 2017. Þá krefjast þau þess að felldar verði úr gildi ákvarðanirbyggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar 23. ágúst 2017 um að samþykkjaumsóknir um byggingarleyfi að Hellubraut 5 og 7, svo og ákvarðanir hans 1. júlí2019 um að gefa út byggingarleyfi á framangreindum lóðum. Loks krefjast þaumálskostnaðar á öllum dómstigum óskipt úr hendi stefndu.Stefndu krefjaststaðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.Dómendur fóru ávettvang 3. janúar 2020.IMál þetta snýstað meginstofni til um ákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðar 9. nóvember 2016,þar sem sú breyting á deiliskipulagi frá árinu 2011 var samþykkt að heimila niðurrifhúss að Hellubraut 7 og að nýtt hús yrði byggt í staðinn. Einnig lýtur málið aðákvörðun bæjarstjórnarinnar fyrrgreindan dag um þá breytingu á deiliskipulagifyrir lóð að Hellubraut 5 að heimila byggingu húss á lóðinni, en stefndi GunnarHjaltalín er eigandi framangreindra lóða. Áfrýjendur eru eigendur fasteigna aðHamarsbraut 6 og 8, en sú gata liggur ofan við Hellubraut. Byggja þau á því aðúrslit málsins hafi verulegt almennt gildi, annars vegar þar sem taka þurfiafstöðu til þess hvort Minjastofnun Íslands hafi verið heimilt að binda leyfitil niðurrifs friðaðra húsa skilyrðum á grundvelli 29. og 30. gr. laga nr.80/2012 um menningarminjar, og hins vegar um heimildir sveitarfélaga tilbreytinga á deiliskipulagi. Var áfrýjunarleyfi veitt á þessum grunni. IIÁ fundi sínum 9.febrúar 2011 samþykkti bæjarstjórn Hafnarfjarðar nýtt deiliskipulag fyrir hiðafmarkaða svæði Suðurgata-Hamarsbraut. Um er að ræða 4,2 ha reit sem afmarkastaf Strandgötu að vestan, lóðamörkum við Strandgötu 50 og Suðurgötu 24 aðnorðan, Suðurgötu að austan og sunnan við Flensborgarstíg milli Suðurgötu ogStrandgötu. Samkvæmt deiliskipulaginu var lóðinni að Hellubraut 7 skipt í tværlóðir, Hellubraut 5 og Hellubraut 7. Þá var heimilað að byggja einbýlishús aðHellubraut 5, einnar til einnar og hálfrar hæðar, og skyldi bílgeymsla verainnfelld í húsið. Húsið skyldi vera með mænisþaki, með 30° lágmarks þakhalla,og nýtingarhlutfall lóðar vera mest 0,45. Um Hellubraut 7 kom fram ídeiliskipulaginu að á þeirri lóð væri íbúðarhús byggt árið 1907 og samkvæmtlögum nr. 104/2001 um húsafriðun væri eigendum skylt að leita álitshúsafriðunarnefndar hygðust þeir breyta húsi sínu, flytja það eða rífa. Hefðihúsafriðunarnefnd 5. maí 2009 og Byggðasafn Hafnarfjarðar í húsaskráningu 2009metið það svo að varðveislugildi hússins væri ótvírætt og eindregið lagt til aðstaða þess yrði tryggð til framtíðar. Með deiliskipulaginu var heimilað að rífabílskúr og honum áfastar geymslur á lóðinni og reisa nýjan bílskúr með flötuþaki innan byggingarreits, með hámarksvegghæð 280 cm, og sama eða lægrigólfkóta og væri í þáverandi bílskúr. Á fundibæjarstjórnar Hafnarfjarðar 9. nóvember 2016 var samþykkt breyting á deiliskipulagilóðanna að Hellubraut 5 og 7. Samkvæmt henni var heimilað að byggja tveggjahæða einbýlishús að Hellubraut 5. Á húsinu skyldi vera þak með mæni að hluta ogmænishalli vera að lágmarki 30°. Hluti þaks mætti vera flatur ognýtingarhlutfall lóðar mest vera 0,53. Um lóðina að Hellubraut 7 sagði í hinu nýjadeiliskipulagi að heimilað væri að rífa núverandi mannvirki á lóðinni og byggjaþar tveggja hæða einbýlishús með innfelldri bílgeymslu. Skyldi þak þess vera meðmæni að hluta, en hluti þess mætti vera flatur. Mænishalli skyldi vera aðlágmarki 30°. Þá skyldi nýtingarhlutfall lóðar mest vera 0,6. Loks kom fram aðleitað hefði verið álits Minjastofnunar Íslands á niðurrifi hússins og legðiststofnunin ekki gegn því. Byggingarleyfi vegna Hellubrautar 5 og 7 voru gefin út1. júlí 2019 af stefnda Hafnarfjarðarkaupstað.Með héraðsdómi24. júlí 2018 voru stefndu sýknaðir af kröfum áfrýjenda og var dómurinnstaðfestur 21. júní 2019 í Landsrétti.III Eins og lýst er í héraðsdómi var í tilefni af beiðnistefnda Gunnars um breytingu á deiliskipulagi lóðarinnar að Hellubraut 7 leitað12. ágúst 2015 af hálfu stefnda Hafnarfjarðarkaupstaðar umsagnar MinjastofnunarÍslands vegna óskar um að veitt yrði heimild „til að rífa núverandi hús ogbyggja nýtt í staðinn.“ Í svarbréfi stofnunarinnar 7. september 2015 kom meðalannars fram að í húsaskráningu væri húsið að Hellubraut 7 talið hafa háttvarðveislugildi vegna umhverfisgildis og einstakrar staðsetningar. Þá var rakiðað á fundi húsafriðunarnefndar 28. apríl 2009 hefði eindregið verið lagt til aðstaða hússins yrði tryggð til framtíðar í nýju deiliskipulagi. Í framhaldi afþessu hefði stefndi Hafnarfjarðarkaupstaður óskað eftir nánari úttekt áinnviðum og burðarvirki hússins og í matsskýrslu 16. janúar 2012 kæmi fram aðhúsinu hefði verið mikið breytt, upphaflegt útlit væri horfið og allarklæðningar utan og innan úr framandi efnum. Húsið hefði verið forskalað eftir1942 og seinna klætt með plastklæðningu. Byggt hefði verið við það oggluggaskipan breytt. Bentu mælingar, sem framkvæmdar hefðu verið árið 2012,ótvírætt til þess að mikill raki væri í burðargrind hússins og hana yrði aðendurnýja í heild sinni. Þá sagði í bréfinu að varðveislugildi Hellubrautar 7lægi öðru fremur í áberandi stöðu þess í umhverfinu og mikilvægi fyrir sögulegabæjarmynd Hafnarfjarðar. Tæknilegt ástand hússins væri mjög slæmt og fáttupprunalegt nema burðargrind og undirstöður. Síðan sagði: „Í ljósi þessheimilar Minjastofnun endurnýjun hússins, m.ö.o. að nýtt hús með sama þakformiog -halla og í sömu meginstærðum verði byggt á grunni hins eldra. Útlit þessskal hanna með þeim hætti að nýbyggingin styrki sögulega bæjarmyndHafnarfjarðar.“ Í bréfinu er ekki vísað til lagaheimildar til stuðnings svaristofnunarinnar. Í bréfi Minjastofnunar Íslands 7. desember 2016 tiláfrýjandans Jakobs Más Ásmundssonar sagði að það væri mat stofnunarinnar aðtillaga að nýbyggingu að Hellubraut 7 væri ekki að öllu leyti í samræmi viðtilmæli í fyrrgreindri umsögn stofnunarinnar 7. september 2015. Sú ákvörðunstofnunarinnar að heimila niðurrif hins friðaða húss, að teknu tilliti til matsá slæmu ástandi þess, hefði byggst á þeirri forsendu að eigendur hygðust reisahús með sama þakformi og sömu eða mjög svipuðum innbyrðis hlutföllum millihæðar, lengdar og breiddar. Eins og fram kæmi í umsögn stofnunarinnar ættiútlit hússins að styrkja sögulega bæjarmynd Hafnarfjarðar. Að matiMinjastofnunar Íslands tæki sú tillaga að útliti nýbyggingar, sem sýnd væri semskýringarmynd með skipulaginu, ekki nægilegt tillit til þessa atriðis, endaþótt hönnunin sem slík væri vönduð og húsið myndi sóma sér vel sem nýbygging áóbyggðri lóð.2 Áfrýjendur reisa málatilbúnað sinn hvað varðar heimildMinjastofnunar Íslands til að binda niðurrif hússins að Hellubraut 7 skilyrðum meðalannars á því að óheimilt hafi verið að samþykkja umræddadeiliskipulagsbreytingu, þar sem hún brjóti gegn þeim bindandi skilyrðum semMinjastofnun Íslands setti fyrir að heimila niðurrif hússins. Ákvörðunstofnunarinnar hafi verið í samræmi við meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar. Þaðsé vægara úrræði gagnvart fasteignareiganda að veita leyfi fyrir niðurrififriðaðs húss með skilyrðum en að neita eigandanum um slíkt, en það hefði stofnuninað öðrum kosti gert. Þá hafi skilyrðin verið málefnaleg, sbr. 1. gr. laga nr.80/2012 og aðalskipulag Hafnarfjarðar. Löggjafanum sé heimilt að leggja hömlurá eignarrétt fasteignareigenda, sem þeim sé gert að þola bótalaust, sbr. 1.mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar. Leggi löggjafinn miklar hömlur á eignarréttfasteignareigenda sem eigi friðuð hús á grundvelli aldurs, sbr. afdráttarlaustorðalag 2. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2012. Í 30. gr. laganna sé fjallað ummannvirki sem njóti einhvers konar verndar, en falli ekki undir íþyngjandiverndun 29. gr. þeirra. Ástæðan fyrir því að löggjafinn hafi þurft að setjaslíka lagaheimild þar, en ekki í 30. gr., sé sú að um mun vægari verndunmannvirkis sé að ræða í 30. gr. Stefndi Hafnarfjarðarkaupstaður byggir meðal annars á þvíað 29. gr. laga nr. 80/2012 gildi um friðuð hús, eins og fram komi í fyrirsögngreinarinnar, en ákvæði 30. gr. sömu laga um verndun annarra húsa ogmannvirkja, sbr. fyrirsögn þeirrar greinar. Meðalhófsregla 12. gr.stjórnsýslulaga nr. 37/1993 lúti að vernd einstaklinga og félaga gagnvart ríkiog sveitarfélögum, en ekki rétti til að ráðskast með eignir einstaklinga ogfélaga á grundvelli ólögfestra sjónarmiða. Hefði leyfi til niðurrifs, sembundið hefði verið skilyrðum, ekki falið í sér vægara úrræði gagnvart eigandahússins, heldur hefði verið um mjög íþyngjandi ákvörðun að ræða. HafiMinjastofnun Íslands farið út fyrir valdheimildir sínar, enda geri lög ekki ráðfyrir að stofnunin geti tekið að sér það hlutverk sem felist í þeirri lögbundnuskyldu stefnda Hafnarfjarðarkaupstaðar að annast skipulagsvald innan markasveitarfélagsins. Á því er meðal annars byggt af hálfu stefnda Gunnars aðþótt stjórnvaldi sé heimilt að taka íþyngjandi ákvörðun, í þessu tilviki aðleyfa eða hafna niðurrifi húss, geti það ómögulega leitt af sér að önnur„vægari“ ákvörðun sé þá stjórnvaldinu heimil án nokkurrar lagastoðar. Slíkt séandstætt lögmætisreglu stjórnsýslulaga. Þá verði að hafa í huga að umræddhúseign hafi verið ónýt og því ekki önnur úrræði tiltæk en að rífa hana. Getistefndi ekki fallist á að það sé „vægari“ ákvörðun að gera honum að byggja nýtthús, tiltekinnar gerðar, án tillits til kostnaðar sem af því hlytist, notagildisþess og verðgildis eftir byggingu. Myndi slík ráðstöfun leiða til verulegrartakmörkunar á stjórnarskrárvörðum eignarrétti stefnda Gunnars. Markmið laga nr.80/2012 sé verndun og varðveisla húsa og mannvirkja, en ekki endurbyggingþeirra. Skýri það að ekki sé fyrir hendi heimild til skilyrðisbindingar í 29.gr. laganna. Að auki fæli málatilbúnaður áfrýjenda í sér óviðunandi inngrip ískipulagsvald sveitarfélaga. 3Samkvæmt 1. gr.laga nr. 104/2001 var tilgangur þeirra að varðveita íslenska byggingararfleifðsem hefði menningarsögulegt gildi. Eftir 2. mgr. 2. gr. laganna skipaðimenntamálaráðherra húsafriðunarnefnd til fjögurra ára í senn. Um hlutverknefndarinnar var mælt fyrir í 3. gr. þeirra. Sagði þar að húsafriðunarnefnd skyldistuðla að varðveislu byggingararfs þjóðarinnar og meta hvaða hús væri rétt aðfriða hverju sinni. Samkvæmt 5. gr. ákvað menntamálaráðherra friðun eðabrottfall friðunar að fengnum tillögum húsafriðunarnefndar. Í 1. mgr. 6. gr.sagði að öll hús, sem reist hefðu verið fyrir 1850, væru friðuð og í 2. mgr.greinarinnar að eigendum húsa, sem reist væru fyrir 1918, væri skylt að leitaálits hjá nefndinni með góðum fyrirvara ef þeir hygðust breyta húsi sínu,flytja það eða rífa. Eftir 2. mgr. 7. gr. skyldi þinglýsa friðun sem kvöð áfasteign, sem í hlut ætti, og auglýsa friðunina í Stjórnartíðindum. Loks sagðií 13. gr. laganna að vildi eigandi friðaðs húss rífa húsið eða flytja það afstað sínum skyldi hann sækja um leyfi til þess til húsafriðunarnefndar. Skyldinefndin svo fljótt sem við yrði komið, og í síðasta lagi innan fjögurra viknafrá því að umsókn barst, senda menntamálaráðherra umsóknina með tillögum sínumum hvort fella skyldi niður friðun og aflýsa friðunarkvöðinni eða skilgreina aðnýju til hvaða þátta friðun hússins næði. Fyrrgreind lög voru felld úr gildi með lögum nr. 80/2012,sem öðluðust gildi 1. janúar 2013. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laganna er tilgangurþeirra að stuðla að verndun menningarminja og tryggja að íslenskummenningararfi verði skilað óspilltum til komandi kynslóða. Til menningarminjateljast eftir 2. mgr. ákvæðisins meðal annars hús og önnur mannvirki. Umbyggingararf er fjallað í 4. gr. laganna. Segir þar að til byggingararfssamkvæmt lögunum teljist hús og önnur mannvirki og einstakir hlutar þeirra semhafi menningarsögulegt, vísindalegt eða listrænt gildi, þar á meðal stök húseða hlutar þeirra og húsasamstæður. Meðal þess semfram kom í almennum athugasemdum í greinargerð með frumvarpi því er varð aðlögum nr. 80/2012 var að megintilgangur þess væri að auka skilvirkniminjavörslu með því að einfalda stjórnsýslu, skýra betur hugtök og verklag, aukþess að samræma verklag og afgreiðslu mála. Margt í lögunum frá 2001 hefðireynst ágætlega og væri tekið mið af því sem best hefði reynst við framkvæmdþeirra. Með frumvarpinu væri þannig verið að styrkja stjórnsýslu á sviði menningarminja,skerpa á vinnulagi og stuðla að því að þeir aðilar sem annast framkvæmdlaganna, einkum Minjastofnun Íslands, hafi skýrar og styrkar heimildir til aðsinna hlutverki sínu. Myndi stofnunin taka við því hlutverki sem Fornleifaverndríkisins hefði á hendi samkvæmt gildandi lögum og einnig stofnunarhlutverkihúsafriðunarnefndar samkvæmt gildandi húsafriðunarlögum. Í kaflanum um verndunhúsa og annarra mannvirkja væri hugtakið mannvirki skilgreint á skýrari hátt enáður, aldursmörkum sjálfkrafa friðunar breytt til að auka vernd merkramannvirkja og gerður væri greinarmunur á sjálfkrafa friðun mannvirkja vegnaaldurs og friðlýsingu sem væri sérstök ákvörðun ráðherra. Í 5. gr. laganna er fjallað um friðun og friðlýsingu.Segir í 1. mgr. að friðun feli í sér sjálfkrafa verndun fornminja, húsa ogmannvirkja á grundvelli aldurs þeirra samkvæmt nánari fyrirmælum laganna og í2. mgr. að friðlýsing fornleifa, húsa og mannvirkja geti falið í sér kvöð semþinglýst sé á fasteign og hafi þann tilgang að tryggja sem best varðveislugildimenningarminja. Í athugasemdum við greinina í frumvarpi til laganna sagði aðnauðsynlegt væri að gera skýran greinarmun á merkingu hugtakanna friðun ogfriðlýsing, en slíkur greinarmunur væri óljós í eldri lögum. Þannig mætti lýsafriðun sem sérstöku ástandi, sem leiddi annars vegar af aldri minja og væri þarmeð ekki háð sérstakri ákvörðun stjórnvalds, og hins vegar af sérstakriákvörðun þjóðminjavarðar þegar um væri að ræða kirkjugripi. Með friðlýsinguværi átt við sérstaka ákvörðun ráðherra sem gæti falið í sér kvöð eðatakmarkanir á meðferð fasteignar.Samkvæmt 1. mgr.7. gr. laganna fer menntamálaráðherra með yfirstjórn verndunar og vörslumenningarminja í landinu, en Minjastofnun Íslands, sem er sérstök ríkisstofnunundir yfirstjórn ráðherra, annast framkvæmd hennar. Eftir 2. mgr. greinarinnareru fornminjanefnd og húsafriðunarnefnd Minjastofnun Íslands til ráðgjafar. Umhlutverk stofnunarinnar er fjallað í 11. gr. og meðal þeirra er að hafaeftirlit með friðuðum húsum og mannvirkjum og vinna að stefnumörkun og verndunbyggingararfs. Um verndun og varðveislu húsa og mannvirkja er fjallað íVII. kafla laganna. Í 29. gr., sem ber fyrirsögnina „Friðuð mannvirki“, er í 1.mgr. kveðið á um að öll hús og mannvirki, sem eru 100 ára og eldri, séu friðuð.Þá segir í 2. mgr. að óheimilt sé að raska friðuðum húsum og mannvirkjum,spilla þeim eða breyta, rífa þau eða flytja úr stað nema með leyfiMinjastofnunar Íslands. Loks er mælt svo fyrir í 3. mgr. að MinjastofnunÍslands sé heimilt að afnema friðun sem byggist á aldursákvæðum greinarinnar. Íathugasemdum við 1. mgr. sagði í frumvarpi til laganna að með því að miða viðákveðinn aldur húsa væri tryggt að um leið og hús næði tilteknum aldri nyti þaðfriðunar og giltu þá ákvæði laganna um allar fyrirhugaðar breytingar, flutningeða niðurrif. Þar með skapaðist einnig samfella í húsafriðun. Það eina sem framkom í athugasemdum við 2. mgr. var að þar væri skilgreint hvað fælist í friðunmannvirkja og væri það nýmæli. Loks sagði í athugasemdum við 3. mgr. að heimildtil afnáms aldursfriðunar væri færð frá ráðherra til Minjastofnunar Íslands.Ástæða væri til að breyta þessu, þar sem sjálfkrafa aldursfriðun væri ekki hjáráðherra, heldur bundin í lögum og krefðist ekki þinglýsingar. Með þessu værienn frekar lögð áhersla á að aldursfriðun annars vegar og friðlýsing hins vegarværi tvennt ólíkt. Í 30. gr., sem er með fyrirsögninni „Verndun annarra húsaog mannvirkja“, segir í 1. mgr. að eigendum húsa og mannvirkja, sem ekki njótafriðunar og byggð voru fyrir 1925 eða fyrr, sé skylt að leita álits hjáMinjastofnun Íslands með minnst sex vikna fyrirvara ef þeir hyggjast breytaþeim, flytja þau eða rífa. Skal stofnunin innan fjögurra vikna frá því aðerindi berst tilkynna viðkomandi aðilum um álit sitt og er henni heimilt aðleggja til skilyrði um slíkar framkvæmdir eða gera tillögu um friðlýsinguumrædds húss eða mannvirkis. Um friðlýst hús og mannvirki er síðan fjallað í31. til og með 34. gr. laganna. Í athugasemdum við 30. gr. í frumvarpi tillaganna sagði að ákvæði hennar byggðist á 2. mgr. 6. gr. gildandi laga umhúsafriðun. Þætti rétt að miða við ártalið 1925, þar sem svonefndutimburhúsatímabili lyki um það leyti í íslenskri byggingarsögu, þó svo þvíhefði lokið áratug fyrr í Reykjavík.4 Með brottfalli laga nr. 104/2001 við gildisstöku laga nr.80/2012 hinn 1. janúar 2013 var felld úr gildi heimild ráðherra samkvæmtfyrrnefndum lögum, að fengnum tillögum húsafriðunarnefndar, til að ákveðafriðun mannvirkja, húsa eða húshluta, sem hefðu menningarsögulegt eða listræntgildi. Þess í stað var svo fyrir mælt í 1. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2012 að öllhús, sem væru 100 ára og eldri, væru sjálfkrafa friðuð á grundvelli aldurs.Jafnframt var með lögunum færð frá ráðherra til Minjastofnunar Íslands heimildtil afnáms aldursfriðunar, sbr. 3. mgr. 29. gr. laganna. Fyrir liggur í málinuað þeirrar heimildar var ekki neytt í því tilviki sem hér um ræðir.Óumdeilt er aðhús það, sem stóð á lóðinni að Hellubraut 7 og byggt var árið 1907, var friðaðsamkvæmt 1. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2012. Í 30. gr. laganna er síðan kveðið sérstaklega á um verndunannarra húsa og mannvirkja en þeirra sem sjálfkrafa eru friðuð á grundvellialdurs. Samkvæmt því er í lögunum gerður skýr greinarmunur á milli annars vegarfriðaðra húsa og hins vegar annarra húsa og mannvirkja. Eins og áður greinirvar svo mælt fyrir í 13. gr. laga nr. 104/2001 að vildi eigandi friðaðs hússrífa það eða flytja af stað sínum skyldi hann sækja um leyfi til þess tilhúsafriðunarnefndar. Skyldi nefndin, svo fljótt sem við yrði komið og í síðastalagi innan fjögurra vikna frá því umsókn barst, senda menntamálaráðherra umsókninameð tillögum sínum um hvort fella skyldi niður friðun og aflýsafriðunarkvöðinni eða skilgreina að nýju til hvaða þátta friðun hússins næði.Sambærilegu ákvæði er ekki til að dreifa í lögum nr. 80/2012, heldur takafyrirmæli 2. mgr. 29. gr. laganna einungis til þess að afla verður leyfisMinjastofnunar Íslands til niðurrifs húss. Í ákvæðinu er því ekki berum orðummælt fyrir um heimild stofnunarinnar til að setja skilyrði fyrir niðurrifi húsaeða mannvirkja. Kemur þá tilskoðunar hvort eigi að síður hafi verið heimilt að binda hina matskennduákvörðun Minjastofnunar Íslands skilyrðum þótt skýrri lagaheimild hafi ekkiverið til að dreifa. Byggja áfrýjendur meðal annars á því að ákvörðun stofnunarinnarhafi verið í samræmi við meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, þar sem það sévægara úrræði gagnvart fasteignareiganda að veita leyfi til niðurrifs friðaðshúss með skilyrðum en að neita eigandanum um slíkt, en það hefði stofnunin aðöðrum kosti gert. Benda áfrýjendur í því sambandi á að geti stjórnvald hafnað beiðnium niðurrif hljóti það að geta gert það sem minna er, orðið við ósk málsaðilaog tekið ákvörðun, en bundið hana skilyrðum. Við úrlausn þess hvort svo hagitil í máli þessu er til þess að líta að framangreind skilyrði MinjastofnunarÍslands fela í sér takmörkun á skipulagsvaldi sveitarfélaga samkvæmt 78. gr. stjórnarskrárinnar,um að þau skuli sjálf ráða málefnum sínum eftir því sem lög leyfa, sbr. 3. mgr.3. gr. skipulagslaga. Þá kunna skilyrðin að leiða til takmörkunar á stjórnarskrárvörðumeignarráðum fasteignareiganda, sbr. 1. mgr. 72. gr. hennar, en vafa um það verðurað skýra honum í hag. Þegar svo háttar til sem hér hefur verið lýst verður heimildtil að binda stjórnvaldsákvörðun fyrrgreindum skilyrðum að styðjast við skýra ogótvíræða lagaheimild í ljósi lagaáskilnaðarreglna stjórnarskrárinnar oglögmætisreglunnar. Sem fyrr greinir hagar svo ekki til í máli þessu og verðurniðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest að þessu leyti.IV Áfrýjendur byggja einnig á því aðdeiliskipulagsbreytingin 2016 hafi ekki byggst á málefnalegum sjónarmiðum eðaskipulagsrökum er réttlæti að vikið sé í svo miklum mæli frá heimiluðunýtingarhlutfalli á lóðunum Hellubraut 5 og 7, sem mælt var fyrir um ídeiliskipulaginu frá árinu 2011. Byggja þau meðal annars á því að fram komi í2. mgr. 37. gr. skipulagslaga að deiliskipulagssvæði þurfi að mynda „heildstæðaeiningu.“ Með deiliskipulaginu frá 2011 hafi stefnda Gunnari verið neitað um þáuppbyggingu, sem nú hafi verið heimiluð, með tilliti til heildstæðs mats áuppbyggingarmöguleikum á svæðinu. Með því að taka út framangreindar lóðir ogheimila svo mikla hækkun nýtingarhlutfalls frá því sem áður var kveðið á um séfarið gegn eðli og markmiði deiliskipulags. Þá sé í almennu skilmálumdeiliskipulagsins frá 2011 mælt fyrir um að nýting einbýlishúsa fari ekki yfir0,45 nema í undantekningartilvikum. Nýtingarhlutfall einbýlishúsalóða viðHellubraut, sem standi við sjóinn, sé frá 0,24 til 0,45 og einbýlishúsa viðHamarsbraut frá 0,42 til 0,46. Loks hafi eigendum nærliggjandi húsa, sem óskaðhafi eftir að fá aukið nýtingarhlutfall á lóðum sínum, verið synjað um það meðvísan til hinna almennu skilmála. Stefndi Hafnarfjarðarkaupstaður byggir einkum á því að í skipulagsvaldisveitarstjórna felist meðal annars heimild til breytinga á gildandideiliskipulagi, sbr. 43. gr. skipulagslaga, og sé sveitarstjórn eðli málssamkvæmt ekki bundin af efni gildandi deiliskipulags við þær breytingar. Sésveitarstjórnum því gefið víðtækt vald til ákvarðana um skipulag innan markasveitarfélags, en gæta skuli að því að breytingin rúmist innan aðalskipulags,sbr. 7. mgr. 12. gr. skipulagslaga. Í gildandi aðalskipulagi sé gert ráð fyriríbúðabyggð á umræddum reit og þá sé eitt markmiða þess að þétta byggð nærrimiðbænum og stuðla að endurnýtingu vannýttra lóða. Aukning á nýtingarhlutfalliumræddra lóða sé málefnaleg og í fullu samræmi við skilmála deiliskipulagsinsSuðurgata-Hamarsbraut frá árinu 2011 og aðalskipulag. Sé samþykkt nýtingarhlutfallí samræmi við það sem þekkist í nærliggjandi byggð og því til stuðnings erunefnd fjögur dæmi, eitt á Hamarsbraut og þrjú við Suðurgötu. Einnig er á þvíbyggt að skilja verði 2. mgr. 37. gr. skipulagslaga á þann veg að ákvæðið takitil þess þegar unnið er skipulag fyrir svæði sem ekki hefur verið skipulagt. Af hálfu stefnda Gunnars er meðal annars á því byggt að nýtingumræddra lóða sé hvorki óhófleg í sjálfu sér né í samburði við nýtingarhlutfölllóða í nánasta umhverfi. Jafnframt sé ekkert því til fyrirstöðu að stefndiHafnarfjarðarkaupstaður geri breytingar á deiliskipulagi til að heimilaaukningu á nýtingarhlutfalli lóða í samræmi við skipulagslög.2 Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. skipulagslaga skal geradeiliskipulag fyrir einstök svæði eða reiti, þar sem framkvæmdir erufyrirhugaðar, og skal jafnan miðað við að það taki til svæða sem myndaheildstæða einingu. Fram kom í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til lagannaað ætlunin með ákvæðinu væri að koma í veg fyrir að skipulagðar væru einstakarlóðir þó að slíkt gæti stundum átt við. Af orðalagi ákvæðisins og fyrrgreindumathugasemdum verður ráðið að þótt aðalregla þess miði við að deiliskipulag takitil svæða sem mynda heildstæða einingu kemur það ekki í veg fyrir að frá því sévikið eftir aðstæðum hverju sinni, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 7.febrúar 2012 í máli nr. 439/2012. Verður að skilja ákvæðið á þann veg að þaðeigi við um svæði, sem ekki hefur verið deiliskipulagt, en breyting á slíku skipulagigeti tekið til einstakra lóða. Að þessu gættu, en að öðru leyti með vísan tilforsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða að heimilt hafiverið að gera framangreinda breytingu á deiliskipulagi lóðanna að Hellubraut 5og 7. Í forsendumhéraðsdóms er lýst margskonar gerð og útliti húsa fyrir ofan Hamarinn íHafnarfirði, meðal annars við Hellubraut, og í framhaldi af því komist aðþeirri niðurstöðu að hvorki sé unnt að segja að fyrir hendi sé heilleghverfismynd né götumynd í þessum hluta Hafnarfjarðar. Af þessum sökum séógjörningur að byggja hús við Hellubraut 5 og 7 sem fylgi nákvæmlega útlitiþeirra bygginga sem fyrir eru. Var þetta staðreynt við vettvangsgöngu. Erfallist á þessa niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var í Landsrétti, og jafnframtað umrædd deiliskipulagsbreyting hafi ekki verið í andstöðu við gildandiaðalskipulag, sbr. 3. mgr. 37. gr. og 7. mgr. 12. gr. skipulagslaga. Loks ermeð vísan til forsendna héraðsdóms, sem staðfestar voru í Landsrétti, fallist áað áfrýjendur hafi ekki sýnt fram á að með ákvörðun stefndaHafnarfjarðarkaupstaðar um nýtingarhlutfall framangreindra lóða hafi veriðbrotið gegn 11. gr. stjórnsýslulaga.V Aðilar deila um hvort stefnda Hafnarfjarðarkaupstað hafiverið heimilt að falla frá kynningu umræddrar deiliskipulagsbreytingar eftirákvæðum 4. mgr. 40. gr. skipulagslaga. Þar segir að áður en tillaga aðdeiliskipulagi er tekin til afgreiðslu í sveitarstjórn skuli tillagan,forsendur hennar og umhverfismat kynnt íbúum sveitarfélagsins og öðrumhagsmunaaðilum á almennum fundi eða á annan fullnægjandi hátt, en sveitarstjórnsé heimilt að falla frá slíkri kynningu ef allar meginforsendur liggi fyrir íaðalskipulagi. Eins og áður greinir hefur verið komist að þeirri niðurstöðu aðdeiliskipulagsbreyting sú, sem mál þetta snýst um, hafi ekki verið í andstöðuvið gildandi aðalskipulag, en í því felst að allar meginforsendur deiliskipulagsbreytingarinnarhafi legið fyrir í aðalskipulaginu. Af þeim sökum var stefndaHafnarfjarðarkaupstað heimilt að falla frá þeirri kynningu sem mælt er fyrir umí fyrrgreindu ákvæði skipulagslaga. Samkvæmt framansögðu og að öðru leyti með vísan tilforsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Eftir úrslitum málsins verður áfrýjendum gert að greiðastefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Hinn áfrýjaðidómur skal vera óraskaður. Áfrýjendur,Jakob Már Ásmundsson, Guðbjörg Hrönn Óskarsdóttir, Sigrún Arnardóttir og SölviSveinbjörnsson, greiði óskipt stefndu, Hafnarfjarðarkaupstað og GunnariHjaltalín, hvorum um sig, 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.Dómur Landsréttar 21. júní 2019.Mál þetta dæmalandsréttardómararnir Hervör Þorvaldsdóttir,Kristbjörg Stephensen ogRagnheiður Harðardóttir.Málsmeðferð og dómkröfur aðila. Áfrýjendur skutu málinuupphaflega til Landsréttar 21. ágúst 2018. Ekki varð af fyrirhugaðriþingfestingu þess 10. október sama ár og áfrýjuðu þeir öðru sinni 11. samamánaðar. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 24. júlí 2018 ímálinu nr. E-1091/2017.2. Áfrýjendur krefjast þessað hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og breytt þannig að felld verði úr gildiákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 9. nóvember 2016 um aðsamþykkja breytingu á deiliskipulaginu Suðurgata-Hamarsbraut frá 2011 fyrirlóðirnar Hellubraut 5 og 7 sem auglýst var í B-deild Stjórnartíðinda 31. janúar2017 og að felldar verði úr gildi ákvarðanir byggingarfulltrúaHafnarfjarðarkaupstaðar frá 23. ágúst 2017 um að samþykkja umsóknir umbyggingarleyfi að Hellubraut 5 og 7. Þá krefjast áfrýjendur málskostnaðar fyrirhéraðsdómi og Landsrétti.3. StefndiHafnarfjarðarkaupstaður krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms ogmálskostnaðar fyrir Landsrétti.4. Stefndi Gunnar Hjaltalínkrefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.Niðurstaða 5. StefndiHafnarfjarðarkaupstaður byggir kröfu sína um sýknu af dómkröfum áfrýjenda öðrumþræði á því að áfrýjendur hafi ekki lengur lögvarða hagsmuni af úrlausnmálsins. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti kom fram að húsið, sem áður stóðá lóðinni að Hellubraut 7, hafi nú verið rifið. Eftir sem áður verða áfrýjendurtaldir hafa lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins en dómkröfur þeirra lúta semáður greinir að því að felldar verði úr gildi nánar tilgreindar ákvarðanirstefnda Hafnarfjarðarkaupstaðar um breytingu á deiliskipulagi lóðanna aðHellubraut 5 og 7 og byggingarleyfi á þessum lóðum. Eru lögvarðir hagsmuniráfrýjenda af úrlausn þessara krafna enn til staðar þótt húsið standi ekkilengur á hlutaðeigandi lóð.6. Fyrir liggur að sú tillagaum breytingu á deiliskipulagi Suðurgötu-Hamarsbrautar frá 2011 sem deilt er umí málinu var ekki kynnt íbúum sveitarfélagsins áður en hún var auglýst 6. júlí2016. Þótt stefndi Hafnarfjarðarkaupstaður hafi farið með breytinguna eftirákvæðum 1. mgr. 43. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 verður að telja að stefndahafi eins og á stóð verið heimilt að falla frá kynningu hennar eftir ákvæðum 4.mgr. 40. gr. sömu laga enda fólst ekki í henni frávik frá meginforsendumgildandi aðalskipulags.7. Með þessum athugasemdumen að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hannstaðfestur með þeim hætti sem í dómsorði greinir.8. Eftir úrslitum málsinsverður áfrýjendum gert að greiða stefndu hvorum um sig óskipt málskostnað íhéraði og fyrir Landsrétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorðigreinir.Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skalvera óraskaður um annað en málskostnað.Áfrýjendur, Jakob MárÁsmundsson, Guðbjörg Hrönn Óskarsdóttir, Sigrún Arnardóttir og SölviSveinbjörnsson, greiði stefndu, Hafnarfjarðarkaupstað og Gunnari Hjaltalín,hvorum um sig óskipt samtals 1.800.000 krónur í málskostnað fyrir héraðsdómi ogLandsrétti.Dómur Héraðsdóms Reykjaness 24. júlí 2018Mál þetta, sem tekið vartil dóms 29. maí síðastliðinn, er höfðað 30. og 31. október 2017.Stefnendur eru Jakob MárÁsmundsson og Guðbjörg Hrönn Óskarsdóttir, bæði til heimilis að Hamarsbraut 8,Hafnarfirði, og Sigrún Arnardóttir og Sölvi Sveinbjörnsson, bæði til heimilisað Hamarsbraut 6, Hafnarfirði. Stefndu eru GunnarHjaltalín, Sævangi 44, Hafnarfirði og Hafnarfjarðar-kaupstaður, Strandgötu 6,Hafnarfirði. Stefnendur krefjast þessaðallega að felld verði úr gildi ákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðarkaupstaðarfrá 9. nóvember 2016 um að samþykkja breytingu á deiliskipulaginuSuðurgata-Hamarsbraut frá 2011, fyrir lóðirnar Hellubraut 5 og Hellubraut 7,sem auglýst var í B-deild Stjórnartíðinda 31. janúar 2017. Einnig að felldarverði úr gildi ákvarðanir byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar 23. ágúst2017 um að samþykkja umsóknir um byggingarleyfi að Hellubraut 5 og Hellubraut7.Til vara krefjaststefnendur þess að felldar verði úr gildi ákvarðanir byggingarfulltrúaHafnarfjarðarkaupstaðar 23. ágúst 2017 um að samþykkja umsóknir umbyggingarleyfi að Hellubraut 5 og Hellubraut 7. Þá krefjast stefnendur,Jakob Már og Guðbjörg Hrönn annars vegar og Sigrún og Sölvi hins vegar, hvortum sig, í öllum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefndu að óskiptu að teknutilliti til skyldu stefnenda til að greiða virðisaukaskatt afmálflutningsþóknun. Stefndi Gunnar Hjaltalín krefst sýknu og málskostnaðar aðviðbættum virðisaukaskatti. Stefndi Gunnar krafðist þess í greinargerð sinni aðmálinu yrði vísað frá dómi, en féll frá þeirri kröfu, sbr. bókun í þingbók 26.mars 2018. StefndiHafnarfjarðarkaupstaður krefst sýknu og málskostnaðar. IMálsatvikÍ nóvember 2006 varsamþykkt aðalskipulag Hafnarfjarðar 2005-2025. Þar segir meðal annars aðsérkenni Hafnarfjarðar skuli varðveitt og megindrættir bæjarmyndar styrktir meðáherslu á fallega og heildstæða bæjarmynd. Í húsverndunar-skrá Hafnarfjarðarfrá 2009 kemur fram að húsið að Hellubraut 7 sé hús með einkar háttumhverfisgildi sem ætti að njóta hverfisverndar. Lagt sé til að verndabyggingarmynstur þess. Húsið sé einnig hluti af verndun götumyndar. Í bréfiHúsafriðunarnefndar til Skipulags- og byggingarsviðs Hafnarfjarðar 5. maí 2009leggur Húsafriðunarnefnd til að staða hússins verði tryggð til framtíðar í nýjudeiliskipulagi. Í greinargerð og skipulagsskilmálum nefndir „Suðurgata-Hamarsbraut“frá 20. maí 2010 kemur fram í almennum skilmálum að eitt af markmiðumdeiliskipulagsins sé að stuðla að heildstæðu byggða- og götumynstri í grónuhverfi og tryggja að nýbyggingar og viðbyggingar falli vel að núverandiumhverfi. Það verði gert með því að virða byggingarstíl núverandi húsa og þessgætt að nýbyggingar og breytingar á eldri húsum falli vel að umhverfi sínu. Íkafla um húsagerðir segir að deiliskipulagið geri ráð fyrir að byggja megi viðeldri hús í hverfinu þó þannig að nýtingarhlutfall á einbýlishúsalóðum fariekki yfir 0,45 með þeim undantekningum sem fram komi í skilmálum fyrireinstakar lóðir. Í kafla um skilmála og viðbyggingar kemur fram að nýbyggingarog endurbyggingar húsa skuli vera með sama þakformi og sé ráðandi í þeirrigötumynd sem húsið standi við, þar á meðal mænisþak með halla 21° - 45° viðHellubraut. Bæjarstjórn Hafnarfjarðarsamþykkti nýtt deiliskipulag, Suðurgata-Hamarsbraut, á fundi 9. febrúar 2011 ogvar deiliskipulagið auglýst í B-deild Stjórnartíðinda 13. apríl sama ár. Um erað ræða deiliskipulag fyrir 4,2 hektara svæði sem afmarkast af Strandgötu aðvestan, lóðamörkum við Strandgötu 50 og Suðurgötu 24 að norðan, Suðurgötu aðaustan og að sunnan við Flensborgarstíg milli Suðurgötu og Strandgötu. Að því er varðarsérskilmála fyrir einstaka lóðir segir um Hellubraut 7 að lóðinni sé skipt ítvær lóðir, Hellubraut 5 og Hellubraut 7. Skilmálar verði nánast þeir sömu og íþví skipulagi sem falli úr gildi við gildistöku hins nýja skipulags. UmHellubraut 7 eftir skiptingu lóðar kemur fram að á lóðinni sé íbúðarhús byggtárið 1907 og samkvæmt lögum um húsafriðun nr. 104/2001 sé eigendum skylt aðleita álits hjá húsafriðunarnefnd ef þeir hyggist breyta húsinu, flytja það eðarífa. Heimilt sé að rífa bílskúr og geymslur sem séu áfastar honum og reisanýjan bílskúr með flötu þaki innan byggingarreits. Um Hellubraut 5 segir aðheimilt sé að byggja einbýlishús innan byggingarreits og skuli bílageymslainnfelld í húsið. Húsið verði ein til ein og hálf hæð og skuli hafa þak meðmæni, lágmarkshalli sé 30° og nýtingarhlutfall lóðar mest 0,45. Ásmundur Sigvaldasonbyggingaverkfræðingur og Jóhann M. Kristinsson byggingafræðingur ogtrésmíðameistari, báðir starfsmenn Strendings ehf. verkfræðiþjónustu, gerðuástandsskýrslu fyrir Hellubraut 7 í júlí 2011. Í skýrslunni segja þeir að nú séhúsið ekki hluti af heillegri, gamalli götumynd eða samstæðum húsaklasa. Húsiðsé einingahús úr timbri en önnur hús við Hellubraut séu nýleg steinhús meðýmsum stíl og mun stærri en húsið að Hellubraut 7. Húsið hafi ekki fengið mikiðeða gott viðhald undanfarna áratugi fyrir utan plastklæðingu að utan. Það séilla farið og verulegur kostnaður felist í að gera það upp þannig að þaðstandist þær kröfur sem gerðar séu til húsnæðis í dag, það standist hvorkibruna- né heilbrigðiskröfur. Nánast þurfi að endurbyggja húsið frá grunni og séþá lítið eftir af upprunalegu húsi og verndunargildi þess. Í janúar 2012 var gerðönnur ástandskönnun á húsinu en hana gerðu Kristján G. Ólafssonhúsasmíðameistari og Sigurbergur Árnason arkitekt. Þar kemur fram að húsið hafiverið byggt í mörgum áföngum og upphaflegt útlit þess sé algerlega horfið.Burðarvirki sé ónýtt. Húsið sjálft sé í það slæmu ásigkomulagi að það þurfi aðrífa til grunna. Tekið er undir fyrri úttekt en eðlilegt viðhald og endurnýjunhafi ekki farið fram áratungum saman. Þann 14. maí 2014samþykkti bæjarstjórn Hafnarfjarðar aðalskipulag Hafnarfjarðar 2013-2025. Varþað auglýst samkvæmt skipulagslögum nr. 123/2010. Skipulagsstofnun samþykktiskipulagið 10. júlí 2014. Í skipulaginu kemur meðal annars fram að viðhaldaskuli tengslum við sögu og menningararf með verndunaráætlunum fyrir mannvirkiog fornminjar. Stefna í húsverndarmálum verði hluti af aðalskipulaginu ogmörkuð verði hverfi sem beri sérstök einkenni byggingarsögu Hafnarfjarðar. Stefndi Gunnar Hjaltalínóskaði eftir því við byggingarfulltrúa Hafnarfjarðar að deiliskipulagi fyrirlóðina Hellubraut 7 yrði breytt og heimild veitt til að rífa núverandi hús ogbyggja nýtt í staðinn. Með bréfi 12. ágúst 2015 var erindinu vísað til umsagnarMinjastofnunar. Í svari Minjastofnunar 7. september 2015 segir:„Varðveislugildi Hellubrautar 7 liggur öðru fremur í áberandi stöðu þess íumhverfinu og mikilvægi fyrir sögulega bæjarmynd Hafnarfjarðar. Tæknilegtástand hússins er mjög slæmt og fátt upprunalegt nema burðargrind ogundirstöður. Í ljósi þess heimilar Minjastofnun endurnýjun hússins, m. ö. o. aðnýtt hús með sama þakformi og -halla og í sömu meginstærðum verði byggt ágrunni hins eldra. Útlit þess skal hanna með þeim hætti að nýbyggingin styrkisögulega bæjarmynd Hafnarfjarðar...“ Á fundi skipulags- ogbyggingarráðs 14. júní 2016 var samþykkt að heimila stefnda Gunnari Hjaltalínað láta vinna tillögu til breytinga á gildandi deiliskipulagi á sinn kostnað.Lét stefndi vinna slíka tillögu og samþykkti bæjarstjórn á fundi 28. júní 2016að kynna tillöguna í samræmi við 1. mgr. 43. gr. skipulagslaga nr. 123/2010.Var tillaga auglýst og grenndarkynnt 6. júlí 2016. Bárust athugasemdir frástefnendum og fimm öðrum með bréfi 23. september 2016.Skipulagsfulltrúi vannumsögn um tillöguna 17. október 2016 sem lögð var fram á fundi skipulags- ogbyggingarráðs degi síðar. Tillagan var samþykkt á fundi bæjarstjórnar 9.nóvember 2016 og tók gildi með auglýsingu í B-deild Stjórnartíðinda 31. janúar2017. Þann 8. febrúar 2017sótti stefndi Gunnar Hjaltalín um byggingarleyfi fyrir einbýlishúsum áHellubraut 5 og Hellubraut 7 og jafnframt breytingu á gildandi deiliskipulagifyrir lóðirnar. Að því er varðaði Hellubraut 5 laut breytingin að því að húsiðyrði tvær hæðir og skyldi bílageymsla innfelld í húsið. Nýtingarhlutfall lóðaryrði mest 0,53. Að því er varðaði Hellubraut 7 yrði núverandi hús rifið og nýtteinbýlishús byggt í þess stað. Húsið yrði tvær hæðir með innfelldribílageymslu. Nýtingarhlutfall yrði mest 0,6. Breytingartillagan var kynntgrenndarkynningu. Byggingarleyfi vegna beggja lóðanna var samþykkt á fundibyggingarfulltrúa Hafnarfjarðar 23. ágúst 2017. Íbúar að Hamarsbraut 4, 6og 8 og að Hellubraut 3 og 9 mótmæltu tillögunni með bréfi 23. september 2016.Hellubraut 3 og 9 eru sitt hvorum megin við Hellubraut 5 og 7. Hamarsbraut 6 og8 eiga lóðir sem liggja að Hellubraut 5 og 7. Lóðir Hellubrautar 5 ogHamarsbrautar 4 snertast horn í horn aftan til á báðum lóðum. Í svariskipulagsfulltrúa kemur fram að það sé hans mat að breytingartillaga stefndaGunnars Hjaltalín um nýbyggingu að Hellubraut 7 sé að öllu leyti í samræmi viðhugmyndafræði gildandi skipulags. Að því er varði Hellubraut 5 sé sú lóðóbyggð. Núverandi skilmálar geri ráð fyrir nýbyggingu allt að 186 m².Fyrirliggjandi tillaga gangi út frá nýtingarhlutfalli lóðar sem sé allt að 0,53eða sem svari 217 m² byggingamagni. Nýting fari úr 0,45 í 0,52 eða aukist um8%. Á grundvelli orðalags og umfjöllunar um þakform verði ekki betur séð en aðfyrirliggjandi deiliskipulagstillaga sé í fullu samræmi við markmið gildandideiliskipulags hvað varði hæð og umfang mannvirkis. Mænisstefnu sé breytt frágildandi deiliskipulagi en það sé til bóta hvað varði til dæmis sjónlínur tilsjávar fyrir hús eins og Hamarsbraut 6 svo dæmi sé tekið. Lagðiskipulagsfulltrúinn til að fyrirliggjandi tillaga að breytingu á deiliskipulagiyrði samþykkt. Stefnandi Jakob Márleitaði álits Minjastofnunar á ofangreindri tillögu að deiliskipulagi. Í bréfiMinjastofnunar 7. desember 2016 segir: „Nýbyggingin á lóðinni sem deiliskipulagsýnir er tvílyft með mænisþaki, þar sem núverandi hús er einlyft með risi ogkvisti á framhlið. Þá er nýja húsið mun stærra að grunnfleti en upphaflegahúsið og hlutföll milli hæðar, lengdar og breiddar húsformsins önnur. Sýnilegtumfang nýja hússins í umhverfinu er meira en hins eldra þar sem seinni tímaviðbyggingar við gamla húsið voru einungis á einni hæð. Gamla húsið er ein hæðá kjallara, með rishæð (nýtanleg hæð) sem er hefðbundin húsagerð semeinkennandi er í gamla bænum í Hafnarfirði. Nýja húsið er sýnt tvær fullarhæðir og ris. Þó það sé ekki hærra [...] þá er nýja húsið grafið niður og áneðri hæð er innbyggður bílskúr, ásýnd þess í bæjarmyndinni er önnur en gamlahússins. Sú ákvörðun Minjastofnunar að heimila niðurrif hins friðaða húss aðteknu tilliti til mats á slæmu ástandi þess byggði á þeirri forsendu aðeigendur hygðust reisa hús með sama þakformi og sömu eða mjög svipuðuminnbyrðis hlutföllum milli hæðar, lengdar og breiddar. Eins og fram kemur íumsögn Minjastofnunar á útlit hússins (m.a. val á klæðningarefnum oggluggahlutföll) að styrkja sögulega bæjarmynd Hafnarfjarðar. Að matiMinjastofnunar tekur sú tillaga að útliti nýbyggingar sem sýnd er semskýringarmynd með skipulaginu ekki nægilegt tillit til þessa atriðis...“ Stefnendurnir JakobÁsmundsson og Sölvi Sveinbjörnsson lögðu fram kæru vegna málsins hjáÚrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála 1. febrúar 2017. Gerðu þeir þærkröfur að úrskurðarnefndin felldi úr gildi ákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðarfrá 9. nóvember 2016 um að samþykkja breytingu á deiliskipulagi lóðannaHellubraut 5 og Hellubraut 7. Í úrskurði nefndarinnar 15. maí 2017 varógildingarkröfunni hafnað. Byggingarfulltrúi samþykkti byggingarleyfi tilstefnda Gunnars 23. ágúst 2017. Stefnendurnir Jakob ogSölvi lögðu fram aðra kæru til Úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála 18.september 2017 og gerðu kröfur um að úrskurðarnefndin felldi úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúaHafnarfjarðar 23. ágúst 2017 um að veita byggingarleyfi að Hellubraut 7 og aðfyrirhugaðar breytingar verði stöðvaðar á meðan málið sé til meðferðar hjáúrskurðarnefndinni. Tók nefndin þá afstöðu að aðhafast ekki í málinu á meðanþað væri til meðferðar hjá dómstólum.IIMálsástæður og lagarök stefnendaAðild stefnendanna Jakobs Más og Guðbjargar Hrannar er sögðbyggð á 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem þau séusameigendur að fasteigninni Hamarsbraut 8 og sömuleiðis aðild stefnendannaSigrúnar og Sölva en þau séu sameigendur að fasteigninni að Hamarsbraut 6.Sameiginleg aðild stefnenda byggi á 19. gr. laga nr. 91/1991. Aðalkrafanbeinist að Hafnarfjarðarkaupstað og stefnda Gunnari en hin umþrættadeiliskipulagsbreyting og samþykkt byggingaráform varði beina hagsmuni hans.Varakrafan beinist aðallega að stefnda Gunnari í samræmi við dómaframkvæmdHæstaréttar Íslands en þar sem byggingarfulltrúi sveitarfélagsins hafi samþykktbyggingaráform þau sem krafan lúti að verði sveitarfélaginu til vara gert aðþola dóm um þá kröfu einnig, sbr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Aðild stefnenda sé meðal annars reist á eignarrétti þeirrasamkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 og nábýlis- og grenndarrétti.Stefnendur hafi einstaklegra og verulegra hagsmuna að gæta vegna málsins þarsem stefnendurnir Jakob Már og Guðbjörg Hrönn séu eigendur Hamarsbrautar 8 ogstefnendurnir Sigrún og Sölvi séu eigendur Hamarsbrautar 6. Lóðirnar aðHellubraut 5 og 7 standi fremst á Vesturhamrinum í Hafnarfirði og þaðan séútsýni til sjávar og um allt hafnarsvæði Hafnarfjarðar. Lóðirnar viðHamarsbraut 6 og 8 séu staðsettar fyrir aftan umræddar lóðir að Hellubraut 5 og7 og þaðan sé útsýni yfir höfnina og út á sjó að því marki sem byggingar áHellubraut 5 og 7 skyggi ekki á. Núverandi byggingarmagn á lóðinni aðHellubraut 7 sé 128 fermetra íbúðarhúsnæði sem sé ein hæð á kjallara meðrishæð, 35,3 fermetra geymsla og 27,6 fermetra bílskúr. Lóðin að Hellubraut 5sé auð. Deiliskipulagsbreytingin, samþykkt byggingaráform og það byggingarmagnsem þau hafi í för með sér á lóðunum Hellubraut 5 og 7, munu koma til með aðhafa mikil áhrif á hagsmuni stefnenda. Byggingarreitur að Hellubraut 7, semverði á tveimur hæðum, breikki um u.þ.b. 50% með tilheyrandi áhrifum á útsýniog skuggamyndun gagnvart aðliggjandi húsum. Leyfilegt nýtingarhlutfall álóðunum hækki umtalsvert frá því sem gert sé ráð fyrir í gildandideiliskipulagi. Vegna fyrirhugaðs húss að Hellubraut 5 verði skuggavarp algjörtí bakgarði Hellubrautar 6 frá kl. 17. Stefnendur hafi því verulegra hagsmuna aðgæta þar sem þau mannvirki sem gert sé ráð fyrir í deiliskipulags-breytingunniog búið sé að samþykkja að muni rísa á lóðunum muni hafa áhrif á útsýnistefnenda, skuggavarp, innsýn þeirra og götumyndina. Að því er varði aðalkröfu halda stefnendur því fram aðákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðarkaupstaðar um að samþykkjadeiliskipulagsbreytinguna sé haldin svo verulegum form- og efnisannmörkum aðógildingu varði og að ekki séu til staðar veigamikil sjónarmið sem mæli gegnógildingu ákvörðunarinnar.Byggi stefnendur á því að deiliskipulagsbreytingin, að þvíer varði byggingar-áform á lóðinni að Hellubraut 7, gangi gegn þeim skilyrðumsem Minjastofnun hafi setti fyrir endurnýjun hússins á lóðinni. Samkvæmt 1.mgr. 29. gr. laga nr. 80/2012 um menningarminjar sé húsið að Hellubraut 7friðað á grundvelli aldurs. Samkvæmt 2. mgr. 29. gr. sömu laga sé óheimilt aðraska friðuðum húsum og mannvirkjum, spilla þeim eða breyta, rífa þau eðaflytja úr stað nema með leyfi Minjastofnunar Íslands. Samkvæmt 3. mgr. sömugreinar sé Minjastofnun heimilt að afnema friðun. Minjastofnun hafi heimilað „endurnýjun“ hússins aðHellubraut 7 og gert það að skilyrði fyrir ákvörðun sinni um að heimilaniðurrif þess að nýtt hús með sama þakformi og -halla og í sömu meginstærðumyrði byggt á grunni hins eldra. Minjastofnun hafi einnig gert að skilyrði aðhúsið yrði til þess fallið að styrkja sögulega bæjarmynd Hafnarfjarðar. Húsiðsem standi á lóðinni að Hellubraut 7 sé einlyft timburhús með risi, kvisti áframhlið og þaki með mæni. Nýtingarhlutfall lóðarinnar sé 0,43. Samkvæmtdeiliskipulagsbreytingu sé heimilað að byggja einbýlishús á tveimur hæðum meðinnfelldri bílageymslu með þaki með mæni að hluta og lágmarkshalla 30°. Þá séheimilað að hafa hluta þaks flatan. Heimilað nýtingarhlutfall á lóðinni sé ídeiliskipulagsbreytingunni hækkað um 40% eða í 0,6. Hið „endurnýjaða“ hús semmuni koma til með að rísa á lóðinni á grundvelli deiliskipulagsbreytingarinnarsé því mun stærra að grunnfleti en núverandi hús og hlutföll á milli hæðar,lengdar og breiddar húsformsins séu önnur. Umfang hins nýja húss verði því munmeira þar sem gert sé ráð fyrir tveimur hæðum og risi. Þá sé efnisval ogþakgerð frábrugðin því sem sé á núverandi húsi. Stefnendur telji að ekki verðiséð hvernig deiliskipulagsbreytingin uppfylli framangreind skilyrðiMinja-stofnunar fyrir endurnýjun hússins, hvað þá að hún styrki sögulegabæjarmynd Hafnarfjarðar. Hafi Minjastofnun tekið undir þetta. Stefnendur byggi á því að Minjastofnun hafi verið heimiltað setja umrædd skilyrði enda séu þau samofin aðalefni ákvörðunar um að heimilaendurnýjun hússins og byggi á málefnalegum sjónarmiðum, sbr. 1. gr. laga nr.80/2012. Þá eigi skilyrðin sér einnig stoð í aðalskipulagi Hafnarfjarðar2013-2025 þar sem komi fram að stuðla skuli að varðveislu, verndun eða friðunsérkenna í húsagerð og skipulagi auk annarra staðbundinna umhverfisþátta þannigað ímynd bæjarfélagsins styrkist. Þá sé efni skilyrðanna skýrt og meðalhófsgætt af hálfu Minjastofnunar, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Samkvæmt almennum skilmálum deiliskipulags komi fram að„nýbyggingar og endurbyggingar húsa skuli vera með sama þakformi og sé ráðandií þeirri götumynd sem húsið standi við, mænisþak með halla 21°-45° viðHellubraut. Samkvæmt sérstökum skilmálum deiliskipulagsins sé mælt fyrir um aðlágmarks-þakhalli að Hellubraut 5 skuli vera 30°. Samkvæmtdeiliskipulagsbreytingu sé mælt fyrir um að þakhalli að Hellubraut 5 og 7 skulivera 30° í samræmi við hina almennu skilmála deiliskipulagsins. Á hinn bóginnsé heimilað að hafa þak með mæni að hluta og að hluti þaks megi vera flatur.Stefnendur byggi á því að það gangi gegn almennum skilmálum deiliskipulagsinsað heimila þak með mæni að hluta og að hafa hluta þaks flatan.Deiliskipulagsskilmálar séu bindandi, sbr. til dæmis 21. tölulið 2. gr.skipulagslaga nr. 123/2010. Skilmálar geti verið almennir og náð til skipulagssvæðis í heild eða sértækir og giltum stök mannvirki eða lóðir, sbr. grein 5.3.2 skipulags-reglugerðar nr. 90/2013með síðari breytingum. Stefnendur byggi á því að almennir skilmálardeiliskipulagsins séu bindandi fyrir öll hús sem deiliskipulagið taki til og aðóhjákvæmilega hefði þurft að breyta þeim samhliða breytingum á sértækumskilmálum fyrir lóðirnar að Hellubraut 5 og 7. Í greinargerð með aðalskipulagi Hafnarfjarðar 2005-2025komi fram í grein 3.15 um verndun húsa að stuðla verði að varðveislu, vernduneða friðun sérkenna í húsagerð og skipulagi auk annarra staðbundinnaumhverfisþátta þannig að ímynd bæjarfélagsins styrkist. Deiliskipulagið byggi áframangreindri stefnu en þar sé varðveislugildi hússins að Hellubraut 7 metiðótvírætt. Hafi því ekki verið heimilað að endurbyggja húsið á grundvellideiliskipulagsins. Sama stefna sé einnig sett fram í gildandi aðalskipulagiHafnarfjarðar 2013-2025. Í ljósi þess að heimilað sé að rífa húsið aðHellubraut 7 samkvæmt deiliskipulagsbreytingu byggi stefnendur á því aðdeiliskipulagsbreytingin sé í andstöðu við gildandi aðalskipulag þar semheimilað sé samkvæmt henni að byggja hús sem sé svo verulega frábrugðiðnúverandi húsi að útliti, stærð og umfangi að það geti ekki talist til þessfallið að styrkja ímynd bæjarfélagsins, sbr. 2. mgr. 28. gr. og 1. mgr. 37. gr.skipulagslaga nr. 123/2010. Í fyrsta lagi byggi stefnendur á því aðdeiliskipulagsbreytingin feli í sér óhóflega aukningu á nýtingarhlutfalli álóðunum að Hellubraut 5 og 7 þannig að réttur stefnenda sé fyrir borð borinn,sbr. c. lið 1. mgr. 1. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Samkvæmt greinargerð meðdeiliskipulaginu komi fram að flest hús norðan Mýrargötu séu einbýli og aðnýtingarhlutfall þeirra lóða sé allt að 0,47. Í almennum skilmálumdeiliskipulagsins komi fram að nýtingarhlutfall á einbýlishúsalóðum megi ekki farayfir 0,45 með þeim undantekningum sem komi fram í skilmálum fyrir einstakalóðir. Á uppdrætti sem fylgi með deiliskipulaginu megi sjá að nýtingarhlutfallhúsa við Hellubraut, með tilliti til heimilaðs byggingarmagns, samkvæmtdeiliskipu-laginu sé 0-0,45 að undanskilinni lóðinni að Hellubraut 6 þar semnýtingarhlutfall sé 0,47. Lóðir að Hamarsbraut séu jafnframt að jafnaði meðsama nýtingarhlutfall. Samkvæmt sérstökum skilmálum deiliskipulagsins séheimilað nýtingarhlutfall á lóðinni númer 5 við Hellubraut 0,45 og sé lóðin aðHellubraut 7 með nýtingarhlutfall 0,43. Með deiliskipulagsbreytingunni séheimilað aukið nýtingarhlutfall á framan-greindum lóðum, nánar tiltekið séheimilað nýtingarhlutfall 0,53 á lóðinni að Hellubraut 5 en 0,60 á lóðinni aðHellubraut 7. Ekki verði séð að framangreind aukning á nýtingarhlutfalligeti talist málefnaleg. Þá verði heldur ekki séð hvernig aukning ánýtingarhlutfalli að Hellubraut 7 geti talist málefnalegt í ljósi þess aðMinjastofnun hafi gert kröfu um að stærð endurnýjaðs húss yrði svipuð og stærðnúverandi húss, en stærð núverandi íbúðarhúss að Hellubraut 7 sé 127 fermetrarán aðskilins bílskúrs og geymslu. Samkvæmt deiliskipulagsbreytingunni sé gertráð fyrir nýju 293 fermetra íbúðarhúsi. Það verði því rúmlega helmingi stærraen núverandi íbúðarhús. Í þessu samhengi telji stefnendur að líta verði tilstaðsetningar lóðanna en þær liggi nálægt sjónum og muni koma til með aðskyggja á útsýni og hafa skuggamyndun í för með sér. Þær lóðir er standi viðsjóinn á þessum stað séu ekki með hærra nýtingarhlutfall en 0,45, þannig aðheimilað nýtingarhlutfall samkvæmt skipulagsbreytingunni falli ekki aðbyggðamynstri og skeri sig úr, borið saman við aðrar lóðir á svæðinu. Þá hafi engin rök verið færð fram fyrir nauðsyn þessað hækka nýtingarhlutfall á lóðunum svo verulega. Stefnendur telji aðdeiliskipulagsbreytingin raski grenndarhagsmunum þeirra það verulega aðógildingu varði. Í öðru lagi byggi stefnendur á því aðdeiliskipulagsbreytingin fari gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 1.mgr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Í greinargerð með deiliskipulaginu sésérstaklega tekið fram að gæta skuli jafnræðis við uppbyggingu að því er varðihæð húsa og nýtingarhlutfall. Stefnendur telji að heimild til að auka viðnýtingarhlutfall eins og að framan greini eigi sér engin fordæmi á hinudeiliskipulagða svæði. Tvö ný hús hafi verið byggð við Hamarsbraut síðannúverandi deiliskipulag hafi tekið gildi. Annars vegar sé um að ræða hús viðHamarsbraut 16 sem hafi verið byggt árið 2012 til samræmis við núgildandideiliskipulag. Þar sé heimilað nýtingarhlutfall 0,45. Hins vegar hús aðHamarsbraut 7, sem hafi verið byggt árið 2009 og þar sé heimilaðnýtingarhlutfall 0,46 samkvæmt eldra skipulagi. Í báðum tilvikum hafinýtingarhlutfall verið fullnýtt samkvæmt deiliskipulagi og óskað eftir auknubyggingarmagni. Í báðum tilfellum hafi því verið synjað. Verði að telja aðfyrirhuguð hús að Hellubraut 5 og 7 séu meiri aðstærð og umfangi en búast hafi mátt við í ljósi byggðamynsturs deiliskipulagsreitsinsog að gættu jafnræði um nýtingu lóða á svæðinu. Þá kveðast stefnendur byggja á því að ekki séu til staðarveigamiklar ástæður eða skipulagsrök sem mæli með breytingu á skipulagi og þvíhafi ekki verið heimilt að ráðast í breytingarnar. Nýlegt deiliskipulag sé í gildi fyrir þessar lóðir ogeins og fram hafi komið byggi leyfi Minjastofnunar til niðurrifs á Hellubraut 7á því að samskonar hús verði byggt í staðinn, með öðrum orðum að það séendurnýjað í núverandi mynd. Sveitarfélögum sé ekki heimilt að ráðast íbreytingar á skipulagi nema veigamiklar ástæður eða skipulagsrök mæli með því.Ekki verði séð hvaða veigamiklu ástæður eða skipulagsrök mæli meðdeiliskipulagsbreytingu aðeins fyrir einn lóðarhafa, það er stefnda Gunnar. Í þriðja lagi byggistefnendur á því að málsmeðferð deiliskipulagsbreytingar-innar hafi verið íandstöðu við 4. mgr. 40. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 þar sem íbúumsveitarfélagsins og öðrum hagsmunaaðilum hafi ekki verið kynnt tillagan áður ensamþykkt hafi verið að auglýsa hana, sbr. einnig grein 5.6.1skipulagsreglugerðar. Í fjórða lagibyggi stefnendur á því að deiliskipulagsbreytingin sé í andstöðu við eðli ogmarkmið deiliskipulags. Samkvæmt 1. mgr. 37. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 sédeiliskipulag skipulagsáætlun fyrir afmarkað svæði eða reit innan sveitarfélagsog feli í sér að mörkuð sé stefna fyrir „heildstæða einingu“, sbr. 2. mgr. sömugreinar. Þó svo að heimilt sé samkvæmt framangreindum lögum að gera breytingará deiliskipulagi byggi stefnendur á því að með því að gera svo viðamiklarbreytingar á aðeins tveimur lóðum innan skipulagssvæðisins, með því að heimilaaukningu á nýtingarhlutfalli og framkvæmdir í andstöðu við almenna skilmáladeiliskipulagsins og stefnumörkun aðalskipulags, hafi verið brotið gegn eðlideiliskipulags. Í fimmta lagi sé áþví byggt að tveir fulltrúar bæjarstjórnar sem tekið hafi ákvörðun um aðsamþykkja deiliskipulagið hafi verið vanhæfir til meðferðar málsins ágrundvelli 1. mgr. 20. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011. Guðlaug Kristjánsdóttir,fulltrúi í bæjarstjórn, sé fyrrum maki Kristins Magnússonar sem búi viðHellubraut 3 ásamt börnum þeirra tveggja. Kristinn hafi gert athugasemdir viðdeiliskipulags-tillöguna 23. september 2016. Hann teljist aðili málsins þar semhann hafi verulegra hagsmuna að gæta en lóð hans sé staðsett við hliðlóðarinnar að Hellubraut 5. Þá hafi móðursystir Borghildar SölveyjarSturludóttur, Guðrún Margrét Ólafsdóttir, einnig gert athugasemdir viðdeiliskipulagstillöguna 23. september 2016. Hún sé búsett að Hamarsbraut 4 enlóð hennar sé á ská á móti lóðinni að Hellubraut 5. Hafi hún því verulegrahagsmuna að gæta vegna málsins og teljist aðili þess. Í sjötta lagibyggi stefnendur á því að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í bæjarstjórn, semhafi tekið ákvörðun um að samþykkja deiliskipulagsbreytingu, hafi veriðvanhæfir til þess að taka afstöðu til málsins, sbr. 1. mgr. 20. gr.sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 3. gr.stjórnsýslulaga nr. 37/1993. StefndiGunnar hafi verið endurskoðandi Hafnarfjarðarkaupstaðar til ársins 2011. Hannsé nú endurskoðandi fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Hafnarfirði. Kona stefndaGunnars, Helga Ragnheiður Stefánsdóttir, hafi verið varabæjarfulltrúi fyrirSjálfstæðisflokkinn á árunum 2010-2014, setið í hafnarstjórn sem aðalmaður áþeim tíma og núna sem varamaður fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins. Með vísan til alls framangreinds verði aðtelja að hver og einn efnisannmarki og allir saman séu svo verulegir að varðiógildingu framangreindrar ákvörðunar og að þær ákvarðanir um samþykktbyggingaráform að Hellubraut 5 og Hellubraut 7, sem eigi sér stoð ídeiliskipulagsbreytingunni beri einnig að fella úr gildi samhliða, endabyggingaráform ekki í samræmi við skipulagsáætlanir á svæðinu. Um frekariröksemdir vegna krafna um ógildingu samþykktra byggingaráforma vísi stefnendurtil málsástæðna fyrir varakröfu. Verði aðalkrafa stefnenda ekki tekin til greina byggistefnendur á því að felldar verði úr gildi ákvarðanir byggingarfulltrúaHafnarfjarðarkaupstaðar 23 ágúst 2017 um að samþykka byggingaráform aðHellubraut 5 og Hellubraut 7. Stefnendur haldi því fram að byggingaráformin séuhaldin sjálfstæðum verulegum efnisannmörkum svo ógildingu varði og að ekki séutil staðar veigamikil sjónarmið sem mæli gegn ógildingu. Annars vegar byggi stefnendur á því að ákvörðun um aðsamþykkja byggingaráform að Hellubraut 7 gangi gegn þeim skilyrðum semMinjastofnun hafi sett gegn því að heimila endurnýjun hússins, sbr. 29. gr.laga nr. 80/2012 um menningarminjar. Í 1. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2012 ummenningarminjar komi fram í að öll hús og mannvirki sem séu 100 ára eða eldriséu friðuð. Húsið að Hellubraut 7 sé því friðað á grundvelli aldurs. Samkvæmt2. mgr. sömu greinar sé óheimilt að raska friðuðum húsum og mannvirkjum, spillaþeim eða breyta, rífa þau eða flytja úr stað nema með leyfi MinjastofnunarÍslands. Í 3. mgr. sömu greinar komi fram að Minjastofnun sé heimilt að afnemafriðun sem byggist á aldursákvæðum. Að mati stefnenda leiði af ofangreindumákvæðum laganna að þau skilyrði sem Minjastofnun hafi sett fyrir endurnýjunhússins séu bindandi og að byggingarfulltrúa hafi borið að fylgja þeim viðútgáfu byggingarleyfis. Óskað hafi verið eftir því að veitt yrði heimild til aðrífa núverandi hús að Hellubraut 7 og byggja nýtt í þess stað 7. september 2015í aðdraganda að samþykkt breytingar á deiliskipulaginu Suðurgata-Hamarsbraut.Minjastofnun hafi heimilað „endurnýjun hússins, m. ö. o. að nýtt hús með samaþakformi og -halla og í sömu meginstærðum [yrði] byggt á grunni hins eldra.“ Þáhafi það verið gert að skilyrði að útlit þess skyldi hanna með þeim hætti aðnýbyggingin yrði til þess fallin að styrkja sögulega bæjarmynd Hafnarfjarðar.Nú sé búið að samþykkja byggingaráform sem að mati Minjastofnunar fari gegnþeim skilyrðum sem stofnunin hafi sett fyrir endurnýjun hússins. Stefnendur byggi á því að Minjastofnun hafi verið heimiltað setja umrædd skilyrði enda séu þau samofin aðalefni ákvörðunarinnar og byggiá málefnalegum sjónarmiðum, sbr. 1. gr. laga nr. 80/2012. Þá eigi skilyrðin séreinnig stoð í aðalskipulagi Hafnarfjarðar 2013-2025 þar sem komi fram að stuðlaverði að varðveislu, verndun eða friðun sérkenna í húsagerð og skipulagi aukannarra staðbundinna umhverfisþátta þannig að ímynd bæjarfélagsins styrkist. Þásé efni skilyrðanna ákveðið og skýrt og meðalhófs gætt af hálfu Minjastofnunar,sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, enda hafi stofnunin fram til þesstíma hafnað að leyfa endurnýjun hússins. Hins vegar byggi stefnendur á því að ákvarðanir um samþykktbyggingaráform að Hellubraut 5 og 7 séu í andstöðu við skipulagsáætlanir áviðkomandi svæði, sbr. 11. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Byggingaráforminséu í andstöðu við gildandi aðalskipulag Hafnarfjarðarkaupstaðar en ístefnumörkun aðalskipulagsins komi fram að stuðla beri að varðveislu eða friðunsérkenna í húsagerð og skipulagi þannig að ímynd bæjarfélagsins styrkist. Þáséu byggingaráformin í andstöðu við almenna skilmála deiliskipulagsins sem ekkihafi verið breytt samhliða deiliskipulags-breytingunni, en almennir skilmálardeiliskipulagsins séu bindandi. Í almennum skilmálum deiliskipulagsins komifram að nýbyggingar og endurbyggingar skuli vera með sama þakformi og ráðandisé í þeirri götumynd sem hús standi við, mænisþak með halla 21°-45° viðHamarsbraut. Með deiliskipulagsbreytingunni sé heimilað að byggja þak með mæniað hluta bæði að Hellubraut 5 og 7. Þá byggi stefnendur á því aðbyggingaráformin feli í sér brot á 11. gr. stjórnsýsluaga nr. 37/1993 og um þaðvísi stefnendur til málsástæðna fyrir aðalkröfu. Loks byggi stefnendur á því að ekki hafi verið hægt aðsamþykkja byggingaráform að Hellubraut 5 þar sem lóðin hafi ekki verið formlegastofnuð sbr. 1. mgr. 48. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 og 14. gr. laga nr.6/2001 um skráningu og mat fasteigna. Nú sé einvörðungu til lóðin að Hellubraut7. Stefnendur byggi á því að það sé skilyrði fyrir samþykkt byggingaráforma aðlóð hafi verið formlega stofnuð enda ekki heimilt að samþykkja tvöföldbyggingaráform á einni og sömu lóðinni. Með vísan til framangreinds byggistefnendur á því að hver og einn annmarki og allir saman leiði til þess að takaberi kröfur þeirra til greina. Hvað lagarök varðar vísa stefnendur til laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála, 72. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, meginreglna nábýlis-og grenndar-réttar, stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og óskráðra reglnastjórnsýsluréttarins, skipulags-laga nr. 123/2010, laga nr. 160/2012 ummannvirki og laga nr. 80/2012 um menningarminjar. Um varnarþing vísa stefnendurtil 1. mgr. 32. gr. og 3. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991. Um málskostnað ervísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991. IIIMálsástæður og lagarök stefnda HafnarfjarðarkaupstaðarStefndiHafnarfjarðarkaupstaður kveðst mótmæla öllum málsástæðum og lagarökumstefnenda. Í stefnu séu rakin sjónamið fyrir aðild stefnenda og á hvaða grunnistefnendur telji sig hafa lögvarða hagsmuni. Sé sérstaklega vísað til áhrifa áútsýni og skuggamyndun gagnvart húseignum stefnenda. Sé í því sambandisérstaklega tekið fram í stefnu að skuggavarp verði algjört í bakgarði að„Hellubraut 6 frá kl. 17 í eftirmiðdaginn vegna fyrirhugaðs húss á Hellubraut5“. Þá sé tekið fram að fyrirhuguð hús á lóðunum muni hafa áhrif á útsýnistefnenda, skuggavarp, innsýn þeirra og götumyndina. Stefndi geriathugasemdir við framangreint og árétti að skuggavarp á lóðina Hellubraut 6verði ekkert og sé sú lóð ekki í eigu stefnenda. Að öðru leyti sé samkvæmtskuggavarpsmyndum gert ráð fyrir að skuggavarp á lóð Hamarsbrautar 6 verðiáberandi 21. september klukkan 17:00. Af myndunum megi sjá að á sama tíma sélítið sem ekkert skuggavarp á lóð Hamarsbrautar 8. Af myndunum megi að öðruleyti sjá að gert sé ráð fyrir að skuggavarp verði lítið sem ekkert á lóðirstefnenda. Þess vegna sé því mótmælt að verulegir hagsmunir stefnenda í málinufelist í skuggavarpi á lóðir þeirra. Einnig liggi fyrir að fyrirhugað hús álóðinni Hellubraut verði mun lægra en núverandi hús. Stefnendur geri enga greinfyrir því hvernig innsýn komi til með að aukast. Þá liggi fyrir að götumyndHamarsbrautar, sem lóðir stefnenda liggja við, breytist ekkert en götumynd viðHellubraut breytist vissulega. Að öðru leyti sé ekki gerður neinn greinarmunurá hagsmunum stefnenda í málinu þó það blasi við að hagmunir þeirra séu ólíkir.Þannig séu hagsmunir eigenda að Hamarsbraut 6 samsamaðir eigendum Hamarsbrautar8 þegar það henti þótt augljóst sé að hagsmunir þeirra séu ekki þeir sömu endastaðsetning lóða stefnenda ólík gagnvart fyrirhuguðum nýbyggingum á lóðunumHellubraut 5 og 7. Lóðin Hamarsbraut 8 eigi sem dæmi ekki lóðarmörk að lóðinniHellubraut 5. Hér verði að hafa í huga að samþykkt hafi verið tvö aðskilinbyggingarleyfi, annars vegar vegna Hellubrautar 5 og hins vegar Hellubrautar 7,og geri stefnendur kröfu um að báðar ákvarðanirnar verði felldar úr gildi en þómeð ólíkum rökum fyrir hvora um sig. Að matistefnda Hafnarfjarðarkaupstaðar hafi ákvörðun hans um að samþykkjadeiliskipulagsbreytingu verið í fullu samræmi við stjórnsýslureglur og ákvæðiskipulagslaga nr. 123/2010. Ákvarðanir byggingarfulltrúa Hafnarfjarðar hafieinnig verið í fullu samræmi við þær reglur sem um slíkar ákvarðanir gildi.Byggi stefndi sýknukröfu sína á því að málsmeðferð við ákvarðanatöku umbreytingu á deiliskipulaginu Suðurgata-Hamarsbraut frá árinu 2011 hafi að ölluleyti verið í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar og ákvæði skipulagslaga nr.123/2010. Stefndikveður sveitarstjórn fara með skipulagsvald innan marka sveitarfélags, hvortsem um sé að ræða svæðis, aðal- eða deiliskipulag, sbr. 1. málslið 3. mgr. 3.gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Sé sveitarfélögum beinlínis skylt aðskipuleggja land innan marka sveitarfélagsins og sé mörkuð stefna um landnotkunog byggðaþróun í skipulagsáætlunum. Í aðalskipulagi, sem nái til alls landsinnan marka viðkomandi sveitarfélags, sé lagður grundvöllur að gerðdeiliskipulags varðandi landnotkun, takmarkanir á landnotkun, samgöngu- ogþjónustukerfi og byggðamynstur, þar með talið þéttleika byggðar, eins og segi í28. gr. skipulagslaga. Í deiliskipulagi séu síðan teknar ákvarðanir meðalannars um einstakar lóðir og lóðanotkun, sbr. 1. mgr. 37. gr. en í greininnikomi fram að deiliskipulag sé skipulagsáætlun fyrir afmarkað svæði eða reitinnan sveitarfélags. Í ákvæði 37. gr. komi jafnframt fram að í deiliskipulagiséu teknar ákvarðanir um lóðir, lóðanotkun, byggingarreiti, byggðamynstur, þarmeð talið nýtingarhlutfall, útlit mannvirkja og form eftir því sem við eigi ogaðrar skipulagsforsendur sem þurfi að liggja fyrir vegna byggingar- ogframkvæmdaleyfa. Geti sveitarstjórn ráðist í breytingar á gildandideiliskipulagi, sbr. 43. gr. skipulagslaga og sé eðli máls samkvæmt ekki bundinaf efni gildandi deiliskipulags við þær breytingar. Við gerð skipulagsáætlanaskuli eftir föngum leita eftir sjónarmiðum og tillögum íbúa, viðkomandistjórnvalda og annarra þeirra sem hagsmuna eigi að gæta um mörkun stefnu, sbr.4. mgr. 12. gr. skipulagslaga. Stefndikveður stefnendur meðal annars halda því fram að deiliskipulags-breytingingangi gegn skilyrðum sem Minjastofnun Íslands hafi sett fyrir endurnýjunhússins að Hellubraut 7. Vísi stefnendur þessu til stuðnings í 1. mgr. 29. gr.laga nr. 80/2012 um menningarminjar, að umrætt hús sé friðað og að óheimilt séað raska húsinu nema með leyfi Minjastofnunar og þá sé stofnuninni heimilt aðafnema friðun. Vísi stefnendur til þess að í skipulagsreglugerð nr. 90/2013 sétekið fram að mæla skuli fyrir um slík atriði í greinargerð með deiliskipulagi,sbr. grein 5.3.2.1 í skipulagsreglugerðinni.Samkvæmtbeiðni meðstefnda um deiliskipulagsbreytingu á lóðunum að Hellubraut 5 og 7hafi verið gert ráð fyrir að núverandi hús á lóðinni nr. 7 yrði rifið og ný húsyrðu reist á lóðunum. Í samræmi við ákvæði 4. mgr. 12. gr. skipulagslaga og 3.mgr. 16. gr. og 2. mgr. 29. gr. laga um menningarminjar hafi þáverandiskipulags- og byggingarfulltrúi óskað eftir umsögn Minjastofnunar um erindið aðrífa húsið að Hellubraut 7. Umsögn Minjastofnunar liggi fyrir í málinu en þarkomi meðal annars fram að umrætt hús sé friðað samkvæmt lögum og að eigendumfriðaðra húsa sé skylt að leita álits Minjastofnunar hyggist þeir breyta þeim,flytja, eða rífa. Í ljósi ástands hússins hafi Minjastofnun heimilað endurnýjunþess með sama þakformi og halla og í sömu meginstærðum yrði byggt á sama grunnihins eldra. Núverandi hús á lóðinni að Hellubraut 7 sé plastklætt einlyfttimburhús með portbyggðu risi og steinkjallara, kvist á framhlið og þaki meðmæni. Samkvæmt deiliskipulaginu Suðurgata-Hamarsbraut frá 2011 hafi veriðheimilað að rífa bílskúr og geymslur á lóðinni og að reisa nýjan bílskúr meðflötu þaki innan byggingarreits á lóðinni. Í greinargerðmeð deiliskipulaginu Suðurgata-Hamarsbraut segi meðal annars um markmiðdeiliskipulagsins: „Stuðla skal að heildstæðu byggða- og götumynstri í grónuhverfi og tryggja nýbyggingar og viðbyggingar falli vel að því umhverfi semfyrir er. Þakform og þakhalli verði ákvarðaður þannig að mælikvarði húsa sé ísamræmi við umhverfið og byggðamynstur viðkomandi götu. Nýbyggingar ogendurbyggingar húsa skulu vera með sama þakformi og ráðandi er í þeirrigötumynd sem húsið stendur við, [...]. Þá skal jafnræðis gætt varðandi allauppbyggingu varðandi hæð húsa og nýtingarhlutfall.“ Samkvæmtdeiliskipulagsbreytingunni 2016 sé nú heimilt að reisa á lóðinni Hellubraut 7einbýlishús með innfelldri bílgeymslu innan byggingarreits sem hafi þak meðmæni að hluta, lágmarksþakhalli sé 30° og hluti þaks megi vera flatur.Nýtingarhlutfall lóðar skuli mest vera 0,6 samanlagt fyrir A og B rými. Hafiþað verið mat stefnda að tillaga að nýbyggingu á lóðinni Hellubraut 7 væri ífullu samræmi við þá hugmyndafræði að nýbyggingum sem sé að finna ídeiliskipulaginu frá 2011. Við meðferð málsins hafi meðal annars verið bent áað hærri nýtingarhlutfall væri á lóðum í næsta nágrenni. Hafi það einnig veriðmat stefnda að deiliskipulagsbreytingin á lóðinni að Hellubraut 7 væri í fullusamræmi við þá tillögu sem fram komi í umsögn Minjastofnunar. Áréttað sé aðumsögn Minjastofnunar sé sett fram vegna beiðni meðstefnda um niðurrif hússins.Eins og komi skýrt fram í umsögn Minjastofnunar hafi þar verið óskað eftirheimild til að rífa núverandi hús og byggja nýtt í þess stað. Í umsögnMinjastofnunar sé að engu leyti vikið að nýtingarhlutfalli lóðarinnar. Þá séekki gert ráð fyrir því í lögum að Minjastofnun sé umsagnaraðili umfyrirhugaðar deiliskipulagsbreytingar heldur geri ákvæði 3. mgr. 16. gr. lagaum menningarminjar aðeins ráð fyrir því að slíkar breytingar skuli tilkynntartil stofnunarinnar. Með hliðsjón afframangreindu sé ljóst að málsmeðferð stefnda við umræddadeiliskipulagsbreytingu hafi verið vönduð og í samræmi við stjórnsýslureglur ogákvæði skipulagslaga. Hafi meðal annars sérstaklega verið leitað umsagnarMinjastofnunar og tillit tekið til hennar í samræmi við það sem lög geri ráðfyrir.Þá kveðststefndi einni byggja kröfu um sýknu á því að deiliskipulags-breytingin sé ífullu samræmi við almenna skilmála deiliskipulagsins Suðurgata-Hamarsbraut. frá2011. Haldi stefnendur því fram að sú ákvörðun að heimila þak með mæni að hlutaog að hafa hluta þaks flatan í nýbyggingum á lóðunum Hellubraut 5 og 7 gangigegn almennum skilmálum deiliskipulagsins Suðurgata-Hamarsbraut. Vísistefnendur í þessu sambandi til þess að í almennum skilmálum komi fram aðnýbyggingar og endurbyggingar húsa skuli vera með sama þakformi og sé ráðandi íþeirri götumynd sem húsið standi við, það er „mænisþak með 21°- 45° halla viðHellubraut", eins og segi í stefnu. Hins vegar sé samkvæmtdeiliskipulagsbreytingu mælt fyrir um að þakhalli að Hellubraut 5 og 7 skulivera 30° í samræmi við almenna skilmála deiliskipulagsins og að heimilt sé aðhafa þak með mæni að hluta og að hluti þaks megi vera flatur. Það sé ekki ísamræmi við almennu skilmálana. Það sé réttsem fram komi í stefnu að í almennum skilmálum deiliskipulagsins komi fram aðnýbyggingar og endurbyggingar húsa skuli vera með sama formi og ráðandi séþeirri í götumynd sem viðkomandi hús standi við. Bent sé á að í stefnu sé þvíranglega haldið fram að skilmálarnir geri ráð fyrir mænisþak með halla 21° -45° við Hellubraut. Í skilmálunum standi orðrétt á bls. 1: „Nýbyggingar ogendurbyggingar húsa skulu vera með sama þakformi og ráðandi er í þeirrigötumynd sem húsið stendur við, mænisþak með halla 21° - 45° við Hamarsbraut ogmestan hluta Suðurgötu, en valmaþak með halla 15° - 30° við Strandgötu ogsyðsta hluta Suðurgötu.“ Samkvæmtdeiliskipulaginu Suðurgata-Hamarsbraut frá 2011 hafi verið heimilt að byggjaeinbýlishús á lóðinni Hellubraut 5 sem hefði þak með mæni og lágmarkshalla 30°en á lóðinni Hellubraut 7 hafi verið heimilt að reisa nýjan bílskúr með flötuþaki. Með breytingu á deiliskipulagi 2016 hafi orðið þær breytingar að álóðinni Hellubraut 5 hafi bæst við heimild til að hafa hluta þaks flatan og álóðinni Hellubraut 7 hafi verið gert heimilt að rífa núverandi hús, reisa nýtthús með mæni að hluta, lágmarkshalla 30° og að hafa hluta þaks flatan. Felistbreyting hvað þetta varði í raun aðeins í því að nú sé heimilt að hafa hlutaþaks flatan og mæni að hluta en bent sé á að deiliskipulagið sem samþykkt hafiverið 2011 hafi samt sem áður gert ráð fyrir að á lóðinni Hellubraut mættireisa nýjan bílskúr með flötu þaki. Þá sé einnig vísað til umfjöllunar ummálsástæðuna hér á undan þar sem fjallað sé um markmið deiliskipu-lagsins frá2011. Verði ekki annað séð en breytingin geri ráð fyrir að reist verði hús meðsama þakformi og ráðandi sé í þeirri götumynd sem húsin munu standa við, það ervið Hellubraut. Einnig sé bent á að í almennu skilmálunum sé sérstaklega tekið framað stuðlað verði að hæfilegri uppbyggingu og endurnýjun hverfisins með fjölguníbúða sem verði leyfð með þéttingu byggðar. Með hliðsjónaf framangreindu sé því ljóst að deiliskipulagsbreytingin sé í fullu samræmivið almenna skilmála gildandi deiliskipulags, meðal annars hvað varði markmiðum hlutföll og þakform nýbygginga. Stefndikveðst byggja kröfu um sýknu einnig á því að deiliskipulagsbreytingin sé ífullu samræmi við bæði eldra og núgildandi aðalskipulag Hafnarfjarðar. Stefnendurbyggi á því að deiliskipulagsbreytingin sé í andstöðu við gildandi aðalskipulagsveitarfélagsins. Vísi stefnendur í þessu sambandi meðal annars til þess að ígreinargerð með áðurgildandi aðalskipulagi Hafnarfjarðar 2005-2025 hafi komiðfram að stuðla yrði að varðveislu, verndun eða friðun sérkenna í húsagerð ogskipulagi auk annarra staðbundinna umhverfisþátta þannig að ímyndbæjarfélagsins styrktist. Sama stefna komi einnig fram í núgildandiaðalskipulagi Hafnarfjarðar 2013-2025. Sú ákvörðun að láta deiliskipulagbreytinguheimila niðurrif og byggingu nýs hús á lóðinni Hellubraut 7 feli þannig í sérað breytingin sé í andstöðu við gildandi aðalskipulag. Þannig sé heimilað aðbyggja hús sem sé svo verulega frábrugðið að útliti, stærð og umfangi ognúverandi húss að það geti ekki ekki talist til þess fallið að styrkja ímyndbæjarfélagsins. Vísi stefnendur í þessu sambandi í 2. mgr. 28. gr. og 1. mgr.37. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Meginmarkmiðgildandi aðalskipulags Hafnarfjarðar 2013-2025 sé að sérkenni bæjarins skulivarðveitt og að megindrættir bæjarmyndarinnar styrktir með áherslu á fallega ogheildstæða bæjarmynd. Í aðalskipulaginu sé fjallað um varðveislu bygginga enþar segi meðal annars að stuðlað beri að varðveislu, verndun eða friðunsérkenna í húsagerð og skipulagi auk annarra staðbundinna umhverfisþátta þannigað ímynd bæjarfélagsins styrkist. Einnig segi í sama kafla að öll hús ogmannvirki sem séu 100 ára eða eldri séu friðuð samkvæmt lögum og sé í þvísambandi vísað til greinargerðar með aðalskipulaginu. Þar segi meðal annars aðfriðun feli í sér sjálfkrafa verndun fornminja, húsa og mannvirkja á grundvellialdurs þeirra. Einsog almennt þekkist í skipulagi sveitarfélaga sé í gildandi aðalskipulagi þaðmarkmið sett að stuðla að varðveislu sérkenna í húsagerð og sé gert ráð fyrirað öll hús og mannvirki sem séu 100 ára eða eldri séu friðuð. Aðalskipulagiðgeri þó samkvæmt framangreindu sérstaklega ráð fyrir því að slíkum húsum verðibreytt eða þau jafnvel rifin með leyfi frá Minjastofnun. Í málinu liggi fyrirað í kjölfar erindis meðstefnda um deiliskipulagsbreytingu og niðurrif hússinsað Hellubraut 7 hafi verið óskað umsagnar frá Minjastofnun. Í umsögninni komifram að ástand hússins sé það slæmt að heimilt sé að rífa það. Umsögnin hafilegið fyrir við meðferð málsins. Hafi það verið mat stefnda að tillaga aðbreytingu á deiliskipulagi hvað varði lóðirnar Hellubraut 5 og 7 væri í góðusamræmi við það markmið gildandi aðalskipulags að leggja áherslu á fallega ogheildstæða bæjarmynd. Með hliðsjón af framangreindu verði ekki séð aðdeiliskipulagsbreytingin, þar sem gert sé ráð fyrir niðurrifi hússins aðHellubraut 7, sé í andstöðu við gildandi aðalskipulag. Breyti tilvísanirstefnenda í 2. mgr. 28. gr. og 1. mgr. 37. gr. skipulagslaga engu þar um. Deiliskipulagsbreytinginsé einnig samræmi við sjónarmið um þéttingu byggðar sem fram komi í gildandiaðalskipulagi. Stefndibyggir kröfu um sýknu einnig á því að aukning á nýtingarhlutfalli umræddra lóðasé málefnaleg og í fullu samræmi við skilmála deiliskipulagsinsSuðurgata-Hamarsbraut frá 2011. Stefnendur byggi á því aðdeiliskipulagsbreytingin feli í sér óhóflega aukningu á nýtingarhlutfalli álóðunum Hellubraut 5 og 7 þannig að réttur stefnenda sé fyrir borð borinn. Vísistefnendur í þessu sambandi meðal annars til þess að samkvæmt greinargerð meðdeiliskipulaginu komi fram að flest hús norðan Mýrargötu séu einbýli og aðnýtingarhlutfall þeirra lóða sé allt að 0,47. Þá segi í stefnu að í almennumskilmálum deiliskipulagsins komi fram að nýtingarhlutfall á einbýlishúsalóðummegi ekki fara yfir 0,45 nema með þeim undantekningu sem komi fram í skilmálumfyrir einstakar lóðir. Stefnendur vísi einnig til þess að nýtingarhlutfall lóðaað Hellubraut sé 0-0,45, að undanskilinni lóðinni Hellubraut 6 þar semnýtingarhlutfall sé 0,47. Þá komi fram í stefnu að lóðir að Hamarsbraut séujafnframt að jafnaði með sama nýtingarhlutfall. Telji stefnendur að aukning ánýtingarhlutfalli geti ekki talist málefnaleg. Samkvæmt1. mgr. 37. gr. skipulagslaga skal í deiliskipulagi meðal annars takaákvarðanir um nýtingarhlutfall lóða. Með deiliskipulagsbreytingunni 2016 hafinýtingarhlutfall lóðarinnar eins og áður verið Hellubraut 5 aukið úr 0,45 í0,53, það sé aukning um 18% og þá hafi nýtingarhlutfall Hellubrautar 7 veriðaukið úr 0,43 í 0,60 sem sé aukning um 40%. Hærri nýting sé til staðar á lóðumí næsta nágrenni svo sem Hamarsbraut 9, þar sem nýtingarhlutfall sé 0,76,Suðurgötu 32, þar sem nýtingar-hlutfall sé 0,76 og Suðurgötu 36 þar semnýtingarhlutfallið sé 0,89. Samkvæmtframangreindu sé ljóst að með deiliskipulagsbreytingunni hækki nýtingarhlutfallfyrrgreindra lóða. Á hinn bóginn verði með engu móti séð að fyrirhugaðarbyggingar á þeim hafi í för með sér aukin grenndaráhrif frá því sem áður hafiverið. Til þess beri einnig að líta að fyrirhuguð bygging á lóðinni Hellubraut7 verði lægri en núverandi hús, umfang skuggavarps því með öðrum hætti og fyrirliggi að sjónlínur aðliggjandi húsa muni koma til með að aukast. Í því sambandisé því mótmælt sem haldið sé fram í stefnu að fyrirhugaðar byggingar komi tilmeð að skyggja á útsýni og hafa skuggamyndun í för með sér. Slíkt verði í þaðminnsta ekki lesið úr gögnum með deiliskipulagsbreytingunni. Þá sé framsetningustefnenda um stærð fyrirhugaðar byggingar á lóðinni Hellubraut 7 mótmælt en ístefnu sé gefið til kynna að um stækkun úr 127 fermetrum í 293 fermetra sé aðræða. Bent sé á að samkvæmt deiliskipulaginu frá 2011 hafi heimiltbyggingarmagn á lóðinni verið rúmlega 190 fermetrar, það er íbúðarhús, bílskúrog geymsla, en breytt deiliskipulag lóðarinnar geri á hinn bóginn ráð fyrir aðbílskúr verði innfelldur. Eins og áður hafi verið fjallað um sé það einnig matstefnda að breytingin samræmist tillögum Minjastofnunar sem fram komi í umsögnstofnunarinnar í tengslum við heimild til niðurrifs núverandi húss. Í þvísambandi sé þó ítrekað að ekki sé gert ráð fyrir að Minjastofnun gefi umsagnirum tillögur að deiliskipulagi. Aðvirtu því sem nú sé fram komið telji stefndi ljóst að deiliskipulags-breytinginsé í samræmi við markmið og stefnu gildandi aðalskipulags um þéttingu byggðar íeldri hverfum bæjarins og að innbyrðis samræmi sé á millideiliskipulags-breytingarinnar og aðalskipulags, svo sem áskilið sé í 7. mgr.12. gr. skipulagslaga. Samþykkt nýtingarhlutfall sé í samræmi við það semþekkist í nærliggjandi byggð og ákvörðun hvað það varði að öllu leyti byggð ámálefnalegum rökum. Stefndibyggi kröfu um sýknu einnig á því að deiliskipulagsbreytingin sé í fullusamræmi við allar meginreglur stjórnsýsluréttarins þar á meðal jafnræðisreglu.Haldi stefnendur því fram að fyrirhuguð hús að Hellubraut 5 og 7 séu meiri aðstærð og umfangi en búast megi við í ljósi byggðamynstursdeiliskipulagsreitsins og að gættu jafnræði um nýtingu lóða á svæðinu. Samkvæmt3. mgr. 3. gr. skipulagslaga fari sveitarstjórnir með vald til skipulags innanmarka sveitarfélags og beri ábyrgð á deiliskipulagsgerð. Heimild sé til þess aðóska eftir því við sveitarstjórn að deiliskipulagi verði breytt en almennt eigieinstakir aðilar ekki lögvarinn rétt til þess að knýja fram slíka breytingu.Við meðferð slíkrar umsóknar beri sveitarstjórn að gæta að málsmeðferðarreglumstjórnsýslu-réttarins, svo sem jafnræðisreglu, meðal annars hvað varðirökstuðning ákvörðunar. Nefnddeiliskipulagsbreyting sem samþykkt hafi verið árið 2016 hafi meðal annarsverið studd þeim rökum að sá hluti tillögunnar sem snúið hafi að nýbyggingu á lóðinniHellubraut 7 væri í fullu samræmi við þá hugmyndafræði að nýbyggingum sem væriað finna í deiliskipulaginu Suðurgata-Hamarsbraut frá 2011. Einnig að tillagangerði ráð fyrir að nýbygging yrði lægri en núverandi hús, umfang skuggavarpsþví með öðrum hætti og sjónlínur aðliggjandi húsa myndu aukast. Hvaðnýtingarhlutfall lóðanna varði hafi verið tekið mið af því að hærra hlutfallværi til staðar á nærliggjandi lóðum. Einnig hafi verið horft til þess aðtillagan að nýbyggingu væri í fullu samræmi við greinargerð deiliskipulags frá2011 hvað varðaði markmið um hlutföll og þakform nýbygginga. Um nýbyggingu álóðinni Hellubraut 5 hafi verið horft til þess að tillagan væri í fullu samræmi viðmarkmið deiliskipulagsins frá 2011 um hæð og umfang mannvirkis. Í því sambandihafi sérstaklega verið bent á að mænishæð að Hellubraut 3 væri sambærileg ogfyrirhuguð mænishæð Hellubrautar 5 skyldi vera samkvæmt tillögunni. Mænisstefnuhafi þó aldrei verið breytt frá deiliskipulaginu 2011 enda mat stefnda að súbreyting væri til bóta hvað varðaði til dæmis sjónlínur til sjávar fyrir húseins og Hamarsbraut 6. Í stefnu sé því haldiðfram að skipulagsbreytingin hafi falið í sér brot á jafnræðisreglu 1. mgr. 11.gr. stjórnsýslulaga og í því sambandi vísi stefnendur meðal annars til þess aðeigendum lóða við Hamarsbraut 7 og 16 hafi verið synjað um aukningu ábyggingarmagni innan sama skipulagssvæðis. Í stefnu sé ekki gerð nánari greinfyrir þessum málum eða þeim sjónarmiðum sem legið hafi til grundvallar þeimsynjunum. Stefndi mótmæli þessum málatilbúnaði stefnenda. Í stefnu sé vísað tilþess að umrædd hús hafi verið byggð árin 2009 og 2012 en deiliskipulagiðSuðurgata-Hamarsbraut hafi tekið gildi árið 2011 og nýtt aðalskipulag hafitekið gildi 2014, þar sem meðal annars sé fjallað sérstaklega um þéttingubyggðar. Það sé því ljóst að almennt hafi að einhverju leyti borið að leggjatil grundvallar önnur sjónarmið við afgreiðslu deiliskipulagsbreytingarinnar2016 en uppi hafi verið 2009 og 2012. Um fullyrðingu stefnenda að fyrirhuguðhús séu meiri að stærð og umfangi en búast megi við á svæðinu þá megi benda áað hús tveggja stefnanda á Hamarsbraut 8 sé 291,1 fermetri að stærð og standi ánokkuð minni lóð en fyrirhugað hús á Hellubraut 7. Þá séu fleiri hús afsambærilegri stærð að finna í hverfinu. Eins og fram hafi komiðhafi stefndi vísað til fjölmargra málefnalegra sjónarmiða við afgreiðsludeiliskipulagsbreytingarinnar og verði með hliðsjón af framangreindu að teljaljóst að efnisleg rök hafi búið að baki ákvörðuninni og að gætt hafi verið aðjafnræðisreglu stjórnsýsluréttarins við afgreiðslu málsins. Þábyggi stefnendur á því að málsmeðferð deiliskipulagsbreytingarinnar hafi veriðí andstöðu við 4. mgr. 40. gr. skipulagslaga þar sem íbúum sveitarfélagsins ogöðrum hagsmunaaðilum hafi ekki verið kynnt tillagan áður en hún hafi veriðafgreidd formlega og auglýst. Í málinu liggi fyrir að skipulags- ogbyggingarráð Hafnarfjarðar hafi samþykkti á fundi sínum 28. júní 2016 aðauglýsa deiliskipulagsbreytinguna með almennum hætti í samræmi við 1. mgr. 43.gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Á fundinum hafi einnig verið samþykkt aðtillagan yrði grenndarkynnt fyrir næstu nágrönnum samhliða auglýsingu, sbr. 2.mgr. 44. gr. skipulagslaga. Tekin hafi verið afstaða til framkominna athugasemdaog jafnframt leitað umsagnar Minjastofnunar vegna aldurs þess húss semfyrirhugað hafi verið að rífa. Skipulagsbreytingin, ásamt tillögu að svörum viðframkomnum athugasemdum hafi að lokum verið samþykkt í bæjarstjórn ogathugasemdaraðilum tilkynnt formlega um lyktir máls. Hafi formleg málsmeðferðskipulagstillögunnar því verið lögum samkvæmt.Stefnendurbyggi á því í stefnu að deiliskipulagsbreytingin sé í andstöðu við eðli ogmarkmið deiliskipulagsins Suðurgata-Hamarsbraut frá 2011. Í því sambandi vísistefnendur til 1. mgr. 37. gr. skipulagslaga um að deiliskipulag séskipulagsáætlun fyrir afmarkað svæði eða reit innan sveitarfélags og það feli ísér að „mörkuð sé stefna fyrir heildstæða einingu“ eins og það sé orðað ístefnu. Í 37. gr. skipulagslaga sé fjallað um innihald deiliskipulags ogframsetningu þess. Í 1. mgr. greinarinnar sé fjallað um til hvers konarákvarðana deiliskipulag taki, svo sem um lóðir, lóðanotkun og byggingarreiti ogeinnig um útlit og form mannvirkja. Í 2. mgr. sé kveðið á um að deiliskipulagtaki til svæða sem myndi heildstæða einingu. Í 3. mgr. greinarinnar sé svoáréttað að deiliskipulag skuli vera í samræmi við stefnu aðalskipulags. Ferill deiliskipulagsbreytingarinnar hafi verið í samræmi við 43. gr.skipulagslaga og fjalli deiliskipulagið eins og áður segi um breytingar álóðunum Hellubraut 5 og 7, svo sem á byggingarreit og útliti og formileyfilegra mannvirkja. Um sé að ræða breytingu á heildardeiliskipulaginuSuðurgata-Hamarsbraut sem taki til 4,2 hektara svæðis sem vissulega myndiheildstæða einingu. Sé breytingin að öllu leyti í samræmi við almenna skilmáladeiliskipulagsins og þá stefnu sem sett sé fram í gildandi aðalskipulagisveitarfélagsins, sbr. umfjöllun um málsástæður hér að framan.Að framangreindu virtu sé ljóst að deiliskipulagsbreytingin sé að öllu íleyti í samræmi við þær kröfur sem gerðar séu til innihalds og framsetningarslíkra breytinga á deiliskipulagi, sbr. ákvæði 37. gr. skipulagslaga. Stefnendurbyggi á því að tveir fulltrúar bæjarstjórnar sem greitt hafi atkvæði umdeiliskipulagsbreytinguna hafi verið vanhæfir til meðferðar til málsins. Íþessu sambandi vísi stefnendur til 1. mgr. 20. gr. sveitastjórnarlaga. Teljistefnendur annars vegar að Guðlaug Kristjánsdóttir bæjarfulltrúi hafi veriðvanhæf þar sem fyrrverandi maki hennar sé eigandi að Hellubraut 3 og að hannhafi meðal annars gert athugasemdir við deiliskipulagstillöguna og teljist þvíeiga verulegra hagsmuna að gæta. Hins vegar telji stefnendur að Borghildur Sölvey,hafi verið vanhæf til meðferðar málsins þar sem móðursystir hennar sé eigandiað Hellubraut 5 og hafi einnig gert athugasemdir við meðferð málsins og teljistþví eiga verulegra hagsmuna að gæta. Jafnframt sé byggt á því að allirbæjarfulltrúar sjálfstæðisflokksins sem tekið hafi ákvörðun um að samþykkjadeiliskipulagsbreytinguna hafi verið vanhæfir til þess að taka afstöðu tilmálsins. Í þessu sambandi vísi stefnendur sömuleiðis til 1. mgr. 20. gr.sveitastjórnarlaga, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.Afgreiðslurumsókna um breytingu á deiliskipulagi vegna uppbyggingar og breytingar ámannvirkjum eða notkun einstakra lóða séu bæði lögbundin og venjubundinverkefni sveitarstjórna. Þótt umsækjandi og einstakir bæjarfulltrúar tilheyrisama félagsskap eða kunni að aðhyllast sömu stjórnmálaskoðanir geti það eitt ogsér ekki gert bæjarfulltrúa vanhæfa til afgreiðslu máls. Fyrir þurfi að liggjaeinhverjar sannanlegar hlutlægar aðstæður sem almennt séu taldar til þessfallnar að draga megi í efa óhlutdrægni einstakra aðila til töku ákvörðunar ogað sá aðili, fyrrverandi maki eða náin skyldmenni hans eigi persónulegahagsmuni tengda ákvörðuninni. Miðað við ætluð tengsl umsækjenda og einstakratilgreindra aðila sem þátt hafi tekið í hinni kærðu ákvörðun, ásamt eðli ogefni hinnar kærðu ákvörðunar, verði ekki talið að viðkomandi fulltrúar íbæjarstjórn hafi verið vanhæfir við meðferð málsins í skilningi 6. töluliðar 3.gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, og 1. mgr. 20. gr. sveitarstjórnarlaga nr.138/2011. Meðvísan til alls framangreinds telji stefndi ljóst að ákvörðun hans um aðsamþykkja deiliskipulagsbreytingu hafi verið í fullu samræmi viðstjórnsýslureglur og ákvæði skipulagslaga nr. 123/2010 og því engin rök fyrirógildingu ákvörðunarinnar. Jafnframt sé ljóst að ákvarðanir byggingarfulltrúaHafnarfjarðar um að samþykkja tvær umsóknir um byggingarleyfi, annars vegarvegna Hellubrautar 5 og hins vegar vegna Hellubrautar 7 hafi einnig verið ífullu samræmi við þær reglur sem um slíkar ákvarðanir skuli gilda. Stefnendurgeri kröfu til vara um að ákvarðanir um samþykkt byggingaráforma að Hellubraut5 og Hellubraut 7 verði felldar úr gildi. Byggi stefnendur kröfu sína á því aðbyggingaráformin séu haldin sjálfstæðum verulegum efnisannmörkum svo ógildinguvarði og að ekki séu til staðar veigamikil sjónarmið sem mæli gegn ógildinguþeirrar ákvörðunar. Vísi stefnendur í fyrsta lagi til þess að ákvörðun um aðsamþykkja byggingaráform að Hellubraut 7 gangi gegn þeim skilyrðum semMinjastofnun hafi sett gegn því að heimila endurnýjun hússins, sbr. 29. gr.laga nr. 80/2012 um menningarminjar. Í öðru lagi vísi stefnendur til þess aðákvarðanir um samþykki byggingaráforma að Hellubraut 5 og 7 séu í andstöðu viðskipulagsáætlanir á viðkomandi svæði, sbr. 11. gr. laga nr. 160/2010 ummannvirki. Í þriðja lagi vísi stefnendur til þess að byggingaráformin feli ísér brot á 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og vísi hvað það varði tilmálsástæðna fyrir aðalkröfu. Í fjórða lagi vísi stefnendur til þess að ekki hafiverið hægt að samþykkja byggingaráform á lóðinni Hellubraut 5 þar sem lóðinhafi ekki verið formlega stofnuð, sbr. 1. mgr. 48. gr. skipulagslaga nr.123/2010 og 14. gr. laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna. Það sé endaskilyrði fyrir samþykkt byggingaráforma að lóð hafi verið formlegastofnuð. Umútgáfu byggingarleyfis sé fjallað í III. kafla laga nr. 160/2010 um mannvirki.Samkvæmt 2. mgr. 9. gr. mannvirkjalaga veiti byggingarfulltrúi sveitar-félagsbyggingarleyfi. Í 11. gr. laganna sé fjallað um samþykkt byggingaráforma ogsamkvæmt ákvæðinu skuli byggingarfulltrúi fara yfir byggingarleyfisumsókn ogmeðal annars ganga úr skugga um að aðaluppdrættir uppfylli ákvæði laganna ogreglugerða sem settar hafi verið á grundvelli þeirra. Þá skuli byggingarfulltrúitilkynna umsækjanda um samþykkt byggingaráforma hans, enda sé fyrirhuguðmannvirkjagerð í samræmi við skipulagsáætlanir á viðkomandi svæði. Slíktilkynning veiti umsækjanda þó ekki heimild til að hefja byggingarframkvæmdir.Útgáfa endanlegs byggingarleyfis sé svo háð þeim skilyrðum sem sett séu fram í13. gr. laga um mannvirki. Samkvæmt2. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2012 um menningarminjar sé óheimilt að raskafriðuðum húsum og mannvirkjum, spilla þeim eða breyta, rífa þau eða flytja úrstað nema með leyfi Minjastofnunar. Í samræmi við framangreint hafi stefndióskað eftir því að Minjastofnun veitti umsögn í tengslum við erindi um breyttdeiliskipulag á lóðinni Hellubraut 7. Samkvæmt umsögn Minjastofnunar hafi veriðsamþykkt að rífa mætti núverandi hús á lóðinni og reisa nýtt hús í þess stað.Sett hafi verið fram þau tilmæli að nýtt hús verði reist með sama þakformi oghalla og sömu meginstærðum og eldra hús sem og að það skuli hannað með þeimhætti að byggingin styrki sögulega bæjarmynd Hafnarfjarðar. Samkvæmtdeiliskipulagsbreytingunni 2016 sé nú heimilt að reisa á lóðinni Hellubraut 7einbýlishús með innfelldri bílgeymslu innan byggingareits sem hafi þak með mæniað hluta, lágmarksþakhalli sé 30° og hluti þaks megi vera flatur.Nýtingarhlutfall lóðar skuli mest vera 0,6 samanlagt fyrir A og B rými. Eins ogáður segi sé það mat stefnda að deiliskipulagsbreytingin geri ráð fyrir aðsambærilegt hús verði reist og Minjastofnun leggi til í áðurnefndu bréfi sínu.Hér skuli haft í huga að tillaga að nýbyggingu þurfi alltaf að uppfyllalágmarkskröfur gildandi byggingar-reglugerðar, hið minnsta hvað varði stærðirrýma, umferðar- og aðkomumál svo dæmi séu tekin og beri byggingarfulltrúa aðganga úr skugga um slíkt áður en byggingaráform séu samþykkt, sbr. 11. gr. lagaum mannvirki. Auk þess sem óskir um eðlilegt nútímalegt notagildi þurfi að verauppfylltar með hliðsjón af nútíma tækni, byggingaraðferðum og byggingarefnum.Hafi þessi sjónarmið meðal annars verið lögð til grundvallar þegarbyggingaráformin hafi verið samþykkt. Að mati stefnda séu byggingaráform þausem byggingarfulltrúi hafi veitt byggingarleyfi fyrir 23. ágúst 2017 í fullusamræmi við gildandi deiliskipulag á svæðinu eins og því hafi verið breytt.Einnig hafi það verið mat byggingarfulltrúa að aðaluppdrættir sem fylgt hafiumsóknum hafi uppfyllt ákvæði laga og reglugerða, svo sem byggingarreglugerðarnr. 112/2012. Telji stefndi því öllum kröfum laga nr. 160/2010 um mannvirkihafa verið fylgt við meðferð umsóknarinnar og öll skilyrði hafi verið tilstaðar fyrir því að samþykkja byggingaráformin, sbr. 11. gr. laganna. Ekkisé í lögum eða reglugerðum að finna það skilyrði fyrir útgáfu byggingarleyfisað lóð hafi verið formlega stofnuð, líkt og haldið sé fram í stefnu. Áðurhafi verið gerð ítarleg grein fyrir því að deiliskipulagsbreytingin hafi veriðí fullu samræmi við gildandi skipulagsáætlanir. Það sé mat stefnda að útgefinbyggingarleyfi vegna Hellubrautar 5 og 7 eigi sér stoð í í gildandideiliskipulagi og í öðrum gildandi skipulagsáætlunum. Hafi byggingarfulltrúaþví verið rétt og skylt, samkvæmt þeim ákvæðum mannvirkjalaga sem áður greini,að samþykkja umræddar umsóknir um byggingarleyfi. Umlagarök vísar stefndi einkum til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991,stjórnsýslulaga nr. 37/1993, laga nr. 160/2010 um mannvirki, skipulagslaga nr.123/2010, laga nr. 80/2012 um menningarminjar, almennra reglnastjórnsýsluréttarins, meginreglna einkamálaréttarfars um sönnun ogsönnunarbyrði. Vegna kröfu um málskostnað er vísað til 130. gr., sbr. 129. gr.laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.IVMálsástæður og lagarök stefnda Gunnars HjaltalínStefndi Gunnar Hjaltalín kveðst byggja kröfu sína um sýknu á því að ákvörðun bæjarstjórnarfrá 9. nóvember 2016 um að breyta deiliskipulagi fyrir Hellubraut 5 og 7 ogákvörðun byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 23. ágúst 2017 um aðsamþykkja umsóknir stefnda um byggingarleyfi hafi fullnægt skilyrðum laga ogannarra réttarreglna sem um ákvarðanirnar gilda og verði því ekki felldar úrgildi. Að mati stefnda hafi undirbúningur, ferill og samþykkt deiliskipulagsinsað öllu leyti verið í samræmi við ákvæði skipulagslaga nr. 123/2010 og aðrarréttarreglur sem á hafi reynt. Stefnendurbyggi á því að deiliskipulagsbreytingin, að því er varði Hellubraut 7, gangigegn skilyrðum sem Minjastofnun hafi sett fyrir endurnýjun hússins á lóðinni.Telji stefnendur að stofnunin hafi áskilið að ný húseign, sem byggð yrði álóðinni, hefði sama þakform og -halla og í sömu meginstærðum yrði byggt ágrunni hins eldra. Eins og rakið sé í bréfi Minjastofnunar 7. september 2015 sétæknilegt ástand húseignarinnar að Hellubraut 7 mjög slæmt og fátt upprunalegtnema burðargrind og undirstöður. Sé vitnað til ástandsskýrslna í bréfistofnunarinnar þar sem fram komi að upphaflegt útlit sé horfið og allarklæðningar úr framandi efnum, auk þess sem mælingar bendi til þess að mikillraki sé í burðargrind hússins og hana verði að endurnýja í heild sinni. Hafistofnunin því ákveðið að heimila niðurrif húseignarinnar. Aðmati stefnda verði ákvörðun Minjastofnunar ekki skilin þannig að hún hafi settskilyrði fyrir niðurrifi húseignarinnar sem meðstefndi sé bundinn af í tengslumvið breytingar á deiliskipulagi. Minjastofnun hafi ekki lagaheimild til þess aðsetja það sem skilyrði fyrir því að niðurrif húseignar verði heimilað að í staðhennar verði byggt hús með tilteknu útliti. Falli slíkt utan valdheimilda Minjastofnunar,enda þyrfti til þess skýra lagaheimild sem ekki sé í lögum nr. 80/2012 ummenningarminjar. Öndverð niðurstaða fæli ennfremur í sér ólögmætt inngrip ískipulagsvald sveitarfélaga, sbr. 3. mgr. 3. gr., 28. gr. og 37. gr. gr.skipulagslaga nr. 123/2010. Þáhafi Minjastofnun ekki umsagnarrétt hvað varði gerð deiliskipulags eðaleyfisveitingar vegna nýbygginga, sbr. einnig gagnályktun frá 3. mgr. 30. gr.laga nr. 80/2012. Hljóti ummæli Minjastofnunar um framtíðaruppbyggingu áumræddri lóð því að skoðast sem einhvers konar tilmæli fremur en skilyrði. Fáiþað stoð í bréfi Minjastofnunar frá 7. desember 2016 þar sem segi að tillaga aðnýbyggingu á Hellubraut 7 sé ekki að öllu leyti í samræmi við „tilmæli“ semfram komi í umsögn stofnunarinnar frá 7. september 2015. Sýni umrætt orðavalsvo ekki verði um villst að stofnunin sé hér að mælast til þess að útlitnýbyggingarinnar verði tiltekið en ekki að gera um það kröfu eða setja það semskilyrði fyrir því að niðurrif verði heimilað. Af því leiði að hið nýja deiliskipulagbrjóti ekki gegn meintum skilyrðum Minjastofnunar og verði því ekki fellt úrgildi af þeirri ástæðu.Hvaðsem því líði falli hið nýja deiliskipulag vel að tilmælum Minjastofnunar.Þannig skuli bent á að fyrirhuguð hæð hinnar nýju húseignar á Hellubraut 7 séekki meiri en á því húsi sem fyrir sé, heldur sé það lægra. Þá sé bent á aðekkert komi fram um nýtingarhlutfall í umsögn Minjastofnunar. Stefnendurtelji það fara í bága við almenna skilmála deiliskipulagsins að hið nýjaskipulag hafi heimilað þak með mæni að hluta og að hluti þaks geti veriðflatur. Af sjálfu leiði að sveitarfélög séu óbundin af skilmálum gildandideiliskipulags, kjósi þau að breyta því, enda feli breytingin þá einfaldlega ísér breytta afstöðu sveitarfélagsins til skipulagsins. Til þess hafisveitarfélög skýra lagaheimild, sbr. 1. mgr. 43. gr. skipulagslaga nr.123/2010. Geti almennir skilmálar þess skipulags sem í gildi hafi verið fyrirbreytinguna engu breytt þar um. Stefnditelur að sá þakhalli sem heimilaður sé í nýja deiliskipulaginu samrýmist velþví sem fram komi í almennum skilmálum deiliskipulagsins. Þá komi fram ídeiliskipulaginu frá 13. apríl 2011 að heimilt hafi verið að rífa bílskúr viðHellubraut 7 og reisa nýjan með flötu þaki. Feli hið nýja skipulag því ekki ísér teljandi breytingar á þakformi frá því sem þegar hafði verið heimilað. Einsog sjá megi af ljósmyndum af umhverfinu verði tæpast sagt að eitt tiltekiðþakform sé ráðandi þar. Megi til að mynda benda á að á Hamarsbraut 4 sé meðflatt þak, valmaþak sé á Hamarsbraut 6 og valmaþak með kvisti á Hamarsbraut 8.Virðist þakform hinna fyrirhuguðu nýbygginga falla mun betur að götumyndinni enþað hús sem til standi að rífa. Stefnendurtelji að óheimilt hafi verið að heimila byggingu þeirra húseigna sem vísað sétil í deiliskipulaginu þar sem slíkt fari gegn því markmiði aðalskipulags að„styrkja ímynd bæjarfélagsins“. Að mati stefnda setji gildandi aðalskipulagmeðstefnda Hafnarfjarðarkaupstað ekki þær skorður að bæjarfélaginu hafi veriðóheimilt að samþykkja deiliskipulagið. Rétt sé að árétta að til standi að rífaónýtt hús og byggja í þess stað hús sem sé vandað að allri hönnun og muni sómasér vel á þeim stað sem um ræði. Verði ekki séð að í því geti falist nein súráðstöfun að vegið sé að „ímynd bæjarfélagsins“. Stefnendurtelji að það nýtingarhlutfall sem deiliskipulagið heimili sé hærra en eðlilegtgeti talist. Í því sambandi sé bent á að umræddar húseignir séu ekki stærri envenjulegt sé við byggingu einbýlishúsa. Þá verði ekki séð að nýtingarhlutfalliðsé hærra en víða í nágrenni umræddra lóða. Megi til að mynda benda á að framkomi í deiliskipulagi meðstefnda frá 13. apríl 2011 að nýtingarhlutfallHamarsbrautar 9 sé 0,76, á Suðurgötu 32 sé hlutfallið 0,76 og á Suðurgötu 36 sénýtingarhlutfallið 0,89. Verði því ekki séð að nýtingarhlutfall á lóðum stefndasé úr hófi, en með hinu nýja deiliskipulagi hafi verið heimilað að það færi úr0,45 í 0,53 á Hellubraut 5 og úr 0,43 í 0,6 á Hellubraut 7. Þákveðst stefndi telja að stærð umræddra húseigna muni ekki hafa teljandigrenndaráhrif á stefnendur. Það megi sjá af mati á skuggavarpi auk þess semhafa verði í huga að húseignir stefnenda séu talsvert fjarri húseignum stefnda,enda í sitt hvorri götunni með miklum gróðri á milli. Verði því ekki annað séðen að meðstefnda hafi verið heimilt að ákveða nýtingarhlutfallið á þann veg semgert hafi verið í hinu nýja deiliskipulagi. Stefnendurtelji að deiliskipulagsbreytingin fari í bága við jafnræðisreglustjórnsýsluréttarins, sbr. 1. mgr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Afstefnu verði ráðið að stefnendur telji meðstefnda hafa verið óheimilt að mælafyrir um það nýtingarhlutfall á lóðum stefnda sem deiliskipulagið geri ráðfyrir, á þeirri forsendu að það hafi verið hærra en gildandi deiliskipulag hafigert ráð fyrir og gildi í nágrenninu. Því sé hafnað af hálfu stefnda aðmeðstefnda hafi verið það óheimilt. Skuli ítrekað að nýtingarhlutfall sé víðahærra í nágrenninu samkvæmd gildandi deiliskipulagi. Því verði ekki séð aðhendur meðstefnda séu bundnar að þessu leyti samkvæmt skipulagslöggjöfinni,þannig að í því felist brot á 1. mgr. 11. gr. stjórnsýslulaga. Stefnendurbyggi á því að málsmeðferð deiliskipulagsbreytingarinnar hafi verið í andstöðuvið 4. mgr. 40. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 þar sem íbúum sveitarfélagsinsog öðrum hagsmunaaðilum hafi ekki verið kynnt tillagan áður en samþykkt hafiverið að auglýsa hana. Ekki verði annað séð en að málsmeðferð meðstefnda hafiverið í fullu samræmi við það sem mælt sé fyrir um í tilvitnuðu ákvæði. Áður enmálið hafi komið til afgreiðslu í bæjarstjórn hafði skipulags- og byggingarráðmeðstefnda samþykkt að auglýsa deiliskipulagsbreytinguna og að gangast fyrirgrenndarkynningu. Hafi það gengið eftir og hafi verið tekin afstaða til þeirraathugasemda sem borist hafi frá eigendum annarra fasteigna. Í kjölfarið hafibæjarstjórn tekið afstöðu til málsins og samþykkt hið nýja deiliskipulag. Stefnendurbyggi jafnframt á því að deiliskipulagsbreytingin sé í andstöðu við eðli ogmarkmið deiliskipulags. Að mati stefnda standi ekkert í skipulags-löggjöfinni ívegi fyrir því að gerðar séu breytingar á deiliskipulagi þótt breytingin varðieinungis tvær lóðir. Fyrir liggi að önnur lóðin sé óbyggð og á hinni sé ónýthúseign. Hafi því brýn og efnisleg rök verið fyrir því að gera breytingu ágildandi skipulagi. Samræmist breytingin fyllilega efnisreglum 37. gr.skipulagslaga þótt hún taki eingöngu til umræddra tveggja lóða, enda er hvergií skipulagslöggjöfinni áskilið að deiliskipulagsbreytingar nái til stærrasvæðis. Aðmati stefnenda hafi tilteknir bæjarfulltrúar verið vanhæfir vegna tengsla viðstefnda eða aðra, sem stefnendur telji aðila stjórnsýslumálsins. Að matistefnda séu þau tengsl ekki þess eðlis að það varði vanhæfi í skilningistjórnsýsluréttarins. Beri að hafa í huga að um sé að ræða venjubundin verkefnikjörinna bæjarfulltrúa og tengslin ekki slík að þau teljist til vanhæfisástæðnasamkvæmt 3. gr. stjórnsýslulaga. Stefnendurkrefjist þess til vara að að felldar verði úr gildi þær ákvarðanirbyggingarfulltrúa meðstefnda að samþykkja byggingaráform að Hellubraut 5 og 7.Varakrafa stefnenda sé í fyrsta lagi á því byggð að áformin fari í bága viðmeint skilyrði Minjastofnunar. Vísað sé til þess sem áður sé rakið en ekki séum að ræða skilyrði sem bindi hendur meðstefnda að því er varði skipulagbæjarins eða byggingarleyfi til nýbygginga. Hafi Minjastofnun veitt leyfi sitttil þess að húseignin yrði rifin og staðfest með bréfi að um hafi verið að ræðatilmæli hennar en ekki skilyrði. Verði því ekki séð að stjórnvaldsákvarðanirmeðstefnda fari í bága við ákvæði laga nr. 80/2012 um menningarminjar. Í öllufalli hafi afstaða Minjastofnunar engin áhrif á byggingarleyfi vegnaHellubrautar 5 en ekki sé gerður greinarmunur þar á í rökstuðningi stefnendafyrir varakröfu. Stefnendurbyggi á því að byggingaráformin fari í bága við ákvæði aðalskipulags umvarðveislu eða friðun sérkenna í húsagerð og skipulagi sem og almenna skilmáladeiliskipulags. Tilvitnuð ummæli í aðalskipulagi séu ekki þess eðlis að þaukomi í veg fyrir útgáfu þeirra byggingarleyfa sem hér um ræðir. Þá bindialmennir skilmálar deiliskipulags ekki hendur þess sama stjórnvalds og samþykktideiliskipulagið. Stefnendurvísi jafnframt til jafnræðisreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 11. gr.stjórnsýslulaga og vísi um það til málsástæðna fyrir aðalkröfu. Stefndi vísitil þess sem áður er komið fram um þá málsástæðu. Stefnendurbyggi loks á því að ekki hafi verið hægt að samþykkja byggingaráform aðHellubraut 5 þar sem lóðin hafi ekki verið formlega stofnuð. Í deiliskipulagiSuðurgata-Hamarsbraut frá 13. apríl 2011 sé Hellubraut 5 tilgreind sembyggingarreitur. Liggi því fyrir samþykki meðstefnda fyrir skiptinguHellubrautar 7. Ekkert í skipulagslöggjöfinni áskilji að lóðin hafi veriðformlega stofnuð til þess að gefið verði út byggingarleyfi á henni. Beri þar aðhafa í huga að það sé á forræði meðstefnda sjálfs, sem gefi út byggingarleyfið,að stofna umrædda lóð formlega, sbr. 14. gr. laga nr. 6/2001 um skráningu ogmat fasteigna.Hvað lagarök varðarbyggir stefndi kröfur sínar einkum á lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála,stjórnsýslulögum nr. 37/1993, skipulagslögum nr. 123/2010, lögum um mannvirkinr. 160/2010, lögum nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna og lögum nr.80/2012 um menningarminjar. Krafa um málskostnað sé byggð á XXI. kafla laga nr.91/1991. Krafa um að virðisaukaskattur leggist ofan á málskostnað byggist álögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. VForsendur og niðurstaðaStefnendurgera aðallega þá dómkröfu að felld verði úr gildi ákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðarkaupstaðar frá9. nóvember 2016 um að samþykkja breytingu á deiliskipulaginuSuðurgata-Hamarsbraut frá 2011, fyrir lóðirnar Hellubraut 5 og Hellubraut 7,sem auglýst var í B-deild Stjórnartíðinda 31. janúar 2017. Einnig að felldarverði úr gildi ákvarðanir byggingarfulltrúa Hafnarfjarðar-kaupstaðar 23. ágúst2017 um að samþykkja umsóknir um byggingarleyfi að Hellubraut 5 og Hellubraut7. Til vara gera stefnendur kröfu um að felldar verði úr gildi ákvarðanirbyggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar 23. ágúst 2017 um að samþykkjaumsóknir um byggingarleyfi að Hellubraut 5 og Hellubraut 7. StefnduHafnarfjarðarkaupstaður og Gunnar Hjaltalín krefjastsýknu af öllum kröfum stefnenda. Í öllum tilvikum krefjastmálsaðilar málskostnaðar úr hendi gagnaðila.Stefnendursegja aðild sína í málinu byggða á eignarrétti þeirra samkvæmt 72. gr.stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 svo og nábýlis- oggrenndarrétti. Stefnendur hafi einstaklegra og verulegra hagsmuna að gæta þarsem þau séu eigendur húsa er standi fyrir aftan lóðirnar að Hellubraut 5 og 7.Þau hús sem samþykkt hafi verið að byggja á síðastnefndu lóðunum muni hafaáhrif á útsýni stefnenda, skuggavarp og götumyndina. StefndiHafnarfjarðarkaupstaður telur stefnendur ekki eiga lögvarða hagsmuni afumþrættri deiliskipulagsbreytingu að því er varðar skuggavarp en af ljósmyndumsem sem lagðar séu fram í málinu megi sjá að skuggavarp verði lítið sem ekkertá lóðir stefnenda. Einnig liggi fyrir að fyrirhugað hús á lóðinni Hellubrautverði mun lægra en núverandi hús. Götumynd Hamarsbrautar, sem lóðir stefnendaliggi við, breytist ekkert. Að öðru leyti sé ekki gerður neinn greinarmunur áhagsmunum stefnenda í málinu þó það blasi við að hagmunir þeirra séu ólíkir. Samkvæmtgögnum málsins liggja lóðarmörk Hamarsbrautar 6 að lóðarmörkum Hellubrautar 5og er um að ræða lóðamörk að aftanverðu, eða bakgarða, beggja lóða. Þá liggjalóðarmörk Hamarsbrautar 8 að lóðamörkum Hellubrautar 7 og er sömuleiðis um aðræða bakgarða beggja lóða. Þannig varðar hin umdeilda breyting á deiliskipulagifyrir lóðirnar Hellubraut 5 og 7 næstu lóðir við stefnendur. Augljóst er aðbreyting á deiliskipulagi getur haft í för með sér ýmis konar grenndaráhriffyrir eigendur nærliggjandi fasteigna. Þá er gert ráð fyrir því í grein 5.2 í skipulags-reglugerðnr. 90/2013 að ef tillaga að deiliskipulagi eða tillaga að breytingu á því takitil svæðis sem liggi að lóðamörkum skuli haft samráð við eiganda þess lands eðalóðarhafa. Samkvæmt þessu hafa stefnendur lögvarða hagsmuni af því að fá efnisdómum kröfur sínar í málinu. Aðalkrafastefnenda er á því byggð að ákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðar sé haldin svomiklum form- og efnisannmörkum að það varði ógildingu. Að mati stefnenda gengur deiliskipulagsbreytingin, að því ervarðar byggingaráform á lóðinni að Hellubraut 7, gegn þeim skilyrðum semMinjastofnun setti fyrir endurnýjun húss á lóðinni. Stefndi Gunnar Hjaltalíntelurað Minjastofnun hafi ekki lagaheimild til þess að setja það sem skilyrði fyrirniðurrifi húseignar að í stað hennar verði byggt hús með tilteknu útliti.Stefndi Hafnarfjarðarkaupstaður bendir á að ekki sé gertráð fyrir að Minjastofnun gefi umsagnir um tillögur að deiliskipulagi. Húsiðað Hellubraut 7 er friðað samkvæmt 1. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2012 ummenningarminjar. Kveðið er á um valdmörk Minjastofnunar í þeim lögum. Löginhafa að geyma nokkuð ítarlegar skilgreiningar og reglur um skilyrði fyrir tökuákvarðana stofnunarinnar. Því geta heimildir Minjastofnunar til ákvarðanatökuekki ráðist af öðru en þeim lagaheimildum sem stofnunin hefur. Samkvæmt lögumnr. 80/2012 er ekki til að dreifa heimild til að samþykki Minjastofnunar um aðrífa friðað hús verði bundið skilyrðum hvorki að því er varðar útlit nýs hússné breytingu deiliskipulags vegna þess. Hefur stofnunin því ekki heimild til aðsetja skilyrði um hvernig nýbygging verður byggð á lóðinni við Hellubraut 7.Samkvæmt því er ekki fallist á það með stefnendum að niðurrif hússins og/eðaumþrætt deiliskipulagsbreyting hafi þurft að lúta skilyrðum Minjastofnunar. Stefnendurtelja að hin umdeilda deiliskipulagsbreytingin hafi verið í andstöðu viðalmenna skilmála deiliskipulags og vísa þar meðal annars til 21. töluliðar 2.gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Telja stefnendur óheimilt að hluti þaks sé meðmæni en hluti þaks flatur og vísa til þess að almennir deiliskipulagsskilmálarséu bindandi. Stefndi Gunnar Hjaltalín kveður sveitarfélög óbundin af skilmálum gildandi deiliskipulags kjósi þau aðbreyta því. Til þess hafi sveitarfélög skýra lagaheimild, sbr. 1. mgr. 43. gr. skipulagslaganr. 123/2010. Geti almennir skilmálar þess skipulags sem í gildi hafi veriðfyrir breytinguna engu breytt þar um. Að mati stefnda Hafnarfjarðarkaupstaðarverði ekki annað séð en deiliskipulagsbreytingin geri ráð fyrir að reist verðihús með sama þakformi og ráðandi sé í þeirri götumynd sem húsin munu standavið, það er við Hellubraut. Í1. mgr. 43. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 segir að telji sveitarstjórn að gera þurfibreytingar á samþykktu deiliskipulagi skuli þá fara um breytinguna eins og umnýtt deiliskipulag væri að ræða. Af þessu verður ótvírætt ráðið að sveitarfélöghafa heimild til breytingar á deiliskipulagi fari þau að lögum í því sambandi.Sé deiliskipulagsbreyting lögmæt hafa ákvæði fyrra deiliskipulags ekki lengurþýðingu. Fellst dómurinn samkvæmt því ekki á þá málsástæðu stefnenda að hin umdeildadeiliskipulagsbreytingin hafi verið í andstöðu við almenna skilmáladeiliskipulags. Þá telja stefnendur að deiliskipulagsbreytinginhafi verið í andstöðu við gildandi aðalskipulag Hafnarfjarðar þar sem fram komiað stuðla verði aðvarðveislu, verndun eða friðun sérkenna í húsagerð og skipulagi auk annarrastaðbundinna umhverfisþátta þannig að ímynd bæjarfélagsins styrkist. Í ljósiþess að heimilað sé að rífa húsið að Hellubraut 7 samkvæmtdeiliskipulagsbreytingu telja stefnendur að deiliskipulagsbreytingin sé íandstöðu við gildandi aðalskipulag þar sem heimilað sé að byggja hús sem sé svoverulega frábrugðið núverandi húsi að útliti, stærð og umfangi að það geti ekkitalist til þess fallið að styrkja ímynd bæjarfélagsins. Vísa stefnendur til 2.mgr. 28. gr. og 1. mgr. 37. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Stefndi GunnarHjaltalín telur að gildandi aðalskipulag setji Hafnarfjarðarkaupstað ekki þær skorður aðsveitarfélaginu hafi verið óheimilt að samþykkja deiliskipulagið. Máli skiptiað til standi að rífa ónýtt hús og verði ekki séð að í því geti falist nein súráðstöfun að vegið sé að „ímynd bæjarfélagsins“. StefndiHafnarfjarðarkaupstaður telur að tillaga að breytingu ádeiliskipulagi hvað varði lóðirnar Hellubraut 5 og 7 hafi verið í samræmi viðþað markmið gildandi aðalskipulags að leggja áherslu á fallega og heildstæðabæjarmynd. Meðhliðsjón af því verði ekki séð að deiliskipulagsbreytingin, þar sem gert sé ráðfyrir niðurrifi hússins að Hellubraut 7, sé í andstöðu við gildandiaðalskipulag. Deiliskipulags-breytingin sé einnig samræmi við sjónarmið um þéttingubyggðar sem fram komi í gildandi aðalskipulagi. Samkvæmt 1. tölulið 1.mgr. 2. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 er aðalskipulag skilgreint sem skipulagsáætlun fyrir tiltekiðsveitarfélag þar sem fram kemur stefna sveitarstjórnar um landnotkun,byggðaþróun, byggðamynstur, samgöngu- og þjónustukerfi og umhverfismál ísveitarfélaginu. Samkvæmt 7. tölulið er deiliskipulag skipulagsáætlun fyrirafmarkað svæði eða reiti innan sveitarfélags sem byggð er á aðalskipulagi ogkveður nánar á um útfærslu þess. Í 7. mgr. 12. gr. skipulagslaga kemur fram að gildandi skipulagsáætlanir skuli vera í innbyrðissamræmi. Svæðisskipulag sé rétthærra en aðalskipulag og aðalskipulag rétthærraen deiliskipulag. Í 2. mgr. 28. gr. laganna segir að í aðalskipulagi sé lagðurgrundvöllur fyrir gerð deiliskipulags varðandi landnotkun, takmarkanir álandnotkun, samgöngu- og þjónustukerfi og byggðamynstur, þar með taliðþéttleika byggðar. Í aðalskipulagi sé heimilt að setja fram nánari stefnu, svosem um nýbyggingarsvæði eða endurbyggingarsvæði í eldri byggð eða um einstökviðfangsefni. Í aðalskipulagi Hafnarfjarðar 2013-2025 segir íkafla um markmið og byggð að núverandi byggð skuli þétt þar sem við eigi meðalannars með endurskipulagningu vannýttra svæða. Í kafla sem heitirmarkmið-umhverfi segir að viðhalda skuli tengslum við sögu og menningararf meðverndaráætlunum fyrir mannvirki og fornminjar. Stefna í húsverndarmálum verðihluti af aðalskipulaginu og mörkuð verði hverfi sem beri sérstök einkenni íbyggingarsögu Hafnarfjarðar. Þá segir í kafla um minjavernd undir liðnum„Byggingar“: „Við varðveislu eldri byggðar er mikilvægt að varðveita samfelldabyggð sem heild og halda þar með þeim einkennum, sem myndað hafa ramma um líffyrri tíma. Stuðla ber að varðveislu, verndun eða friðun sérkenna í húsagerð ogskipulagi auk annarra staðbundinna umhverfisþátta þannig að ímyndbæjarfélagsins styrkist. [ ... ]. Mikilvægt er að viðhalda og leggja rækt viðbárujárnshúsabyggðina í hrauninu sem er ein stærsta samfellda byggð sinnartegundar í landinu.“ Afljósmyndum sem lagðar hafa verið fram í málinu má sjá að þau hús sem standa íhverfinu fyrir ofan Hamarinn í Hafnarfirði, þar með talið við Hellubraut, eruýmis konar að gerð og útliti. Sum húsin hafa mænisþak, önnur hallandi flöt þök,sums staðar eru kvistir og annars staðar ekki. Ytra byrði húsanna er einnigmismunandi. Eins og fram hefur komið er húsið að Hellubraut 7 klættplastklæðningu, önnur hús eru steinsteypt og máluð og loks er að finnatimburhús og steinuð hús. Það er því hvorki unnt að segja að fyrir hendi séheilleg hverfismynd né götumynd í þessum hluta Hafnarfjarðar. Það verður því aðteljast ógjörningur að byggja hús við Hellubraut 5 og 7 sem fylgi nákvæmlegaútliti þeirra bygginga sem fyrir eru. Ber þá að líta til aðalskipulags að þvíleyti sem það er leiðbeinandi varðandi þetta álitaefni. Aðalskipulagið er mjögalmennt orðað en þar segir meðal annars að stuðla beri að varðveislu staðbundinna umhverfisþátta. Eins ograkið hefur verið er ekki hægt að merkja að tiltekinn umhverfisþáttur skeri sigúr götumynd Hellubrautar. Af því sem hér hefur verið rakið kemur því í hlutdeiliskipulagshafa að leggja mat á þá þætti sem samrýmist best því umhverfi semhér er um að ræða. Telur dómurinn með vísan til þessa að deiliskipulagsbreytinghafi ekki verið í andstöðu við gildandi aðalskipulag Hafnarfjarðar. Stefnendurtefla fram þeirri málsástæðu að umþrætt deiliskipulagsbreyting feli í séróhóflega aukningu á nýtingarhlutfalli lóðanna Hellubrautar 5 og 7. Bendastefnendur á að nýtingarhlutfall í nærliggjandi götum sé allt að 0,47. Einnigvísa stefnendur til þess að í almennum skilmálum deiliskipulagsins komi fram að nýtingarhlutfall áeinbýlishúsalóðum megi ekki fara yfir 0,45 með þeim undantekningum sem komifram í skilmálum fyrir einstaka lóðir. Stefndi Gunnar Hjaltalín telur að hús viðHellubraut séu ekki stærri en venjulegt sé við byggingu einbýlishúsa. Ekkiverði séð að nýtingarhlutfallið sé hærra en víða í nágrenni umræddra lóða.Nýtingarhlutfall tiltekinnar eignar við Hamarsbraut sé 0,76, á tveimurtilteknum lóðum Suðurgötu sé hlutfallið annars vegar 0,76 og hins vegar 0,89.Verði því ekki séð að nýtingarhlutfall á lóðum stefnda sé úr hófi, en með hinunýja deiliskipulagi hafi verið heimilað að það færi úr 0,45 í 0,53 á Hellubraut5 og úr 0,43 í 0,6 á Hellubraut 7. Stefndi Hafnarfjarðarkaupstaður vísar til 1. mgr. 37.gr. skipulagslaga þar sem segir að í deiliskipulagi megi meðal annars takaákvarðanir um nýtingarhlutfall lóða. Með deiliskipulagsbreytingunni 2016 hafinýtingarhlutfall lóðarinnar Hellubraut 5 verið aukið úr 0,45 í 0,53 ognýtingarhlutfall Hellubrautar 7 verið aukið úr 0,43 í 0,60. Meiri nýting sé tilstaðar á lóðum í næsta nágrenni og hafi tiltekin lóð við Hamarsbrautnýtingarhlutfallið 0,76 og tveimur lóðum við Suðurgötu þar sem nýtingarhlutfallsé annars vegar 0,76 hins vegar 0,89. Afgögnum málsins er ljóst að með deiliskipulagsbreytingunni hækkarnýtingarhlutfall lóðanna við Hellubraut 5 og 7 frá því sem áður var. Að matidómsins er til þess að líta að ekki er gert ráð fyrir að húsin verði byggð viðlóðarmörk né þrengi með nokkrum hætti að húsunum við Hamarsbraut 6 og 8. Rými ámilli húsanna verður til dæmis svipað og nú er á milli Hamarsbrautar 8 ogHellubrautar 7. Samkvæmt framlögðum teikningum verður skuggavarp frá húsunumvið Hellubraut 5 og 7 yfir á Hamarsbraut 6 aðeins klukkan 17:00 og síðar aðhaustlagi (viðmiðunardagur 21. september). Á hinn bóginn verður ekkertskuggavarp frá Hellubraut 5 og 7 yfir á á Hamarsbraut 8. Í samræmi viðsólargang verður skuggavarp frá Hamarsbraut 6 yfir á Hellubraut 5 klukkan 09:00að morgni að haustlagi (viðmiðunardagur 21. september). Húsið að Hellubraut 7verður lægra en núverandi hús og ekki verður séð að húsið sem byggja á álóðinni Hellubraut 5 skeri sig úr nágrenninu að því er hæð varðar. Samkvæmtofangreindu hefur ekki verið sýnt fram á að skuggavarp, skerðing útsýnis eðaönnur óþægindi af völdum nýbygginga að Hellubraut 5 og 7 sé umfram það semíbúar í þéttbýli megi almennt búast við né heldur að fyrirhugaðar byggingarhafi í för með sér aukin grenndaráhrif frá því sem áður hafi verið. Stefnendurbyggja á því að deiliskipulagsbreytingin fari gegn jafnræðisreglu 1. mgr. 11.gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Vísa þeir til þess að heimild til að aukanýtingarhlutfall eins og hér sé gert eigi sér engin fordæmi á hinudeiliskipulagða svæði. Þeir kveða eigendur tveggja nýrra húsa hafa óskað eftirauknu nýtingarhlutfalli en í báðum tilvikum hafi því verið synjað. StefndiHafnarfjarðarkaupstaður bendir á að ekki gerð nánari grein fyrir þessum málum eða þeimsjónarmiðum sem legið hafi til grundvallar þeim synjunum. Stefndi GunnarHjaltalín hafnar því að meðstefnda hafi verið það óheimilt að kveða á um umrættnýtingarhlutfall. Nýtingarhlutfall sé víða hærra í nágrenninu samkvæmd gildandideiliskipulagi. Því verði ekki séð að hendur meðstefnda Hafnarfjarðarkaupstaðarséu bundnar að þessu leyti samkvæmt skipulagslöggjöfinni, þannig að í þvífelist brot á 1. mgr. 11. gr. stjórnsýslulaga. StefndiHafnarfjarðarkaupstaður kveðst mótmæla þessum málatilbúnaði stefnenda. Í stefnusé vísað til þess að umrædd hús hafi verið byggð árin 2009 og 2012 endeiliskipulagið Suðurgata-Hamarsbraut hafi tekið gildi árið 2011 og nýttaðalskipulag hafi tekið gildi 2014, þar sem meðal annars sé fjallað sérstaklegaum þéttingu byggðar. Það sé því ljóst að almennt hafi að einhverju leyti boriðað leggja til grundvallar önnur sjónarmið við afgreiðsludeiliskipulagsbreytingarinnar 2016 en uppi hafi verið 2009 og 2012. Í1. mgr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 segir að við úrlausn mála skuli stjórnvöldgæta samræmis og jafnræðis í lagalegu tilliti. Í athugasemdum með lagagreininnisegir að í reglunni felist að mál sem eru sambærileg í lagalegu tilliti skulihljóta sams konar úrlausn. Í þessu sambandi verði þó að hafa í huga að ekki erum mismunun að ræða í lagalegu tilliti, jafnvel þótt mismunur sé á úrlausn málabyggist sá mismunur á frambærilegum og lögmætum sjónarmið um. Í 1. mgr. 37.gr. skipulagslaga kemur fram að í deiliskipulagi séu teknar ákvarðanir um lóðir, lóðanotkun,byggingarreiti, byggðamynstur, þar með talið nýtingarhlutfall og útlitmannvirkja. Samkvæmt 3. mgr. 37. gr. kemur fram að við gerð deiliskipulags skuli byggt á stefnuaðalskipulags og hún útfærð fyrir viðkomandi svæði eða reit. Í skipulagsskilmálumnefndir „Suðurgata-Hamarsbraut“ frá 20. maí 2010 kemur fram í kafla umhúsagerðir að deiliskipulag geri ráð fyrir að byggja megi við eldri hús íhverfinu þó þannig að nýtingarhlutfall á einbýlishúsalóðum fari ekki yfir 0,45með þeim undantekningum sem fram komi í skilmálum fyrir einstakar lóðir. Einnigliggur fyrir að í aðalskipulagi Hafnarfjarðarkaupstaðar 2013 - 2025 er lögð áhersla áþéttingu núverandi byggðar. Samkvæmt framangreindu er það á valdiskipulagsyfirvalda að ákveða nýtingarhlutfall lóða að gættum annars vegarreglum skipulagslaga og hins vegar ákvæðum stjórnsýslulaga og sérlaga. Til aðunnt verði að telja að stefndi Hafnarfjarðarkaupstaður hafi brotiðjafnræðisreglu stjórnsýslulaga við meðferð málsins verða stefnendur að sýnafram á að framangreind ákvörðun um aukið nýtingarhlutfall hafi brotið gegnsambærilegu tilviki við sambærilegar skipulags-aðstæður og sé í andstöðu viðþegar samþykkt áform og skipulag Hafnafjarðar-kaupstaðar. Það hafa stefnendurekki gert að mati dómsins og verður því ekki fallist á að stefndiHafnarfjarðarkaupstaður hafi brotið gegn 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Afhálfu stefnenda er byggt á því að málsmeðferð deiliskipulags-breytingarinnarhafi verið í andstöðu við 4. mgr. 40. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 þar semíbúum og öðrum hagsmunaaðilum hafi ekki verið kynnt tillagan áður en samþykktvar að auglýsa hana. Stefndu mótmæla þessum sjónarmiðum stefnenda. Í 4. mgr.40. gr. skipulagslaga segir að áður en tillaga að deiliskipulagi er tekin til afgreiðslu ísveitarstjórn skal tillagan, forsendur hennar og umhverfismat kynnt íbúumsveitarfélagsins og öðrum hagsmunaaðilum á almennum fundi eða á annanfullnægjandi hátt. Skal kynningin auglýst með áberandi hætti. Þá segir aðsveitarstjórn sé heimilt að falla frá slíkri kynningu ef allar meginforsendurliggja fyrir í aðalskipulagi. Að lokinni kynningu skal deiliskipulagstillaganlögð fyrir sveitarstjórn til afgreiðslu. Hvað varðar breytingu á deiliskipulagivið Hellubraut 5 og 7 þá samþykkti Skipulags- og byggingarráð Hafnarfjarðar áfundi 28. júní 2016 að auglýsa deiliskipulagbreytingu í samræmi við 1. mgr. 43.gr. skipulagslaga og grenndarkynna tillöguna samhliða, sbr. 44. gr. nefndraskipulagslaga. Að auki var óskað eftir umsögn Minjastofnunar Íslands vegnaframkominnar beiðni um að rífa hús á lóðinni nr. 7 við Hellubraut. Að þessuvirtu fæst ekki annað séð en að málsmeðferð stefnda Hafnarfjarðarkaupstaðarhafi verið í samræmi við 4. mgr. 40. gr. skipulagslaga að fullu og öllu áður enbreytingartillagan var afgreidd í bæjarstjórn stefnda. Verður því ekki fallistá sjónarmið stefnenda um að málsferðinni hafi verið áfátt að þessu leyti. Þá telja stefnendur aðhin umþrætta breyting á deiliskipulagi sé í andstöðu við eðli og markmiðdeiliskipulags. Þeir telja að þó að heimilt sésamkvæmt skipulagslögum að gera breytingar á deiliskipulagi sé svo viðamikilbreyting á aðeins tveimur lóðum innan skipulagssvæðisins brot gegn eðlideiliskipulags. Þetta hafi nánar tiltekið verið gert með því að heimila aukiðnýtingarhlutfalli og framkvæmdir í andstöðu við almenna skilmála deiliskipulagsinsog stefnumörkun aðalskipulags. Stefndi Gunnar Hjaltalín telur að ekkert ískipulagslöggjöfinni standi í vegi fyrir því að gerðar séu breytingar ádeiliskipulagi þótt breytingin varði einungis tvær lóðir. StefndiHafnarfjarðarkaupstaður kveður umrædda deiliskipulagsbreyting að öllu leyti í samræmi við almennaskilmála deiliskipulagsins sem og þá stefnu sem sett sé fram í gildandiaðalskipulagi sveitarfélagsins. Samkvæmt 1. og 3. mgr. 37. gr. skipulagslaga, sem áður hefurverið gerð grein fyrir, er deiliskipulag nánari útfærsla aðalskipulags meðalannars hvað varðar útfærslu á svæði eða reit án þess að skilgreiningar sé aðfinna á stærð „svæðis“ eða „reits“. Er því að mati dómsins beinlínis gert ráðfyrir því í skipulagslögum að sveitarfélög hafi ákveðið frelsi að þessu leytiað öðrum lagaskilyrðum uppfylltum. Telur dómurinn því að stefnendur hafi ekkisýnt fram á að umrædd deiliskipulagsbreytingsé í andstöðu við eðli og markmið deiliskipulags. Stefnendur byggja á þvíað tilteknir fulltrúar bæjarstjórnar sem hafi tekið ákvörðun um að samþykkjadeiliskipulagið hafi verið vanhæfir til meðferðar málsins vegna tengsla viðaðila sem hagsmuna hafi haft að gæta. Þannig séu tveir bæjarfulltrúar tengdirmálinu þar sem menn þeim tengdir verði að teljast aðilar að málinu vegnaathugasemda sem þeir hafi gert. Annars vegar þar sem fyrrum maki hafi gertathugasemdir við deiliskipulagstillöguna og hins vegar þar sem móðursystir hafigert athugasemdir við deiliskipulagstillögu. Þá hafi fulltrúarSjálfstæðisflokksins sömuleiðis verið vanhæfir til afgreiðslu málsins vegnatengsla stefnda Gunnars Hjaltalín við Sjálfstæðisflokkinn, sbr. 1. mgr. 20. gr.sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 3. gr.stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefndu telja tengslin ekki þess eðlis að þau teljist til vanhæfisástæðna samkvæmt 3.gr. stjórnsýslulaga. Dómurinnfellst ekki á það sjónarmið stefnenda að fulltrúar bæjarstjórnar sem tóku ákvörðun um umþrættadeiliskipulagsbreytingu hafi verið vanhæfir til meðferðar málsins. Að stjórnsýsluréttitelst sá aðili máls sem ákvörðun eða leyfi er beint til. Á tilteknumréttarsviðum, svo sem í skipulagsmálum, hefur löggjafinn ákveðið að borgurunumsé veitt tækifæri til að koma að sjónarmiðum sínum þó hann teljist ekki aðilimáls í hefðbundnum skilningi stjórnsýsluréttar. Þetta tækifæri fá þeir þegarskipulagstillaga er opinberlega lögð fram, svo dæmi sé tekið. Verða þeir semgert hafa athugasemdir við opinberlega framlagða skipulagstillögu því ekkitaldir aðilar máls í hefðbundnum skilningi stjórnsýsluréttar. Því verðahæfisreglur stjórnsýslulaga ekki taldar eiga við um þá. Þá er viðtekið ístjórnsýslurétti að starfsmaður stjórnvalds verði ekki vanhæfur til meðferðarmáls af þeirri ástæðu einni að hann sé félagsmaður í sama stjórnmálaflokki og málsaðili.Stefnendurgera þá dómkröfu sem hluta af aðalkröfu sinni og til vara að felldar verði úrgildi ákvarðanir byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar 23. ágúst 2017 aðsamþykkja umsóknir um byggingarleyfi að Hellubraut 5 og Hellubraut 7. Vísastefnendur til þess að byggingaráformin séu haldin sjálfstæðum verulegumefnisann-mörkum þannig að varði ógildingu. Er þá átt við að ákvörðun um aðsamþykkja byggingaráform að Hellubraut 7 gangi gegn skilyrðum sem Minjastofnunhafi sett gegn því að heimila endurnýjun hússins. Einnig byggja stefnendur áþví að ákvarðanir um samþykkt byggingaráform að Hellubraut 5 og 7 séu íandstöðu við skipulags-áætlanir á viðkomandi svæði og aðalskipulagHafnarfjarðar. Svosem fram er komið miðar dómurinn við það að heimildir Minjastofnunar tilákvarðanatöku geti ekki ráðist af öðru en þeim lagaheimildum sem stofnuninhefur samkvæmt lögum nr. 80/2012 um menningarminjar, en í þeim er ekki að finnaheimild til þess að samþykki Minjastofnunar um að rífa friðað hús verði bundiðskilyrðum hvorki að því er varðar útlit nýs húss né breytingu deiliskipulagsvegna þess. Er það því niðurstaða dómsins eins og að framan er rakið aðMinjastofnun hafi ekki heimild að lögum til að setja skilyrði um hvernigbygging verði byggð á lóðinni við Hellubraut 7. Samkvæmt þessu er ekki fallistá það með stefnendum að ákvarðanir þær, sem stefnendur krefjast að verðiógiltar, gangi á svig við ákvæði laga um menningarminjar. Getur útgáfabyggingarleyfis því ekki farið á svig við nefnd lög nr. 80/2012. Stefnendurvísa einnig til þess, varakröfu sinni til stuðnings, að ekki hafi verið heimiltað samþykkja byggingaráform á lóðinni Hellubraut 5 þar sem lóðin hafi ekkiverið formlega stofnuð, sbr. 1. mgr. 48. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 og 14.gr. laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna. Samkvæmt fyrrnefndu ákvæðier heimild til að skipta lóðum háð samþykki sveitarstjórnar. Þá segir í 1. mgr.14. gr. laga nr. 6/2001 að umsókn um stofnun fasteignar í fasteignaskrá skuli leggja fram íviðkomandi sveitarfélagi. Getur stofnun fasteignar verið grundvölluð á samrunafasteigna eða skiptingu fasteignar. Samkvæmt þessu er útgáfa byggingarleyfis,stofnun fasteignar og skipting lóða á sömu hendi, það er sveitarstjórnar. Fyrirliggur að bæjarstjórn stefnda Hafnarfjarðarkaupstaðar samþykkti skiptingulóðarinnar Hellubrautar 7. Fyrir þá skiptingu var lóðin að Hellubraut 5 skráðsem byggingarreitur í deiliskipulaginu Suðurgata-Hamarsbraut frá 9. febrúar2011. Að mati dómsins verður ekki ráðið af ákvæðum skipulagslaga nr. 123/2010að nokkra nauðsyn hafi borið til þess að lögum að „stofna lóðina formlega“fyrir útgáfu byggingarleyfis. Á það verður ekki fallist með stefnendum. Samkvæmtframangreindu ber að sýkna stefndu af aðal- og varakröfu stefnenda. Eftir þeimúrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála verður stefnendum gert að greiða stefndu óskipt málskostnað, semþykir hæfilega ákveðinn svo sem í dómsorði greinir.Fyriruppkvaðningu dómsins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála. Dómþennan kveður upp Jón Höskuldsson héraðsdómari. D ó m s o r ð:Stefndu,Hafnarfjarðarkaupstaður og Gunnar Hjaltalín, skulu vera sýkn af kröfumstefnenda, Jakobs Más Ásmundssonar, Guðbjargar Hrannar Óskarsdóttur, SigrúnarArnardóttur og Sölva Sveinbjörnssonar. Stefnendurgreiði stefndu óskipt 1.800.000 krónur í málskostnað til hvors þeirra.
|
Mál nr. 93/2010
|
Kynferðisbrot Skaðabætur
|
X var gefið að sök að hafa í starfi sem umsjónarmaður á meðferðarstöð sett fingur í leggöng A þegar hann var að sinna henni og meðal annars gefið henni slævandi lyf gegn fráhvarfseinkennum eftir fíkniefnaneyslu, en A sem hafi komið til vímuefnameðferðar daginn áður, eftir að hafa skömmu áður sprautað sig með vímuefni, hafi ekki getað spornað við þessu vegna lyfjaáhrifa sem hún hafi verið undir. Í ákæru var þessi háttsemi ákærða talin varða við 2. mgr. 194. gr. og 197. gr. almennra hegningarlaga. X gekkst við þessum sakargiftum að því frátöldu að hann andmælti því að A hafi ekki getað spornað við verknaði hans vegna lyfjaáhrifa, en af þeim sökum taldi hann háttsemina eingöngu varða við síðarnefnda lagaákvæðið. Í málinu var talið ósannað að X hafi gerst sekur um brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, enda sakargiftir á hendur honum að þessu leyti ekki studdar við matsgerð dómkvadds manns eða önnur sérfræðileg gögn. Við aðalmeðferð málsins í héraði var sú varakrafa gerð af hálfu ákæruvaldsins að háttsemi X yrði talin varða við 1. mgr. 194. gr. fyrrgreindra laga, ef ekki yrðu skilyrði til að fella hana undir ákvæði 2. mgr. sömu greinar. Með vísan til lokamálsliðar 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála var talið að ekki væru fyrir hendi skilyrði til að fjalla frekar um þessa varakröfu að efni til. X var sakfelldur fyrir brot gegn 197. gr. almennra hegningarlaga og refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 9 mánuði, þar af 6 mánuðir skilorðsbundnir. Þá var X dæmdur til að greiða A 250.000 krónur í bætur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 29. janúar 2010 af hálfu ákæruvaldsins og krefst aðallega að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru, en til vara fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. og 197. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með síðari breytingum. Í báðum tilvikum er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd. A krefst þess að ákærða verði gert að greiða sér 1.000.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði. Ákærði krefst staðfestingar héraðsdóms. Í málinu er ákærða gefið að sök að hafa aðfaranótt 25. september 2009 í starfi sem umsjónarmaður á meðferðarstöðinni F sett fingur í leggöng A þegar hann hafi verið að sinna henni og meðal annars gefið henni slævandi lyf gegn fráhvarfseinkennum eftir fíkniefnaneyslu, en A, sem hafi komið til vímuefnameðferðar í F 24. sama mánaðar eftir að hafa skömmu áður sprautað sig með vímuefni, hafi ekki getað spornað við þessu vegna lyfjaáhrifa, sem hún hafi verið undir. Í ákæru var þessi háttsemi ákærða talin varða við 2. mgr. 194. gr. og 197. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði hefur gengist við þessum sakargiftum að því frátöldu að hann andmælir því að A hafi ekki getað spornað við verknaði hans vegna lyfjaáhrifa, en af þeim sökum varði háttsemi hans eingöngu við síðarnefnda lagaákvæðið. Eins og nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi bar ákærða og A ekki saman í skýrslum fyrir dómi um hvernig hún hafi verið á sig komin þegar framangreind atvik gerðust með tilliti til þess hvort henni hefði verið fært að aftra því að hann bryti gegn henni. Fyrir héraðsdómi gaf skýrslu læknir, sem veitt hefur þjónustu við meðferðarstöðina F, og lét í ljós álit á því hvaða áhrif lyf, sem A hafi fengið eftir komuna þangað, gætu hafa haft á færni hennar í þessu sambandi, eftir atvikum með tilliti til undangenginnar neyslu hennar á vímuefnum. Hvorki mun þessi læknir né aðrir hafa skoðað hana þar á staðnum, en að virtum framburði hans var í hinum áfrýjaða dómi talinn vera fyrir hendi skynsamlegur vafi á því að henni hafi verið ófært að sporna við háttsemi ákærða. Af hálfu ákæruvaldsins hafa sakargiftir á hendur ákærða ekki verið studdar að þessu leyti við matsgerð dómkvadds manns eða önnur sérfræðileg gögn. Verður því að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um að ósannað sé að ákærði hafi gerst sekur um brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. Af hálfu ákæruvaldsins var við aðalmeðferð málsins í héraði gerð sú varakrafa að háttsemi ákærða yrði talin varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga ef ekki yrði fallist á að skilyrði væru til að færa hana undir ákvæði 2. mgr. sömu lagagreinar, enda hafi ákærði beitt ólögmætri nauðung til hafa önnur kynferðismök en samræði við A. Um þetta verður að gæta að því að verknaði ákærða er ekki lýst á þann hátt í ákæru að fundin verði þar stoð fyrir sakargiftum um að hann hafi beitt ólögmætri nauðung í háttsemi sinni gagnvart konunni og brestur því skilyrði samkvæmt lokamálslið 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála til að fjalla frekar um þessa varakröfu ákæruvaldsins að efni til. Samkvæmt framansögðu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sakfella ákærða fyrir brot gegn 197. gr. almennra hegningarlaga. Að virtu því, sem þar greinir varðandi ákvörðun refsingar á hendur ákærða, er hún hæfilega ákveðin fangelsi í 9 mánuði, en rétt er að binda hana að hluta skilorði á þann hátt, sem í dómsorði greinir. Í málinu hafa engin sérfræðileg gögn verið lögð fram um hverjar afleiðingar brot ákærða hafi haft á A. Að því virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um skaðabætur henni til handa. Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað verða staðfest. Rétt er að áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærði, X, sæti fangelsi í 9 mánuði, en fresta skal fullnustu 6 mánaða af þeirri refsingu og sá hluti hennar falla niður að liðnum fimm árum frá uppsögu þessa dóms haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Héraðsdómur skal að öðru leyti vera óraskaður. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Guðrúnar Sesselju Arnardóttur hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Daggar Pálsdóttur hæstaréttarlögmanns, 125.500 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 7. janúar 2010. Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð þann 15. þ.m., er höfðað með ákæru útgefinni af ríkissaksóknara 29. október 2009 á hendur X, kennitala [...], [...], [...], fyrir kynferðisbrot með því að hafa aðfaranótt föstudagsins 25. september 2009 í starfi sínu sem umsjónarmaður á meðferðarstöðinni í [...], [...], sett fingur í leggöng A er hann var að sinna konunni og gaf henni meðal annars slævandi lyf gegn fráhvarfseinkennum fíkniefnaneyslu, en A, sem kom í vímuefnameðferð í [...] 24. september og hafði sprautað sig með vímuefnum skömmu fyrir komuna, gat ekki spornað við kynferðisbrotinu sökum lyfjaáhrifa sem hún var undir. Telst þetta varða við 2. mgr. 194. gr. og 197. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar. Einkaréttarkrafa: A, kennitala [...], krefst miskabóta úr hendi ákærða að fjárhæð kr. 1.000.000 auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 24. september 2009 til 7. nóvember 2009 en með dráttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærði krefst vægustu fangelsisrefsingar sem lög framast leyfa og að hún verði skilorðsbundin að öllu leyti eða að hluta. Ákærði samþykkir bótaskyldu en mótmælir bótakröfunni sem of hárri. I. Áður en aðalmeðferð málsins hófst játaði ákærði að vera sekur um þá háttsemi sem lýst er í ákæruskjali að öðru leyti en því að hann fellst ekki á þá lýsingu sem þar er, sem segir að brotaþoli hafi ekki getað spornað við kynferðisbrotinu sökum lyfjaáhrifa sem hún var undir. Telur verjandi hans að brotið eigi að heimfærast undir 197. gr. almennra hegningarlaga eingöngu en ekki 2. mgr. 194. mgr. eins og ráð er fyrir gert í ákæruskjali. Í skýrslu sinni fyrir dóminum kvaðst ákærði hafa starfað í [...] m.a. við móttöku vistmanna og hafi hann verið svokallaður umsjónarmaður og hafi starfið m.a. falist í því að gefa vistmönnum lyf samkvæmt fyrirfram gerðum áætlunum. Kvaðst hann hafa tekið á móti brotaþola og gefið henni lyf sem hann þurfi að skammta miðað við almennar leiðbeiningar sem hann hafði en kæmi til stærri skammta sé það ekki gert án samráðs við lækni. Um verkun lyfjanna sem hann gaf brotaþola sé honum ljóst að þau séu öll róandi og minnki fráhvarfseinkenni. Sagði ákærði að brotaþoli hafi sagt henni að hún hefði fengið sér skot um morguninn áður en hún kom í [...] en skot þýði að hún hafi sprautað sig. Brotaþoli innritaðist milli eitt og þrjú þann 24. september og hafi hann tekið af henni almenna skýrslu um heilsufar og mælt blóðþrýsting. Hafi hann séð hana liggja sofandi inni hjá sér í gallabuxum og hafi hann bent henni á að fara í þægilegri buxur sem hún gerði. Hafði brotaþoli orð á því að henni væri illt í maganum og hafi hann þá strokið henni um magann smá stund og alveg niður á lífbein og spurt hana hvort hún væri snertiaum sem hún kvaðst vera. Hann hafi spurt hana hvort hún vildi fá eitthvað að borða sem hún hafi ekki viljað. Brotaþoli hafi ekki komið í matsalinn um kvöldið og henni því verið færður matur. Hann hafi síðan gefið henni lyf um kl. 10.30 um kvöldið. Hann hafi síðan litið inn til hennar um kl. þrjú um nóttina og þá hafi hann enn strokið henni um magann og farið með fingur niður á lífbein og síðan sett fingur inn í leggöng hennar í örfáár sekúndur en hætt þegar hún sneri sér á hliðina. Ákærði kannast ekki við að brotaþoli hafi sagt honum að hætta. Hann hafi neitað því um morguninn að hafa brotið gegn A um nóttina, er það var borið á hann, en síðan haft samband við B, forstöðukonu, og sagt allan sannleikann vegna þess að hafi ekki getað haft þetta á samviskunni. Kvaðst ákærði hafa unnið í tvö ár í [...] þegar þetta átti sér stað. Lýsti ákærði ástandi brotaþola þannig að hún hafi verið syfjuð þegar atvikið átti sér stað en það hafi ekki haft nein áhrif á gerðir hans. Hann getur engar skýringar gefið á framkomu sinni en dettur helst í hug að um geti verið að ræða afleiðingar kynferðislegs ofbeldis sem hann sjálfur varð fyrir allt frá þriggja ára til sextán ára aldurs, fyrst af föðurbróður sínum og síðan er hann var ellefu ára var hann misnotaður af manni sem hann nafngreindi sem síðar var dæmdur fyrir misnotkun á drengjum. Sagðist ákærði strax hafa sagt konu sinni frá því sem gerðist og reynt að hafa samband við brotaþolann. Kvaðst hann ekki hafa fundið til neinnar kynferðislegrar örvunar við atvikið og hann viti ekki hvað honum gekk til. Í vitnisburði brotaþola A kom fram að þegar hún kom í [...] umræddan dag hafi hún verið búin að vera lengi á biðlista. Hún hafi verið búin að reyna að draga úr fíkniefnaneyslu en hafði þó sprautað sig með morfíni fyrr um morguninn. Kvað hún ákærða hafa lýst ánægju sinni með að hún væri kominn en hún hafði einu sinni komið heim til hans með kunningja sínum. Ákærði hafi gefið henni lyf og vísað henni til herbergis og hélt hún að hún hefði sofnað. Ákærði hafi síðan komið til hennar aftur og gefið henni meiri lyf og spurt hana hvort hún vildi ekki fara úr gallabuxunum sem hún var í og hafi hann hjálpað henni að fara í íþróttabuxur. Ákærði hafi sest á rúmstokkinn og farið að strjúka á henni magann. Seinna þegar allt var orðið kyrrt í húsinu kom hann inn aftur og þegar hún áttaði sig þá var ákærði kominn með fingur inn í leggöng hennar. Kvaðst hún hafa sagt honum að hætta og þá hafi hann fljótlega hætt og farið fram. Fannst henni andardráttur ákærða verða hraðari en venjulega þegar atvikið átti sér stað en hún hafi bara legið kyrr og sofnað fljótlega aftur. Um morguninn hafi hún pakkað öllu saman í skyndi og ætlað að fara. Kvaðst hún hafa sagt B, forstöðukonu, hvað kom fyrir en B hafi ekki spurt ákærða sem var viðstaddur hvort hann hafi gert henni það sem hún hafi sagt henni. Sagði A að atburðurinn hafi verið mikið áfall fyrir hana. Sagði A aðspurð að morfínið sem hún tók um morguninn hafi haft róandi áhrif á hana en hún hafi tekið það til þess að verða ekki veik. Sagði A að hún hafi haft þá tilfinningu að hún gæti ekki hreyft sig þegar atvikið átti sér stað en hún hafi getað sagt honum að hætta. Vitnið B sagði að ákærði hafi verið umsjónarmaður í [...] og séð um lyfjagjafir eftir fyrirmælum læknis þegar þurfti að trappa niður fólk sem kom inn á stofnunina í meðferð. Sagði B að vel sé fylgst með lyfjagjöf. Hún hafi farið yfir þá lyfjagjöf í samráði við lækni sem brotaþoli fékk er hún kom í [...] og hafi þau verið sammála um að þessi lyf séu bara róandi en ekki slævandi og ýti undir að fólk geti sofið og slái á ranghugmyndir. Sagði vitnið að A hafi við komu verið illa á sig komin og látið mikið á sjá frá því að hún var síðast hjá þeim í [...] og haft miklar magakvalir. Næsta morgun hafi hún sagt vitninu hvað hafði gerst um nóttina. Vitnið C læknir sem hefur leiðbeint um og haft eftirlit með lyfjagjöf í [...] sagði aðspurður um verkun þeirra lyfja sem brotaþola voru gefin umræddan dag að afar hæpið væri að álykta að þau gætu haft einhverskonar lömunaráhrif í för með sér. Vissulega geti brotaþoli orðið töluvert sljó eftir að hafa fengið lyfin en hæpið sé að álykta að hún hafi ekki getað hreyft sig. Sagði vitnið að sú lyfjagjöf sem um ræðir geti verið innan þess ramma sem leiðbeiningar gerðu ráð fyrir. Vitnið D hefur haft brotaþola til meðferðar sem geðlæknir og sagði hann að hún ætti við mörg og erfið vandamál að stríða og hafi lengi verið í neyslu hinna ýmsu fíkniefna. Sagði hann að hún hafi oft farið í meðferð m.a. á geðdeild. Taldi vitnið að þessar meðferðir hafi eins og hann orðaði það haldið í henni lífinu. Sagði vitnið að brotaþoli hafi sagt sér frá umræddu atviki en ekki rætt það neitt nánar hvernig það hafi borið að eða hvers vegna þetta hafi gerst. II. Dómari er þeirrar skoðunar að bókun saksóknara, við upphaf munnlegs málflutnings og eftir að skýrslutökum var lokið, þess efnis að til vara væri gerð krafa um að brot ákærða yrði heimfært til 1. mgr. 194. almennra hegningarlaga yrði ekki fallist á heimfærslu til 2. mgr. þeirrar greinar auk þess að brot hans ætti undir 197. gr. almennra hegningarlaga, komi ekki til skoðunar við mat á sekt ákærða hvað varðar heimfærslu til 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. Telur dómari að hendur hans séu bundnar af ákvæðum 180. gr. laga nr. 88/2008 enda væri þá verið að dæma ákærða fyrir aðra hegðun en í ákæru greinir. Samkvæmt lýsingu í ákærunni er ákærða gefið að sök að hafa sett fingur í leggöng brotaþola er hann var að sinna henni og gefið henni meðal annars slævandi lyf sem hafi að því er best verður séð valdið því að hún gat ekki spornað við kynferðisbrotinu vegna lyfjaáhrifa sem hún var undir. Ekki er lýst í ákæru þeirri ólögmætu nauðung sem hann hafi gerst sekur um og réttlætt gæti heimfærslu brots ákærða undir 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. Í því sambandi skipti engu hvort sú verknaðaraðferð sem lýst er sem ólögmætri nauðung í 1. mgr. 194. gr. verði ekki talin eins alvarleg og sú sem lýst er í 2. mgr. Við mat á því hvort ákærði hafi með háttsemi sinni brotið gegn ákvæðum 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga er fyrst til þess að líta að ákærða og brotaþola ber ekki saman um það hvort brotaþoli hafi ekki getað spornað við kynferðisbrotinu. Sagði brotaþoli að þegar hún hafi áttað sig þá hafi ákærði verið kominn með fingur inn í leggöng hennar en áður hafi hann strokið á henni magann. Kvaðst hún hafa sagt honum að hætta og þá hafi hann fljótlega hætt og farið fram. Ákærði kvaðst hafa litið inn til hennar um kl. þrjú um nóttina og þá hafi hann enn strokið henni um magann og farið með fingur niður á lífbeinn og síðan sett fingur inn í leggöng hennar í örfáár sekúndur en hætt þegar hún sneri sér á hliðina. Ákærði kannaðist ekki við að brotaþoli hafi sagt honum að hætta. Ákærði gat ekki gefið neinar haldbærar skýringar á framferði sínu. Við mat á ástandi brotaþola þegar atvikið átti sér stað er ekki við annað að styðjast að þessu slepptu en þá ástandslýsingu sem áður er rakin er hún kom í [...] en þá kvaðst brotaþoli hafa sprautað sig með morfíni fyrr um daginn. Síðan voru henni gefin lyf til þess að bregðast við fráhvarfseinkennum undanfarinnar fíkniefnaneyslu. Í framburði C læknis sem hefur leiðbeint um og haft eftirlit með lyfjagjöf í [...] kom fram um verkun þeirra lyfja sem brotaþola voru gefin umræddan dag að hann teldi afar hæpið að álykta að þau gætu haft einhverskonar lömunaráhrif í för með sér. Vissulega gæti brotaþoli hafa orðið töluvert sljó eftir að hafa fengið lyfin en hæpið sé að álykta að hún hafi ekki getað hreyft sig. Sagði vitnið að sú lyfjagjöf sem um ræðir sé innan þess ramma sem leiðbeiningar gerðu ráð fyrir. Samkvæmt þessu þykir skynsamlegur vafi leika á því að svo hafi verið svo komið fyrir brotaþola að hún hafi ekki getað spornað við brotinu vegna lyfjaáhrifa og því verði að sýkna ákærða af því að hafa með háttsemi sinni brotið gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. Fyrir liggur játning ákærða að öðru leyti á þeirri háttsemi sem lýst er í ákæru og fallist er á að beri að heimfæra undir 197. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Samrýmist játning ákærða gögnum málsins. Viðurlög og skaðabætur. Ákærði er samkvæmt framangreindu sakfelldur fyrir brot gegn 197. gr. almennra hegningarlaga. Enginn vafi leikur á því að [...] er stofnun þeirrar gerðar sem á undir greinina og að ákærði var umsjónarmaður þar. Brot ákærða fólst í því að hann setti fingur inn í leggöng vistmanns sem honum var sem umsjónarmanni trúað fyrir. Af framburðum ákærða og brotaþola lét ákærði af hátterni sínu eftir örstutta stund. Ákærði er fæddur 1961. Samkvæmt framlögðu sakarvottorði á hann ekki að baki neinn sakaferil sem hér skiptir máli enda aðeins um að ræða tvær sektir fyrir brot gegn umferðarlögum á árunum 2001 og 2002. Ákærði hefur játað brot sitt af hreinskilni og sýnt mikla iðrun. Hann hefur ekki getað skýrt refsiverða framkomu sína með öðru en frásögn um kynferðislega misnotkun í æsku um árabil, fyrst af nákomnum og síðar öðrum og ranghugmyndum sem hann hafi fengið af þeirri lífsreynslu. Í dóminum var lögð fram greinargerð E, guðfræðings sem er jafnframt með meistarapróf í fíknifræðum frá háskóla í Minnesota sem styður frásögn ákærða, en þar segir að hann hafi leitað til hennar allt frá árinu 2003 vegna fíkniefnavanda og afleiðinga af kynferðislegri misnotkun frá barnæsku. Hefur sækjandi lýst því yfir að vottorð þetta sé ekki vefengt á neinn hátt. Þó að ekki sé tilefni til þess að líta á framansagt sem málsbætur gefur þetta dómara fremur en ekki tilefni til þess að skilorðsbinda refsingu ákærða. Fram hjá því verður ekki litið að brot ákærða er alvarlegt og að með því brýtur hann trúnað sem honum var treyst fyrir og brotaþoli mátti reiða sig á að hann gætti. Refsing ákærða þykir að öllu virtu hæfilega ákveðin 6 mánaða fangelsi, en rétt þykir að skilorðsbinda 3 mánuði af refsingunni og ákveða að sá hluti skuli niður falla að liðnum 5 árum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. A hefur krafist miskabóta að fjárhæð kr. 1.000.000 úr hendi ákærða auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 24. september 2009 til 7. nóvember 2009 en með dráttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Er krafan grundvölluð á 26. laga nr. 50/1993, sbr. 172. gr. laga nr. 88/2008. Er einkum á því byggt brotaþoli hafi verið fórnarlamb alvarlegs brots ákærða og afleiðingum þess sem hafi valdið henni mikilli vanlíðan. Ákærði hefur samþykkt bótaskyldu en mótmælt bótakröfunni sem of hárri. Þegar allt framangreint er virt og með hliðsjón af málsúrslitum eru bætur til brotaþola ákveðnar 250.000 krónur sem ákærði er dæmdur til að greiða með vöxtum eins og segir í dómsorði. Sakarkostnaður. Með hliðsjón af málsúrslitum og með vísan til 218. gr. laga nr. 88/2008 þykir dómara rétt að ákærði greiði ¼ hluta sakarkostnaðar sem er málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Guðrúnar Sesselju Arnardóttur hæstaréttarlögmanns sem nema alls 251.000 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti og þóknun skipaðs réttargæslumanns, Ingu Lillýjar Brynjólfsdóttur héraðsdómslögmanns, alls 150.600 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið Sigríður Friðjónsdóttir vararíkissaksóknari. Sveinn Sigurkarlsson héraðsdómari kveður upp dóminn. D Ó M S O R Ð: Ákærði, X, sæti fangelsi í sex mánuði en rétt þykir að skilorðsbinda 3 mánuði af refsingunni og ákveða að sá hluti hennar skuli niður falla að liðnum 5 árum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærði greiði A 250.000 krónur auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 24. september 2009 til 7. nóvember 2009 en með dráttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærði greiði ¼ hluta sakarkostnaðar sem er málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Guðrúnar Sesselju Arnardóttur hæstaréttarlögmanns sem nema alls 251.000 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti og þóknun skipaðs réttargæslumanns, Ingu Lillýjar Brynjólfsdóttur héraðsdómslögmanns, alls 150.600 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti en ¾ hlutar greiðast úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 205/2015
|
Kærumál Skýrslugjöf Vitni
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu Á um að X yrði gert að víkja úr þinghaldi á meðan vitni gæfi skýrslu þar sem talið var að nærvera hans við skýrslugjöfina gæti orðið því sérstaklega íþyngjandi og haft áhrif á framburð þess.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Benedikt Bogason og Karl Axelsson settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. mars 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 13. mars 2015, þar sem fallist var á kröfu sóknaraðila um að varnaraðila yrði gert að víkja úr þinghaldi á meðan tiltekið vitni gæfi skýrslu við aðalmeðferð málsins. Kæruheimild er í n. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 383/2010
|
Kærumál Félagsdómur Frávísunarkröfu hafnað
|
Íslenska ríkið kærði úrskurð Félagsdóms, þar sem hafnað var kröfu þess um að máli D á hendur því yrði vísað frá dómi. Ágreiningur málsins var risinn af því hvaða kjarasamningsákvæði ætti að leggja til grundvallar greiðslum og starfskjörum héraðsdýralækna fyrir þá vaktþjónustu sem lög nr. 66/1998 um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr kvæðu á um. Í því sambandi var meðal annars tekist á um þýðingu umrædds kjarasamnings. Samkvæmt þessu var talið að uppi væri ágreiningur milli málsaðila, sem væru samningsaðilar, um skilning á kjarasamningi eða gildi hans að því er tæki til héraðsdýralækna, sem væru félagsmenn í D, sem borinn yrði undir Félagsdóm samkvæmt 3. tölulið 1. mgr. 26. gr. laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Yrði aðalkröfu D því ekki vísað frá Félagsdómi á þeim grundvelli að úrlausn hennar ætti ekki undir dóminn. Þá þótti varakrafa D vera í þeim tengslum við aðalkröfuna að henni yrði heldur ekki vísað frá Félagsdómi. Var niðurstaða úrskurðarins staðfest
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. júní 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Félagsdóms 8. júní 2010, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að máli varnaraðila á hendur honum yrði vísað frá dómi. Kæruheimild er í 67. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur. Sóknaraðili krefst þess að málinu verði vísað frá Félagsdómi og varnaraðila gert að greiða sér málskostnað þar fyrir dómi ásamt kærumálskostnaði. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, íslenska ríkið, greiði varnaraðila, Dýralæknafélagi Íslands, 200.000 krónur í kærumálskostnað. Úrskurður Félagsdóms 8. júní 2010. Mál þetta var tekið til úrskurðar 3. júní sl. Málið dæma Eggert Óskarsson, Gylfi Knudsen, Kristjana Jónsdóttir, Kristján Torfason og Magnús Ingi Erlingsson. Stefnandi er Dýralæknafélag Íslands, Skólavörðustíg 35, 101 Reykjavík. Stefndi er Íslenska ríkið, Arnarhvoli, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda Stefnandi gerir þær dómkröfur að viðurkennt verði að grein 1.6 um álagsgreiðslur - vaktaálag og 2. kafli um vinnutíma í kjarasamningi Dýralæknafélags Íslands og fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs, dagsettur 28. febrúar 2005, sem framlengdur var þann 28. júní 2008 til 31. mars 2009, gildi um héraðsdýralækna frá 1. janúar 2006. Til vara krefst stefnandi þess að viðurkennt verði að um greiðslur og fyrirkomulag vaktaþjónustu dýralækna samkvæmt 12. gr. laga nr. 66/1998, fari samkvæmt samningi Dýralæknafélags Íslands og landbúnaðar- og fjármálaráðuneytisins, dagsettur 23. ágúst 1999, þar til nýr samningur um vaktþjónustu tekur gildi. Dómkröfur stefnda Aðallega er þess krafist að máli þessu verði vísað frá dómi. Til vara er þess krafist að stefndi verði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda. Í báðum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar samkvæmt mati réttarins. Málavextir Málavextir eru þeir að stefnandi gerði samning um vaktaþjónustu (hér eftir nefndur vaktþjónustusamningur) við landbúnaðar- og fjármálaráðuneytið í ágúst 1999. Vaktþjónustusamningurinn var gerður samkvæmt fyrirmælum í IV. kafla laga nr. 66/1998 um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr (dýralæknalög) sem fjallar um skipan héraðsdýralæknisumdæma. Í 12. gr. laganna er mælt fyrir um að landið skuli skiptast í ákveðin vaktsvæði og að skipulagðar skuli vaktir í samráði við starfandi dýralækna innan hvers vaktsvæðis þannig að dýralæknir sé þar jafnan á vakt. Þá segir að fyrir vaktþjónustuna skuli greiða samkvæmt samningi stefnanda við landbúnaðar- og fjármálaráðuneytið. Þegar umræddur vaktþjónustusamningur var gerður voru héraðsdýralæknar undir kjaranefnd. Í úrskurði nefndarinnar frá 16. nóvember 1999 er fjallað um hvernig laun og önnur starfskjör héraðsdýralækna skuli vera frá 1. desember 1999. Í 2. tl. IV. kafla úrskurðarins segir að fyrir vaktþjónustu skuli greiðast samkvæmt samningi stefnanda við landbúnaðar- og fjármálaráðuneytið, sbr. 12. gr. laga nr. 66/1998. Taldi kjarnefnd að hér væri um að ræða undantekningu frá því hlutverki kjaranefndar að ákveða heildarlaun fyrir aðalstarf embættismanna. Kjarasamningur var undirritaður á milli stefnanda og ríkisins þann 28. febrúar 2005 með gildistíma frá 1. febrúar 2005 til 30. apríl 2008. Samkomulag um breytingar og framlengingu á þeim kjarasamningi var undirritað milli aðila þann 28. júní 2008 þar sem gildandi kjarasamningur var framlengdur til 31. mars 2009. Umræddir kjarasamningar voru undirritaður af sameiginlegri samninganefnd 24 aðildarfélaga BHM. Héraðsdýralæknar voru teknir undan kjaranefnd með lögum nr. 76/2005 sem tóku gildi 1. janúar 2006. Stefnandi heldur því fram að eftir það hafi þeir fengið greidd laun sín samkvæmt kjarasamningi aðila nema hvað varðar bakvaktagreiðslurnar en þær hafi áfram verið greiddar samkvæmt vaktþjónustusamningnum frá 1999. Þá hafi ekki verið farið eftir 2. kafla kjarasamningsins hvað varðar bakvaktarfrí o.fl. til handa héraðsdýralæknum. Vaktþjónustusamningnum var sagt upp í lok ágúst 2009 og tók sú uppsögn gildi 1. janúar 2010. Stefnandi kveður stöðuna í dag vera þá að stefnandi sé með lausan kjarasamning við ríkið og þá hafi ekki verið samið að nýju um vaktþjónustu héraðsdýralækna í samræmi við ákvæði dýralæknalaga þar um. Félagsmönnum stefnanda, sem sinni bakvaktarþjónustu samkvæmt dýralæknalögum sé í dag greitt samkvæmt einhliða ákvörðun ríkisins um greiðslu sem hvorki sé í samræmi við kjarasamning eða vaktþjónustusamning aðila. Stefndi heldur því hins vegar fram að eftir 1. janúar 2010 hafi stefndi greitt í samræmi við þann vaktþjónustusamning sem í gildi var áður milli aðila, eins og haldið sé fram, en frá og með sama tíma hafi verið felldar niður vísitöluhækkanir sem þá áttu að koma til framkvæmda samkvæmt fyrri samningi. Málsástæður stefnanda og lagarök Stefnandi byggir á því að mál þetta lúti dómsvaldi Félagsdóms á grundvelli 3. tl. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Um aðild íslenska ríkisins til varnar vísar stefnandi til þess að samningsaðili Dýralæknafélags Íslands sé annars vegar fjármálaráðherra f. h. ríkissjóðs vegna kjarasamningsins og hins vegar landbúnaðar- og fjármálaráðuneytið vegna vaktþjónustusamningsins. Með kröfum sínum kveðst stefnandi vera að leitast við að fá úr því skorið hvaða kjarasamningsákvæði eigi að leggja til grundvallar greiðslum og starfskjörum vegna bakvakta sem félagsmenn stefnanda sinna fyrir stefnda samkvæmt dýralæknalögum. Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því að hinn 1. febrúar 2005 hafi komist á bindandi kjarasamningur á milli stefnanda annars vegar og ríkisins hins vegar. Með samkomulagi milli aðila, dagsett 28. júní 2008, hafi kjarasamningurinn verið framlengdur til 31. mars 2009. Stefnandi telur að um laun og launkjör héraðsdýralækna gildi ofangreindur kjarasamningur félagsins við ríkið frá því að þeir voru teknir undan kjaranefnd þann 1. janúar 2006 þ.m.t. grein 1.6 og kafli 2 í kjarasamningi aðila. Stefnandi bendi á að kjarasamningur sé skriflegur samningur sem gerður sé milli stéttarfélags annars vegar og atvinnurekanda hins vegar um kaup og kjör og nái til allra þeirra launamanna sem vinni á félagssviði stéttarfélags. Kjarasamningur kveði á um lágmarkskjör, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Þá sé í 24. gr. laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna mælt fyrir um það að ákvæði í ráðningarsamningi sé ógilt ef það brjóti í bága við kjarasamning þann sem um starfið gildi, starfsmanni í óhag. Eftir að kjarasamningi hafi verið sagt upp þá gildi hann samt sem áður áfram í samskiptum aðila þar til nýr kjarasamningur hefur verið gerður, sbr. 2. mgr. 12. gr. fyrrnefndra laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Við það að héraðsdýralæknar voru teknir undan kjaranefnd þann 1. janúar 2006, ákveðist laun þeirra og launakjör eftir gildandi kjarasamningi stefnanda og ríkisins hverju sinni, sbr. 9. og 47. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Því hafi laun þeirra og launakjör öll átt að miðast við þann kjarasamning frá 1. janúar 2006. Í kjarasamningi aðila sé m.a. samið um álagsgreiðslur-vaktaálag, sbr. grein 1.6, og um vinnutíma, sbr. 2. kafla. Í gr. 2.5 í 2. kafla kjarasamningsins sé sérstaklega fjallað um bakvaktir og bakvaktarfrí. Stefnandi telji, í ljósi þess að vaktþjónustusamningurinn samkvæmt 12. gr. dýralæknalaga, fjalli um sömu atriði og kjarasamningur aðila, hefði verið nauðsynlegt að skoða umræddan vaktþjónustusamning þegar í byrjun árs 2006 og aðlaga hann að gildandi kjarasamningi héraðsdýralækna en það hafi ekki verið gert af hálfu ríkisins. Stefnandi telji að skýra verði kjarasamninginn í samræmi við meginreglu samninga- og vinnuréttar og að efna beri hann í samræmi við bein og skýr ákvæði hans, m.a. þannig að ákvæði hans um álagsgreiðslur-vaktaálag, sbr. gr. 1.6, og um vinnutíma, sbr. 2. kafla, gildi um héraðsdýralækna eins og um aðra félagsmenn stefnanda sem séu í ráðningarsambandi við ríkið. Stefnandi bendi á að kjarasamningur aðila sé undirritaður af hálfu stefnda án nokkurs fyrirvara sem takmarkað geti gildissvið hans gagnvart félagsmönnum stefnanda vegna einstakra hluta hans. Þá hafi það staðið stefnda nær við lagabreytinguna 2005 að gera fyrirvara vegna bakvaktaþjónustunnar ef stefndi teldi að kjarasamningur aðila ætti ekki að gilda að öllu leyti um kaup og starfskjör héraðsdýralækna. Það hafi ekki verið gert og beri ríkið því sönnunarbyrði fyrir því að um laun og starfskjör þessara félagsmanna stefnanda vegna bakvaktaþjónustu gildi eitthvað annað en kjarasamningur aðila segi til um. Þá bendir stefnandi einnig á að samkvæmt almennum lögskýringarreglum hafi nýrri samningar gildi fram yfir eldri. Þá bendi stefnandi á að kjörin samkvæmt vaktþjónustusamningnum séu mun lakari en samkvæmt kjarasamningnum og að það standist ekki að í gildi sé samningur sem mæli til um kjör sem séu undir lágmarkskjörum kjarasamnings. Stefnandi byggi á því að félaginu sé nauðsynlegt að fá fram staðfestingu á því hvort grein 1.6 um álagsgreiðslur-vaktaálag og 2. kafli um vinnutíma í kjarasamningi aðila gildi um héraðsdýralækna eða ekki. Staðan sé sú að stefndi virði ekki ákvæði kjarasamningsins um bakvaktaþjónustu þessara félagsmanna stefnanda og ljóst að með málsaðilum sé ágreiningur um túlkun samningsins að þessu leyti. Stefnandi byggi varakröfu sína á því að vaktþjónustusamningurinn frá 1999 sé ígildi kjarasamnings. Eftir að uppsögn samningsins tók gildi þann 1. janúar 2010 og þar til nýr samningur verði gerður gildi ákvæði eldri samnings um greiðslur fyrir vaktaþjónustu. Stefnandi bendi á að um ígildi kjarasamnings sé að ræða þegar málum sé skipað með ákveðnum hætti á vinnumarkaði, s.s. með miðlunartillögu og lögum sem hafi sömu áhrif og hefðbundinn kjarasamningur. Um túlkun slíkra samninga fari þá eftir sömu reglum og um túlkun kjarasamninga. Stefnandi telji ótvírætt að umræddur vaktþjónustusamningur sé ígildi kjarasamnings varðandi þennan þátt launa og starfskjara héraðsdýralækna. Um samninginn sé mælt fyrir í lögum. Samningurinn fjalli um hefðbundin atriði kjarasamnings og kjaradómur hafi, á sínum tíma, talið þarna vera um undantekningu frá því að dómurinn úrskurðaði um heildarlaunakjör embættismanna. Um samninginn gildi því sú regla, sem gildi almennt um kjarasamninga, að eftir að honum hafi verið sagt upp þá gildi hann áfram í samskiptum aðila þar til nýr samningur á grundvelli 12. gr. dýralæknalaga komist á. Málsókn sína styður stefnandi við lög nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna, sbr. einnig lög nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, lög nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sem og meginreglur vinnuréttar og samningaréttar um skuldbindingargildi samninga. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988. Málsástæður stefnda og lagarök vegna frávísunarkröfu Stefndi krefst þess að málinu verði vísað frá dómi. Með dómkröfu þessari sé á því byggt að málið lúti ekki dómsvaldi Félagsdóms á grundvelli 3. tl. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 94/1986 eins og stefnandi geri kröfu til. Samkvæmt 3. tl. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 94/1986 dæmi Félagsdómur í málum sem rísa á milli samningsaðila um ágreining um skilning á kjarasamningi eða gildi hans. Samningur við dýralækna um vaktþjónustu byggi á lögum nr. 66/1998 um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr. Í 2. mgr. 12. gr. laga nr. 66/1998 segi að héraðsdýralæknar skuli skipuleggja vaktir í samráði við starfandi dýralækna innan sinna vaktsvæða, þannig að dýralæknir sé þar jafnan á vakt og auðvelt sé að afla vitneskju um hvaða dýralæknir sé á vakt hverju sinni. Í 5. mgr. 12. gr. segi að fyrir vaktþjónustu greiðist samkvæmt samningi Dýralæknafélags Íslands við landbúnaðar- og fjármálaráðuneyti. Greiðslur til dýralækna fyrir vaktþjónustuna byggi því á sérstökum samningi Dýralæknafélags Íslands og landbúnaðar- og fjármálaráðuneyti. Samningur þessi sæki lagastoð sína í sérlög um dýralækna en ekki til kjarasamnings Dýralæknafélags Íslands og fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs. Því sé ljóst að málið eigi ekki undir Félagsdóm samkvæmt 3. tl. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 94/1986. Af þessari ástæðu beri að vísa máli þessu frá dómi. Niðurstaða Samkvæmt 3. tölul. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 94/1986, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, dæmir Félagsdómur m.a. í málum sem rísa á milli samningsaðila um ágreining um skilning á kjarasamningi eða gildi hans. Stefnandi í máli þessu er stéttarfélag samkvæmt greindum lögum nr. 94/1986. Í málinu liggur fyrir kjarasamningur á milli málsaðila, sem undirritaður var hinn 28. febrúar 2005 og gilti til 30. apríl 2008. Sá kjarasamningur var framlengdur með breytingum til 31. mars 2009 með samkomulagi, dags. 28. júní 2008. Upplýst hefur verið í málinu að kjarasamningar séu lausir, en samkvæmt 2. mgr. 12. gr. laga nr. 94/1986 skal farið eftir síðastgildandi kjarasamningi uns nýr kjarasamningur hefur verið gerður. Þá liggur fyrir í málinu samningur, dags. 23. ágúst 1999, á milli stefnanda annars vegar og landbúnaðar- og fjármálaráðuneyta hins vegar „um greiðslur fyrir vaktþjónustu samkvæmt 12. gr. laga nr. 66/1998, um dýralækna og heilbrigðisþjónustu við dýr“. Fram er komið að þeim samningi hefur verið sagt upp og tók sú ákvörðun gildi hinn 1. janúar 2010. Aðalkrafa stefnanda í máli þessu lýtur að því að viðurkennt verði að tilgreind ákvæði varðandi álagsgreiðslur/vaktaálag og vinnutíma í síðastgildandi kjarasamningi aðila gildi um héraðsdýralækna frá 1. janúar 2006. Héraðsdýralæknar eru starfsmenn ríkisins og falla undir lög nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Mælt er fyrir um héraðsdýralækna í fyrrgreindum lögum nr. 66/1998, þar á meðal um starfshlutverk þeirra og starfsumdæmi. Meðal lögmæltra verkefna héraðsdýralækna er vaktþjónusta. Samkvæmt 2. mgr. 11. gr. laga nr. 66/1998 skulu héraðsdýralæknar ráðnir til starfa, sbr. 4. gr. laga nr. 76/2005, um breytingu á ýmsum lögum við stofnun Landbúnaðarstofnunar, er breytti hinu fyrrnefnda lagaákvæði. Áður voru héraðsdýralæknar skipaðir í embætti sín. Af þessu leiddi og að héraðsdýralæknar voru felldir úr 22. gr. laga nr. 70/1996, sem tilgreinir embættismenn, sbr. 53. gr. laga nr. 76/2005, en þar hafði þeim verið skipað samkvæmt 9. gr. laga nr. 150/1996, um breytingar á sérákvæðum í nokkrum lögum er varða réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Það olli því að héraðsdýralæknar féllu ekki lengur undir ákvörðunarvald kjaranefndar um laun og starfskjör sín, sbr. þágildandi lög nr. 120/1992, um Kjaradóm og kjaranefnd, með síðari breytingum. Fram er komið að héraðsdýralæknar taka laun samkvæmt kjarasamningi aðila nema hvað varðar bakvaktargreiðslur. Eins og fram er komið er ágreiningur málsins risinn af því hvaða kjarasamningsákvæði eigi að leggja til grundvallar greiðslum og starfskjörum héraðsdýralækna fyrir þá vaktþjónustu sem lög nr. 66/1998 kveða á um. Í því sambandi er m.a. tekist á um þýðingu umrædds kjarasamnings. Samkvæmt þessu verður að telja að uppi sé ágreiningur milli málsaðila, sem eru samningsaðilar, um skilning á kjarasamningi eða gildi hans að því er tekur til umræddra félagsmanna stefnanda, héraðsdýralækna, sem borinn verði undir Félagsdóm samkvæmt 3. tölul. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 94/1986. Verður aðalkröfu stefnanda því ekki vísað frá Félagsdómi á þeim grundvelli að úrlausn hennar eigi ekki undir dóminn. Þá þykir varakrafan vera í þeim tengslum við aðalkröfuna að henni verði ekki heldur vísað frá Félagsdómi. Með vísan til þessa er frávísunarkröfu stefnda hafnað. Ákvörðun um málskostnað bíður efnisdóms. Málið dæma Eggert Óskarsson, Gylfi Knudsen, Kristjana Jónsdóttir, Kristján Torfason og Magnús Ingi Erlingsson. Ú R S K U R Ð A R O R Ð: Hafnað er kröfu stefnda um frávísun málsins frá Félagsdómi. Ákvörðun um málskostnað bíður efnisdóms.
|
Mál nr. 703/2009
|
Kærumál Gagnaöflun Frávísunarúrskurður staðfestur
|
T kærði úrskurð héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi beiðni dómstóls í Bandaríkjunum um öflun sönnunargagna vegna erlends einkamáls þar sem T var stefnandi en K stefndi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í íslenskum lögum væri ekki að finna sérstaka heimild til meðferðar fyrir dómi á beiðnum erlendra dómstóla um öflun sönnunargagna hér á landi til notkunar í dómsmálum sem rekin væru erlendis. Væri þörf atbeina íslenskra dómstóla til gagnaöflunar án þess að mál hafi verið höfðað fyrir íslenskum dómstólum yrði að uppfylltum lögmæltum skilyrðum að leita hans eftir ákvæðum XII. kafla laga nr. 91/1991. Þá var Haag-samningur um öflun sönnunargagna erlendis í einkamálum og verslunarmálum, sem beiðnin byggði á, ekki talinn hafa öðlast lagagildi hér á landi. Var málinu því vísað frá dómi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Garðar Gíslason og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. desember 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 9. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. nóvember 2009, þar sem beiðni dómstóls í Bandaríkjunum, United States Bankruptcy Court Southern Disctrict of New York, um öflun sönnunargagna vegna erlends einkamáls var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Mál þetta var þingfest 24. júlí 2009. Það var tekið til úrskurðar 22. október sl. um kröfu varnaraðila um frávísun málsins. Mál þetta er til meðferðar fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur samkvæmt beiðni dómstóls í Bandaríkjunum, United States Bankruptcy Court Southern Disctrict New York, sem framsend var dóminum með bréfi dóms- og kirkjumálaráðuneytisins 2. júlí s.l. Farið er fram á að aflað verði sönnunargagna vegna erlends einkamáls á grundvelli 1. mgr. 2. gr. Haag-samnings um öflun sönnunargagna erlendis í einkamálum og verslunarmálum, en sóknaraðili málsins er stefnandi máls þess sem er til meðferðar hjá hinum erlenda dómstóli, en varnaraðili, Kaupþing banki hf., er þar stefndi. Í gögnum málsins kemur fram að tilefni beiðni um öflun sönnunargagna sé dómsmál sem rekið er fyrir bandarískum dómstólum á milli aðila máls þessa. Í réttarbeiðni frá hinum erlenda dómstól kemur meðal annars fram að ástæða þess að fara þurfi þessa leið við gagnaöflum sé að varnaraðili hafi neitað að leggja fram tiltekin gögn þar sem hann hafi engin yfirráð yfir skjölum og skrám Nýja Kaupþings og að hann muni ekki útvega gögn sem séu í vörslum og undir yfirráðum Nýja Kaupþings. Í þinghaldi í málinu 29. september s.l. var mætt af hálfu Nýja Kaupþings og neitað að verða við áskorun um að afhenda gögn, en áskoruninni hafði verið beint til félagsins skriflega. Sóknaraðili, The Bank of Tokyo Mitsubishi UFJ Ltd., krefst þess að Nýja Kaupþing banka verði gert að afhenda gögn þau sem talin eru upp í réttarbeiðni hins erlenda dómstóls og er vísað til beiðninnar um nánari upptalningu á þeim gögnum. Varnaraðili, Kaupþing banki hf., gerir þá kröfu aðallega að málinu verði vísað frá dómi en til vara að henni verði hafnað. Í báðum tilvikum er gerð krafa um málskostnað samkvæmt mati dómsins. Í þessum hluta málsins er einungis til úrlausnar aðalkrafa varnaraðila um frávísun málsins frá dómi og gerir sóknaraðili þær kröfur í þeim hluta málsins að frávísunarkröfu verði hafnað og varnaraðila verði gert að greiða honum málskostnað. I. II. Varnaraðili byggir frávísunarkröfu sína í fyrsta lagi á því að beiðni sóknaraðila sé sett fram með vísan til og á grundvelli Haag-samningsins um öflun sönnunargagna erlendis í einkamálum og verslunarmálum frá 18. mars 1970, sbr. orðalagið á bls. 1 í beiðninni þess efnis að „[t]he Honourable Martin Glenn, United States Bankruptcy Judge ... hereby respectfully requests ... in accordance with the provisions of the Hague Convention on the Taking of Evidence Abroad in Civil or Commercial Matters ...“. Varnaraðili bendir annars vegar á að umræddur samningur hafi ekki lagagildi hér á landi. Af því leiði að mati varnaraðila að ekki stoði að krefjast fyrir hérlendum dómstólum aðgangs að gögnum á grundvelli hans. Umræddur samningur teljist ekki gild réttarheimild að íslenskum rétti þar sem hann hafi ekkert lagagildi. Þá sé fyrirliggjandi beiðni í eðli sínu íþyngjandi í garð þess sem hún beinist að. Hins vegar bendir varnaraðili á að umræddur samningur hafi ekki verið birtur í C-deild stjórnartíðina. Af því leiði jafnframt að ekki stoði að byggja á umræddum samningi gagnvart innlendum aðilum, sbr. einnig lög nr. 15/2005 um Stjórnartíðindi og Lögbirtingarblað. Af framangreindu leiði að mati varnaraðila að ekki stoði að reisa fyrirliggjandi beiðni á umræddum Haag-samningi, svo sem gert sé, og verði þegar af þeim ástæðum að vísa beiðninni frá dómi, en ellegar að hafna henni af sömu ástæðum. Þá byggir varnaraðili á því að fyrirliggjandi beiðni sé mjög víðtæk. Óskað sé eftir hvers konar gögnum er tengist reikningum sem varnaraðili kunni að eiga eða hafa átt hjá Nýja Kaupþingi banka hf. og hvers konar gögnum er tengist þeirri málsástæðu (kröfu, e. claim) sóknaraðila að hann hafi eignarrétt, eða ígildi eignarréttar, í fjármunum sem hreyfðir voru af reikningi hjá JP Morgan. Að mati varnaraðila fái þessi framsetning á beiðni sóknaraðila ekki staðist. Varnaraðili byggir á því að ákvæði laga nr. 91/1991 verði ekki talin fela í sér þá reglu, óháð því hvort gagnaöflun tengist máli sem rekið er fyrir erlendum dómstól, að aðili geti óskað eftir hvers konar gögnum í von og óvon um að einhver þeirri innihaldi upplýsingar sem mögulega styðji málatilbúnað aðila í dómsmáli. Fyrirliggjandi beiðni sé þessu marki brennd, og endurspegli raunar bandarískar réttarfarsreglur um öflun sönnunargagna sem séu almennt taldar mun víðtækari en hérlendar reglur. Af beiðninni verði heldur ekki fullkomlega ráðið hvaða einstöku og lögvörðu hagsmuni sóknaraðili hafi af öllum þeim gögnum sem krafist sé aðgangs að. Þá sé ljóst að beiðnin sé, vegna þess hversu víðtæk og óljós hún er, verulega íþyngjandi og raunar á skjön við sjónarmið um meðalhóf. Telur varnaraðili, að yrði fallist á beiðnina, fæli það í sér mjög víðtækar heimildir að íslenskum rétti til öflunar sönnunargagna. Þá skal og t.d. bent á að í 2. tölul. beiðninnar sé óskað eftir öllum upplýsingum varðandi reikning nr. 3410301 án þess að beiðnin sé sérstaklega afmörkuð við upplýsingar er tengjast varnaraðila. Telur varnaraðili allt framangreint leiða til þess að vísa eigi beiðninni frá dómi. Þá bendir varnaraðili á að sóknaraðili hafi krafist afhendingar á sumum þeirra gagna sem hér er beðið um í málinu Ö-18/2009 sem sé jafnframt rekið fyrir dóminum. Telur hann að vart fái staðist að hafa uppi kröfu um sömu hagsmuni í fleiri en einu máli sem rekin séu fyrir dóminum á sama tíma. Þetta geti einnig leitt til þess að vísa beri beiðninni frá dómi, í heild eða að hluta. Um lagarök vísar varnaraðili einkum til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og meginreglna einkamálaréttarfars. Varnaraðili vísar jafnframt til laga nr. 15/2005 um Stjórnartíðindi og Lögbirtingarblað svo og tvíeðliskenningu þjóðaréttar. III. Sóknaraðili byggir kröfu sína um að frávísunarkröfu verði hafnað meðal annars á því að engar lagareglur komi í veg fyrir að beiðnin sé afgreidd ein og hún er sett fram. Samið hafi verið um aðild málsins og málið sé í réttum farvegi. Í beiðni hins erlenda dómstóls sé útlistað hver sé ástæða beiðninnar og ljóst sé að lög nr. 91/1991 um meðferð einkamála geri ráð fyrir slíkri málsmeðferð. Þá sé ekkert því til fyrirstöðu að erlendur dómstóll sé aðili að dómsmáli hérlendis. Ljóst sé að Ísland sé aðili að Haag-samningnum um öflun sönnunargagna. Ekki skipti máli hvort samningurinn hafi lagagildi hér á landi eða hafi verið birtur í C-deild stjórnartíðinda og engu skipti þótt löndin hafi ekki gert með sér gagnkvæman samning, aðalatriði sé að heimildin sé fyrir hendi í lögum nr. 91/1991 og að henni verði beitt um ágreiningsefnið. IV. Krafa sóknaraðila sem kemur fram í framlagðri beiðni er reist á margnefndum Haag- samningi um öflun sönnunargagna í einkamálum og verslunarmálum. Með lögum nr. 53/2008 um breytingu á lögum um meðferð einkamála nr. 91/1991 var 2. mgr. 76. gr. laganna breytt og bætt við nýjum málslið, svohljóðandi: „Ef beiðni kemur frá öðru ríki skal haga gagnaöflun í samræmi við þjóðréttarsamning, ef slíkur samningur er í gildi við hlutaðeigandi ríki, enda fari það ekki í bága við ákvæði laga þessara.“ Í málinu þykir hafa verið sýnt fram á að nefndur Haag-samningur hefur ekki öðlast lagagildi hér á landi og ekki hefur verið sýnt fram á að sérstakur þjóðréttarsamningur sé í gildi á milli Íslands og Bandaríkjanna. Það er því ljóst að réttindi verða ekki byggð á þeim lagagrunni sem gert er í máli þessu og því verður þegar af þeirri ástæðu að vísa því frá dómi. Í ljósi málsatvika allra þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu. Anna M. Karlsdóttir, settur héraðsdómari, kveður upp úrskurðinn. Úrskurðarorð: Máli þessu er vísað frá dómi. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 499/2017
|
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála en gæsluvarðhaldinu markaður skemmri tími, sbr. 4. mgr. sömu greinar.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnirÞorgeir Örlygsson, Helgi I. Jónsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson.Varnaraðili skaut málinu tilHæstaréttar með kæru 6. ágúst 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 9.sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 4. ágúst 2017, þar semvarnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 1. september2017 klukkan10. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferðsakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærðiúrskurður verði felldur úr gildi.Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Með dómi Hæstaréttar 11. júlí2017 í máli nr. 450/2017 var því slegið föstu að fullnægt væri skilyrðum tilþess að varnaraðili sætti gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr.88/2008. Frá þeim tíma hefur ekkert komið fram í málinu sem haggar þeirriniðurstöðu. Samkvæmt 4. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 er ekki heimilt aðúrskurða sakborning til að sæta gæsluvarðhaldi lengur en tólf vikur nema málhafi verið höfðað gegn honum eða brýnir rannsóknarhagsmunir krefjist þess, sbr.a. lið 1. mgr. Varnaraðili hefur sætt gæsluvarðhaldi frá 5. júní 2017, íupphafi vegna rannsóknarhagsmuna, sbr. a. lið 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008,en frá 9. sama mánaðar með stoð í 2. mgr. sömu lagagreinar. Mál hefur ekkiverið höfðað á hendur varnaraðila. Verður hinn kærði úrskurður því staðfesturmeð þeirri breytingu að gæsluvarðhaldinu verður eigi markaður lengri tími en ídómsorði greinir.Dómsorð:Varnaraðili, X, sæti áframgæsluvarðhaldi allt til mánudagsins 28. ágúst 2017 klukkan 16.Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur föstudaginn4. ágúst 2017 Héraðssaksóknarihefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að X, kt. [...], verðigert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 1. september nk. kl. 16:00. Ígreinargerð héraðssaksóknara kemur fram að héraðssaksóknari hafi nú tilákærumeðferðar mál er varði kæru á hendur X en henni sé gefið að sök að hafaaðfaranótt mánudagsins 5. júní sl., í félagi við A, ráðist á B á heimili hansað [...] í Reykjavík og slegið hann með hafnaboltakylfu í höfuð og líkama ogkærða X fyrir að hafa stungið hann í hægra brjóstið, allt með þeim afleiðingumað B hlaut 3 cm langan skurð á hnakka og marga minniháttar áverka á líkamann ogdjúpan skurð hægra megin yfir brjóstholi. Í skýrslusem tekin hafi verið af brotaþola lýsti hann því að hann hafi verið heima hjásér ásamt þremur vinum sínum. Kærða, sem hafi verið fyrrverandi kærasta hans,hafi hringt ítrekað í hann en hann hafi ekki nennt að tala við hana og þvífengið stúlku sem hafi verið stödd á heimili hans til að svara kærðu í eittsinn. Kærða hafi þá skellt á og stuttu síðar hafi brotaþoli fengið smáskilaboðfrá kærðu þar sem komið hafi fram að hún hlakkaði til að hitta þau. Skömmusíðar hafi verið bankað heima hjá honum og hann hafi opnað dyrnar. Hafi þarverið kærða og A og hafi þau verið með klúta fyrir andlitum sínum. Kærða hafihaldið á kylfu og hafi hún slegiðbrotaþola einu höggi í höfuðið. Brotaþoli kvaðst hafa tekið á móti þeim ogreynt að koma þeim út. Brotaþoli kvað kærðu hafi látið A hafa kylfuna og sjálfhafi hún tekið upp hníf og stungið hann í brjóstið með honum. Brotaþoli kvaðkærðu einnig hafa ráðist að gestum hans og ógnað þeim með hnífnum. Brotaþolikvaðst þess fullviss að kærða hafi komið á heimili hans í þeim tilgangi aðdrepa hann. Samkvæmtlæknisvottorðum C, sérfræðings á Slysa- og bráðadeild Landspítalaháskólasjúkrahúss, dags. 5. júní og 13. júlí sl., hlaut brotaþoli 3 cm langanskurð á hnakka og marga minniháttar áverka um líkamann og djúpan skurð hægramegin yfir brjóstholi. Samkvæmt vottorðunum sýndi tölvusneiðmynd að stungan varmjög nálægt stærri slagæð í vöðva og hefði getað orðið lífshótandi blæðing inní lunga ef hnífur hefði snert æðina. Kærðahefur viðurkennt að hafa farið ásamt A heim til brotaþola og að hafa slegiðhann með hafnaboltakylfu en hún neitar að hafa stungið hann með hníf. Ískýrslutöku hjá lögreglu sama dag og kærða var handtekin kvaðst hún hafa fariðheim til brotaþola til að skila lyfjum semhún hafi fengið hjá honum. Hún hafi farið vopnuð hafnaboltakylfu og“teiser” þar sem kona sem hafi svarað í síma brotaþola hafi hótað henni í síma.Þegar brotaþoli hafi opnað fyrir henni og A hafi hún slegið hann tveimur höggummeð hafnaboltakyldu og hann þá tekið hana niður í gólf. Meira kvaðst hún ekkimuna. Í skýrslutöku hjá lögreglu þann 26. s.m. kvaðst kærða hafa ætlað að skilabrotaþola lyfjum sem hún hafi fengið hjá honum. Hún hafi hringt til hans en þáhafi einhver kona svarað í síma hans og haft í hótunum við kærðu. Kærða segisthafa orðið mjög reið og afbrýðissöm en hún og brotaþoli hafið áður verið að“deita”. Hún hafi beðið A að koma með sér heim til brotaþola. Áður hafi hún þófarið heim til sín og sótt þangað búning, linsur og grímur, auk hafnaboltakylfusem hún hafi ætlað að nota til að hræða brotaþola og konuna. Þá kvaðst kærðahafa verið með hníf í vasanum sem hún beri ávallt á sér. Kærða kveðst hafalátið A hafa klút til að hylja andlit sitt með og hún hafi líka hulið andlitsitt þegar þau bönkuðu hjá brotaþola. Brotaþoli hafi opnað fyrir þeim og kvaðstkærða þá hafa slegið hann einu höggi í höfuðið. Kærða segir að í kjölfarið hafikomið til átaka með henni og brotaþola en þau hafi borist út fyrir íbúðina þarsem brotaþoli hafi tekið hana niður. Hún hafi síðan séð að brotaþoli hafi otaðhníf að henni en líklega hafi þetta verið hnífurinn hennar sem hafi dottið úrvasa hennar. Kærða sagði að henni hafi tekist að ná hnífnum af brotaþola og viðþað hafi hún skorist á hendi. A hafi þá skorist í leikinn og tekið hnífinn oghún hafi þá orðið vör við að hendi hennar var alblóðug og að brotaþoli hafiverið allur út í blóði. Síðan hafi lögreglan komið á vettvang. Kærði, A,kvaðst í skýrslutöku hjá lögreglu sama dag hafa farið með kærðu að heimilibrotaþola í því skyni að hræða hann. A bar að hann hafi séð kærðu og brotaþolatakast á fyrir utan húsið og hann kvaðst hafa heyrt karlmann hrópa “hnífur” oghafi A þá séð að kærða hélt á hníf. A kvaðst hafa losað hnífinn úr hendi hennarmeð því að slá hendinni utan í vegg en við það hafi hún misst hnífinn. A kvaðsthafa hent hnífnum og hafnaboltakylfunni út í garð við heimili brotaþola. Vitnið,D, sem var að ganga eftir [...] umrædda nótt lýsti því í skýrslu hjá lögregluað hún hafi heyrt einhvern segja “hún stakk hann, hún stakk hann”. Þá hafi húnheyrt kærðu segja við A “hvar er hnífurinn minn, hvar er kylfan mín” en hannhafi svarað “ég faldi dótið”. Vitnin, Eog F, sem bæði voru gestkomandi á heimili brotaþola umrætt sinn, báru ískýrslutöku hjá lögreglu að þau hafi séð kærðu með hníf og að hún hafi ógnaðþeim með honum. E segir að kærða hafi hlaupið upp að henni með hnífinn en húnhafi rétt náð að ýta kærðu í gólfið. E kvaðst hafa óttast um líf sitt. Vitnið Fsegir að kærða nokkrum sinnum næstum verið búin að skera hann og hann hafiverið hræddur um líf sitt. Við leití garði við húsið fann lögreglan blóðugan hníf og blóðuga hafnaboltakylfu. Ískýrslutöku þann 14. júlí sl. voru kærðu sýndar myndir af hnífnum og kylfunniog bar kærða kennsl á hnífinn sinn og kylfuna sem hún hafi verið með umræddanótt. Kærðaliggi samkvæmt framansögðu undir sterkum grun um brot gegn 211. gr., sbr. 20.gr., almennra hegningarlaga nr. 19/1940, eða eftir atvikum við 2. mgr. 218. gr.og 2. mgr. 218. gr. b sömu laga, en brot hennar getur varðað allt að 16 árafangelsi. Hún er kærð fyrir að hafa ráðist á brotaþola í félagi við annan mannog slegið hann með hafnaboltakylfu og stungið hann með hníf í brjóstkassann.Ljóst sé að beiting þessara vopna getur verið lífshættuleg, ekki síst hnífsins.Af staðsetningu áverka á brjósti brotaþola er ljóst að um lífshættulegan áverkavar að ræða og mátti kærðu vera það ljóst að hending ein réð því að ekki hlaustbani af. Með hliðsjón af framangreindu og með tilliti til almannahagsmuna erþað mat héraðssaksóknara að brot kærðu sé þess eðlis að nauðsynlegt sé aðtryggja að hún gangi ekki laus meðan mál hennar er til meðferðar hjáákæruvaldinu og dómstólum. Kærðahefur sætt gæsluvarðhaldi vegna málsins frá 5. júní sl. Fyrst sætti húngæsluvarðhaldi á grundvelli rannsóknarhagsmuna, þ.e. a. liðar 1. mgr. 95. gr.laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, sbr. úrskurð héraðsdóms Reykjavíkur ímáli nr. [...]. Frá 9. júní sl. hefur kærða sætt gæsluvarðhaldi á grundvellialmannahagsmuna, þ.e. 2. mgr. 95. gr. nefndra laga, sbr. úrskurði héraðsdómsReykjavíkur í málum nr. [...]og [...].Málið er nú til ákærumeðferðar hjá héraðssaksóknara og verðurmeðferð þess hraðað svo sem kostur er en fyrir liggur að afla þarf frekarigagna í þágu rannsóknar málsins. Meðhliðsjón af alvarleika sakarefnisins og þess að ríkir almannahagsmunir standatil þess að menn gangi ekki lausir þegar svo stendur á er þess krafist að kærðuverði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi meðan mál hennar er til meðferðar hjáákæruvaldinu og eftir atvikum dómstólum. Að mati héraðssaksóknara eru skilyrði2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 uppfyllt og hefur héraðsdómur Reykjavíkur ítvígang komist að þeirri niðurstöðu að skilyrðunum sé fullnægt í máli þessu.Með vísan til framangreinds, framlagðra gagna og 2. mgr. 95.gr. laga 88/2008 um meðferð sakamála er þess krafist að krafan nái fram aðganga. Niðurstaða: Kærða mótmælir kröfunni ogkrefst þess aðallega að henni verði hafnað en til vara að gæsluvarðhaldinuverði markaður skemmri tími. Meðhliðsjón af framangreindu sem rakið hefur verið úr greinargerð héraðssaksóknaraog rannsóknargögnum málsins er fallist á það mat héraðssaksóknara að kærða sé undir sterkum grunum tilraun til manndráps eða stórfellda líkamsárás, skv. 211. gr., sbr. 20.gr., almennra hegningarlaga nr. 19/1940, eða 2. mgr. 218. gr. og 2. mgr. 218.gr. b sömu laga. Brot gegn 211. gr. almennra hegningarlaga getur varðaðfangelsi ekki skemur en í fimm ár eða ævilangt. Þá getur brot gegn 2. mgr. 218.gr. sömu laga varðað allt að 16 ára fangelsi. Skilyrði 2. mgr. 95. gr. laga nr.88/2008, um að sterkur grunur leiki á að sakborningur hafi framið afbrot semvarðað getur 10 ára fangelsi, er því fyrir hendi. Í ljósi atvika málsins ogeðlis brotsins er einnig á það fallist að varðhald sé nauðsynlegt með tillititil almannahagsmuna. Verður því fallist á kröfu héraðssakóknara, um að kærðasæti gæsluvarðhaldi á grundvelli heimildar í 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008,eins og og nánar greinir í úrskurðarorði, en ekki þykja efni til að markagæsluvarðhaldinu skemmri tíma.Ú R S K U R Ð A R O R ÐKærða, X, kt. [...], skal áfram sætagæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 1. september nk. kl 10:00.
|
Mál nr. 689/2015
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Lögreglustjórinn á Suðurnesjumhefur krafist þess með vísan til a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 ummeðferð sakamála, að kærðu verði gert að sæta gæsluvarðhaldi allt tilmánudagsins 19. október 2015, kl. 16:00, og að henni verði gert að sætaeinangrun meðan á gæsluvarðhaldi stendur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Greta Baldursdóttir og Helgi I.Jónsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. október 2015, sembarst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurðurHéraðsdóms Reykjaness 9. október 2015, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhalditil föstudagsins 16. október 2015 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr.192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinnkærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að henni verði ekki gert aðsæta einangrun meðan á gæsluvarðhaldi stendur. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 350/2008
|
Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli c. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason og Markús Sigurbjörnsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. júní 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. júní 2008, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til þriðjudagsins 22. júlí 2008 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms verði staðfestur. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að kærði X, kt. [...], sæti gæsluvarðhaldi allt til þriðjudagsins 22. júlí nk. kl. 16. Í greinargerð lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu kemur fram að sunnudaginn 22. júní sl. hafi A leitað til lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu og tilkynnt um stuld á jakka sínum á kaffihúsinu Nexus við Hverfisgötu 103 í Reykjavík. Hafi A skýrt frá því að hann hafi skilið jakka sinn eftir á stólbaki og að í jakkanum hafi verið veski með greiðslukortum sínum. Kvað hann að greiðslukort hans hafi verið notað í heimildarleysi í verslun Elko þennan sama dag, en þá það hafi verið notað til greiðslu á fartölvu að verðmæti 205.995. Í gær um kl. 13:05 hafi kærði verið handtekinn í verslun BT í Skeifunni í Reykjavík, grunaður um fjársvik með því að hafa framvísað greiðslukorti ofangreinds A og þannig reynt að kaupa sjónvarpstæki að verðmæti 189.999 krónur. Í skýrslutöku í gærkvöld hafi kærði viðurkennt að hafa stolið jakka A og notað greiðslukort hans í Elko og þannig náð að svíkja út fartölvu, sem hann hafi svo endurselt og fengið 10 grömm af amfetamíni fyrir. Þá hafi hann viðurkennt nú fyrr í dag að hafa reynt að svíkja út ofangreint sjónvarpstæki í verslun BT í Skeifunni með greiðslukorti A (mál nr. 007-2008-45543 og 007-2008-45835). Auk ofangreindra tveggja mála hafi lögreglan á höfuðborgarsvæðinu nú til meðferðar 13 mál, þar sem ákærði sé sterklega grunaður um aðild, þau séu: 007-2008-45473 Kærði sé í því máli grunaður um hylmingu með því að hafa sunnudaginn 22. júní 2008 við Leirubakka 10 í Reykjavík, haft í vörslum sínum þrjár fartölvur, af gerðinni HP, í bakpoka sem hann hafði meðferðis og vegabréf, skráð á B, kt. [...], í buxnavasa sínum, sem fundist hafi við leit lögreglu. Við yfirheyrslu hafi kærði játað að hafa vitað að um þýfi hafi verið að ræða. 007-2008-42752 Kærði sé grunaður um tilraun til fjársvika og þjófnað eða ólögmæta meðferð fundins fjár með því að hafa, þriðjudaginn 10. júní 2008 í bensínafgreiðslu N1 við Reykjavíkurveg, reynt að svíkja út vörur, með því að framvísa greiðslukorti C, kt. [...], og þannig reynt að skuldfæra, í heimildarleysi, andvirði varningsins á greiðslukortareikning C. Einnig hafi kærði haft í vörslum sínum debetkort í eigu Reykjavíkurverktaka og safnkort frá N1 í eigu D, sem hafi fundist við leit Lögreglu. Við yfirheyslu hafi kærði játað tilraun til fjársvika, kvaðst hann hafa fundið kortin. 007-2008-42713 Kærði sé grunaður um tilraun til fjársvika og þjófnað eða ólögmæta meðferð fundins fjár með því að hafa, þriðjudaginn 10. júní 2008 á veitingastaðnum American Style í Hafnarfirði, reynt að svíkja út vörur að verðmæti 6.580 krónur, með því að framvísa greiðslukorti í eigu Reykjavíkurverktaka og þannig reynt að skuldfæra, í heimildarleysi, andvirði varningsins á greiðslukortareikning Reykjavíkurverktaka. Við yfirheyrslu hafi kærði játað tilraun til fjársvika og þjófnað, kvaðst hann hafa tekið kortið úr bifreið á vinnusvæði í Garðabæ. 007-2008-42469 Kærði sé grunaður um þjófnað með því að hafa mánudaginn 9. júní 2008 á bifreiðastæði við líkamsræktarstöðina Hress í Hafnarfirði, farið í heimildarleysi inn í bifreiðina [...] og stolið þaðan veski sem innihélt visakort, debetkort, ökuskírteini, 3000 krónur í reiðufé og farsíma af gerðinni Motorola að verðmæti um 30.000 krónur. Við yfirheyrslu hafi kærði ekki munað eftir því að hafa verið að verki í umrætt sinn en útilokar það ekki. Vitni hafi verið að þjófnaðinum sem gaf greinargóða lýsingu á geranda og átti sú lýsing við kærða. Kærði hafi svo fundist með kort frá tjónþola í þessu máli, D, daginn eftir (mál 007-2008-42752). 007-2008-41182 Kærði sé grunaður um þjófnað með því að hafa, fimmtudaginn 5. júní 2008, í húsnæði Neytendasamtakanna að Hverfisgötu 105 í Reykjavík, stolið seðlaveski og farsíma. Við yfirheyrslu hafi kærði játað sök. 007-2008-37094 Kærði sé grunaður um þjófnað með því að hafa, fimmtudaginn 22. maí 2008 í verslun 10/11 við Austurstræti í Reykjavík, stolið matvöru að verðmæti 564 krónur. Við yfirheyrslu hafi kærði játað sök. 007-2007-34800 Kærði sé grunaður um eignarspjöll og tilraun til þjófnaðar með því að hafa, miðvikudaginn 14. maí 2008 á bifreiðastæði við verslunina Nettó í Mjódd í Reykjavík, brotið hægri aftur rúðu bifreiðarinnar [...] og gert sig líklegan til að fara inn í bifreiðina er kærði varð þess var að vitni var að atburðinum og í kjölfarið hlaupið á brott. Við yfirheyrslu hafi kærði játað sök. 007-2008-34403 Kærði sé grunaður um þjófnað með því að hafa, þriðjudaginn 13. maí 2008 á bifreiðastæði til móts við Glitni í Mjóddinni í Reykjavík, farið í heimildarleysi inn í bifreiðina OJ-981 og stolið þaðan kassa sem innihélt 100 geisladiska með Karlakór Akureyrar. Við yfirheyrslu hafi kærði játað sök. 007-2008-34290 Kærði sé grunaður um húsbrot og fíkniefnalagabrot með því að hafa, þriðjudaginn 13. maí 2008, í félagi við annan mann, brotist inn í fundarherbergi fjölbýlishússins að Kleppsvegi 50 í Reykjavík, með því að sparka upp hurð fundarherbergisins og haft í fórum sínum 0,22 g af tóbaksblönduðu kannabisefni, sem hafi fundist við leit Lögreglu. Við yfirheyrslu hafi kærði játað sök. 007-2008-12649 Kærði sé grunaður um þjófnað og fíkniefnalagabrot með því að hafa, miðvikudaginn 20. febrúar 2008, í verslun Adidas í Kringlunni í Reykjavík, stolið buxum að verðmæti 4.990 krónur og haft í fórum sínum 1,53 g af amfetamíni sem lögregla fann við leit á kærða. Við yfirheyrslu hafi kærði játað sök. 007-2008-12633 Kærði sé grunaður um þjófnað með því að hafa, miðvikudaginn 20. febrúar 2008, brotist inn í [...] í Reykjavík með því að spenna upp glugga þar með skrúfjárni og stolið þaðan m.a. fartölvu af gerðinni IBM Thinkpad að verðmæti 184.659, stafrænni myndavél af gerðinni Canon að verðmæti um 39.900, stafrænni myndavél af gerðinni Samsung að verðmæti um 22.000 krónur, þráðlausri tölvumús að verðmæti um 12.000 krónur, um 30 geisladiskum að verðmæti 60.000 krónum og fjölda DVD diska. Við yfirheyrslu hafi kærði játað sök. 007-2008-10712 Kærði sé grunaður um þjófnað með því að hafa, þriðjudaginn 12. febrúar 2008, í verslun Bónusvideó að Þönglabakka 6 í Reykjavík, stolið tveimur Haribo hlauppokum, Bounty súkkulaði og súkkulaðikexi, samtals að verðmæti 480 krónur. Við yfirheyrslu hafi kærði játað sök. 007-2008-5530 Kærði sé grunaður um tilraun til þjófnaðar með því að hafa, miðvikudaginn 23. janúar 2008, brotist inn á heimili að [...] í Reykjavík, með því að spenna upp glugga en flúið út er hann varð húsráðanda var. Við yfirheyrslu hafi kærði játað sök. Með dómi héraðsdóms Reykjavíkur 29. nóvember 2007 hafi kærði hlotið 12 mánaða fangelsisdóm fyrir fjölmörg auðgunarbrot, þar af hafi 9 mánuðir verið skilorðsbundnir til tveggja ára. Ljóst sé að verði kærði fundinn sekur um þau brot sem hann sé nú grunaður um hefur hann rofið skilorð þessa dóms. Rannsókn ofangreindra mála sé vel á veg komin og megi ætla að rannsókn þeirra ljúki innan þess tíma sem hér sé krafist. Brotaferill kærða hafi verið samfelldur. Við rannsókn mála kærða hafi komið í ljós að hann sé í mikilli neyslu vímuefna, án atvinnu og virðist fjármagna fíkn sína með afbrotum. Það sé mat lögreglustjóra að kærði muni halda áfram afbrotum verði hann látinn laus. Nauðsynlegt sé því að kærði sæti gæsluvarðhaldi svo unnt verði að ljúka rannsókn mála hans og taka ákvörðun um saksókn. Með vísan til framangreinds, framlagðra gagna og c.-liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19, 1991 um meðferð opinberra mála sé þess krafist að krafan nái fram að ganga. Í máli þessu liggur fyrir að kærði hefur fyrir skömmu hlotið 12 mánaða fangelsisdóm fyrir fjölmörg auðgunarbrot, þar af voru 9 mánuðir skilorðsbundnir til tveggja ára. Samkvæmt framlögðum gögnum er ljóst að afbrotferill kærða er nær samfelldur frá janúar þessa árs til 23. júní sl., er hann var síðast handtekinn. Hefur komið fram að kærði eigi við vanda að stríða vegna fíkniefnaneyslu og fjármagni neyslu sína með afbrotum. Fellst dómurinn á að telja megi verulega hættu á að kærði muni halda áfram afbrotum fari hann frjáls ferða sinna. Á grundvelli c liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 er því fallist á kröfu lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu eins og hún er fram sett og nánar greinir í úrskurðarorði. Ingimundur Einarsson héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Kærði, X, kt. [...], sæti gæsluvarðhaldi allt til þriðjudagsins 22. júlí nk. kl. 16.
|
Mál nr. 135/2016
|
Stjórnvaldsákvörðun Laun Afturköllun Kröfugerð
|
Ágreiningur aðila laut að því hvort kjararáði hefði við nánar tilgreindar ákvarðanir sínar á árinu 2011 borið skylda til að miða afturköllun á launalækkun V við 1. desember 2010, þegar ákvæði II til bráðabirgða í lögum nr. 47/2006 um kjararáð, sbr. lög nr. 148/2008 og 127/2009, rann sitt skeið á enda, en ekki 1. október 2011 eins og miðað var við. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af athugasemdum með lögum nr. 148/2008 og 127/2009 yrði ekki dregin önnur ályktun en sú að frá og með 1. desember 2010 hefði farið um heimildir og skyldur kjararáðs til að endurskoða laun V eftir þeim almennu reglum sem giltu um störf og ákvarðanir þess samkvæmt lögum nr. 47/2006. Hefði kjararáði því borið að leggja mat á það hvort fram væru komnar breytingar á kjörum viðmiðunarhópa sem gæfu tilefni til að taka nýja ákvörðun um laun þeirra hópa er sætt hefðu tímabundinni skerðingu á kjörum sínum samkvæmt framangreindum breytingarlögum. Í athugasemdunum hefði því ekki falist sú ráðagerð að launakjörin yrðu sjálfkrafa færð aftur í fyrra horf 1. desember 2010. Þá var talið að V hefði ekki sýnt fram á að forsendur hefðu verið til þess að afturkalla launalækkun hans að öllu leyti eða hluta frá 1. desember 2010. Var Í sýknað af kröfu V.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma Karl Axelsson hæstaréttardómari, Aðalheiður Jóhannsdóttirprófessor, Andri Árnason hæstaréttarlögmaður, Lárentsínus Kristjánssonhéraðsdómari og Sigurður Tómas Magnússon prófessor. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. febrúar 2016. Hann krefst þessað viðurkennt verði að kjararáði hafiborið að afturkalla launalækkun sína samkvæmt 1. gr. laga nr. 148/2008, sbr. 1.gr. laga nr. 127/2009, um breytingu á lögum nr. 47/2006 um kjararáð frá og með1. desember 2010. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrirHæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðarfyrir Hæstarétti.IMálsatvikum er lýst í hinum áfrýjaðadómi. Eins og þar greinir krafðist áfrýjandi þess í stefnu að tvær tilgreindar ákvarðanirkjararáðs, annars vegar frá júní 2011 og hins vegar frá desember sama ár, yrðudæmdar ógildar og að stefnda yrði gert að greiða honum tilteknar fjárhæðirsamkvæmt aðal-, vara- og þrautavarakröfu. Að þeim frágengnum hélt áfrýjandiuppi, auk kröfu um ógildingu fyrrgreindra ákvarðana, viðurkenningarkröfu þeirrisem að framan greinir. Með dómi Hæstaréttar 27. maí 2015 í máli nr. 284/2015var aðal-, vara- og þrautavarakröfum áfrýjanda, auk ógildingarkröfu samkvæmt þrautaþrautavarakröfu hans, vísað fráhéraðsdómi. Var niðurstaðan reist á því að áfrýjandi hefði ekki lögvarðahagsmuni af því að fá hinar umþrættu ákvarðanir ógiltar í heild sinni og að fjárkröfurnarfælu í sér áskilnað um að dómstólar tækju í raun ákvörðun um laun hans semsamkvæmt lögum nr. 47/2006 væri í verkahring kjararáðs.Á hinn bóginn varfallist á með áfrýjanda að hann hefði lögvarða hagsmuni af því að fá efnisdómum viðurkenningarkröfu sína.Ágreininguraðila lýtur einkum að því hvort kjararáði hafi við ákvarðanir sínar í júní og desember2011 borið skylda til að miða afturköllun á launalækkun áfrýjanda við 1.desember 2010, þegar ákvæði II til bráðabirgða í lögum nr. 47/2006, sbr. lögnr. 148/2008 og nr. 127/2009, rann sitt skeið á enda, en ekki 1. október 2011eins og miðað var við í ákvörðun kjararáðs í desember 2011. Af málatilbúnaðiáfrýjanda verður ráðið að hann reisir kröfu sína annars vegar á því að við lokgildistíma bráðabirgðaákvæðisins 30. nóvember 2010 hafi kjör hans sjálfkrafaátt að fara aftur í fyrra horf og hins vegar á því að umþrættar ákvarðanirkjararáðs hafi byggst á ólögmætum forsendum. Hefur áfrýjandi meðal annars í þvískyni lagt fram gögn og hliðsjónarefni til stuðnings því að launviðmiðunarhópa, sem kjararáði sé skylt að líta til við úrlausn mála ágrundvelli laga nr. 47/2006, hafi hækkaðsvo verulega að við ákvarðanatöku í júní 2011 hafi ekki verið réttlætanlegt afhálfu kjararáðs að fresta ákvörðun um hækkun launa. Afhálfu stefnda er framangreindum lagaskilningi og röksemdum áfrýjanda hafnað ogá því byggt að við lok þess tímabils sem markað var samkvæmt bráðabirgðaákvæðinuhafi tekið við sama lagaumhverfi og gilti fyrir setningu ákvæðisins. Íframhaldi af því hafi kjararáð á grundvelli laga nr. 47/2006 framkvæmtlögbundið mat sitt og séu hvorug ákvörðun þess frá árinu 2011 haldin slíkumágöllum að formi eða efni að leiða eigi til þess að fallist verði á dómkröfuáfrýjanda. IIMeðákvæði 2. gr. laga nr. 148/2008 var í fyrsta lagi mælt fyrir um það að þráttfyrir ákvæði 8. og 10. gr. laga nr. 47/2006 skyldi kjararáð fyrir árslok 2008kveða upp nýjan úrskurð, er fæli í sér 5 til 15% launalækkun alþingismanna ográðherra, sem öðlast skyldi gildi frá 1. janúar 2009. Jafnframt skylduendurskoðuð til samræmis kjör annarra þeirra er undir kjararáð heyrðu. Í öðrulagi var lögfest sú regla að til ársloka 2009 skyldi ráðinu óheimilt aðendurskoða úrskurð þennan til hækkunar. Tímabinding samkvæmt síðarnefndaákvæðinu var síðan framlengd til 30. nóvember 2010 með 1. gr. laga nr.127/2009. Í athugasemdum með frumvarpiþví er varð að lögum nr. 148/2008 var kveðið á um að sú ráðstöfun að lækka launtiltekinna hópa sem frumvarpið náði til, þar á meðal félagsmanna í Félagiforstöðumanna ríkisstofnana sem áfrýjandi heyrði til, hefði verið ætlað aðgilda tímabundið og að því búnu gæti kjararáð að nýju fellt úrskurð um þann hópað teknu tilliti til kjara hjá viðmiðunarhópum eins og þau yrðu á þeimtíma.Samskonar ummæli var einnig að finna í athugasemdum með frumvarpiþví er varð að lögum nr. 127/2009. Af þessum athugasemdum verður ekki dreginönnur ályktun en sú að frá og með 1. desember 2010 hafi farið um heimildir ogskyldur kjararáðs til að endurskoða laun áfrýjanda eftir þeim almennu reglumsem gilda um störf og ákvarðanir þess samkvæmt lögum nr. 47/2006. Bar kjararáðiþví að leggja mat á það hvort fram væru komnar breytingar á kjörumviðmiðunarhópa sem gæfu tilefni til að taka nýja ákvörðun um laun þeirra hópa ersætt höfðu tímabundinni skerðingu á kjörum sínum samkvæmt framangreindum breytingarlögum. Í athugasemdunum fólst þvíekki sú ráðagerð að launakjörin yrðu sjálfkrafa færð aftur í fyrra horf 1.desember 2010. Hvað varðar þá form- ogefnisannmarka sem áfrýjandi byggir jafnframt á að séu á umræddum ákvörðunum kjararáðs er þess að gæta að eins og málið er lagtfyrir af hálfu áfrýjanda og kröfugerð háttað geta þeir ekki leitt til þess aðfallist verði á dómkröfu hans enda hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á aðforsendur hafi verið til þess að afturkalla launalækkun hans að öllu leyti eðahluta frá 1. desember 2010. Loks getur engu máli skipt fyrir úrlausn málsins hvenærkjararáð tók umrædda ákvörðun enda full heimild til þess að ákvarða slíkalaunahækkun með afturvirkum hætti svo sem raunin varð. Samkvæmt öllu framangreindu verðurhinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu stefnda. Rétt þykir að hvor málsaðili beri sinn kostnað af rekstrimálsins á báðum dómstigum. Dómsorð:Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 2.febrúar 2016.Málþetta sem var dómtekið að loknum endurflutningi þann 5. janúar 2016, var höfðaðfyrir dómþinginu af Valbirni Steingrímssyni, Brekkubyggð 14, Blönduósi, áhendur fjármálaráðherra, Bjarna Benediktssyni, Bakkaflöt 2, Garðabæ, með stefnubirtri 18. mars 2013.Stefnandikrafðist í öndverðu ógildingar á tveimur úrskurðum kjararáðs og að stefnandayrðu tildæmd launakrafa í aðal-, vara-, og þrautavarakröfu en til þrautaþrautavara var krafist ógildingu sömu úrskurða og að viðurkennt yrði með dómiað kjararáði hafi borið að afturkalla launalækkun stefnanda skv. l. 148/20008,sbr. l. 127/2009 frá og með 1. desember 2010. Öllumkröfum stefnanda var vísað frá dómi með úrskurði héraðsdóms 16. desember 2030.Mars 2015. Með dómi Hæstaréttar Íslands 27. maí í málinu nr. 284/2015 varfrávísunarúrskurður felldur úr gildi að því er varðar frávísun síðari hlutaþrautaþrautavarakröfustefnanda.Dómkröfurstefnanda eru þær að viðurkennt verði með dómi að kjararáði hafi borið að afturkallalaunalækkun stefnanda skv. l. gr. laga nr. 148/2008, sbr. l. gr. laga nr.127/2009 frá og með 1. desember 2010.Þákrefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda skv. framlögðummálskostnaðarreikningi, auk þess sem krafist er virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.Stefndikrefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar að mati dómsins úrhendi stefnanda. IIStefnandier forstjóri Heilbrigðisstofnunarinnar á Blönduósi og félagi í Félagiforstöðumanna ríkisstofnana. Um laun hans fer skv. 1. gr. laga nr. 47/2006 umkjararáð skv. úrskurðum kjararáðs, sbr. 9. gr. laga nr. 40/2007 umheilbrigðisþjónustu og 1. mgr. 9. gr., sbr. 39. gr., laga nr. 70/1996 umréttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Samkvæmt6. gr. laga um kjararáð aflar ráðið sér af sjálfsdáðum nauðsynlegra gagna ogupplýsinga í störfum sínum og er rétt að krefjast skýrslna, munnlegra ogskriflegra frá starfsmönnum og launagreiðendum sem heyra undir kjararáð og skaltalsmönnum þeirra sem undir kjararáð heyra og viðkomandi ráðuneytum gefinnkostur á að leggja fram skriflegar eða munnlegar greinargerðir vegna mála semeru til úrlausnar hjá ráðinu. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um kjararáð skalkjararáð við úrlausn mála gæta innbyrðis samræmis í starfskjörum þeim sem þaðákveður og að þau kjör séu á hverjum tíma í samræmi við laun í þjóðfélaginu hjáþeim sem sambærilegir geti talist með tilliti til starfa og ábyrgðar. Viðákvörðun launakjara samkv. 4. gr. laganna skal sérstaklega gætt að samræmimilli launakjara þeirra sem falla undir kjararáð og þeirra kjara hjá ríkinu semeru greidd á grundvelli kjarasamninga annars vegar og ákvarðana kjararáðssamkv. 3. gr. laganna hins vegar. Þá segir jafnframt í 2. mgr. 8. gr. lagannaað kjararáð skuli ætíð taka tillit til almennrar þróunar kjaramála ávinnumarkaði. Kjararáð ákvarðar föst laun fyrir venjulega dagvinnu og önnurlaun sem starfi fylgja, auk annarra starfskjara skv. 1. mgr. 9. gr. laga umkjararáð. Samkvæmt 9. gr. skal kjararáð taka tillit til vinnuframlags ogstarfsskyldna umfram dagvinnu og meta og taka tillit til kvaða og hlunninda ogréttinda sem störfunum fylgja. Samkvæmt 10 gr. laga um kjararáð skal ráðið takamál til meðferðar þegar því þykir þurfa og ávallt ef orðið hafa verulegarbreytingar á þeim launum í þjóðfélaginu sem höfð skulu til viðmiðunar skv.lögunum eða á störfum sem úrskurðarvald ráðsins tekur til. Þá skal ráðið metaeigi sjaldnar en árlega, skv. 2. mgr. 10. gr. laganna, hvort tilefni sé tilbreytinga á starfskjörum sem það ákveður.Meðlögum nr. 148/2008 var gerð breyting á lögum nr. 47/2006 um kjararáð. Samkvæmt2. gr. þeirra laga bættist við lög um kjararáð nýtt ákvæði til bráðabirgða semkvað á um að þrátt fyrir ákvæði 8. og 10. gr. laga um kjararáð skyldi ráðiðfyrir árslok 2008 kveða upp nýjan úrskurð er fæli í sér 5‒15% launalækkunalþingismanna og ráðherra er gilti frá 1. janúar 2009. Til ársloka 2009 skyldiráðinu óheimilt að endurskoða úrskurð þennan til hækkunar. Jafnframt skyldikjararáð skv. 2 ml. 2 gr. laga nr. 148/2008 endurskoða til samræmis kjör annarraer undir það heyra, utan forseta Íslands. Kjararáð ákvað 23. febrúar 2009 ímáli nr. 2009.001 að laun embættismanna skyldu lækkuð með tilteknum hætti ogtók ákvörðunin til launa stefnanda.Meðlögum nr. 87/2009 var fjölgað í hópi sem heyrir undir kjararáð. Jafnframt varmeð 2. gr. laga nr. 87/2009 bætt nýjum málslið við 1. mgr. 8. gr. laganna semkveður á um að við ákvörðun sína skal kjararáð gæta þess að föst laun fyrirdagvinnu, annarra en forseta Íslands, verði ekki hærri en föst launforsætisráðherra.Meðlögum nr. 127/2009 var nýrri málsgrein bætt við ákvæði til bráðabirgða þar semkveðið var á um að til og með 30. nóvember 2010 væri óheimilt að endurskoðaúrskurði kjararáðs sem kveðnir höfðu verið upp á grundvelli 1. málsl. 1. mgr.til hækkunar, þ.e. kjör alþingismanna og ráðherra. Við endurskoðun eða ákvörðunkjara annarra aðila sem heyra undir ráðið skyldi gætt innbyrðis samræmis eftirþví sem framast er unnt og að virtum ákvæðum 8. gr. laganna til nóvemberloka2010. Með minnisblaði, dags. 14. desember 2010, og bréfi, dags. 14. febrúar2011, kom Félag forstöðumanna ríkisstofnana á framfæri við kjararáð kröfum umafturköllun launalækkunar forstöðumanna ríkisstofnana. Kjararáðkvað 28. júní 2011 upp úrskurð nr. 2011.001 sem tók til allra er heyrðu undirráðið og kvað niðurstaða meirihluta kjararáðs á um að sú launalækkun sem komtil framkvæmda á árinu 2009 skyldi að svo stöddu ekki ganga til baka. Þá voruákvarðaðar launahækkanir til þeirra sem heyra undir kjararáð á árinu 2011.Leitaði Félag forstöðumanna ríkisstofnana til umboðsmanns Alþingis þar semfélagið taldi að kjararáð hefði ekki tekið efnislega afstöðu til erindafélagsins um afturköllun lækkunar launa félagsmanna sinna. Kjararáðkvað á ný upp úrskurð 21. desember 2011, úrskurð nr. 2011.002. Hann tók tilallra er heyrðu undir ráðið, annarra en þeirra sem færðust undir ráðið meðlögum nr. 87/2009. Niðurstaða meirihluta kjararáðs var að sú launalækkun semgrundvallaðist á lögum nr. 148/2008 og nr. 127/2009 skyldi ganga til bakaþannig að laun allra þeirra sem sættu launalækkun í samræmi við fyrrnefnd lögskyldu hækka frá og með 1. október 2011. Röðun í launaflokka og fjöldi einingaskyldi verða eins og var fyrir umrædda lækkun. Íkjölfar kvörtunar Félags forstöðumanna ríkisstofnana sendi umboðsmaður Alþingisfrá sér álit nr. 6540/2011 á árinu 2013. Var það niðurstaða umboðsmannsAlþingis að eftir 30. nóvember 2010 hafi farið um heimildir og hugsanlegarskyldur kjararáðs til að endurskoða og afgreiða beiðnir um endurskoðun launafélagsmanna Félags forstöðumanna ríkisstofnana samkvæmt þeim almennu heimildumsem gilda um störf ráðsins, einkum 6., 8., 9., og 10. gr. laga nr. 47/2006.Hafi kjararáði frá þeim tíma borið að leggja mat á það hvort fram væru komnarbreytingar sem gæfu tilefni til að taka nýjar ákvarðanir um laun þeirra semheyrðu undir ráðið. Skortur hafi verið á því að uppfyllt væri rannsóknarskyldaskv. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og þeim viðmiðunum sem lög um kjararáðkveða á um að ráðið skuli fylgja við meðferð ráðsins á máli því sem það réð tillykta með úrskurði sínum þann 28. júní 2011. Þá hafi kjararáð brotið gegn 13.gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með því að veita Félagi forstöðumannaríkisstofnana ekki kost á að koma á framfæri andmælum við gögnum sem aflað varðfrá fjármálaráðuneytinu við meðferð málsins. Þá taldi umboðsmaður Alþingis aðþað hafi ekki samrýmst reglum um málshraða sem kjararáði bar að fylgja í málinuað fresta afgreiðslu erindis Félags forstöðumanna ríkisstofnana með þeim hættisem gert var í ákvörðun hinn 28. júní 2011. Í álitinu voru sett fram tilmælitil kjararáðs sem lutu að starfsháttum ráðsins, í samræmi við athugasemdir íálitinu. Voru það tilmæli umboðsmanns Alþingis í áliti sínu að ráðið tækierindi Félags forstöðumanna ríkisstofnana til meðferðar að nýju kæmi fram óskum það frá félaginu og leysti úr málinu í samræmi við þau sjónarmið sem framkomu í álitinu og hefði þau sjónarmið framvegis í huga í störfum sínum. Meðbréfi dagsettu 14. maí 2013 óskaði Félag forstöðumanna ríkisstofnana eftir því aðkjararáð tæki erindi þess frá 14. febrúar 2011 til meðferðar að nýju og leystiúr því í samræmi við tilmæli í áliti umboðsmanns Alþingis. Með bréfi formannskjararáðs, f.h. ráðsins, til Félags forstöðumanna ríkisstofnana, dags. 28. júní2013, var félaginu tilkynnt að meirihluti kjararáðs teldi að álit umboðsmannsAlþingis gæfi ekki tilefni til endurupptöku málsins.IIIStefnandibyggir á því að um laun stefnanda fari eftir úrskurðum kjararáðs. Stefndi farimeð kjaramál f.h. íslenska ríkisins og beri ábyrgð á því að stefnandi njótiréttra kjara skv. skipun sinni og að ákvarðanir um laun hans séu tekin ísamráði við lög. Fjármálaráðherra hafi ekki gætt þess gagnvart stefnanda frá 1.desember 2010 að rétt laun væru greidd og þannig brotið lögvarinn rétt stefnandatil leiðréttinga á launum. Stefnandinjóti ekki verkfalls- né samningsréttar um laun sín skv. lögum. Verulegartakmarkanir séu á því að hinn almenni löggjafi geti svipt menn rétti til aðsemja um starfskjör sín í formi launa. Vegna þess verði að gera auknar kröfurvarðandi málsmeðferð og efnislega úrlausn um laun stefnanda. Laun sem menn eigiað fá fyrir vinnu sína skv. kjarasamningi, ráðningarsamningi eða jafnframtákvörðun kjararáðs teljist eign þeirra í skilningi 72. gr. stjórnarskrárinnar.Kjararáðhafi ekki ákvarðað laun í samræmi við lög eins og því bar og ekki fyrir rétttímabil. Til nóvemberloka 2010 hafi kjararáði verið óheimilt að endurskoða tilhækkunar úrskurði sem kveðnir höfðu verið upp á grundvelli laga nr. 148/2008.Að þeim tíma liðinum hafi ráðið að nýju getað fellt úrskurð um þá hópa semhöfðu sætt launalækkun að teknu tilliti til kjara hjá viðmiðunarhópum. Að þeimtíma liðnum hafi ekki verið lengur lagaheimild til þeirrar skerðingar launa semstefnandi sætti. Kjararáð hafi sjálft fyrir setningu laga nr. 148/2008 ekkitalið lagaskilyrði fyrir launalækkun þessa hóps skv. þágildandi ákvæðum laga umkjararáð. Löggjafanum sé heimilt að setja eignarrétti manna almennartakmarkanir með löggjöf. Þegar lagabreyting um lækkunina hafi fallið úr gildiþann 1. desember 2010 hafi launalækkunin verið lögleysa. Lögskýringargögnstaðfesti þann vilja löggjafans að skerðingin yrði tímabundin. Með vísan tilþessa og með vísan til 1. mgr. 10. gr. laga um kjararáð hafi ráðinu borið miðaðvið 1. desember 2010 að taka til baka launalækkunina nema lögmæt sjónarmiðhefðu leitt til annarrar niðurstöðu.Kjararáðiberi ávallt að taka mál til meðferðar þegar því þyki þurfa og ætið ef orðiðhafa verulegar breytingar á þeim launum sem höfð skulu til viðmiðunar samkvæmtlögum um kjararáð eða á störfum þeirra sem úrskurðarvald kjararáðs tekur til. Hvortsem litið verði á kjararáð sem gerðardóm eða stjórnsýslunefnd sé það hlutverkráðsins að leiða mál til lykta með bindandi hætti á svipaðan hátt og dómstólargeri. Af því leiði að ráðinu beri í störfum sínum að gæta grundvallarreglna umréttláta málsmeðferð, svo og um skráningu upplýsinga, sbr. þágildandi 23. gr.upplýsingalaga nr. 50/1996. Kjararáði beri í störfum sínum að gæta ákvæðastjórnsýslulaga nr. 37/1993. Ráðið hafi brotið gegn sjónarmiðum um jafna stöðuaðila og jafnræði. Þá hafi ráðið brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. ogandmælareglu 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá hafi verið brotið gegnreglum um málshraða sbr. álit umboðsmanns Alþingis í máli nr. 6540/2011. Vegnaþessara annmarka beri að viðurkenna að afturkalla hefði átt launalækkunstefnanda frá og með 1. desember 2010. Aukþess starfi kjararáð skv. lögum nr. 47/2006, þar á meðal um þau viðmið semráðinu beri að líta til við ákvörðun launa þeirra sem undir það heyra. Ráðiðhafi við undirbúning og gerð úrskurðanna ekki gætt ákvæða laga nr. 47/2006 umlaunaviðmið og hafi litið fram hjá því að ekki var lagastoð lengur fyrirtímabundinni lækkun launa sem mælt hafi verið fyrir um með lögum nr. 148/2008 og127/2009. Kjararáði hafi frá 1. desember 2010 borið að framkvæma hlutverk sittí samræmi við 10 gr. laga nr. 47/2006 og hafi borið að miða launaleiðréttinguvið 1. desember 2010 í stað 1. október 2011. Með því hafi kjararáð brotið gegnákvæðum laga nr. 47/2006 með síðari breytingum og lögmætisreglunni þar semúrskurðir ráðsins hafi verið í ósamræmi við launaþróun viðmiðunarhópa. Vísarstefnandi til samanburðar á launaþróun stefnanda sjálfs og launaþróunarsérfræðinga á almennum vinnumarkaði, opinberra starfsmanna og stjórnenda áalmennum vinnumarkaði frá janúar 2006 til loka árs 2013. Stefnandi vísar einnigtil úrskurðar Gerðardóms skv. lögum nr. 31/2015 þar sem fjallað er umlaunaþróun og megi greina mikið launaskrið milli áranna 2010 og 2011. Þaðsamræmist einnig niðurstöðu í sérálitum eins nefndarmanna í kjararáði. Umlagarök vísar stefnandi til laga nr. 47/2006 um kjararáð, eins og þeim varbreytt með lögum nr. 168/2007, nr. 148/2008, nr. 127/2009 og nr. 126/2011.Jafnframt vísar stefnandi til 22. gr. og 40. gr. laga nr. 70/1996 um réttindiog skyldur starfsmanna ríkisins, 72. gr. og 2. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnarnr. 33/1944 og til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Enn fremur kveðststefnandi byggja á samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 87 og 98. IVSýknukröfusína reisir stefndi á því að úrskurðir kjararáðs nr. 2011.001 og 2011.002 séulögmætir, og í samræmi við lög um kjararáð nr. 47/2006, ákvæði stjórnsýslulaganr. 37/1993 og óskráðar reglur stjórnsýsluréttar. Úrskurðirnir séu ekki íósamræmi við launaþróun viðmiðunarhópa. Til úrlausnar sé að taka afstöðu tilþess hvort kjararáð hafi fylgt lögum um kjararáð og metið með lögbundnum hættihvort tilefni væri til launaleiðréttingar eftir að bráðabirgðaákvæði féllu úrgildi. Það hafi kjararáð gert. Ekki reyni á stjórnsýsluréttinn þ.e.málsmeðferðina, eins og krafan sem er til úrlausnar er fram sett. Ekkiverði annað séð af gögnum málsins en að ráðið hafi í einu og öllu farið eftirþeim lögum sem það starfar eftir í ákvörðunum nr. 2011.001 frá 28. júní 2011 ognr. 2011.002 frá 21. desember sama ár. Í fyrra tilvikinu hafi niðurstaðakjararáðs verið að fresta því að taka ákvörðun um afturköllun lækkunar launaþar sem ráðið hafi viljað afla sér frekari upplýsinga um launaþróunviðmiðunarhópa. Í því síðara hafi verið tekin ákvörðun um hækkun meðafturvirkum hætti en afturvirknin ekki náð eins langt og stefnandi geri kröfuum í málinu. Í ákvörðun kjararáðs þann 28. júní 2011 komi fram mat kjararáðstil grundvallar niðurstöðu þess um að launalækkun skuli að svo stöddu ekkiganga til baka, þar sem gögn úr launakerfi ríkisins gefi til kynna aðlaunalækkun starfsmanna stofnana ríkisins hafi ekki gengið til baka og þar semkjararáði sé ekki ætlað að vera stefnumarkandi um kjaraþróun skv. 8. gr. laga umkjararáð. Niðurstaða ráðsins hafi þá verið að hækka laun engu að síður meðalmennri prósentuhækkun í samræmi við þá hækkun sem háskólamenntaðir starfsmennríkisins höfðu þá nýverið fengið með kjarasamningum. Kjararáð hafi í úrskurðisínum frá 28. júní 2011 byggt ákvörðun sína um að lækkun launa skyldi að svostöddu ekki ganga til baka m.a. á bréfi fjármálaráðuneytisins og gögnum erfylgdu bréfinu svo og öðrum gögnum og upplýsingum sem ráðið aflaði sér, m.a.frá fjármálaráðuneytinu og Hagstofunni. Um málefnalegar ástæður hafi verið aðræða og ákvörðunin byggð á gögnum og upplýsingum sem kjararáð hafði undirhöndum og aflaði sér og ekki hafi verið sýnt fram á að þessi gögn eðaupplýsingar hafi verið rangar.Túlkunstefnanda á því að brottfall bráðabirgðaákvæðis 30. nóvember 2010, sem kom inní lög um kjararáð með lögum nr. 148/2008 og 127/2009, hafi sjálfkrafa átt aðhafa það í för með sér að launlækkunin frá árinu 2009 gengi til baka fái ekkistaðist. Hvorki lög um kjararáð né lögskýringargögn styðji þá túlkun aðbrottfall bráðabirgðaákvæðis hafi sjálfkrafa átt að leiða til þess að kjararáðihafi borið að taka ákvörðun um afturköllun launalækkunarinnar frá þeim samatíma þannig að laun yrðu þau sömu og þau voru fyrir lækkunina. Í greinargerðmeð frumvarpi því er varð að lögum nr. 127/2009 um breytingu á lögum umkjararáð með síðari breytingum kom fram að kjarasamningar yrðu almennt lausir ílok nóvember 2010. Ráðstöfuninni væri ætlað að gilda tímabundið en að þeim tímaliðnum gæti kjararáð að nýju fellt úrskuð um þá sem heyri undir úrskurðarvaldþess að teknu tilliti til kjara hjá viðmiðunarhópum eins og þau væru orðin áþeim tíma. Kjararáði hafi eftir 30. nóvember 2010 borið að taka afstöðu tilþess með vísan til 8. og 10. gr. laga um kjararáð, hvort brottfall ákvæðisinsgæfi tilefni til breytinga á launum með hliðsjón af því samræmi sem bar að gætavið ákvörðun launa samkvæmt lögum um kjararáð. Það hafi ráðið gert og komist aðþeirri niðurstöðu að fengnum þeim upplýsingum sem ráðið aflaði sér á grundvelli6. gr. laga nr. 47/2006, að ekki væri að svo stöddu ástæða til breytinga álaunum þeirra er heyrðu undir ráðið.Þásé ekki í áliti umboðsmanns Alþingis lagt efnislegt mat á það hvenær hafi boriðað hækka laun stefnanda. Stefnandi blandi og saman viðmiðum sem leggja beri tilgrundvallar skv. lögum um kjararáð um almennar ákvarðanir kjararáðs um hækkunlauna við viðmið sem leggja beri mat á við ákvörðun um einstaklingsbundnarlaunahækkanir, en slíkt fái ekki staðist. Í séráliti minnihluta kjararáðs erkomist að þeirri niðurstöðu á grundvelli fyrirliggjandi gagna að launalækkunberi að taka til baka að meira eða minna leyti, en ekki að launalækkunin hafisjálfkrafa átt að ganga til baka í heild sinni.Kjararáðhafi á ný tekið afstöðu til þess hvort tilefni væri til breytinga á launum meðákvörðun 21. desember 2011 og þá talið rétt að laun allra þeirra sem sættulaunalækkun á sínum tíma skyldu hækka frá og með 1. október 2011. Sú ákvörðunhafi með sama hætti byggt á upplýsingum og gögnum sem kjararáð hafði aflað sérsamkvæmt 6. gr. laga um kjararáð. Í þeirri ákvörðun komi fram að að kjararáðhafi borið breytingar á launum kjararáðshópsins saman við viðmið skv. 8. gr.laga um kjararáð. Í ákvörðun kjararáðs þann 21. desember 2011 komi jafnframtfram röksemdafærsla ráðsins fyrir dagsetningum afturköllunar lækkunar. Þar komifram með skýrum hætti að ekki verði ráðið af lögum eða lögskýringargögnum aðákvörðun um afturköllun launalækkunar hafi átt að taka sjálfkrafa. Stefnandihafi sönnunarbyrðina fyrir því að forsendur kjararáðs standist ekki, honum beriað sýna fram á að staðhæfingar um að forsendur hafi verið ólögmætar með því aðmiðað hafi verið rangt tímamark og rangan samanburð við viðmiðunarhópa. Gögnþau sem stefnandi hafi lagt fram séu ekki skýr um viðmið, ekki sé skýrt hvaðþau sýni né hvaðan þau stafi. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á að miða hafi áttvið annað tímamark en gert var og hvort lækkun hafi átt að ganga til baka aðhluta eða í heild á því tímamarki. Kjararáði sé ekki ætlað að verastefnumarkandi, það taki ákvarðanir sínar eftir á á grundvelli gagna ogupplýsinga um þróun. Ekki hafi verið sýnt fram á að ákvarðanir hafi veriðrangar eða byggt á röngum eða ófullnægjandi gögnum, Þessarákvarðanir kjararáðs hafi því að öllu leyti verið í samræmi við ákvæði 8. og10. gr. laga um kjararáð. Hvorki megi af þeim lögum né lögskýringargögnum meðþeim leiða að kjararáði hafi verið skylt að miða við 1. desember 2010. Lögnr. 148/2008 og nr. 127/2009 hafi falið í sér bann við endurskoðun á ákvörðunumkjararáðs til hækkunar á launum þeirra sem heyrðu undir ráðið. Meginreglastjórnsýsluréttar sé sú að þegar ákvörðun um bann sé felld úr gildi verði þaðsem bannað var heimilt og þannig hvíli ekki lengur skylda á málsaðila að hlítabanninu. Kjararáð hafði þá á ný heimildir til að ákvarða laun samkvæmtfyrirmælum í lögum um kjararáð. Ákvarðanirkjararáðs frá 28. júní 2011 og 21. desember 2011 hafi verið almennar ákvarðanirsem vörðuðu fleiri en félagsmenn í Félagi forstöðumanna ríkisstofnana. Viðalmennar ákvarðanir horfi kjararáð til þeirra viðmiða sem sett eru í 8. gr.laga um kjararáð. Þau viðmið fari ekki alltaf saman og því geti veriðnauðsynlegt í hverjum einstökum almennum úrskurðum kjararáðs, að fara bilbeggja eða líta til fleiri viðmiða. Kjararáðhafi við slíkar ákvarðanir m.a. horft til þróunar launa samkvæmt opinberumupplýsingum frá Hagstofu Íslands, opinberra upplýsinga um meðallaun helstu hóparíkisstarfsmanna, sértækra upplýsinga frá Hagstofu Íslands og fjármálaráðuneytisvo og til upplýsinga frá aðilum vinnumarkaðarins. Kjararáð leggi heildstætt ogsjálfstætt mat á þær upplýsingar sem það afli og sé ekki ætlað að líta til einsviðmiðunarhóps öðrum fremur. Því beri ekki að bera breytingar á launumstefnanda saman við breytingar á ákveðnum vísitölum eins og stefnandi miði við.Kjararáð hafi aflað sér upplýsinga um laun viðmiðunarhópa og fylgt lögum nr.47/2006, m.a. varðandi samræmi í starfskjörum þeirra hópa sem falla undir löginog þeirra hópa sem geta talist sambærilegir með tilliti til starfa og ábyrgðar.Við ákvörðun kjararáðs þann 28. júní 2011 hafi gögn og upplýsingar sem kjararáðaflaði gefið til kynna að lækkun launa viðmiðunarhópa hefði ekki gengið tilbaka og ekki væri ástæða til frekari breytinga á launum þeirra sem heyrðu undirkjararáð en kveðið var á um í úrskurðinum. Kjararáðhafi ekki brotið gegn grundvallarreglum stjórnsýsluréttar, þ.e.rannsóknarreglunni, andmælareglunni og málshraðareglunni. Kjararáð hafi ístörfum sínum gengið út frá því að því beri að fylgja skráðum og óskráðumreglum stjórnsýsluréttarins við meðferð mála fyrir ráðinu og stefndi gerir ekkiathugasemdir við þá afstöðu kjararáðs. Ákvarðanir kjararáðs hafi veriðmálefnalegar og ekki verið sýnt fram á að þær hafi verið efnislega rangar eðaómálefnalegar. Umlagarök vísar stefndi til ákvæða laga nr. 46/2007 um kjararáð með síðaribreytingums, s.s. með lögum nr. 168/2007, 148/2008, 87/2009, 127/2009 og nr.126/2011. Þá vísar stefndi til ákvæða stjórnsýslulaga 37/1993, einkum til 9.,10. og 13. gr. laganna og almennra reglna stjórnsýsluréttarins. Þá vísarstefndi til ákvæða laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, m.a. 24., 25. og 80.gr. laganna. Málskostnaðarkrafa stefnda er byggð á ákvæðum 129. gr. og 1. mgr.130. gr. laga nr. 91/1991. VKjararáðákvarðar laun og starfskjör stefnanda vegna starfs hans sem forstöðumannsríkisstofnunar skv. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 47/2006 um kjararáð og er í lögunumkveðið á um viðmiðanir sem um ákvörðunina gilda svo og um málsmeðferð. Kjararáðivar með lögum nr. 148/2008 gert að lækka laun þeirra embættismanna er undirráðið heyra og var óheimilt að endurskoða þær ákvarðanir til hækkunar út árið2009, en það tímamark var lengt til nóvemberloka 2010 með lögum nr. 127/2009.Stefnandi var einn þeirra embættismanna sem sætti lækkun launa. Kjararáðskal skv. 1. mgr. 10. gr. laga um kjararáð taka mál til meðferðar þegar þvíþykir þurfa og ætíð ef orðið hafa verulegar breytingar á þeim launum íþjóðfélaginu sem höfð skulu til viðmiðunar samkvæmt lögunum. Samkvæmt 2. mgr.10. gr. laga um kjararáð skal ráðið ávallt meta eigi sjaldnar en árlega hvorttilefni sé til breytinga á starfskjörum sem það ákveður. Kjararáð tók ákvörðunum lækkun launa stefnanda og annarra embættismanna en dómara ogskrifstofustjóra í Stjórnarráði Íslands skv. lögum nr. 148/2008 þann 23.febrúar 2009 og tók ákvörðunin gildi 1. mars 2009. Kjararáði var skv. lögumekki heimilt að endurskoða þá ákvörðun fyrr en eftir 30. nóvember 2010 en þávoru liðnir 20 mánuðir frá síðustu endurskoðun launa stefnanda. Samkvæmt gögnummálsins liggur fyrir að kjararáð hafi þá átt fund með Félagi forstöðumannaríkisstofnana um kröfu þess að felld yrði úr gildi launalækkun sem félagsmennhöfðu sætt frá 1. mars 2009. Þá liggur fyrir að haldnir hafi verið fundir meðfulltrúum fjármálaráðuneytis og fulltrúum stefnanda frá þeim tíma og aflaðgagna af hálfu kjararáðs, sem byggt hafi verið á við ákvörðun kjararáðs þann28. júní 2011. Þá voru liðnir tæpir 27 mánuðir frá því að síðasta ákvörðunráðsins um kjör stefnanda var tekin. Fallast verður á það með stefnanda að kjararáðihafi borið að taka ákvörðun þegar þann 1. desember 2010 í samræmi við ákvæði 2.mgr. 10. gr. laga um kjararáð um hvort tilefni væri til breytinga ástarfskjörum stefnanda, þegar því var á ný heimilt skv. lögum að endurskoðafyrri ákvörðun um lækkun launa. Ekkiverði þó fallist á að lög um kjararáð eða lögskýringargögn að brottfallbráðabirgðaákvæðis í lögum nr. 127/2009 leiði til þess að kjararáði hafi boriðán undangengins lögbundins mats að taka ákvörðun um afturköllun launalækunnarstefnanda þann 1. desember 2010. Þannig segir í athugasemdum við lagafrumvarper varð að lögum nr. 148/2009 að ráðstöfuninni sé ætlað að gilda tímabundið ogað því búnu geti kjararáð að nýju fellt úrskurð um hópinn sem frumvarpið tekurtil að teknu tilliti til kjara viðmiðunarhópa eins og þau verða á þeim tíma.Samkvæmt8. gr. laga um kjararáð skal ráðið í úrlausnum sínum gæta innbyrðis samræmis ístarfskjörum þeim sem það ákveður og að starfskjör séu á hverjum tíma í samræmivið laun í þjóðfélaginu hjá þeim sem sambærilegir geta talist með tilliti tilstarfa og ábyrgðar. Kjararáð skal gæta þess að föst laun fyrir dagvinnu,annarra en forseta Íslands, verði ekki hærri en föst laun forsætisráðherra oggæta skal samræmis við kjör hjá ríkinu sem greidd eru á grundvelli kjarasamningaannars vegar og ákvarðana kjararáðs hins vegar. Þá skal kjararáð ætíð takatillit til almennrar þróunar kjaramála á vinnumarkaði.Kjararáðtók afstöðu til þess í ákvörðun sinni þann 28. júní 2011 hvort þá væru fyrirhendi skilyrði til að fella úr gildi launalækkun þá sem stefnandi hafði sætt.Kjararáð byggði ákvörðun sína á því að gögn úr launakerfi ríkisins gæfu tilkynna að launalækkun starfsmanna stofnana ríkisins hefði þá ekki gengið tilbaka. Með vísan til þess að kjararáði væri ekki ætlað að vera stefnumótandi umkjaraþróun skv. 8. gr. laga um kjararáðs taldi kjararáð að lækkun launa semframkvæmd var 2009 skyldi að svo stöddu ekki ganga til baka.Stefnandihefur lagt fram gögn um þróun launa ýmissa viðmiðunarhópa. Þá liggja fyrirupplýsingar um þróun launavísitölu á umræddu tímabili hjá ólíkum starfshópum.Ákvarðanir kjararáðs á grundvelli skilgreindra viðmiða í 8. gr. laga umkjararáð eru matskenndar. Af þeim gögnum sem stefnandi hefur lagt fram fyrirdómi verður ekki talið sýnt að kjararáð hafi skv. viðmiðum þeim er kjararáðiber að miða við skv. 8. gr. laga um kjararáð borið að fella úr gildi í heild þálaunalækkun er stefnandi hafði sætt frá 1. desember 2010 þegar kjararáði bar aðmeta hvort tilefni væri til breytinga á starfskjörum stefnanda. Einsog málatilbúnaði stefnanda er háttað reynir ekki á gildi ákvarðana kjararáðs oghvort gætt hafi verið að formreglum stjórnsýslulaga við undirbúning þeirra ogákvarðanatöku. Með hliðsjón af framangreindri niðurstöðu og með vísantil 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnandagert að greiða stefnda málskostnað og telst hann hæfilega ákveðinn 350.000krónur. Inga Björg Hjaltadóttir setudómari kveður upp dómþennan. Dómsorð:Stefndi, íslenska ríkið, er sýknað af kröfumstefnanda, Valbjörns Steingrímssonar í máli þessu. Stefnandi greiði stefnda 350.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 853/2014
|
Kærumál Gjaldþrotaskipti Sértökuréttur
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu E um að þrotabúi R ehf. yrði gert að afhenda honum tvær bifreiðar. Reisti E kröfu sína á 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. þar sem bifreiðarnar væru í raun hans eign. Með vísan til þess að E hefði ekki sýnt fram á að hann væri eigandi bifreiðanna staðfesti Hæstiréttur úrskurð héraðsdóms.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Eiríkur Tómasson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. desember 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. nóvember 2014 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðila yrði gert skylt að afhenda honum bifreiðar með fastanúmerunum RF 798 og ZO 581. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess aðallega að áðurgreind krafa verði tekin til greina en til vara að viðurkenndur verður réttur hans til greiðslu söluandvirðis bifreiðanna hafi þær verið seldar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Við meðferð málsins í héraði var gætt ákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest sú niðurstaða hans að sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á að hann sé eigandi bifreiða þeirra sem um ræðir í málinu. Verður úrskurðurinn því staðfestur. Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Egill Hilmar Jónasson, greiði varnaraðila, þrotabúi Reddum öllu ehf., 350.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 132/2012
|
Dómsuppkvaðning Ómerking héraðsdóms
|
X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn barni. Þegar hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp voru meira en fjórar vikur liðnar frá dómtöku málsins og þá var ekki bókað að sakflytjendur og dómari málsins teldu ekki þörf á endurflutningi þess. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 20. febrúar 2012. Af hálfu ákæruvalds er þess krafist refsing ákærða verði þyngd. Ákærði hefur ekki gert kröfur fyrir Hæstarétti. Ákveðið var að fjalla um formhlið málsins fyrir Hæstarétti, en sækjandi og verjandi ákærða töldu óþarft að munnlegur málflutningur færi fram um það efni, sbr. 1. mgr. 205. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Málið var tekið til dóms í héraði 8. desember 2011 samkvæmt 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 en hinn áfrýjaði dómur var upp kveðinn 9. febrúar 2012. Leið því lengri tími en fjórar vikur frá því að málið var dómtekið þar til dómur var kveðinn upp. Samkvæmt 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 bar vegna þessa dráttar að flytja málið á ný, nema dómari og aðilar teldu það óþarft. Í endurriti vegna þinghalds, sem háð var til uppkvaðningar dóms, er bókað að ekki hafi verið mætt af hálfu aðila. Samkvæmt framansögðu lá ekki fyrir við uppkvaðningu dómsins að bókað væri að sakflytjendur og dómari málsins teldu að ekki væri þörf á endurflutningi þess. Vegna þessa verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.
|
Mál nr. 422/2007
|
Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi áfram sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli c. liðar 1. mgr. 103. gr. og 106. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason, Árni Kolbeinsson og Garðar Gíslason. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. ágúst 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 10. ágúst 2007, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi meðan mál hans eru til meðferðar fyrir Hæstarétti, þó ekki lengur en til miðvikudagsins 31. október 2007 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 208/2009
|
Kærumál Framlagning skjals
|
Staðfest var niðurstaða héraðsdóms þar sem talið var heimilt að leggja fram í sakamáli, lögregluskýrslur sem teknar voru af varnaraðilanum X og A vegna rannsóknar lögreglu í öðru máli. Í héraðsdómi kom fram að ekki hefði verið sýnt fram á að gögnin væru tilgangslaus til sönnunar og yrði ákærða Z því ekki meinuð sönnunarfærslan, sbr. 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Varnaraðilinn X skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22. apríl 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. apríl 2009, þar sem fallist var á kröfu varnaraðilans Z um að heimilt væri að leggja fram í málinu lögregluskýrslur sem teknar voru af varnaraðilanum X og A 15. nóvember 2001 vegna rannsóknar máls lögreglu nr. 37-2001-5601. Kæruheimild er í p. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðilinn X krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að framangreindri kröfu varnaraðila Z verði hafnað. Þá krefst hann kærumálskostnaðar úr hendi varnaraðilans Z. Varnaraðilinn Z krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Sóknaraðili og varnaraðilinn Y hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur, sbr. 3. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Með ákæru ríkislögreglustjóra, dagsettri 19. desember 2008, var höfðað opinbert mál á hendur ákærðu X, kt. [...], Z, kt. [...] og Y, kt. [...], fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og almennum hegningarlögum: I Á hendur ákærða X, fyrir brot í starfi sínu sem framkvæmdastjóri einkahlutafélagsins Þ, kt. [...]: 2. Með því að hafa skilað röngum skilagreinum vegna staðgreiðslu opinberra gjalda og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, í samræmi við fyrirmæli III. kafla laga um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45/1987, sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins árið 2002, samtals að fjárhæð kr. 2.117.282. 3. Með því að hafa ekki staðið skil á skattframtali félagsins gjaldárið 2003 vegna tekjuársins 2002 og þannig ekki talið fram til skatts fjármuni sem skattskyldir eru samkvæmt 1. tölulið A-liðar 7. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003, sbr. áður lög nr. 75/1981, og með þessu komið sér undan greiðslu tekjuskatts samtals að fjárhæð kr. 945.614. II Á hendur ákærðu Z og X fyrir brot framin í rekstri einkahlutafélagsins Æ, ákærða X sem daglegum stjórnanda félagsins, eiganda og fyrirsvarsmanni og ákærða Z sem skráðum framkvæmdastjóra þess: 1. Með því að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri einkahlutafélagsins árið 2001, í samræmi við fyrirmæli í IX. kafla laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988, samtals að fjárhæð kr. 12.260.151. 2. Með því að hafa ekki staðið skil á skilagreinum vegna staðgreiðslu opinberra gjalda öll tímabil ársins 2001, að undanskyldu 5. tímabili, en hafa þá skilað efnislega rangri skilagrein, og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, í samræmi við fyrirmæli III. kafla laga um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45/1987, sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins vegna sömu tímabila, samtals að fjárhæð kr. 9.220.330. 3. Með því að hafa ekki staðið skil á skattframtali félagsins gjaldárið 2002 vegna tekjuársins 2001 og þannig ekki talið fram til skatts fjármuni sem skattskyldir eru samkvæmt 1. tölulið A-liðar 7. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003, sbr. áður lög nr. 75/1981, og með þessu komið sér undan greiðslu tekjuskatts samtals að fjárhæð kr. 12.319.370. III 1. Með því að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri einkahlutafélagsins árið 2004, í samræmi við fyrirmæli í IX. kafla laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988, samtals að fjárhæð kr. 5.830.896. 2. Með því að hafa ekki staðið skil á skattframtali félagsins gjaldárið 2005 vegna tekjuársins 2004 og þannig ekki talið fram til skatts fjármuni sem skattskyldir eru samkvæmt 1. tölulið A-liðar 7. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003, sbr. áður lög nr. 75/1981, og með þessu komið sér undan greiðslu tekjuskatts samtals að fjárhæð kr. 3.455.290. Þann 11. apríl sl. barst dóminum tölvubréf verjanda ákærða Z þar sem kom fram að verjandi hygðist leggja fram í málinu lögregluskýrslu ákærða X, dagsetta 15. nóvember 2001, og lögregluskýrslu A, dagsetta sama dag, vegna rannsóknar máls lögreglu nr. 37-2001-5601, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 315/2002. Fylgdu afrit skýrslnanna tölvubréfi verjanda í viðhengi, auk þess sem þær bárust dóminum með bréfi verjanda, dagsettu 14. apríl. Voru verjanda ákærða X send afrit ofangreindra bréfa. Þann 15. apríl sl. barst dóminum bréf verjanda ákærða X, dagsett 14. sama mánaðar, þar sem mótmælt var fyrirhugaðri framlagningu nefndra lögregluskýrslna. Í þinghaldi 17. apríl sl. óskaði verjandi ákærða Z eftir að leggja fram fyrrgreindar lögregluskýrslur í málinu. Af hálfu verjanda er vísað til þess að í skýrslunum komi fram upplýsingar um raunveruleg starfstengsl ákærða Z við einkahlutafélagið Æ. Við aðalmeðferð málsins sé fyrirhugað að spyrja ákærða X út í ummæli sem höfð séu eftir honum í skýrslu sem tekin var af honum. Þá hafi ekki tekist að hafa uppi á nefndri A við rannsókn málsins og sé því mikilvægt að leggja fram í málinu lögregluskýrslu sem tekin var af henni við rannsókn málsins nr. 37-2001-5601. Það sé svo dómara að meta hvort skýrslurnar hafi sönnunargildi, sbr. 137. gr. og 3. mgr. 111. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 Af hálfu verjanda ákærða X er mótmælt framlagningu lögregluskýrslna úr máli lögreglu nr. 37-2001-5601, enda sé um óskylt mál að ræða og skýrslur teknar á öðrum forsendum en liggi fyrir í því máli því sem nú er til meðferðar fyrir dóminum. Framlagningin fari í bága við lög um meðferð sakamála nr. 88/2008, sbr. t.d. ákvæði 1. mgr. 62. gr., 2. mgr. 63. gr. og 1. mgr. 64. gr. laganna. Niðurstaða Samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 leggja aðilar fram þau skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn sem þeir vilja að verði tekið tillit til við úrlausn máls. Fram er komið að ákærði Z telur að lögregluskýrslur sem óskað er eftir að lagðar verði fram í málinu skipti miklu máli um úrlausn málsins hvað hann varðar. Hefur ekki verið sýnt fram á að gögnin séu tilgangslaus til sönnunar og verður ákærða því ekki meinuð sönnunarfærslan, sbr. 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008. Verður ákærða heimilað að leggja umræddar lögregluskýrslur fram í málinu. Úrskurðarorð: Ákærða Z er heimilt að leggja fram í málinu lögregluskýrslur sem teknar voru af ákærða X og A þann 15. nóvember 2001 vegna rannsóknar máls lögreglu nr. 37-2001-5601.
|
Mál nr. 345/2009
|
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi, á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Hjördís Hákonardóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 19. júní 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 19. júní 2009, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 1. júlí 2009 klukkan 16 og honum gert að sæta einangrun meðan á gæsluvarðhaldi stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Varnaraðili hefur sætt gæsluvarðhaldi frá 9. júní 2009. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur í dag krafist þess að Héraðsdómur Reykjaness úrskurði að X, kt. [...], verði áfram gert að sæta gæsluvarðhaldi, allt til miðvikudagsins 1. júlí 2009, kl. 16.00. Þess er krafist að X verði látinn vera í einrúmi á meðan á gæsluvarðhaldi stendur. Í greinargerð lögreglustjóra segir að lögreglan hafi til rannsóknar ætlaðan stórfelldan innflutning á fíkniefnum til Íslands og að talið sé að innflutningurinn tengist flutningi á fíkniefnum frá Suður-Ameríku til Evrópu og dreifingu áfram um Evrópu. Þá sé til rannsóknar ætlað peningaþvætti á ætluðum ágóða af fíkniefnabrotum. Þá segir að rannsóknin sé mjög umfangsmikil og að talið sé að um sé að ræða skipulagðan glæpahring. Við rannsókn lögreglu hafi komið í ljós að kærði X hafi ítrekað verið í samskiptum við hollenska ríkisborgarann A og ísraelska ríkisborgarann B. Hafi þeir stofnað saman fyrirtækið [...], þann 20. janúar 2009. Grunur lögreglu beinist að því að greint fyrirtæki hafi verið stofnað í þeim tilgangi að þvo þar peninga, sem séu ætlaður ágóði af stórfelldum fíkniefnabrotum. A og B hafi ítrekað komið hingað til lands og meðal annars heimsótt Y, sem afpláni nú fangelsisdóm í fangelsinu að Litla-Hrauni vegna innflutnings á fíkniefnum til Íslands. Þá hafi Xeinnig heimsótt Y á afplánunartímanum, en X hefur greint svo frá að þeir Y séu vinir. Auk þeirra hafi Z heimsótt Y. Hafi lögregla á grundvelli úrskurða héraðsdóms hlustað á og tekið upp greindar heimsóknir og hafi þar komið fram upplýsingar, sem séu taldar benda til aðildar framangreindra að fíkniefnabrotum. Í þágu rannsóknarinnar og á grundvelli úrskurða héraðsdóms hafi lögregla hlustað á og tekið upp samtöl í skrifstofuhúsnæði kærða X. Í samtali aðila, sem taldir séu vera X, A, B og C, og sem fram fari á ensku, sé rætt um að þvo peninga. Áðurgreindir A og B hafi komið hingað til lands í maí sl. ásamt þriðja aðila og hafi lögregla fylgst með er þeir hittu fyrir Z og tóku við ætluðum peningagreiðslum frá honum. Hafi mennirnir þrír allir verið handteknir við komu þeirra til Hollands frá Íslandi. Z hafi í kjölfarið verið handtekinn hér á landi, en hann sé grunaður um aðild að hinu stórfellda fíkniefnabroti og meðal annars að hafa fengið sendan hingað til lands pakka sem innihaldið hafi yfir 6 kg af amfetamíni. Áðurgreindur C sé grunaður um að koma að sendingu pakkans hingað til lands. Kærði X hafi greint svo frá að hann þekki A og B, en hann hafi kynnst þeim í gegnum Y. Hafi hann borið um að hafa tekið við greiðslu að fjárhæð 5.000.000 króna frá þeim, sem nota hafi átt til kaupa á bifreiðum á vegum fyrirtækisins [...]. Í upptöku af fundi í skrifstofuhúsnæði X hafi komið fram hjá honum að hann hefði fengið afhentar 2 x 5.000.000 króna í pokum. Í greinargerð lögreglustjóra segir að rannsóknin hafi verið unnin í samvinnu við erlend lögregluyfirvöld og hafi verið haldlögð í málinu mörg tonn af sykurvökva, sem talinn sé innihalda hundruð kílóa af kókaíni. Aðilar hafi verið handteknir bæði í Evrópu og Suður-Ameríku í þágu rannsóknarinnar, þar á meðal þeir menn sem ætlað er að hafi tekið við peningagreiðslum frá Z. Frá erlendum lögregluyfirvöldum hafi borist upplýsingar um tengingar á milli símanúmers, sem Z hafi kannast við að hafa notað, og aðila sem talinn sé umfangsmikill í fíkniefnabrotum og skipulagðri glæpastarfsemi, en greindur aðili hafi verið handtekinn í Hollandi í þágu rannsóknar málsins. Þá liggi fyrir upplýsingar um einhvers konar “kóða” sem aðilar noti sín á milli. Er Z hafi verið handtekinn í þágu rannsóknar annars stórfellds fíkniefnamáls hér á landi í október sl. hafi fundist sambærilegur kóði í skrifstofuhúsnæði hans. Sé talið að um sé að ræða samskiptaleið á milli aðila í skipulagðri glæpastarfsemi. Rannsókn lögreglu snúi að þáttum er varði aðdraganda brotsins, skipulagningu og fjármögnun. Yfirheyrslur hafi farið fram yfir öðrum sakborningum og vitnum í málinu og standi yfirheyrslur enn yfir í þágu rannsóknarinnar. Rannsóknin sé unnin í samvinnu við erlend lögregluyfirvöld og hafi hluti af gögnum tengdum þeirra hluta í rannsókninni borist hingað til lands. Hluti gagnanna hafi ekki borist, enda standi rannsóknin enn yfir. Þá hafi borist beiðnir erlendis frá um upplýsingar í tengslum við rannsóknina hér á landi. X hafi verið handtekinn hinn 8. júní sl. og leit gerð í fyrirtækjum á hans vegum og á heimili hans. Meðal þess sem haldlagt hafi verið séu tölvur, en mikilvægt sé talið að fara yfir gögn þar sem kunni að tengjast málinu. Rökstuddur grunur sé um peningaþvætti og aðild X að stórfelldu fíkniefnabroti. Nauðsynlegt sé talið að hann sæti áfram gæsluvarðhaldi vegna málsins, svo honum sé fyrirmunað að setja sig í samband við ætlaða vitorðsmenn og/eða vitni og/eða að hann geti komið undan gögnum sem sönnunargildi hafi í málinu og hafa ekki verið haldlögð. Þyki þannig nauðsynlegt að vernda rannsóknarhagsmuni málsins með því að X sæti áfram gæsluvarðhaldi og að hann verði látinn vera í einrúmi á meðan á gæsluvarðhaldi stendur. Loks segir í greinargerðinni að til rannsóknar sé ætlað brot gegn 173. gr. a og 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 ásamt síðari breytingum, sem geti varðað allt að 12 ára fangelsi. Um heimild til gæsluvarðhalds er vísað til a liðar 1. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 og til b liðar 1. mgr. 99. gr. sömu laga hvað varðar kröfu um einangrun. Samkvæmt gögnum málsins er fram kominn rökstuddur grunur um aðild kærða að stórfelldum fíkniefnabrotum og peningaþvætti og geta brot hans varðað fangelsisrefsingu. Rannsókn málsins stendur enn yfir og er í fullum gangi. Haldi kærði óskertu frelsi sínu er hætta á því að hann torveldi rannsókn málsins með því að hafa áhrif á framburð vitna og annarra sakborninga, eða komi sönnunargögnum undan. Með vísan til a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, er fallist á kröfu lögreglustjóra um að kærði sæti áfram gæsluvarðahaldi. Með vísan til b. liðar 1. mgr. 99. gr. laga nr. 88/2008 er jafnframt fallist á að kærði skuli látinn vera í einrúmi meðan á gæsluvarðhaldi stendur. Úrskurð þennan kveður upp Ragnheiður Bragadóttir héraðsdómari. ÚRSKURÐARORÐ Kærði, X, skal sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 1. júlí 2009, kl. 16.00. Kærði skal látinn vera í einrúmi meðan á gæsluvarðhaldi stendur.
|
Mál nr. 95/2005
|
Kærumál Hæfi dómara
|
B kærði úrskurð héraðsdómara um að hann viki ekki sæti í útburðarmáli sem F hafði höfðað á hendur B. Talið var, að ekki hafi verið sýnt fram á nein atvik eða aðstæður, sem hafi getað valdið því að héraðsdómarinn yrði talinn vanhæfur til að fara með málið vegna ákvæðis g. liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var úrskurðurinn staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. febrúar 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. mars sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 11. febrúar 2005, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að Ingiríður Lúðvíksdóttir, settur héraðsdómari, viki sæti í máli sem varnaraðili hefur höfðað gegn sóknaraðila. Kæruheimild er í a. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að dómaranum verði gert að víkja sæti í málinu og sér dæmdur kærumálskostnaður. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Ekki hefur verið sýnt fram á nein atvik eða aðstæður, sem valdið geta því að héraðsdómarinn verði talinn vanhæfur til að fara með málið vegna ákvæðis g. liðar 5. gr. laga nr. 91/1991. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðili greiði kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, B.G.S. trésmiðja ehf., greiði varnaraðila, Fasteignaleigunni ehf., 100.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 96/2004
|
Kærumál Dómkvaðning matsmanns
|
E óskaði eftir dómkvaðningu matsmanns til öflunar matsgerðar sem hann hugðist nota sem sönnunargagn í tengslum við fyrirhugaða beiðni um endurupptöku refsimáls fyrir Hæstarétti og í einkamáli sem rekið væri fyrir sama dómstól. Með hliðsjón af þeim lögvörðu hagsmunum, sem E hefði af því að afla sér vandaðs sönnunargagns til stuðnings fyrrgreindum markmiðum sínum, var fallist á beiðni hans enda matsbeiðnin ekki í andstöðu við 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ingibjörg Benediktsdóttir Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. febrúar 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. mars sama árs. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 12. febrúar 2004, þar sem fallist var á beiðni varnaraðilans Eggerts Haukdal um að dómkvaddur yrði maður til að meta atriði, sem voru nánar tilgreind í I.-III. kafla matsbeiðninnar. Um kæruheimild vísar sóknaraðili til c. liðar 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að synjað verði um dómkvaðningu matsmanns að því er varðar III. kafla matsbeiðni. Varnaraðilinn Eggert Haukdal krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Varnaraðilinn Magnús Benediktsson tekur undir kröfu sóknaraðili fyrir Hæstarétti. Aðrir varnaraðila hafa ekki látið málið til sín taka. Með vísan til forsendna úrskurðar héraðsdóms verður hann staðfestur. Kærumálskostnaður dæmist ekki. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 697/2010
|
Kærumál Börn Barnavernd Gjafsókn Sératkvæði
|
Hinn 23. nóvember sl. barst Héraðsdómi Reykjaness krafa sóknaraðila, A, kt. [...], til heimilis að [...], [...], dagsett 21. nóvember, um að felldur verði úr gildi úrskurður varnaraðila, B, [...], [...], sem kveðinn var upp í máli sóknaraðila 18. nóvember 2010. Málið var tekið til úrskurðar að lokinni aðalmeðferð þess.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. desember 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 13. desember 2010 þar sem staðfestur var úrskurður varnaraðila um að vista son sóknaraðila, C, fæddan [...], á vegum varnaraðila í allt að tvo mánuði, frá og með 18. nóvember 2010. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður varnaraðila um að vista barnið utan heimilis verði ógiltur og að varnaraðila verði gert að afhenda sér barnið þegar í stað. Þá krefst hún þess að kostnaður vegna skýrslu sálfræðinga 6. desember 2010, sem hún aflaði um heilsufar sitt fyrir uppkvaðningu hins kærða úrskurðar, verði talinn til gjafsóknarkostnaðar í héraði. Loks krefst hún kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem hún nýtur fyrir Hæstarétti. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Ljóst er af vottorði barnalæknanna D og E og skýrslu þess síðarnefnda fyrir héraðsdómi að sonur sóknaraðila, en hann er fyrirburi sem átt hefur við veikindi að stríða, mun þurfa á mikilli og nákvæmri umönnun að halda næstu vikurnar. Þá er það niðurstaða ítarlegrar sálfræðilegrar matsgerðar F 4. nóvember 2010 að sóknaraðili glími við vanda sem hana sjálfa skorti innsæi í og sé mun alvarlegri og flóknari en þegar um einfalda [...] sé að ræða. Frekari greiningar sé þörf en fyrirliggjandi upplýsingar bendi til ótilgreindrar [...]. F kveðst aðeins geta dregið þær ályktanir að sóknaraðili sé ekki fær um að annast son sinn þannig að velferð hans og þroski séu tryggð. Af læknabréfi G 6. desember 2010 og skýrslu sálfræðinganna H og I sama dag verður ráðið að lyfjameðferð síðustu vikur kunni að hafa skilað einhverjum árangri varðandi andlega hagi sóknaraðila. Þegar til þess er litið hversu óljósar þessar vísbendingar eru fá þær engu breytt um að þær ályktanir um umönnunarþörf drengsins og hæfni móður sem dregnar verða af framangreindum gögnum. Með vísan til þess og þar sem hinar umdeildu ráðstafanir varnaraðila eru til skamms tíma verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest um annað en gjafsóknarkostnað. Fallist er á kröfu sóknaraðila um að til gjafsóknarkostnaðar í héraði teljist kostnaður hennar við öflun sálfræðilegrar skýrslu 6. desember 2010. Kærumálskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en gjafsóknarkostnað. Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar í héraði, sem ákveðin var í hinum kærða úrskurði, og þóknun lögmannsins fyrir Hæstarétti, sem ákveðst 200.000 krónur. Fyrir liggur að sóknaraðili hóf að læknisráði, eftir að F sálfræðingur skrifaði sálfræðilega matsgerð 4. nóvember 2010, lyfjatöku til að fást við sálræna erfiðleika sem hún hafði átt við að glíma og lýst er í hinum kærða úrskurði. Við meðferð málsins í héraði lá fyrir læknabréf G geðlæknis 6. desember 2010 þar sem meðal annars kemur fram að ástand sóknaraðila hafi breyst til batnaðar „til mikilla muna eftir að hún var sett á [...] - og geðdeyfðarlyf og virkni lyfja hafin.“ Taldi læknirinn að æskilegt væri að endurmeta vanhæfni hennar sem móður í ljósi ofangreindra staðreynda. Ekkert hafi komið fram í viðtali við sóknaraðila sem bendi til þess að hún væri vanhæf móðir. Þá lá einnig fyrir í héraði sálfræðileg skýrsla dagsett sama dag 6. desember 2010, þar sem tveir sálfræðingar gefa að ósk lögmanns sóknaraðila umsögn um sóknaraðila eftir að sálfræðingarnir höfðu átt viðtöl við hana. Í skýrslunni er þess getið að annar þessara sérfræðinga hafi haft sóknaraðila til meðferðar á árinu 2009. Í skýrslunni er að því vikið að sóknaraðili hafi tekið lyf sem sagt er virka bæði á þunglyndis- og kvíðaeinkenni. Hafi lyfin haft góð áhrif á líðan sóknaraðila. Þá kemur fram í skýrslunni að höfundar hennar draga í efa réttmæti nokkurra ályktana um andlegt ástand sóknaraðila sem dregnar eru í skýrslu F 4. nóvember 2010. Í forsendum hins kærða úrskurðar, sem kveðinn var upp 13. desember 2010, kemur fram að sýnt þyki „að sóknaraðili hafi náð talsverðum árangri á síðustu dögum.“ Af forsendunum verður síðan ráðið að héraðsdómari taldi sér bera að leggja mat á hvort úrskurður varnaraðila 18. nóvember 2010 hafi verið lögmætur, eins og komist er að orði, þegar hann var kveðinn upp. Verður ekki betur séð en héraðsdómari hafi staðfest úrskurðinn á þessari forsendu og þá ekki tekið tillit til nýrra gagna sem fram voru komin og bentu gátu til þess að heilsufar sóknaraðila hefði batnað eftir að hún hóf lyfjatöku og hæfni hennar til að annast barn sitt hefði breyst til batnaðar. Telja verður að við úrlausn mála af því tagi sem hér um ræðir fyrir dómi verði að leggja til grundvallar mat á aðstæðum þegar úrskurður eða dómur er upp kveðinn. Leiðir þetta af eðli málsins og hefur að auki stoð í nokkrum ákvæðum barnaverndarlaga nr. 80/2002 þar sem kveðið er á um að ráðstafanir barnaverndarnefnda samkvæmt lögunum skuli ekki standa lengur en þörf krefji. Í 26. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 er kveðið á um úrræði, sem barnaverndarnefnd getur gripið til án samþykkis foreldra, en ganga skemur en 27. gr. laganna um vistun barns utan heimilis. Má nefndin samkvæmt þessari heimild meðal annars kveða á um eftirlit með heimili og gefa fyrirmæli um aðbúnað og umönnun barns, meðal annars um læknisþjónustu, rannsókn, meðferð eða þjálfun þess. Úrræði 26. gr. barnaverndarlaga hafa ekki verið reynd í máli sóknaraðila og barns hennar eftir að sóknaraðili hóf lyfjatöku með þeim góða árangri sem málsgögnin benda til. Ljóst er að ákvörðun um að skilja drenginn frá sóknaraðila gegn vilja hennar og móður hennar, sem hún býr hjá, er afar íþyngjandi fyrir fjölskylduna. Tel ég að leita beri nú hinna vægari úrræða, svo sem lög heimila, til að bregðast við þeim vanda, sem vissulega er fyrir hendi, meðal annars með því að hafa eftirlit með heimili sóknaraðila og aðbúnaði drengsins. Engan veginn er loku fyrir það skotið, að úrræði samkvæmt 26. gr. barnaverndarlaga kunni að nægja til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt með úrskurði varnaraðila 18. nóvember 2010. Er raunar hugsanlegt að þau geti, ef allt gengur vel, verið líklegri til varanlegs árangurs fyrir barnið og sóknaraðila heldur en þau úrræði sem gripið hefur verið til. Ég tel því, eins og hér stendur á, og með vísan til 7. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga sem og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar samkvæmt 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sbr. 38. gr. barnaverndarlaga, að ekki skuli beita heimildum 27. gr. laga nr. 80/2002 um vistun barns utan heimilis, fyrr en að fullreyndu úrræði samkvæmt 26. gr. laganna. Niðurstaða mín er því sú, að fella beri hinn kærða úrskurð úr gildi. Ég er sammála meirihluta dómara um kærumálskostnað og gjafsóknarkostnað sóknaraðila í héraði og fyrir Hæstarétti.
|
Mál nr. 9/2014
|
Kærumál Framsal sakamanns
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem ákvörðun innanríkisráðherra um framsal X til Póllands var staðfest. Undir rekstri málsins óskaði ákæruvaldið eftir frekari upplýsingum frá pólskum dómsmálayfirvöldum um forsendur þeirrar ákvörðunar Héraðsdóms [...] að X skyldi gert að afplána refsingu samkvæmt dómi þess dómstóls. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ákæruvaldinu hafi verið heimilt að leggja umrædd gögn fram í héraði samkvæmt 1. mgr. 110. gr. og 2. mgr. 165. gr., sbr. 4. mgr. 179. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Gögnin hafi hins vegar ekki verið þess eðlis að þörf væri á því að þau lægju fyrir þegar innanríkisráðuneytið tók ákvörðun sína um framsal X. Af þeim sökum yrði ekki talið að ráðuneytið hafi við meðferð málsins brotið gegn rannsóknarskyldu sinni samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með þessum athugasemdum var hinn kærði úrskurður staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson, Helgi I. Jónsson og Þorgeir Örlygsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. desember 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. janúar 2014. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. desember 2013 þar sem staðfest var ákvörðun innanríkisráðuneytisins 25. september sama ár um að framselja varnaraðila til Póllands. Kæruheimild er í 24. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Dómsorð:
|
Mál nr. 505/2004
|
Byggingarleyfi Skipulag Fjöleignarhús Aðild
|
V ehf., sem var eigandi 2. hæðar fjöleignarhúss í miðbæ Reykjavíkur, óskaði eftir því að fá að reka þar veitingastað, en í eignaskiptayfirlýsingu var gengið út frá því að þar væri verslunarhúsnæði. Byggingarnefnd veitti leyfi fyrir nauðsynlegum framkvæmdum vegna veitingarstaðarins, en úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála felldi þá ákvörðun úr gildi. Af því tilefni höfðaði V ehf. mál á hendur öðrum eigendum hússins þar sem það krafðist þess að úrskurður úrskurðarnefndarinnar yrði felldur úr gildi. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að V ehf. hafi mátt gera framangreindar breytingar á 2. hæð hússins án samþykkis annarra eigenda, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 62/1994 um fjöleignarhús. Hið sama gilti um breytingar vegna loftræstingar fyrir veitingastaðinn. Var því fallist á kröfu V ehf. Sú niðurstaða var staðfest í Hæstarétti, en engu skipti þótt aðeins hluti stefndu í héraði stæði að áfrýjun málsins.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Garðar Gíslason, Guðrún Erlendsdóttir, Gunnlaugur Claessen og Hrafn Bragason. Áfrýjendur skutu máli þessu til Hæstaréttar 17. desember 2004. Þeir krefjast sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að héraðsdómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Réttargæslustefndi gerir engar kröfur fyrir Hæstarétti. Frávísunarkrafa stefnda er á því reist að ekki fái staðist að einungis hluti stefndu í héraði standi að áfrýjun málsins til Hæstaréttar. Eignarréttur í fjöleignarhúsi byggist aðallega á séreignarrétti. Hver eign er talin sjálfstæð eining þótt eignarrétturinn nái til hluta sameignar. Líta verður svo á að áfrýjendur reisi málsókn sína á sérréttindum einstakra eigenda. Réttindi þessi eru ekki óskipt og því gildir 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ekki um þessa málsókn. Frávísunarkröfu stefnda er því hafnað. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur um annað en málskostnað en rétt er að hver aðilanna beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Mál þetta, sem dómtekið var 4. nóvember sl. er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Vesturbrú ehf., kt. 590702-3070, Laugavegi 53b, Reykjavík, gegn Braga Henningssyni, kt. 160957-4419, búsettum í Bandaríkjunum, Símoni ehf., kt. 610198-2369, Ásholti 22, Reykjavík, Dimmalimm barnafataverslun, kt. 450589-1449, Laugavegi 53b, Reykjavík, Lýsingu hf., kt. 621101-2420, Suðurlandsbraut 22, Reykjavík, Unni Steingrímsdóttur, kt. 080443-3159, Laugavegi 53b, Reykjavík, Jóni Kristinssyni, kt. 230643-6609, Laugavegi 53b, Reykjavík, Helgu Skarphéðinsdóttur, kt. 260957-7249, Laugavegi 53b, Reykjavík, Heiðari Þór Pálssyni, kt. 160275-4649, Laugavegi 53b, Reykjavík, Kenneth Walter Balys, kt. 200468-2019, búsettum í Kanada og Íslandsbanka hf., kt. 550500-3530, Kirkjusandi 2, Reykjavík, og til réttargæslu Reykjavíkurborg, kt. 530269-7609, Ráðhúsinu, Reykjavík og var málið, sem sætir flýtimeðferð, þingfest 22. júlí 2004. Dómkröfur stefnanda eru þær að úrskurður úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála, í máli nr. 54/2002, sem kveðinn var upp þann 29. apríl 2004, verði felldur úr gildi. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi úr hendi stefndu, in solidum. Dómkröfur stefndu, þeirra Braga Henningssonar, Dimmalimm barnafataverslunar, Heiðars Þórs Pálssonar, Jóns Kristinssonar, Kenneth W. Balys, Símonar ehf. og Unnar Steingrímsdóttur eru um sýknu af kröfum stefnanda og að úrskurður úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum í kærumálinu nr. 54/2002 verði staðfestur. Stefndu krefjast jafnframt málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins. Af hálfu annarra stefndu hefur ekki verið haldið uppi vörnum í málinu. Réttargæslustefndi, Reykjavíkurborg, gerir engar kröfur í máli þessu enda eru engar kröfur gerðar á hendur honum. Með úrskurði uppkveðnum 6. september 2004 var kröfum í gagnsök vísað frá dómi. Með dómi Hæstaréttar uppkveðnum 30. september 2004 var sá úrskurður staðfestur. Málsatvik Mál þetta er risið vegna deilna stefnanda annars vegar og nokkurra eigenda eignarhluta í fasteigninni að Laugavegi 53b hins vegar, um heimild til að reka veitingastaðinn Hereford steikhús á þeim stað. Forsaga málsins er sú að á afgreiðslufundi byggingarfulltrúans í Reykjavík þann 19. júní 2002 var lögð fram fyrirspurn frá Nöglum ehf., þáverandi eiganda annarrar hæðar hússins að Laugavegi 53b, um hvort leyft yrði að starfrækja veitingastað á hæðinni. Afgreiðslu málsins var frestað og því vísað til umsagnar skipulagsfulltrúa. Á afgreiðslufundi skipulagsfulltrúa þann 28. júní 2002 var lögð fram umsögn skipulagsfulltrúa, dags. 25. júní 2002. Afstaða skipulagsfulltrúa til málsins var jákvæð. Erindið var tekið fyrir á ný á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa þann 2. júlí 2002 og bókuð jákvæð afstaða, að uppfylltum skilyrðum. Tekið var fram að kæmi til umsóknar skyldi gera nákvæma grein fyrir loftræstingu og hljóðvist. Með umsókn um byggingarleyfi, dags. 17. júlí 2002, var óskað eftir byggingarleyfi fyrir nauðsynlegum framkvæmdum vegna fyrirhugaðs veitingastaðar. Umsóknin var lögð fram á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa þann 30. júlí 2002 og frestað vegna athugasemda við uppdrætti. Á þessum fundi var einnig lagt fram bréf Marteins Mássonar hdl., dags. 21. júlí 2002, þar sem sett voru fram mótmæli við þeirri fyrirætlan að útbúa veitingastað á annarri hæð hússins. Umsókn um byggingarleyfi var tekin fyrir að nýju á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa þann 13. ágúst 2002. Var afgreiðslu málsins frestað með svohljóðandi bókun: "Frestað. Vísað til athugasemda á umsóknarblaði. Þar sem ágreiningur er um hvort og þá hversu marga meðeigendur þarf til að samþykkja fyrirhugaða framkvæmd sem felur í sér breytta notkun húsnæðisins er umsækjanda bent á að leita umsagnar kærunefndar fjöleignarhúsamála í samræmi við ákvæði laga um fjöleignarhús." Vegna ábendingar byggingarfulltrúa óskaði Magnús Ingi Erlingsson hdl., f.h. Nagla ehf., eftir áliti kærunefndar fjöleignarhúsamála á því hvort skylt væri að bera breytta hagnýtingu á annarri hæð hússins að Laugavegi 53b, úr verslunarrekstri í veitingarekstur, undir aðra eigendur í húsinu. Umsóknin um byggingarleyfið var svo enn tekin fyrir á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa þann 27. ágúst 2002 og var umsóknin þá samþykkt. Fyrir þann tíma höfðu embætti byggingarfulltrúa borist afrit bréfs Marteins Mássonar hdl. til Nagla ehf., dags. 13. ágúst 2002 og bréf Guðrúnar Helgu Brynleifsdóttur hdl., f.h. Kenny W. Balys, þar sem því var mótmælt að heimild yrði gefin fyrir því að veitingahús yrði starfrækt í húsnæðinu. Jafnframt hafði verið aflað umsagnar um hljóðvist milli annarrar og þriðju hæðar. Í samþykkt byggingarfulltrúa er svohljóðandi bókun: "Tveir íbúðareigendur í húsinu hafa mótmælt byggingarleyfisumsókn á þeim forsendum að frá slíkum rekstri muni stafa hávaði og lyktarmengun, auk þess sem í þinglýstri eignaskiptayfirlýsingu sé gert ráð fyrir verslunarhúsnæði á 2. hæð. Í greinargerð hljóðráðgjafa sem fylgdi málinu kemur fram að ekki verði annað séð en húsnæðið uppfylli kröfur reglugerðar um hljóðeinangrun. Þá kemur fram á aðaluppdrætti að eimur frá steikingarstað er leiddur upp fyrir þak og útloftun frá eldhúsi er við útbrún lóðar að norðan. Á séruppdráttum munu hönnuðir gera nánari grein fyrir kröfum til þessara atriða. Með vísan til álits kærunefndar fjöleignarhúsamála nr. 5/2002 verður að telja, sbr. 1. og 2. mgr. 27. gr. laga nr. 26/1994, að umsótt breyting á hagnýtingu húsnæðisins sæti ekki sérstökum takmörkunum enda umsótt notkun í samræmi við gildandi aðalskipulag og deiliskipulag af reitnum og engar takmarkanir um notkun húsnæðisins í þinglýstum gögnum eða samþykktum. Þá þykir ekki hafa verið sýnt fram á að breytingin muni hafa í för með sér verulega meira ónæði, röskun eða óþægindi fyrir aðra eigendur en þeir hafa mátt gera ráð fyrir. Er, m.t.t. framangreinds, fallist á að ekki þurfi samþykki annarra eigenda hússins fyrir breytingunni. Umsækjanda er kunnugt um að ágreiningur er um þetta atriði og bent á að fari þeir af stað með framkvæmdir, áður en kærufrestur til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála er liðinn, eða áður en niðurstaða dómstóla eða álit kærunefndar fjöleignarhúsamála liggur fyrir, verði málinu skotið þangað, gera þeir það á eigin ábyrgð og áhættu." Þann 11. september 2002 keypti stefnandi aðra hæð hússins að Laugavegi 53b af Nöglum ehf. í því skyni að reka þar veitingastaðinn Hereford Steikhús. Með kæru, dags. 30. september 2002, kærði Marteinn Másson hdl., f.h. Braga Henningssonar, framangreinda ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík um leyfi til að innrétta veitingastað á annarri hæð hússins nr. 53b við Laugaveg í Reykjavík. Þann 30. desember 2002 kvað kærunefnd fjöleignarhúsamála upp álit, í máli nr. 50/2002, sem hófst með framangreindri beiðni Magnúsar Inga Erlingssonar hdl., f.h. Nagla ehf., um álit nefndarinnar. Niðurstaða nefndarinnar var sú að heimilt væri að hagnýta eignarhluta á annarri hæð Laugavegs 53b sem matsölustað án samþykkis annarra eigenda hússins. Þann 29. apríl 2004 kvað úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála upp úrskurð í máli nr. 54/2002, er hófst með kæru Marteins Mássonar hdl., f.h. Braga Henningssonar samkvæmt framansögðu. Úrskurðarorð var svohljóðandi: "Ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 27. ágúst 2002, um veitingu byggingarleyfis fyrir veitingastað á annarri hæð að Laugavegi 53b, er felld úr gildi." Stefnandi telur forsendur og niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar ranga. Í kjölfar þessa úrskurðar hafa verið haldnir fundir í húsfélaginu að Laugavegi 53b. Á þeim hefur komið fram að sumir eigenda eignarhluta í húsinu, með vísan til niðurstöðu úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála, vilja að rekstri veitingarstaðar stefnanda í húsinu verði hætt. Stefnandi hefur brýna og augljósa hagsmuni af því að fá úrskurð úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála ógiltan með dómi. Sé málsókn þessi því óumflýjanleg. Málsástæður stefnanda Stefnandi byggir á því að kröfugerð kæranda fyrir úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála (hér eftir nefndin) í máli nr. 54/2002 (hér eftir úrskurðurinn) hafi verið formlega röng og niðurstaða nefndarinnar, sem var sú að fallast á kröfuna, hafi því einnig verið formlega röng. Verði talið að kröfugerðin hafi verið formlega rétt er á því byggt að málið hafi borist úrskurðarnefnd eftir að lögmæltur frestur til að bera málið undir nefndina var liðinn. Stefnandi telur því að málið hefði átt að sæta frávísun frá nefndinni. Með kæru þeirri sem markaði upphaf málsins, og barst úrskurðarnefndinni þann 30. september 2002, var þess krafist að ákvörðun byggingarnefndar/byggingarfulltrúans í Reykjavík dags. 27. ágúst 2002, sem tilkynnt hafi verið kæranda þann 28. ágúst 2002, yrði felld úr gildi. Var um kæruheimild vísað til 4. mgr. 39. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Í málinu liggur fyrir að afgreiðsla skipulags- og byggingarnefndar á ákvörðun byggingarfulltrúa, um að samþykkja hina umdeildu byggingarleyfisumsókn, var staðfest á fundi borgarstjórnar Reykjavíkur þann 5. september 2002. Þar með hafði æðsta stjórnvald Reykjavíkurborgar samþykkt útgáfu byggingarleyfis stefnanda. Kröfugerð kæranda fyrir nefndinni laut einungis að ákvörðun byggingarfulltrúa eða byggingarnefndar og haggar þannig ekki afgreiðslu æðra stjórnvalds á málinu. Til að fá umrætt byggingarleyfi fellt úr gildi hefði borið að krefjast þess að staðfesting borgarstjórnar á leyfinu yrði felld úr gildi, enda er ákvörðun byggingarfulltrúa um að veita byggingarleyfi háð þeirri staðfestingu. Úrskurður um ákvörðun byggingarfulltrúa haggar hins vegar ekki staðfestingu æðra stjórnvalds. Af þessu leiðir að vísa hefði átt málinu frá nefndinni vegna þeirra röngu kröfuhátta sem kærandi viðhafði. Verði hins vegar talið að kæranda hafi verið rétt að beina kröfu sinni að ákvörðun byggingarfulltrúans, sem tekin var 27. ágúst 2002 og hafi verið tilkynnt kæranda 28. ágúst 2002, er á því byggt að kæran, sem barst úrskurðarnefndinni þann 30. september 2002, hafi borist eftir að lögmæltur kærufrestur var útrunninn. Er um það vísað til 1. mgr. 2. gr. reglugerðar nr. 621/1997 um úrskurðarnefnd samkvæmt 8. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Þar komi fram að sá sem telur rétti sínum hallað með samþykkt byggingarnefndar og/eða sveitarstjórnar sé heimilt að skjóta máli sínu til úrskurðarnefndar með kæru og sé kærufrestur einn mánuður frá því kæranda var kunnugt um þá samþykkt sem hann kærir. Sá frestur hafi verið liðinn þegar kæra barst nefndinni. Verði ekki fallist á ógildingu úrskurðarins þegar af framangreindum ástæðum byggir stefnandi á því að efnislegar forsendur nefndarinnar fyrir niðurstöðu sinni í úrskurðinum séu rangar og að niðurstaðan sé því efnislega röng. Þá er byggt á því að heimildir nefndarinnar til að leggja mat á hvort útgáfa byggingarleyfis sé í andstöðu við ákvæði laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús séu takmarkaðar og jafnframt að við meðferð málsins hafi nefndin brotið gegn ákvæðum laga um málsmeðferð. Þá stríði niðurstaðan gegn stjórnarskrárvernduðum eignarrétti stefnanda. Skuli nú nánar um þetta fjallað: Í niðurstöðu nefndarinnar virðist á því byggt að af ákvæði 27. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús leiði að fyrirhuguð breyting á hagnýtingu séreignar í fjöleignarhúsi sé ávallt háð samþykki annarra eigenda séreignahluta í viðkomandi húsi. Sé um verulega breytingu að ræða þurfi samþykki allra en sé breyting óveruleg þurfi samþykki einfalds meirihluta. Í því máli sem hér um ræðir telur nefndin að stefnandi hafi framkvæmt óverulega breytingu á hagnýtingu séreignarhluta síns. Með því að stefnandi hafi ekki aflað fyrir fram samþykkis a.m.k. einfalds meirihluta annarra eigenda í húsinu hafi verið rangt af byggingarfulltrúanum í Reykjavík að gefa út hið umdeilda byggingarleyfi til stefnanda. Þetta telur stefnandi rangt og byggja á mistúlkun og misskilningi á ákvæði 27. gr. nefndra laga. Af beinu orðalagi ákvæðisins sjálfs telur stefnandi leiða að breytingar á hagnýtingu séreignar, sem ekki hafi í för með sér röskun á lögmætum hagsmunum annarra eigenda séreignarhluta í viðkomandi fjöleignarhúsi, séu eiganda heimilar án þess að aflað sé samþykkis annarra eigenda í húsinu, sbr. 2. mgr. 27. gr. laganna. Hafi breyting á hagnýtingu í för með sér slíka röskun, og sé breyting veruleg, þurfi samþykki allra eigenda, sbr. 1. mgr. 27. gr. Sé breyting óveruleg þurfi samþykki einfalds meirihluta annarra eigenda, bæði miðað við fjölda og eignarhluta, sbr. 3. mgr. 27. gr. Af úrskurði nefndarinnar virðist mega ráða að nefndin telji ummæli í athugasemdum með greinargerð með frumvarpi til laga um fjöleignarhús, sbr. athugasemdir við 27. gr. þeirra, leiða til þeirrar túlkunar á ákvæðinu sem nefndin leggur til grundvallar. Stefnandi telur orðalag ákvæðisins ekki rúma þá túlkun og ekki sé unnt að fallast á að rýmka megi þýðingu ákvæðisins á þann hátt sem gert sé með vísan til ummæla í greinargerð. Þar fyrir utan telur stefnandi það rangt að umrædd ummæli leiði til þeirrar túlkunar sem komist sé að. Í ummælunum sé einkum fjallað um þá aðstöðu, sem sagt sé að oftlega hafi valdið vandkvæðum fyrir gildistöku laga nr. 26/1994, að eigendur íbúða í íbúðarhúsum breyttu hagnýtingu þeirra yfir í atvinnuhúsnæði án þess að eigendur annarra íbúða gætu með raunhæfum hætti komið í veg fyrir slíkt eða haft áhrif þar á. Eftir atvikum megi taka undir að breyting á hagnýtingu séreignar úr íbúðarhúsnæði í atvinnuhúsnæði sé slík breyting að eðlilegt sé að afla þurfi samþykkis annarra eigenda en um slíkt sé ekki að ræða í þessu máli. Stefnandi byggir á því að sú breyting á hagnýtingu sem byggingarleyfi stefnanda heimili, að reka veitingastað í stað verslunar í séreign stefnanda, sé ekki þess háttar breyting á hagnýtingu sem ákvæði 27. gr. laga nr. 26/1994 fjallar um. Ljóst sé að samkvæmt gildandi skipulagi fyrir það svæði þar sem umrædd húseign standi sé heimilt að reka atvinnurekstur af því tagi sem stefnandi gerir, þ.e. veitingahús. Rekstur veitingahúss sé að mörgu leyti náskyldur rekstri verslunar og í báðum tilvikum sé um að ræða atvinnurekstur. Þegar hagnýtingu séreignar sé hliðrað með þessum hætti úr verslunarrekstri í veitingarekstur telur stefnandi að einkum hljóti að reyna á hvort aðili sem um slíkt sækir uppfyllir fagleg skilyrði laga til að mega reka veitingahús á viðkomandi stað og hvort slíkt sé heimilt vegna gildandi skipulags. Öll slík skilyrði hafi stefnandi uppfyllt. Við mat á því hvort rekstur stefnanda sé í löglegu horfi, s.s. vegna hugsanlegrar hávaða- eða lyktarmengunar, ónæðis, sorplosunar o.fl. hljóti einkum að skipta máli hvort stefnandi hafi hlítt löglegum kröfum yfirvalda þar að lútandi. Með starfseminni sé haft opinbert eftirlit sem stefnandi hlíti að sjálfsögðu. Verði ákvæði 27. gr. laga nr. 26/1994 túlkað með hliðsjón af athugasemdum í greinargerð með frumvarpi til laganna hljóti fyrst og fremst að verða litið til þess augljósa tilgangs með ákvæðinu sem greinargerðin skýri, að koma í veg fyrir að aðilar geti breytt hagnýtingu íbúðarhúsnæðis í atvinnuhúsnæði án þess að afla áður samþykkis annarra eigenda í húsinu. Í þessu sambandi bendir stefnandi og á að rekstur hans sé veitingahús samkvæmt lið 9. gr. laga nr. 67/1985 um veitinga- og gististaði. Í því felist að um matsölustað sé að ræða með fjölbreyttar veitingar í mat og drykk. Veitingahús stefnanda sé ekki dansstaður, krá eða önnur slík starfsemi sem sérstakt leyfi þurfi fyrir samkvæmt greindu ákvæði. Eins og réttilega sé bent á í áliti kærunefndar fjöleignarhúsa í máli nr. 50/2002 sé engin hætta á að starfsemi stefnanda verði önnur og meiri en sú að reka matsölustað, nema að undangenginni umsókn um aukin leyfi. Hafi það áhrif á mat á því hvort um slíka breytingu á hagnýtingu séreignar sé að ræða í þessu máli að þarfnist samþykkis sameigenda að einhverju eða öllu leyti. Ljóst sé að ákvæði 27. gr. laga nr. 26/1994 feli í sér skerðingu á því sem annars myndi verða talin heimil nýting eiganda á eign sinni. Samkvæmt 26. gr. laganna sé meginregla þeirra sú að eigandi hafi einn rétt til hagnýtingar og umráða yfir séreign sinni með þeim takmörkunum einum sem greint sé frá í lögunum sjálfum eða öðrum lögum, sem leiði af óskráðum grenndarreglum eða eðli máls eða byggist á löglegum ákvörðunum eða samþykktum húsfélagsins. Stefnandi telur hagnýtingarrétt sinn í þessu máli ekki takmarkast af neinu þessara atriða. Til viðbótar sé eignarréttur stefnanda verndaður af 72. gr. stjórnarskrár Íslands. Stefnandi byggir á því að af þeirri ástæðu beri fremur að túlka ákvæði 27. gr. laga nr. 26/1994 þröngt en rúmt. Hin rúma túlkun nefndarinnar á ákvæðinu leiði af sér mikla skerðingu á eignarrétti stefnanda. Svo rúm túlkun sé andstæð ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar sem og meginreglum eignarréttar og laga nr. 26/1994 um hagnýtingarrétt eiganda yfir séreign. Til viðbótar við framangreint byggir stefnandi á því að þær forsendur sem nefndin gefi sér fyrir þeirri niðurstöðu að ákvæði 27. gr. laga nr. 26/1994 hafi ekki verið virt séu ómálefnalegar og rangar. Á bls. 10 í úrskurðinum segir að hin umdeilda breyting á hagnýtingu séreignar, úr verslun í veitingastað, geti snert hagsmuni sameigenda hússins. Ekkert virðist liggja fyrir um að svo sé í raun. Síðan segir: "Að jafnaði má búast við að veitingarekstri fylgi meiri umferð ... Veitingastöðum getur og fylgt áleitnari lykt ... Þrátt fyrir að umrætt hús sé á miðborgarsvæði, þar sem mjög víða eru veitingastaðir, verður að telja að hin umdeilda breyting á notkun séreignarhlutans geti haft í för með sér meira ónæði og óþægindi fyrir sameigendur en ella ..." (undirstrikanir stefnanda.) Af þessu megi ráða að niðurstaða nefndarinnar um að starfsemi stefnanda hafi í för með sér röskun á lögmætum hagsmunum annarra eigenda í húsinu, en slík röskun verði hvað sem öðru líði að liggja sannanlega fyrir, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 26/1994, sé ekki byggð á raunverulegum upplýsingum um slíkt heldur eingöngu hugleiðingum um að það sé hugsanlegt. Þessar forsendur telur stefnandi ómálefnalegar og ólögmætar. Staðreyndin sé sú að aldrei frá upphafi þess að veitingahús stefnanda tók til starfa, eða í u.þ.b. tvö ár, hafi yfirvöld haft samband við stefnanda vegna kvartana yfir hávaða, ónæði, lykt eða öðru því sem nefndin fjallar um í úrskurðinum. Stefnandi telur það brjóta gegn meginreglum stjórnsýsluréttar, og m.a. ákvæði 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, að nefndin skyldi ekki afla raunverulegra upplýsinga um þessi atriði áður en hún lét þau ráða úrslitum í niðurstöðu málsins. Þar fyrir utan telur stefnandi að sjónarmið af þessu tagi skipti ekki máli við mat á því hvort breyting á hagnýtingu leiði til röskunar á lögmætum hagsmunum annarra eigenda vegna þess að öll þessi atriði lúta opinberu eftirliti og reglum sem eiga að tryggja að slíkt ónæði hljótist ekki af rekstri. Í þessu sambandi bendir stefnandi á ákvæði 55. gr. laga nr. 26/1994 sem tryggi rétt annarra eigenda við þær aðstæður að sameigandi brýtur gegn skyldum sínum eða réttindum annarra með ónæði. Að gefnu tilefni og í tengslum við allt framangreint tekur stefnandi fram að engu skipti við mat á sakarefni málsins þótt séreignarhluta stefnanda sé þannig lýst í eignaskiptayfirlýsingu að um verslunarhúsnæði sé að ræða. Eignaskiptayfirlýsing feli aðeins í sér lýsingu á notkun eignar þegar hann sé gerður en feli ekki í sér sjálfstæða eða sérstaka takmörkun á hagnýtingarmöguleikum eignarhlutans. Vísar stefnandi um þetta m.a. til 17. og 18. gr. laga nr. 26/1994. Þá byggir stefnandi einnig á því að niðurstaða nefndarinnar sé andstæð meginreglum eignar- og nábýlisréttar en þær reglur hafi augljósa grundvallarþýðingu við úrlausn málsins. Það sé ein grundvallarforsenda þess að reglur nábýlis- eða grenndarréttar verði taldar leiða til takmörkunar á leyfilegum ráðstöfum eiganda að takmarkanirnar leiði ekki til þess að mikil sóun verðmæta eigi sér stað. Við blasi að standi hin umdeilda niðurstaða nefndarinnar verður stefnandi fyrir miklu tjóni þar sem hann verði þá óhjákvæmilega að hætta rekstri veitingastaðar síns og tapi þeim fjármunum sem lagðir hafi verið í uppbyggingu hans. Stefnandi byggir einnig á því að það eigi ekki undir úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála að meta hvort breyting á hagnýtingu séreignar sé þess eðlis að afla þurfi samþykkis annarra eigenda í húsinu fyrir henni, sbr. 27. gr. laga nr. 26/1994. Í þessu sambandi bendir stefnandi á ákvæði 80. gr. laganna. Þar segir í 1. mgr. að greini eigendur fjöleignarhúsa á um réttindi sín og skyldur samkvæmt lögunum geti þeir leitað til kærunefndar fjöleignarhúsamála og óskað eftir álitsgerð um ágreiningsefnið. Samkvæmt 4. mgr. 80. gr. verður ágreiningsefnum sem kærunefnd leysir úr ekki skotið til annarra stjórnvalda. Fyrir liggi að leitað var til kærunefndar fjöleignarhúsamála vegna þess ágreinings sem fyrir hendi sé í þessu máli um breytingu á hagnýtingu séreignar stefnanda. Álit nefndarinnar, í máli nr. 50/2002, lá fyrir 30. desember 2002 eða um 16 mánuðum áður en úrskurðarnefndin kvað upp hinn umdeilda úrskurð sinn. Í áliti kærunefndar fjöleignarhúsamála sé komist að þeirri niðurstöðu að stefnanda hafi verið heimilt að ráðast í þær breytingar á eignarhluta sínum sem um ræðir í þessu máli, án samþykkis sameigenda í húsinu. Stefnandi vísar til forsendna kærunefndarinnar og niðurstöðu, í kafla III og IV í álitinu, og beri að líta á þær sem hluta af málatilbúnaði stefnanda í þessu máli. Stefnandi telur að úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála hafi verið bundin af þessu áliti við meðferð málsins fyrir nefndinni. Framangreint ákvæði 80. gr. laga nr. 26/1994 feli kærunefnd fjöleignarhúsamála beinlínis að fjalla um álitaefni af þessu tagi og leggur bann við því að ágreiningsefnum sé skotið til annarra stjórnvalda. Það sé augljóst að það stríði verulega gegn sjónarmiðum um réttaröryggi og samræmi í réttarframkvæmd ef viðurkennt verður að mismunandi stjórnvöld geti komist að mismunandi niðurstöðum um jafn þýðingarmikið álitaefni eins og það sem í máli þessu greinir. Að baki álitum kærunefndar fjöleignarhúsamála liggi 10 ára réttarframkvæmd. Í nefndinni sitji sérfræðingar í eignarrétti og hafi sömu menn skipað nefndina frá upphafi og gefið út mörg álit sem tengjast sakarefni málsins. Stefnandi telur því að það heyri ekki undir úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála að meta hvort breyting á hagnýtingu séreignar þarfnast samþykkis sameigenda eða ekki. Af því leiði að það álitamál geti ekki verið ógildingarástæða gagnvart ákvörðun byggingarfulltrúa um að gefa út byggingarleyfi, nema fyrir liggi álit kærunefndar fjöleignarhúsamála eða dómur sem staðreyni það. Allt að einu og hvað sem öllu öðru líði hljóti úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála að hafa verið skylt að líta til þeirrar réttarframkvæmdar sem fyrir liggi hjá kærunefnd fjöleignarhúsamála og haga niðurstöðu sinni um þetta efni í samræmi við hana. Sú niðurstaða úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála, að fella úr gildi byggingarleyfi stefnanda, sé einnig á því byggð að fyrirætlanir stefnanda um fyrirkomulag loftræstingar hafi þarfnast samþykkis a.m.k. einfalds meirihluta sameigenda í húsinu, en slíks samþykkis hafi ekki verið aflað. Stefnandi telur þessa forsendu alranga og skuli nú nánar um það fjallað: Undir rekstri málsins fyrir nefndinni hafi verið aflað umsagnar skrifstofu skipulags- og byggingarsviðs Reykjavíkurborgar. Umsögnina hafi ritað Ívar Pálsson lögfræðingur. Í henni sé bent á að loftræsting hæðarinnar liggi alfarið um séreign í sérstakan lagnastokk upp fyrir þak hússins. Lagnastokkurinn hafi verið frá upphafi í húsinu í þessum tilgangi enda gert ráð fyrir því í byggingarlýsingu hússins að hæðin yrði loftræst. Þá komi loftræstingin nyrst á húsinu upp þar sem gert hafi verið ráð fyrir loftræstitúðum frá upphafi. Aðaluppdrættir af húsinu og byggingarlýsing þess beri þetta með sér. Það sé þess vegna einfaldlega rangt að fyrirætlanir stefnanda um loftræstingu hæðarinnar hafi falið í sér nokkra breytingu frá því fyrirkomulagi sem frá upphafi hafi verið gert ráð fyrir í húsinu. Byggingarleyfi stefnanda felur því ekki í sér neina breytingu á sameign hússins sem þurft hafi að afla samþykkis fyrir. Í þessu sambandi bendir stefnandi einnig á að misskilnings virðist gæta hjá úrskurðarnefndinni um þýðingu ákvæðis 43. gr. skipulags- og byggingarlaga, sem til sé vísað í niðurlagi hins umdeilda úrskurðar. Vísi nefndin til ákvæðis 3. mgr. 43. gr. en stefnandi telur að nefndin hljóti að eiga við 4. mgr. 43. gr. Nefndin virðist telja að af þessu ákvæði leiði að afla hefði þurft samþykkis fyrir hvoru tveggja, breytingu á hagnýtingu séreignar og breytingu á sameign. Þetta telur stefnandi rangt. Í 3. mgr. 43. gr. laganna komi fram að byggingarleyfi feli í sér samþykki aðaluppdrátta og framkvæmdaráforma eða á breyttri notkun húss. Mat á því hvort breyting á hagnýtingu séreignar hafi verið heimil án samþykkis sameigenda eigi undir kærunefnd fjöleignarhúsamála, sbr. það sem fyrr segi um það efni. Í 4. mgr. 43. gr. komi hins vegar fram að sá sem óskar byggingarleyfis skuli senda um það umsókn ásamt með nauðsynlegum gögnum, þar á meðal samþykki meðeigenda fyrir breytingu á sameign ef um það sé að ræða. Þetta feli í sér að mati stefnanda að sú forsenda úrskurðarnefndarinnar, að af ákvæði 43. gr. leiði að það geti verið annmarki á byggingarleyfi ef ekki liggi fyrir samþykki eigenda fyrir breytingu á séreign, sé röng. Jafnframt að einungis komi til álita að krefjast samþykkis sameigenda vegna framkvæmda við sameign ef í henni felist breyting frá fyrri fyrirætlunum. Um slíkt sé ekki að ræða í þessu máli. Þá bendir stefnandi á í þessu sambandi að úrskurðarnefndin virðist m.a. láta það ráða niðurstöðu sinni að sérteikningar af loftræstikerfi, sem lagðar voru inn til byggingarfulltrúa löngu eftir að byggingarleyfi stefnanda var samþykkt, hafi í för með sér breytingu á sameign sem háð sé samþykki sameigenda. Þetta telur stefnandi að sé ólögmæt og ómálefnaleg forsenda hjá úrskurðarnefndinni sem geti auk þess ekki leitt til þeirrar niðurstöðu að fella eigi byggingarleyfið sjálft úr gildi. Byggingarleyfið sem slíkt og útgáfa þess hafi verið lögmæt og stuðst við lögmætar forsendur. Verði talið að síðari útfærslur á framkvæmdum á grundvelli leyfisins gangi lengra en heimilt sé geti ekki komið til greina að fella sjálft byggingarleyfið úr gildi heldur hljóti aðgerðir yfirvalda að lúta einungis að þeim útfærslum sem taldar séu ganga lengra en heimilt sé. Það sé m.a. í andstöðu við sjónarmið stjórnsýsluréttar um meðalhóf, sbr. 12. gr. laga nr. 37/1993, að fella við þessar aðstæður sjálft byggingarleyfið úr gildi. Loks byggir stefnandi á því að meðferð málsins fyrir úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála hafi dregist úr hömlu og langt umfram þær heimildir sem nefndin hafi að lögum til að ljúka máli. Samkvæmt 4. mgr. 8. gr. skipulags- og byggingarmála skuli nefndin kveða upp úrskurð í máli innan tveggja mánaða en sé mál viðamikið megi nefndin tiltaka afgreiðslufrest málsins lengri en þó aldrei umfram þrjá mánuði. Málið hafi verið lagt fyrir nefndina með kæru þann 30. september 2002 en úrskurður hennar hafi verið kveðinn upp 29. apríl 2004. Það hafi því liðið 19 mánuðir frá upphafi til loka málsins sem sé brýnt brot á framangreindu ákvæði sem og á málshraðareglu stjórnsýsluréttar og ákvæði 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefnandi telur þetta leiða sjálfstætt til þess að ógilda beri hinn umdeilda úrskurð. Verði ekki á það fallist telur stefnandi hvað sem öðru líður að nefndinni hafi borið að líta til þess langa tíma sem liðinn var, m.a. við það hagsmunamat sem augljóslega verði að fara fram með hliðsjón af reglum nábýlisréttar milli hagsmuna stefnanda af hagnýtingu eignar sinnar og meintra hagsmuna annarra eigenda í húsinu af því að verða ekki fyrir ónæði frá stefnanda. Ljóst sé að eftir því sem lengri tími hafi liðið undir rekstri málsins fyrir nefndinni yrði það þungbærara fyrir stefnanda að þola ógildingu byggingarleyfisins. Jafnframt hafi komið í ljós á sama tíma að fullyrðingar um meint ónæði af rekstri stefnanda hafa ekki átt við rök að styðjast. Það sé annmarki á hinum umdeilda úrskurði að líta ekki til þessara sjónarmiða við úrlausn málsins. Um lagarök vísar stefnandi til þeirra lagaákvæða sem rakin hafa verið í stefnu þessari. Einkum sé stuðst við ákvæði laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús og ákvæði skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 auk stjórnvaldsfyrirmæla sem eigi stoð í þessum lögum. Þá er vísað til meginreglna eigna- og nábýlisréttar. Jafnframt er vísað til ákvæðis 72. gr. stjórnarskrár Íslands nr. 33/1944. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. einkum 129. og 130. gr. Málsástæður stefndu Stefndu styðja sýknukröfu sína m.a. við eftirgreindar málsástæður: a) Með umsókn Nagla ehf., um leyfi til þess að innrétta veitingastað í matshluta 02-01 í húsinu við Laugaveg 53 B, var farið samkvæmt 3. mgr. 39. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Umsóknin var samþykkt af byggingarfulltrúa og var lögð fyrir byggingarnefnd þann 28. ágúst 2002 til formlegrar afgreiðslu eins og áskilið sé í greininni. Samkvæmt 4. mgr. 39. gr. skipulags- og byggingarlaga megi skjóta samþykkt skipulags- og byggingarnefndar eða sveitarstjórnar til úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum ef einhver telur rétti sínum hallað. Þótt vera kunni að borgarstjórn þurfi að staðfesta ákvarðanir byggingarnefndar sé eingöngu um formsatriði að ræða, ákvörðunin sé hjá byggingarfulltrúa eða byggingarnefnd. Í kæru Braga Henningssonar til úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum þann 30. september 2002, hafi þannig verið réttilega kærð ákvörðun byggingarnefndar og byggingarfulltrúans í Reykjavík um að samþykkja byggingarleyfisumsóknina. Í kærunni sé vikið að því að ákvörðunin hefði líklega verið lögð fram í borgarstjórn 5. september 2002. Stefndu benda á að hvorki Naglar ehf., stefnandi né Reykjavíkurborg hafi gert nokkrar athugasemdir undir rekstri kærumálsins fyrir úrskurðarnefnd í skipulags- og byggingarmálum um form eða framsetningu kærunnar. Teljast þessir aðilar því hafa fallist á málatilbúnað kæranda að þessu leyti. b) Ákvörðun byggingarnefndar um að staðfesta leyfisveitingu byggingarfulltrúa, sem tekin var á fundi nefndarinnar 28. ágúst 2002, hafi borist til vitundar kæranda eða umboðsmanns hans er nokkrir dagar voru liðnir af september 2002. Honum var því fyrst kunnugt um ákvörðunina eða samþykktina í byrjun september 2002. Vitneskja hans um staðfestingu borgarstjórnar hafi borist löngu síðar. Kæra hans þann 30. september 2002 til úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum, sem send hafi verið með símbréfi þann dag, hafði því borist til nefndarinnar vel innan þess mánaðarfrests, sem tilgreindur sé í 4. mgr. 39. gr. skipulags- og byggingarlaga. c) Stefndu telja meðferð og afgreiðslu byggingaryfirvalda á umsókn um byggingarleyfið vegna breytingar á hagnýtingu matshluta 02-01 að ýmsu leyti hafa brotið í bága við reglur stjórnsýsluréttar og skipulags- og byggingarlaga. Þannig hafi verið augljóst að gefa átti öllum eigendum í húsinu kost á að tjá sig um fyrirhugaðar breytingar og ljá samþykki sitt fyrir þeim, sbr. 27., 30. og 31. gr. fjöleignarhúsalaga nr. 26/1994, sbr. 4. mgr. 43. gr. skipulags- og byggingarlaga. Að þessu leyti hafi ekki verið gætt að andmælarétti eigendanna. Byggingaryfirvöldum hafi einnig verið ljóst að við samþykki byggingarleyfisins þann 27. ágúst 2002 hafi ekki legið fyrir fullnægjandi upplýsingar um loftræsingu og sorplosun. Fullnægjandi rannsókn hafi ekki verið gerð af hálfu byggingaryfirvalda að þessu leyti um hvernig úr þessum málum yrði leyst, en það hlaut að vera ein meginforsendan fyrir starfrækslu veitingastaðarins. Þá hafi farið fram lokaúttekt á matshluta 02-01 eingöngu, en slík úttekt hafi verið forsenda fyrir starfrækslu veitingastaðarins. Samkvæmt byggingarreglugerð eigi lokaúttekt að fara fram þegar byggingu húss lýkur. Ekki verði þannig séð að heimilt hafi verið að láta lokaúttektina fara fram. d) Stefndu halda því fram að það sé á valdsviði úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum að meta hvort breyting á hagnýtingu séreignar sé þess eðlis að afla þurfi samþykkis annarra eigenda í húsinu fyrir henni samkvæmt 27. gr. fjöleignarhúsalaga. Lögum samkvæmt sé nefndinni ætlað að kveða upp úrskurði í ágreiningsmálum um skipulags- og byggingarmál, sbr. 2. mgr. 8. gr. skipulags- og byggingarlaga. Til þess að breyta húsi, burðarkerfi þess, formi, svipmóti eða notkun, þurfi byggingarleyfi, sbr. 1. mgr. 43. gr. skipulags- og byggingarlaga. Byggingarnefndir sveitarfélaga veiti byggingarleyfi að undangenginni umsókn, ýmist sjálfar eða með því að staðfesta ákvörðun byggingarfulltrúa, sbr. 39. gr. skipulags- og byggingarlaga. Í 4. mgr. 43. gr. skipulags- og byggingarlaga sé kveðið á um það hvaða gögn þurfi að fylgja byggingarleyfisumsókn. Meðal gagna, sem þar séu talin, sé samþykki meðeigenda ef um sameign sé að ræða. Augljóst sé að ekki sé um tæmandi talningu að ræða. Samkvæmt málsgreininni skuli kveðið nánar á um það í byggingarreglugerð hvaða önnur gögn skuli fylgja leyfisumsókn og hvernig frá umsókn og uppdráttum skuli gengið. Um þessi atriði sé kveðið í 12. gr. byggingarreglugerðarinnar nr. 441/1998. Samkvæmt niðurlagi 2. mgr. 12. gr. skuli umsókn fylgja samþykki meðeigenda, sbr. lög um fjöleignarhús. Ákvæðið feli í sér hvers konar samþykki meðeigenda sem áskilið sé í fjöleignarhúsalögunum, þ. á m. samþykki fyrir breytingu á hagnýtingu á séreignarhluta. Samkvæmt fyrirmælum skipulags- og byggingarlaga, byggingarreglugerðar og samkvæmt eðli máls beri byggingarnefndum og/eða byggingarfulltrúum að taka afstöðu til þess hvort fyrir liggi fullnægjandi samþykki meðeigenda vegna umsóknar um breytingu á notkun húss. Eigi þetta við hvort sem um sé að ræða breytingu á hagnýtingu séreignar eða breytingu á sameign eða hagnýtingu hennar. Það sé síðan úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum að kveða upp úrskurð um ágreining er rísi vegna ákvarðana byggingarnefnda eða byggingarfulltrúa um þessi atriði. Úrskurðir úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum séu bindandi fyrir málsaðila. Kærunefnd fjöleignarhúsamála veiti álit sitt í ágreiningsmálum milli eigenda í fjöleignarhúsum. Augljóst megi vera af 80. gr. fjöleignarhúsalaganna og athugasemdum í greinargerð um það lagaákvæði, að nefndinni sé ekki ætlað að kveða upp bindandi úrskurði. Úrskurðarnefnd í skipulags- og byggingarmálum sé ekki bundin af álitum kærunefndarinnar við meðferð og afgreiðslu mála, sem úrskurðarnefnd í skipulags- og byggingarmálum sé lögum samkvæmt falið að leysa úr. Stefndu benda á að skipulags- og byggingarlög séu nýrri lög en fjöleignarhúsalögin og ákvæði þeirra, þ. á m. um valdsvið úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum, hljóti samkvæmt hefðbundnum lögskýringarsjónarmiðum að ganga framar ákvæðum síðarnefndu laganna. e) Samkvæmt athugasemdum við 27. gr. í greinargerð með frumvarpi því, sem varð að lögum um fjöleignarhús nr. 26/1994, sé ljóst að með lagasetningunni var stefnt að gjörbreytingu á þágildandi rétti að því er varðaði nýtingar- og ráðstöfunarrétt eigenda séreignarhluta í fjöleignarhúsum. Tilgangur löggjafans með ákvæðinu sé augljós og endurspeglist í orðalagi greinarinnar. Matsatriði hljóti að vera hverju sinni hvort fyrirhuguð breyting á hagnýtingu séreignar frá því sem ráð hafi verið fyrir gert í upphafi hafi í för með sér verulega meira ónæði, röskun eða óþægindi fyrir aðra eigendur eða afnotahafa en áður var og gengur og gerist í sambærilegum húsum, eins og kveðið sé á um í 1. mgr. 27. gr., eða hvort um sé að ræða breytta hagnýtingu séreignarhluta, sem ekki sé veruleg, sbr. 3. mgr. 27. gr., eða breytingu sem falli undir 4. mgr. 27. gr. Úrskurðarnefnd í skipulags- og byggingarmálum taldi hið umdeilda byggingarleyfi fela í sér breytingu á þegar byggðu húsi og snúa fyrst og fremst að breyttri notkun úr verslun í veitingastað, sem gæti sem slík ekki talist veruleg. Taldi nefndin því heimilt að fela byggingarfulltrúa að afgreiða byggingarleyfisumsóknina með hliðsjón af 3. mgr. 39. gr. skipulags- og byggingarlaga. Til samræmis við þessa afstöðu taldi nefndin breytinguna ekki fela í sér verulega röskun fyrir aðra eigendur í húsinu, en að breytingin væri háð samþykki a.m.k. einfalds meirihluta þeirra. Með hliðsjón af kröfugerð og málatilbúnaði stefnanda og að því gefnu að mat úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum á því að breytingin á hagnýtingu séreignarhlutans hafi ekki verið veruleg í skilningi 27. gr. fjöleignarhúsalaganna, telja stefndu að niðurstaða nefndarinnar, um að breytingin hafi verið háð samþykki a.m.k. einfalds meirihluta sameigenda fjöleignarhússins, sé rétt. f) Rekstur veitingastaðar sé í veigamiklum atriðum frábrugðinn rekstri verslunar, m.a. vegna öðruvísi umferðar fólks um rýmið, á öðrum tímum sólarhrings, vegna öðruvísi, verri og áleitnari lyktar, meira álags á sameiginleg rými, meira sorps, meiri sameiginlegrar orkunotkunar, o.s.frv. Sönnunarbyrðin um að ónæði, röskun eða óþægindi fyrir aðra eigendur sé ekki veruleg í skilningi 1. mgr. 27. gr. hvílir á eiganda þess séreignarhluta, sem fyrirhugað sé að breyta hagnýtingu á, sbr. 2. mgr. 27. gr. Stefndu telja umsækjanda um byggingarleyfið ekki hafa sannað að ónæðið, röskunin eða óþægindin fyrir sameigendurna hafi ekki verið veruleg í þessum skilningi. Telja stefndu að byggingarfulltrúa hafi borið að krefja umsækjanda um upplýsingar er sýndu að skilyrði 2. mgr. væri uppfyllt. Stefndu hafna því að forsendur úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum við beitingu 27. gr. fjöleignarhúsalaganna hafi verið ómálefnalegar og rangar, með þeim hætti sem haldið sé fram í stefnu málsins. Nægar upplýsingar, bæði almennar og sértækar um starfsemi veitingastaðarins á 2. hæðinni og áhrif hans á hagsmuni annarra eigenda þar, hafi legið fyrir við meðferð byggingarleyfisumsóknarinnar hjá embætti byggingarfulltrúa sem gáfu honum sérstakt tilefni til að fara fram á að fyrir lægi afstaða annarra eigenda til umsóknarinnar vegna séreignarinnar og sameignarinnar, áður en umsóknin yrði afgreidd. Vanræksla byggingarfulltrúa að þessu leyti var fullt tilefni til niðurfellingar á byggingarleyfinu. g) Umsækjanda um byggingarleyfið og byggingarfulltrúa bar að gæta að ákvæðum 30. og 31. gr. fjöleignarhúsalaganna, sbr. einnig 4. mgr. 43. gr. skipulags- og byggingarlaga, og afla samþykkis annarra eigenda í húsinu vegna þeirra breytinga á sameign og hagnýtingu hennar, sem breytingin á hagnýtingu matshluta 02-01 myndi fela í sér. Til þess að mögulegt yrði að loftræsa veitingastaðinn, þannig að uppfyllt yrðu skilyrði byggingar- og heilbrigðisyfirvalda, hafi verið gengið á rétt annarra eigenda í húsinu. Þannig hafi rými í NA-horni hússins, sem sé sameign allra samkvæmt skráningartöflu og samkvæmt eignaskipayfirlýsingu, og sem eingöngu hafi verið ætlað fyrir vélræna útloftun úr bílageymslu, verið tekið undir tvo loftræsistokka frá veitingastaðnum. Eigandi hans hafi þannig tekið undir sig rými í sameign allra, án þess að leita eftir samþykki meðeigenda sinna. Samkvæmt ákvæðum A-liðar 41. gr. fjöleignarhúsalaga, sbr. t.d. 7. og 9. tölulið, hafi eigandi 2. hæðar þurft samþykki allra meðeigenda sinna í húsinu til þessara afnota af sameigninni. Sama máli hafi gegnt um loftræsistokk er nú liggi um lagnastokk á vesturhlið hússins. Sá lagnastokkur hafi ekki verið ætlaður fyrir loftræsistokk, eins og sjáist á því að á samþykktum aðaluppdráttum frá 26. júní 2001 hafi ekki verið gert ráð fyrir útloftunartúðu á þaki fyrir ofan lagnastokkinn. Að auki sé lagnastokkurinn í sameign allra og til þess að breyta hagnýtingu hans hafi eigandi veitingastaðarins því þurft að fá samþykki meðeigenda sinna. Hann hafi einnig þurft að fá samþykki meðeigenda fyrir breytingu á útliti hússins, sem hafi falist í útloftunartúðunni sem sett var á þakið fyrir ofan lagnastokkinn. Um aðrar breytingar á sameign og hagnýtingu hennar, sem breytingin á hagnýtingu matshluta 02-01 hafi falið í sér, vísa stefndu til röksemda í greinargerð varnaraðila í málinu nr. 50/2002 fyrir kærunefnd fjöleignarhúsamála og röksemda í greinargerðum kæranda í málinu nr. 54/2002 fyrir úrskurðarnefnd í skipulags- og byggingarmálum, en röksemdir þessar beri að skoða sem hluta af málatilbúnaði stefndu í dómsmáli þessu. h) Stefndu telja að þótt afgreiðsla úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum í kærumálinu nr. 54/2002 hafi farið fram yfir þann frest, sem kveðið sé á um í skipulags- og byggingarlögum, leiði það eitt og sér ekki til þess að úrskurður nefndarinnar sé ógildanlegur. Miðað við þann málafjölda, sem nefndinni berist, og þann aðbúnað, sem henni sé skapaður, megi búast við slíkum drætti að einhverju leyti. Í þessu sambandi megi einnig nefna að umfang málsins hafi verið töluvert, svo og að um hálft ár hafi liðið frá því að kallað var eftir athugasemdum stefnanda og þar til þær bárust úrskurðarnefnd í skipulags- og byggingarmálum. Loks megi nefna að í dómaframkvæmd hafi dráttur á afgreiðslu nefndarinnar, fram yfir það sem tilskilið sé í skipulags- og byggingarlögum ekki þótt leiða til ógildingar á úrskurðum nefndarinnar. i) Stefndu halda því fram að heimiluð landnotkun samkvæmt deiliskipulagi og aðalskipulagi feli ekki í sér heimild til að reka veitingastað á efri hæð hússins að Laugavegi 53 B, þar sem fyrir séu íbúðir, ef slíkri starfsemi fylgir ónæði vegna hávaða, lyktar, sorps eða af öðrum ástæðum, eins og tekið sé fram í aðalskipulagi Reykjavíkurborgar 1996-2016, með síðari breytingum. Stefndu hafna því þannig að rekstur veitingastaðar að Laugavegi 53 B falli undir gildandi skipulag á svæðinu. j) Stefndu telja eignarréttarákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 ekki standa því í vegi að löggjafinn skipi skipulags- og byggingarmálum í sveitarfélögum landsins með þeim almenna hætti sem gert sé í lögum nr. 73/1997. Þá telja stefndu stjórnarskrárákvæðið heldur ekki standa því í vegi að löggjafinn setji ákveðnar reglur um hagnýtingu séreignarhluta og sameignar í fjöleignarhúsum, svo sem gert hafi verið í fjöleignarhúsalögum nr. 26/1994, jafnvel þótt í þeim reglum felist takmarkanir á ráðstöfunar- og hagnýtingarrétti eigenda. Er í því sambandi bent á að slíkar takmarkanir á rétti eins fela í sér verndun á eignarrétti og heimilisfriði annars. k) Breytingar þær, sem eigandi veitingastaðarins hafi þurft að gera í bílakjallara vegna reksturs staðarins séu ólögmætar og ekki hafi verið leitað samþykkis eigenda í húsinu fyrir þeim, svo sem vegna byggingar birgða- og gasgeymslu í bílastæði og sorpsöfnunar í gám eða kerru. Eigandi veitingastaðarins hafi ekki enn orðið við tilmælum byggingaryfirvalda um að rífa niður geymsluna. l) Allar breytingar aðalhönnuðar hússins, sem gerðar hafa verið á aðaluppdráttum, og eftir atvikum séruppdráttum, hafi ekki verið gerðar með vitund eða samþykki eigenda í húsinu og hafi verið gerðar í óþökk þeirra. Breytingarnar séu ólögmætar að því leyti sem þær skerði lögmæta hagsmuni og réttindi eigendanna. Byggingarfulltrúa hafi borið að gæta þess að taka ekki til umfjöllunar slíkar breytingar nema að bera þær undir alla eigendur í húsinu. m) Stefnandi hafi innréttað veitingastað í matshluta 02-01, þrátt fyrir andstöðu annarra eigenda í húsinu. Hann hóf framkvæmdir áður en kærufrestur var liðinn samkvæmt skipulags- og byggingarlögum. Við útfærslu á loftræsingarmálum veitingastaðarins hafi hann gengið á lögmætan rétt og hagsmuni annarra eigenda með því að taka undir sig hluta sameignar hússins. Útfærsla hans á sorplosun, sem hafi verið ein meginforsendan fyrir útgáfu byggingarleyfisins, hafi verið byggð á röngum upplýsingum og hafi raunar gengið út á að nýta hluta lóðar við Hverfisgötu undir ruslagám, að eiganda lóðarinnar forspurðum. Stefnandi beri ábyrgð á öllum þessum atriðum og geti því ekki borið fyrir sig hugsanlegt verðmætatap sitt sem röksemd fyrir dómkröfum sínum. Stefndu styðja kröfur sínar m.a. við lög nr. 26/1994, um fjöleignarhús, skipulags- og byggingarlög nr. 73/1997, stjórnsýslulög nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, byggingarreglugerð nr. 441/1998, grenndarreglur og nábýlisrétt. Málskostnaðarkröfu sína styðja stefndu við 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála. Niðurstaða Með kæru stefnda, Braga Henningssonar, til úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum þann 30. september 2002 var kærð ákvörðun byggingarnefndar/ byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 27. ágúst 2002 um leyfi til þess að innrétta veitingastað á 2. hæð byggingar á lóð nr. 53b við Laugaveg. Þess var krafist að hin kærða ákvörðun yrði felld úr gildi. Kæran var sett fram á grundvelli 4. mgr. 39. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 sem heimilar hverjum þeim sem telur rétti sínum hallað með samþykki byggingarnefndar eða sveitarstjórnar að skjóta málinu til úrskurðarnefndar innan mánaðar frá því að honum er kunnugt um afgreiðslu sveitarstjórnar. Leyfisveitingin var staðfest á fundi borgarstjórnar 5. september 2002. Við það tímamark ber að miða upphaf frestsins samkvæmt greindu lagaákvæði, sbr. dóm Hæstaréttar í málinu nr. 114/2001, sem upp var kveðinn 20. september 2001. Ekki verður á það sjónarmið stefnanda fallist að kæranda hafi jafnframt borið að krefjast þess að staðfesting borgarstjóra á leyfinu sem æðra stjórnvalds yrði felld úr gildi. Sú staðfesting var formlegs eðlis og var því kæranda næganlegt að beina kröfu sinni að ákvörðun byggingarfulltrúa, eins og gert var. Verður því ekki fallist á þær málsástæður stefnanda að kröfugerð kæranda fyrir úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála hafi verið formlega röng eða borist of seint. Þá byggir stefnandi á því að efnislegar forsendur úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum fyrir niðurstöðu sinni séu rangar og að niðurstaðan sé því efnislega röng. Er í því sambandi sérstaklega vísað til túlkunar nefndarinnar á 27. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús þess efnis að fyrirhuguð breyting á hagnýtingu séreignar í fjöleignarhúsi sé ávallt háð samþykki annarra eigenda séreignahluta í viðkomandi húsi. 27. gr. laga nr. 26/1994 er svohljóðandi: “Breytingar á hagnýtingu séreignar frá því sem verið hefur eða ráð var fyrir gert í upphafi, sem hafa í för með sér verulega meira ónæði, röskun eða óþægindi fyrir aðra eigendur eða afnotahafa en áður var og gengur og gerist í sambærilegum húsum, eru háðar samþykki allra eigenda hússins. Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. getur eigandi ekki sett sig á móti slíkri breytingu ef sýnt er að hún hefur ekki í för með sér neina röskun á lögmætum hagsmunum hans. Sé um að ræða breytta hagnýtingu sem ekki er veruleg er nægilegt að samþykki einfalds meiri hluta miðað við fjölda og eignarhluta liggi fyrir. Ef breytt hagnýting eignarhluta hefur sérstök og veruleg óþægindi eða truflun í för með sér fyrir suma eigendur, einn eða fleiri, en aðra ekki þá eiga þeir sem sýnt geta fram á það sjálfstæðan rétt til að krefjast þess að af breytingunni verði ekki.” Af greinargerð með lagafrumvarpi þessu má ráða að ákvæði 27. greinar hafi einkum verið sett til að sporna gegn því að ýmiskonar atvinnustarfsemi færi fram í húsnæði, sem ætlað er til íbúðar. Í byggingarlýsingu á aðaluppdrætti fyrir Laugaveg 53b, sem samþykktur var 26. júní 2001, segir svo um 2. hæð: “Þar er gert ráð fyrir verslunum eða sambærilegri starfsemi. Reiknað er með loftræsingu.” Í almennum skilmálum deiliskipulags svæðisins, sem samþykkt var í borgarráði 26. október 1999, segir m.a. svo : “Starfsemi/notkun: Á reitnum er heimilt að vera með þá starfsemi/notkun sem samræmist landnotkun Aðalskipulags Reykjavíkur.” Í Aðalskipulagi Reykjavíkur 1996-2016, þar sem fjallað er um skilgreiningu á flokkum landnotkunar segir m.a. um þetta svæði, sem skilgreint er sem miðborg eða miðhverfi: “Um er að ræða blandaða starfsemi, s.s. verslun, þjónustu, opinberar stofnanir, menningarstofnanir, gistiheimili, hótel, veitingastaði, bensínstöðvar og íbúðir. Verslun, þjónusta og veitingastaðir eru æskileg starfsemi á jarðhæðum þessara svæða. Íbúðir eru heimilar á efri hæðum og á jarðhæðum húsa á jaðarsvæðum. Óþrifalegur iðnaður á þar ekki heima.” Samkvæmt framansögðu er húseignin Laugavegur 53b á því skipulagssvæði Reykjavíkurborgar, þar sem gert er ráð fyrir margvíslegri og fjölnota nýtingu húsnæðis. Sú eina starfsemi sem sætir sérstökum takmörkunum á svæðinu er óþrifalegur iðnaður. Telja verður að rekstur veitingastaðar í húsnæðinu í stað verslunar samrýmist því aðalskipulagi svæðisins. Ekki liggur annað fyrir en stefnandi hafi uppfyllt skilyrði opinberra aðila til reksturs veitingastaðar í húsnæðinu og ósannað er að rekstrinum fylgi slíkt ónæði, hávaði eða lyktarmengun að raskað sé lögmætum hagsmunum annarra eigenda húseignarinnar. Vegna kvörtunar um lyktarmengun voru farnar tvær eftirlitsferðir á staðinn á vegum heilbrigðis- og umhverfisstofu, en ekki reyndist unnt að staðfesta að um lyktarmengun væri að ræða. Verður því fallist á það með stefnanda að honum hafi verið heimilar þær breytingar, sem hann gerði á hagnýtingu eignar sinnar, úr verslun í veitingastað, án samþykkis annarra eigenda í húsinu, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 26/1994. Fallist er á það með stefnanda að tilgreining í eignaskiptasamningi á notkun séreignar feli ekki í sér neina takmörkun á hagnýtingarmöguleikum eignarhlutans. Stefndu telja að gengið hafi verið á rétt annarra eigenda í húsinu með fyrirkomulagi og frágangi á loftræsingu fyrir veitingastaðinn. Þannig hafi rými í norðausturhorni hússins, sem sé sameign allra samkvæmt skráningartöflu og samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu, og sem eingöngu hafi verið ætlað fyrir vélræna útloftun úr bílageymslu, verið tekið undir tvo loftræsistokka frá veitingastaðnum. Eigandi hans hafi þannig tekið undir sig rými í sameign allra, án þess að leita eftir samþykki meðeigenda sinna. Sama máli hafi gengt um loftræsistokk er nú liggi um lagnastokk á vesturhlið hússins. Sá lagnastokkur hafi ekki verið ætlaður fyrir loftræsistokk, eins og sjáist á því að á samþykktum aðaluppdráttum frá 26. júní 2001 hafi ekki verið gert ráð fyrir útloftunartúðu á þaki fyrir ofan lagnastokkinn. Að auki sé lagnastokkurinn í sameign allra og til þess að breyta hagnýtingu hans hafi eigandi veitingastaðarins því þurft að fá samþykki meðeigenda sinna. Hann hafi einnig þurft að fá samþykki meðeigenda fyrir breytingu á útliti hússins, sem hafi falist í útloftunartúðunni sem sett var á þakið fyrir ofan lagnastokkinn. Á þessi sjónarmið stefndu verður ekki fallist. Í grein 114.3 í byggingarreglugerð nr. 441/1998 segir að sé bílageymsla minni en 600m², með gólf yfir jörð, þurfi ekki vélknúna loftræsingu ef á gagnstæðum hliðum séu loftræsiop við gólf, samanlagt a.m.k. 0,25% af gólffleti bílageymslunnar. Samkvæmt byggingarlýsingu og grunnmynd aðaluppdráttar af kjallara hússins er botnflötur bifreiðageymslu 534,9m². Bílskýlið er opið að norðan og vestan og óupphitað. Fyrir loftopum eru láréttir rimlar með 10 sm bili á milli. Í suðvesturhorni kjallara er loftinntak fyrir bílskýli og í norðausturhorni er gert ráð fyrir vélrænum útblæstri upp fyrir þak 2. hæðar. Í minnisblaði Árna Ísberg hjá byggingarfulltrúa dags. 16. júlí 2004, sem skoðaði fyrirkomulag á loftræsingu á staðnum, kemur fram að stokkur fyrir vélræna útloftun bílskýlis sem getið er um á grunnmynd fyrir kjallara hafi aldrei verið gerður og loftræsing ekki sett upp. Virðist sem byggingaraðilar hafi ætlað að sleppa þessari vélrænu loftræsingu. Nánar segir svo í minnisblaði þessu: “Um er að ræða opna bílageymslu með stórum opum og því er loftræsingin ekki nauðsynleg til að ná lágmarks loftskiptum. Þegar veitingastaðurinn var samþykktur var skilað inn loftræsiteikningum fyrir hann þar sem eigendurnir nýta sér efsta hluta stokksins fyrir hluta að loftræsingu staðarins. Þar er útsog frá tveimur loftræsikerfum af fjórum sem eru á staðnum og eru þau leidd upp fyrir þakplötu.” Samkvæmt framansögðu er fullnægt skilyrðum byggingarreglugerðar um loftræsingu bílageymslu, án þess að vélknúinn loftræsing komi til, svo sem einnig var áréttað í framburði Magnúsar Sædal byggingarfulltrúa fyrir dómi. Verður því ekki talið að stefnandi hafi þurft samþykki allra eigenda, sbr. 7. og 9. tölulið A-liðar 41. gr. laga nr. 26/1994, til að nýta sér rými í norðausturhorni hússins til loftræsingar, sem ekki var fyrirsjáanlegt að nýta þyrfti vegna bílageymslu. Í greindu minnisblaði Árna Ísberg er einnig fjallað um lagnastokk við lyftu á vesturhlið hússins. Þar segir svo: “Á aðaluppdrætti er sýndur lagnastokkur sem nær frá kjallara og alveg upp að þaki stigahússins. Hann er merktur “Lagnir” á uppdrætti og því er um almennan lagnastokk að ræða til notkunar fyrir allar tegundir af lögnum. Stokkurinn er sýndir á sérteikningum arkiteksts og á burðarþolsteikningu af plötum. Hægt var að komast inn í stokkinn í kjallaranum. Innanmál hans var mælt á staðnum og er það 180x70 cm². Þar sást að stokkurinn er notaður a.m.k. fyrir raflagnir og þrýstilagnir milli hæða í byggingunni ásamt loftræsingunni frá hluta 2. hæðar (veitingastaðnum) og er stokkurinn í dag ekki nýttur nema að hluta. Loftræsikerfið sem sogar frá eldun í veitingasal á 2. hæðinni er leitt upp fyrir þak á stigahúsinu eftir stokknum. Loftræsirörið mældist 30 cm þar sem það fór inn í stokkinn.” Samkvæmt framansögðu og einnig með vísan til framburðar þeirra Magnúsar Sædal byggingarfulltrúa og Arnar Sigurðssonar arkitekts fyrir dómi er þessi lagnastokkur ætlaður til alhliða notkunar lagna, þar á meðal fyrir loftræsilagnir. Þegar litið er til þess að hér er um að ræða rúmgóðan lagnastokk í lyftuhúsi og nauðsynlegar loftræsilagnir frá veitingastað stefnanda taka þar óverulegt rými verður ekki talið að stefnandi hafi þurft að afla samþykkis annarra eigenda í húsinu til þeirrar notkunar. Samkvæmt framburðum Magnúsar Sædal byggingarfulltrúa og Arnar Sigurðssonar arkitekts, aðalhönnuðar hússins, að Laugavegi 53b, er ekki gerð krafa til þess að útloftunartúður séu settar inn á aðaluppdrátt, tilkoma þeirra ráðist af metinni þörf eftir á. Þá er ekki fallist á þá málsástæðu stefndu að útloftunartúða, sem sett var á þakið fyrir ofan lagnastokkinn, og sjá mátti við vettvangsgöngu, feli í sér breytingu á útliti húss, sem háð sé samþykki annarra eigenda hússins, sbr. ákvæði 1. og 3. mgr. 43. gr. laga nr. 73/1997. Atriði varðandi frágang sorps snúa að umhverfis- og heilbrigðisstofu Reykjavíkurborgar og tengjast rekstarleyfi veitingastaðarins, en vanhöld í þeim efnum valda ekki, að svo komnu, ógildi byggingarleyfisins. Þá verður ekki talið að þeir annmarkar hafi verið á málsmeðferð hjá byggingarfulltrúa að hróflað geti við gildi byggingarleyfisins. Að öllu framangreindu virtu verður fallist á dómkröfu stefnanda um það að úrskurður úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála, í máli nr. 54/2002, sem kveðinn var upp þann 29. apríl 2004, verði felldur úr gildi. Dæma ber stefndu, Braga Henningsson, Dimmalimm barnafataverslun, Heiðar Þór Pálsson, Jón Kristinsson, Kenneth W. Balys, Símon ehf. og Unni Steingrímsdóttur til að greiða stefnanda óskipt solidum 800.000 krónur í málskostnað, en málskostnaður verður felldur niður gagnvart stefndu Helgu Skarphéðinsdóttur, Íslandsbanka hf. og Lýsingu hf., sem ekki hafa látið málið til sín taka. Við ákvörðun málskostnaðar er tekið tillit til virðisaukaskatts og útlagðs kostnaðar. Eggert Óskarsson héraðsdómari kvað upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð : Úrskurður úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála, í máli nr. 54/2002, sem kveðinn var upp þann 29. apríl 2004, er felldur úr gildi. Stefndu, Bragi Henningsson, Dimmalimm barnafataverslun, Heiðar Þór Pálsson, Jón Kristinsson, Kenneth W. Balys, Símon ehf. og Unnur Steingrímsdóttur, greiði óskipt stefnanda Vesturbrú ehf., 800.000 krónur í málskostnað, en málskostnaður fellur niður gagnvart stefndu Helgu Skarphéðinsdóttur, Íslandsbanka hf. og Lýsingu hf.
|
Mál nr. 515/2016
|
Fjársvik Akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna Hegningarauki Reynslulausn Skilorðsrof
|
G var sakfelld fyrir fjársvik og umferðarlagabrot. Að virtum sakaferli G og með hliðsjón af 77. og 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 var refsing hennar ákveðin fangelsi í 12 mánuði.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, EiríkurTómasson og Greta Baldursdóttir. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 12. júlí 2016 í samræmi viðyfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærðu verðiþyngd. Ákærða krefst þess að refsing hennarverði milduð.Með vísan til forsendna hinsáfrýjaða dóms verður hann staðfestur.Ákærða verður dæmd til að greiðaallan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, semákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð:Héraðsdómur skal vera óraskaður.Ákærða, Giovanna Soffía G. Spanó, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins,samtals 204.067 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, VilhjálmsHans Vilhjálmssonar hæstaréttarlögmanns, 186.000 krónur.Dómur HéraðsdómsReykjavíkur 1. júlí 2016.Mál þetta, sem dómtekið var 29.júní síðastliðinn, var höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu,útgefinni 7. júní síðastliðinn, á hendur Giovanna Soffíu G. Spanó, kt. [...],[...], Reykjavík, „fyrir eftirtalin hegningar- og umferðarlagabrot:I.fyrir fjársvik, með því að hafa íalls 38 skipti á tímabilinu 2. apríl 2015 til og með 22. apríl 2015, svikið útvörur á afgreiðslustöðvum Olís víðsvegar um landið, samtals að verðmæti kr.162.179 með því að framvísa þar í blekkingarskyni og án heimildar ÓB lykli íeigu A, kt. [...], sem ákærða hafði komist yfir og látið þannig skuldfæraandvirði varanna á ÓB lykil eiganda, eins og hér greinir::Tilvik:Vettvangur:Dags.:Vörur:Fjárhæð:.ÓB Snorrabraut2.4.2015Eldsneytikr. 10.089,-2.ÓB Njarðvík6.4.2015Eldsneytikr. 9.520-3.ÓB Snorrabraut9.4.2015Eldsneytikr. 9.745,-4.ÓB Akureyri1.4.2015Eldsneytikr. 6.773,-5.ÓB Akureyri3.4. 2015Eldsneyti og olíakr. 9.091,-6.ÓB Akureyri3.4. 2015Tóbakkr. 3.825,-7.ÓB Akureyri3.4. 2015Eldsneytikr. 6.773,-8.ÓB Borgarnes4.4. 2015Tóbak og matvarakr. 3.301,-9.ÓB Borgarnes4.4. 2015Eldsneytikr. 2.010,-0.ÓB Snorrabraut6.4. 2015Eldsneytikr. 6.044,-1.ÓB Norðlingaholt7.4 2015Matvara,símk.olíakr. 11.875,-2.ÓB Norðlingaholt7.4. 2015Tóbak,matvarafatnaðurkr. 4.937,-3.ÓB Norðlingaholt7.10.2014Símkortkr. 1.990,-4.ÓB Norðlingaholt8.4. 2015Eldsneytikr. 4.842,-5.ÓB Norðlingaholt8.4. 2015Tóbak og matvarakr. 3.296,-6.ÓB Álfheimar8.4. 2015Tóbak og matvarakr. 5.105-7.ÓB Álfheimar8.4. 2015Matvarakr. 157,-8.ÓB Álfheimar8.4. 2015Matvarakr. 493,-9.ÓB Norðlingaholt8.4. 2015Tóbak og heimilisvarakr. 2.134-20.ÓB Norðlingaholt8.4. 2015Matvarakr. 2.317,-21.ÓB Álfheimar9.4.2015Tóbak og matvarakr. 4.777,-22.ÓB Álfheimar9.4.2015Bílavörurkr. 1.441-23.ÓB Norðlingaholt9.4.2015Eldsneyti og matvarakr. 3.662,-24ÓB Norðlingaholt9.4.2015Símkortkr. 1.000,-25.ÓB Norðlingaholt9.4.2015Matvara og heimilisvarakr. 5.178-26.ÓB Norðlingaholt9.4.2015Matvarakr. 319,-27.ÓB Norðlingaholt9.4.2015Tóbak og matvarakr. 3.076,-28.ÓB Norðlingaholt20.4.2015Tóbak og matvarakr. 3.564,-29.ÓB Norðlingaholt20.4.2015Eldsneyti og matvarakr. 4.958,-30.ÓB Norðlingaholt20.4.2015Eldsneytikr. 1.938,-31.ÓB Norðlingaholt21.4.2015Tóbak og matvarakr. 5.082,-32.ÓB Álfheimar21.4.2015Tóbak og matvarakr. 1.508,-33.ÓB Knarrarvogi21.4.2015Eldsneytikr. 4.537,-34.ÓB Norðlingaholt21.4.2015Tóbak og matvaraKr. 3.124,-35.ÓB Norðlingaholt21.4.2015Heimilisv.kr. 469,-36.ÓB Norðlingaholt22.4.2015Eldsneytikr. 2.905,-37ÓB Norðlingaholt22.4.2015Matvara og heimilisvarkr. 6.044,-38.ÓB Norðlingaholt22.4.2015Eldsneyti og matvarakr. 4.280,-kr.162.179Teljast brot þessi varða við 248. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940.II.fyrir umferðarlagabrot með því að hafa að morgni laugardagsins 4. júlí2015, ekið bifreiðinni [...], óhæf um að stjórna henni örugglega vegna áhrifaávana- og fíkniefna (í blóði mældist kókaín 45 ng/ml og tetrahýdrókannabínól2,3 ng/ml), austur Bústaðaveg íReykjavík þar sem akstri lauk framan við Perluna.Telst brot þetta varða við 1.,sbr. 2. mgr., 45. gr. a., sbr. 1. mgr. 100. gr., umferðarlaga nr. 50/1987. Þess er krafist að ákærða verðidæmd til refsingar og til greiðslu allssakarkostnaðar, og til sviptingar ökuréttar samkvæmt 101. og 102. gr.umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 25. gr. laga nr. 44/1993 og 18. gr. laga nr.66/2006.“Ákærða hefur fyrir dómi skýlaustjátað að hafa framið brot þau sem henni eru gefin að sök í ákærunni og erjátning hennar studd sakargögnum. Það eru því efni til að leggja dóm á máliðsamkvæmt 1. mgr. 164. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Samkvæmt þessuverður ákærða sakfelld fyrir brotin sem eru réttilega færð til refsiákvæða íákærunni.Ákærða var dæmd í tveggja ára ogtveggja mánaða fangelsi 2012 fyrir fíkniefna- og umferðarlagabrot. Hún varsektuð fyrir að aka undir áhrifum fíkniefna 2015 og svipt ökurétti í 5 ár frá9. september það ár. Hún var sektuð fyrir sams konar brot í febrúar 2016 enekki gerð frekari ökuréttarsvipting. Ákærðu var veitt reynslulausn í 2 ár 18.maí 2014 á eftirstöðvum refsingar, 260 dögum.Ákærða hefur nú rofið skilorð reynslulausnarinnar og verðaeftirstöðvarnar teknar upp og dæmdar með þessu máli, sbr. 1. mgr. 82. gr. laganr. 15/2016. Þá verður ákærðu dæmdur hegningarauki, sbr. 78. gr. almennrahegningarlaga, og refsing hennar ákveðin samkvæmt 77. gr. sömu laga. Samkvæmtþessu er refsing ákærðu ákveðin fangelsi í 12 mánuði.Ákærða framdi umferðarlagabrotiðáður en hún var svipt ökurétti í 5 ár og verður henni því ekki gerð frekariökuréttarsvipting, sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga.Loks verður ákærða dæmd til aðgreiða sakarkostnað og málsvarnarþóknun skipaðs verjanda síns að meðtöldumvirðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.Arngrímur Ísberg héraðsdómarikvað upp dóminn.D ó m s o r ð : Ákærða, GiovannaSoffíu G. Spanó, sæti fangelsi í 12 mánuði. Ákærða greiði 191.008krónur í sakarkostnað og málsvarnarþóknun skipaðs verjanda síns, Vilhjálmur H.Vilhjálmsson hrl., 163.680 krónur.
|
Mál nr. 528/2017
|
Kærumál Gæsluvarðhald. B. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli b. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnirHelgi I. Jónsson og Karl Axelsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari.Varnaraðili skaut málinu tilHæstaréttar með kæru 24. ágúst 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 25.sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. ágúst 2017, þarsem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 21. september2017.Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurðurverði felldur úr gildi, til vara að farbanni verði beitt í stað gæsluvarðhalds,en að því frágengnu að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími.Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðarverður hann staðfestur.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24.ágúst 2017. Héraðssaksóknari hefur krafistþess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að X, nígerískur ríkisborgari, fæddur [...],verði gert að sæta gæsluvarðhaldi, allt til fimmtudagsins 21. september 2017. Fallist dómurinn ekki á kröfuembættisins um gæsluvarðhald er þess krafist að dómurinn banni sakborningi aðfara af landinu og að honum verði í úrskurðarorði gert skylt að tilkynnaLögreglunni á höfuðborgarsvæðinu um verustað sinn og gefa sig fram við hana álögreglustöð daglega. Þá skuli sakborningur afhenda lögreglu vegabréf sitt tilvarðveislu. Í greinargerð saksóknarfulltrúakemur fram að á grundvelli 17. gr. laga nr. 64/2006 hafi peningaþvættisskrifstofuembættis héraðssaksóknara borist tilkynning um ætlað peningaþvætti. Málið hafiverið sent héraðssaksóknara til viðeigandi meðferðar, sbr. 3. tl. 8. gr.reglugerðar nr. 626/2006 um meðhöndlun tilkynninga um ætlað peningaþvætti.Samkvæmt tilkynningunni, sem dagsett sé 24. febrúar 2016, virðist sem erlenduraðili hafi komist yfir upplýsingar um fiskútflutning [...]. sem séfiskvinnslufyrirtæki í [...]og sendi meðal annars gáma með sjávarafurðum tilSuður-Kóreu. Óþekktur aðili, sem gefi sig út fyrir að vera fyrirsvarsmaður [...]ehf., hafi sent greiðslufyrirmæli með tölvupósti þess efnis að greitt skuli áreikning [...] ehf. og þannig berist greiðslan ekki til seljanda vörunnar, [...]ehf. Um sé að ræða tvær greiðslur, aðra upp á 31.000.000 krónur og hina að fjárhæð22.000.000 krónur. Samkvæmt upplýsingum lögreglu hafi þessir óþekktu aðilarvirst hafa aðgang að reikningum [...] ehf. í gegnum sakborninga í máli þessu,sem séu sjö auk kærða, þaðan sem fjármunirnir hafi verið millifærðir á aðrareikninga rafrænt og teknir að hluta út í reiðufé. Samkvæmt gögnum lögregluhafi tekist að rekja millifærslurnar til ákveðinna IP talna sem tengdar séutölvum í vörslum sakborninga. Talið sé að aðilarnir hafi brotist inn í pósthólfviðskiptavinar [...] ehf. í Suður Kóreu og tekið yfir og stjórnað samskiptumþar á milli. Þegar aðilarnir sjái að [...] ehf. hafi sent pöntun tilviðskiptavinarins sendi þeir kröfu á viðskiptaaðilann með breyttumgreiðsluupplýsingum og stýri þannig greiðslum á eigin reikning þaðan sem peningarnirséu millifærðir eða teknir út í reiðufé. Sóknaraðili tekur fram aðgreining hafi leitt í ljós að þann 29. janúar 2016 kl. 13.20 hafi 31.599.105krónur verið millifærðar á reikning [...] í eigu [...]. Einnig að þann 22.febrúar 2016 kl. 09.21 hafi 22.252.196 krónur verið millifærðar á reikning [...]í eigu [...] og þann 23. febrúar 2015 kl. 10.27 hafi 22.050.000 krónur veriðmillifærðar af reikningi [...] á reikning [...]. Færslan sé merkt Y, sem ereinn sakborninga. Síðan hafi fjármunirnir verið millifærðir af ofangreindumreikningum í nokkrum greiðslum til erlendra aðila með SWIFT greiðslum og meðgreiðslum í gegnum Western Union. Ætluð brot telji héraðssaksóknari að getivarðað við 155. gr., 248. gr., og 264. gr. um almennra hegningarlaga nr.19/1940. Rannsókn embættishéraðssaksóknara hafi staðið síðan 25. febrúar 2016 og hafi mikill tími farið íumfangsmikla upplýsinga- og gagnaöflun sem farið hafi fram í því skyni aðathuga kæruefni, afmarka hina ætluðu refsiverðu háttsemi og rekja millifærsluumræddra fjármuna. Húsleitir hafi farið fram á nokkrum stöðum og fjórir aðilar hafisætt gæsluvarðhaldi samkvæmt úrskurði til 4. mars 2016. Í greinargerð sóknaraðila kemureinnig fram að í skýrslutöku hjá lögreglu segðist Z, sakborningur í málinu,hafa kynnst A árið 2006. Þau hafi síðan nokkrum sinnum hist á Ítalíu og einusinni annars staðar í Evrópu, mögulega Þýskalandi. Seint á árinu 2015 muni Asíðan hafa haft samband við Z og beðið hana um að útvega íslenskanbankareikning vegna fyrirhugaðrar millifærslu fjármuna á reikninginn. Z segistþá hafa fengið heimild hjá Þ sem einnig sé sakborningur í málinu, til að látamillifæra fjármuni inn á reikning fyrirtækis hans, [...] ehf. Þá kemur fram að fyrirtilstuðlan A hafi kærði komið til landsins 2. febrúar sl., gagngert til þess aðveita viðtöku hluta umræddra fjármuna og senda þá með símgreiðslu til félagsins[...] Ltd. í Hong Kong. Til þess hafi hann haft meðferðis nauðsynleg skjöl semhafi verið tilhæfulausir reikningar um viðskipti milli aðila sem ekki hafi áttvið rök að styðjast. Að beiðni A hafi X verið sóttur af Z og honum ekið á hótelí Hafnarfirði og fengið SIM kort svo unnt væri að hafa samband við hann. Rannsókn lögreglu hafi leitt íljós að kærði hafi komið til landsins gagngert til þess að veita viðtöku hlutaumræddra fjármuna og senda þá með símgreiðslu til félagsins [...]. í Hong Kong.Z, Y og Þ, öll sakborningar í málinu, hafi farið í Arion banka hf. með skjölsem kærði hefði útbúið og millifært í tvennu lagi um 21,7 milljón króna tilfélagsins í Hong Kong. Kærði virðist því hafa útbúið nauðsynleg skjöl svo unntværi að koma hluta fjármunanna úr landi, auk þess sem hann hafi móttekiðreiðufé. Það sé einnig grunur lögreglu að kærði tengist beint þeim aðilum semhafi komið því til, með blekkingum í tölvupóstsamskiptum, að fjármunirnir hafiverið greiddir á reikning [...] ehf. í stað [...] ehf. Kærði hafi farið af landi brott10. febrúar 2016 og því hafi lögreglu verið nauðsynlegt að krefjast þess viðHéraðsdóm Reykjavíkur að gefin yrði út alþjóðleg handtökuskipun á hendur honum.Krafa um handtökuskipun hafi verið lögð fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur 30. mars2016 og úrskurður gefinn út samdægurs. Með bréfi til skrifstofu almannaöryggisinnanríkisráðuneytisins, dags. 4. apríl 2016, hafi síðan verið óskað eftir þvíað kærði yrði eftirlýstur og hann handtekinn hvar sem til hans myndi nást oghann framseldur íslenskum yfirvöldum. Þann 14. febrúar sl. hafi boristtölvupóstur frá lögreglufulltrúa í alþjóðadeild Ríkislögreglustjóra þess efnisað kærði hafi verið handtekinn á flugvellinum í Bologna á Ítalíu. Með bréfi tilskrifstofu almannaöryggis innanríkisráðuneytisins, dags. 15. febrúar sl., hafiembætti héraðssaksóknara sent beiðni til ítalskra yfirvalda um framsal kærða,nígerísks ríkisborgara, sem fæddur er [...]. Ítölsk dómsmálayfirvöld hafisamþykkt framsalið þann 10. júlí sl. og þá hafi undirbúningur hafist aðflutningi kærða til landsins af hálfu alþjóðadeildar ríkislögreglustjóra. Þrírfulltrúar frá ríkislögreglustjóra hafi þann 15. ágúst sl. farið til Ítalíu ogsótt kærða og hafi hann verið vistaður í fangaklefa við komuna til landsinsþann 17. ágúst sl. Eftir að hafa fengið að hvíla sig og ráðfæra sig við lögmannhafi hann verið yfirheyrður af fulltrúum héraðssaksóknara að viðstöddumlögmanni og túlki. Sóknaraðili tekur fram að viðyfirheyrsluna hafi kærði kannast við að hafa komið til Íslands í lok janúar eðabyrjun febrúar að beiðni A. Hann hefði aldrei áður komið til Íslands og veriðforvitinn og fallist á það þar sem hann hefði fengið frítt flugfar og uppihald,auk þess sem A hafi lofað honum 500 evrum að launum við komuna til baka tilÍtalíu. Tilgangur ferðarinnar hafi verði að eiga samskipti við Z vegnamillifærslu á fjármunum sem A hafi sagt að væru vegna einhverra viðskipta semhann vissi ekki hver væru. Z muni ekki hafa svarað símtölum A og hann hafi þvíverið farið að lengja eftir peningamillifærslunni. Þar sem hann hafi ekkitreyst henni hafi hann sent kærða til að fá staðfestingu á millifærslunum ogsenda sér afrit að millifærslukvittunum að þeim loknum. Hann segðist hins vegarekki hafa verið viðstaddur eða framkvæmt neinar millifærslur sjálfur. Kærði hafi kannast við að hafahitt sakborningana Y, Z og Þ en ekki aðra. Kærði hafi ekki kannast við að hafakomið með þau gögn sem sakborningar í málinu segi að hann hafi framvísað eða þáreikninga sem bornir hafi verið undir hann í yfirheyrslunni. Hann hafi aðeinsséð tvær millifærslukvittanir sem hann hafi tekið mynd af á síma og sent A Viðbrottförina frá Íslandi hafi Z síðan afhent honum íslenska fjármuni sem húnhafi sagt kærða að skipta í evrur á flugvellinum og afhenda A. Mun þetta hafaverið um 2.700 evrur, en hluti af því hafi verið afgangur af framfærslupeningumsem Z hafi látið kærða hafa við komuna til Íslands að beiðni A. Að kröfu héraðssaksóknara hafi kærðiverið úrskurðaður í gæsluvarðhald á grundvelli rannsóknarhagsmuna frá 17. tilog með 24 ágúst 2017, sbr. úrskurð R-[...]/2017. Þann 23. ágúst 2017 hafi veriðtekin skýrsla af sakborningi Z og framburður kærða borin undir hana. Hún hafiekki kannast við að hafa látið kærða hafa peninga, hvorki við komuna tillandsins né við brottförina. Þá hafi hún haldið sig við þann fyrri framburð að kærðihafi komið með þau skjöl sem vörðuðu hin meintu viðskipti sem hafi veriðforsenda fyrir millifærslunum. Í skýrslutöku í dag, 24. ágúst, hafi kærðihaldið sig við fyrri framburð og hafi hafnað framburði Z Til rannsóknar séu ætluð brotgegn XVII., XXVI. og XXVII. kafla almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, einkum155. gr. um skjalafals, 247. gr. um fjárdrátt 248. gr. um fjársvik og 264. gr.um peningaþvætti, en hin tilgreindu brot gegn almennum hegningarlögum getavarðað allt að 8 ára fangelsi hið fyrst nefnda, en tvö síðarnefndu allt að 6ára fangelsi. Telja verði hvoru tveggja ríkaalmanna- og einkahagsmuni fyrir því að umbeðin rannsóknaraðgerð verði heimiluð.Meðal annars sé um að ræða meint stórfelld auðgunarbrot, sem hagsmuniralmennings krefjast að upplýst verði um. Meint brot varði öll verulegafjárhagslega hagsmuni og verulega hagsmuni aðila sem hafi átt í hvers konarviðskiptum við [...] ehf. á umræddum tíma. Samkvæmt framansögðu liggi fyrirgrunur um skjalafals sem geti varðað allt að átta ára fangelsisvist. Að aukiliggi fyrir grunur um mjög alvarleg auðgunarbrot sem hafi valdið [...] ehf. oghinum suður kóreska viðskiptavini þess gríðarlegu tjóni. Verulegir hagsmunirstandi til þess að umrædd brot verði rannsökuð og upplýst vegna afdrifaríkraafleiðinga af háttseminni. Talið sé að fram sé kominnrökstuddur grunur um að sakborningurinn hafi framið brot sem sætt geta ákæru ogað gæsluvarðhald sé nauðsynlegt til að tryggja návist hans svo unnt sé að birtahonum ákæru í málinu en sakborningurinn sé nígerískur ríkisborgari en séskráður til heimilis á Ítalíu. Sakborningurinn sé kvæntur og eigi einn son enþau búi bæði í Nígeríu. Líta verði til þess að sakborningur hafi ekki komiðsjálfviljugur til landsins heldur eftir framsal í fylgd lögreglufulltrúa. Þátelji ákæruvaldið að með hliðsjón af því að sakborningurinn sé erlendurríkisborgari sem engin tengsl hafi við landið, að veruleg hætta sé á að hannreyni að koma sér undan saksókn gangi hann laus. Því sé lagaskilyrðum uppfyllttil að hann sæti gæsluvarðhaldi svo að hann komi sér ekki undan saksókn. Rannsóknmálsins sé á lokastigi og embættið stefni að útgáfu ákæru í málinu á næstuvikum. Til rannsóknar séu ætluð brotgegn XVII., XXVI. og XXVII. kafla almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, einkum155. gr. um skjalafals, 248. gr. um fjársvik og 264. gr. um peningaþvætti, enhin tilgreindu brot gegn almennum hegningarlögum geti varðað allt að 8 árafangelsi hið fyrst nefnda, en tvö síðarnefndu allt að 6 ára fangelsi. Um heimild til gæsluvarðhalds sévísað til b liðar 1. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Verðiekki fallist á kröfu um gæsluvarðhald er gerð krafa um að sakborningi verðibönnuð brottför af landinu, með vísan til 1. mgr. 100. gr. laga um meðferðsakamála nr. 88/2008, og að honum verði í úrskurðarorði gert skylt að tilkynnaLögreglunni á höfuðborgarsvæðinu um verustað sinn og gefa sig fram við hana álögreglustöðinni á Hverfisgötu daglega. Þá skuli sakborningur afhenda lögregluvegabréf sitt til varðveislu. Kærðimótmælir kröfunum. Hann krefst þess að kröfu um gæsluvarðhald verði hafnað eðagæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Þá mótmælir hann einnig því að kærða verði gert að sæta farbanni í staðgæsluvarðhalds og mótmælir því sérstaklega að kærði myndi þurfa að tilkynna sigtil lögreglu á hverjum degi yrði fallist á farbann.Niðurstaða: Héraðssaksóknari hefur krafist þessaðallega að kærði sæti gæsluvarðhaldi á grundvelli b-liðar 1. mgr. 95. gr. laganr. 88/2008 um meðferð sakamála. Samkvæmt 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 erþað almennt skilyrði þess að fallast megi á að sakborningur sæti gæsluvarðhaldiað hann sé undir rökstuddum grun um háttsemi sem fangelsisrefsing er lögð við. Aukþess verður eitthvert þeirra sérstöku skilyrða sem rakin eru í fjórum stafliðumí greininni að vera fyrir hendi. Með vísan til rannsóknargagna málsinsog þess sem fram kemur í greinargerð héraðssaksóknara verður á það fallist aðkærði sé undir rökstuddum grun um aðild að skjalafalsi og auðgunarbrotum semfangelsisrefsing er lögð við samkvæmt viðeigandi ákvæðum, en einkum er þar umað ræða 155. gr., 248. gr. og 264. gr. almennra hegningarlaga. Brot gegn framangreindumákvæðum geta varðað allt að átta ára fangelsi. Því verður á það fallist aðfyrrgreindu almennu skilyrði 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 sé fullnægt. Krafa héraðssaksóknara er reist á þvíað skilyrði b-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 sé fullnægt. Samkvæmt þeimtölulið má beita gæsluvarðhaldi ef ætla má að sakborningur muni reyna að komast úr landi eða leynast,ellegar koma sér með öðrum hætti undan málsókn eða fullnustu refsingar. Kærðier erlendur ríkisborgari sem hefur engin tengsl við Ísland. Hann er nígerískurríkisborgari búsettur á Ítalíu. Hann á eiginkonu og barn, en samkvæmt því semfram kom fyrir dóminum býr eiginkona hans í Ghana en sonur hans, sem hann á meðannarri konu, í Nígeríu. Hann var handtekinn á Ítalíu og framseldur þaðan til Íslands. Samkvæmt þessu má ætla að hann muni reyna aðkomast úr landi eða koma sér með öðrum hætti undan málsókn ef hann verðurlátinn laus. Af þessum sökum er fullnægt skilyrðum til að úrskurða varnaraðilaáfram í gæsluvarðhald á grundvelli b. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008,en eins og atvikum er háttað verður ekki talið að nærvera hans verði tryggð meðöðrum og vægari úrræðum. Eins og fram kemur í greinargerð héraðssaksóknara errannsókn málsins á lokastigi og líklegt að ákæra verði gefin út á næstu vikum.Verður því fallist á aðalkröfu héraðssaksóknara eins og hún er fram sett. Barbara Björnsdóttir héraðsdómarikveður upp þennan úrskurð. Ú R S K U R Ð A R O R Ð : Kærði, X nígerískurríkisborgari, fæddur [...], skal áfram sæta gæsluvarðhaldi allt tilfimmtudagsins 21. september 2017.
|
Mál nr. 273/2004
|
Verksamningur Kröfuréttur Matsgerð
|
Aðilar deildu um skyldu V ehf. til greiðslu á fimm reikningum U ehf. vegna vinnu við að fara yfir og endurbæta texta einstakra kafla í matsskýrslu um umhverfisáhrif á árinu 2002. Gerði U ehf. kröfu um 5.000 króna tímagjald fyrir vinnu í samtals 415.5 klukkustundir auk greiðslu fyrir akstur. Hélt V ehf. því fram að U ehf. krefðist greiðslu fyrir óeðlilega marga tíma og að fjárhæð tímagjaldsins væri of há. Voru kröfur V ehf. reistar á niðurstöðum matsmanns sem dómkvaddur var að beiðni þess. Í málinu lá fyrir að aðilar höfðu samið um endurgjald að fjárhæð 3.300 krónur á klukkustund og gert með sér drög að verksamningi vegna vinnu í tengslum við fyrrnefnda matsskýrslu. Samningurinn var aldrei undirritaður en aðilar voru sammála um að sá texti hefði að öðru leyti en varðandi höfundarrétt að geyma efni þess munnlega samnings sem komst á. Í Hæstarétti var talið með vísan til þeirra gagna sem fyrir lágu í málinu að V ehf. hefði borið að greiða U ehf. 3.500 krónur á tímann fyrir fyrrnefnda vinnu í 27.5 klukkustundir og 4.500 krónur á tímann fyrir vinnu í 227 klukkustundir auk 11.492 króna í greiðslu fyrir akstur eða samtals 1.405.906 krónur. Þar sem V ehf. hafði þegar greitt 1.540.000 krónur með fyrirvara var U ehf. gert að greiða fyrrnefnda félaginu 134.094 krónur að frádregnum dráttarvöxtum.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. júní 2004. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 534.748 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. apríl 2003 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Á árinu 2000 mun áfrýjandi hafa tekið að sér að vinna fyrir Landsvirkjun matsskýrslu um umhverfisáhrif Norðlingaölduveitu sbr. 9. gr. laga nr. 106/2000 um mat á umhverfisáhrifum. Haustið 2000 komst á samningur milli áfrýjanda og Ragnhildar Sigurðardóttur, sem er doktor í vistfræði og með þrjár meistaragráður í náttúruvísindum, um að hún tæki að sér sem ráðgjafi að gera samantekt á niðurstöðum úr rannsóknum sem unnar höfðu verið á svæði fyrirhugaðrar Norðlingaölduveitu og að vinna við önnur verkefni eftir nánara samkomulagi. Var umsamið endurgjald fyrir vinnu hennar 3.300 krónur á klukkustund. Um þetta voru gerð skrifleg drög að verksamningi, sem tekinn eru í heild upp í hinum áfrýjaða dómi, en samningur var aldrei undirritaður. Stefndi segir ástæðu þess vera að ekki hafi náðst samkomulag um 5. lið samningsdraganna um höfundarrétt og fleira. Aðilar eru sammála um að texti þessara draga hafi að öðru leyti að geyma efni þess munnlega samnings sem á komst. Ekki er ágreiningur um að stefndi, sem er einkahlutafélag í eigu Ragnhildar, sé formlegur samningsaðili í hennar stað enda munu reikningar vegna verksins hafa verið gefnir út af honum. Í samningsdrögunum var gert ráð fyrir að verkinu yrði lokið 30. apríl 2001 og að vinna Ragnhildar yrði að hámarki 500 klukkustundir. Verkið reyndist bæði umfangsmeira og tímafrekara en ráð hafði verið fyrir gert. Ragnhildur skilaði drögum að köflum um einstök atriði í matsskýrslunni til áfrýjanda á tímabilinu frá nóvember 2001 til 7. janúar 2002. Hún vann eftir það að frágangi einstakra kafla og yfirlestri skýrslunnar fram í mars 2002. Stefndi gerði áfrýjanda í febrúar og mars 2002 fimm reikninga fyrir vinnu Ragnhildar á árinu 2002 þar sem krafist var 5.000 króna tímagjalds fyrir vinnu í samtals 415.5 klukkustundir, auk greiðslu fyrir akstur. Mál þetta er risið af ágreiningi aðila um skyldu áfrýjanda til greiðslu þessara reikninga. Áfrýjandi gerir ekki athugasemdir við þann tímafjölda, 27,5 klukkustundir, sem stefndi gerir kröfu um vegna vinnu fyrstu sjö daga janúarmánaðar 2002, eða fram til þess tíma að Ragnhildur skilaði drögum að síðasta kaflanum sem hún vann að vegna matsskýrslunnar. Áfrýjandi telur hins vegar að honum beri ekki skylda til að greiða fyrir nema hluta þeirra vinnustunda sem stefndi krefur um fyrir vinnu eftir þennan tíma. Telur hann að stefndi krefjist greiðslu fyrir óeðlilega marga tíma vegna vinnu Ragnhildar við að fara yfir og endurbæta texta einstakra kafla, annarra en kafla um gróðurfar, í þeim drögum að matsskýrslu, sem skilað var til Skipulagsstofnunar síðari hluta janúar 2000, en ekki er deilt um að Ragnhildur hafi átt að inna af hendi vinnu við þessa yfirferð. Þá telur áfrýjandi að stefndi eigi ekki kröfu til greiðslu vegna meginhluta vinnu Ragnhildar við gróðurfarskafla skýrslunnar, við að meta stærð og gerð gróðursvæðis, enda hafi Ragnhildur í þeim efnum ekki fylgt fyrirmælum og áfrýjandi ekki beðið um þessa vinnu. Þá telur áfrýjandi sér ekki skylt að greiða fyrir 40 klukkustunda vinnu Ragnhildar í mars 2002 við yfirlestur matsskýrslunnar. Loks greinir aðila á um fjárhæð tímagjalds og miðar áfrýjandi kröfugerð sína við að greiddar verði 3.500 krónur fyrir hvern þeirra 27,5 tíma sem Ragnhildur vann fyrstu sjö daga janúarmánaðar 2002 en 4.500 krónur fyrir hverja vinnustund eftir það. Meðal gagna málsins eru tvær fundargerðir, 18. janúar 2002 og 11. febrúar sama ár, vegna vinnu við matsskýrsluna og allmörg tölvubréf er gengu milli aðila fyrstu mánuði ársins 2002. Áðurnefndum reikningum stefnda fylgdu vinnuskýrslur þar sem tilgreint var hversu marga tíma Ragnhildur vann á degi hverjum í janúar til mars 2002, en aðeins var tilgreint að takmörkuðu leyti við hvað var unnið hvern dag. Hefur áfrýjandi ekki mótmælt þeirri fullyrðingu stefnda að vinnuskýrslum hafi verið skilað í svipuðu formi vegna vinnu Ragnhildar á árunum 2000 og 2001. Þann 27. mars 2002 gerðu aðilar samkomulag, sem tekið er í heild upp í hinum áfrýjaða dómi, en samkvæmt því greiddi áfrýjandi stefnda 1.540.000 krónur með fyrirvara 3. apríl 2002. Eins og nánar greinir í héraðsdómi var að beiðni áfrýjanda dómkvaddur matsmaður 21. apríl 2003 til að meta hver væri „eðlilegur og sanngjarn klukkustundafjöldi vinnuframlags“ Ragnhildar vegna endurbóta á textum annarra kafla matsskýrsludraganna en gróðurfarskaflans. Þá skyldi matsmaður framkvæma sambærilegt mat á vinnu Ragnhildar við gróðurfarskaflann, en í því tilviki út frá tvennum forsendum. Annars vegar miðað við að vinnan hefði verið unnin með þeim hætti sem áfrýjandi taldi sig hafa óskað eftir og nánar var lýst í matsbeiðninni, en hins vegar miðað við vinnu á þann hátt sem Ragnhildur innti af hendi. Í matsgerðinni, 29. október 2003, var niðurstaðan sú að eðlilegur og sanngjarn vinnustundafjöldi vegna endurbóta á öðrum köflum skýrsludraganna en gróðurfarskaflanum væri 146,5 klukkustundir en vegna vinnu við gróðurfarskaflann 9 klukkustundir miðað við forsendur áfrýjanda en 170 klukkustundir miðað við vinnu Ragnhildar. Var matsgerðin lögð fram í héraði 9. desember 2003 og breytti áfrýjandi þá kröfum sínum í málinu. Eru þær nú reistar á niðurstöðu matsgerðarinnar um aðra kafla en gróðurfarskaflann og 9 klukkustunda vinnu Ragnhildar við endurbætur á texta hans. Þann 12. febrúar 2004 lagði stefndi fram í héraði nýjar vinnuskýrslur um störf Ragnhildar í janúar, febrúar og mars 2002 er stefndi kveður reistar á samtímagögnum hennar. Er fjöldi vinnustunda á hverjum degi í samræmi við þær vinnuskýrslur er fylgdu reikningum stefnda og fyrr er lýst, en tilgreining á því sem unnið var við mun nákvæmari. Samkvæmt þessum skýrslum hefur Ragnhildur unnið í tæpar 160 klukkustundir við gróðurfarskaflann ef eingöngu eru taldir þeir tímar, sem unnt er af texta skýrslnanna með vissu að heimfæra undir hann. Að auki tilgreinir Ragnhildur vinnu við gróðurfarskaflann meðal annarra verkefna nokkurra daga. II. Stefndi telur að fyrrgreind matsgerð verði ekki lögð til grundvallar við úrlausn málsins. Telur hann að matsmaðurinn, sem sé efnaverkfræðingur, hafi ekki verið hæfur til að meta vinnuframlag Ragnhildar, en hún sé hámenntuð á sviði náttúruvísinda. Bendir hann á að hann hafi látið bóka athugasemdir við hæfi matsmanns bæði við dómkvaðningu hans 21. febrúar 2003 og á matsfundi 13. júní sama ár. Hann krafðist hins vegar ekki úrskurðar vegna dómkvaðningarinnar, svo sem unnt hefði verið samkvæmt 1. mgr. 66. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í matsgerðinni gerir matsmaður grein fyrir umfangsmikilli reynslu sinni af vinnu við mat á umhverfisáhrifum síðustu fjögur ár fyrir matið. Réttmæti þessara upplýsinga hefur ekki verið hnekkt. Í ljósi þess verður ekki fallist á með stefnda að matsmann skorti hæfi til matsins. Í annan stað bendir stefndi á að matsmaður hafi ekki haft undir höndum öll þau gögn er máli gátu skipt við matið og að matið hafi ekki tekið til allra þátta í vinnu Ragnhildar við endurbætur á texta matsskýrslunnar. Ekki er annað í ljós leitt en að stefndi hafi á matsfundi og við framkvæmd matsins ella átt þess kost að leggja fyrir matsmann öll þau gögn er hann taldi máli skipta við matið og gæta þar hagsmuna sinna að öðru leyti. Rýrir það ekki gildi matsins að hann haldi því nú fram að tiltekin skjöl málsins hefðu veitt matsmanni fyllri forsendur við framkvæmd þess. Með skýrslu matsmanns fyrir héraðsdómi er hins vegar í ljós leitt að matsmaður tók ekki við matið tillit til vinnu Ragnhildar við endurbætur á þeim texta matsskýrslunnar er varðaði jarðmyndanir. Nær matið því ekki til þessa þáttar og rýrir það gildi þess að því er hann varðar. Af vinnuskýrslum Ragnhildar eða öðrum gögnum verður ekki með vissu ráðið hversu margar vinnustundir stefndi telur hana hafa unnið við þennan þátt. Eins og að framan er rakið komst matsmaður að þeirri niðurstöðu að 170 tímar hafi farið í vinnu Ragnhildar við gróðurfarskaflann. Lætur nærri að álíka langur tími hafi verið skráður til þessa verkþáttar í tímaskýrslum Ragnhildar. Verður niðurstaða matsgerðarinnar lögð til grundvallar um þetta enda hefur henni ekki verið hnekkt. Samkvæmt því gerir hún kröfu um greiðslu fyrir 178 stunda vinnu við endurskoðun á textum annarra kafla matsskýrslunnar. Í niðurstöðu framangreindrar matsgerðar er sanngjarn vinnustundafjöldi vegna þessarar vinnu talinn vera 146.5 klukkustundir. Þegar litið er til þess sem að framan er rakið um að matið tók ekki til allra þátta í vinnu Ragnhildar að þessum textum og hliðsjón höfð af ákvæðum 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup verður ekki talið að áfrýjanda hafi tekist að sýna fram á að krafa stefnda vegna þessa verkþáttar sé reist á óeðlilegum eða ósanngjörnum fjölda vinnustunda. Verður því lagt til grundvallar að áfrýjanda beri að greiða stefnda fyrir 178 stundir vegna þessa verkþáttar. Í öðru lagi lýtur ágreiningur aðila að vinnu Ragnhildar að endurbótum á texta þess kafla matsskýrslunnar er fjallaði um gróðurfar, en drögum að texta þess kafla virðist Ragnhildur hafa skilað í desember 2001. Sú vinna sem umdeild er lýtur fyrst og fremst að nákvæmri flokkun gróðurlenda og gróðurhverfa og mati á flatarmáli þeirra og hlutfallslegri skerðingu út frá þremur viðmiðunum. Samkvæmt framansögðu verður lagt til grundvallar að 170 vinnustundir séu sanngjarn og eðlilegur vinnustundafjöldi vegna þeirrar vinnu er Ragnhildur innti af hendi við þennan verkþátt. Verður þá að leysa úr því hvort krafa stefnda lúti að mestum hluta að endurgjaldi fyrir vinnu sem fellur utan verkefnis Ragnhildar og áfrýjandi óskaði aldrei eftir að unnin yrði eða hvort líta beri svo á að henni hafi borið skylda til að skýra áfrýjanda frá umfangi þessarar vinnu áður en í hana var ráðist. Á nokkrum stöðum í gögnum málsins er vikið að vinnu við endurskoðun á texta gróðurfarskaflans. Eins og áður er rakið eru meðal þessara gagna tvær fundargerðir um vinnu við matsskýrsluna vegna funda sem Ragnhildur var viðstödd. Sú fyrri þeirra, frá 18. janúar 2002, varðar eingöngu vinnu við endurbætur á gróðurfarskaflanum. Kemur fram í fundargerðinni að til séu tveir kortagrunnar vegna kortlagningar á gróðri í og við fyrirhugað lónstæði. Séu grunnarnir það ólíkir að ekki sé hægt að bera beint saman svæði þau er þeir ná til. Komið hafi fram sú skoðun að flokka þurfi gróðurhverfin upp og í sumum tilvikum í undirflokka til að gera sér grein fyrir skerðingu einstakra svæða. Þá var bókað að til væru í gögnum Náttúrufræðistofnunar Íslands yfirlit yfir gróður á afrétti Gnúpverjahrepps og Holtamanna. Varð niðurstaðan að Guðmundur Guðjónsson hjá Náttúrufræðistofnun Íslands tæki að sér að kanna hvort upplýsingar um gróður á framangreindum afréttum væru aðgengilegar, en eðlilegast væri að nota þær upplýsingar þegar metin væri heildarrýrnun gróðursamfélaga í lónstæðinu. Í tölvupósti Ragnhildar til áfrýjanda 6. febrúar 2002 kemur fram að gróðurkaflinn sé „því nær tilbúinn“. Í fundargerð 11. sama mánaðar kemur fram að Ragnhildur sé að ljúka við einstaka kafla skýrslunnar meðal annars kaflann um gróður. Var áætlað að þessi gögn myndu liggja fyrir miðvikudaginn 20. febrúar 2002. Ragnhildur skuldbatt sig ekki til að skila gögnunum á þessum degi, en vænti þess að það yrði í þeirri viku. Ragnhildur kvaðst hafa unnið þrjár tillögur um afmörkun gróins svæðis í nágrenni Norðlingaölduveitu. Þá hafi Guðmundur Guðjónsson bent á fjórðu tillöguna. Lagði Guðjón Jónsson, starfsmaður áfrýjanda, til að ekki yrði tekin ákvörðun um hvaða leið yrði farin fyrr en Guðmundur hefði farið yfir þær allar í samráði við Landsvirkjun. Þegar þessi gögn eru virt verður ekki betur séð en áfrýjandi hafi mátt ætla að vinna við gróðurfarskaflann væri á lokastigi í fyrri hluta febrúarmánaðar 2002. Á fyrrgreindum vinnuskýrslum Ragnhildar sést hins vegar að langstærstur hluti vinnu hennar við þennan kafla fór fram eftir 18. þess mánaðar. Þegar litið er til þess hversu mikil þessi vinna var verður að telja að stefnda hafi borið skylda til að gera áfrýjanda viðvart um umfang hennar áður en í hana var ráðist. Það gerði stefndi ekki og getur því ekki krafið áfrýjanda um endurgjald vegna þeirrar vinnu. Samkvæmt niðurstöðu hins dómkvadda matsmanns verður stefnda ákveðin greiðsla fyrir 9 klukkustundir vegna þessa verkþáttar. Í þriðja lagi telur áfrýjandi að honum beri ekki að greiða stefnda fyrir 40 stunda vinnu Ragnhildar við yfirlestur á lokatexta matsskýrslunnar, sem hún vann frá 22. til 26. mars 2002 samkvæmt vinnuskýrslum sínum. Í lok fyrrnefndrar fundargerðar frá 11. febrúar 2002 er svofelld bókun: „Þegar RS hefur lokið vinnu við ofangreind verkefni mun hún fara yfir matsskýrsluna með VSÓ. Farið verður yfir skýrsluna hjá VSÓ og RS mun koma með allar skýrslur og heimildir sem hún hefur fengið hjá VSÓ eða á kostnað VSÓ. RS gerir ráð fyrir að yfirlesturinn taki 1 viku.“ Af þessari bókun verður ráðið að aðilar hafi gert ráð fyrir að Ragnhildur læsi skýrsluna yfir. Þá er ljóst að yfirlesturinn tók ekki lengri tíma en ráð hafði verið fyrir gert. Hefur áfrýjandi ekki fært fram nein haldbær rök fyrir því að honum beri ekki að greiða fyrir þessa vinnu. Loks lýtur ágreiningur aðila að því hversu hátt endurgjald stefnda beri fyrir hverja unna stund. Eins og að framan er rakið komst í upphafi samstarfs aðila á samningur um 3.300 króna endurgjald á klukkustund. Ber þeim saman um að í lok ársins 2001 hafi hafist umræður um breytingu á því gjaldi til hækkunar. Á fyrrgreindum fundi 11. febrúar var bókað að Ragnhildur hafi farið fram á hækkun taxtans í 5.000 krónur en fulltrúi áfrýjanda ekki fallist á það. Þá er bókað að samið verði um hækkunina síðar. Í tölvupósti daginn eftir bauð áfrýjandi án skilyrða hækkun taxtans í 3.500 krónur fyrir vinnu í janúar og 4.500 krónur eftir það. Þann 13. sama mánaðar féllst Ragnhildur á 4.500 króna tímagjald frá og með febrúarmánuði en sætti sig ekki við lægra gjald en 4000 krónur fyrir vinnu í janúar. Þessu svaraði áfrýjandi með tölvupósti samdægurs þar sem hann féllst á kröfu Ragnhildar en tók það fram að áfrýjandi þyrfti „þá að fá nákvæmari tímaskýrslu frá þér, þ. e. sundurliðun varðandi einstaka verkþætti matsskýrslunnar þannig að við getum séð hvaða tími fer í einstaka kafla.“ Eftir þetta gengu milli aðila tillögur að texta samnings er tæki til allra þátta í ágreiningi þeirra þar sem meðal annars var gert ráð fyrir 5.000 króna endurgjaldi á klukkustund. Ekki tókust samningar á þeim grundvelli. Samkvæmt framansögðu verður talið að með tölvupóstsamskiptum aðila 12. febrúar 2002 og 13. sama mánaðar hafi komist á samningur um að tímagjaldið skyldi vera 4.000 krónur fyrir vinnu í janúar 2002 en 4.500 fyrir vinnu eftir það. Varðandi vinnu fyrir janúar 2002 var hækkun gjalds úr 3.500 krónum þó háð því skilyrði að stefndi sundurliðaði nánar vinnu sína niður í einstaka verkþætti. Það gerði hann ekki fyrr en 12. febrúar 2004, er hann lagði fyrrgreindar vinnuskýrslur fram í héraði. Verður ekki talið að svo síðbúin sundurliðun fullnægi nefndu skilyrði. Samkvæmt því verður að telja að 3.500 króna tímagjald hafi gilt um vinnu Ragnhildar í janúar 2002 en 4.500 krónur fyrir vinnu hennar eftir það. Kröfugerð áfrýjanda varðandi tímagjaldið, sem miðast við 3.500 króna greiðslu fyrir hverja þeirra 27.5 stunda sem Ragnhildur vann frá 1. til 7. janúar 2002 en 4.500 fyrir hverja vinnustund eftir það er hagfelldari stefnda en þetta og verður því lögð til grundvallar dómi í málinu. Samkvæmt framansögðu bar áfrýjanda að greiða stefnda vegna fyrrgreindra reikninga 3.500 krónur á tímann fyrir vinnu í 27.5 klukkustundir og 4.500 krónur á tímann fyrir vinnu í 227 klukkustundir auk 11.492 króna greiðslu fyrir akstur eða samtals 1.405.906 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Af þeirri fjárhæð bera 776.208 krónur dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. mars 2002 til 1. apríl sama ár en fjárhæðin öll frá 1. til 3. apríl 2002. Síðastnefndan dag greiddi áfrýjandi eins og framan er rakið 1.540.000 krónur með fyrirvara. Verður stefnda samkvæmt þessu gert að greiða áfrýjanda 1.540.000 krónur að frádregnum 1.405.906 krónum og að frádregnum framangreindum vöxtum af kröfu stefnda fram til 3. apríl 2002 en frá þeim degi með dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður hvor aðili látinn bera sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Stefndi, Umhverfisrannsóknir ehf., greiði áfrýjanda, VSÓ ráðgjöf ehf., 134.094 krónur að frádregnum dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 776.208 krónum frá 1. mars 2002 til 1. apríl sama ár og af 1.405.906 krónum frá þeim degi til 3. sama mánaðar, en með dráttarvöxtum samkvæmt sama ákvæði af mismuninum frá 3. apríl 2002 til greiðsludags. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Mál þetta, sem dómtekið var 9. mars 2004, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Umhverfisrannsóknum ehf. kt. 610301-2070, Krókabyggð 10, Mosfellsbæ, gegn VSÓ ráðgjöf ehf., kt. 681272-0979, Borgartúni 20, Reykjavík, með stefnu sem birt var 8. apríl 2002. Dómkröfur stefnanda eru að stefnda verði gert að greiða til stefnanda 1.060.796 kr. auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. nr. 38/2001 af sömu fjárhæð frá 1. mars 2002 til 1. apríl 2002 en af 2.600.796 kr. frá 1. apríl 2002 til 3. apríl 2002 en af 1.060.796 kr. frá 3. apríl 2002 til greiðsludags. Einnig er þess krafist að dráttarvextir leggist við höfuðstól dómkrafa á 12 mánaða fresti í fyrsta sinn 1. mars 2003, 12 mánuðum eftir upphafsdag dráttarvaxta, skv. 12. gr. 1. nr. 38/2001. Jafnframt er gerð krafa um málskostnað að skaðlausu samkvæmt mati dómsins. Dómkröfur stefnda eru að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Með framlagningu stefnu í dómi 20. júní 2002 höfðaði stefndi gagnsök á hendur stefnanda í aðalsök. Dómkröfur stefnanda í gagnsök eru: 1. Að gagnstefndi verði dæmdur til að greiða gagnstefnanda 534.748 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. apríl 2002 til greiðsludags. 2. Að gagnstefndi verði dæmdur til að greiða gagnstefnanda málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Dómkröfur gagnstefnda eru að gagnstefndi verði sýknaður af öllum kröfum gagnstefnanda og að gagnstefnandi verði dæmdur til að greiða gagnstefnda málskostnað samkvæmt mati dómsins. Helstu málavextir eru að samkomulag var með aðilum haustið 2000 að dr. Ragnhildur Sigurðardóttir tæki að sér að vinna að verkefni fyrir stefnda. Ekki var gerður skriflegur samningur en fyrir liggur uppkast af samningi frá stefnda, dags. 1. nóvember 2000, sem af hálfu stefnanda segir að ekki hafi verið undirritaður, þar sem dr. Ragnhildur hafi ekki verið fyllilega sátt með ákvæði hans um höfundarrétt, þagnarskyldu og samkeppnishömlur. Í þessu uppkasti segir að stefndi sem verkkaupi og Ragnhildur Sigurðardóttir sem ráðgjafi geri með sér eftirfarandi samning: 1. Verkefni Ráðgjafi tekur að sér að gera samantekt á rannsóknarniðurstöðum úr rannsóknum sem unnar hafa verið á svæði Norðlingaölduveitu. Einnig getur komið til vinna við önnur verkefni samkvæmt nánara samkomulagi. Verkefnin verða unnin í nafni VSÓ Ráðgjafar og með þátttöku starfsmann VSÓ. Umfang starfsins er áætlað að hámarki 500 klst. sem þarf að vinna á tímabilinu 1. nóv 2000 - 30 apríl 2001. Ef samkomulag verður um vinnu við önnur verkefni verður samið sérstaklega um vinnuframlag í þeim. 2. Vinnutími og aðstaða Reiknað er með að stærsti hluti þessa verks verði unnin á tímabilinu nóvember 2000 - febrúar 2001. Verkkaupi leggur ráðgjafa til fasta vinnuaðstöðu en ráðgjafa er þó heimilt að vinna við verkefnið annars staðar eftir samkomulagi. Gert er ráð fyrir föstum vikulegum fundum meðan vinnan stendur. 3. Þóknun Verkkaupi greiðir ráðgjafa þóknun fyrir störf hans skv. mánaðarlegum reikningum. Þóknun verður 3.300 kr/klst án VSK. Auk þess verður greiddur annar sannanlegur útlagður kostnaður sem ráðgjafi þarf að leggja út fyrir, í tengslum við verkefnið. 4. Gildistími Samningur þessi gildir frá 1. nóvember 2000 til 31. maí 2001. Samningurinn er uppsegjanlegur með gagnkvæmum eins mánaðar fyrirvara. 5. Höfundarréttur, þagnarskylda og samkeppnishömlur Höfundarréttur á verkum ráðgjafa sem unnin eru undir þessum samningi er eign verkkaupa nema um annað sé samið. Ráðgjafa er óheimilt að birta eða opinbera á annan hátt upplýsingar um verkkaupa eða verkefni sem unnin eru undir samningi þessum, nema sérstaklega verði samið um slíkt. Þagnarskyldan helst þó samningi sé rift eða sagt upp eða hann útrunninn. Ráðgjafi tekur ekki að sér verkefni hjá verkfræðifyrirtækjum í tengdri starfsemi án samráðs við verkkaupa. 6. Málarekstur Rísi mál útaf samningi þessum skal reka það fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Aðila gerðu með sér eftirfarandi samkomulag 27. mars 2002: Dr. Ragnhildur Sigurðardóttir, kt. 260466-4299, Umhverfisrannsóknir ehf., kt. 61031-2070, annars vegar, og VSÓ ráðgjöf ehf., kt. 681272-0979, hins vegar, gera með sér svofellt samkomulag vegna loka á samningssambandi aðila um vinnu Ragnhildar og Umhverfisrannsókna ehf. við rannsóknir, samantekt og skýrslur í tengslum við mat á umhverfisáhrifum Norðlingaölduveitu. Umhverfisrannsóknir ehf. hafa gert VSÓ ráðgjöf ehf. reikninga nr. 12, 13, 14 og nr. 15, samtals að fjárhæð kr. 2.351.796.-. Þá hefur Ragnhildur að auki lagt fram 40 klst. vinnu við yfirlestur matsskýrslu fyrir VSÓ ráðgjöf ehf. en athugsemdir við matsskýrsluna í samræmi við yfirlesturinn hafa nú verið afhentar VSÓ ráðgjöf ehf. Ragnhildur krefur VSÓ ráðgjöf ehf. um kr. 200.000 vegna yfirlestursins auk virðisaukaskatts, og verður sá reikningur lagður fram við undirritun samkomulags þessa. Ágreiningur er með aðilum um reikninga þessa, m.a. að því er varaðar umbeðið vinnuframlag, umkrafið tímagjald og tímafjölda. Varðandi reikning vegna yfirlesturs hefur VSÓ alfarið hafnað greiðsluskyldu vegna hans. VSÓ ráðgjöf ehf. greiði Umhverfisrannsóknum ehf. við undirritun samkomulags þessa kr. 1.540.000 með fyrirvara um greiðsluskyldu sbr. framangreint en fjárhæðin samsvarar greiðslu fyrir 375 stundir á kr. 3.300 auk virðisaukaskatts. Umhverfisrannsóknir ehf. móttaka á sama hátt greiðsluna með fyrirvara um að félagið muni krefja VSÓ ráðgjöf ehf. um fulla greiðslu á framangreindum reikningum auk dráttarvaxta frá gjalddaga þeirra. Aðilar munu leitast við eftir fremsta megni að leysa þennan ágreining með samkomulagi. Fari svo að aðilum takist ekki að leysa ágreininginn fyrir 15. apríl nk. skal hvorum aðila um sig heimilt að höfða dómsmál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur til úrlausnar því eftir atvikum hvort um frekari greiðslur verði að ræða frá VSÓ ráðgjöf ehf. til Umhverfisrannsókna ehf. eða hvort Umhverfisrannsóknir ehf. skuli endurgreiða VSÓ ráðgjöf ehf. Komi til þess að rekið verði dómsmál um ágreining aðila vegna verkefnis þess er samkomulag þetta fjallar um lýsa aðilar yfir að þeim er ljóst að ákvæði samkomulags þess um trúnað gilda einnig við þær aðstæður nema ófrávíkjanleg ákvæði réttarfarslega kveði á um að víkja beri frá ákvæðum samkomulagsins. Aðilar munu þannig ekki tjá sig við þriðja aðila í tengslum við rekstur hugsanlegs dómsmáls, hvorki að eigin frumkvæði eða eftir beiðni þar um, um þau atriði er trúnaðarskylda nær til. Höfundaréttur að skýrslu dr. Ragnhildar "Áhrif Norðlingaölduveitu á náttúrufar Þjórsárvera" er framseldur til VSÓ ráðgjafar ehf. en VSÓ ráðgjöf ehf. skal í hvívetna virða höfundarheiður Dr. Ragnhildar Sigurðardóttur. Umhverfisrannsóknir ehf., dr. Ragnhildur Sigurðardóttir og aðrir starfsmenn Umhverfisrannsókna ehf. heita VSÓ ráðgjöf ehf. fyllsta trúnaði um allar upplýsingar sem fram koma í samskiptum aðila og tengjast hlutverki og starfsemi VSÓ ráðgjafar ehf. fyrir Landsvirkjun og Norðlingaölduveitu og vinnu Umhverfisrannsókna ehf. og dr. Ragnhildar Sigurðardóttur að verkefni því sem samkomulagið tekur til. Umhverfisrannsóknir ehf., dr. Ragnhildur Sigurðardóttir og aðrir starfsmenn félagsins skulu gæta þess að trúnaðarupplýsingar berist ekki frá félaginu til annarra sem þær eru ekki ætlaðar. Trúnaðarskylda þessi helst þó öllum samningum aðila verði rift eða sagt upp eða þó samningar aðila séu útrunnir. Umhverfisrannsóknum ehf., dr. Ragnhildi Sigurðardóttur og öðrum starfsmönnum félagsins er óheimilt að birta eða að opinbera á annan hátt almennar upplýsingar um VSÓ ráðgjöf ehf., verkefni það er samkomulag þetta tekur til eða önnur verkefni sem tengjast Norðlingaölduveitu og sem unnin eru hjá VSÓ ráðgjöf ehf. nema sérstaklega verði samið um slíkt. Þagnarskyldan helst þó samningum aðila sé rift eða sagt upp eða þó samningar aðila séu útrunnir. Umhverfisrannsóknir ehf. og aðrir starfsmenn félagsins taka ekki að sér verkefni hjá ráðgjafafyrirtækjum á Íslandi við mat á umhverfisáhrifum fyrir stór raforkumannvirki á samráðs við VSÓ ráðgjöf ehf. fyrr en sex mánuðir eru liðnir frá því að matsskýrsla vegna Norðlingaölduveitu hefur verið auglýst af hálfu Skipulagsstofnunar enda verði matsskýrslan lögð fyrir Skipulagsstofnun í samræmi við þær áætlanir sem nú liggja fyrir og matsskýrslan auglýst af hálfu Skipulagsstofnunarinnar innan hæfilegs og lögmælts tíma. Allar tilvitnanir, nafngreiningar og túlkanir á rannsóknarniðurstöðum í framlagðri skýrslu dr. Ragnhildar Sigurðardóttur og Umhverfisrannsókna ehf. skulu vera í samræmi við viðurkenndar aðferðir og lög. Áður en VSÓ ráðgjöf ehf. gengur endanlega frá matsskýrslu um umhverfisáhrif Norðlingaölduveitu til Landsvirkjunar vegna fyrirhugaðrar framlagningar Landsvirkjunar á matsskýrslunni til Skipulagsstofnunar skal Umhverfisrannsóknum ehf., og Ragnhildi Sigurðardóttur veittur réttur til að fara yfir matsskýrsluna með tilliti til þess að dr. Ragnhildi Sigurðardóttur séu ekki ranglega tileinkaðar skoðanir eða mat á einstökum efnisatriðum matsskýrslunnar. Umhverfisrannsóknum ehf., og dr. Ragnhildi Sigurðardóttur skal heimilt að nota þær rannsóknarniðurstöður sem fram koma í framangreindri skýrslu dr. Ragnhildar sem grunn að vísindagreinum, t.d. til birtingar í fagtímaritum hér á landi eða erlendis. Notkun Umhverfisrannsókna ehf. og dr. Ragnhildar Sigurðardóttur á rannsóknarniðurstöðum í þessum vísindalega tilgangi skal þó eigi fara fram, án samþykkis VSÓ ráðgjafar ehf., fyrr en endanleg stjórnsýsluákvörðun um umhverfisáhrif Norðlingaölduveitu liggur fyrir. Frá 1. janúar 2003 skal Umhverfisrannsóknum ehf., og dr. Ragnhildi þó heimilt, án samþykkis VSÓ ráðgjafar ehf., að nota rannsóknarniðurstöður í skýrslunni í framangreindum tilgangi þrátt fyrir að endanleg stjórnsýsluákvörðun liggi ekki fyrir. Ef ljóst er fyrir þennan tíma að stjórnsýsluákvörðun verður ekki tekin, t.d. vegna þess að framkvæmdaaðili fellur frá framkvæmdinni, þá eru Umhverfisrannsóknir ehf., og dr. Ragnhildur Sigurðardóttir, óbundin af samþykki VSÓ ehf. að þessu leyti. Umhverfisrannsóknum ehf., og dr. Ragnhildi Sigurðardóttur skal heimilt að vísa til þess að framangreind skýrsla dr. Ragnhildar hafi verið unnin fyrir VSÓ ráðgjöf ehf. í ferilskrám Umhverfisrannsókna ehf. og/ eða dr. Ragnhildar Sigurðardóttur. Þann 21. febrúar 2003 var Teitur Gunnarsson efnaverkfræðingur dómkvaddur að beiðni stefnda til að meta svo sem í matsbeiðni segir: 1. Hver sé eðlilegur og sanngjarn klukkustundafjöldi vinnuframlags dr. Ragnhildar Sigurðardóttur fyrir matsbeiðanda á tímabilinu 9. janúar 2002 til 7. mars 2002 vegna endurbóta á textum frá því sem var í fylgiskjölum 2 til 7 og til þess sem er í fylgiskjali 12, þó að frátaldri þeirri vinnu sem fram kemur í fylgiskjali 14, efnisatriði 8. 2. a) Hver sé eðlilegur og sanngjarn klukkustundafjöldi vinnuframlags dr. Ragnhildar Sigurðardóttur við endurbætur á texta varðandi efnisatriði 8 á fylgiskjali 14 frá því sem var í fylgiskjali 2 og til þess sem er í kafla 2 í fylgiskjali 12. Miða skal við að vinnan hefði verið unnin með þeim hætti sem lýst er í beiðni þessari að matsbeiðandi hafi óskað eftir, m.a. ekki flokkun eftir gróðurhverfum. b) Hver sé eðlilegur og sanngjarn klukkustundafjöldi vinnuframlags dr. Ragnhildar Sigurðardóttur við endurbætur á texta varðandi efnisatriði 8 á fylgiskjali 14 frá því sem var í fylgiskjali 2 og til þess sem er í kafla 2 í fylgiskjali 12. Miðað skal við vinnu með þeim hætti sem gert var, þ.e. flokkun eftir gróðurhverfum. Í matsbeiðninni segir að með mati á ofangreindu hyggist matsbeiðandi sanna að stundafjöldi tilgreindur á reikningum á fylgiskjölum 15 - 18 [reikningar stefnanda 1. febrúar, 1. mars (tveir) og 7. mars 2002] sé langt úr hófi fram miðað við það verk er Ragnhildi Sigurðardóttur var falið að vinna og þann tilgang sem það átti að þjóna. Stefnt sé að því að færa sönnur á hver hafi verið eðlilegur og sanngjarn klukkustundafjöldi vinnu við verkið. Í kafla í matsgerðinni sem ber fyrirsögnina Ályktanir segir: Jarðmyndanir. Fyrsti kaflinn í skýrslunni (fylgiskjali 12) [þ.e. dskj. 29, skýrslur stefnanda og dr. Ragnhildar Sigurðardóttur til stefnda vegna mats á umhverfisáhrifum Norðlingaölduveitu], fjallar um jarðmyndanir, virðist ekki snerta deilurnar og verður ekki meira fjallað um hann. Gróðurfar. Annar kafli skýrslunnar (fylgiskjal 12), fjallar um áhrif Norðlingaölduveitu á gróðurfar Þjórsárvera. Talsverð vinna hefur verið lögð í umskrif þessa kafla miðað við fyrri útgáfu (fylgiskjal 2) og fer langmest fyrir nýrri og ítarlegri skiptingu gróðurlendis og túlkun þeirra mælinga. Þessi þáttur vinnunnar er ekki metinn samkvæmt matsbeiðni 1, en sérstaklega samkvæmt matsbeiðni 2.a) og b). Af kafla 2 er um yfirlestur og endurskoðun að ræða á um það bil 18 bls af 35, en nýtt efni vegna nýrrar og ítarlegri skiptingu gróðurlendis á 17 bls. Þetta nýja efni kemur í stað umfjöllunar á 3 bls. í eldri útgáfu. Freðmýrarrústir. Þriðji kafli skýrslunnar (fylgiskjal 12) fjallar um áhrif Norðlingaölduveitu á freðmýrarrústir í Þjórsárverum. Kaflinn er 7 bls að lengd og er nokkuð umskrifaður frá fyrri útgáfu (fylgiskjal 3). Ekki er talið óeðlilegt að svo sé í ljósi þess að höfundur var á sama tíma að ganga frá rannsóknarskýrslu um áhrif Norðlingaölduveitu á freðmýrarrústirnar. Talsvert af breytingum er sótt óbreytt í þá skýrslu, eða um 3 bls. Heiðagæs og tegundafjölbreytileiki fugla. Fjórði kafli skýrslunnar (fylgiskjal 12) fjallar um áhrif Norðlingaöldu á heiðagæs og fjölbreytileika fugla í Þjórsárverum. Kaflinn er 14 bls að lengd og nokkuð endurskoðaður frá fyrri útgáfu (fylgiskjal 4). Vatnalíf. Fimmti kafli skýrslunnar (fylgiskjal 12) fjallar um áhrif Norðlingaölduveitu á vatnalíf Þjórsárvera. Kaflinn er 8 bls að lengd, hefur verið yfirfarinn en nær ekkert endurskoðaður frá fyrri útgáfu (fylgiskjal 5). Vistfræði. Sjötti og síðasti kafli skýrslunnar (fylgiskjal 12) fjallar um ályktanir um vistfræðileg áhrif Norðlingaölduveitu á Þjórsárver. Kaflinn er 11 bls að lengd og talsvert breyttur og aukinn frá fyrri útgáfu (fylgiskjal 6). Aukið efni er að mestu leyti beint afritaðar ályktanir frá fyrri köflum (um 6 bls.), en annað efni (um 5 bls) yfirfarið og endurskoðað. Samtals er yfirfarið og endurskoðað efni í köflum 2 til 6 á um 58 bls. fyrir utan breytingar í kafla 2 er falla undir efnisatriði 8 í fylgiskjali 14. Af þessum 58 bls. er beint afritað efni á um 9 bls., lítið endurskoðað efni á um 5 bls., en nokkuð endurskoðað efni á 44 bls. Samtals er efni sem fellur undir breytingar samkvæmt efnisatriði 8 í fylgiskjali 14 á 17 bls. í öðrum kafla skýrslunnar (fylgiskjal 12) en á 3 bls. í eldri útgáfu (fylgiskjal 2). Samkvæmt upplýsingum Ragnhildar Sigurðardóttur til VSÓ í tölvuskeytum 14. desember, 16. desember 2001 og 7. janúar 2002 (fylgiskjal 1) hafa kaflar um gróðurfar, smádýr, jarðfræði, sífrera og rústir, fugla, vistfræði og vatnalíf þegar verið yfirfarnir 7. janúar. Frekari upplýsingar Ragnhildar í tölvuskeytum 1. febrúar, 6. febrúar og 8. febrúar 2002 (fylgiskjöl 22, 23 og 24) benda til að VSÓ hafi mátt ætla að yfirferðin væri mun umfangsminni en raun varð, samkvæmt framlögðum reikningum og vinnuskýrslum (fylgiskjöl 15-21). Í kafla í matsgerðinni sem ber fyrirsögnina Ályktanir segir: Matsmaður hefur unnið við mat á umhverfisáhrifum undanfarin 4 ár, bæði sem verkefnisstjóri og ritstjóri. Vegna þeirra matsverkefna hefur matsmaðurinn samið við nokkrar rannsóknastofnanir um rannsóknir ýmissa þátta náttúrufars og jafnframt annast alla þætti við gerð matsskýrslu, svo sem skýrsluskrif, gerð úrdrátta úr rannsóknaniðurstöðum, yfirferð og endurskoðun matskýrsludraga, útgáfu, yfirferð og gerð svara við athugsemdum og fyrirspurnum frá stofnunum og einstaklingum. Reynsla af slíkum verkum hefur verið notuð sem forsenda við mat á vinnuframlagi vegna ofangreindra verkefna. Matsmaður hefur borið saman annars vegar áætlað vinnuframlag og hins vegar lengd rannsóknaskýrslna í þeim samningum sem gerðir hafa verið í þeim verkefnum sem matsmaður hefur unnið að og gögn liggja fyrir um. Í öllum tilvikum hefur vinnuframlag verið áætlað milli 8 og 10 klst. fyrir hverja síðu í rannsóknaskýrslu. Í þessu vinnuframlagi er þá allt innifalið, undirbúningur verks, rannsóknavinna á staðnum, úrvinnsla gagna, skýrslugerð, yfirlestur og nauðsynlegir undirbúnings- og skilafundir. Við vinnu við matsskýrslur má ætla að við vandaða matsskýrslu sé vinnuframlag um 16-20 klst. fyrir hverja síðu. Af þessum tíma fara um 8-10 klst. á síða til að skrifa og yfirfara skýrsluna, um 8-10 klst í málfarsyfirlestur, kynningu og samráð við hagsmunaaðila, breytingar, leiðréttingar, umbrot og útgáfu skýrslu, svör við fyrirspurnum og athugasemdum o.þ.h. Við vinnu við matsskýrslur má áætla að vinna við efnislega yfirferð taki um 2-3 klst. á síðu. Mat á vinnu er af ýmsum ástæðum nokkurri óvissu háð. Fólk er misjafnlega fljótt að átta sig á aðalatriðum máls, misjafnlega fljótt að setja fram hugmyndir sínar skriflega og ganga frá læsilegum texta. Þá eru fólk misjafnlega vel inni í málum, misjafnlega menntað og þjálfað til að leysa viðkomandi verkefni. Í ljósi þess hefur matsmaður valið að meta umrætt vinnuframlag með þeim hætti að miða frekar við efri mörk reynslutalna en neðri mörk: § Vinnuframlag vegna beinna afritana um 0,5 klst. á síðu § Vinnuframlag vegna lítið endurskoðaðs efnis um 2 klst. á síðu § Vinnuframlag vegna nokkuð endurskoðaðs efnis um 3 klst. á síðu § Vinnuframlag vegna nýs efnis um 10 klst á síðu. Undir yfirskriftinni Niðurstaða mats á vinnu segir: 1. Eðlilegur og sanngjarn vinnustundafjöldi vegna endurbóta á textum frá því sem var í fylgiskjölum 2 til 7 og til þess sem er í fylgiskjali 12, þó að frátaldri þeirri vinnu sem fram kemur í fylgiskjali 14, efnisatriði 8 (samkvæmt matsbeiðni 1). 2.a) Eðlilegur og sanngjarn vinnustundafjöldi við endurbætur á texta varðandi efnisatriði 8 á fylgiskjali 14 frá því sem það var í fylgiskjali 2 og til þess sem er í kafla 2 í fylgiskjali 12. Miðað skal við að vinnan hefði verið unnin með þeim hætti sem lýst er í beiðni þessari að matsbeiðandi hafi óskað eftir, m.a. ekki flokkun eftir gróðurhverfum. 2.b) Eðlilegur og sanngjarn vinnustundafjöldi við endurbætur á texta varðandi efnisatriði 8 á fylgiskjali 14 frá því sem var í fylgiskjali 2 og til þess sem er í kafla 2 í fylgiskjali 12. Miðað skal við vinnu með þeim hætti sem gert var, þ.e. flokkun eftir gróðurhverfum. Af hálfu stefnanda segir að Umhverfisrannsóknir ehf. sinni rannsóknum og veiti ráðgjöf varðandi vistfræði og umhverfisáhrif. Félagið selji þjónustu dr. Ragnhildar Sigurðardóttur, sem sé eigandi allra hluta í félaginu. Dr. Ragnhildur hafi doktorsgráðu í vistfræði, þrjár mastersgráður í skógarvísindum og almennri vistfræði og BS gráður í jarðfæði og líffræði. Haustið 2000 hafi stefndi, VSÓ ráðgjöf ehf., leitaði til dr. Ragnhildar Sigurðardóttur sem sérfræðings vegna matsskýrslu um umhverfisáhrif Norðlingaölduveitu er félagið tók að sér að vinna fyrir Landsvirkjun. Stefndi hafi boðið dr. Ragnhildi að taka að sér sem verktaki ákveðna þætti í sérfræðivinnu vegna matsskýrslunnar. Í nóvember 2000 hafi stefndi sent dr. Ragnhildi skriflegan samning til undirritunar. Samningurinn hafi ekki verið undirritaður af aðilum þar sem dr. Ragnhildur hafi ekki verið fyllilega sátt við ákvæði hans um höfundarrétt, þagnarskyldu og samkeppnishömlur. Aðilar hafi þó verið sammála um að hefja samstarf með ákveðnum hætti á grundvelli munnlegs samkomulags. Samið hafi verið um að dr. Ragnhildur tæki að sér sem sérfræðingur að gera samantekt á rannsóknarniðurstöðum úr rannsóknum sem unnar höfðu verið á svæði Norðlingaölduveitu og að veita stefnda ráðgjöf. Þegar í upphafi hafi einnig verið gert ráð fyrir að vinna við önnur verkefni gæti komið til samkvæmt nánara samkomulagi. Af hálfu stefnda hafi verið lofað að leggja til fasta vinnuaðstöðu en dr. Ragnhildi hafi þó verið heimilt að vinna við verkefnið annars staðar eftir samkomulagi. Munnlegt samkomulag hafi verið um að stefndi greiddi dr. Ragnhildi 3.300 kr. á klst. fyrir utan virðisaukaskatt en að auki yrði greiddur annar sannanlegur útlagður kostnaður í tengslum við verkefnið en dr. Ragnhildur skyldi leggja fram mánaðarlega reikninga. Samkomulagið skyldi gilda frá 1. nóvember 2000 til 31. maí 2001. Fljótlega eftir aðkomu dr. Ragnhildar og stefnanda að umbeðinni sérfræðivinnu kveður stefnandi að ljóst hefði verið að verkefnið var mun umfangsmeira en hún og stefnandi höfðu ráð fyrir gert. Telja megi að stefndi hafi ekki í öndverðu gert sér grein fyrir eðli þess verkefnis sem farið var fram á að dr. Ragnhildur innti af hendi. Sem mikilsvirtur sérfræðingur á sviði vistfræði og umhverfisrannsókna hafi dr. Ragnhildur verið að leggja út í mikla og tímafreka rannsóknar- og samræmingarvinnu til að verkefninu mætti skila með sóma. Þetta hafi ekki síst verið mikilvægt með tilliti til þess að ráðgjöf og rannsóknir dr. Ragnhildar hafi verið ætlaðar sem gögn í matsskýrslu sem opinberir aðilar þurfa að reiða sig á til að taka mætti skynsamlegar ákvarðanir um meiri háttar virkjanaframkvæmdir. Helstu verkefni dr. Ragnhildar og Umhverfisrannsókna ehf. hafi verið að rannsaka eftirfarandi þætti og taka saman fyrir stefnda greinargerðir vegna mats á áhrifum Norðlingaölduveitu. 1. Áhrif Norðlingaölduveitu á jarðmyndanir í Þjórsárverum. 2. Áhrif Norðlingaölduveitu á gróðurfar Þjórsárvera. 3. Áhrif Norðlingaölduveitu á freðmýrarrústir í Þjórsárverum. 4. Áhrif Norðlingaölduveitu á heiðargæs og tegundafjölbreytileika fugla í Þjórsárverum. 5. Áhrif Norðlingaölduveitu á vatnalíf Þjórsárvera. 6. Ályktanir um vistfræðileg áhrif Norðlingaölduveitu á Þjórsárver. Í endanlegri mynd kveður stefnandi að skýrsla hafi verið afhent stefnda 7. mars 2002. Sama dag hafi stefndi verið krafinn um greiðslu reikninga samtals að fjárhæð 2.351.796 kr. Sérstakur reikningur að fjárhæð 249.000 kr. hafi komið síðar vegna vinnu við yfirlestur og ráðgjöf vegna athugsemda við matsskýrslu Norðlingaölduveitu. Reikningarnir séu allir vegna vinnu dr. Ragnhildar og stefnanda á árinu 2002. Vísað er til þess að vorið 2001 hafi legið fyrir að meta umhverfisáhrif Norðlingaölduveitu með lóni upp að 575 m yfir sjávarmáli. Til þess tíma hafi náttúrufarsskýrslur sérfræðinga nær einvörðungu miðast við hærri lónhæðir. Fyrir ábendingu dr. Ragnhildar Sigurðardóttur hafi aðilar gert sér grein fyrir því að veigamiklar upplýsingar vantaði um náttúrufar lónstæðisins. Þegar Landsvirkjun hafði tekið þá ákvörðun að einbeita sér að 575 m lónhæð hafi dr. Ragnhildur veitt ráðgjöf um þær lágmarksrannsóknir og lágmarksupplýsingar sem liggja þyrftu fyrir til að ljúka mætti mati á umhverfisáhrifum Norðlingaölduveitu á viðunandi hátt. Samkvæmt ráðgjöf dr. Ragnhildar hafi sumarið 2001 verið lagt í frekari rannsóknir á heiðagæs, freðmýrarrústum og vatnalífi, og samkvæmt tillögum dr. Ragnhildar hafi dr. Gísli Már Gíslason verið fenginn til að stýra rannsóknum á vatnalífi, Arnþór Garðarsson, til að stýra rannsóknum á heiðagæs, og Hörður Kristinsson til að stýra rannsóknum á freðmýrarrústum. Þar sem dr. Hörður Kristinsson hafi ekki séð sér fært að taka að sér rústaverkefnið nema með aðstoð dr. Ragnhildar, hafi hún fallist á að taka verkefnið að sér til að það mætti ná fram að ganga. Þá er vísað til þess að dr. Ragnhildur hafi haft milligöngu um að koma kostnaðaráætlun heiðagæsaverkefnis og rústaverkefnis til skila frá viðkomandi sérfræðingum til stefnda. Kostnaðaráætlanirnar hafi verið samkvæmt útreikningum Náttúrufræðistofnunar og Líffræðistofnunar, eftir því sem við átti. Að öðru leyti hafi dr. Ragnhildur ekki skipt sér af samningum milli stefnda og framangreindra verkefnisstjóra enda málið á ábyrgð stefnda. Því er mótmælt sem röngu að hún hafi komið fram sem samningsaðili fyrir hönd Náttúrufræðistofnunar vegna vinnu við rústaverkefni. Hún hafi hins vegar komið á framfæri við stefnda kostnaðaráætlunum. Hvorki dr. Ragnhildur né stefnandi beri ábyrgð á að skriflegir samningar voru ekki undirritaðir varðandi rústaverkefni af hálfu stefnda. Því er mótmælt að dr. Ragnhildi hafi verið kunnugt um að munnlegt samkomulag hafi verið um að skila ætti stafrænu korti, þar sem rústasvæði væru merkt inn á yfirlitskort yfir áhrifasvæði Norðlingaöldu og Þjórsárvera. Í kostnaðaráætlun verkefnisins, sem dr. Ragnhildur hafði milligöngu um að koma á framfæri, hafi ekki verið tekið tillit til kostnaðar vegna stafræns korts. Þá er því mótmælt að dr. Ragnhildur hafi ekki leitað samráðs við Náttúrufræðistofnun um þá kostnaðaráætlun sem lögð var fram. Hvorki dr. Ragnhildur né stefnandi hafi haft með fjárhagsleg samskipti stefnda og Náttúrufræðistofnunar að gera og hvorugt umboð til þess að semja við stefnda fyrir hönd stofnunarinnar. Að því er varði kostnaðaráætlanir varðandi rústaverkefni og fjárhagsleg málefni því tengd, þá hafi dr. Ragnhildur vitað það eitt að sú áætlun og það tímagjald, sem hún hafði sett fram um þátttöku sína í verkefninu, var samþykkt munnlega af stefnda. Hún hafi gert stefnda reikninga vegna þessarar sérstöku rústaskýrslu sem byggðu á þessu munnlega samkomulagi aðila. Reikningunum, sem gerðir voru í samræmi við fyrirframgerða tímaáætlun í tvennu lagi 22. nóvember 2001 og 5. mars 2002, hafi ekki verið mótmælt og verið greiddir án athugasemda. Samkvæmt almennu samkomulagi aðila hafi dr. Ragnhildi og stefnanda verið ætlað að gera samantekt úr rannsóknarniðurstöðum um áhrif Norðlingaölduveitu á freðmýrarrústir í Þjórsárverum. Í samræmi við samkomulagið hafi verið krafist greiðslu fyrir þá vinnu með mánaðarlegum reikningum. Áréttað er að sérstakri vinnu dr. Ragnhildar í rannsóknum á rústum í samstarfi við dr. Hörð Kristinsson hafi algjörlega verið haldið aðgreindri í samræmi við áðurgreint munnlegt samkomulag sem byggt var á kostnaðaráætlun er fram hafði komið. Stefndi byggi kröfur sínar m.a. á því að dr. Ragnhildur og stefnandi hafi 7. janúar 2002 að mestu afhent stefnda það verk er stefndi hafði óskað eftir. Stefndi kjósi að gera minna úr vinnuframlagi dr. Ragnhildar og stefnanda við matsskýrsluna en efni standa til. Raunin hafi verið sú að stefndi hafi fylgst náið með vinnuframlagi dr. Ragnhildar og stefnanda 2002 og hafi hvorki gert athugasemdir um vinnulag né takmarkað tímafjölda er leggja skyldi til verkefna. Í samræmi við samkomulag aðila um að dr. Ragnhildur og stefnandi hefðu rétt til þess að yfirfara og gera athugasemdir við matsskýrslu vegna Norðlingaölduveitu, áður en hún yrði endanlega lögð inn til Skipulagsstofnunar, hafi stefnandi gert stefnda reikning vegna 40 klst. vinnu við það verkefni. Dr. Ragnhildur og stefnandi hafi unnið að því að vinna upplýsingar um náttúrufar úr frumgögnum sem tengjast svæði Norðlingaölduveitu og gera samantekt á rannsóknarniðurstöðum úr fyrirliggjandi rannsóknum sem unnar höfðu verið á svæði Norðlingaölduveitu allt fram til 6. mars 2002. Í samræmi við hefðbundin og eðlileg vinnubrögð um slíka sérfræðivinnu hafi stefnandi og dr. Ragnhildur skilað vinnu sinni í skýrsluformi 7. mars 2002. Raunverulega ástæðu fyrir ágreiningi aðila á þessu ári megi rekja til þess að aðilar voru ósammála um meðhöndlun þeirrar sérfræðivinnu og skýrslna sem dr. Ragnhildur og stefnandi höfðu unnið fyrir stefnda. Sem einum helsta sérfræðingi á sviði vistfræði hafi dr. Ragnhildi og stefnanda verið mjög mikilvægt að sérfræðilegar rannsóknarskýrslur hennar og stefnanda, sem unnar voru fyrir stefnda í verktöku, yrðu ekki notaðar í matsskýrsluna með breyttum efnislegum hætti að því er varðaði niðurstöður rannsókna. Í framhaldi af framlagningu skýrslu dr. Ragnhildar og stefnanda 7. mars 2002 hafi lögmaður stefnda bréflega boðist til að greiða stefnanda 3.300 kr. fyrir tilgreindan vinnustundafjölda á ákveðnum reikningum stefnanda. Það hafi verið sett fram gegn því skilyrði að stefnandi og Ragnhildur myndu fallast á þann texta sem fram komi í 5. kafla í tilgreindum samningsdrögum aðila. Engar athugasemdir höfðu verið gerðar af hálfu stefnda fram til 7. mars 2002 um óumbeðið vinnuframlag eða óhóflegan tímafjölda að baki vinnuframlagi. Í bréfi frá lögmanni stefnda 7. mars 2002 komi hins vegar fram ætlun stefnda að fá óskertan rétt til þess að meðhöndla sérfræðiskýrslur stefnanda og dr. Ragnhildar. Stefndi hafi þar boðist til þess að greiða með skilyrðum tímagjald sem var lægra en hann hafði áður boðið. Þessi ágreiningur aðila hafi að lokum leitt til samkomulags 27. mars 2002 sem áður var getið. Við gerð þessa samkomulags hafi reikningum stefnanda fyrst verið mótmælt að því er varðar umbeðið vinnuframlag. Skýrsla dr. Ragnhildar og stefnanda hafi hins vegar verið móttekin athugasemdalaust og þess sérstaklega getið að stefnanda og dr. Ragnhildi væri heimilt að vísa til þess að skýrslan hefði verið unnin fyrir stefnda í ferilskrám dr. Ragnhildar og stefnanda. Af hálfu stefnanda er vísað til þess að samningar milli aðila að því er varðar tímagjald o.fl. voru aldrei undirritaðir. Upphaflegur munnlegur samningur hafi átt að gilda til 31. maí 2001. Í febrúar 2002 hafi aðilar átt nokkrar viðræður vegna samninga um tímagjald fyrir vinnuframlag stefnanda. Þann 13. febrúar hafi stefndi fallist á kröfu um 4.000 kr. á tímann fyrir janúar en 4.500 kr. fyrir febrúar og það sem eftir lifði verks. Samkomulag hafi ekki tekist á þessum grunni. Þann 18. febrúar hafi stefndi lagt fyrir stefnanda og dr. Ragnhildi samning um ráðgjafar og sérfræðistörf þar sem kveðið var á um að stefndi greiði stefnanda samkvæmt mánaðarlegum reikningum. Þóknun yrði 5.000 kr á klst. án virðisaukaskatts frá 1. janúar 2002 þar til matsskýrsla vegna Norðlingaölduveitu yrði auglýst af hálfu Skipulagsstofnunar. Auk þess yrði greiddur annar sannanlegur útlagður kostnaður sem stefnandi þyrfti að leggja út fyrir í tengslum við verkefnið. Af hálfu stefnda segir að haustið 2000 hafi stefndi gert munnlegt samkomulag við dr. Ragnhildi Sigurðardóttur um að gera samantekt úr rannsóknarniðurstöðum rannsókna sem unnar höfðu verið á svæði Norðlingaölduveitu. Skyldi Ragnhildur fá greitt tímagjald að fjárhæð 3.300 kr. auk virðisaukaskatts og reikningar fyrir vinnu hvers mánaðar greiddir þegar greiðsla frá verkkaupa stefnda hefði borist, sem gert var ráð fyrir að væri á tímabilinu 20. til 25. næsta mánaða, en tímaskýrslur skyldu fylgja reikningum. Höfundaréttur að verkum sem unnin yrðu skyldi vera eign stefnda nema um annað væri samið. Þá segir að eftir að vinna Ragnhildar hófst hafi hún bent á að gögn skorti varðandi rústir í lónsstæði Norðlingaölduveitu, og tjáð, að besti aðilinn til þess að útvega þessi gögn væri Hörður Kristinsson fléttufræðingur hjá Náttúrufræðistofnun Íslands. Hafi hún tekið að sér að hafa samskipti við Hörð og vinna með honum áætlun um rústarannsóknir í Þjórsárverum. Í samráði við verkkaupa stefnda, Landsvirkjun, hafi stefndi fallist á tilboð Ragnhildar um að rannsaka rústir í lónsstæði væntanlegrar Norðlingaölduveitu, gefa skýrslu um niðurstöður rannsóknanna og skila stafrænu korti þar sem rústasvæði væru merkt inn á yfirlitskort yfir áhrifasvæði Norðlingaöldu og Þjórsárver. Ekki hafi verið undirritaður skriflegur samningur en samkomulag orðið milli annars vegar stefnda og hins vegar stefnanda og - að því er stefndi taldi - einnig Náttúrufræðistofnunar, um að stefndi greiddi tilboðsfjárhæð Ragnhildar fyrir framangreint verk. Öll samskipti stefnda vegna þessa verksamnings um rústarannsóknir í Þjórsárverum hefðu verið í gegnum Ragnhildi þar til í janúarmánuði 2002 þegar Kristinn J. Albertsson, forstöðumaður Náttúrufræðistofnunar á Akureyri - þar sem Hörður Kristinsson starfar - hafði samband við stefnda vegna útskrifta reikninga fyrir hönd Náttúrufræðistofnunar á Akureyri. Hafi þá komið í ljós að stefnandi hafði ekki leitað samráðs við stofnunina um tilboðsverðið. Stofnunin hafi þó tekið við greiðslu í janúar 2002 í samræmi við áðurnefnt tilboð. Reikningur stefnanda vegna rústaskýrslunnar, sem dagsettur er 31. júlí 2001, hafi verið greiddur í tvennu lagi, 22. nóvember 2001 og eftirstöðvar 5. mars 2002, eftir að Hörður Kristinsson hafði afhent skýrsluna. Á tímabilinu 15. nóvember 2001 til 7. janúar 2002 hafi Ragnhildur sent stefnda í nokkrum útgáfum texta, þar sem fjallað er um hin ýmsu efnisatriði matsskýrslunnar, kafla um sífrera og rústir - sem byggir á fyrrnefndri rústaskýrslu - fugla, gróðurfar, vatnalíf, smádýr og jarðfræði, einnig vistfræðikafla og heimildaskrá, en Ragnhildur hefði 17. maí 2001 sent eldri drög að þessum köflum. Á fundi 15. janúar 2002 hafi stefndi farið yfir stöðu verksins með Ragnhildi og hvaða verk væru eftir. Það sem þá hafi verið óunnið hafi verið frágangur á kaflanum um fuglalíf, þar sem einungis vantaði upplýsingar frá einum aðila um geldgæsir, vinna við að taka saman gögn og meta stærð gróðursvæðis (gróðurkafli) og að lokum að koma þessum atriðum til skila í vistfræðikafla. Um vinnu vegna stærðar gróðursvæðis hafi verið ákveðið að hafa samband við Guðmund Guðjónsson, sérfræðing hjá Náttúrufræðistofnun. Þann 18. janúar hafi verið haldinn fundur um niðurstöður vegna stærðar gróðursvæða. Fundinn hafi setið m.a. Ragnhildur og frá Náttúrufræðistofnun Guðmundur Guðjónsson gróðurkortasérfræðingur og Kristbjörn Egilsson grasasérfræðingur. Á fundinum hafi Guðmundi verið falið að athuga hvort tilteknar upplýsingar væru aðgengilegar og að útbúa töflu, þar sem fram kæmi stærð einstakra gróðursvæða, sem yrði notuð við útreikninga á rýrnun á svæðinu. Gögn sem þannig voru afhent Ragnhildi hafi hún átt að nota til að komast að niðurstöðum í samráði Guðmund. Niðurstöður hennar hafi verið bornar undir Guðmund, sem ekki hefði talið þær nothæfar. Stefndi hafi þá falið Guðmundi að endurvinna þessi atriði og hafi Náttúrufræðistofnun greitt fyrir það. Þann l. febrúar 2002 hafi stefndi óskað eftir því að Ragnhildur setti fram áætlun um hvernig hún sæi aðkomu sína að verkinu á næstunni, en stefnda hafi á þessum tíma ekki borist reikningur stefnanda fyrir janúarmánuð. Ragnhildur hafi ekki svarað þessu erindi. Þann 12. sama mánaðar hafi stefndi enn fundað með Ragnhildi. Hafi þá verið bókað í fundargerð að hún væri að ljúka við kafla um gróður, fugla og vistfræði í matsskýrslu, búið væri að bæta inn í fuglakafla umræðu um geldgæs. Áætlað hafði verið að endanleg gögn lægju fyrir hinn 20. sama mánaðar og áætlaði stefndi að vinna, við þá þætti sem Ragnhildi hafi verið falið að vinna samkvæmt framansögðu, næmi að hámarki 30 til 60 tímum. Þrátt fyrir framangreindar ákvarðanir og eftirrekstur af hálfu stefnda hafi Ragnhildur ekki afhent stefnda þau atriði, sem samið hafði verið um á fundum 14. janúar, 18. janúar og 12. febrúar, fyrr en hún afhenti stefnda alla kaflana í pappírsformi 7. mars. Sama skjal hafi verið afhent á PDF formi 3. apríl. Ragnhildur hafi ekki virst gera sér grein fyrir eðli þess verkefnis er hún hafði tekið að sér fyrir stefnda með munnlegum samningi aðila í september 2000. Eðli málsins samkvæmt hafi Ragnhildur verið undirverktaki stefnda, sem hafði tekið að sér gerð áðurnefndrar matsskýrslu fyrir Landsvirkjun. Það hafi því verið forsenda stefnda að hann ætti öll höfundarréttindi að þeim texta er stefndi léti honum í té og jafnframt að hann hefði einn ákvörðunarvald um það hvernig textinn yrði nýttur í matsskýrslunni. Ragnhildur hafi hins vegar viljað að matsskýrslunni fylgdi sérstök greinargerð, unnin af henni, en hún hafi í ýmsum atriðum verið ósammála framsetningu stefnda í matsskýrslunni. Hennar ósk hafi því verið að afhenda afrakstur sinnar vinnu í greinargerðarformi. Stefndi hafi gert Ragnhildi grein fyrir því 6. febrúar að óskað væri eftir því að köflum yrði skilað á sama formi og verið hafði fram að því. Ekki væri gert ráð fyrir að gefa þá út sem sérstaka greinargerð eða sem sér skýrslu. Þegar stefndi hafi móttekið texta Ragnhildar 7. mars 2002 hafi orðið ljóst að hún hafði að hluta innt af hendi vinnu er stefndi hafði ekki óskað eftir, þ.e. að skrifa sérstaka samantekt í stað þess að láta uppkast að viðkomandi kafla í matsskýrslu duga. Stefndi hafi lagt inn 20. janúar 2002 drög að matsskýrslu án þess að hafa undir höndum annað en þá kafla sem Ragnhildur hafði þegar afhent á síðari hluta árs 2001 og 7. janúar 2002. Við þann texta, sem Ragnhildur hafði látið í té, hafi Skipulagsstofnun ekki gert neinar athugsemdir sem kölluðu á frekari vinnu af hennar hálfu vegna matsskýrslunnar. Þau atriði sem óskað hafi verið vinnu við af hálfu hennar hafi verið ákveðin á fundunum í janúar og febrúar. Hafi því reikningum stefnanda verið sérstaklega mótmælt hvað varðaði umbeðið vinnuframlag. Ragnhildur hafi óskað eftir hækkun á umsömdum taxta. Á fundinum 12. febrúar hafi verið bókað að engir samningar hefðu tekist um hækkun taxta. Hafi stefndi fallist á það í tölvupósti síðar þennan dag að taxti fyrir janúarmánuð hækkaði í 3.500 kr. og frá og með febrúarmánuði í 4.500 kr. Næsta dag hafi stefndi veitt vilyrði fyrir því að taxti janúarmánaðar væri einnig 4.500 kr., en með því skilyrði að Ragnhildur afhenti nákvæmari tímaskýrslur en hún hefði gert, þ.e. sundurliðaði vinnu á einstaka þætti matsskýrslu. Ragnhildur hafi engar slíkar sundurliðanir afhent með reikningum sem um sé krafið í málinu og hafi því ekki komist á samningur um frekari hækkanir frá upphaflegum taxta en 3.500 kr. fyrir janúarmánuð og 4.500 kr. eftir það að því leyti sem reikningar fyrir þessi tímabil kunni yfirleitt að eiga rétt á sér. Þegar stefnda hafi orðið ljós þessi misskilningur Ragnhildar varðandi aðkomu sína að verkefninu, hafi hann sent henni samning til undirritunar - sama efnis og munnlega hafði verið gerður haustið áður - í þeim tilgangi að tryggja með óyggjandi hætti framsal höfundarréttarins og trúnað Ragnhildar gagnvart stefnda. Hafi Ragnhildur í upphafi verið ósátt við samningstextann. Í febrúar hafi stefndi reynt að fá Ragnhildi til fundar, sem loks hafi verið haldinn 4. mars. Fundinn hafi sótt m.a. lögmenn beggja aðila. Á fundinum hafi stefndi krafið Ragnhildi skýringa á afhendingardrætti og fjárhæð reikninga. Svo hafi virst sem hún væri að vinna að atriðum sem ekki hafði verið samið um. Hafi stefndi gert Ragnhildi ljóst að ekki væri óskað vinnuframlags umfram það sem um áður hafði verið rætt um á fundum. Aðilar hefðu undirritað samkomulag hinn 27. mars 2002 en hefðu komist að munnlegu samkomulagi um efni þess nokkrum dögum fyrr. Vegna vinnu við matsskýrsluna og þeirra sjónarmiða sem stefnandi hefði haft uppi hafi stefnda verið brýn nauðsyn að ná skriflegu samkomulagi um trúnað og afsal höfundarréttinda að textunum í hendur stefnda. Um þetta hafi náðst samkomulag. Ragnhildur hafi hins vegar sett sem skilyrði fyrir undirritun samkomulagsins að stefndi greiddi útgefna reikninga. Samkomulag hafi orðið um að stefndi greiddi tiltekna fjárhæð við undirritun samkomulagsins en báðir aðilar áskildu sér hins vegar rétt til annars vegar að endurkrefja og hins vegar að krefja um frekari greiðslu. Tiltekið sé í samkomulaginu að ágreiningur sé með aðilum um greiðsluskyldu reikninga, m.a. hvað varðar umbeðið vinnuframlag, tímagjald og tímafjölda. Tekið hafi verið fram að aðilar skyldu leitast við að leysa útistandandi ágreining um greiðslu með samkomulagi. Ef það tækist ekki fyrir 15. apríl væri hvorum um sig heimil málshöfðun. Stefnandi byggir á því að stefndi skuldi honum fyrir störf og akstur í janúar 2002 annars vegar 776.208 kr., sbr. reikning sem gefinn var út l. febrúar 2002, og hins vegar 192.353 kr., sbr. reikning sem gefinn var út 1. mars 2002. Þá skuldi hann honum fyrir fyrir störf og akstur í febrúar 2002 1.059.535 kr., sbr. reikning sem gefinn var út 1. mars 2002, og vegna vinnu í mars 2002 323.700 kr., sbr. reikning sem gefinn var út 7. mars 2002, og fyrir yfirlestur og vinnu við athugasemdir við matsskýrslu Norðlingaölduveitu í mars 2002 249.000 kr., sbr. reikning sem gefinn var út 30. mars 2002. Framantaldir reikningar séu samtals að höfuðstólsfjárhæð 2.600.796 kr. en höfuðstóll stefnukröfunnar taki mið af því að stefnda greiddi 1.540.000 kr. til stefnanda vegna reikninganna þann 3. apríl 2002. Byggt er á því að reikningarnir séu að öllu leyti í samræmi við samkomulag aðila og séu auk þess í alla staði sanngjarnir og eðlilegir með tilliti til þeirrar sérþekkingar og sérfræðivinnu sem stefnandi hafi lagt fram sem verksali til stefnda. Byggt er á því að samkomulag hafi verið með aðilum um að stefndi greiddi stefnanda án sérstakra skilyrða í samræmi við mánaðarlega reikninga og skyldi þóknun stefnanda vera 5.000 kr. á klst. auk virðisaukaskatts og annars sannanlegs útlagðs kostnaðar. Fari svo að samkomulag um tímagjald að fjárhæð 5.000 kr. verði ekki talið hafa orðið milli aðila eða óvíst talið hvert samkomulag um tímagjaldið var, þá verði að telja, að tímagjald sem fram kemur á umræddum reikningum, sé eðlilegt og sanngjarnt miðað við þau sérfræðistörf sem innt voru af hendi af hálfu stefnanda. Beri því að taka það til greina nema stefndi sýni fram á að umkrafið tímagjald sé ósanngjarnt með tilliti til þeirrar sérfræðivinnu sem innt var af hendi. Byggt er á því að stefndi hafi fylgst rækilega með vinnuframlagi stefnanda í janúar og febrúar 2002, og ekki óskað eftir að stefnandi héldi að sér höndum og minnkaði vinnuframlag. Því er mótmælt að dr. Ragnhildur og stefnandi hafi innt af hendi umfangsmeiri vinnu en óskað hafi verið eftir. Stefndi byggir á því að hafa þegar ofgreitt stefnanda fyrir verkið. Greiðsla stefnda til stefnanda 27. mars 2002 hafi verið með fyrirvara vegna nauðsynjar á að undirrita samkomulag um önnur atriði, en stefndi krefji stefnanda um ofgreiddan mismun í gagnsök. Vísað er til þess að Ragnhildur Sigurðardóttir hafi 7. janúar 2002 að mestu afhent stefnda það verk er óskað hafi verið eftir. En á fundum 15. janúar, 18. janúar og 12. febrúar 2002 hafi staða verksins verið yfirfarin og ákveðið hvað vinna skyldi til viðbótar. Frá og með 8. janúar 2002 hafi stefnandi krafið stefnda um greiðslur fyrir 348 klukkustunda vinnu, sem Ragnhildur hafi að mjög takmörkuðu leyti gert grein fyrir, þrátt fyrir kröfur stefnda um að það yrði gert með ítarlegri hætti en fram að því hefði verið hirt um. Reikningur frá 31. júlí 2001 sé órökstuddur og allt of hár og vinnuskýrslur fyrir febrúar og mars 2002 séu órökstuddar. Þá er vísað til þess að vinna Ragnhildar við gróðurkafla á árinu 2002 hafi verið umfangsmeiri en óskað hafi verið eftir. Stefnda beri einungis að greiða fyrir þá vinnu er hann hefði beðið um á fundunum 15. janúar, 18. janúar og 12. febrúar 2002, en þar að auki hafi hluta verksins verið hafnað sökum þess að Ragnhildur hafi ekki fylgt fyrirmælum stefnda. Áætlaðir hafi verið að hámarki 60 tímar í vinnu við þau verkefni sem Ragnhildi hafi verið falið af stefnda, en stefndi hafi einnig samþykkt að greiða fyrir 27,5 tíma, er hún vann við gerð vistfræðikaflans, sem hún afhenti 7. janúar 2002. Byggt er á því að stefnandi hafi ekki sundurliðað reikninga á einstaka þætti sem hann krefst greiðslu fyrir. Hækkun á tímagjaldi, sem skilyrt vilyrði hafi verið fyrir, hafi því ekki tekið gildi. Stefnda beri því einungis að greiða 3.500 kr. á tímann fyrir vinnu stefnanda í janúar 2002 og 4.500 kr. á tímann fyrir vinnu í febrúar 2002 en áhöld séu um það hvort stefnda sé skylt að greiða fyrir vinnu stefnanda í febrúar og mars 2002. Byggt er á því að í samkomulagi aðila frá 27. mars 2002 hafi m.a. verið kveðið á um að Ragnhildur ætti rétt á að fara yfir matsskýrsluna með tilliti til þess að henni væru ekki ranglega tileinkaðar skoðanir eða mat á einstökum efnisatriðum skýrslunnar. Hafnað sé því að stefnandi eigi rétt á greiðslu vegna yfirlestrar og vinnu við athugasemdir við matsskýrslu svo sem hann krefur stefnda um með reikningi 30. mars 2002, að fjárhæð 249.000 kr. með virðisaukaskatti. Þá er byggt á því að 6. febrúar 2002 hafi Ragnhildur í tölvupósti tjáð Landsvirkjun að hún og Hörður Kristinsson væru önnum kafin við að ganga frá rústaskýrslunni og væri henni lokið að mestu en hún muni að lokinni rústaskýrslu snúa sér að því að ganga frá vistfræðikaflanum. Ljóst sé að Ragnhildur hafi á vinnuskýrslu tilgreint 32 klukkustundir við rústakafla matsskýrslu á þeim tíma sem hún var að vinna með Herði að rústaskýrslunni, sem unnin var samkvæmt tilboði. Hafnað sé því að stefnandi eigi rétt á greiðslu sem hann krefur stefnda um með reikningi 1. mars 2002, að fjárhæð 1.059.535 kr. með virðisaukaskatti. Dr. Ragnhildur Sigurðardóttir gaf skýrslu fyrir rétti. Hún sagði m.a. að henni hafi verið falið að skrifa flesta kafla um umhverfisáhrif í skýrslunni um Norðlingaölduveitu og stýra rannsóknum fyrir hluta af henni. Hún kvaðst ekki hafa gert skriflegan samning við stefnda varðandi vinnuna en samningsdrög hefðu legið fyrir, sem aldrei voru undirrituð, og í raun hefði í byrjun verið unnið eftir þeim. Hún staðhæfði að ekkert samkomulag hafi verið með aðilum um tímagjald frá og með desember 2001 en samkomulag hafi orðið um 5.000 kr. á tímann fyrir vinnu stefnanda er innt var af hendi frá 1. janúar 2002. Hún mótmælti þeirri staðhæfingu stefnda að stefnandi hafi að mestu afhent það verk, sem óskað var eftir, þann 7. janúar 2002. Kvaðst hún hafa fengið verkefni frá stefnda eftir þann tíma. Hún staðhæfði að hafa unnið í samráði við Guðmund Guðjónsson hjá Náttúrufræðistofnun að köflunum í skýrslunni um rýrnun á gróðurlöndum og gróðurhverfum. Hún kvaðst hafa lokið köflum um jarðmyndanir í mars 2002 en unnið að þeim tvisvar í febrúar 2002. Hún staðfesti að hafa fengið greitt sérstaklega fyrir rústaskýrslu. Hún játaði að hafa fengið tölvupóst 1. febrúar 2002, sbr. dskj. nr. 20, og átt í tölvupóstssamskiptum við Guðjón Jónsson, sbr. dskj. nr. 21, og tölvupóstssamskipti við Hugrúnu Gunnarsdóttur hjá Landsvirkjun og Guðjón Jónsson, sbr. dskj. nr. 22, og tölvupóstssamskipti við Guðjón Jónsson, sbr. dskj. nr. 36. Guðjón Jónsson verkfræðingur hjá stefnda gaf skýrslu fyrir rétti. Hann sagði m.a. að hann væri sviðsstjóri á markaðssviði hjá stefnda og starf hans væri fólgið í markaðssetningu á orkusviði og stóriðju. Einnig hafi hann verið verkefnastjóri í mati á umhverfisáhrifum, en sérsvið hans sé umhverfismál og umhverfisráðgjöf. Guðjón sagði að Ragnhildur hefði sótt um starf hjá stefnda sem auglýst hefði verið. Hún hefði komið í viðtal. Hafi honum virst hún of menntuð til að sinna því starfi sem stefndi var að vinna að, þ.e. hennar menntun tengdist meira rannsóknum og háskólaumhverfinu en vinnu á verkfræðistofu. Hafi annar verið ráðinn í stöðuna. Hann sagði að stefndi hafi byrjað á árinu 1996 að vinna að umhverfismati á umhverfisáhrifum Norðlingaölduveitu. Sem verkefnastjóri hjá stefnda í þessu verkefni hefði hann séð hættu á tortryggni frá náttúrufræðingum við gerð matsskýrslna vegna þess að verkfræðingar geri útdrátt úr skýrslum sem þessir sérfræðingar búi til. Hann sagði að náttúrufræðingunum hafi oft fundist þeir, og þó sérstaklega verkfræðingarnir, ansi „kantaðir" og orðuðu þannig að þeir ættu erfitt með að skilja það. Hafi sumir þá haldið að þeir væru að hliðra til staðreyndum, sem reyndar sé alls ekki rétt. Þegar hann hafi staðið frammi fyrir því að vera með mjög umdeilda og viðamikla framkvæmd, sem margir náttúrufræðingar hefðu komið að, hafi hann talið að þarna væri tækifæri til þess að nálgast eða slá aðeins á þessa „krítik" náttúrufræðinganna með því að fá þarna inn fagaðila. Ragnhildur væri mjög menntuð í þessu fagi, og hafi hann fengið hana í hópinn sem fagaðila til að gera þessa samantekt sem „við gerum af því að við tökum bara samantekt en vinnum ekki rannsóknir, tökum samantektir úr rannsóknum sem við setjum í matsskýrslur og fá hana til að vera með okkur í hópnum til þess að vinna þennan náttúrufræðihluta í þessar skýrslu." Hafi þetta verið verkefnið sem hann hafi falið henni. Hann sagði að Ragnhildur hefði, er hún sótti um vinnu hjá stefnda, verið nýútskrifaður doktor og hefði ekki unnið hérna nema í verkefnavinnu. Hann sagði að Ragnhildur hafi átt að athuga viðmiðun við skerðingu gróðurs utan friðlands Þjórsárvera í fullri samvinnu við Guðmund Guðjónsson hjá Náttúrufræðistofnun og Hans H. Hansen hjá Hnit. Hann kvaðst fyrst hafa komist að því 7. mars 2002, er Ragnhildur afhenti honum skýrsluna, að hún hafði ekki verið að vinna úr gögnunum frá Guðmundi, enda hafi Guðmundur aldrei afhent henni viðkomandi gögn. Hann sagði að ekki væri neinu um að kenna nema klaufaskap sínum að ekki var skrifað undir samning milli aðila en oft væri af hálfu stefnda þannig að farið ef um tiltölulega lítil verkefni væri að ræða. Hann staðfesti að hafa sent tölvupóst til Ragnhildar 1. febrúar 2002, sbr. dskj. nr. 20. Hann kvaðst hafa álitið, á þeim tíma er hann sendi þennan tölvupóst, að hann fengi reikningi frá henni fyrir 20 til 30 tíma vinnu í janúar 2002. Sama dag og hann hafi skrifað þennan póst hafi hann hins vegar fengið reikning frá Ragnhildi fyrir 154 tíma vinnu í janúar. Hann staðfesti að hafa fengið afrit af tölvupósti til Ragnhildar frá starfsmanni stefnda 6. janúar 2002, sbr. dskj. nr. 35. Þá staðfesti hann að hafa sent Ragnhildi tölvupóst 15. desember 2001, sbr. dskj. nr. 90. Hann staðhæfði að hann hefði aldrei samþykkt að stefnandi fengi 5.000 kr. á tímann í þóknun fyrir störf fyrir stefnda frá 1. janúar 2002. Teitur Gunnarsson verkfræðingur gaf skýrslu fyrir rétti. Lagt var fyrir hann dskj. nr. 44, sem er matsgerð frá 29. október 2002. Hann staðfesti að hafa unnið þessa matsgerð. Hann sagði að innsláttarvilla væri á bl. 3, þar sem segir í lið merktum k. Ný umfjöllun og túlkun gagna í töflum á lið h., þar eigi að standa í töflum á lið j, þ.e. stafurinn j eigi að koma í stað stafsins h. Þá sagði hann að í kafla matsgerðarinnar undir fyrirsögninni Fyrirliggjandi gögn í a. tl. 5, þar sem stendur texti um vatnalíf og fugla, þar eigi að standa orðið fiskar í stað orðsins fuglar. Lagt var fyrir Teit dskj. nr. 86, sem er myndrit af skjali frá stefnda er ber yfirskriftina LESTUR SAMANTEKTAR RS OG EFNIS SEM SKILAÐ VAR INN FYRIR SAMANTEKT. Aðspurður, hvort hann hefði byggt á þessu skjali við matið, kvaðst hann hafa kynnt sér þetta skjal en ekki notað það. Kvaðst hann hafa sjálfstætt skoðað málið. Hann viðurkenndi að á matsfundi með aðilum hafi verið bókuð mótmæli gegn forsendum matsins. Aðspurður kvaðst hann ekki sérstaklega hafa kynnt sér dagsetningar á fylgiskjölum matsgerðarinnar [tölus. 2-8], og hvort kaflar, sem Ragnhildur hafði unnið með, væru rétt dagsettir í desember 2001 og janúar 2002. Lagt var fyrir Teit dskj. nr. 23, sem er fundargerð aðila frá 11. febrúar 2002. Kvað hann þessa fundargerð ekki hafa legið fyrir við matið. Aðspurður, hvort hann hefði við framkvæmd matsins haft upplýsingar um að dr. Ragnhildur hefði einnig þurft að vinna með þau drög, sem stefndi hafði unnið og hugðist leggja inn til Skipulagsstofnunar, þ.e. þriðja textann, sem hún var að meðhöndla í samræmingar-vinnu sinni og samantekt, kvað hann svo ekki hafa verið. Lögð voru fyrir Teit dskj. nr. 58 og 59, sem eru drög að mati á umhverfisáhrifum Norðlingaölduveita sunnan Hofsjökuls, annars vegar frá 14. janúar 2002 og hins vegar frá 23. janúar 2002. Aðspurður kvaðst hann ekki hafa haft til hliðsjónar við matið að dr. Ragnhildur hefði yfirfarið texta fyrir stefnda í þessum skjölum. Þá kvaðst hann við matið ekki hafa tekið tillit til vinnu dr. Ragnhildar við umfjöllun á áhrifum Norðlingaölduveitu á jarðmyndanir í Þjórsárverum, er fram kemur á dskj. nr. 29, sem er skýrsla hennar til stefnda vegna mats á umhverfisáhrifum Norðlingaölduveitu, dags. í mars 2002, en það er sama skjal og merkt er nr. 12 í gögnum, sem lögð voru fyrir Teit sem dómkvadds matsmanns af stefnda sem matsbeiðanda. Aðspurður kvaðst Teitur ekki hafa reiknað með vinnu Ragnhildar í kaflanum um smádýr í mati sínu að öðru leyti en því sem kemur fram í kaflanum um vistfræði. Aðalheiður Jóhannsdóttir gaf skýrslu fyrir rétti. Hún sagði m.a. að hún hefði setið fund í desember 2001 með dr. Ragnhildi og forsvarsmönnum stefnda. Ragnhildur hefði beðið hana um að koma með sér á fundinn. Á fundinum hefði ýmislegt verið rætt, t.a.m. skipulag vinnunnar sem var framundan, í desember og janúar og eitthvað fram á næsta ár. Einnig hafi verið rætt um meðferð texta Ragnhildar í matsskýrslu sem verkkaupi var að undirbúa. Þá hafi verið rætt um að gera nýjan verksamning. Aðalheiður kvaðst aðspurð muna eftir fundi hjá lögmanni stefnda í febrúar 2002, en ekki sérstaklega eftir því að rætt hefði verið um ágreining með aðilum málsins um tímagjald á fundinum. Kristinn Haukur Skarphéðinsson gaf skýrslu fyrir rétti. Lagt var fyrir hann dskj. nr. 89, sem er myndrit af bréfi frá Náttúrufræðistofnun Íslands til Félags íslenskra náttúrufræðinga, dags. 13. febrúar 2004. Hann staðfesti að hafa ritað nafn sitt undir bréfið til að votta hvað eftir honum er haft í bréfinu, en bréfið er undirritað af forstjóranum, Jóni Gunnari Ottóssyni. Kristinn kvaðst vera sviðsstjóri dýravistfræðisviðs hjá Náttúrufræðistofnun Íslands. Hann kvaðst hafa komið að vinnu sem tengdist því mati sem stefndi var að vinna við vegna framkvæmda við Norðlingaölduveitu sem einn af starfsmönnum Náttúrufræðistofnunar Íslands. Persónulega kvaðst hann hafa unnið við samantekt á upplýsingum um heiðargæsastofninn og hugsanleg áhrif miðlunar á hann. Ragnhildur hafi síðan leitað nokkrum sinnum til hans veturinn 2001 til 2002 vegna ýmissa atriða varðandi það sem hún var að vinna fyrir stefnda. Þá hafi Náttúrufræðistofnun Íslands unnið að skýrslu um rústir á Þjórsárverasvæðinu ásamt Ragnhildi. Enn fremur hafi kortagerðarmaður og gróðurfræðingur hjá Náttúrufræðistofnun Íslands haft samskipti við Ragnhildi. Bréfið frá 13. febrúar 2004 kvað hann fjalla um samskipti Ragnhildar við Náttúrufræðistofnun Íslands á tímabilinu janúar til mars 2002. Þóra Ellen Þórhallsdóttir gaf skýrslu fyrir rétti. Hún sagði m.a. að aðkoma hennar að mati umhverfisáhrifa Norðlingaölduveitu hafi verið að Ragnhildur hefði haft samband við hana og tjáð henni að hún væri að vinna að matsskýrslu. Hafi hún fyrst óskað eftir upplýsingum frá henni af því að hún hafði unnið matsskýrslu um Þjórsárver áður. Hafi þær átt saman nokkra fundi vegna þessa. Hefði hún síðan fengið til yfirlestrar frá Ragnhildi drög að matsskýrslunni. Hún sagði að vinna Ragnhildar hafi sýnt faglega þekkingu er full þörf hafi verið á. Hér hafi ekki verið um að ræða venjulega umritun á texta. Gísli Már Gíslason gaf skýrslu fyrir rétti. Hann sagði m.a. að aðkoma hans að mati umhverfisáhrifa Norðlingaölduveitu hafi verið sú að hann hefði verið við rannsóknir í Þjórsárverum fyrri hluta áttunda áratugar og skrifað um þær. Beiðni hefði komið frá stefnda um að hann tæki saman þær upplýsingar sem lágu fyrir eftir þann tíma um vatnalíf í Þjórsárverum almennt og síðan hafi komið seinna, eftir ábendingu frá Ragnhildi, að skrifa um Hnífá, sem sé stærsta lindáin í Þjórsárverum. Gísli kvað þau hafa farið í ágúst 2001 upp í Þjórsárver og skilað síðan skýrslu um áramótin 2001/2002. Hann sagði að Ragnhildur hafi komið til hans með texta sem varðaði þeirri vinnu og borið undir hann eftir áramótin 2002 áður en endanleg matsskýrsla var lögð fram. Hann sagði að Ragnhildur hefði byggt á rannsóknum frá honum og öðrum við sérfræðilegt mat á umhverfisáhrif Norðlingaölduveitu og til þess hefði þurft sérfræðilega þekkingu. Ályktunarorð: Samkvæmt uppkasti stefnda af verksamningi við dr. Ragnhildi Sigurðardóttur frá 1. nóvember 2000 var ráð fyrir því gert að vinna hennar tæki 500 klukkustundir að hámarki á tímabilinu 1. nóvember til 30. apríl 2001. Reiknað var með að stærsti hluti þess verks yrði unninn á tímabilinu nóvember 2000 til febrúar 2001. Þá var mælt fyrir um að gildistími samningsins væri frá 1. nóvember 2000 til 31. maí 2001. Af þessu má ráða hvað forráðamenn stefnda - í byrjun nóvember 2000 - töldu hæfilegan tíma fyrir dr. Ragnhildi til að taka saman rannsóknarniðurstöður úr rannsóknum, sem unnar höfðu verið á svæði Norðlingaölduveitu. Jafnframt er ljóst að skoðun eða mat þeirra að þessu leyti stóðst engan veginn, enda létu þeir það gott heita að dr. Ragnhildur héldi áfram þessum störfum fyrir stefnda eftir 31. maí 2001, og greiddu raunar einkahlutafélagi hennar, stefnanda í máli þessu, mánaðarlega án fyrirvara fyrir störfin, allt þar til ágreiningur varð með aðilum þessa máls 7. mars 2002. Nú byggir stefndi á því að stefnandi krefji hann um greiðslu fyrir fleiri vinnustundir en munnlegur samningur aðila gefi tilefni til, og raunar hafi verið unnar af stefnanda til hagsbóta fyrir stefnda, auk þess sem stefnandi krefjist hærri greiðslu fyrir hverja vinnustund en um var samið. Ekki kemur ótvírætt fram í gögnum málsins að stefndi hafi mælt fyrir um afmarkaðan fjölda vinnustunda, er hann var tilbúinn að greiða stefnanda fyrir, eftir að áætlun stefnda frá 1. nóvember 2000 stóðst ekki. Engin verkáætlun liggur fyrir frá stefnda til stefnanda, sem tilgreinir fjölda tíma, sem ætlað er að einstakir verkþættir taki og jafnvel ekki einu sinni verkið í heild. Þá segir ekki frá skilatíma verkþátta, loka verks og gæðakröfum. Og þó að í samningsuppkastinu frá 1. nóvember 2000 - sem aðilar eru sammála um að lagt hafi verið til grundvallar í samskiptum aðila lengst af verktímanum - hafi verið gert ráð fyrir föstum vikulegum fundum á meðan vinnan stæði, liggi ekki fyrir í málinu afrit fundargerða nema að mjög takmörkuðu leyti. Af þessu verður stefndi að bera hallann. Framlögð matsgerð í málinu telst ekki sanna með óyggjandi hætti hver hafi verið eðlilegur og sanngjarn klukkustundafjöldi vinnuframlags dr. Ragnhildar Sigurðardóttur fyrir stefnda á tímabilinu 9. janúar 2002 til 7. mars 2002. Ljóst þykir af gögnum málsins í heild og framburði matsmanns fyrir rétti, að matsmaðurinn fékk ekki tæmandi gögn eða upplýsingar í hendur til að geta metið með réttum hætti það sem fyrir hann var lagt. Þar sem stefndi hefur ekki hnekkt því að stefnandi hafi unnið fyrir hann þær vinnustundir, sem stefnandi krefst greiðslu fyrir, og ekki tekist að sýna fram á að öðru leyti að umkrafin fjárhæð sé ósanngjörn, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda svo sem í dómsorði greinir. Jafnframt verður gagnstefndi sýknaður af öllum kröfum gagnstefnanda. Rétt er að stefndi/gagnstefnandi greiði stefnanda/gagnstefnda 400.000 kr. í málskostnað. Páll Þorsteinsson héraðsdómari kveður upp dóminn. DÓMSORÐ: Gagnstefndi, Umhverfisrannsóknir ehf., skal sýkn af kröfum gagnstefnanda, VSÓ ráðgjöf ehf. Stefndi/gagnstefnandi greiði stefnanda/gagnstefnda 400.000 kr. í málskostnað.
|
Mál nr. 541/2006
|
Kynferðisbrot Börn Miskabætur
|
X var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með nánar tilgreindri háttsemi gagnvart systurdóttur sinni. Í héraðsdómi, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans, var lagður til grundvallar framburður stúlkunnar með þeim stuðningi sem hann fékk í vottorðum kvensjúkdómalæknis, barnalæknis, heimilislæknis og framburði móður hennar. Með vísan til þessa var talið sannað að X hefði gerst sekur um þá háttsemi sem í ákæru greindi og þótti refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í tólf mánuði. Hann var jafnframt dæmdur til að greiða stúlkunni miskabætur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, Hrafn Bragason og Markús Sigurbjörnsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 21. september 2006 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að refsing ákærða verði þyngd og hann dæmdur til að greiða brotaþola 600.000 krónur í miskabætur auk vaxta og dráttarvaxta eins og í ákæru greinir. Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að refsing hans verði milduð og bótakröfu vísað frá dómi eða hún lækkuð. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur um annað en miskabætur handa brotaþola, sem ákveðnar verða 600.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði. Ákærði verður dæmdur til greiðslu áfrýjunarkostnaðar málsins, sem er málsvarnarlaun samkvæmt ákvörðun Hæstaréttar, eins og nánar segir í dómsorði, en virðisaukaskattur er innifalinn í fjárhæð þeirra. Héraðsdómur var kveðinn upp 30. mars 2006 en ekki birtur ákærða fyrr en 2. september sama ár. Þessi dráttur á birtingu dómsins, sem ekki hefur verið réttlættur, er aðfinnsluverður. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að ákærði, X, greiði Y 600.000 krónur með vöxtum eins og í héraðsdómi greinir. Ákærði greiði áfrýjunarkostnað málsins, sem er málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, 311.250 krónur. Mál þetta, sem tekið var til dóms 21. febrúar sl., er höfðað með ákæru ríkissaksóknara 10. febrúar 2005, á hendur X, fæddum [...], til heimilis að [...], ,,fyrir kynferðisbrot framin á heimili ákærða að nóttu til í júní 2003, gegn systurdóttur hans, Y, sem þá var 10 ára gömul, með því að hafa, þá er telpan svaf í rúmi með ákærða, káfað innan klæða á rassi og kynfærum hennar, sett fingur inn í kynfæri telpunnar og nuddað lim sínum við ber kynfæri hennar og rass. Telst þetta varða við 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 10. gr. laga nr. 40/1992 og 4. gr. laga nr. 40/2003. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. Af hálfu Y, kennitala [...], er krafist miskabóta að fjárhæð kr. 600.000 auk vaxta og dráttarvaxta skv. lögum nr. 38/2001 frá 30. júní 2003 til greiðsludags.” Af hálfu ákærða er aðallega gerð krafa um sýknu og að bótakröfu verði vísað frá dómi en til vara vægustu refsingar sem lög frekast heimila og að refsing verði skilorðsbundin og í því tilfelli verði bótakrafa lækkuð. Málið var dæmt í héraði þann 6. maí 2006. Með dómi Hæstaréttar Íslands þann 15. desember sl. var dómur héraðsdóms ómerktur og málinu vísað heim í hérað til frekari meðferðar og dómsálagningar að nýju. Samkvæmt framburði ákærða og vitna flutti A ásamt þremur börnum sínum að [...] um haustið 2002. Á heimilinu voru fyrir faðir hennar og kona hans svo og ákærði sem er hálfbróðir A. Ekki liggur fyrir hvort fleiri voru þar í heimili. Eftir að A hafði dvalið þar í tvo til þrjá mánuði flutti hún að [...] í [...]. Ákærði flutti einnig á þessum tíma í sömu götu. Áður en A flutti að [...] hafði nánast ekkert samband verið á milli ákærða og A og barna hennar. Þá verður og ráðið af framburði fyrir dóminum að gott samband hafi tekist á milli ákærða og dóttur A, Y, sem á þessum tíma var á 10. ári. Eftir að ákærði flutti í [...] bjó hann einn að [...]. Hús það sem ákærði bjó í er á tveimur hæðum. Á neðri hæð eru stofur, eldhús, salerni og eitt herbergi sem kunningi ákærða leigði um tíma. Á efri hæð eru tvö herbergi og kompa. Í júnímánuði 2003 var dóttir ákærða, þá á sjöunda ári, hjá honum í viku til 10 daga. Á þeim tíma gisti Y ítrekað heima hjá ákærða en hún mun ekki hafa gist þar í annan tíma. Ákærði svaf þá í svefnherbergi á efri hæð í sama rúmi og báðar telpurnar. Þann 20. ágúst 2003 barst lögreglunni á [...] kæra frá Barnaverndarnefnd [...] þar sem farið var fram á rannsókn á meintu kynferðisbroti ákærða gagnvart Y. Í kæru nefndarinnar er rakin frásögn móður telpunnar á samtölum hennar við telpuna. Daginn eftir að kæran barst lögreglu var telpunni skipaður réttargæslumaður. Næsta dag var svo tekin lögregluskýrsla af móður stúlkunnar þar sem frásögn móður á því sem telpan sagði henni er rakin. Þann 23. ágúst 2003 kynnir lögregla fyrir ákærða að hann hafi verið sakaður um kynferðislegt ofbeldi gagnvart stúlkunni. Aðspurður hvort hann vildi tjá sig um kæruna kvaðst hann fyrst vilja jafna sig á því áfalli sem hann varð fyrir við ásakanirnar og þá vildi hann ráðfæra sig við væntanlegan verjanda sinn. Þann 27. ágúst 2003 var þess farið á leit við dóminn að tekin yrði skýrsla af telpunni fyrir dómi. Tveimur dögum síðar var skýrsla tekin í Barnahúsi. Telpan reyndist þá ófáanleg til að tjá sig um meinta misnotkun ákærða. Í framhaldi af þessu viðtali fór telpan í meðferðarviðtöl hjá Ólöfu Ástu Farestveit í Barnahúsi. Í tölvupósti frá Ólöfu Ástu til lögreglunnar á [...] frá 30. september 2003 kemur fram að telpan hafi upp úr miðjum september, í öðru meðferðarviðtali sínu, lýst því að hún hafi sætt kynferðislegri misnotkun af hálfu ákærða. Þann 29. september 2003 óskaði lögreglan á [...] eftir því að skýrsla yrði öðru sinni tekin af telpunni fyrir dómi og var skýrslan tekin í Barnahúsi þann 24. október 2003. Að beiðni Barnaverndarnefndar [...] og Þorsteins Þorsteinssonar læknis á Heilbrigðisstofnuninni á [...] var framkvæmd læknisskoðun á telpunni þann 17. október 2003 á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri. Í vottorði Andreu Andrésdóttur barnalæknis á FSA kemur fram að Anna Mýrdal kvensjúkdómalæknir hafi framkvæmt skoðunina en Andrea hafi verið viðstödd. Í vottorðinu segir m.a. ,,Við skoðun kom í ljós afbrigðilegt útlit meyjarhafts þar sem tvö hök voru í meyjarhaftið, annars vegar kl. 11 og hins vegar kl. 5. Þessi vik verða að teljast merki um áverka á kynfærin en þau eru vel gróin og atburðurinn því greinilega ekki nýskeður. Það er hins vegar ekki með neinni vissu hægt að segja um það hvenær þessi atburður hefur átt sér stað eða hvers konar áverki hefur valdið. Niðurstaðan er því sú að útlit meyjarhaftsins samrýmist ástandi eftir gróinn áverka og getur þetta samræmst þeirri sögu sem móðir telpunnar gaf. Teknar voru rannsóknir með tilliti til kvensjúkdóma og voru þær allar neikvæðar.” Þorsteinn Þorsteinsson læknir á Heilbrigðisstofnuninni á [...] ritaði tvö vottorð varðandi telpuna. Fyrra vottorðið er ritað 23. janúar 2004. Í því kemur fram að móðir telpunnar hafi leitað til hans 24. september 2003 vegna þess að telpan ætti mjög erfitt. Á henni væri mikið álag og hún svæfi illa. Af þessum sökum hafi henni verið gefnar svefntöflur til að koma réttu lagi á svefninn. Í vottorðinu segir ennfremur að telpan hafi komið aftur til skoðunar þann 31. október 2003 vegna doða eða tilfinningaleysis í höndum en hún hafi verið að meiða sig á handarbökum vegna þessa og var hún með smá sár á báðum handarbökum. Skoðun leiddi í ljós að skyntapið var ekki raunverulegt, heldur eitthvað sem telpan upplifði sjálf. Taldi læknirinn líklegt að skýringa væri að leita í miklu andlegu álagi. Læknirinn telur ljóst að telpan hafi átt við andlegt álag og streitu að stríða sem valdið hafi henni talsverðri vanlíðan. Svefntruflanir og síðar líkamleg einkenni sem rekja megi til streitu og andlegs álags og jafnvel sjálfsmeiðingar séu yfirleitt merki um mjög slæma andlega líðan. Þann 3. mars leitaði móðir telpunnar aftur með hana til Þorsteins Þorsteinssonar læknis og þá vegna tíðra skapofsakasta sem hún kvað telpuna taka. Ritaði læknirinn vottorð vegna þessarar komu þann 1. apríl 2004. Í vottorðinu hefur læknirinn eftir móður telpunnar að hún taki tíð skapofsaköst sem standi mislengi. Segir hún að telpan fái martraðir þó hún neiti því sjálf. Móðir kvað köstin einkum koma eftir að telpan hafi orðið vör við gróft tal eða að hún hafi séð frændfólk sitt. Þá er í vottorðinu haft eftir móður telpunnar að telpan hafi verið í viðtölum hjá barnageðlækni eða barnasálfræðingi en henni hafi reynst erfitt að tala um þessa hluti og neitað að mæta í síðasta tímann. Í viðtalinu tjáði stúlkan sig mjög lítið en var róleg og hlustaði á tal móður sinnar og læknisins. Í niðurlagi vottorðsins kemur fram að læknirinn telur hegðun og framkomu stúlkunnar geta vel passað við viðbrögð eftir mikið áfall eða álag. Alla vega sé ljóst að hún virðist vera í miklu andlegu ójafnvægi og með mikla vanlíðan. Vitnið Y bar að í þau skipti sem hún gisti heima hjá ákærða hefði hann sofið í sama rúmi og hún og dóttir hans. Hann hefði verið á milli þeirra til að byrja með en dóttir hans hafi að jafnaði fært sig í miðjuna. Í umrætt sinn hafi hann viljað að dóttir hans svæfi í öðru herbergi en telpan hafi ekki viljað það og vitnið kvaðst hafa hjálpað dóttur ákærða að fá að sofa hjá þeim og það hafi síðan gengið eftir. Vitnið bar aðspurt að ákærði hefði komið við hana innan klæða og farið inn fyrir nærbuxur hennar. Hann hafi dregið nærbuxur hennar aðeins niður en ekki klætt hana úr þeim. Hann hafi snert kynfæri hennar og rass en ekki aðra staði. Vitnið sagði ákærða hafa snert kynfæri hennar með fingrum sínum og bar einnig að hann hefði nuddað kynfæri hennar og rass innan klæða með fingrunum. Þá hafi hann einnig snert kynfæri hennar og rass með kynfærum sínum. Þegar vitnið var spurt hvar ákærði hefði komið við hana með kynfærum sínum svaraði hún ,,aftan pínu fyrir framan.” Vitnið sagðist ekki muna hvort limur ákærða var harður eða linur en hún kvaðst aðspurð um bleytu hafa fundið fyrir pínu bleytu einhversstaðar hjá kynfærunum. Hún kvaðst hafa legið á hliðinni og ákærði hafi legið fyrir aftan hana. Vitnið kvaðst hafa heyrt að ákærði fór ,,pínu” úr nærbuxum sínum. Þá bar vitnið að ákærði hefði sleikt fingur sína meðan á þessu stóð. Hún var spurð hvernig hún vissi það og þá svaraði hún ,,Ég veit það bara.” Þá var hún spurð hvort hún hefði séð það og þá svaraði hún ,,Nei pínu.” Vitnið kvaðst hafa látist sofa meðan á þessu stóð en ákærði hafi hætt þegar hann fór á klósettið en hún hafi heyrt að hann sturtaði niður. Eftir að ákærði kom aftur upp hafi hún enn látist sofa og lagst til svefns á gólfinu þegar hún taldi að ákærði væri sofnaður. Vitnið bar að hún hefði sagt móður sinni og bróður frá því sem gerðist en neitaði að hafa sagt starfsmanni Barnahúss sögu sína. Ákærði neitaði fyrir dóminum sakargiftum. Hann bar að samskipti hans og Y hafi verið eðlileg, góð og venjuleg en veit ekki hvort þau voru mikil en þau hafi verið eðlileg. Það hafi verið ágæt samskipti milli heimilanna og hann oft kíkt í heimsókn til hálfsystur sinnar. Ákærði kvað telpuna ekki hafa komið mikið í heimsókn til hans þegar hann var einn en mikið meira þegar hann var með dóttur sína, sem er um það bil þremur árum yngri en Y, hjá sér. Ákærði kvaðst aðspurður ekki geta sagt að hann hafi gengið stúlkunni í föðurstað þó svo samskiptin hafi verið mikil og taldi ekki að stúlkan hafi litið á hann sem föður. Bræður stúlkunnar hafi þó þurft mikla athygli og hún hafi þess vegna kannski verið útundan. Hann hafi kannski veitt telpunni meiri athygli af þeim sökum. Hann kvaðst hafa verið einhleypur á þessum tíma. Ákærði kannaðist við að Y hafi verið samfleytt hjá honum og gist í um það bil viku til 10 daga í lok júní 2003. B dóttir hans, sem á þessu tíma var hjá honum í sumarleyfi, og Y hafi verið saman á reiðnámskeiði. Ákærði bar að þær frænkur hefðu skipst á að vera hjá honum og móður Y. Ákærði bar að þegar Y gisti hafi þau þrjú, hann Y og B, öll þrjú sofið í sama rúmi. Hann kvaðst sjálfur eingöngu hafa sofið í nærbuxum en Y hafi verið í náttfötum eða náttserk og nærbuxum. Ákærði kvað Y aldrei hafa gist á heimili hans þegar B var ekki þar. Aðspurður kannaðist ákærði við að talað hefði verið um að dóttir hans fengi rúm til að sofa í og bar að móðir Y hefði látið hann hafa rúm handa henni. Ákærði kvaðst síðar hafa útbúið annað herbergi á efri hæðinni fyrir B. Hann kannaðist hins vegar ekki við að rúmið hafi verið sérstaklega ætlað Y en hann hafi vantað barnarúm fyrir dóttur sína. Ákærði mundi ekki til þess að systir hans hafi rætt við hann um að Y svæfi ekki uppí rúmi hjá honum. Aðspurður um ,,sms” skilaboð sem hann sendi Y sagði ákærði þau hafa verið send þegar telpan var hjá föður sínum. Hún hafi sent honum skilaboð og hann sent henni til baka. Hann kvaðst ekki hafa hringt til hennar á þessum tíma. Ákærði bar að hann hefði ekki staðið Y að ósannsögli og sagðist ekki muna eftir neinu sem sæti eftir í því efni. Hann kvaðst ekki vita hvers vegna þetta mál sé til komið og sagðist ekki getað áttað sig á því. Að sögn ákærða er hann í sambúð í dag og á von á barni en fyrir eigi hann áðurnefnda B sem í dag sé á níunda ári. Hann kvaðst vinna við jarðboranir og hafi gert það í eitt og hálft ár en fram að því hafi hann verið á sjó og unnið almenna verkamannavinnu. Vitnið A, kvaðst ekki muna dagsetningu á því þegar dóttir hennar spurði hana hvort menn gætu gert eitthvað við börn sem ekki má gera við börn meðan viðkomandi væri sofandi. Hún kvaðst hafa spurt telpuna hvort hún hefði lent í einhverju þannig og þá hafi hún sagt já og aðspurð hafi hún sagt að það hefði verið af hendi ákærða. Telpan hafi sagt að hún vissi ekki hvort ákærði hefði verið vakandi eða sofandi. Í umrætt sinn hafi B, dóttir ákærða, einnig verið í rúminu með þeim og Y hafi sagt að B hún hefði verið í miðjunni. Vitnið sagði að Y hefði aðspurð sagt að ákærði hefði þreifað þarna niðri og hún hafi að fyrra bragði sagt að ákærði hefði farið með tvo fingur inn í ,,gudduna” en neitað því aðspurð að hún hefði fundið fyrir ,,hinu eða lillanum”. Hún hafi líka sagt að hún hefði fundið fyrir einhverju við rassinn og hún kvaðst ekki hafa farið nánar út í það. Telpan hafi sagt að hún hefði ekki þorað að gera neitt og látist sofa. Ákærði hafi síðan farið á fætur og farið niður og þvegið sér en hún hafi heyrt í vaskinum. Vitnið kvaðst ekki muna hvort Y hefði sagt að hún hefði fært sig á gólfið eða bara fært sig til í rúminu. Telpan hafi sagt að henni hafi þótt þetta vont en hún hafi ekki nefnt blóð í þessu sambandi. Að sögn vitnisins átti þetta samtal þeirra mæðgna sér stað allnokkru eftir þennan atburð, það er í lok ágúst 2003. Vitnið segir að rúmið sem ákærði svaf í með telpurnar hafi verið 120-140 cm á breidd. Hún hafi rætt við Y um að hún gæti sofið í hinu herberginu og raunar hafi hún rætt þetta líka við ákærða og dóttur hans. Telpan hafi sagt henni að hún vildi ekki sofa uppí hjá ákærða en ekki þorað að segja honum það og þá hafi hún sagt henni að hún ætti bara að fara annað. Það hafi verið útbúið herbergi fyrir dóttur ákærða sem hún hafi m.a. látið hann hafa gardínur fyrir. Vitnið minnti að hún hefði komið með rúm til ákærða en mundi ekki hvort það átti eftir að stytta í því fjalir eða eitthvað þess háttar. Vitnið bar að hún hafi fundið breytingu á Y eftir atburðinn. Hún hafi hætt að vilja gista á heimili ákærða. Einu sinni hafi ákærði farið á sjó með frænda þeirra og Y hafi verið heima hjá honum á meðan. Telpan hafi verið miður sín vegna þessa og verið hrædd um að ákærði kæmi heim um nóttina. Þetta hafi gerst áður en telpan var búin að segja henni frá atvikinu. Hún hafi síðan eftir á að hyggja séð að telpan var hætt að sækja eins mikið í ákærða og áður, en nokkur samgangur hafi verið á milli ákærða og hennar einkum þegar dóttir ákærða var hjá honum. Að sögn vitnisins leit Y á ákærða sem vin, frænda eða pabba og hún hefði ekki séð sólina fyrir honum en samband hennar við föður sinn hafi verið lítið. Vitnið sagði að eftir þetta atvik hefði Y þurft minna til að komast úr jafnvægi og hún verið og sé raunar enn hrædd við að vera nálægt karlmönnum sem hún ekki þekkir. Hún hafi fengið hræðslukast vegna þess manns sem vitnið er nú í sambandi við út af engu og hún eigi erfitt með að þola að þau sýni hvort öðru atlot. Y vilji ekki gista hjá vinkonum sínum ef pabbar þeirra eru heima en ef þeir eru heima vilji hún hafi náttföt og auka buxur. Vitnið bar að Y hefði tveimur til þremur vikum áður en hún sagði henni frá atvikinu spurt hvað væri gert við menn sem gerðu svona við börn. Hún kvaðst þá hafa haldið að telpan væri að spyrja vegna þess að svona mál hefðu verið mikið í fréttum. Hún kvaðst ekki geta fullyrt hversu oft Y gisti hjá ákærða í [...] og þá kvaðst hún ekki geta fullyrt hvort hún gisti þar þegar B var þar ekki. Eftir að málið kom upp hafi allt vensla fólk ákærða slitið sambandi við hana og hennar börn. Vitnið kvaðst hafa flutt frá [...] á [...] 8 dögum eftir að Y sagði frá og síðan hafi hún flutt frá [...] um mánaðarmótin júní/júlí 2004 vegna málsins. Y hafi alltaf verið að rekast á ákærða eða tvíburabróður hans eða hans fólk og því hafi hún ákveðið að flytja. Vitninu þykir sem Y vilji spjara sig sjálf en hún sé einhvern veginn minni í sér en samt mjög dugleg. Telpan hafi opnast þegar hún fór að umgangast ákærða en eftir atvikið hafi geðsveiflur orðið tíðari og meiri en áður. Hún verði vör við þessar sveiflur enn í dag. Hún sé þó að eldast en það vantar traust einkum gagnvart hinu kyninu. Að mati vitnisins hjálpuðu viðtöl Y við Ólöfu Ástu henni en hún hafi sjálf hætt að vilja fara til hennar. Hún hafi sagt að henni þætti nóg að rekast á ákærða á [...] þó hún þyrfti ekki að tala um það líka. Vitnið segir að Y gangi vel í skóla og svo hafi alltaf verið. Þá bar vitnið að hún hefði ekki orðið vör við að Y væri að segja ósatt eða ýkja. Vitnið C, bróðir Y, bar að morguninn eftir atvikið hafa Y spurt ákærða hvort hann hefði farið á klósettið en hann hafi neitað því en dóttir ákærða hafi hins vegar tekið undir með Y. Vitnið kvaðst á þessum tíma ekki hafa áttað sig á því hvers vegna Y var að spyrja um þetta. Síðar þegar þau voru flutt hafi Y sagt móður þeirra frá því sem gerðist og honum seinna en þá hafi hún verið ofboðslega niðurdregin. Hún hafi sagt honum að hún hafi ekki verið sofandi og að ákærði hafi potað í kynfærin á henni með fingrunum og sleikt þá á eftir. Hún hafi talað um að snertingar ákærða hafi verið óþægilegar og jafnframt sagt honum að hún hefði farið niður á gólf eftir þetta. Y hafi sagt að ákærði hafi ekki verið drukkinn og alveg vakandi er hann fór á klósettið eftir atvikið en Y hafi seinna sagt honum að hún hefði heyrt í vatnskrananum. Y hafi einnig sagt honum að henni líði illa út af þessu. Hún sé nú verri á geði og hrædd við karlmenn og þau taki öll eftir því. Vitnið segir að ákærði hafi reynst þeim vel og Y sé döpur vegna þess að sambandinu sé lokið en hún sakni ekki afa síns. Vitnið segir að fyrir komi að Y ræði þetta mál við hann. Vitnið Ólöf Ásta Farestveit starfsmaður Barnahúss, bar að hún hefði hitt Y fjórum sinnum þar af þrisvar á [...]. Í fyrsta viðtalinu ræddi hún mikið við móður hennar. Þann 17. september sagði telpan frá því sem gerðist en það hafi hún ekki gert fyrst þegar hún fór í skýrslutöku í Barnahúsi. Í þetta sinn hafi hún greint frá því að ákærði hefði verið að pota í kynfærin á henni og hann haldið að hún hefði ekki verið vakandi. Í framhaldi af þessu hefði hún haft samband við lögreglu og látið vita að stúlkan hefði sagt frá. Í þriðja viðtali hafi telpan verið þung og dauf og illa hefði gengið með hana heima fyrir. Hún hafi þá lagt til við barnavernd að telpan fengi meiri þjónustu því ekki væri nægjanlegt að hún ræddi við telpuna einu sinni í mánuði. Í fjórða skiptið hafi henni enn liðið illa og þá ákveðið að hún færi í fjölskyldumeðferð þar sem öll fjölskyldan væri tekin saman. Þegar hún svo ætlaði að hitta hana í fimmta sinn hafi telpan ekki viljað koma og móðir hennar hafi sagt að viðtölin minntu á atburðinn og telpan ekki tilbúin að takast á við hann. Í viðtölum hafi komið fram að það olli telpunni vanlíðan að hitta ákærða í bænum. Einu sinni hafi hún séð ákærða koma út úr búð og hún þá hlaupið heim þrátt fyrir að hún hefði verið á leið í skóla. Stúlkan hafi sagt að ákærði hefði gengið henni í föðurstað og þetta atvik því verið henni mikið áfall og henni hafi gengið illa að takast á við samskiptaslit við fólkið sem stendur að ákærða. Fram hafi komið hjá telpunni að ákærði hefði potað í kynfæri hennar og það hafi valdið henni sársauka en þetta hafi hætt þegar ákærði þurfti að fara á klósettið. Telpan talaði ekki um neina bleytu hjá henni en hún hafi átt mjög erfitt með að tala um þetta mál en það sem hún sagði hafi komið í frjálsri frásögn hjá henni. Meðferðin hafi gengið út á að hjálpa henni til að líða vel og takast á við ýmsa erfiðleika sem þessu fylgja. Til hafi staðið að telpan færi í frekari meðferð á Akureyri og því hafi hún lokað málinu. Vitnið segir að fram hafi komið hjá telpunni að ákærði hefði alltaf komið vel fram við hana og sinnt henni. Henni hafi þótt gaman að hitta hann þar sem hún hitti pabba sinn aldrei. Vitnið kveðst ekki hafa farið nánar út í þessi samskipti þeirra enda meðferðin gengið út á að henni liði betur. Vitnið Þorsteinn Marinó Þorsteinsson læknir bar að telpan hafi komið tvisvar sinnum til hans. Í fyrra skiptið vegna tilfinningaleysis eða doða í höndum. Hún hafi verið með lítil húðsár eins og eftir eggjárn á höndum sem gæti passað við að hún hefði klipið sig eða klippt. Hann hafi túlkað það svo að tilfinningaleysið væri ekki raunverulegt heldur hafi hún verið með skyn í höndunum. Vitnið segir að draga megi þá ályktun að telpan hafi orðið fyrir líkamlegu eða andlegu áreiti a.m.k. hafi hann túlkað það sem svo eftir hans kunnáttu í læknisfræði og taldi að á þessum tíma hafi stúlkan verið í andlegu ójafnvægi. Vitnið kvaðst hafa rætt við telpuna og hún hafi svarað honum ágætlega og hún hafi, án athugasemda, hlustað á þegar móðir hennar lýsti því að telpan hafi sjálf veitt sér þessa áverka og hann hafi tekið það trúanlegt. Vitnið segir þekkt að börn og unglingar veiti sér áverka þegar þau séu undir álagi. Í síðara skiptið hafi komið fram við líkamlega skoðun að hún hefði látið bróður sinn brenna sig á handarbaki með heitum pönnukökuspaða og passaði áverki á handabaki hennar við það. Hann kvaðst ekki hafa skoðað hana að öðru leyti líkamlega eða andlega. Telpan hafi lítið tjáð sig en hlustað á samtal hans og móður hennar. Hann hafi síðan dregið þær ályktanir sem fram koma í vottorðinu. Þetta atferli sé í raun sjálfsmeiðing og merki um andlega vanlíðan sem geti verið eftir áfall. Ályktunina hafi hann dregið af frásögn móður en ályktanir séu oft dregnar af frásögn fullorðinna þegar börn eiga í hlut svo og því að stúlkan lét bróður sinn brenna handarbak hennar. Þá hafi hann og stuðst við fyrra vottorð sitt. Vitnið mundi ekki til þess að móðirin hafi greint frá því að telpan hafi tekið skapofsaköst áður en þær fluttu frá [...]. Vitnið Andrea Elísabet Andrésdóttir barnalæknir sagði að beiðni hefi borist um afmarkaða skoðun á telpunni en beiðnin hafi snúist um skoðun á kynfærum. Anna Mýrdal Helgadóttir kvensjúkdómalæknir hafi í raun framkvæmt skoðunina en hún hafi aðstoðað. Skoðunin hafi leitt í ljós afbrigðilegt útlit á meyjarhafti en vik hafi sést kl. 11 og kl. 5. Að þeirra mati séu þessi vik merki um áverka á kynfærin. Vikin hafi verið vel gróin og því ekki hægt að segja til um hvenær áverkinn kom en svona áverki grói á nokkrum dögum en áverkinn sjáist áfram. Þá sé heldur ekki unnt að segja til um hvað olli þessum áverka. Þessi áverki hafi ekki bent til fullra samfara en að þeirra mati hafi einhver áverki orðið og telur vitnið að eitthvað hafi rekist upp í kynfærin en segir að ekki sé hægt að segja nánar til um það. Að mati vitnisins er líklegt að lítilsháttar blóð hefði komið með þessu en ekki mikið. Ákærði hefur allt frá upphafi rannsóknar máls þessa neitað sök. Hann lýsti samskiptum sínum og telpunnar sem góðum frá því að hann kynntist henni fyrst haustið 2002. Jafnframt bar hann að hann hafi gefið henni meiri athygli en bræðrum hennar en þeir hafi tekið mikið af tíma móður þeirra og telpan þannig verið sett svolítið til hliðar. Hann kvaðst enga skýringu geta gefið á því hvers vegna telpan sakaði hann um þetta og hann sagðist ekki hafa staðið hana að því að segja ósatt. Framburður ákærða hefur verið staðfastur, án ósamræmis og ekkert komið fram sem veikir hann. Ákærði og telpan eru ein til frásagnar um atburð þann er ákært er fyrir. Ákærði hefur alla tíð neitað sök. Telpan sagði fyrst móður sinni frá atburðinum 18. ágúst 2003 á þann hátt að hún spurði hvað væri gert við menn sem gera eitthvað við börn. Aðspurð segir hún þá móður sinni frá þeim atburði sem ákært er fyrir. Jafnframt sagði hún eldri bróður sínum nokkru seinna frá atburðinum. Í fyrstu skýrslu af telpunni í Barnahúsi 29. ágúst 2003 svaraði hún skilmerkilega þar til kom að því að lýsa atburðinum. Í annarri skýrslutöku í Barnahúsi 24. október 2003 skýrði telpan frá atburðinum eins og í ákæru greinir. Hinn 17. september 2003 greindi telpan frá atburðinum í öðru viðtalinu sínu við starfsmann Barnahúss. Þótt telpan hafi ekki skýrt ókunnugum frá atburðinum strax, er það niðurstaða dómsins að hún hafi verið trúverðug og einlæga í framburði sínum. Ber skýrslutakan það einnig með sér að atburðurinn hefur haft mikil áhrif á hana. Kemur það einnig fram í læknisvottorðum, en samkvæmt þeim þjáðist telpan eftir atburðinn af svefntruflunum og sjálfsmeiðingum, sem að mati heimilislæknisins er yfirleitt merki um mjög slæma andlega líðan. Þá er það niðurstaða kvensjúkdómalæknis og barnalæknis að grónir áverkar séu á meyjarhaftinu og geti þeir samrýmst þeirri sögu sem móðir telpunnar gaf. Í framburðum sínum hefur telpan verið samkvæm sjálfri sér og hún hefur samkvæmt framburðum ákærða og móður ekki verið staðin að ósannsögli. Þá er fram komið, að engin samskipti séu lengur á milli ákærða, stjúpmóður hans og föður (afa telpunnar) og telpunnar. Í ljósi þess sem að framan greinir telur dómurinn ekki varhugavert að leggja framburð telpunnar til grundvallar niðurstöðu, með þeim stuðningi sem hann fær einkum í vottorði kvensjúkdómalæknisins og barnalæknisins og einnig vottorðum heimilislæknisins svo og í framburði móður. Verður ákærði því sakfelldur fyrir þá háttsemi sem í ákæru greinir og varðar við 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 10. gr. laga nr. 40/1992 og 4. gr. laga nr. 40/2003. Ákærði hefur ekki sætt refsingu, svo kunnugt sé. Með broti sínu misnotaði hann aðstöðumun í aldri og þroska gagnvart telpunni og brást trúnaðartrausti hennar. Þykir refsing hans hæfilega ákveðin 12 mánaða fangelsi. Af hálfu A, fyrir hönd ólögráða dóttur sinnar Y, hefur verið lögð fram krafa að fjárhæð 600.000 krónur í miskabætur auk vaxta skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. júní 2003 þar til mánuður er liðinn frá því að krafan er kynnt ákærða, en með dráttarvöxtum frá þeim tíma til greiðsludags. Dómurinn telur að telpan eigi rétt á miskabótum á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/2003. Brot ákærða hefur haft alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir hana. Þykja bætur til hennar hæfilegar ákveðnar 500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. júní 2003 til 22. mars 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Sakarkostnaður málsins er samtals 806.938 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, þar með talin málsvarnar- og réttargæslulaun skipaðs verjanda ákærða, Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, 515.750 krónur og þóknun Jóns Sigfúsar Sigurjónssonar héraðsdómslögmanns, 124.500 krónur. Rétt þykir að ákærði greiði framangreindan sakarkostnað að undanskilinni málsvarnarþóknun skipaðs verjanda ákærða, Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, 80.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, sem til féll við síðari meðferð málsins í héraði. Dóm þennan kveða upp Halldór Halldórsson dómstjóri sem dómsformaður ásamt Ásgeiri Magnússyni og Sigrún Guðmundsdóttir héraðsdómurum. Dómsuppsaga hefur dregist vegna anna dómsformanns en sakflytjendur hafa lýst því yfir að þeir telji ekki þörf á endurflutningi vegna þessa. DÓMSORÐ Ákærði, X, sæti fangelsi í 12 mánuði. Ákærði greiði 726.938 krónur í sakarkostnað. Málsvarnarþóknun skipaðs verjanda ákærða, Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, 80.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði. Ákærði greiði Y 500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 30. júní 2003 til 22. mars 2005, en með dráttarvöxtum skv. 9. gr. sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Sératkvæði Halldórs Halldórssonar dómstjóra Ákærði hefur frá fyrstu skýrslutöku neitað sök. Framburður hans fyrir dómi er einn og sér trúverðugur og ekkert misræmi hefur verið í framburði hans sem er til þess falllið að draga úr trúverðugleika hans. Telpan er ein til frásagnar um þá atburði sem hún hefur lýst. Framburður hennar við síðari skýrslutöku fyrir dómi var í aðalatriðum skýr og einn og sér trúverðugur. Þó gætir nokkurs ósamræmis í smærri atriðum í framburði hennar sem þó er vart meira en gera má ráð fyrir í framburði barns á þessum aldri um atburð sem þennan. Framburður telpunnar fær nokkra stoð í vottorði og framburði Andreu Andrésdóttur barnalæknis og framburði og vottorðum Þorsteins Þorsteinssonar læknis sem þó er ekki sérfræðingur á því sviði er hann tjáði sig um. Þá hefur móðir telpunnar lýst því fyrir dóminum hvernig það bar til að telpan sagði henni frá atvikum. Við mat á framburði stúlkunnar verður að horfa til þess að hún hafði áður gefið skýrslu fyrir dómi en þá vildi hún ekki tjá sig um málið. Vegna þess hversu erfiðlega gekk að fá telpuna til að tjá sig um málið urðu spurningar sem til hennar var beint við skýrslugjöfina of leiðandi og verður að taka mið af því. Eftir fyrri skýrslutökuna fór hún í viðtal í Barnahúsi og síðar átti hún viðtal við starfsmann frá Barnahúsi þar sem hún tjáði sig að einhverju leyti um háttsemi ákærða og eftir það var aftur tekin af henni skýrsla fyrir dómi. Í áðurnefndu vottorði Andreu Andrésdóttur barnalæknis segir ekki annað en að áverkar á meyjarhafti geti komið heim og saman við lýsingu telpunnar á háttsemi ákærða. Fyrir dóminum bar Andrea að annað væri ekki hægt að fullyrða en í vottorðinu greinir en áverkar á meyjarhafti grói á nokkrum dögum. Þá bar læknirinn að líkur væru til þess að við áverkann hafi komið lítilsháttar blæðing en ekkert hefur komið fram í málinu sem bendir til að svo hafi verið í þetta sinn. Vottorðið er því einvörðungu sönnun þess að áverkar hafi verið á meyjarhafti telpunnar en segir í raun ekki til um hvernig þeir eru tilkomnir eða hvenær. Vottorð og framburð Þorsteins Þorsteinssonar læknis verður að skoða í því ljósi að hann er ekki sérfræðingur á því sviði sem hann tjáði sig um og þá er skoðun ekki byggð á viðtölum við telpuna. Hann hitti hana í tvígang og ræddi við hana í fyrra skiptið og mun hún þá hafa svarað honum ágætlega en í síðara skiptið ræddi hann nánast eingöngu við móður hennar. Það er mitt mat að framburður bróður telpunnar sé ótrúverðugur og tel ég að drengurinn sé í raun ekki að segja annað en það sem er til þess fallið að styrkja framburð systur hans. Það er því mín niðurstaða að þau læknisfræðilegu gögn sem til staðar eru í máli þessu svo og ótrúverðugur framburður bróður styrki framburð stúlkunnar ekki nægjanlega til þess, gegn staðfastri neitun ákærða, að fram sé komin lögfull sönnun fyrir sekt hans og ber því að sýkna ákærða af kröfum ákæruvaldsins í máli þessu. Að fenginni þessari niðurstöðu ber með vísan til 3. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála að vísa skaðabótakröfu Y frá dómi. Ég er sammála meirihluta dómsins um málsvarnarlaun og réttargæsluþóknun lögmannanna en samkvæmt þessari niðurstöðu tel ég að allur sakarkostnaður skuli greiðast úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 87/2003
|
Kærumál Fjárnám Áfrýjunarfjárhæð Kæruheimild Frávísun frá Hæstarétti
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem staðfest var ákvörðun sýslumanns um að stöðva fjárnámsgerð, sem P krafðist að næði fram að ganga hjá F. Var málinu vísað frá Hæstarétti þar sem höfuðstóll kröfunnar, sem leita átti fullnustu á hjá F, var undir áfrýjunarfjárhæð.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Gunnlaugur Claessen og Ingibjörg Benediktsdóttir. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. febrúar 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. mars sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. febrúar 2003, þar sem staðfest var ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík 31. júlí 2002 um að stöðva fjárnámsgerð, sem sóknaraðili krafðist að næði fram að ganga hjá varnaraðila. Um kæruheimild vísar sóknaraðili til 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Hann krefst þess að framangreind ákvörðun sýslumanns verði felld úr gildi og lagt fyrir hann að halda fjárnámsgerðinni áfram. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Sóknaraðili leitaði fjárnámsins, sem deilt er um heimild fyrir í málinu, með beiðni til sýslumannsins í Reykjavík 19. júní 2002. Samkvæmt beiðninni var höfuðstóll kröfunnar, sem leita átti fullnustu á hjá varnaraðila, 400.000 krónur. Skilyrði um áfrýjunarfjárhæð í 1. mgr. og 2. mgr. 152. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 6. gr. laga nr. 38/1994, verður beitt um kæru sem þessa, sbr. 4. mgr. 150. gr. fyrrnefndu laganna og 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989, svo sem slegið var föstu meðal annars í dómum Hæstaréttar í dómasafni 1994, bls. 1101 og dómasafni 1999, bls. 4662, sbr. einnig dóm 16. janúar 2003 í máli nr. 573/2002. Áfrýjunarfjárhæð samkvæmt fyrstnefnda lagaákvæðinu er nú 410.991 króna. Sóknaraðila stoðar ekki að bera því við að líta megi á þetta mál og annað samkynja, sem fengið hefur númerið 88/2003, sem eitt mál væri og leggja saman fjárhæð krafnanna, sem þau varða, við mat á því hvort fullnægt sé skilyrðum fyrir málskoti. Brestur þannig skilyrði til kæru í málinu og verður að vísa því frá Hæstarétti. Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá Hæstarétti. Sóknaraðili, Páll Pálsson, greiði varnaraðila, Ferðamálasjóði, 100.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 228/2011
|
Kærumál Frestur Lögvarðir hagsmunir Frávísun frá Hæstarétti
|
A hf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem L hf. var veittur frestur til 6. apríl 2011 til að leggja fram íslenska þýðingu skjala og gögn um erlendar lagareglur. Í dómi Hæstaréttar kom fram að kæra og kærumálsgögn hefðu borist réttinum 13. apríl 2011. Hefði þá verið liðinn sá frestur, sem L hf. hefði verið veittur og um væri deilt í málinu. A hf. hefði því ekki lengur lögvarða hagsmuni af því að úrskurðurinn kæmi til endurskoðunar. Var málinu því vísað frá Hæstarétti án kröfu.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Viðar Már Matthíasson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 5. apríl 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 23. mars 2011, þar sem varnaraðili fékk „frest til miðvikudagsins 6. apríl nk., klukkan 9:30, til að leggja fram íslenska þýðingu skjala og gögn um viðeigandi lagareglur í Lúxemborg.“ Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að láta málflutning fara fram án dráttar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði fór varnaraðili þess á leit við héraðsdóm degi fyrir aðalmeðferð, sem fram átti að fara 23. mars 2011, að málinu yrði frestað til þess að hann gæti aflað íslenskrar þýðingar á ,,framlögðum skjölum“ og gagna um erlendar lagareglur. Er málið var tekið fyrir síðastnefndan dag var bókuð ósk varnaraðila um frest í þessu skyni. Sóknaraðili mótmælti því að frestur yrði veittur. Héraðsdómur féllst á beiðni varnaraðila og veitti honum frest eins og fram kemur í úrskurðarorði. Þess er áður getið að kæra sóknaraðila og kærumálsgögn hafi borist Hæstarétti 13. apríl 2011. Var þá liðinn sá frestur, sem varnaraðila hafði verið veittur og um er deilt í málinu. Sóknaraðili hefur því ekki lengur lögvarða hagsmuni af því að úrskurðurinn komi til endurskoðunar og verður málinu því vísað frá Hæstarétti án kröfu. Sóknaraðili greiði varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá Hæstarétti. Sóknaraðili, ALMC hf., greiði varnaraðila, Landsbanka Íslands hf., 200.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 577/2014
|
Lánssamningur Gengistrygging
|
B hf. og fjármálafyrirtækið G hf. gerðu með sér lánssamning 22. júní 2007, sem H Ltd. gerðist samningsaðili að fyrir kröfuhafaskipti gagnvart G hf. H Ltd. höfðaði mál á hendur B hf. til viðurkenningar á því að lánssamningurinn fæli í sér lögmætt erlent lán. Talið var að orðalag lánssamningsins benti ekki til annars en að um væri að ræða skuldbindingu í erlendri mynt en ekki íslenskum krónum. Að auki lægi fyrir að lánið hefði verið greitt með millifærslu á erlendum myntum af gjaldeyrisreikningum G hf. inn á gjaldeyrisreikninga B hf. og vextir greiddir reglulega í hinum erlendu myntum. Um framkvæmd samningsins og efndir eftir efni hans var talið að atvik væru í öllum atriðum sem máli skipti sambærileg atvikum i dómi Hæstaréttar 27. mars 2014 í máli nr. 750/2013 og gæti orðalag í kvittunum fyrir vaxtagreiðslum ekki leitt til þess að talið yrði að skuldbinding B hf. samkvæmt samningnum hefði verið í íslenskum krónum. Var krafa H Ltd. því tekin til greina um viðurkenningu þess að lánssamningur aðilanna væri lögmætt erlent lán.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson og Helgi I. Jónsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. september 2014. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Áfrýjandi, Brim hf., greiði stefnda, Haf Funding 2008 1 Ltd., 1.500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 19. júní 2014. Mál þetta er höfðað með stefnu birtri 9. október 2012 og dómtekið 22. maí sl. að lokinni aðalmeðferð. Stefnandi er HAF Funding 2008-1 Ltd., Harbourmaster Place, Dyflini, Írlandi. Stefndi er Brim hf., Bræðraborgarstíg 16, Reykjavík. Stefnandi krefst þess aðallega að viðurkennt verði að lánssamningur 22. júní 2007 að fjárhæð að jafnvirði 2.000.000.000 króna í erlendum myntum, upphaflega milli Glitnis banka hf. og Brims hf. og auðkenndur með lánsnúmerunum 309980, 309981, 309982, 309983 og 309984 sé lögmætt erlent lán sem falli utan gildissviðs VI. kafla vaxtalaga nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 13. gr. þeirra laga. Til vara gerir stefnandi þá dómkröfu að viðurkennt verði að honum hafi verið heimilt skv. 2. gr. laga nr. 38/2001 að víkja frá ákvæðum VI. kafla þeirra þar sem lánssamningurinn hafi sannarlega verið stefnda til hagsbóta. Hann krefst einnig málskostnaðar. Stefndi krefst sýknu auk málskostnaðar. Við meðferð málsins hefur verið tekið tillit til fyrirmæla laga nr. 80/2013 um breytingu á lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála, með síðari breytingum, á þá leið að hraða skuli meðferð dómsmála sem lúta aðlögmæti þess að binda fjárskuldbindingu við gengi erlendra gjaldmiðla eða vísitölu eða að uppgjöri slíkra skuldbindinga, en dómari fékk málið fyrst til meðferðar 12. maí sl. Málsatvik Atvik málsins eru að meginstefnu óumdeild, en ágreiningur aðila lýtur að meginstefnu að því hvort lán það sem greinir í kröfugerð stefnanda sé lögmætt erlent lán eða lán í íslenskum krónum bundið gengistryggingu. Stefndi stundar útgerð og hefur að verulegu leyti tekjur sínar í erlendum gjaldmiðlum. Hinn 22. júní 2007 undirritaði stefndi lánssamning við Glitni banka hf. sem ágreiningslaust er að er kröfuhafi samkvæmt þeim lánssamningum sem greinir í kröfugerð. Samkvæmt forsíðu lánssamningsins var um að ræða „lán í erlendum gjaldmiðlum“. Í inngangsorðum samningsins kom fram að um lánssamning til 5 ára væri að ræða „að fjárhæð jafnvirði allt að, ISK 2.000.000.000,- tvöþúsundmilljónir 00/100 íslenskra króna - í erlendum myntum“. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. lánssamningsins skyldi lánið laust til útborgunar frá undirritun samnings til 20. júlí 2007 og 2. mgr. samningsins sagði að „[l]ánið, að uppfylltum útborgunarskilmálum, lofar lánveitandi að greiða til lántaka með 1 greiðslu eigi síðar en þann 20. júlí 2007]. Samkvæmt 3. mgr. greinarinnar skyldi lántaki senda lánveitanda beiðni um útborgun með a.m.k. tveggja virkra bankadaga fyrirvara þar sem tiltekin væri reikningur sem leggja skyldi lánið eða lánshlutann inn á. Í henni skyldi lántaki tilkynna lánveitanda í hvaða erlendu gjaldmiðla hann myndi umbreyta lánsfjárhæðinni og í hvaða hlutföllum. Fjárhæð hvers gjaldmiðils skyldi ekki ákveðast fyrr en tveimur virkum bankadögum fyrir útborgun lánsins. Á því tímamarki áttu fjárhæðirnar að verða endanlegar og ekki breytast innbyrðis þaðan í frá. Lánið átti eftirleiðis að tilgreina með fjárhæð þeirra erlendu mynta, eða jafngildi þeirra í öðrum erlendum myntum eða íslenskum krónum, samkvæmt heimildum í 3. og 4. gr. samningsins. Samkvæmt 2. gr. lánssamningsins skuldbatt stefndi sig til þess að endurgreiða lánið með einni greiðslu 10. júlí 2012 en samkvæmt sömu grein skyldi lánið endurgreiðast í þeim gjaldmiðlum sem það samanstóð af. Í 2. mgr. 2. gr. lánssamningsins sagði einnig að stefnda bæri að endurgreiða lánið í þeim gjaldmiðlum sem það samanstóð af. Þá segir í 7. mgr. 2. gr. að lánveitandi hafi heimild, en ekki skyldu, til þess að skuldfæra „innlenda gjaldeyrisreikninga“ lántaka hjá lánveitanda fyrir greiðslum samkvæmt samningnum. Um vexti og vaxtabreytingar voru ákvæði í 3. gr. samningsins en vextir áttu að taka mið af LIBOR- eða EURIBOR-vöxtum með nánar tilgreindu álagi eftir gjaldmiðli viðkomandi lánshluta. Samkvæmt d-lið greinarinnar var lánveitanda heimilt að umreikna lánið í íslenskar krónur miðað við skráð sölugengi við vanefnd lántaka. Í 4. gr. samningsins var kveðið á um heimildir til myntbreytingar. Segir þar meðal annars að stefnandi geti óskað eftir því á vaxtagjalddögum lánsins að „lánið miðist við aðra mynt eða reikningseiningu, eina eða fleiri frá og með upphafi næsta vaxtatímabils“.Um framkvæmd þessarar breytingar á viðmiðunarmynt eða reikningseiningu segir í sama ákvæði að miða skuli við „sölugengi þess gjaldmiðils sem hætt er að miða við og kaupgengi þess gjaldmiðils sem framvegis skal miða við, samkvæmt síðustu gengisskráningu lánveitanda á íslensku krónunni“. Ekki er ástæða til að rekja önnur ákvæði samningsins sem eru í alls 14 greinum . Í málinu liggur ekki fyrir formleg beiðni um útborgun lánsins af hálfu stefnda. Hins vegar er óumdeilt að á grundvelli lánssamningsins barst Glitni banka hf. frá stefnda skjal auðkennt „gjaldeyrispöntun“ 12. júlí 2007 og var lánið greitt út á grundvelli þess skjals. Samkvæmt þessu skjali er „grunnmynt láns“ íslenskar krónur, heildarfjárhæð tveir millljarðar króna og „heildarfjárhæð mynthluta“ sú sama. Fjöldi lánshluta er sagður fimm talsins. Í stefnu segir að í samræmi við þessa útgreiðslubeiðni stefnda hafi eftirfarandi fjárhæðir verið lagðar inn á nánar tilgreinda gjaldeyrisreikninga hans: 1) 1.214.358.142,36 japönsk jen (JPY). Lánshluti númer 309980; 2) 22.911.146,61 norskar krónur (NOK). Lánshluti númer 309981; 3) 55.046.276,38 sænskar krónur (SEK). Lánshluti númer 309982; 4) 5.979.628,52 svissneskir frankar (CHF). Lánshluti númer 309983; 5) 6.276.729,56 kanadískir dalir (CAD). Lánshluti númer 309984. Stefndi gerir þá athugasemd við lýsingu málsatvika að þeir gjaldeyrisreikningar sem fjárhæðirnar hafi verið greiddar inn á (svonefndir IG-reikningar) séu innlendir gjaldeyrisreikningar og í raun gengistryggðir reikningar í íslenskum krónum. Í málinu liggja fyrir nokkrar kvittanir fyrir greiðslu vaxta. Á kvittunum vegna greiðslu lánshluta í svissneksum frönkum sem stefndi fékk sendar allt þar til í júlí 2010 segir eftirfarandi: „Verðtrygging Svissneskur franki“; „Grunnverðtrygging 50.7.“; ,,Núgildandi verðtrygging 119,76“. Sambærilegt orðalag kemur fram í kvittunum vegna annarra hluta lánsins. Á kvittunum sem gefnar voru út 12. júlí 2010 og síðar er hins vegar að finna eftirfarandi orðalag: „Mynt Svissneskur franki“; „Grunngengi 50.7“ og „Gengi CHF“. Hinn 30. september 2009 gaf Glitnir banki hf. út yfirlit um stöðu lánssamningsins. Í því yfirliti er láninu skipt upp í fimm ,,skuldabréf.“ Um ,,skuldabréf“ nr. 309980 segir að lánið hafi upphaflega verið 600.000.000 krónur „í mynt JPY 1.216.791.725,82“. Í línu auðkennd „grunnverðtrygging“ er vísað til japanskra jena og „grunngengi“ er tilgreint 0,4931. Undir liðunum „kjör“ er tilgreind vaxtaprósenta og gengi japansks jens. Undir liðnum uppreikningur skuldabréfs eru tilgreindar „uppfærðar eftirstöðvar“ og áfallnir vextir í krónum auk samtölu í sama gjaldmiðli. Þá eru tilgreindir áfallnir vextir í japönskum jenum. Sambærilega lýsingu, að breyttum breytanda, er að finna um aðra hluta lánsins. Með samningi 31. júlí 2008 framseldi Glitnir banki hf. öll réttindi sín samkvæmt framangreindum lánssamningi til stefnanda með samþykki stefnda. Glitnir banki hf. fór þó áfram með umsýslu lánsins og tók við vaxtagreiðslum. Frá og með gjalddaga 10. október 2008 til og með gjalddaga 10. janúar 2010 greiddi stefndi hins vegar samningsvexti lánsins beint til stefnanda. Frá og með gjalddaga 10. apríl 2010 tók Glitnir banki hf. aftur tekið að sér umsýslu lánsins. Framangreint lán var í skilum til og með gjalddaga 10. júlí 2011 en eftir þá greiðslu reis ágreiningur með aðilum um hvort lánið teldist lögmætt lán í erlendum gjaldmiðlum eða lán í íslenskum krónum bundið ólögmætri gengistryggingu. Samkvæmt gögnum málsins er mál þetta höfðað með samkomulagi aðila í stað þess að stefnandi höfði mál til greiðslu þess sem hann telur vera vangreiddar eftirstöðvar lánsins. Ekki var um að ræða munnlegar skýrslur við aðalmeðferð málsins. Málsástæður og lagarök stefnanda Aðalkrafa stefnanda er á því byggð að krafa hans á hendur stefnda samkvæmt lánssamningnum sé skuldbinding í erlendri mynt og falli þess vegna utan gildissviðs VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 13. gr. þeirra laga. Af hálfu stefnanda er á því byggt að lánssamningur aðila sem og framkvæmd lánveitingarinnar, þ.e. útgreiðsla lánsins og endurgreiðsla þess, beri það með sér að um skuldbindingu í erlendri mynt sé að ræða. Stefnandi vísar til dóma Hæstaréttar sjónarmiðum sínum til stuðnings. Stefnandi vísar til þess að við mat á því hvort skuldbinding teljist vera í erlendri mynt eða ekki verði að horfa til grundvallarreglu samningaréttar um samningsfrelsi aðila. Hann vísar til þess að samningur aðila beri það skýrlega með sér að um sé að ræða erlent lán. Á forsíðu lánssamningsins komi fram að um sé að ræða „lán í erlendum gjaldmiðlum“ og á fyrstu blaðsíðu lánsins komi fram að um sé að ræða lán í „erlendum myntum“. Í 3. mgr. 1. gr. lánssamningsins segi sérstaklega að í útborgunarbeiðni skuli lántaki tilkynna lánveitanda í hvaða erlendu gjaldmiðlum hann vilji fá lánið greitt út í og í hvaða hlutföllum. Af ákvæði 3. mgr. 1. gr. lánssamningsins sem og forsíðu hans og upphafsorðum leiði að aldrei hafi ætlunin verið að lána stefnda íslenskar krónur. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. lánssamningsins hafi lántaka borið að endurgreiða lánið „í þeim gjaldmiðlum sem það samanstendur af“. Þá segi í 7. mgr. 2. gr. að lánveitandi hafi heimild til þess að skuldfæra „innlenda gjaldeyrisreikninga“ lántaka hjá lánveitanda fyrir greiðslum samkvæmt samningnum. Í 2. gr. lánssamningsins sé þannig skýrlega mælt fyrir um að endurgreiða skuli lánið í þeim erlendum gjaldmiðlum sem lánaðir voru og tilgreindir sérstaklega gjaldeyrisreikningar stefnda í því sambandi. Samkvæmt 3. gr. lánssamningsins beri lánshlutar í öðrum myntum en evrum vexti sem séu þriggja mánaða LIBOR-vextir, en lánshluti í evrum beri þriggja mánaða EURIBOR-vexti. Stefndi hafi samkvæmt framangreindu ekki átt að greiða vexti á íslenskar krónur. Ef svo hefði verið hefði skuldbinding stefnda að grunni til byggst á stýrivöxtum Seðlabanka Íslands og vextirnir orðið umtalsvert hærri en um var samið enda hvorki LIBOR né EURIBOR vextir ákvarðaðir á íslenskar krónur. Framkvæmd útgreiðslu lánsins og endurgreiðsla vaxta af láninu beri einnig vitni um að lánið hafi verið í erlendum gjaldmiðlum. Aðalskylda lánveitanda hafi þannig verið efnd með þeim hætti að greiddur var út erlendur gjaldeyrir í samræmi við lánssamning. Stefndi hafi greitt allar vaxtaafborganir sínar af hinu umþrætta láni í þeim gjaldmiðlum sem það samanstóð af svo sem útskrift gjaldeyrisreikninga stefnda beri glögglega merki og hafi starfsmenn hans óskað sérstaklega eftir að þessi háttur yrði hafður á. Þannig hafi stefndi uppfyllt aðalskyldu sína samkvæmt samningnum einnig í erlendum myntum í samræmi við ákvæði lánssamningsins. Þá hafi stefndi greitt innágreiðslu sína á lánið 27. september 2011 í erlendum gjaldmiðlum. Af hálfu stefnanda er á því byggt að framangreind atriði varpi skýru ljósi á þá staðreynd að skuldbinding stefnda samkvæmt hinum umþrætta lánssamningi hafi sannarlega verið í erlendum myntum en ekki íslenskum krónum. Stefnandi vísar einnig til ársreikninga stefnda og telur að af þeim verði ráðið að stefndi sjálfur hafi litið á hina umþrættu skuld sem lán í erlendum gjaldmiðlum. Varakrafa stefnanda er á því byggð að heimilt hafi verið samkvæmt 2. gr. laga nr. 38/2001 að víkja frá ákvæðum VI. kafla laganna þar sem lánssamningurinn hafi sannarlega verið stefnda til hagsbóta. Vaxtakjör stefnda samkvæmt lánssamningnum hafi verið umtalsvert betri en honum hefði ella boðist. Þá sé um að ræða eitt stærsta útgerðarfélag landsins með stærstan hluta tekna sinna í erlendum gjaldeyri. Af hálfu stefnanda er þannig á því byggt að stefndi hafi ekki orðið fyrir tjóni af gengisfalli íslensku krónunnar. Óveruleg gengisáhætta hafi verið tengd láninu. Að lokum verði einnig að hafa í huga að stefnda hafi verið heimilt að gera myntbreytingu á lánssamningnum og aðlaga hann að rekstri sínum. Við framangreint bætist að stefndi hafi um árabil stundað gríðarlega mikil viðskipti með gjaldmiðla með það fyrir augum að verja tekjur sínar og hagnast á verðbreytingum þeirra, en tilteknir stjórnendur stefnda búi yfir sérþekkingu á gjaldeyrismálum. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi byggir á því að samningur aðila og önnur atvik gefi til kynna að um sé að ræða gengistryggðan lánssamning í íslenskum krónum. Hann leggur áherslu á að tilgreining lánsfjárhæðar sé einungis í íslenskum krónum. Samkvæmt fordæmum Hæstaréttar eigi við þessar aðstæður að líta svo á að um sé að ræða lán í íslenskum krónum. Stefndi vísar einnig til þess orðlags í 1. gr. lánssamnings að lántaki skuli tilkynna lánveitanda í hvaða erlenda gjaldmiðil hann muni „umbreyta lánsfjárhæðinni og í hvaða hlutföllum“. Einnig segi að „[f]járhæð hvers gjaldmiðils fyrir sig ákvarðast þó ekki fyrr en tveimur virkum bankadögum fyrir útborgun lánsins.“ Að mati stefnda gefur framangreint orðalag ótvírætt til kynna að verið sé að gengistryggja lánsfjárhæðina enda sé með „umbreytingu lánsfjárhæðar“ augljóslega átt við tengingu við erlenda gjaldmiðla. Stefndi vísar til 4. gr. samningsins um heimild til myntbreytingar. Að mati stefnda gefur þetta ákvæði bersýnilega til kynna að verið sé að gengistryggja lán í íslenskum krónum enda komi beinlínis fram í ákvæðinu að hægt sé að greiða eftirstöðvar skuldarinnar þannig að þær „miðist“ við aðrar myntir. Að mati stefnda er vandséð af hverju erlent lán ætti að miðast við aðrar myntir ef það væri í raun í erlendri mynt. Með þessu ákvæði hafi lántaka verið veitt heimild til að óska þess að breyta „vísitölu“ lánsins á meðan lánstíma standi. Sýni þetta glöggt að lánið hafi aldrei verið í erlendri mynt heldur í íslenskum krónum með tengingu við gengi erlendra gjaldmiðla. Þá sé einnig í 4. gr. samningsins nánar útfært með hvaða hætti skuli staðið að málum komi til breytingar á vísitölu lánsins. Segi þar að „[v]ið myntbreytingu skal við umreikning nota sölugengi þess gjaldmiðils sem hætt er að miða við og kaupgengi þess gjaldmiðils sem framvegis skal miða við, samkvæmt síðustu gengisskráningu lánveitanda á íslensku krónunni, tveimur virkum bankadögum fyrir myntbreytinguna nema um annað sé sérstaklega samið.“ Að mati stefnda staðfestir tilvitnaður texti enn betur, þar sem segir „miðist við“, að verið sé að miða við tiltekna erlenda gjaldmiðla. Stefndi vísar einnig til þess að í 6. gr. lánssamnings þar sem segi að lántaki gefi út tryggingarbréf til lánveitanda til tryggingar greiðslu lánsins ,,uppreiknað nú ISK 5.573.700,00.-“. Lánsfjárhæðin sé því ákveðin í íslenskum krónum. Í samningnum sé hvergi minnst á ákveðna erlenda gjaldmiðla. Þá eru hlutföll erlendra gjaldmiðla ekki greind í lánssamningi. Hafa beri í huga að lánssamningur hafi verið saminn einhliða af lánveitanda og verði hann að bera hallan af vafa um efni samningsins. Að því er varðar útgreiðslu lánsins telur stefndi að útborgunarbeiðni geti ekki breytt skýru efni lánssamningsins, þ.e. úr því að vera lán í íslenskum krónum yfir í lán í erlendum gjaldmiðlum. Þá liggi ekki fyrir í málinu útborgunarbeiðni, heldur aðeins gjaldeyrispöntun og kaupnóta lánssamnings. Ekki skipti heldur máli þótt lánið hafi verið greitt inn á svokallaða IG reikninga, þar sem í samningi aðila sé ekki fjallað um fjárhæð né hlutföll hinna erlendu gjaldmiðla. Stefndi bendir á að IG reikningar séu innlendir gjaldeyrisreikningar og í raun gengistryggðir reikningar í íslenskum krónum. Stefndi byggir á því að þegar lán sé lagt inn á innlánsreikning með höfuðbók 38 felist ekki í því afhending á erlendum gjaldeyri heldur greiðsla í íslenskum krónum sem bundnar eru gengi erlendra gjaldmiðla. Innlendir viðskiptabankar hafi til marga ára boðið upp á sparireikninga í erlendri mynt, svokallaða IG-reikninga og það sé útbreiddur misskilningur að með því að fá millifærslu inn á IG reikninga þá flytjist gjaldeyrir til Íslands og verði sérgreindur í eigu viðkomandi aðila á viðkomandi reikningi. Vísar stefndi til þess að gjaldeyrir þjóðarinnar sé aldrei geymdur á Íslandi heldur sé hann í því landi sem gefi út viðkomandi gjaldmiðil. Stefndi vísar til þess að í umræddri gjaldeyrispöntuninni segi að grunnmynt láns sé ISK og að heildarfjárhæð láns séu tveir milljarðar íslenskra króna án þess að minnst sé erlendar fjárhæðir í því sambandi. Þá er einnig vísað til þess að í kaupnótu sé að finna eftirfarandi orðalag: ,,Samtals ráðstöfun í ISK. Ráðstöfun á láni ISK 1.996.000.000,00. Lántökugjald ISK 4.000.000,00. Samtals ISK. 2.000.000.000,00“. Skjal þetta staðfesti að lánið hafi verið veitt í íslenskum krónum og þeim ráðstafað til kaupa á erlendum gjaldmiðlum eða eftir atvikum verið lagt inn á IG reikninga. Engin þörf hafi verið fyrir stefnda að kaupa erlenda gjaldmiðla ef verið var að lána stefnda erlenda gjaldmiðla og greiða honum þá beint. Þá er byggt á því af hálfu stefnda að stefnandi hafi, eftir undirritun samnings aðila, ítrekað viðurkennt í verki að samningurinn sé um lán í íslenskum krónum og fjárhæð þess láns sé bundin við gengið erlendra gjaldmiðla. Stefndi vísar þessu til stuðnings til kvittana fyrir greiðslu vaxta sem sýni, svo ekki verður um villst, að um gengistryggt lán sé að ræða og stefnandi hafi sjálfur litið svo á. Stefndi vísar einnig til þess að stefnandi hafi breytt texta kvittana í kjölfar dóma Hæstaréttar 16. júní 2010. Augljóst sé að stefnandi hafi viljað freista þess að breiða yfir að lánið væri gengistryggt og jafnframt þá staðreynd að hann væri sjálfur þeirrar skoðunar. Stefndi vísar einnig til yfirlits 30. september 2009 um stöðu lánssamnings aðila sem áður greinir. Framangreind yfirlit Glitnis hf. séu skýr um að lánið hafi verið veitt í íslenskum krónum og bundið gengi erlendra gjaldmiðla. Einnig vísar stefndi til yfirlits 6. apríl 2010. Stefndi byggir á því að með framangreindum gögnum og yfirlýsingum hafi upprunalegur lánveitandi og stefnandi viðurkennt að lánið sé bundið við gengi erlendra gjaldmiðla og því ólögmætt. Þá viðurkenningu beri að meta í því ljósi að upprunalegur lánveitandi sé stórt fjármálafyrirtæki, sem bjó og býr yfir sérfræðiþekkingu á sviði fjármála og lögfræði. Stefnandi beri ábyrgð á yfirlýsingum sínum gagnvart stefnda og geti ekki nú haldið hinu gagnstæða fram, enda þótt hann telji það þjóna hagsmunum sínum. Verði ekki fallist á að í fyrrgreindum yfirlýsingum stefnanda felist viðurkenning á því að um gengistryggt lán sé að ræða byggir stefndi á því að líta beri til þeirra við heildarmat á því hvort um sé að ræða íslenskt lán sem bundið er gengi erlenda gjaldmiðla eða lán í erlendum gjaldmiðlum. Stefndi leggur á það áherslu að yfirlýsingar Glitnis banka hf. bindi stefnanda enda hafi bankinn framselt lánssamninginn til stefnanda 31. júlí 2008 með öllum þeim réttindum og skyldum sem honum fylgdu. Stefndi bendir á að í samningi um framsals lánssamningsins segi að lánssamningurinn sé um lán í íslenskum krónum (sbr. ,,for the original loan amount ISK 2.000.000.000“). Stefndi telur að með skjölum sem gefin voru út eftir undirritun lánssamnings hafi sérfræðingar Glitnis banka hf. staðfest að um var að ræða lán í íslenskum krónum. Stefndi hafnar því að greiðsla inn á svokallað IG reikninga og skuldfærsla þeirra leiði til þess að lánssamningurinn verði talinn vera í erlendum gjaldmiðlum. Telur hann að slík atvik við framkvæmd samningsins hafi ekki þýðingu þar sem efni samningsins sé skýrt. Hann bendir einnig á að gjaldeyrispöntun og kaupnóta lánssamnings séu gögn einhliða samin af Glitni banka hf. án samþykkis stefnda. Ef líta ætti svo á að þessi gögn hefðu vægi fælist í reynd breyting á efni lánssamnings, en til slíkrar breytingar þyrfti samþykki stjórnar stefnda. Að því er varðar varakröfu stefnanda leggur stefndi áherslu á að gengistrygging lánssamningsins hafi ekki verið stefnda til hagsbóta heldur til mikils tjóns. Um það tali veruleg hækkun lánsins skýru máli svo og auknar skuldir stefnda samkvæmt ársreikningum. Stefndi mótmælir sjónarmiðum stefnanda um að hann hafi í reynd notið hagsbóta af ólögmætri gengistryggingu lánsins og telur auk þess að þeim hafi þegar verið hafnað með fordæmum Hæstaréttar. Stefndi mótmælir því sérststaklega sem röngu að hann hafi sjálfur óskað eftir erlendu láni. Stefndi vekur athygli á því að stefnandi hafi ekki brugðist við áskorun hans um að leggja fram fundargerðir lánanefndar Glitnis banka hf. um téða lánveitingu og telur að það eigi að meta stefnanda í óhag. Niðurstaða Að mati dómsins eru áðurlýst atvik í öllum atriðum, sem máli skipta, sambærileg atvikum þess máls sem skorið var úr með dómi Hæstaréttar 27. mars 2013 í máli nr. 750/2013. Líkt og í áðurnefndu hæstaréttarmáli ber heiti heiti og meginmál áðurlýsts lánssamnings þannig skýrlega með sér að um er að ræða lán í erlendum gjaldmiðlum að jafnvirði ákveðinnar fjárhæðar, en ekki lán í íslenskum krónum, svo sem haldið er fram af hálfu stefnda. Jafnvel þótt litið yrði svo á að orðalag samningsins væri að einhverju leyti óskýrt um þetta atriði þannig að dómur Hæstaréttar 9. júní 2011 í máli nr. 155/2011 ætti við, er á það að líta að lánið var greitt út í erlendum gjaldmiðlum inn á gjaldeyrisreikninga stefnda í samræmi við óskir hans sjálfs þar að lútandi. Telur dómurinn fjarstæðukennt að líta beri svo á að lánið hafi í reynd verið greitt út í íslenskum krónum inn á reikninga sem séu í raun gengistryggðir reikningar í íslenskum krónum en ekki gjaldeyrisreikningar. Að lokum er til þess að líta að fyrir liggur að stefndi greiddi vexti af láninu í hlutaðeigandi erlendum gjaldmiðlum. Samkvæmt framangreindu er ekki komið fram að á nokkru stigi viðskipta málsaðila hafi íslenskar krónur skipt um hendur. Eins og efni samnings aðila var háttað og meginskyldur samningsaðila efndar getur óljóst orðalag í einstökum gögnum sem stafa frá stefnanda, svo sem kvittunum, ekki ráðið úrslitum um niðurstöðu málsins. Þá verður ekki á það fallist að Glitnir banki hf. eða stefnandi hafi á einhverju stigi viðurkennt með beinum eða óbeinum hætti að um væri að ræða gengistryggt lán. Samkvæmt framangreindu verður fallist á aðalkröfu stefnanda. Eftir úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 750.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Af hálfu stefnanda flutti málið Aðalsteinn Jónasson hrl. Af hálfu stefnda flutti málið Þorsteinn Einarsson hrl. Skúli Magnússon héraðsdómari kveður upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð Viðurkennt er að lánssamningur að lánssamningur 22. júní 2007 að fjárhæð að jafnvirði 2.000.000.000 króna í erlendum myntum, upphaflega milli Glitnis banka hf. og stefnda, Brims hf., auðkenndur með lánsnúmerunum 309980, 309981, 309982, 309983 og 309984 sé lögmætt erlent lán. Stefndi greiði stefnanda, HAF Funding 2008-1 Ltd., 750.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 638/2015
|
Húsnæðissamvinnufélag Samningur Uppsögn Innlausn Ógilding samnings
|
Í nóvember 2004 gerði húsnæðissamvinnufélagið B hsf. áætlun við R um kaup á búseturétti í parhúsi. Í febrúar 2006 gerðu aðilarnir svo búsetusamning. Samningurinn var óuppsegjanlegur af hálfu B hsf. en R var heimilt að segja honum upp með sex mánaða fyrirvara. Þá var tiltekið í samþykktum B hsf. að félaginu væri skylt að endurgreiða R búseturéttargjaldið við uppsögn samningsins. Aðilar gerðu nýjan búsetusamning í júní 2008 og samkvæmt honum féll niður réttur til að „segja upp búsetusamningi og fá endurgreitt búseturéttargjald.“ Þá var tiltekið að samningurinn væri ótímabundinn og óuppsegjanlegur af hálfu beggja aðila. Samþykktum B hsf. hafði verið breytt í samræmi við framangreint í júní 2006. R sagði upp búsetusamningnum með bréfi til B hsf. í september 2011. Í málinu krafðist R endurgreiðslu á búseturéttargjaldinu og kostnaði vegna hita og rafmagns úr hendi B hsf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki yrði talið að með hinum nýja búsetusamningi hefði R sagt upp eldri samningi sínum og ætti á grundvelli hans rétt á endurgreiðslu búseturéttargjaldsins. Þá var tiltekið að með hliðsjón af orðalagi laga nr. 66/2003 um húsnæðissamvinnufélög yrðu þau skýrð þannig að felld hefði verið niður afdráttarlaus skylda til innlausnar B hsf. á búseturétti sem kveðið hefði verið á um í eldri lögum. Einnig kom fram að R hefði með engu móti leitt í ljós að samningarnir ættu að verða ógiltir samkvæmt 31. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga né að það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju samkvæmt 1. mgr. 36. gr. þeirra laga að bera þá fyrir sig. Loks var talið að þótt fallist hefði verið á með R að henni hefði verið heimilt að segja upp búsetusamningi samkvæmt 1. mgr. 20. gr. laga nr. 66/2003 þá hefði verið tekið fram í samningi aðila að búseturéttarhafi greiddi sjálfur hita- og rafmagnskostnað í búsetuíbúð ef sérmælir fylgdi henni. Var B hsf. sýknað af kröfum R.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir EiríkurTómasson og Benedikt Bogason og Ingibjörg Benediktsdóttir setturhæstaréttardómari.Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar24. september 2015. Hún krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða sér4.051.033 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 umvexti og verðtryggingu frá 1. janúar 2009 til greiðsludags, en til vara4.818.164 krónur með dráttarvöxtum frá 1. apríl 2012 til greiðsludags. Í báðumtilvikum krefst áfrýjandi þess einnig að stefnda verði gert að greiða sér294.085 krónur með dráttarvöxtum af nánar greindum fjárhæðum frá 3. apríl 2012til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefndi krefst staðfestingarhéraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.IStefndi er húsnæðissamvinnufélag sem áog hefur yfirumsjón með rekstri íbúða er það hefur ráðstafað með búseturétti tilfélagsmanna sinna. Hinn 1. nóvember 2004 gerði stefndi áætlun um kaup áfrýjandaá búseturétti í parhúsi að Stekkjargötu 21 í Reykjanesbæ. Samkvæmt áætluninninam búseturéttargjaldið 2.945.280 krónum og átti að inna það af hendi meðjöfnum afborgunum á tímabilinu frá 5. desember 2004 til 5. október 2005.Afhending eignarinnar var fyrirhuguð 15. október 2005 en áður átti að ganga frábúsetusamningi. Þann samning gerðu aðilar 17. febrúar 2006 og fékk áfrýjandiumráð eignarinnar sama dag. Við undirritun samningsins nam búsetugjald fyrireignina 89.500 krónum, en það var ákveðið af stjórn stefnda hverju sinni. Í samningnumsagði að hann væri óuppsegjanlegur af hálfu stefnda en áfrýjanda væri heimiltað segja honum upp með sex mánaða fyrirvara. Þá var tekið fram að áfrýjandaværi heimilt að selja búseturéttinn fyrir endursöluverð sem næmibúseturéttargjaldinu með breytingum miðað við vísitölu neysluverðs. Áfrýjandi fór þess á leit 29. maí 2008með skjali sem bar yfirskriftina „beiðni um nýjan búsetusamning án kaupskyldufélagsins“ að gildandi búsetusamningur félli niður og gerður yrði nýr samningureftir samþykktum stefnda sem tekið höfðu gildi 1. janúar 2007 og höfðu að geymabreytt fyrirkomulag búseturéttar, eins og nánar verður rakið hér á eftir. Íbeiðninni kom meðal annars fram að áfrýjanda væri kunnugt um að með nýjumbúsetusamningi félli niður réttur til að „segja upp búsetusamningi(búseturétti) og fá endurgreitt búseturéttargjald.“ Einnig var tekið fram aðekki væri unnt að fella nýjan samning úr gildi og taka aftur upp fyrri samning.Skjalið er áritað um móttöku stefnda 1. júní 2008 en þann dag undirrituðuaðilar beiðni um sölu búseturéttar. Í henni kom fram að lágmarksverð þessréttar væri 6.000.000 krónur og var áfrýjandi skuldbundin til að ráðstafaréttinum ef tilboð kæmi sem næmi því eða hærra verði. Í samræmi við þetta gerðuaðilar nýjan búsetusamning 17. júní 2008. Þar kom fram að samningurinn væriótímabundinn og óuppsegjanlegur af hálfu beggja aðila.Um mitt ár og fram eftir hausti 2008mun stefndi hafa auglýst búseturétt áfrýjanda til sölu án árangurs. Jafnframtfékk áfrýjandi heimild stefnda 30. október það ár til að leigja eignina meðtilteknum skilmálum en þá heimild nýtti hún ekki. Þá áréttaði áfrýjandi beiðnisína um sölu búseturéttar með ódagsettri yfirlýsingu sem miðaði við afhendingueignarinnar 1. mars 2010 eða fyrr eftir nánara samkomulagi.Með bréfi 12. september 2011 sagðiáfrýjandi upp búsetusamningi sínum við stefnda miðað við næstu mánaðamót. Stefndisvaraði uppsögninni með bréfi 28. sama mánaðar þar sem fram kom að félagið litisvo á að samningurinn væri óuppsegjanlegur. Einnig tók stefndi fram að jafnvelþótt talið yrði að þeim sem keyptu búseturétt án kaupskyldu væri heimilt aðsegja upp þeim rétti hefði uppsögnin þau áhrif að rétturinn félli niður við lokuppsagnarfrests án greiðslu af hálfu félagsins samhliða því sem skyldurrétthafans gagnvart því féllu niður.Áfrýjandi mun hafa flutt úr eigninni ífebrúar 2012 og hefur hún ekki greitt búsetugjaldið frá þeim tíma. Hún hefurhins vegar greitt rafmagn og hita af eigninni. Stefndi hefur ítrekað krafið áfrýjandaum ógreidd búsetugjöld með vöxtum og kostnaði og með bréfi 11. júlí 2014 riftifélagið búsetusamningnum. Jafnframt krafðist stefndi þess að fá umráðeignarinnar með beinni aðfarargerð en það mál var fellt niður með úrskurði 22.desember það ár.IIÞegar aðilar gerðu búsetusamninginn17. febrúar 2006 voru í gildi samþykktir fyrir stefnda 13. apríl 2005 semsettar höfðu verið á grundvelli 4. gr. laga nr. 66/2003 um húsnæðissamvinnufélög.Samkvæmt samþykktunum var búseturéttarhafa heimilt að segja upp búsetusamningimeð sex mánaða fyrirvara. Þar sagði einnig að stefnda væri skylt að endurgreiðarétthafa búseturéttargjaldið með verðbótum miðað við vísitölu neysluverðs fráþví það var innt af hendi. Bar stefnda að greiða gjaldið við afhendingu íbúðartil nýs búseturéttarhafa, þó eigi síðar en tólf mánuðum eftir að uppsögn hafðitekið gildi.Á aðalfundi stefnda 14. júní 2006 vorugerðar breytingar á samþykktum hans og tóku þær gildi 1. janúar 2007. Í þeimvar tekið fram að búsetusamningur væri óuppsegjanlegur af hálfu stefnda ogbúseturéttarhafa. Einnig sagði að á stefnda hvíldi ekki skylda til að kaupa tilbaka eða innleysa búseturétt sem félagið hefði ráðstafað til félagsmanns. Þávar tekið fram í samþykktunum að þeir sem væru búseturéttarhafar við gildistökuþeirra ættu rétt á því að gerður yrði nýr búsetusamningur um íbúð, sem rétturinntæki til, þess efnis að innlausnarskylda stefnda félli niður og rétthafa væriheimilt að selja rétt sinn eftir þeim reglum sem samþykktirnar höfðu að geyma.Félli þá fyrri búsetusamningur úr gildi. Aftur voru gerðar breytingar ásamþykktum stefnda og tóku þær gildi 12. júní 2008 án þess að þeim ákvæðum semhér hafa verið rakin væri breytt. IIIÍ beiðni áfrýjanda 29. maí 2008 fór hún þess áleit að gerður yrði nýr búsetusamningur við sig án kaupskyldu stefnda í samræmivið breytingar sem gerðar höfðu verið á samþykktum félagsins. Samhliða því aðstefndi tók við þeirri beiðni 1. júní sama ár óskaði áfrýjandi eftir að stefndihefði milligöngu um sölu búseturéttarins fyrir lágmarksverð að fjárhæð6.000.000 krónur. Nýr búsetusamningur án kaupskyldu var svo gerður 17. samamánaðar. Með þessu móti freistaði áfrýjandi þess að fá hærra verð fyrir búseturéttinnen hún átti rétt á eftir eldri samningi sem bundinn var kaupskyldu miðað viðupphaflegt búseturéttargjald að fjárhæð 2.945.280 krónur ásamt verðbótum. Þessilögskipti aðila verða með engu móti skilin þannig að áfrýjandi hafi í verkisagt upp eldri búsetusamningi sínum og eigi á grundvelli hans rétt áendurgreiðslu búseturéttargjaldsins úr hendi stefnda. Verður því ekki fallist áaðalkröfu hennar um endurgreiðslu gjaldsins af þeirri ástæðu.Í annan stað reisir áfrýjandi aðal- ogvarakröfu sína um endurgreiðslu búseturéttargjaldsins á lögum nr. 66/2003, einsog þau hljóðuðu á þessum tíma. Í eldri lögum nr. 161/1998 umhúsnæðissamvinnufélög, sem fyrrgreindu lögin leystu af hólmi, var í 1. mgr. 13.gr. mælt fyrir um að andvirði búseturéttarins skyldi endurgreitt búseturéttarhafaí samræmi við nánar greind ákvæði laganna ef hann hætti afnotum af íbúð. Ílögum nr. 66/2003 var ekki að finna ákvæði þess efnis. Þvert á móti kom fram íathugasemdum með frumvarpi til laganna að helstu nýmæli þeirra væru aðinnlausnarskylda húsnæðissamvinnufélaga væri afnumin og endursala búseturéttargefin frjáls. Einnig var þetta áréttað í skýringum við 25. gr. frumvarpsins enþar sagði að félagi væri ekki skylt að ábyrgjast endurgreiðslubúseturéttargjalds. Að þessu gættu og með hliðsjón af orðalagi laganna verðaþau skýrð þannig að felld hafi verið niður afdráttarlaus skylda til innlausnarhúsnæðissamvinnufélaga á búseturétti sem kveðið var á um í eldri lögum. Þeirrimálsástæðu sem hér um ræðir verður því hafnað. Jafnframt verður ekki fallist áþað með áfrýjanda að afnám lögbundinnar innlausnarskyldu húsnæðissamvinnufélagaá búseturétti hafi farið í bága við 72. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgieignarréttar.Þá telur áfrýjandi að búsetusamningursinn við stefnda 17. júní 2008 sé ógildur vegna misneytingar sem falist hafi íþví að áfrýjanda hafi verið ráðlagt að rita undir beiðni um nýjan búsetusamningþegar hún hafi í raun óskað eftir að segja upp fyrri samningnum. Jafnframt hafiáfrýjandi ekki verið upplýst um réttarstöðu sína og þann rétt sem hún afsalaðisér með síðari samningnum. Samkvæmt 31. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð,umboð og ógilda löggerninga er samningur ógildur ef honum hefur verið komið ámeð því að nýta bágindi manns, einfeldni hans, fákunnáttu eða léttúð eða það aðhann var öðrum háður til að afla óréttmætra hagsmuna. Áfrýjandi hefur með engumóti leitt í ljós að högum hennar hafi verið þannig komið að búsetusamningurinnverði ógiltur af þessum sökum þannig að hún geti á grundvelli eldri samnings neyttréttar til að krefjast innlausnar á búseturéttinum.Loks telur áfrýjandi aðbúsetusamningnum 17. júní 2008 skuli vikið til hliðar þar sem það yrði taliðósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig, sbr. 1.mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Við mat á því skal líta til efnis samningsins,stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til,sbr. 2. mgr. sömu greinar. Að því er varðar efni búsetusamningsins er þess aðgæta að með honum nýtti áfrýjandi sér heimild í samþykktum stefnda til að getaráðstafað búseturétti sínum án þess að vera bundin af því að endurgjaldið næmiupphaflegu búseturéttargjaldi með verðbótum. Átti samningurinn í því horfi sérviðhlítandi stoð í lögum nr. 66/2003 sem afnámu innlausnarskylduhúsnæðissamvinnufélaga, svo sem áður er rakið. Hvað varðar atvik viðsamningsgerðina er til þess að líta að í beiðni áfrýjanda 29. maí 2008 komberlega fram að nýr búsetusamningur yrði án kaupskyldu og að með honum félliniður réttur til að fá endurgreitt búseturéttargjald. Um stöðu aðila er þesshins vegar að gæta að áfrýjandi er einstaklingur en stefndi er félag sem hefurí sinni þjónustu starfsmenn með reynslu á því sviði sem hér um ræðir. Um atviker síðar komu til má benda á að þróun á fasteignamarkaði hamlaði ráðstöfunbúseturéttar en þær aðstæður bitnuðu á báðum aðilum. Þegar allt þetta er virtheildstætt eru ekki næg efni til að víkja samningnum til hliðar af þeirriástæðu að ósanngjarnt sé eða andstætt góðri viðskiptavenju að stefndi beri hannfyrir sig. Verður heldur ekki fallist á það með áfrýjanda að óskráðar reglursamningaréttar um rangar eða brostnar forsendur geti leitt til þeirrarniðurstöðu.Samkvæmt öllu framansögðu verðurstefndi sýknaður af aðal- og varakröfu áfrýjanda um endurgreiðslubúseturéttargjaldsins sem hún innti á sínum tíma af hendi til stefnda.IVSvo semáður er rakið sagði áfrýjandi upp búsetusamningi sínum við stefnda með bréfi12. september 2011. Í samræmi við það telur áfrýjandi að samningurinn hafifallið niður í lok mars 2012, að liðnum sex mánaða uppsagnarfresti miðað viðnæstu mánaðamót eftir uppsögnina. Þrátt fyrir hana hélt áfrýjandi áfram aðgreiða reikninga fyrir rafmagn og hita og endurkrefur nú stefnda um þannkostnað vegna tímabilsins frá apríl 2012 til ágúst 2014. Stefndi telur aftur ámóti að búseturétturinn hafi verið óuppsegjanlegur og því beri áfrýjanda aðstanda skil á þessum kostnaði. Snýst ágreiningur aðila um hvort heimilt hafiverið að víkja með samningi frá ákvæðum laga nr. 66/2003, eins og þau hljóðuðuá þessum tíma, um heimild búseturéttarhafa til að segja upp búsetusamningi eðahvort lögin væru að því leyti ófrávíkjanleg.Í 1. mgr. 20. gr. laga nr. 66/2003sagði að búsetusamningur væri óuppsegjanlegur af hálfu húsnæðissamvinnufélags,en uppsagnarfrestur af hálfu búseturéttarhafa væri sex mánuðir. Með 1. mgr. 25.gr. laganna var sá frestur áréttaður en í 2. mgr. þeirrar greinar voru ákvæðium ábyrgð á búsetugjaldi í kjölfar uppsagnar. Samkvæmt þeim barbúseturéttarhafi ábyrgð á greiðslu þess á uppsagnartímanum en húsnæðissamvinnufélagiðeftir að honum lauk. Frá þeim tíma hafði félagið umráðarétt yfir íbúðinni og varheimilt að leigja hana þar til nýr kaupandi fyndist. Þegar litið er til þess aðlögin miðuðu að því að skapa öryggi á húsnæðismarkaði fyrir íbúa verður taliðað ákvæðið um bann við uppsögn húsnæðissamvinnufélags hafi falið í sérlágmarksvernd búseturéttarhafa þannig að ekki yrði vikið frá því með samþykktumhúsnæðissamvinnufélags eða í búsetusamningi. Að sama skapi verður litið svo áað búseturéttarhafi yrði ekki um ókomna tíð bundinn af búsetusamningi þóttbúseturéttinum yrði ekki ráðstafað. Samkvæmt framansögðu féll sá réttur niðurvið uppsögnina án endurgjalds til búseturéttarhafa væri um slík samið þannig aðfélagið héldi búseturéttinum og gæti varið hagsmuni sína með því að ráðstafaeigninni sem rétturinn tæki til.Þótt fallist verði á það með áfrýjandaað henni hafi samkvæmt því sem að framan greinir verið heimilt að segja uppbúsetusamningnum er þess að gæta að í honum var tekið fram að búseturéttarhafigreiddi sjálfur hita- og rafmagnskostnað í búsetuíbúð ef sérmælir fylgdi henni.Í málinu liggur fyrir að áfrýjandi greiddi þennan kostnað eftir mæli en sú eignsem búseturéttur hennar tók til var parhús, eins og áður segir. Hvað sem leiðheimild hennar til að segja upp búsetusamningnum bar henni að slíta viðskiptum sínumvið orkusala, sem hún sjálf bar ábyrgð á, og gat ekki greitt þann kostnað ítrausti þess að geta endurkrafið stefnda án þess að gera honum með nokkru mótiaðvart um þetta. Verður sú krafa því ekki tekin til greina og niðurstaðahéraðsdóms um sýknu stefnda staðfest.Rétt er að málskostnaður á báðumdómstigum falli niður. Einnig verða staðfest ákvæði héraðsdóms um aðgjafsóknarkostnaður áfrýjanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin sú þóknun semákveðin var til lögmanns hennar í héraði, en ekki átti við að dómari tækiafstöðu til þess hvaða útlagður kostnaður félli undir gjafsóknina, sbr. 2. mgr.127. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.Dómsorð:Stefndi, Búmenn hsf., er sýkn afkröfum áfrýjanda, Rögnu Sveinbjörnsdóttur.Málskostnaður í héraði og fyrirHæstarétti fellur niður.Óröskuð eru ákvæði héraðsdóms um aðgjafsóknarkostnaður áfrýjanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun tillögmanns hennar með þeirri fjárhæð sem greinir í dóminum. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 24. júní 2015. Málþetta, sem dómtekið var 27. maí sl., er höfðað með stefnu birtri 24.október sl. Stefnandi er Ragna Sveinbjörnsdóttir,kt. 120751-7199, Sunnubraut 2, Reykjanesbæ. Stefndi er Búmenn hsf., kt.660499-2299, Kletthálsi 1, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega aðstefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 4.749.587 krónur, auk dráttarvaxtaskv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. janúar 2009 til greiðsludags. Stefnandikrefst þess til vara að stefndi verðidæmdur til að greiða stefnanda 5.380.655 krónur, auk dráttarvaxta skv. 1. mgr.6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. apríl 2012 til greiðsludags. Samhliðaaðal- og varakröfum stefnanda krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur tilað greiða stefnanda 294.085 krónur, auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laganr. 38/2001 af 1.712 kr. frá 3. apríl 2012 til 25. júní 2012, en af 27.416 kr.frá þeim degi til 3. júlí 2012, en af 40.352 kr. frá þeim degi til 1. ágúst2012, en af 53.853 kr. frá þeim degi til 4. september 2012, en af 67.485 kr.frá þeim degi til 1. október 2012, en af 80.679 kr. frá þeim degi til 2.nóvember 2012, en af 94.311 kr. frá þeim degi til 3. desember 2012, en af107.505 kr. frá þeim degi til 2. janúar 2013, en af 121.137 kr. frá þeim degitil 4. febrúar 2013, en af 134.895 kr. frá þeim degi til 4. apríl 2013, en af147.327 kr. frá þeim degi til 16. apríl 2013, en af 161.097 kr. frá þeim degitil 21. maí 2013, en af 174.711 kr. frá þeim degi til 1. október 2013, en af185.018 kr. frá þeim degi til 1. nóvember 2013, en af 194.981 kr. frá þeim degitil 2. janúar 2014, en af 194.981 kr. frá þeim degi til 3. janúar 2014, en af204.944 kr. frá þeim degi til 3. febrúar 2014, en af 215.251 kr. frá þeim degitil 3. mars 2014, en af 243.927 kr. frá þeim degi til 1. apríl 2014, en af254.083 kr. frá þeim degi til 2. maí 2014, en af 263.922 kr. frá þeim degi til2. júní 2014, en af 274.078 kr. frá þeim degi til 1. júlí 2014, en af 283.917kr. frá þeim degi til 5. ágúst 2014, en af 294.085 kr. frá þeim degi tilgreiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að viðurkenntverði að stefnandi hafi sagt upp búsetusamningi aðila dags. 17. febrúar 2006með lögmætum hætti, aðallega þann 1. júní 2008, en til vara þann 12. september2011. Þá er þess krafist að viðurkennt verði að uppsögn hafi tekið gildi næstumánaðamót eftir að hún var framkvæmd og að 6 mánuðum eftir það hafi stefnandaverið óskylt að geiða búsetugjald og stefnda verið rétt að leysa til síníbúðina að Stekkjargötu 21, 230 Reykjanesbæ. Þá krefst stefnandi í öllumtilvikum málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri ekki gjafsóknarmálen stefnanda var veitt gjafsókn í málinu með bréfi innanríkisráðuneytisinsdagsettu 3. október sl Dómkröfur stefnda eru þær aðviðurkenningarkröfum stefnanda verði vísað frá dómi og að stefnandi verðisýknaður af öllum öðrum kröfum stefnanda. Til vara er þess krafist að stefndiverði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Til þrautavara er þess krafist aðkröfur stefnanda verði lækkaðar. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendistefnanda að mati dómsins. Málavextir Stefnandi lýsir málavöxtum svoað hún hafi verið búseturéttarhafi vegna búsetuíbúðar á vegum stefnda aðStekkjargötu 21 í Reykjanesbæ. Stefndi sé húsnæðissamvinnufélag sem byggi ásvokölluðu búseturéttarformi samkvæmt lögum nr. 66/2003 um húsnæðissamvinnufélög.Í því felist að stefndi hafi yfirumsjón með rekstri íbúða sem félagsmönnum,búseturétthöfum, standi til boða að kaupa búseturétt í. Félagsmenn stefndakaupi búseturétt í íbúðum stefnda og sé verð hans yfirleitt 10-30% af kostnaðarverði íbúða og kallistbúseturéttargjald. Við kaup á búseturétti sé gerður svokallaður búsetusamningursem þinglýst sé sem kvöð á viðkomandi íbúð. Að auki greiði búseturéttarhafimánaðarlegt búsetugjald til stefnda vegna rekstrar-, viðhalds- ogfjármagnskostnaðar af íbúðinni. Stefndi og stefnandi munu hafagert með sér búsetusamning sem undirritaður hafi verið 17. febrúar 2006 umíbúðina að Stekkjargötu 21 og hafi stefnandi tekið við íbúðinni sama dag.Búseturéttargjaldið hafi verið 2.945.280 krónur og þá hafi stefnandi ennfremurskuldbundið sig til að greiða mánaðarlegt búsetugjald sem numið hafi 89.500krónum við undirritun samningsins, en hafi verið komið upp í rúmar 136.000krónur þegar stefnandi hafi hætt að greiða gjaldið í febrúarlok árið 2012. Þegar búsetusamningurinn hafi verið undirritaður hafiverið í gildi samþykktir stefnda frá 13. apríl 2005. Í búsetusamningnum ogþágildandi samþykktum félagsins hafi verið kveðið á um heimild búseturéttarhafatil að segja upp búsetusamningi og þá skyldu stefnda að greiða rétthöfumbúseturéttindi þeirra til baka, eigi síðar en tólf mánuðum frá uppsögn, sbr. 2.og 3. gr. búsetusamningsins og 24. gr. samþykktanna. Lög nr. 66/2003 umhúsnæðissamvinnufélög hafi tekið gildi þann 1. júlí 2003 og fellt úr gildieldri lög um sama efni nr. 161/1998. Hin brottfelldu lög hafi kveðið á umendurgreiðslu á andvirði búseturéttar þegar búseturéttarhafi hætti afnotum afbúsetuíbúð, sbr. 13. gr. laganna. Með nýju lögunum hafi þessu verið breyttþannig að húsnæðissamvinnufélögum hafi verið gert að kveða á um tilhögunendurgreiðslu búseturéttar í samþykktum sínum, þ.e. um kaupverð, greiðsluformog endurgreiðslu, sbr. 3. mgr. 25. gr. hinna nýju laga. Búsetusamningar semgerðir hefðu verið á grundvelli eldri laga og samþykkta félagsins skyldu haldagildi sínu. Stefndi hafi haldið óbreyttu ákvæði um innlausnarskyldu félagsins ísamþykktum sínum og búsetusamningum við rétthafa allt fram að gildistöku nýrrasamþykkta þann 1. janúar 2007, sem samþykktar hafi verið á aðalfundi félagsins14. júní 2006. Hinar nýju samþykktir hafi afnumið ákvæði um innlausnarskyldufélagsins á búseturétti rétthafa. Jafnframt hafi verið sett svohljóðandi ákvæðií samþykktirnar til bráðabirgða: „Núverandibúseturéttarhafar eiga rétt á því, kjósi þeir það sjálfir, að gerður verði nýrbúsetusamningur um íbúð þá sem þeir eiga búseturétt í þess efnis aðinnlausnarskylda félagsins falli niður og þeim sé heimilt að selja búseturéttsinn með þeim hætti sem greinir í 24. gr. samþykkta þessara. Fellur þá eldribúsetusamningur úr gildi og skal hinum nýja búsetusamningi þinglýst ábúsetuíbúð.“ Stefnandikveðst ekki hafa sótt umræddan aðalfund og henni hafi ekki verið kynntar þessarbreytingar á samþykktum stefnda. Stefnandikveðst hafa frá því hún hafi flutt inn í íbúðina lagt út fyrir kostnaði vegnaframkvæmda við húsnæðið. Í upphafi hafi stefnandi skipt um gólfefni, lagteikarparket og flísar, sett upp rúllugardínur og látið smíða skáp. Þá hafi húnreist skjólvegg við húsið og hafi allt þetta verið gert með samþykki stefnda. Í maíárið 2008 hafi stefnandi ákveðið að segja upp búseturétti sínum þar sem húnhafi verið ósátt við hækkanir á búsetugjaldi. Stefnandi hafi leitað til stefndaog óskað eftir því að búseturétturinn yrði auglýstur til sölu. Þegar stefnandihafi borið þessar fyrirætlanir upp við stefnda hafi hann ráðlagt henni aðskrifa fyrst undir beiðni um nýjan búsetusamning án kaupskyldu félagsins.Stefnanda hafi verið sagt að með þessum hætti væri salan á búseturétti hennargerð frjáls og hún gæti því selt hann á markaðsverði. Stefnandi hafi hins vegarekki verið upplýst um það að með þessu hefði félagið jafnframt afnumiðinnlausnarskyldu sína gagnvart henni með öllu ef ekki tækist að selja íbúðina áalmennum markaði. Stefnandi hafi undirritað beiðni um nýjan búsetusamning þann29. maí 2008 sem stefndi hafi móttekið þann 1. júní sama ár. Sama dag hafistefnandi einnig skrifað undir beiðni um sölu búseturéttarins. Nýibúsetusamningurinn hafi ekki verið undirritaður fyrr en 17. júní 2008 sama ár,en samkvæmt b-lið í fyrrgreindri beiðni um nýjan samning skyldi eldri samningurgilda fram að undirritun þess nýja. Nýi samningurinn hafi leyst stefnda undaninnlausnarskyldu félagsins og lagt bann við uppsögn búseturéttarhafa ábúsetusamningi. Búseturétturstefnanda hafi að sögn stefnda verið auglýstur til sölu þann 30. júní 2008, 1.september og 10. nóvember sama ár. Stefndi hafi krafið stefnanda um greiðsluauglýsingagjalds að fjárhæð 40.000 krónur fyrir hverja auglýsingu, en hverauglýsing hafi gilt í tvo mánuði. Samtals hafiauglýsingagjöldin numið 120.000 krónum. Auglýsingarnar hafi enganárangur borið og búseturéttur stefnanda hafi ekki selst. Stefnandi hafi ekki viljað búa lengur ííbúðinni og hafi hún leitað eftir því að íbúðin yrði leigð út meðan ekki tækistað selja hana. Þann 30. október 2008 hafi stefndi samþykkt að íbúðin yrði leigðút með nánar tilgreindum skilmálum. Hafi einn skilmálanna verið sá að ekki værihægt að vera með búseturéttinn í sölu á leigutíma. Stefnandi telur það í ósamræmi við skilmála um framleigu semgilda skyldu í markaðskerfi stefnda. Hafi stefnandi því verið meðhöndluð afhálfu stefnda líkt og hún heyrði undir innlausnarkerfið. Stefnandi hafi ekkigetað fellt sig við leiguskilmála stefnda og því hafi íbúðin aldrei farið íútleigu. Stefnandi hafi aftur óskað eftir sölu búseturéttar síns með formlegribeiðni þann 1. mars 2010. Hafi stefnandi staðið í þeirri trú að beiðni um söluá búseturétti hennar fæli í sér uppsögn á búsetusamningnum, enda hafi húnskuldbundið sig með beiðninni til þess að selja búseturétt sinn kæmi framtilboð sem næmi lágmarksverði. Þá hafi sala á búseturétti jafngilt úrsögn úrbúsetukerfinu. Stefnandi hafi því talið ljóst að frá undirritun beiðni um söluhafi sex mánaða uppsagnarfrestur samkvæmt búsetusamningi byrjað að líða. Tíminnhafi liðið án þess að búseturéttur stefnanda seldist. Hún hafi ítrekað uppsögnsína með formlegu bréfi til stefnda þann 12. september 2011, en með bréfistefnda til stefnanda, dags. 28. september sama ár, hafi félagið hafnaðuppsögninni á þeim grundvelli að búsetusamningurinn væri óuppsegjanlegur. Komiðhafi fram að stefndi teldi ákvæði 20. gr. laganna um uppsögn búseturéttaraðeins eiga við um búsetusamninga þar sem kaupskylda félagsins væri fyrirhendi. Í bréfi stefnda hafi loks verið sagt svo:„Verðilitið svo á að þeim sem keyptu búseturétt án kaupskyldu búmanna sé heimilt aðbeita uppsagnarákvæði 20. gr. laga nr. 66/2003 leiðir uppsögn til þess aðbúseturéttur í viðkomandi íbúð fellur niður án greiðslu af hálfu félagsins viðlok uppsagnarfrests samhliða því sem skyldur búseturéttarhafans gagnvartfélaginu falla niður.“ Svo hafi farið að lokum aðstefnandi hafi flutt úr íbúðinni og hætt að standa skil á búsetugjaldi frá og með1. mars 2012. Stefnandi hafi hins vegar haldið áfram að greiða rafmagns- oghitunarkostnað vegna íbúðarinnar og geri enn, þrátt fyrir að hafa ekki búiðþar. Stefndi hafi ítrekað hafnað þvíað taka uppsögn stefnanda til greina og jafnframt neitað að endurgreiða henniandvirði búseturéttarins. Eftir að stefnandi hafi flutt úr íbúðinni hafi húnverið krafin um ógreidd búsetugjöld, síðast þann 8. apríl 2013 vegnatímabilsins 1. mars 2013 til 1. apríl 2013. Með bréfi dags. 11. júlí 2014hafi stefndi lýst yfir riftun samningsins, auk þess sem krafa stefnda umógreidd búsetugjöld hafi verið áréttuð. Þann 2. september sl. hafi verið tekinfyrir aðfararbeiðni stefnda á hendur stefnanda í Héraðsdómi Reykjaness.Stefnandi hafi lagt fram skrifleg mótmæli gegn beiðninni og fengið frest tilgreinargerðarskila. Stefnandi hafi skilað inn greinargerð í málinu 23.september sl. og hafi málinu verið ólokið þegar mál þetta hafi veriðhöfðað. Við meðferð málsins var upplýstað útburðarmálið hefði verið fellt niður 22. desember sl. og var stefnda gertað greiða stefnanda 230.000 krónur í málskostnað. Málsástæðurog lagarök stefnanda Stefnandi byggir dómkröfur sínará því að hún hafi sagt upp búsetusamningi aðila með lögmætum hætti. Rétturstefnanda til uppsagnar sé tryggður í lögum um húsnæðissamvinnufélög og því séstefnda óheimilt að taka ekki slíka lögmæta uppsögn til greina. Að fenginniþeirri niðurstöðu sé stefnda skylt að endurgreiða stefnanda búseturéttargjaldiðásamt verðbótum í samræmi við hækkun vísitölu neysluverðs. Stefnandi byggir á því að síðaribúsetusamningur aðila komi ekki í veg fyrir kröfu hennar um endurgreiðslubúseturéttargjaldsins. Í fyrsta lagi hafi stefnandi þegar verið búin að segjaupp búseturétti sínum þegar síðari búsetusamningurinn hafi tekið gildi. Í öðrulagi sé síðari samningurinn ógildur og óskuldbindandi fyrir stefnanda, þar semþað væri bersýnilega ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að bera hannfyrir sig. Í þriðja lagi telur stefnandi að ákvæði samningsins séu andstæð efnisettra laga og feli í sér ólögmæta skerðingu á eignarrétti hennar. Verði ekkifallist á kröfur stefnanda er lúta að uppsögn byggir stefnandi á því aðbúsetusamningur aðila sé ógildur og óskuldbindandi. Stefnandi byggir einnig á því aðstefnda beri að endurgreiða henni kostnað vegna framkvæmda á íbúð hennar hjástefnda. Loks krefst stefnandi endurgreiðslu kostnaðar sem hún hefur orðiðfyrir vegna greiðslu hita- og rafmagnsreikninga vegna húsnæðisins. Stefnandi kveður að gera verðiskýran greinarmun á búseturéttargjaldi annars vegar, fjárhæð sem stefnandi hafigreitt fyrir búseturétt í íbúð stefnda, og hins vegar búsetugjaldi,mánaðarlegri upphæð sem stefnandi hafi greitt á þeim tíma sem hún hafi búið ííbúðinni. Í máli þessu sé einungis gerð krafa um endurgreiðslu fyrrnefndufjárhæðarinnar, sem aðeins hafi staðið til tryggingar skilvísri greiðsluþeirrar síðarnefndu. Stefnandi vísar til 2. mgr. 25. gr.laga um húsnæðissamvinnufélög, en samkvæmt þeirri lagagrein beribúseturéttarhafi ábyrgð á greiðslu búsetugjalds á uppsagnartímanum, þ.e. í sexmánuði frá uppsögn. Húsnæðissamvinnufélag beri ábyrgð á búsetugjaldi eftir aðuppsagnartíma ljúki takist félaginu ekki að selja búseturéttinn áuppsagnartíma. Félagið hafi þá umráðarétt yfir íbúðinni og sé heimilt að leigjahana þar til nýr kaupandi finnist, en fyrri íbúi skuli hafa forleigurétt. Samskonar ákvæði sé að finna í 24. gr. samþykkta stefnda sem hafi verið í gildiþegar stefnandi hafi undirritað fyrri búsetusamninginn. Aðalkrafa stefnanda er byggð á þvíað beiðni hennar um sölu búseturéttar þann 1. júní 2008 hafi jafngilt uppsögn ábúsetusamningi hennar við félagið. Hinn síðari búsetusamningur hafi ekki tekiðgildi fyrr en 17. júní 2008. Samkvæmt því hafi sex mánaða uppsagnafrestursamningsins runnið sitt skeið á enda í árslok 2008 og frá þeim tíma hafistefndi lögum samkvæmt átt að bera alla ábyrgð á íbúðinni. Varakrafa stefnanda er byggð á því að stefnandi hafi í síðasta lagi sagt uppsamningnum með ábyrgðarbréfi þann 12. september 2011, sem móttekið hafi veriðaf hálfu stefnda þann 14. september sama ár. Samkvæmt því hafi hinum sex mánaðauppsagnarfresti vegna íbúðarinnar lokið í síðasta lagi í lok marsmánaðar árið2012 og hafi stefndi borið fulla ábyrgð á íbúðinni frá og með 1. apríl samaár. Stefnandi byggir á því að samkvæmtbúsetusamningi aðila frá febrúar 2006 og þeim samþykktum sem hafi verið í gildiá sama tíma, hafi sala á búseturétti jafngilt úrsögn úr búsetufélaginu oguppsögn á búseturétti, sbr. t.d. 3. gr. samningsins og 4. gr. samþykktanna.Stefnandi hafi komið því skýrlega áleiðis til stefnda að hún vildi segjabúseturéttinum upp og hafi stefndi þá tjáð henni að það gerði hún með því aðskrifa undir beiðnina um sölu réttarins. Stefnandi telur því ljóst að beiðnihennar um sölu búseturéttarins þann 1. júní 2008 hafi, í ljósi aðstæðna allra,jafngilt uppsögn hennar á búsetusamningi aðila. Samkvæmt þessu hafi sex mánaðauppsagnarfrestur samningsins runnið sitt skeið á enda í árslok 2008. Frá 1.janúar 2009 hafi stefndi því lögum samkvæmt átt að bera alla ábyrgð á íbúðinni,þar með talið greiðslu búsetugjalds og framleigu ef ekki tækist að seljaíbúðina, sbr. 2. mgr. 25. gr. laganna. Stefndi hafi hafnaðþví að taka uppsögn stefnanda til greina á þeim grundvelli að búsetusamningurinnfrá 17. júní 2008 sé óuppsegjanlegur, sbr. grein 2.2 í samningnum. Þar komifram að samningurinn sé ótímabundinn og óuppsegjanlegur af hálfu aðila. Samskonar ákvæði sé að finna í 3. mgr. 23. gr. samþykkta stefnda sem tekið hafigildi þann 1. janúar 2007. Stefnandi byggir á því í fyrstalagi að hún hafi verið búin að segja búseturétti sínum upp þegar síðarisamningurinn hafi tekið gildi og í öðru lagi að jafnvel þótt talið yrði aðsíðari samningurinn hefði þegar tekið gildi við uppsögn þá sé réttur stefnandatil uppsagnar tryggður í lögunum og verði ekki afnuminn með samþykktum eðasamningi. Samkvæmt b-lið í beiðni um nýjan búsetusamning, sem stefnanda hafiverið gert að skrifa undir þegar húntilkynnti stefnda að hún vildi segja upp, þá skyldi félagið hafa allt að sexmánuði frá undirritun beiðninnar til þess að ganga frá nýjum samningi. Eldrisamningurinn skyldi gilda fram að undirritun þess nýja. Hinn nýibúsetusamningur hafi ekki teið gildi fyrr en 17. júní 2008, en þá hafistefnandi þegar verið búin að segja búseturétti sínum upp, eða þann 1. júnísama ár. Um uppsögnina og endurgreiðslu búseturéttarins fari því samkvæmt hinumeldri samningi, sem hafi verið í gildi við uppsögnina. Samkvæmt honum hafibúseturéttarhafa verið heimilt að segja upp búsetusamningi og hafi borið aðendurgreiða honum búseturéttinn ásamt verðbótum, sbr. 2. og 3. gr. ísamningnum. Stefnanditelur ljóst að ákvæði í síðari búsetusamningi og samþykktum stefnda, sem kveðiá um að búsetusamningur skuli vera óuppsegjanlegur, standist ekki skoðun. Í 1.mgr. 20. gr. laga um húsnæðissamvinnufélög komi fram að búsetusamningur sé óuppsegjanlegur af hálfuhúsnæðissamvinnufélags, sbr. þó riftunarákvæði 22. gr. Uppsagnarfrestur afhálfu búseturéttarhafa sé sex mánuðir og skuli uppsögn vera skrifleg og sendmeð sannanlegum hætti. Geri lögin því skýrlega ráð fyrir því aðbúseturéttarhafi geti sagt upp búseturétti sínum. Einu skilyrðin séu þau aðuppsögnin skuli vera skrifleg og send með sannanlegum hætti. Engar frekaritakmarkanir séu gerðar á rétti búseturéttarhafa samkvæmt lögum. Það sé því ljóst að ákvæði í samningi ogsamþykktum stefnda, sem kveði á um að búsetusamningur skuli veraóuppsegjanlegur, séu í andstöðu við ákvæði 1. mgr. 20. gr. laganna. Slíksamningsákvæði haggi ekki skýru lagaákvæði sem veiti búseturétthöfum heimildtil uppsagnar á búsetusamningi. Slík ákvæði beri því að virða að vettugi. Hafivelferðarráðuneytið staðfest þetta en í bréfi frá ráðuneytinu til annarsbúseturéttarhafa, dags. þann 17. október 2013, komi fram sú skoðun að ákvæði 2.málsl. 3. mgr. 23. gr. samþykkta stefnda fari gegn 20. gr. laganna og sémikilvægt að ákvæðið verði tekið til endurskoðunar. Stefnandi telur því engumvafa undirorpið að stefnda hafi borið að viðurkenna lögmæta uppsögn stefnanda ábúsetusamningi hennar, enda hafi uppsögnin bæði verið skrifleg og afhentfélaginu með sannanlegum hætti. Sú ákvörðun að hafna því að taka uppsögnstefnanda til greina hafi því verið ólögmæt.Af þeirri niðurstöðu leiði að stefnandi eigi kröfu á hendur stefnda umendurgreiðslu búseturéttargjalds ásamt verðbótum. kröfu A. ið da um endurgreiðslu bfnandi tum eða samningi. hent fviðurkenna lögmæta uppsögn stefnanda ert um langa hríð. andi . Varakrafa stefnanda er byggð á þvíað sökum þess að búseturétturinn hafi ekki selst á markaði og stefndi hafineitað að losa stefnanda undan búsetunni hafi hún ekki átt annarra kosta völ enað búa áfram í íbúðinni þrátt fyrir uppsögnina.Verði ekki fallist á að stefnandi hafi sagt upp með lögmætum hætti þann1. júní 2008 er í öllu falli ljóst að hún hafi sagt búsetusamningnum upp íallra síðasta lagi þann 12. september 2011. Sex mánaða uppsagnarfresti hafi þvílokið í marslok 2012. Af þeirri niðurstöðu leiði að stefnandi skuldi stefndaeins mánaðar búsetugjald, þ.e. fyrir marsmánuð 2012. Þessi skuld dragist afbúseturéttargjaldinu, enda standi það sem trygging fyrir skilvísri greiðslu búsetugjalds,sbr. 3. mgr. 9. gr. laganna. Slík niðurstaða breyti því í engu þeirri staðreyndað stefnda ber skylda til að endurgreiða stefnanda það sem eftir standi afbúseturéttargjaldinu ásamt verðbótum, að frádregnum einum mánuði í búsetugjald. Viðurkenningarkrafa stefnanda ersett fram í því tilfelli að einhver óvænt atvik verði til þess að ekki reynistunnt að fallast á fjárkröfurnar, en þá hafi stefnandi allt að einu lögvarðahagsmuni af viðurkenningardómi sem kveði á um að hún sé laus undan búsetusamningisínum. Kröfu sína um ógildingubúsetusamnings aðila byggir stefnandi í fyrsta lagi á því að atvik við og eftirsamningsgerðina leiði til þess að meta beri samninginn ógildan, í öðru lagi áþví að ákvæði hans séu andstæð lögum og í þriðja lagi á því að lagaákvæði semfellt hafi niður skyldu stefnda til endurgreiðslu búseturéttarins séu andstæð72. gr. stjórnarskrárinnar. Þegar stefnandi hafi leitað tilstefnda í maí 2008 með það fyrir augum að segja búseturétti sínum upp hafihenni verið ráðlagt að skrifa undir beiðni um nýjan búsetusamning sem gerðihenni kleift að selja búseturéttinn á almennum markaði. Í beiðninni felist aðbúseturéttarhafi óski eftir því að gerður sé við hann nýr búsetusamningur ístað þess gamla til samræmis við heimild þess efnis í samþykktum stefnda semtekið hafi gildi 1. janúar 2007. Með hinum nýja samningi falli einnig niðurheimild búseturéttarhafa til uppsagnar og innlausnarskylda stefnda. Á aðalfundistefnda, sem fram hafi farið þann 14. júní 2006, hafi félagið ákveðið að geragrundvallarbreytingar á því búseturéttarformi sem félagið hafði byggt á tilþessa. Réttur félagsmanna til endurgreiðslu búseturéttar hafi verið afnuminn ogsömuleiðis réttur þeirra til uppsagnar á búsetusamningi. Þetta þýddi að tækistfélagsmönnum ekki að selja íbúðir sínar á almennum markaði, þá töpuðu þeirbúseturétti sínum, þ.e. eignarhlut sínum í íbúðunum, bótalaust. Breytingarnarhafi falið í sér að fyrra kerfi hafi í reynd verið kollvarpað, en engu að síðurhafi þær farið lágt og ekki verið kynntar rétthöfum eða öðrum þeim sem ekkihafi setið aðalfund félagsins. Hinn nýi búsetusamningur hafi tekið mið afþessum breytingum. Stefnandi byggir á því að hún hafiekki verið upplýst um réttarstöðu sína eða þau mikilvægu réttindi sem stefndihugðist afnema með undirritun hins nýja samnings. Svo virðist sem stefndi hafimeð þessu ætlað að tryggja að þegar stefnandi segði upp, líkt og hún hafði þáþegar tilkynnt stefnda að hún vildi gera, þá væri í gildi búsetusamningur semekki legði neinar skyldur á stefnda um að endurgreiða búseturéttinn. Það gefiauga leið að stefnandi hefði ekki undirritað beiðnina hefði hún gert sér greinfyrir því að með því væri hún að afsala sér réttinum til slíkrar greiðslu efsölutilraunir bæru ekki árangur.Stefnandi telur ljóst að ójafnræði hafi verið með aðilum viðsamningsgerðina og að stefndi hafi nýtt sér fákunnáttu hennar um þýðingu þessað fella úr gildi upphaflegan samning hennar við félagið og undirrita nýjan.Ljóst sé að bersýnilegur munur hafi verið á þeim hagsmunum sem hafi falist íundirritun samningsins fyrir aðila. Stefndi hafi leyst sig alfarið undaníþyngjandi skyldu sem aftur á móti hafi falið í sér gríðarlega mikilvægréttindi til handa stefnanda. Þessi réttindi hafi stefnandi öðlast þegar húnkeypti búseturéttindi sín árið 2006 og hafi þau verið forsenda þess að húnákvað að ganga til samninga við félagið. Með vísan til framangreinds telurstefnandi að misneytingu hafi verið beitt við samningsgerðina og að það sébersýnilega ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að bera samninginn frá17. júní 2008 fyrir sig. Því sé hann ógildur og óskuldbindandi fyrir stefnandameð vísan til 31. og 36. gr. samningalaga. Þá telur stefnandi að forsendurhennar fyrir undirritun samningsins hafi brostið þegar stefndi hafi beittákvæðum hans með þeim hætti sem áður greinir. Að fenginni þeirri niðurstöðufari um endurgreiðslu búseturéttar stefnanda samkvæmt eldri samningnum og beristefnda að greiða hann til baka ásamt verðbótum. Stefnandi telur að jafnvel þóað ákvæði síðari búsetusamningsins, sem afnumið hafi rétt hennar til uppsagnarog til heimtu endurgreiðslu búseturéttar, verði ekki ógilt á grundvelliréttarreglna um ósanngirni, verði ákvæðin að teljast andstæð settum lögum ogþví ógild. Ákvæði búsetusamningsins um að hann sé óuppsegjanlegur sé í skýrriandstöðu við 2. málsl. 1. mgr. 20. gr. laga um húsnæðissamvinnufélög, sbr. 25.gr. laganna. Ákvæðið sé ósamrýmanlegt settum lögum og því að vettugi virðandi.Sama gildi um ákvæði samþykkta stefnda frá 1. janúar 2007. Samkvæmt 20. tölul. 2. mgr. 4. gr. lagannaberi að kveða á um endurgreiðslu búseturéttar í samþykktumhúsnæðissamvinnufélags. Þá segi jafnframt í 3. mgr. 25. gr. laganna að kveðaskuli á um kaupverð búseturéttar, greiðsluform þess og endurgreiðslu búseturéttarí samþykktum húsnæðissamvinnufélags. Verða framangreind ákvæði ekki túlkuð meðöðrum hætti en svo að af þeim leiði að endurgreiðsluréttur búseturéttar skulivera fyrir hendi, enda komi hvergi fram að sá réttur hafi verið afnuminn. Önnurniðurstaða væri óeðlileg og ósanngjörn, enda myndi hún leiða til þess aðupphafleg greiðsla væri óendurkræf þrátt fyrir að búseturéttarhafar greiddumánaðarlega búsetugjald. Samþykktir og samningar stefnda, annars efnis, séu þvíí andstöðu við ákvæði laganna. Að fenginni slíkri niðurstöðu sé eðlilegast aðhin ógildu ákvæði samþykktanna og samningsins falli brott, en búsetusamninguraðila verði látinn halda gildi sínu að öðru leyti. Þannig hafi stefnanda veriðheimil uppsögn og hafi stefnda borið að endurgreiða henni búseturéttinn aðloknum uppsagnarfresti. Stefnandi bendir á aðeignarétturinn sé friðhelgur skv. 72. gr. stjórnarskrárinnar og 1. gr. 1.viðauka við Mannréttindasáttmála Evrópu, sem lögfestur hafi verið með lögum nr.62/1994. Enginn verði skyldaður til að láta eign sína af hendi, nema að þremurskilyrðum uppfylltum. Í fyrsta lagi þurfi lagasetning að mæla fyrir umskerðinguna, í öðru lagi þurfi almenningsþörf að krefjast þess og í þriðja lagiþurfi fullt verð að koma fyrir. Þá þurfi ávallt að fara fram mat á meðalhófi,enda megi takmörkun á eignarétti ekki ganga lengra en nauðsyn krefji hverjusinni. Eignaréttarhugtakið hafi víðtæka merkingu og undir það heyri hvers konarréttindi sem til eigna verða talin. Stefnandi telur ljóst að þær greiðslur semhún hafi innt af hendi fyrir búseturéttinn og búseturétturinn sjálfur séueignaréttindi hennar í skilningi 72. gr. stjórnarskrárinnar, sem njótifriðhelgi og ekki megi skerða nema að uppfylltum framangreindum skilyrðum.Stefnandi bendir aðallega á þrjú atriði þessu til stuðnings. Í fyrsta lagi séljóst að búseturéttargjaldið hafi eingöngu átt að standa sem trygging fyrirskilvísri greiðslu búsetugjalds, sbr. 3. mgr. 9. gr. laga umhúsnæðissamvinnufélög og gr. 4.4. í búsetusamningi aðila frá 2008. Það komiheim og saman við þá starfshætti stefnda að draga frá búseturéttargjaldivanskil búseturéttarhafa á mánaðarlegu búsetugjaldi. Það sé ljóst að engin þörfsé fyrir slíka tryggingu þegar ábyrgð búseturéttarhafa á greiðslu búsetugjaldssé niður fallin og beri stefnda þá að endurgreiða rétthafanumtryggingargjaldið. Í öðru lagi bendir stefnandi á að innlausnarverðbúseturéttar hennar sé tilgreint sem eign samkvæmt skattframtali og hún greiðivaxtagjöld af þeirri eign. Í árslok 2010 hafi eign vegna búseturéttarins veriðtalin 4.296.166 krónur, í árslok 2011 hafi hún verið 4.505.819 krónur og íárslok 2012 4.694.162 krónur. Á eyðublaði Ríkisskattstjóra, sem búseturétthöfumberi að fylla út í tengslum við vaxtagjöld og búseturétt, komi fram að fyllaverði út eyðublaðið til þess að unnt sé að reikna út vaxtabætur hjá þeim semkeypt hafi eignarhluta í kaupleiguíbúð. Því fari ekki á milli mála að gagnvartskattyfirvöldum sé um eign búseturéttarhafa að ræða. Í þriðja lagi bendirstefnandi á að búsetukerfið sameini annars vegar kaup og hins vegar leigu, sbr.hugtakið „kaupleiguíbúð“. Búseturéttarhafar kaupi búseturéttinn og greiði fyrirhann búseturéttargjald (kaup), en greiði síðan mánaðarlegt búsetugjald sem ségjaldið fyrir afnotin af íbúðinni (leiga), sbr. 1. mgr. 12. gr. laganna. Umþetta sé fjallað í greinargerð með frumvarpi til laganna. Þá komi þetta heim ogsaman við þær upplýsingar sem sé að finna á heimasíðu stefnda umbúseturéttarformið, en þar segi að búseturéttur sé eignarhlutur búmanns, félagsmanns í Búmönnum hsf., sem tryggiótímabundinn afnotarétt af búmannaíbúð. Það sé því ljóst að búseturétturinn,sem félagsmenn kaupi sér samkvæmt framangreindu, sé háður eignarétti þeirra.Hann verði ekki afnuminn nema að uppfylltum þeim skilyrðum sem fram komi í 72.gr. stjórnarskrárinnar, þ.e. að lög bjóði svo, að almenningsþörf krefji og aðfullar bætur komi fyrir. Ljóst sé að síðastgreindu tvö skilyrðin séu ekkiuppfyllt í tilviki þeirra ákvæða laganna sem fellt hafi brottendurgreiðsluskyldu stefnda, og því sé um ólögmæta skerðingu á eignaréttibúseturéttarhafa að ræða. Stefnandi bendir á að fullyrðingarþess efnis að sala á búseturétti hafi verið gerð frjáls, samhliða því seminnlausnarskylda stefnda hafi verið afnumin, séu verulega misvísandi.Staðreyndin sé sú að stefnandi hafi hvergi mátt sig hreyfa án samþykkis stefndaog félagið hafi ekki heimilað sölumeðferð öðruvísi en svo að félagið annaðistsjálft söluna og tæki fyrir það háa söluþóknun fyrir máttlausar sölutilraunir.Stefndi hafi engan hvata til að selja búsetuíbúðir ef engin skylda hvíli áfélaginu til endurgreiðslu búseturéttar til búseturéttarhafa. Félagið geti þessí stað rukkað háar fjárhæðir fyrir gagnslausar sölutilraunir og haldið áfram aðinnheimta mánaðarlegt búsetugjald. Ef búseturéttarhafinn gefst síðan upp ogskilar inn lyklunum, líti félagið svo á að búseturétturinn falli niður ángreiðslu, ásamt öðrum skyldum félagsins. Þá geti félagið reynt að selja fyriralvöru og fengið aftur greiddan búseturétt frá nýjum og grandlausumfélagsmanni. Stefnandi rökstyður kröfugerð sínaþannig að aðalkrafa stefnanda miði við að uppsagnarfresturinn hafi liðið íárslok 2008. Greiðslur stefnanda og fjárhæð þeirra miðað við vísitöluneysluverðs þann 1. janúar 2009 sé að finna í töflu hér á eftir:Dags. greiðsluFjárhæðVísitalaVísitala 2009Uppreiknuð fjárhæð6.12.2004589.056 kr.239.0334,8825.171 kr.7.2.2005589.056 kr.239.7334,8822.762 kr.8.5.2005589.056 kr.240.7334,8819.343 kr.5.10.2005589.056 kr.248.4334,8793.945 kr.3.1.2006589.056 kr.249.7334,8789.812 kr.Samtals:4.051.033 kr. Fjárhæð aðalkröfu stefnanda þann1. janúar 2009 hafi því verið 4.051.033 krónur. Þann dag hafi stefnda borið aðendurgreiða stefnanda búseturéttinn og eftir gjalddaga beri krafa stefnandadráttarvexti en ekki verðbætur. Samkvæmt forsendum varakröfustefnanda hafi uppsagnarfresturinn runnið sitt skeið á enda þann 31. mars 2012.Greiðslur stefnanda og fjárhæð þeirra miðað við vísitölu neysluverðs þann 1.apríl 2012 sé að finna í töflu hér á eftir:Dags. greiðsluFjárhæðVísitalaVísitala 2012Uppreiknuð fjárhæð6.12.2004589.056 kr.239.0398,2981.431 kr.7.2.2005589.056 kr.239.7398,2978.565 kr.8.5.2005589.056 kr.240.7398,2974.500 kr.5.10.2005589.056 kr.248.4398,2944.292 kr.3.1.2006589.056 kr.249.7398,2939.376 kr.Samtals:4.818.164 kr. Þar sem stefnandi hafi ekki taliðsig bundna við að greiða mánaðarlegt búsetugjald fyrir marsmánuð 2012 dragistfjárhæð þess frá varakröfunni. Búsetugjaldið þann mánuð hafi numið 136.063 krónumog nemi fjárhæð endurgreiðslukröfu stefnanda því 4.682.101 kr. á gjalddaganum1. apríl 2012. Krafa um dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 sémiðuð við þann tíma sem stefndi hafi lögum samkvæmt borið ábyrgð á íbúðinni. Stefnandi gerir kröfu um að stefndiverði dæmdur til að endurgreiða henni þann kostnað sem hún hafi orðið fyrirvegna endurbóta á húsnæðinu á grundvelli meginreglna eignaréttar, m.a. umviðskeytingu og reglum kröfuréttar um endurgreiðslu ólögmætrar auðgunar.Stefnda hafi borið að hlutast til um að setja ákvæði í samþykktir sínar umhvernig fara skyldi með endurgreiðslu vegna breytinga á búsetuíbúð samkvæmt 17.gr. laganna. Vanræksla stefnda í þessum efnum eigi ekki að leiða til þess aðstefnandi endurbæti húsnæði hans á búsetutíma án þess að sanngjarnar bætur komifyrir. Kostnaður stefnanda vegna framkvæmdanna er tekinn saman á töflu hér áeftir:Kostnaðarliður:Dags. rkn:Fjárhæð:GólfefniParket og undirlag0. janúar 2006306.605 kr.Gólfflísar og fúgur23. janúar 200631.383 kr.Flotsteypa0. mars 20069.950 kr.Samtals:347.938 kr.GardínurKeðjur o.fl.8. febrúar 200644.314 kr.Rúllugardínur7. febrúar 200659.300 kr.Samtals:03.614 kr.SkápurSmíði skápsApríl 200660.000 kr.Samtals:60.000 kr.SkjólveggirSkjólveggir2. júní 200606.990Múrblanda og hólkar8. júlí 200721.195Skjólveggir, skrúfur. ágúst 200758.817Samtals:87.002 kr.Samtals v. framkvæmda698.554 kr. Krafa stefnanda hafi gjaldfallið þegaruppsagnarfrestur búsetusamnings aðila hafi runnið út á sömu forsendum og áðurgreini um endurgreiðslukröfu búseturéttarins. Aðalkrafa stefnanda miði því viðað krafan hafi gjaldfallið þann 1. janúar 2009, en varakrafan miði við 1. apríl2012. Stefnandi geri kröfu um dráttarvexti frá þeim tíma sem stefndi hafi boriðábyrgð á íbúðinni, þ.e. sex mánuðum eftir að uppsögn stefnanda hafi boristhonum. Stefnandi krefst þess því aðallega að stefnda verði gert að greiða dráttarvextiá kostnað stefnanda vegna framkvæmda frá 1. janúar 2009, en til vara frá 1.apríl 2012. Stefnandi byggir á því að hún hafistaðið straum af kostnaði vegna hita og rafmagns frá því að hún flutti út úríbúðinni í lok febrúar 2012. Lögum samkvæmt hafi stefndi borið alla ábyrgð áhúsnæðinu, þar með talið greiðslu kostnaðar við hitun og rafmagn og því sé gerðkrafa um endurgreiðslu kostnaðarins. Kröfur sínar byggir stefnandiaðallega á stjórnarskránni, lögum um húsnæðissamvinnufélög nr. 66/2003, eldrilögum um sama efni nr. 161/1998, lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 ogmeginreglum samninga-, kröfu- og eignaréttar. Málskostnaðarkrafa stefnanda ásér stoð í 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamálanr. 91/1991. Málsástæðurog lagarök stefnda Krafa stefnda um frávísun áviðurkenningarkröfum stefnanda er á því byggð að stefnandi eigi ekki lögvarðahagsmuni af því að fá úrlausn um slíka kröfu, enda sé hún í raun málsástæðafyrir þeim kröfum stefnanda að hún hefði mátt segja upp búsetusamningi viðstefnda og hvenær það hafi þá verið gert. Sýknukrafa stefnda er á því byggð aðbeiðni stefnanda um sölu búseturéttar án kaupskyldu sem undirrituð hafi verið1. júní 2008 á sama tíma og stefnandi hafi afhent stefnda beiðni um nýjanbúsetusamning án kaupskyldu, hafi falið í sér uppsögn á upphaflegumbúsetusamningi aðila sem hafði að geyma uppsagnarrétt búseturéttarhafa oginnlausnarskyldu stefnda. Stefnandi hafi einungis verið að nýta sér heimildsamkvæmt samþykktum stefnda til að fara yfir í frjálsa kerfið og reyna að fámeira fyrir búseturéttinn en unnt hafi verið í kaupskyldukerfinu. Verði ekkiannað séð en stefnanda hafi verið í lófa lagið, stæði vilji hennar til þess, aðsegja upp búsetusamningnum frá 2006 í stað þess að óska eftir að gerður yrði nýrsamningur í samræmi við nýjar samþykktir og sá eldri felldur niður. Ekkert hafikomið fram af hálfu stefnanda um að hún liti svo á að um uppsögn væri að ræðaog breyti engu að nýr búsetusamningur hafi ekki verið undirritaður fyrr en 17.júní 2008. Fyrir liggi að stefnandi hafi haldið áfram að greiða búsetugjöld ogþá hafi hún nýtt sér íbúðina eftir lok hins ætlaða uppsagnarfrests í árslok2008, en það samrýmist á engan hátt málatilbúnaði stefnanda. Yrði litið svo áað um uppsögn hefði verið að ræða sé óhjákvæmilegt að líta svo á að hún hafifallið niður þar sem aðilar hafi uppfyllt samningsskyldur sínar eftir sem áður. Stefndi byggir á því að samkomulaghafi orðið með aðilum um að fella niður búsetusamninginn frá 17. febrúar 2006og láta búsetusamning frá 17. júní 2008 gilda um samningssamband aðila. Stefndikannast við að hafa tekið við bréfi 14. september 2011 sem falið hafi í séryfirlýsingu stefnanda um uppsögn búsetusamningsins frá 17. júní 2008 og virðiststefnanda ágreiningurinn snúast um tvö atriði. Annars vegar hvort ákvæðisamþykkta stefnda og búsetusamnings aðila sem kveði á um að búsetusamningurinnsé óuppsegjanlegur af hálfu búseturéttarhafa sé bindandi fyrir samningsaðila. Íöðru lagi hver séu réttaráhrif uppsagnarinnar verði talið að hún hafi veriðheimil þrátt fyrir ofangreint samningsákvæði. Stefndi hafnar þeirri túlkunstefnanda að ákvæði 2.2 í búsetusamningi aðila um að samningurinn séóuppsegjanlegur af hálfu beggja aðila fari í bága við 20. gr. laga nr. 66/2003og að það ákvæði sé ófrávíkjanlegt. Það sé grundvallarregla í samningarétti aðsamningsaðilar geti almennt samið um að víkja frá ákvæðum settra laga nemasérstaklega sé tekið fram í lögunum að þau eða tiltekin ákvæði þeirra séuófrávíkjanleg. Ekkert komi fram um það í lögunum að ákvæði 20. gr. þeirra séófrávíkjanlegt. Félagsmálaráðuneytið hafi staðfest að ákvæði 2. ml. 23. gr.samþykkta stefnda rúmaðist innan laganna og það að velferðarráðuneytið kunni aðhafa aðra skoðun geti ekki haft þýðingu við úrlausn málsins. Verði ekki fallist á að ákvæði 20.gr. laganna sé frávíkjanlegt komi til skoðunar hver séu réttaráhrif uppsagnarstefnanda á búsetusamningnum frá 17. júní 2008. Uppsögnin yrði þá reist átilgreindu lagaákvæði en ekki á samningi aðila og hlytu réttaráhrifin að ráðastaf lögum enda ekki um þau fjallað í samningi aðila eða samþykktum stefnda.Stefndi byggir á því að enginn lagagrundvöllur sé fyrir þeirri kröfu stefnandaað hún eigi rétt til endurgreiðslu upphaflegs búseturéttargjalds auk verðbótaeftir að skyldur aðila hafi fallið niður fyrir uppsögn. Engin slík ákvæði séu íbúsetusamningi aðila sem gilt hafi um samningssamband þeirra þegaruppsagnarbréf hafi verið sent í september 2011. Stefnda virðist stefnandi horfafram hjá þeim meginbreytingum sem falist hafi í setningu laga nr. 66/2003 en íathugasemdum frumvarpsins segi að helstu nýmæli frumvarpsins séu m.a. þau aðinnlausnarskylda húsnæðissamvinnufélaga á búseturétti sé afnumin og endursalabúseturéttar gefin frjáls. Í athugasemdum með 25. gr. frumvarpsins segi að húsnæðissamvinnufélagisé ekki skylt samkvæmt lögum að ábyrgjast endurgreiðslu búseturéttargjalds. Umkaupverð búseturéttar, greiðsluform þess og endurgreiðslu búseturéttar farisamkvæmt samþykktum húsnæðissamvinnufélags.Þetta gildi um búsetusamninga sem gerðir séu eftir að frumvarpið öðlistlagagildi og um eldri búsetusamninga þar sem búseturéttarhafi óski eftir aðfarið sé með samkvæmt samþykktunum. Hafi því markmið hinna nýju laga verið aðrýmka lögin og færa ákvörðunarvald um starfshætti í meira mæli tilhúsnæðissamvinnufélaganna. Hafi samþykktir stefnda sem tekið hafi gildi 1.janúar 2007, svo og búsetusamningar sem byggt hafi á þeim verið á þessureistar. Hafi því fyrirkomulag varðandi ráðstöfun búseturéttar sem leitt hafiaf búsetusamningi aðila frá 17. júní 2008 verið í fullu samræmi við samþykktirstefnda og þau lög sem þær hafi byggt á. Verði uppsögnin frá 17. júní 2008talin skuldbindandi geti hún að lögum ekki leitt til annarrar niðurstöðu en aðsamningsskyldur beggja aðila falli niður, enda eigi krafa stefnanda umendurgreiðslu búseturéttargjalds sér enga lagastoð. Stefndi byggir á því að rakalausarséu fullyrðingar í stefnu um að lágt hafi farið um breytingar úr fyrra kerfimeð innlausnarskyldu yfir í hið svokallaða frjálsa kerfi. Breytingin hafi áttsér langan aðdraganda með þátttöku fjölda félagsmanna og hafi þetta verið kynntog yfirfarið á aðalfundum sem opnir séu öllum félagsmönnum. Þá hafi framvindanverið tíunduð í fréttabréfi stefnda. Stefndi hafnar því að stefnandi hafiverið beitt misneytingu við samningsgerðina og sé ógilding á grundvelli 31. gr.laga nr. 7/1936 fjarri lagi. Þá hafi ekki verið sýnt fram á að það sébersýnilega ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju í skilningi 36. gr.laganna að bera búsetusamninginn fyrir sig. Hann sé sama efnis og samningar viðaðra búseturéttarhafa í frjálsa kerfinu. Þá verði samningurinn ekki ógiltur ágrundvelli ólögfestra reglna samningaréttar um brostnar forsendur og enginlagastoð sé fyrir kröfu um endurgreiðslu búseturéttargjalds með verðbótum. Stefndi kveður það rétt að litiðhafi verið á búseturéttarkerfið sem nokkurs konar blöndu milli eignar- ogleiguforms og hafi búseturétturinn sjálfur verið talinn fela í sér hlutbundinréttindi. Stefnandi hafi átt búseturéttinn og hafi hún getað nýtt sér hann svolengi sem hún hafi efnt samning sinn við stefnda. Það hafi hún ekki gert og þvíhafi rétturinn fallið niður sökum riftunar eða eftir atvikum vegna uppsagnarstefnanda verði hún talin bindandi. Stefndi mótmælir því að 72. gr.stjórnarskrárinnar tryggi með einhverjum hætti að stefnandi eigi rétt til að fáupphaflegt kaupverð búseturéttarins sem falist hafi í greiðslubúseturéttargjalds endurgreitt frá stefnda. Hin hlutbundnu réttindi stefnandahafi falist í búseturéttinum en ekki rétti til að fá hann innleystan úr hendistefnda. Það sé að öllu leyti á valdi búseturéttarhafa að viðhaldabúseturéttinum, vanefni hann skyldur sínar eða leysi sig undan þeim með uppsögnsé um atvik að ræða sem séu á hans valdi og ábyrgð. Geti setning laga nr. 66/2003,sérstaklega 25. gr. laganna, á engan hátt verið í bága við 72. gr.stjórnarskrárinnar. Stefndi mótmælir fullyrðingum ogsjónarmiðum um sölumeðferð búseturéttar og ætti öllum að vera ljóst aðhúsnæðissamvinnufélög þurfi alltaf með einhverjum hætti sem eigendur íbúðannaað koma að aðilaskiptum á búseturétti. Fullyrðingar um háa þóknun fyrirsölumeðferð búseturéttar og engan hvata til að standa að aðilaskiptum á þeimeigi sér enga stoð. Stefndi gerir ekki aðrarathugasemdir við útreikninga stefnanda varðandi endurgreiðslukröfu vegnabúseturéttar en að ekki geti komið til álita að miða verðbætur við aðragrunnvísitölu en miðað hafi verið við í upphaflegum búsetusamningi, eða 249,5.Stefndi mótmælir upphafstíma dráttarvaxtakröfu, enda eigi krafan enga lagastoð.Þá mótmælir stefndi kröfum um endurgreiðslu vegna framkvæmda og eigi slíkkröfugerð sér hvorki stoð í búsetusamningi aðila né lögum nr. 66/2003. Hafistefndi á engan hátt skuldbundið sig til að greiða stefnanda þann kostnað semstefnandi hafi á eigin ábyrgð ákveðið að leggja í búseturéttaríbúðina. Stefndibendir á 2. mgr. 15. gr. laga nr. 66/2003 en samkvæmt henni annistbúseturéttarhafi á eigin kostnað almennt viðhald á íbúð sinni, svo sem gólf- ogveggefnum, tréverki, innréttingum, hurðum o.s.frv. Samkvæmt 17. gr. laganna sébúseturéttarhafa heimilt að gera breytingar eða endurbætur á húsnæðinu eðabúnaði þess hafi húsnæðissamvinnufélagið samþykkt þær og fallist á skiptingukostnaðar og hvernig með skuli fara við lok búsetusamnings. Að öðrum kosti eignistfélagið endurbæturnar án endurgjalds við lok búsetusamnings. Ekki sé deilt umheimild stefnanda til að gera umræddar breytingar og viðbætur en stefndi hafialdrei samþykkt að taka þátt í kostnaði af þeim sökum. Stefndi mótmælir einnigkröfu um endurgreiðslu kostnaðar vegna hita og rafmagns enda engin stoð fyrirhenni í búsetusamningi eða lögum. Það hvenær stefnandi hafi kosið að slítasamningum sínum um upphitun og rafmagn sé alfarið á áhættu og ábyrgð hanssjálfs. Stefndi vísar um frávísunarkröfu til2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 og byggir málatilbúnað sinn á lögum nr.66/2003 svo og almennum reglum samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildisamninga. Málskostnaðarkrafa stefnanda er reist á 129. gr. og 130. gr. laga nr.91/1991. Niðurstaða Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr.91/1991 verða dómstólar ekki krafðir álits um lögfræðileg efni eða hvorttiltekið atvik hafi gerst nema að því leyti sem er nauðsynlegt til úrlausnar umákveðna kröfu í dómsmáli. Þá segir í 2. mgr. sömu lagagreinar að sóknaraðilisem hafi lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni réttindageti leitað viðurkenningardóms um kröfur sínar í þeim efnum. Viðurkenningarkröfur þær sem stefnandihefur uppi í máli þessu eru að efni til aðeins málsástæður fyrir fjárkröfumstefnanda og verður því ekki hjá því komist að vísa þeim frá dómi. Stefndi er húsnæðissamvinnufélagsem stofnað var 8. nóvember 1998 og starfaði á grundvelli laga nr. 161/1998 umhúsnæðissamvinnufélög. Í 1. mgr. 12. gr. laganna segir að hver sá sem hefðifengið keyptan búseturétt skyldi gera búsetusamning við húsnæðissamvinnufélagiðog skyldi samningurinn vera óuppsegjanlegur af hálfu félagsins nemabúseturétthafi gerði sig sekan um grófar vanefndir á skyldum sínum.Uppsagnarfrestur af hálfu búseturétthafa var hins vegar sex mánuðir. Einnigvoru í lögunum ákvæði um frestun í allt að tólf mánuði á endurgreiðslu áandvirði búseturéttar tækist ekki að gera búsetusamning við nýjan félagsmann. Í1. mgr. 13. gr. laganna var ákvæði þess efnis að hætti búseturétthafi afnotumaf íbúð skyldi andvirði búseturéttarins endurgreitt honum í samræmi við nánarifyrirmæli í lögunum. Þá var í 2 . mgr. 13. gr. laganna ákvæði um að ísamþykktum húsnæðissamvinnufélaga skyldi kveðið á um hvernig hagað skyldi matiog úttektum á búsetuíbúðum, þar á meðal vegna endurbóta og vanrækts viðhalds. Lög nr. 66/2003, sem tóku gildi 1.júlí 2003, leystu af hólmi hin eldri lög um húsnæðissamvinnufélög. Íathugasemdum með frumvarpinu kemur fram að hin eldri lög um húsnæðissamvinnufélöghafi að ýmsu leyti verið erfið í framkvæmd. Í þeim sé gerð krafa tilíbúa/félagsmanna að axla meiri ábyrgð en gert sé á almennum fasteignamarkaði.Þeim sé gert að gera áætlanir um framtíðarviðhald húseignanna áratugi fram ítímann og tryggja að á hverjum tíma sé nægt fé til framkvæmda. Markmið umviðhaldsábyrgð og áætlunargerð til lengri tíma hafi verið göfug en hafi reynstóraunhæf. Löggjafinn hafi falið eigandanum, húsnæðissamvinnufélaginu, einungisyfirumsjón með rekstri búsetufélaganna, sem síðan hafi átt að sinna öllumrekstri húsanna og ákveða búsetugjaldið með tilliti til viðhalds- ogrekstrarkostnaðar í nútíð og framtíð. Engin hefð hafi verið fyrir því að safnafyrir framtíðarviðhaldi í byggingum hérlendis og því eigi íbúar oft erfitt meðað leggja gjald á sjálfa sig með tilliti til þarfa fyrir endurnýjun að 15, 20eða 30 árum liðnum. Helstu nýmæli hinna nýju laga voru þau að innlausnarskyldahúsnæðissamvinnufélaga á búseturétti var afnumin, endursala búseturéttar vargefin frjáls, ákvæði um númeraröð færð í samþykktir félaganna og viðhaldssjóðurvarð einn sameiginlegur sjóður hvers húsnæðissamvinnufélags. Í 3. mgr. 25. gr.laganna segir að um kaupverð búseturéttar, greiðsluform þess og endurgreiðslubúseturéttar fari samkvæmt samþykktum húsnæðissamvinnufélags, sbr. 19. og 20.tölul. 2. mgr. 4. gr. laganna. Þá segir í 3. mgr. 31. gr. laganna aðbúsetusamningar sem gerðir hafi verið á grundvelli eldri laga haldi gildi sínu.Óski aðilar samþykkta og búsetusamninga í tíð eldri laga eftir því að með málefniþeirra sé farið samkvæmt ákvæðum laga þessara og samþykktum samkvæmt þeim séstjórn húsnæðissamvinnufélags skylt að verða við slíkum óskum. Áaðalfundi stefnda þann 15. júní 2005 var samþykkt bráðabirgðaákvæði semheimilaði stjórn stefnda að láta byggja og/eða kaupa íbúðarhúsnæði og bjóðafélagsmönnun búseturétt í því til sölu án kaupskyldu félagsins oguppsagnarréttar búseturétthafa. Á aðalfundi stefnda sem haldinn var 14. júní2006 voru samþykktar nýjar samþykktir fyrir stefnda þar sem innlausnarskyldavar felld niður og ákveðið að verð búseturéttar skyldi ráðast af markaðsverði íviðskiptum milli félagsmanna og tóku þessar samþykktir gildi 1. janúar 2007. Í24. gr. samþykktanna var ákvæði sem heimilaði búseturéttarhöfum að gera nýjanbúsetusamning um íbúð þá sem þeir ættu búseturétt í þess efnis aðinnlausnarskylda félagsins félli niður og þeim væri heimilt að selja búseturéttsinn með þeim hætti sem greini í 24. gr. samþykktanna. Falli þá eldribúsetusamningur úr gildi og skuli hinum nýja búsetusamningi þinglýst ábúsetuíbúð. Félagsmálaráðuneytið staðfesti þessar breytingar með bréfi tilstefnda dags. 29. ágúst 2006 og mun stefndi hafa starfað á grundvelli þessarasamþykkta frá 1. janúar 2007. Óumdeilter í máli þessu að þegar aðilar undirrituðu búsetusamning þann 17. febrúar 2006um búsetuíbúðina að Stekkjargötu 21 í Reykjanesbæ hafi verið í gildi þær reglursem fólu í sér heimild búseturéttarhafa til að segja upp búsetusamningi ogskyldu stefnda að endurgreiða búseturéttargjaldið. Þann 29. maí 2008undirritaði stefnandi beiðni um nýjan búsetusamning og þar kemur fram aðstefnandi lýsi því yfir og sé kunnugt og samþykki m.a. að með nýjumbúsetusamningi falli niður réttur til að segja upp búsetusamningi (búseturétti)og fá endurgreitt búseturéttargjald. Er í þessu sambandi vísað til samþykktastefnda sem samþykktar hafi verið á aðalfundi félagsins 2006 og tekið hafigildi þann 1. janúar 2007. Þessi beiðni er móttekin á skrifstofu stefnda þann1. júní 2008. Sama dag skrifaði stefnandi undir beiðni um sölu búseturéttarinsog nýr búsetusamningur var undirritaður 17. júní 2008. Er óumdeilt að hinn nýisamningur hafi leyst stefnda undan innlausnarskyldu og jafnframt hafi veriðlagt bann við uppsögn búseturéttarhafa á búsetusamningi. Þá er í gr. 13.3. í búsetusamningnumákvæði þess efnis að um réttarsamband aðila og samskipti fari að öðru leytisamkvæmt samþykktum Búmanna, reglum búsetufélags og lögum umhúsnæðissamvinnufélög nr. 66/2003. Gerðar voru tilraunir til þess að seljabúseturétt stefnanda og var lágmarksverð hans ákveðið 6.000.000 króna. Þærtilraunir báru ekki árangur og með bréfi dagsettu 12. september 2011 sagðistefnandi upp búsetusamningi sínum en stefndi hafnaði uppsögninni. Það ermeginregla í samningarétti að samningsaðilum er veitt heimild til að ráða efnisamninga sín á milli. Samkvæmt 4. mgr. 25. gr. laga nr. 66/2003 erhúsnæðissamvinnufélagi heimilt að kaupa búseturétt og miðast verð á honum viðsamkomulag við seljanda. Í athugasemdum við þessa grein frumvarpsins kemur framað nýmæli sé að húsnæðissamvinnufélagi sé ekki skylt samkvæmt lögum aðábyrgjast endurgreiðslu búseturéttargjalds og jafnframt að um kaupverðbúseturéttar, greiðsluform og endurgreiðslu búseturéttar, fari samkvæmtsamþykktum húsnæðissamvinnufélags. Þetta gildir um búsetusamninga sem gerðireru eftir að frumvarpið öðlaðist lagagildi og um eldri búsetusamninga þar sembúseturéttarhafi óskar að farið sé með samkvæmt samþykktunum. Túlka verðurframangreind lög á þann veg að þau veiti aðilum samningsfrelsi í þessum efnum. Teljaverður að það verði að koma ótvírætt fram í lögum eigi ákvæði þeirra að veraófrávíkjanleg. Í 3. mgr. 31. gr. laganna er beinlínis gert ráð fyrir því aðaðilar samþykkta og búsetusamninga í tíð eldri laga geti óskað eftir því að meðmálefni þeirra sé farið samkvæmt ákvæðum hinna nýju laga. Ber því að hafnaþeirri málsástæðu stefnanda að lög nr. 66/2003 séu ófrávíkjanleg að þessuleyti. Samkvæmtgr. 2.2. í síðari búsetusamningi aðila er samningurinn ótímabundinn ogóuppsegjanlegur af hálfu aðila. Stefnandi gekkst undir þessi samningsákvæði affúsum og frjálsum vilja og ekkert hefur fram komið í máli þessu sem bendir tilþess að atvik við samningsgerðina hafi verið með þeim hætti að samningurinn séógildur og óskuldbindandi fyrir stefnanda með vísan til 31. og 36. gr.samningalaga. Verður þessari málsástæðu stefnanda því einnig hafnað. Þá verðurekki talið að eignaréttindi stefnanda hafi verið skert í skilningi 72. gr.stjórnarskrárinnar, enda fólst búseturéttur stefnanda í greiðslubúseturéttargjaldsins en ekki í rétti til að fá hann endurgreiddan eins ogkomist hefur verið að niðurstöðu um hér að framan. Stefnandigerir í máli þessu einnig kröfu um að henni verði endurgreiddur kostnaður vegnaendurbóta sem hún kveðst hafa gert á húsnæðinu.Samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga nr. 66/2003 er búseturéttarhafa skylt aðannast á sinn kostnað almennt viðhald á íbúð sinni, svo sem gólf- og veggefnum,tréverki, innréttingum, hurðum, hreinlætistækjum, raftækjum og eldavél ogannast kostnað við endurnýjun og viðhald á læsingum, vatnskrönum, raftenglum,rafmagnsinnstungum, blöndunartækjum og öðru smálegu. Í ódagsettu bréfi tilstefnda frá stefnanda kemur fram að hún óski eftir að fá að breyta gólfefnum ííbúðinni og setja eikarparket á gólfin. Þá segist hún hafa talað við Einar umþetta og hafi hann tekið vel í það. Einnig segist hún vilja hafa skáp undirvaskinum á baðherberginu. Þá lýsir hún yfir ósk sinni um að hægt verði að fáþessar breytingar. Ekkert er fram komið í máli þessu um að stefndi hafisamþykkt að greiða kostnað stefnanda af þessu tilefni. Samkvæmt 17. gr. laganr. 66/2003 er búseturéttarhafa heimilt að gera breytingar eða endurbætur áhúsnæðinu eða búnaði þess hafi húsnæðissamvinnufélagið samþykkt þær og fallistá skiptingu kostnaðar og hvernig með skuli fara við lok búsetusamnings. Aðöðrum kosti eignist húsnæðissamvinnufélag endurbæturnar án sérstaks endurgjaldsvið lok búsetusamnings nema það kjósi á þeim tíma eða áður að krefjast þess aðbúseturéttarhafi komi húsnæðinu í upphaflegt horf. Þessi lagaregla er skýr ogengin ástæða til þess að tíunda hana sérstaklega í samþykktum stefnda. Þar semstefnanda hefur ekki tekist að sanna að stefndi hafi fallist á að endurgreiðahenni kostnað vegna endurbótanna verður ekki hjá því komist að sýkna hann afþessari kröfu stefnanda. Samkvæmtöllu framansögðu verður viðurkenningarkröfum stefnanda á hendur stefnda vísaðfrá dómi og stefndi sýknaður af öllum öðrum kröfum stefnanda. Eftiratvikum þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður. Gjafsóknarkostnaðurstefnanda, sem er þóknun lögmanns hennar, Hjördísar Birnu Hjartardóttur hdl,2.000.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti auk útlagðs kostnaðar, 89.682krónur, greiðist úr ríkissjóði. Hjörtur O. Aðalsteinsson héraðsdómari kvað upp dóminn.DÓMSORÐ: Viðurkenningarkröfum stefnanda,Rögnu Sveinbjörnsdóttur, á hendur stefnda, Búmönnum hsf., er vísað frá dómi. Stefndi skal vera sýkn af öllumöðrum kröfum stefnanda í máli þessu. Málskostnaður á milli aðila fellurniður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er þóknun lögmanns hennar, HjördísarBirnu Hjartardóttur hdl., 2.000.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti aukútlagðs kostnaðar, 89.682 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 397/2008
|
Kjarasamningur
|
G starfaði sem flugvirki hjá I á Keflavíkurflugvelli í svonefndu línuviðhaldi. G hafði í málinu uppi kröfu á hendur I vegna aksturs á tímabilinu frá október 2004 til starfsloka í ágúst 2006. Kvaðst G hafa á þessu tímabili ekið bifreið í eigu I milli Reykjavíkur og vinnustaðar síns á Keflavíkurflugvelli í tilgreind skipti við upphaf og lok vakta sem hann hefði gengið ásamt öðrum flugvirkjum í línuviðhaldi en þeir hefðu verið farþegar í bifreiðinni umrædd skipti. Byggði G kröfu sína á ákvæðum kjarasamnings. I krafðist sýknu og byggði á því að umrædd ákvæði kjarasamningsins ættu ekki við um G og aðra flugvirkja í línuviðhaldi heldur ættu þau aðeins við um flugvirkja sem ynnu í viðhaldsstöð I á Keflavíkurflugvelli eða í svokölluðu skýli. Fallist var á með I að þegar litið væri til aðdraganda breytingarinnar sem gerð var á kjarasamningnum yrði ekki séð að tilætlun samningsaðila hefði verið að semja um rétt flugvirkja á línu til greiðslu fyrir akstur, en um kjör þessa hóps höfðu að nokkru leyti gilt aðrar reglur en um kjör flugvirkja í skýli allt frá 1991. Ekki var fallist á það með G að með orðalaginu „viðhaldsstöð félagsins á Keflavíkurflugvelli“ í kjarasamningnum væri átt við alla flugvirkja í starfi hjá I á Keflavíkurflugvelli, hvort sem þeir ynnu á venjulegum vinnutíma í skýli eða á vöktum á línu, enda yrði ekki séð hvers vegna notað væri orðið „viðhaldsstöð“ ef ætlunin hefði verið að láta ákvæðið ná til allra flugvirkjanna. Var því talið, einnig með hliðsjón af skiptingu flugvirkjanna í umrædda tvo hópa og því fyrirkomulagi sem gilt hafði um akstur flugvirkja á línu, að ekki hefði staðið til að breyta þessu fyrst ekki hefði beinlínis verið um það samið. Var I sýknað af kröfu G.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Jón Steinar Gunnlaugsson og Hjördís Hákonardóttir og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. júlí 2008. Hann krefst sýknu af kröfu gagnáfrýjanda og greiðslu málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 25. september 2008. Hann krefst þess að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 1.371.244 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 18.464 krónum frá 1. nóvember til 1. desember 2004, af 59.085 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2005, af 110.785 krónum frá þeim degi til 1. febrúar sama ár, af 208.220 krónum frá þeim degi til 1. mars sama ár, af 281.295 krónum frá þeim degi til 1. apríl sama ár, af 374.670 krónum frá þeim degi 1. maí sama ár, af 407.148 krónum frá þeim degi til 1. júní sama ár, af 451.806 krónum frá þeim degi til 1. ágúst sama ár, af 569.539 krónum frá þeim degi til 1. september sama ár, af 662.914 krónum frá þeim degi til 1. október sama ár, af 731.930 krónum frá þeim degi til 1. nóvember sama ár, af 817.185 krónum frá þeim degi til 1. desember sama ár, af 886.201 krónu frá þeim degi til 1. janúar 2006, af 922.739 krónum frá þeim degi til 1. febrúar sama ár, af 1.003.470 krónum frá þeim degi til 1. mars sama ár, af 1.061.776 krónum frá þeim degi til 1. apríl sama ár, af 1.124.566 krónum frá þeim degi til 1. maí sama ár, af 1.196.327 krónum frá þeim degi til 1. júní sama ár, af 1.277.058 krónum frá þeim degi til 1. júlí sama ár, af 1.339.849 krónum frá þeim degi til 1. ágúst sama ár, af 1.353.304 krónum frá þeim degi til 1. september sama ár, en af 1.371.244 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I Um meginefni málavaxta vísast til hins áfrýjaða dóms. Gagnáfrýjandi er flugvirki sem starfaði hjá aðaláfrýjanda á Keflavíkurflugvelli í svonefndu línuviðhaldi, en þar er um að ræða þjónustu við flugvélar við komu og brottfarir á stæði við flugstöðina á vellinum. Í málinu hefur gagnáfrýjandi uppi kröfu á hendur aðaláfrýjanda vegna aksturs á tímabilinu frá október 2004 til starfsloka í ágúst 2006. Kveðst gagnáfrýjandi hafa á þessu tímabili ekið bifreið í eigu aðaláfrýjanda milli Reykjavíkur og vinnustaðar síns á Keflavíkurflugvelli í tilgreind skipti við upphaf og lok vakta sem hann hafi gengið ásamt öðrum flugvirkjum í línuviðhaldi en þeir hafi verið farþegar í bifreiðinni umrædd skipti. Byggir hann kröfu sína á ákvæðum í 8. kafla kjarasamnings 9. nóvember 2004 milli Flugvirkjafélags Íslands og Samtaka atvinnulífsins vegna Tækniþjónustunnar á Keflavíkurflugvelli ehf. en ágreiningslaust er að aðaláfrýjandi hefur tekið við réttindum og skyldum þess félags. Ákvæði kjarasamningsins sem gagnáfrýjandi byggir kröfu sína á eru tekin upp í hinn áfrýjaða dóm. Aðaláfrýjandi byggir kröfu sína um sýknu á því að umrædd ákvæði kjarasamningsins eigi ekki við um gagnáfrýjanda eða aðra flugvirkja í línuviðhaldi. Ákvæðin eigi aðeins við um flugvirkja sem vinna í viðhaldsstöð aðaláfrýjanda á Keflavíkurflugvelli eða í skýli eins og það sé venjulega kallað, en þeir vinni ekki á vöktum heldur á hefðbundnum dagvinnutíma. Er málsástæðum aðila nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi. II Óumdeilt er að fyrirkomulag á akstri hinna svonefndu línumanna byggðist, fram að gildistöku kjarasamningsins 9. nóvember 2004, á yfirlýsingu Flugvirkjafélags Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands fyrir hönd Flugleiða hf. hjá sáttasemjara 2. apríl 1997 svohljóðandi: „Félagið leggur flugvirkjum á línu á 33% vakt í Keflavík til fólksbifreið til eigin flutninga milli Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar. Ein bifreið er til ráðstöfunar í þetta verkefni og verður mönnum skipt þannig á vaktir að ein bifreið nægi. Óheimilt er að nota bifreið þessa til annarra nota en að ofan greinir.“ Einhver starfsmannanna ók bifreiðinni og komu ekki sérstakar greiðslur fyrir. Um akstur flugvirkja í skýli giltu fyrir breytinguna 9. nóvember 2004 ákvæði í kjarasamningi Flugvirkjafélags Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands vegna Flugleiða hf. svo sem þau höfðu verið orðuð við samningsgerð 16. apríl 1997, en með breytingu samkvæmt miðlunartillögu ríkissáttasemjara 27. október 2003. Þessi ákvæði var að finna í greinum 5.11 og 5.12 kjarasamningsins og eru þær teknar upp í hinn áfrýjaða dóm. Í báðum greinunum var talað um flugvirkja „í viðhaldsstöð Flugleiða (í skýli og á verkstæðum)“, en í síðari greininni var orðalaginu breytt með nefndri miðlunartillögu, þannig að einungis var þar talað um „akstur úr og í vinnu á Stór-Reykjavíkursvæðinu“. Er ekki ágreiningur í málinu um að fyrir breytingu á orðalagi þessara ákvæða, eins og það varð með greinum 8.1 og 8.2 í kjarasamningnum 9. nóvember 2004, hafi ákvæðin aðeins gilt um flugvirkja í skýli. Í kjarasamningnum 2004 var textinn sem var innan sviga felldur niður, þannig að í grein 8.1 var nú talað um flugvirkja í viðhaldsstöð félagsins á Keflavíkurflugvelli án þess að með fylgdi sú nánari skilgreining á þeim sem áður hafði verið gefin innan sviga. Þá var texta greinar 8.2 haldið óbreyttum frá miðlunartillögunni 2003 svohljóðandi: „Þegar flugvirki annast akstur á flugvirkjum úr og í vinnu frá Stór-Reykjavíkursvæðinu utan reglulegs vinnutíma fær hann greidda 1 klst. í yfirvinnu á 10 ára taxta. Gert er ráð fyrir að bílar séu tveir (austur/vestur). Flugvirkja er ekki skylt að annast keyrsluna.“ Gagnáfrýjandi telur að við þessa breytingu á kjarasamningnum 2004 hafi rétturinn til greiðslu fyrir akstur ekki lengur verið bundinn við flugvirkja í skýli heldur hafi hann einnig tekið að gilda fyrir flugvirkja á línu. Þessu mótmælir aðaláfrýjandi og vísar meðal annars til þess að við kröfugerð Flugvirkjafélags Íslands sem leitt hafi til þessarar breytingar á kjarasamningnum hafi ekkert bent til þess að í henni hafi falist krafa um að færa út gildissvið ákvæðisins á þann hátt sem gagnáfrýjandi krefst. Fyrir liggur í málinu að aðaláfrýjandi muni ekki hafa breytt framkvæmd kjarasamningsins fyrir akstur línuflugvirkja að þessu leyti og að ekki hafi aðrir en gagnáfrýjandi gert slíkar kröfur um greiðslur af þeim toga sem hann gerir. Þá skal þess getið að í nýjum kjarasamningi 14. maí 2008 hefur orðalag þessa ákvæðis í kjarasamningnum verið fært aftur til fyrra horfs þannig að tekin eru af tvímæli um að það skuli aðeins gilda um flugvirkja í skýli og á verkstæðum. III Þegar litið er til aðdraganda breytingarinnar sem gerð var á kjarasamningnum 9. nóvember 2004 verður fallist á með aðaláfrýjanda að ekki verði séð að tilætlun samningsaðila hafi verið að semja um rétt flugvirkja á línu til greiðslu fyrir akstur, en um kjör þessa hóps hafa að nokkru leyti gilt aðrar reglur en um kjör flugvirkja í skýli allt frá 1991, þegar opnuð var ný viðhaldsstöð á Keflavíkurflugvelli. Grein 8.2 verður að skoða í samhengi við grein 8.1, þar sem kveðið er á um skuldbindingu aðaláfrýjanda til að sjá „flugvirkjum í viðhaldsstöð félagsins á Keflavíkurflugvelli“ fyrir ferðum milli Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar þeim að kostnaðarlausu. Verður þannig að ætla að grein 8.2 fjalli um greiðslu fyrir þann akstur sem getur í grein 8.1. Gagnáfrýjandi hefur talið að með orðalaginu „viðhaldsstöð félagsins á Keflavíkurflugvelli“ sé átt við alla flugvirkja í starfi hjá aðaláfrýjanda á Keflavíkurflugvelli, hvort sem þeir vinni á venjulegum vinnutíma í skýli eða á vöktum á línu. Þessi ályktun verður ekki dregin með óyggjandi hætti af orðalaginu og virðist raunar hafa líkur gegn sér, enda verður ekki séð hvers vegna notað er orðið „viðhaldsstöð“ ef ætlunin er að láta ákvæðið ná til allra flugvirkjanna. Verður því talið, einnig með hliðsjón af skiptingu flugvirkjanna í umrædda tvo hópa og því fyrirkomulagi sem gilt hafði um akstur flugvirkja á línu, að ekki hafi staðið til að breyta þessu fyrst ekki var beinlínis um það samið. Getur gagnáfrýjandi ekki byggt ríkari rétt á ákvæðinu en talið verður hafa falist í því í lögskiptum samningsaðila, stéttarfélags gagnáfrýjanda og samtaka þeirra sem sömdu fyrir aðaláfrýjanda. Verður samkvæmt þessu aðaláfrýjandi sýknaður af kröfu gagnáfrýjanda. Með vísan til 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti felldur niður. Dómsorð: Aðaláfrýjandi, Icelandair ehf., er sýkn af kröfu gagnáfrýjanda, Geirs Sigurðssonar. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Mál þetta, sem dómtekið var 15. apríl 2008, var þingfest 27. nóvember 2007. Stefnandi er Geir Sigurðsson, Rauðhömrum 14, Reykjavík, en stefndi er Icelandair ehf., Reykjavíkurflugvelli, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 1.374.937 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af 22.157 krónum frá 1. nóvember 2004 til 1. desember 2004, af 62.778 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2005, af 114.478 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2005, af 211.913 krónum frá þeim degi til 1. mars 2005, af 284.988 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2005, af 378.363 krónum frá þeim degi til 1. maí 2005, af 410.841 krónu frá þeim degi til 1. júní 2005, af 455.499 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 2005, af 573.232 krónum frá þeim degi til 1. september 2005, af 666.607 krónum frá þeim degi til 1. október 2005, af 735.623 krónum frá þeim degi til 1. nóvember 2005, af 820.878 krónum frá þeim degi til 1. desember 2005, af 889.894 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2006, af 926.432 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2006, af 1.007.163 krónum frá þeim degi til 1. mars 2006, af 1.065.469 krónum frá þeim degi til 1. apríl 2006, af 1.128.259 krónum frá þeim degi til 1. maí 2006, af 1.200.020 krónum frá þeim degi til 1. júní 2006, af 1.280.751 krónu frá þeim degi til 1. júlí 2006, af 1.343.542 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 2006, af 1.356.997 krónum frá þeim degi til 1. september 2006 og af 1.374.937 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að viðbættum virðisaukaskatti. Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur hans verði lækkaðar. Þá krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað. Stefnandi er lærður flugvirki og starfaði sem slíkur frá árinu 1964. Í máli þessu krefur hann stefnda um greiðslu vegna aksturs á tímabilinu október 2004 til ágúst 2006, en á þeim tíma starfaði hann sem flugvirki hjá Tækniþjónustunni á Keflavíkurflugvelli ehf. (ITS). Með bréfi 20. febrúar 2006 var stefnanda tilkynnt að samkvæmt stefnu stjórnar ITS hefði verið ákveðið að hámarksaldur flugvirkja í starfi hjá félaginu miðist við 67 ára aldur og því hafi verið ákveðið að starfslok hans yrðu 31. ágúst 2006. Lét stefnandi af störfum vegna aldurs hjá félaginu þann dag. Hinn 8. ágúst 1991 var undirritað samkomulag milli Flugvirkjafélags Íslands og Flugleiða hf., forvera stefnda, vegna fyrirhugaðrar opnunar nýrrar viðhaldsstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Kemur þar fram að frá og með stofnun þeirrar viðhaldsstöðvar teljist hún ráðningarstaður þeirra flugvirkja sem starfa muni á Keflavíkurflugvelli. Í 3. grein samkomulagsins segir að til að auðvelda þeim flugvirkjum, sem nú séu starfandi hjá félaginu í Reykjavík og starfa muni á Keflavíkurflugvelli, breyttar aðstæður samfara daglegum ferðum frá Reykjavík til hins nýja ráðningastaðar, skyldi greiða nánar tilgreinda þóknun fyrir hvern þann dag er þeir færu á milli vinnu sinnar vegna. Er sérstaklega tekið fram að þetta eigi aðeins við um flugvirkja starfandi í skýli. Óbreytt fyrirkomulag skyldi gilda gagnvart flugvirkjum í línuviðhaldi. Starf stefnanda var skilgreint sem flugvirki í línuviðhaldi eða flugvirki á línu og kveður stefndi það felast í þjónustu við flugvélar stefnda við komu og brottfarir á stæði við flugstöðina. Þeir flugvirkjar standa 12 tíma vaktir, annars vegar frá kl. 8.00 að morgni til kl. 20.00 að kvöldi og hins vegar frá kl. 20.00 að kvöldi til kl. 8.00 að morgni. Svokallaðir flugvirkjar í skýli og á verkstæðum vinna að jafnaði dagvinnu. Með kjarasamningi 16. apríl 1997 milli Flugvirkjafélags Íslands annars vegar og Vinnuveitandasambands Íslands vegna Flugleiða hf. hins vegar var framangreint samkomulag frá ágúst 1991 fellt úr gildi sem slíkt en eftirfarandi ákvæði tekin inn í kjarasamninginn: Grein 05.11:„Flugvirkjar í viðhaldsstöð Flugleiða (í skýli og á verkstæðum), línu í Keflavík og Reykjavík skulu fá greitt sem svarar 45 mínútum á grunntaxta 5 ára skala sveins fyrir hvern dag sem þeir mæta til vinnu sinnar. Greiðsla þessi verður innt af hendi með launum.“ Grein 05.12:„Flugleiðir hf. skuldbinda sig til að sjá flugvirkjum í viðhaldsstöð Flugleiða (í skýli og á verkstæðum) fyrir ferðum milli Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar fyrir upphaf og við lok vinnudags þeim að kostnaðarlausu.“ Í kjarasamningi 27. apríl 2000 milli sömu aðila var framangreint ákvæði í grein 05.11 í kjarasamningi frá 1997 fellt niður en ákvæði í grein 05.12 tekið óbreytt upp í samninginn. Í framangreindum kjarasamningum frá 1997 og 2000 var ekkert tekið fram um akstur flugvirkja á línu en við frágang samningsins 1997 varð að samkomulagi milli aðila að gefa út yfirlýsingu um að Flugleiðir hf. legðu flugvirkjum á línu á 33% vakt í Keflavík til fólksbifreið til eigin flutninga milli Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar. Í samræmi við það hafa flugvirkjar í línuviðhaldi allt frá árinu 1997 haft bifreið til afnota sem stefndi hefur lagt þeim til og rekið og hafa þeir nýtt bifreið þessa til að koma sér til og frá vinnu. Hafa þeir skipt á milli sín því verkefni að sjá um aksturinn. Um launakjör stefnanda á því tímabili sem hér um ræðir fer eftir kjarasamningi milli Flugvirkjafélags Íslands og samtaka atvinnulífsins vegna Tækniþjónustunnar á Keflavíkurflugvelli ehf. (ITS) sem dagsettur er 9. nóvember 2004 og er gildistími hans frá 15. október 2004 til 31. desember 2007. Í 8. kafla ráðningasamningsins er fjallað um ferðir til og frá vinnu. Kemur fram í grein 8.1 að stefndi skuldbindi sig til að sjá flugvirkjum í viðhaldsstöð félagsins á Keflavíkurflugvelli fyrir ferðum milli Reykjavíkur fyrir upphaf og lok vinnudags þeim að kostnaðarlausu og í grein 8.2 kemur fram að þegar flugvirki annast akstur á flugvirkjum úr og í vinnu frá Stór-Reykjavíkursvæðinu utan reglulegs vinnutíma fái hann greidda 1 klst. í yfirvinnu fyrir það. Stefnandi telur sig eiga rétt á greiðslum fyrir akstur á grundvelli kjarasamningsins en stefndi telur að einungis flugvirkjar í skýli eigi rétt á greiðslum fyrir akstur. Í bréfi Flugvirkjafélags Íslands 2. ágúst 2006 til ITS kemur fram að til félagsins hafi leitað félagsmenn sem starfi í línuviðhaldi í viðhaldsstöð ITS í Keflavík vegna synjunar á greiðslum fyrir akstur og er því beint til ITS að réttmætar kröfur starfsmanna sem annist akstur samkvæmt gr. 8.1 í kjarasamningnum verði teknar til greina. Í svarbréfi stefnda 20. október 2006 er því mótmælt að tilgreint ákvæði eigi við flugvirkja sem starfi við línuviðhald. Lögmaður stefnanda sendi stefnda innheimtubréf 13. febrúar 2007 vegna kröfu um greiðslur fyrir akstur og var kröfunni hafnað með bréfi lögmanns stefnda 5. mars 2007. Með samrunaáætlun 1. maí 2007 sem staðfest var á hluthafafundi Tækniþjónustunnar á Keflavíkurflugvelli ehf. (ITS) var félagið sameinað stefnda og afskráð úr fyrirtækjaskrá 3. október 2007. Hefur stefndi þar með yfirtekið réttindi og skyldur Tækniþjónustunnar á Keflavíkurflugvelli ehf. (ITS) og er óumdeilt að hann er réttur aðili máls þessa. Stefnandi kveðst, í samræmi við ákvæði 8. kafla kjarasamningsins, sem beri yfirheitið „ferðir til og frá vinnu“, hafa annast akstur í þágu stefnda fyrir upphaf og lok vinnudags, til og frá vinnu, og jafnframt hafi hann að beiðni stefnda tekið með sér aðra flugvirkja í bifreið sína og hafi hann því annast akstur á flugvirkjum í þágu stefnda í samræmi við fyrrgreind ákvæði kjarasamningsins. Um kjör stefnanda hafi farið eftir kjarasamningi milli Flugvirkjafélags Íslands og samtaka atvinnulífsins vegna Tækniþjónustunnar Keflavíkurflugvelli ehf. (ITS), dagsettum 9. nóvember 2004. Séu ákvæði 8. kafla kjarasamningsins svohljóðandi: „8.1. ITS skuldbindur sig til að sjá flugvirkjum í viðhaldsstöð félagsins á Keflavíkurflugvelli fyrir ferðum milli Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar fyrir upphaf og lok vinnudags þeim að kostnaðarlausu. 8.2. Þegar flugvirki annast akstur á flugvirkjum úr og í vinnu frá Stór-Reykjavíkursvæðinu utan reglulegs vinnutíma fær hann greidda 1 klst. í yfirvinnu á 10 ára taxta. Gert er ráð fyrir að bílar séu tveir (austur/vestur). Flugvirkja er ekki skylt að annast keyrsluna.“ Krafa stefnanda sé tilkomin vegna aksturs hans í samræmi við ákvæði 8. kafla kjarasamningsins, á tímabilinu 20. október 2004 til 8. ágúst 2006. Fjárhæðir séu miðaðar við yfirvinnu á tíu ára taxta í samræmi við fyrrgreint ákvæði greinar 8.2 kjarasamningsins og grundvallist á vinnuskýrslum stefnanda, en um sé að ræða 31 skráða ferð stefnanda á árinu 2004, 200 ferðir á árinu 2005 og 100 ferðir á árinu 2006, samkvæmt framlagðri akstursdagbók er stefnandi hafi haldið, þar sem ferðir stefnanda í þágu stefnda séu skráðar. Sé um að ræða tuttugu og tvo neðangreinda reikninga, jafnmarga þeim mánuðum er stefnandi hafi annast umræddan akstur. Nánar sundurliðist krafa stefnanda þannig Sé á því byggt að kröfur stefnanda séu laun í skilningi laga, miðað við gildandi launataxta á hverjum tíma, samkvæmt grein 8.2 í fyrrgreindum kjarasamningi og því hafi gjalddagi krafnanna verið fyrsta dag hvers mánaðar eftir að mánuði þeim ljúki sem laun séu greidd fyrir, sbr. og ákvæði greinar 15.5 í kjarasamningnum. Um lagarök vísi stefnandi til meginreglna kröfu- og samningaréttar um efndir fjárskuldbindinga auk kjarasamningsins frá 9. nóvember 2004. Þá vísi stefnandi til ákvæða laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, einkum 5. gr. laganna. Um gjalddaga kröfunnar vísist til almennra reglna vinnuréttar um greiðslur launa, sbr. og ákvæði fyrrgreinds kjarasamnings. Kröfur um dráttarvexti styðji stefnandi við reglur III. og V. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafan um málskostnað styðjist við 129. og 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála og krafan um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum númer 50/1988 um virðisaukaskatt en stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Varðandi varnarþing vísist til 33. gr. laga nr. 91/1991. Stefndi kveður stefnanda hafa starfað við línuviðhald hjá stefnda á Keflavíkurflugvelli og gangi flugvirkjar stefnda sem sinni línuviðhaldi 12 tíma vaktir allan sólarhringinn og séu 5 til 6 flugvirkjar að jafnaði á hvorri vakt. Hafi flugvirkjar á línu frá árinu 1997 haft til umráða fólksflutningabifreið til eigin flutninga milli Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar. Fyrirkomulagið hafi verið óbreytt frá þeim tíma og annist flugvirkjar eigin flutning með bifreið þessari án þess að laun hafi verið greidd fyrir það. Áður hafi flugvirkjar á línu alfarið séð sjálfir um ferðir til og frá vinnu á Keflavíkurflugvelli á eigin bifreiðum án þess að sérstök greiðsla kæmi til. Aðrir flugvirkjar stefnda vinni að jafnaði dagvinnu í viðhaldsstöð félagsins í Keflavík, eða skýli eins og það kallist í daglegu tali. Í tengslum við byggingu viðhaldsstöðvar stefnda á Keflavíkurflugvelli hafi hinn 2. ágúst 1991 verið gert sérstakt samkomulag milli Flugvirkjafélags Íslands og Flugleiða hf. sem hafi falið í sér að flugvirkjum í skýli skyldi séð fyrir ferðum milli Reykjavíkur og Keflavíkur fyrir upphaf og lok vinnudags þeim að kostnaðarlausu. Tekið sé sérstaklega fram að samkomulagið eigi aðeins við um flugvirkja starfandi í skýli og að óbreytt fyrirkomulag gildi gangvart flugvirkjum í línuviðhaldi. Ákvæði fyrrgreinds samkomulags um ferðir hafi verið fellt inn í kjarasamning Flugvirkjafélgs Íslands og Flugleiða hf. 1997, með svohljóðandi orðalagi: „Flugleiðir hf. skuldbinda sig til að sjá flugvirkjum í viðhaldsstöð Flugleiða (í skýli og á verkstæðum) fyrir ferðum milli Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar fyrir upphaf og lok vinnudags þeim að kostnaðarlausu“ Sams konar ákvæði sé í grein 05-12 í útgáfu kjarasamningsins árið 2000 og sé nú að finna í grein 8.1. í síðast gildandi kjarasamningi aðila frá 2004. Ekkert sé tekið fram um akstur línumanna í kjarasamningnum frá 1997 en við frágang þess samnings hafi orðið samkomulag milli aðila um að stefnandi legði flugvirkjum á línu til fólksbifreið til eigin flutninga milli Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar. Hafi ein bifreið þannig verið til ráðstöfunar í þetta verkefni og væri óheimilt að nota hana til annars en þessara flutninga. Ekki skyldi koma til greiðslu vegna aksturs vaktmanna enda sé það í samræmi við orðalag yfirlýsingarinnar sem sé enn í fullu gildi. Kosti stefndi rekstur bifreiðar þessarar og séu ferðir flugvirkja á línu til og frá vinnu því þeim að kostnaðarlausu. Kveður stefndi að í kjarasamningaviðræðum aðila 2003 hafi Flugvirkjafélag Íslands krafist endurskoðunar akstursgreiðslna sem flugvirkjar í skýli höfðu notið án þess að sú greiðsla væri samningsbundin. Í sáttatillögu ríkissáttasemjara frá 27. október 2003 hafi því komið inn nýtt ákvæði, svohljóðandi (nú gr. 8. 2): „Þegar flugvirki annast akstur á flugvirkjum úr og í vinnu á Stór-Reykjavíkursvæðinu utan reglulegs vinnutíma fær hann greidda 1 klst. í yfirvinnu á 10 ára taxta. Gert er ráð fyrir að bílar séu tveir (austur/vestur). Flugvirkja er ekki skylt að annast keyrsluna.“ Með þessu hafi í meginatriðum verið orðið við kröfu Flugvirkjafélags Íslands, sbr. tilgreininguna á því að bílarnir skuli vera tveir (austur/vestur). Eins og fram komi í samningstextanum taki ákvæði þetta til aksturs flugvirkja utan reglulegs vinnutíma. Við upphaf reglulegs vinnutíma að morgni og að loknum reglulegum vinnutíma séu flugvirkjar í skýli fluttir til og frá Keflavík með áætlunarbílum sem aki ákveðnar leiðir enda um að ræða stóran hóp manna. Við upphaf og lok reglulegs vinnutíma annist flugvirkjar á línu á hinn bóginn eigin flutning og hafi aðeins til umráða einn bíl. Í kjarasamningum ofangreindra aðila 2004 hafi verið samkomulag um efnisatriði sem staðfest hafi verið skriflega hinn 25. október 2005. Samningsaðilar hafi auk þess verið sammála um að endurskoða samninginn í heild með tilliti til framsetningar og einföldunar. Forsenda þessarar yfirferðar á texta samningsins hafi verið að ekki væri um efnisbreytingar að ræða. Breytingar þær sem samið hafði verið um, sbr. fyrrgreinda staðfestingu frá 25. október 2005, hafi síðan verið felldar inn í endurskoðaða textann og heildstæður samningur verið undirritaður 9. nóvember 2004. Hafi orðin (í skýli og verkstæðum) í grein 05.12 fallið niður við þá vinnu án þess að ætlunin hafi verið að breyta gildandi fyrirkomulagi. Kröfur um breytingar varðandi akstur línumanna hafi hvorki verið lagðar fram af hálfu Flugvirkjafélags Íslands né verið rætt um greiðslur til handa línumönnum enda ekki stefnt að efnisbreytingu að því leyti. Hafi fyrri framkvæmd því verið áfram óbreytt. Hafi því aldrei verið samið um að flugvirkjar á línu ættu rétt á sérstökum greiðslum vegna eigin flutnings til og frá vinnu. Akstur línumanna hafi í gegnum árin verið og sé enn töluvert frábrugðinn því fyrirkomulagi sem gildi um skýlismenn. Eigi ákvæði greina 8.1 og 8.2 í kjarasamningnum frá 2004 aðeins við um flugvirkja í skýli. Þannig hafi flugvirkjar á línu ávallt verið undanskildir gildissviði 8.1 greinar kjarasamningsins. Samkvæmt orðalagi greinar 8.2 sé einungis um að ræða akstur utan reglulegs vinnutíma auk þess sem gert sé ráð fyrir tveimur bílum (austur/vestur). Þarfir línumanna miðist á hinn bóginn við akstur í og úr vinnu á reglulegum vinnutíma með einum bíl. Línumenn hafi haldið eigin akstri áfram án sérstakrar greiðslu að loknum samningum og án þess að kröfur kæmu fram frá þeim eða FVFÍ. Stefnandi hafi að vísu öðru hvoru skilað inn miðum þar sem akstur hans hafi verið tilgreindur. Aðrir flugvirkjar sem hafi ekið umræddum bíl hafi hins vegar ekki gert það. Engar athugasemdir hafi heldur borist frá Flugvirkjafélagi Íslands fyrr en með bréfi 2. ágúst 2006, meira en einu og hálfu ári eftir samþykkt kjarasamningsins. Þá hafi stefnandi heldur aldrei framvísað reikningum vegna fyrrgreinds aksturs og sé tilvísun í þá veru í stefnu því mótmælt sem rangri. Stefndi mótmælir fullyrðingum stefnanda um að hann hafi annast akstur í þágu stefnda í samræmi við ákvæði 8. kafla kjarasamningsins. Því sé einnig mótmælt sem röngu og tilhæfulausu að stefndi hafi jafnframt tekið með sér aðra flugvirkja í bifreið sína að beiðni stefnda. Flugvirkjar á línu hafi áðurnefnda bifreið til sameiginlegra afnota og þeim sé í sjálfsvald sett hvernig þeir skipti akstrinum á milli sín. Stefnda hafi ekki verið skylt að annast þennan akstur og hafi honum sérstaklega verið bent á það af stefnda. Þá megi benda á að línumenn á Keflavíkurflugvelli hafi alltaf fengið 8 tíma á mánuði í næturvinnu sem litið hafi verið á sem skörun milli vakta og eins sem ferðatíma. Með undirskrift sinni á yfirlýsingu 20. febrúar 2006 hafi stefnandi auk þess staðfest að hann eigi engar kröfur á félagið vegna umræddra akstursgreiðslna. Með vísan til framangreinds telji stefndi ljóst að stefnandi eigi engar kröfur á hendur honum vegna aksturs þeirrar bifreiðar sem stefndi fékk honum og öðrum flugvirkjum til sameiginlegra umráða til eigin flutnings til og frá vinnu. Um varakröfu sína kveður stefndi að framlagðar vinnuskýrslur stefnanda séu einhliða færslur stefnanda. Samkvæmt upplýsingum stefnda hafi hann ekki verið við störf í þremur tilvikum, það er dagana 21. október 2004, 3. mars 2006 og 4. júlí 2006. Krafa stefnanda hafi fyrst komið fram með innheimtubréfi 13. febrúar 2007. Beri því að miða dráttarvaxtakröfu stefnanda við 13. mars 2007. Stefndi kveðst fyrst og fremst byggja kröfur sínar á tilvitnuðum kjarasamningum Flugvirkjafélags Íslands og stefnda og almennum reglum samningalaga og vinnuréttar. Varðandi vexti sé vísað til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað vísist til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. og 130. gr. Meginágreiningur aðila snýst um það hvort greinar 8.1 og 8.2 í 8. kafla kjarasamnings Flugvirkjafélags Íslands og Samtaka atvinnulífsins vegna Tækniþjónustunnar á Keflavíkurflugvelli ehf. (ITS) eigi við um svokallaða flugvirkja í línuviðhaldi og þar með stefnanda. Í 8. kafla kjarasamningsins er fjallað um ferðir til og frá vinnu og segir í grein 8.1: Svo segir í grein 8.2: „Þegar flugvirki annast akstur á flugvirkjum úr og í vinnu frá Stór-Reykjavíkursvæðinu utan reglulegs vinnutíma fær hann greidda 1 klst. í yfirvinnu á 10 ára taxta. Gert er ráð fyrir að bílar séu tveir (austur/og vestur). Flugvirkja er ekki skylt að annast keyrsluna.“ Síðastnefnda ákvæðið er samhljóða þeirri miðlunartillögu sem ríkissáttasemjari setti fram 27. október 2003 en kröfur höfðu komið frá Flugvirkjafélagi Íslands um að greiðslur fyrir akstur yrðu endurskoðaðar í kjarasamningsviðræðum á árinu 2003. Af málatilbúnaði stefnanda verður ekki annað ráðið að kröfur hans byggist á því að hann eigi kröfur á hendur stefnda á grundvelli ákvæðis greinar 8.2 í kjarasamningnum. Eins og fram kemur í skýru orðalagi ákvæðis greinar 8.2 er aðeins talað um flugvirkja og er ekki gerður greinarmunur á því hvort flugvirki sá sem tekur að sér að aka öðrum flugvirkjum til og frá vinnu milli Stór-Reykjavíkursvæðisins og Keflavíkur starfi í línuviðhaldi eða í skýli. Stefndi hins vegar telur að þetta ákvæði aðeins eiga við um flugvirkja í skýli. Er orðalag þessa ákvæðis afdráttarlaust og þykir ekki fara milli mála að taki flugvirki að sér akstur samkvæmt þessu ákvæði eigi hann rétt á greiðslum fyrir það, hvort sem hann starfar í línuviðhaldi eða í skýli. Af fyrirliggjandi gögnum verður ekki séð að ákvæði um slíkar greiðslur sem grein 8.2 gerir ráð fyrir hafi áður verið í kjarasamningum flugvirkja og stefnda, hvorki varðandi flugvirkja á línu né í skýli. Var ákvæði í samkomulagi milli Flugvirkjafélags Íslands og Flugleiða hf. frá árinu 1991 um greiðslu þóknunar til flugvirkja í skýli vegna breyttra aðstæðna þegar viðhaldsstöð stefnda var tekin í notkun, en það samkomulag féll úr gildi í apríl 1997. Í tengslum við endurskoðun kjarasamnings á árinu 2003 kom fram krafa Flugvirkjafélags Íslands um endurskoðun á greiðslum fyrir akstur og var sett fram tillaga um greiðslur fyrir akstur bifreiða stefnda utan reglulegs vinnutíma. Af gögnum málsins verður ekki séð að í þessari tillögu Flugvirkjafélags Íslands sé gerður greinarmunur á flugvirkjum í línuviðhaldi eða skýli. Í kjölfarið kom fram miðlunartillaga frá ríkissáttasemjara 27. október 2003 og var hún tekin óbreytt upp í umdeilt ákvæði greinar 8.2 í kjarasamningi en eins og rakið hefur verið er í ákvæðinu aðeins talað um flugvirkja án frekari tilgreiningar. Krafa stefnanda byggir á því að hann hafi tekið að sér akstur á flugvirkjum úr og í vinnu og er ljóst að um er að ræða akstur utan reglulegs vinnutíma eins og greinir í umdeildu ákvæði greinar 8.2. Verður ekki séð á hvaða rökum stefndi byggir þær fullyrðingar sínar að umrætt ákvæði geti ekki átt við flugvirkja í línuviðhaldi þar sem þar sé talað um tvær bifreiðar og akstur utan reglulegs vinnutíma en þarfir línumanna miðist við akstur í og úr vinnu á reglulegum vinnutíma með einni bifreið. Af því sem nú hefur verið rakið verður ekki með nokkru móti séð að stefndi hafi lagt fram haldbær gögn um að skýrt orðalag ákvæðis greinar 8.2 í kjarasamningi verði skýrt á annan hátt en samkvæmt orðanna hljóðan og verður hann að bera hallann af þeim sönnunarskorti. Verður því ekki annað séð en að stefnandi geti byggt rétt sinn á ákvæði þessu. Með hliðsjón af þessari niðurstöðu og málatilbúnaði stefnanda þykja ekki efni til að taka afstöðu til þess í máli þessu hvort ákvæði greinar 8.1 eigi við um störf stefnanda. Samkvæmt því sem nú hefur verið rakið átti stefnandi kjarasamningsbundinn rétt á því að fá greitt fyrir akstur sem hann innti af hendi í þágu stefnda. Gat stefndi ekki látið stefnanda afsala sér þeim rétti með undirritun á yfirlýsingu 20. febrúar 2006, þar sem stefnandi samþykkti með undirritun sinni að hann ætti ekki frekari kröfur á hendur stefnda. Samningar launamanna og atvinnurekenda um lakari kjör en hinir almennu kjarasamningar ákveða eru ógildir, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Í málinu er ekki ágreiningur um við hvaða taxta eigi að miða greiðslur vegna akstursins en stefndi heldur því fram að stefnandi hafi ekki verið við störf í þrjá af þeim dögum sem stefnandi kveðst hafa ekið í þágu stefnda auk þess sem umræddar akstursskýrslur séu einhliða færslur stefnda. Stefnandi hefur haldið skýrslur um þann akstur sem hann kveðst hafa innt af hendi í samræmi við ákvæði kjarasamnings og verður ekki séð að hann hafi átt að bera sig að öðru vísi en fram kemur í skýrslum þeim sem sundurliðaðar eru og á eyðublöðum sem virðast stafa frá stefnda. Þá liggur fyrir að stefnandi reyndi að koma þessum gögnum til stefnda og er það viðurkennt af hálfu stefnda að stefnandi hafi öðru hvoru skilað þessum gögnum inn til stefnda. Stefnandi leiðrétti kröfugerð sína þannig að hann lækkaði hana sem nam einni ferð í október 2004. Kom fram við aðalmeðferð málsins að stefnandi tæki til greina athugasemdir stefnda um að hann hafi ekki verið í vinnu 21. október 2004. Samkvæmt framlögðum vinnuskýrslum varðandi akstur voru skráðar á hann 2 ferðir þann dag og verður ekki annað séð en að krafa stefnanda sé, eftir framangreinda breytingu, of há sem nemur einni ferð, samtals að fjárhæð 3.693 krónur. Hefur gögnum stefnanda varðandi kröfur hans að öðru leyti ekki verið hnekkt með haldbærum gögnum og breytir engu þótt aðrir flugvirkjar sem óku bifreiðinni hafi ekki skilað inn slíkum vinnuskýrslum. Verður stefndi að bera hallann af því. Þá verður ekki séð að samningur aðila um að línumenn fái greidda 8 tíma í mánuði í næturvinnu feli í sér greiðslu á grundvelli greinar 8.2. Að öllu því virtu sem nú hefur verið rakið verður krafa stefnanda tekin til greina að frádregnum 3.693 krónum og með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði. Með hliðsjón af atvikum þykir rétt að krafan beri dráttarvexti frá og með þeim degi þegar liðinn var mánuður frá því að stefnandi krafði stefnda formlega um greiðslu kröfunnar með innheimtubréfi 13. febrúar 2007. Eftir þessari niðurstöðu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 250.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Af hálfu stefnanda flutti málið Þórhallur H. Þorvaldsson hdl. en af hálfu stefnda flutti málið Hrafnhildur Stefánsdóttir hrl. Greta Baldursdóttir héraðsdómari kveður upp dóminn. Stefndi, Icelandair ehf., greiði stefnanda, Geir Sigurðssyni, 1.371.244 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá 13. mars 2007 til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 250.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 403/1999
|
Kærumál Gögn Verjandi
|
Kærður var úrskurður héraðsdómara þar sem fallist var á kröfu lögreglustjóra um skýrslutöku yfir X fyrir dómi og framlengingu frests til að synja verjanda X um aðgang að gögnum varðandi rannsókn opinbers máls í þrjár vikur, á grundvelli b. liðar 1. mgr. 74. gr. a. laga nr. 19/1991. Var niðurstaða héraðsdóms staðfest með vísan til forsendna úrskurðarins.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Haraldur Henrysson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. október 1999, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. september 1999, þar sem fallist var á kröfu sóknaraðila um skýrslutöku fyrir dómi af varnaraðila. Þá var jafnframt fallist á kröfu sóknaraðila um að framlengdur yrði í þrjár vikur frestur til að synja verjanda varnaraðila um aðgang að gögnum varðandi rannsókn opinbers máls, sem beinist að varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að hafnað verði kröfum sóknaraðila um skýrslutöku af varnaraðila fyrir dómi og framlengingu frests til að synja verjanda varnaraðila aðgangs að rannsóknargögnum málsins. Þá krefst hann þess að skipuðum verjanda hans verði afhent afrit allra rannsóknargagna í málinu, sem eru orðin viku gömul. Til vara er þess krafist að upphaf frests verði ákveðið frá því tímamarki, er gögnin urðu til eða komust í vörslur lögreglu. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 615/2015
|
Hlutabréf Kaupsamningur Söluréttur Kaupréttur Tekjuskattur Dómur Málsforræði
|
Með samningum í júní 2004 og september 2005 keypti FB ehf., sem var einvörðungu í eigu Þ, hlutabréf í SF hf. af því félagi að nafnverði 50.000.000 krónur á árinu 2004 og 100.000.000 krónur á árinu 2005. Samkvæmt kaupsamningunum skuldbatt félagið sig til að eiga hlutabréfin eigi skemur en í tvö ár auk þess sem Þ, sem var á þessum tíma forstjóri SF hf., var óheimilt að veðsetja eða framselja eignarhlut sinn í FB ehf. á gildistíma samninganna. Samhliða kaupsamningnum frá september 2005 gerðu félögin með sér samning sem veitti FB ehf. einhliða sölurétt og SF hf. einhliða kauprétt á framangreindum hlutum í SF hf. og var búið svo um hnútana að ekki hefði orðið neinn hagnaður af sölu félagsins á þeim bréfum til SF hf. hvort sem sölu- eða kauprétturinn hefði verið nýttur, til dæmis í kjölfar þess að Þ hefði látið af störfum að eigin ósk eða verið sagt upp störfum vegna vanefnda á starfsskyldum sínum. Þ var sagt upp störfum af öðrum orsökum í júní 2006 og við það varð sölu- og kauprétturinn á grundvelli samningsins ekki virkur. Viku síðar seldi FB ehf. hlutabréfin á almennum markaði með verulegum hagnaði. Með úrskurðum ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar voru opinber gjöld Þ vegna gjaldársins 2007 endurákvörðuð eins og umræddar tekjur væru tekjur hans vegna starfstengdra hlunninda. Í dómi Hæstaréttar kom fram að 1. mgr. 1. töluliðar A. liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt tæki bæði til nýrra og áður óþekktra tegunda starfstengdra greiðslna féllu þær á annað borð undir hina almennu skilgreiningu ákvæðisins. Í samræmi við það væri ekkert því til fyrirstöðu að skattyfirvöld tækju á álitamálum, sem slíkri nýbreytni í starfstengdum greiðslum kynnu að fylgja, eftir því sem þau kæmu upp í skattaframkvæmd. Með vísan til efnis samninganna og 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/2003 var fallist á með Í að líta skyldi framhjá því í skattalegu tilliti að hin starfstengdu hlunnindi hefðu með umræddum samningum verið látin falla einkahlutafélagi Þ í skaut, þar sem hann hefði notið hlunnindanna í raun. Þau verðmæti, sem í þeim hefðu verið fólgin, hefðu því verið skattskyld hjá honum sem tekjur samkvæmt l. mgr. 1. töluliðar A. liðar 7. gr. laganna. Þá var talið að samningarnir hefðu haft sömu fjárhagsleg áhrif fyrir Þ og ef hann hefði fengið skilyrtan rétt til að kaupa hlutabréf í SF hf. vegna starfs síns hjá félaginu, sbr. 9. gr. laga nr. 90/2003. Við ákvörðun skattskyldra tekna Þ samkvæmt l. mgr. 1. töluliðar A. liðar 7. gr. laganna væri því rétt að líta til reglunnar í öðrum málslið 9. gr. auk meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og miða tekjurnar við mismun á kaupverði hlutabréfanna og söluverði þeirra, en við söluna hefði fyrst komið í ljós hvert hefði verið raunverulegt virði hinna starfstengdu hlunninda Þ. Samkvæmt framansögðu var Í sýknað af kröfu Þ.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir ViðarMár Matthíasson, Eiríkur Tómasson, Greta Baldursdóttir og Ólafur BörkurÞorvaldsson og Hjördís Hákonardóttir settur hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar16. september 2015. Hann krefst þess aðallega að héraðsdómur verði ómerktur ogmálinu vísað heim í hérað. Til vara krefst hann þess að úrskurðiryfirskattanefndar 31. desember 2013 og ríkisskattstjóra 17. október 2012 verðifelldir úr gildi og tekjuskatts- og útsvarsstofn sinn gjaldárið 2007, eins oghann var ákveðinn af yfirskattanefnd, lækkaður um 596.091.170 krónur. Verðiekki fallist á það gerir hann kröfu um að úrskurðunum verði breytt þannig aðsami stofn verði lækkaður um 508.499.541 krónu, en að því frágengnu að þeirverði felldir úr gildi og tekjuskatts- og útsvarsstofn sinn gjaldárið 2007 lækkaðurum 596.091.170 krónur, en stofninn hækkaður annars vegar um 23.121.467 krónurvegna gjaldársins 2005 og hins vegar um 116.153.445 krónur vegna gjaldársins2006. Í öllum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrirHæstarétti. Stefndi krefst staðfestingarhéraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.IMálsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram keyptiFjárfestingarfélagið Brekka ehf., sem var einvörðungu í eigu áfrýjanda,hlutabréf í Straumi Fjárfestingarbanka hf. af því félagi að nafnverði50.000.000 krónur með samningi 18. júní 2004. Kaupverðið nam 6,55 krónum á hluteða samtals 327.500.000 krónum og fjármagnaði Íslandsbanki hf. kaupin að fullumeð láni til einkahlutafélagsins. Í kaupsamningnum sagði meðal annars aðkaupandi skuldbyndi sig til að eiga hlutabréfin eigi skemur en til 1. ágúst2006 og áfrýjanda, sem var á þessum tíma forstjóri Straums Fjárfestingarbankahf., væri óheimilt að veðsetja eða framselja eignarhlut sinn íeinkahlutafélaginu á gildistíma samningsins. Samhliða kaupsamningnum gerðu StraumurFjárfestingarbanki hf. og einkahlutafélagið með sér samning um sölurétt áhlutunum, sem félagið keypti, en eins og málið er lagt fyrir dómstóla er óþarftað gera grein fyrir efni þess samnings.Með samningi 7. september 2005 keypti Fjárfestingarfélagið Brekka ehf.hlutabréf í Straumi Fjárfestingarbanka hf. af því félagi að nafnverði100.000.000 krónur til viðbótar þeim hlutabréfum sem að framan greinir.Kaupverðið nam að þessu sinni 13,50 krónum á hlut eða alls 1.350.000.000 krónumog fjármagnaði Íslandsbanki hf. eins og áður kaupin að fullu með láni tileinkahlutafélagsins, sem annars vegar var veitt til endurfjármögnunar eldralánsins frá 2004 og hins vegar til kaupa á hinum nýju hlutum. Í kaupsamningnumsagði meðal annars að kaupandi skuldbyndi sig til að eiga hlutabréfin eigiskemur en til 1. september 2007 og áfrýjanda væri óheimilt að veðsetja eða framseljaeignarhlut sinn í einkahlutafélaginu á gildistíma samningsins.Sama dag og kaupsamningurinn var gerður, 7. september 2005, gerðuStraumur Fjárfestingarbanki hf. og Fjárfestingarfélagið Brekka ehf. með sérsamning um sölurétt á hlutunum sem félagið hafði keypt. Í síðarnefndasamningnum var tekið fram að með honum væri samningurinn um sölurétt frá 2004framlengdur, en við gerð nýja samningsins skyldu réttindi og skyldur samkvæmthonum falla niður. Með hinum nýja samningi var einkahlutafélaginu veittureinhliða söluréttur á 150.000.000 hlutum í Straumi Fjárfestingarbanka hf.,meðal annars með þeim skilmálum að sölugengi við nýtingu réttarins yrði 13,50krónur fyrir hverja krónu nafnverðs, félagið skuldbyndi sig til að eigahlutabréfin til 1. september 2007 hið skemmsta og gæti það nýtt réttinn fráþeim tíma til 1. október sama ár. Einnig var tekið fram að verð á hlut viðnýtingu söluréttarins breyttist þannig að sölugengi hækkaði um sem svaraði tilfjármagnskostnaðar af skuld samkvæmt lánssamningi félagsins við Íslandsbankahf. og lækkaði sem svaraði til útgreidds arðs af hlutabréfunum ef hann hefðigengið til að greiða niður skuldina. Í umræddum samningi um sölurétt sagði:„Samningur þessi er liður í kaupréttaráætlun Straums við forstjóra félagsins.Samningurinn er gerður á þeirri forsendu að Þórður Már Jóhannesson starfi hjáStraumi eigi skemur en til 1. september 2007 og Þórður Már sé eigandi félagsinsá þeim tíma. Láti hann af störfum hjá Straumi fyrir þann tíma veitir félagiðhér með Straumi einhliða kauprétt á þeim hlutabréfum sem söluréttarsamningurinntekur til“. Í samningnum var kveðið á um að í því tilviki skyldi kaupverðbréfanna miðast við áðurnefnt sölugengi eftir að það hefði tekið þeimbreytingum sem að framan greinir. Skyldi kaupverðinu ráðstafað til að greiðaupp skuld einkahlutafélagsins samkvæmt lánssamningi þess við Íslandsbanka hf.Þá var tekið fram í samningnum: „Sé Þórði Má sagt upp störfum hjá Straumi ánþess að uppsögnina sé að rekja til vanefndar hans á starfsskyldum sínum erfélaginu heimilt, en ekki skylt, að selja hlutabréfin strax við uppsögn, ef þaðkýs og hefur það til þess 2 vikur frá þeim tíma ... Við þær aðstæður semskilgreindar eru í þessari málsgrein verður kaupréttur Straums ekki virkur þóttÞórður Már láti af störfum hjá félaginu. Kjósi félagið að selja bréfin ekkiinnan fyrrgreindra 2 vikna og eiga bréfin áfram, fellur söluréttur samkvæmtsamningi þessum þrátt fyrir það niður að liðnum þeim fresti.“ Í samningnumsagði ennfremur: „Straumur ber ekki ábyrgð á þeim skattalegu afleiðingum semkunna að verða samfara veitingu söluréttar þessa eða því að félagið nýti sérsölurétt sinn samkvæmt samningi þessum.“Áfrýjandi lét af störfum hjá Straumi-Burðarási Fjárfestingarbanka hf.,áður Straumi Fjárfestingarbanka hf., 21. júní 2006 og er óumdeilt að það hafigerst án þess að hann hafi vanefnt starfsskyldur sínar. Hinn 28. sama mánaðarseldi Fjárfestingarfélagið Brekka ehf. hlutabréfin í Straumi-BurðarásiFjárfestingarbanka hf., sem félagið hafði eignast samkvæmt framansögðu á árunum2004 og 2005, á genginu 18,90 krónur á hlut eða fyrir samtals 2.835.000.000krónur. Í héraðsdómi er gerð grein fyrir úrskurðum ríkisskattstjóra 17. október2012 og yfirskattanefndar 31. desember 2013 sem áfrýjandi krefst til vara hérfyrir dómi að ógiltir verði eða að öðrum kosti breytt. Í máli þessu greiniraðila á um lögmæti úrskurðanna, en ekki er tölulegur ágreiningur þeirra ámilli.IIAðalkrafa áfrýjanda um ómerkingu hinsáfrýjaða dóms er reist á því að ekki hafi í forsendum dómsins verið fjallað umallar þær röksemdir, sem hann hafi teflt fram til stuðnings kröfum sínum íhéraði. Meðal annars hafi hann haldið því fram að veiting söluréttar kynni aðhafa falið í sér skattskyldar tekjur á sínum tíma og boðist til að telja þauhlunnindi fram til skatts á grundvelli útreikninga fjármálasérfræðings semlagðir hafi verið fram í málinu. Einnig að eignarréttur að hlutabréfunum hafistofnast hjá einkahlutafélagi sínu strax við kaup þeirra og að kaupréttur hafialdrei stofnast hjá vinnuveitenda sínum samkvæmt samningnum um sölurétt 7.september 2005. Þá hafi í héraðsdómi verið fjallað um að ætlaðar tekjur afsöluréttarsamningnum, sem féllu til árið 2005, hafi verið fyrndar og jafnframtað tekjur áfrýjanda hafi verið vanáætlaðar í úrskurðum ríkisskattstjóra ogyfirskattanefndar þrátt fyrir að stefndi hafi sætt sig við niðurstöðuúrskurðanna.Í héraðsdómi eru raktar helstumálsástæður og lagarök beggja aðila, sbr. e. lið 1. mgr. 114. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála, og síðan komist að rökstuddri niðurstöðu um þauatriði, sem þá greindi á um, sbr. f. lið sömu málsgreinar. Þótt ekki hafi íniðurstöðukafla dómsins verið nefndar sérstaklega þær röksemdir áfrýjanda, semað framan greinir, verður litið svo á að með röksemdafærslu dómenda fyrir hennihafi verið tekin fullnægjandi afstaða til þeirra. Er því ekki tilefni til aðómerkja dóminn af þeim sökum.Sú meginregla gildir við meðferðeinkamáls að málsaðilar hafa forræði á sakarefni þess. Sökum þess að stefndikrefst aðeins sýknu af kröfum áfrýjanda og unir þar með fyrrgreindum úrskurðumskattyfirvalda fer það í bága við þá meginreglu að í héraðsdómi sé fjallað umatriði, er yfirskattanefnd sem æðra stjórnvald hafði breytt áfrýjanda í hag fráúrskurði ríkisskattstjóra, og því jafnframt slegið föstu í dóminum aðskattskyldar tekjur hans hafi verið vanáætlaðar af skattyfirvöldum. Þar semþessir annmarkar á samningu dómsins höfðu ekki áhrif á málsúrslit í héraðiverður krafa áfrýjanda um ómerkingu hans ekki tekin til greina af þessariástæðu.2Mál það, sem til úrlausnar er, snýstum skýringu á ákvæðum laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Í l. mgr. 1. töluliðar A.liðar 7. gr. laganna er kveðið á um að til skattskyldra tekna teljistendurgjald fyrir hvers konar vinnu, starf eða þjónustu, án tillits tilviðmiðunar, sem innt er af hendi fyrir annan aðila. Á eftir fylgir í dæmaskyniupptalning á ýmsum tegundum starfstengdra greiðslna sem ekki er tæmandi. Tekurgreinin því til nýrra og áður óþekktra tegunda slíkra greiðslna falli þær áannað borð undir hina almennu skilgreiningu. Í samræmi við það er ekkert þvítil fyrirstöðu að skattyfirvöld taki á álitamálum, sem slíkri nýbreytni ístarfstengdum greiðslum kunna að fylgja, eftir því sem þau koma upp ískattaframkvæmd, sbr. dóm Hæstaréttar 13. október 2011 í máli nr. 241/2010 semrekið var á milli sömu aðila og mál þetta.Af efni framangreindra samninga milliStraums Fjárfestingarbanka hf. og Fjárfestingarfélagsins Brekku ehf. 7.september 2005 leikur enginn vafi á því að með þeim var einkahlutafélaginu, semáfrýjandi var einn eigandi að, veitt hlunnindi á þeirri forsendu að hann varforstjóri Straums Fjárfestingarbanka hf. og að auki með því skilyrði að hannstarfaði áfram hjá bankanum um nálega tveggja ára skeið. Samkvæmt 1. mgr. 57.gr. laga nr. 90/2003 og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist ámeð stefnda að litið skuli framhjá því í skattalegu tilliti, að hinstarfstengdu hlunnindi voru með umræddum samningum látin falla einkahlutafélagiáfrýjanda í skaut, þar sem hann naut hlunnindanna í raun. Þau verðmæti, sem íþeim voru fólgin, voru því skattskyld hjá honum sem tekjur samkvæmt l. mgr. 1.töluliðar A. liðar 7. gr. laganna, sbr. og upphafsákvæði þeirrar greinar.Með samningnum um sölurétt var einkahlutafélagiáfrýjanda veittur einhliða söluréttur og Straumi Fjárfestingarbanka hf. einhliðakaupréttur á þeim hlutabréfum, sem einkahlutafélagið hafði fest kaup á, og varbúið svo um hnútana að ekki hefði orðið neinn hagnaður af sölu félagsins tilbankans hvort sem sölurétturinn eða kauprétturinn hefði verið nýttur, til dæmisí kjölfar þess að áfrýjandi hefði látið af störfum að eigin ósk eða verið sagtupp störfum vegna vanefnda á starfsskyldum sínum. Þegar áfrýjanda var sagt uppstörfum af öðrum orsökum 21. júní 2006 varð kaupréttur bankans því ekki virkur ágrundvelli samningsins og við það var félag áfrýjanda ekki lengur bundið af þvíað ráðstafa hlutabréfunum fyrir fyrirfram umsamið endurgjald, heldur gat seltþau á markaði sem það og gerði viku síðar með verulegum hagnaði. Þegarsamningarnir, sem gerðir voru 7. september 2005, eru virtir í heild er fallistá þá niðurstöðu héraðsdóms að þeir hafi haft sömu fjárhagsleg áhrif fyriráfrýjanda og ef hann hefði fengið skilyrtan rétt til að kaupa hlutabréf íStraumi Fjárfestingarbanka hf. vegna starfs síns hjá bankanum, sbr. 9. gr. laganr. 90/2003. Við ákvörðun skattskyldra tekna áfrýjanda samkvæmt l. mgr. 1.töluliðar A. liðar 7. gr. laganna er því rétt að líta til reglunnar í öðrummálslið 9. gr. auk meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og miða tekjurnarvið mismun á kaupverði hlutabréfanna og söluverði þeirra, en við söluna komfyrst í ljós hvert var raunverulegt virði hinna starfstengdu hlunnindaáfrýjanda.Samkvæmt öllu framansögðu ber að sýknastefnda af kröfum áfrýjanda og staðfesta hinn áfrýjaða dóm.Áfrýjanda verður gert að greiðastefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skal veraóraskaður.Áfrýjandi, Þórður Már Jóhannesson,greiði stefnda, íslenska ríkinu, 800.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 7. júlí 2015.Mál þetta, semdómtekið var 22. maí 2015, var höfðað með stefnu þingfestri fyrir HéraðsdómiReykjavíkur þann 16. desember 2014, af Þórði Má Jóhannessyni, Heimalind 24, 201Kópavogi, á hendur íslenska ríkinu.I.Dómkröfurstefnanda eru þær:Aðallega,að úrskurðuryfirskattanefndar nr. 387/2013 frá 31. desember 2013 og úrskurðurríkisskattstjóra frá 17. október 2012 verði felldir úr gildi og tekjuskatts- ogútsvarsstofn stefnanda gjaldárið 2007, eins og hann var ákveðinn afyfirskattanefnd, verði lækkaður um 596.091.170 krónur.Til vara,að úrskurðiyfirskattanefndar nr. 387/2013 frá 31. desember 2013 og úrskurðiríkisskattstjóra frá 17. október 2012 verði breytt þannig, að tekjuskatts- ogútsvarsstofn stefnanda gjaldárið 2007, eins og hann var ákveðinn afyfirskattanefnd, verði lækkaður um 508.499.541 krónu.Til þrautavara,að úrskurðuryfirskattanefndar nr. 387/2013 frá 31. desember 2013 og úrskurðurríkisskattstjóra frá 17. október 2012 verði felldir úr gildi og tekjuskatts- ogútsvarsstofn stefnanda gjaldárið 2007, eins og hann var ákveðinn afyfirskattanefnd, verði lækkaður um 596.091.170 krónur og tekjuskatt- ogútsvarsstofn stefnanda gjaldárið 2005 verði hækkaður um 23.121.467 krónur ogtekjuskatt- og útsvarsstofn stefnanda gjaldárið 2006 verði hækkaður um116.153.445 krónur.Í öllum tilvikum er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað. Stefndi geriraðallega þá dómkröfu að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og honumverði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati réttarins.Til vara er þesskrafist að stefnukröfurnar verði lækkaðar og málskostnaður verði látinn niðurfalla. II.ForsagaForsaga máls þessa ersú að stefnandi, sem var forstjóri Straums hf.,keypti hlutabréf í félaginu á genginu 3,15 á árinu 2003. Samhliða kaupunumgerðu stefnandi og Straumur hf. með sér söluréttarsamning, en samningurinnveitti stefnanda rétt til að selja félaginu hin keyptu hlutabréf á sama gengi,þ.e. genginu 3,15, að viðbættum fjármagnskostnaði að tveimur árum liðnum.Kaupin á hlutabréfunum fjármagnaði stefnandi með eingreiðsluláni fráÍslandsbanka hf. og setti bankanum hlutabréfin að handveði auk þess semstefnandi framseldi bankanum hinn umsamda sölurétt að hlutabréfunum tiltryggingar láninu. Á árinu 2004 varð að samkomulagi milli stefnanda og Straumshf. að fallið yrði frá kvöð í söluréttarsamningi aðila um tveggja áraeignarhaldstíma hinna keyptu hlutabréfa. Í framhaldinu seldi stefnandi Straumihf. hlutabréfin á genginu 6,55 og greiddi upp lánið hjá Íslandsbanka hf.Stefnandi tilgreindi hagnað sinn af sölu hlutabréfanna að fjárhæð 47.600.000kr. sem fjármagnstekjur í skattskilum sínum árið 2005. Í framhaldi af þessusnerist ágreiningur við skattyfirvöld um það hvort söluréttarsamningar semgerðir voru samhliða hlutabréfakaupum stefnanda í Straumi hf. væru sjálfstæðirgjörningar í skattalegu tilliti um kaup, lántöku, sölurétt og handveð eða hvortinnbyrðis tenging samninganna, m.a. vegna starfssambands stefnanda við Straumhf., fælu í sér að raunverulega væri um að ræða launatengd starfskjör í formikaupréttarútfærslu sem á tilteknu tímabili bæri að skattleggja sem laun.Í úrskurði sínum hinn29. október 2007 vegna gjaldársins 2005 byggði embætti ríkisskattstjóra á hinusíðarnefnda og í úrskurði sínum nr. 117/2009 féllst yfirskattanefnd á þá túlkuní stórum dráttum. Fallist var á það með ríkisskattstjóra að stefnanda hefðiborið að færa sér umrædda fjárhæð til tekna sem launatekjur í skattframtali vegnagjaldársins 2005 þar sem líta yrði svo á að samkomulag stefnanda og Straums hf.um niðurfellingu söluréttar á árinu 2004 hefði í skattalegu tilliti falið í sérnýtingu stefnanda á kauprétti að hlutabréfunum í Straumi hf., sem stefnandihefði í raun öðlast á árinu 2003 vegna starfa í þágu félagsins, sbr. 1. mgr. 1.tl. A-liðar 7. gr. og 9. gr. laga nr. 90/2003. Í úrskurðinum sagði að þóttstefnandi hefði að nafninu til verið kaupandi hlutabréfanna í Straumi hf. áárinu 2003 og skuldari láns frá Íslandsbanka hf., sem tekið var í tengslum viðkaupin, hefði fjárhagsleg ábyrgð og áhætta hans af viðskiptunum í raun veriðhverfandi. Í því sambandi var m.a. vísað til þess að framsal stefnanda ásölurétti að hlutabréfunum til Íslandsbanka hf. til tryggingar endurgreiðslulánsins, auk alls fjármagnskostnaðar af því, hefði í raun falið í sér óskoraðaábyrgð vinnuveitanda stefnanda, Straums hf., á endurgreiðslu lánsins, enfram kom í söluréttarsamningi stefnanda og Straums hf. að við nýtingusöluréttar samkvæmt samningnum skyldi verð á hlut breytast þannig að sölugengihækkaði um það sem svaraði til fjármagnskostnaðar samkvæmt lánssamningi semStraumur hf. hefði útvegað stefnanda hjá Íslandsbanka hf. Þá kom jafnframt framað arðgreiðslur af hlutabréfunum hefðu í reynd ekki runnið til stefnanda,heldur til greiðslu afborgana og vaxta af láni Íslandsbanka hf., sem Straumurhf. hefði í raun borið ábyrgð á vegna söluréttar sem félagið hefði veittstefnanda og framseldur var Íslandsbanka hf. í tengslum við fjármögnun viðskiptanna.Þá sagði jafnframt að umræddur söluréttur hefði falið í sér að áhætta af lækkunhlutabréfaverðs í Straumi hf. í viðskiptunum hefði alfarið hvílt á félaginusjálfu. Kröfum stefnanda í málinu var hafnað að öðru leyti en því að fallistvar á varakröfu hans um niðurfellingu tilfærðs arðs af hlutabréfunum ískattframtali árið 2005 auk þess sem 25% álag var fellt niður.Stefnandi höfðaði málog krafðist ógildingar á úrskurðum ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar. Hannkrafðist þess jafnframt að viðurkennt yrði að sér hefði verið rétt að teljafram tilteknar fjárhæðir sem fjármagnstekjur, eins og hann hafði gert áskattframtali fyrir gjaldárið 2005, auk þess að sér yrði endurgreidd sú fjárhæðsem hann hafði greitt í kjölfar endurálagningar ríkisskattstjóra. Í dómiHæstaréttar, dags. 13. október 2011 í máli nr. 241/2010, var rakið að þrjúatriði hefðu falist í samningi stefnanda og Straums hf., en áhrif þeirra gæturáðist af nánari atvikum á næstu þremur árum eftir gerð samninganna. Í fyrstalagi hefði stefnanda verið heimilt að þeim tíma liðnum að selja Straum afturhlutabréfin fyrir upphaflegt kaupverð ásamt fjármagnskostnaði af láni semstefnandi tók vegna kaupanna að frádregnum útgreiddum arði af hlutabréfunum. Íöðru lagi hefði Straumi hf. verið heimilt að kaupa aftur hlutabréfin hvenær semvar á tímabilinu fyrir upphaflegt kaupverð auk fjármagnskostnaðar stefnanda aðfrádregnum útgreiddum arði, ef ráðningarsambandi stefnanda og Straums yrðislitið. Í þriðja lagi hefði stefnandi gengist undir þá kvöð að selja ekkihlutabréfin á þessu tímabili. Í dóminum var tekið fram að þrátt fyrir aðsamningur stefnanda og Straums hf. hefði ekki snúist um kauprétt að hlutabréfumí dæmigerðri mynd, hefði hann um margt falið í sér spegilmyndkaupréttarsamnings og yrðu endanlegar niðurstöður í báðum tilvikum í raunnánast þær sömu. Atvik um allt sem skipti máli varðandi skattalegar afleiðingarsamningsins væru hliðstæð atvikum í dómi Hæstaréttar 31. mars 2011 í máli nr.626/2010 og hefði sá dómur fordæmisgildi. Það þótti ljóst að með samningistefnanda og Straums hf. hefði stefnanda verið veitt hlunnindi, sem stóðu honumtil boða vegna þess að hann var starfsmaður Straums hf., og að auki með þvískilyrði að hann yrði það áfram um tveggja ára skeið. Þau hlunnindi, semáfrýjandi hafi notið vegna samningsins, féllu því undir tekjur sem væruskattskyldar samkvæmt 1. mgr. 1. tl. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003. Meðsamkomulagi Straums hf. og stefnanda um niðurfellingu söluréttar og kvaðar umlágmarkseignarhaldstíma hefði stefnandi losnað undan viðjum kaupréttarvinnuveitanda síns og notið þannig til viðbótar almennum launatekjum ávinningsaf störfum sínum í hans þágu sem svaraði til hækkunar á verði hlutabréfanna fráupphaflegu kaupverði þeirra, sbr. 9. gr. laga nr. 90/2003. Hæstiréttur taldi aðmeginforsenda úrskurða ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar um að tilvistsöluréttarins hefði valdið því að kaup stefnanda á hlutabréfum í Straumi hf.hefðu ekki orðið endanleg fyrr en við gerð samkomulags stefnanda og Straums hf.fengi ekki staðist. Hvorki í nefndum úrskurðum né í málatilbúnaði ríkisinsfyrir dómi hefði verið byggt á því að önnur atriði, sem greint var frá ídóminum, gætu staðið til þeirra breytinga á gjöldum stefnanda, sem ákveðnarhöfðu verið í úrskurðinum. Af þessum sökum varð dómur því ekki felldur á máliðá öðrum grundvelli. Aðalkrafa stefnanda var því tekin til greina á þann hátt aðfelldir voru úr gildi úrskurðir ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar. Varríkinu gert að endurgreiða stefnanda það sem hann hafði greitt í kjölfarúrskurðanna. Aftur á móti þóttu ekki skilyrði til að verða við kröfu stefnandaum viðurkenningu á réttmæti þeirra gjaldstofna sem tilgreindir höfðu verið ískattframtölum hans fyrir gjaldárið 2005.III.MálsatvikEins og fram kemur íúrskurði ríkisskattstjóra, dags. 17. október 2012, vegna gjaldársins 2007, márekja upphaf þessa máls til þess að á árunum 2004 og 2005 gerði stefnandi ínafni einkahlutafélags síns Fjárfestingafélagsins Brekku ehf. (hér eftir nefntBrekka ehf.), tvo samninga við launagreiðanda sinn, Straum hf., um starfstengdkaup á hlutabréfum í Straumi hf. Fyrri kaupsamningurinn er dagsettur 18. júní2004 um kaup á hlutabréfum að nafnverði 50.000.000 kr. fyrir 327.500.000 kr.Samhliða þeim kaupsamningi var gerður söluréttarsamningur við Straum hf. semkvað á um sölurétt Brekku ehf. og skilyrtan kauprétt Straums hf. áhlutabréfunum og einnig var gerður lánssamningur við Íslandsbanka hf. fyrirallri fjárhæðinni. Síðari samningurinn, sem dagsettur var 7. sept. 2005, er umkaup á hlutabréfum að nafnverði 100.000.000 kr. fyrir 1.350.000.000 kr.Samhliða þeim samningi var einnig gerður samningur um sölurétt Brekku ehf. ogskilyrtan kauprétt Straums hf., sem er dagsettur sama dag. Ísöluréttarsamningnum er kveðið á um sölurétt á hlutabréfum að nafnverði150.000.000 kr., en jafnframt var tekið fram að réttindi og skyldur samkvæmtsöluréttarsamningnum frá 18. júní 2004 féllu niður. Í báðum tilvikum var gerðurlánssamningur á milli Brekku ehf. og Íslandsbanka hf. Lánsfjárhæðin var2.025.000.000 kr. í síðari samningnum. og hluti lánsfjárhæðarinnar gekk tiluppgreiðslu á fyrra láninu ásamt vöxtum. Hluta var ráðstafað til kaupa áhlutabréfum að nafnverði 100.000.000 kr. Lánstíminn var til jafnlengdarsölurétti stefnanda og kauprétti Straums, sem giltu í tvö ár. Í söluréttinumfólst að Brekka ehf. gat gengið út úr samningunum sér að kostnaðarlausu efþróun á gengi hlutabréfanna yrði óhagstæð og var þannig tryggð fyrir lækkun ámarkaðsverði hlutabréfanna. Í kauprétti Straums hf. fólst m.a. trygging fyrirþví að stefnandi héldi áfram starfi sínu hjá Straumi hf. og ætti hlutabréfin ítiltekinn tíma. Bryti stefnandi gegn ákvæðum samninganna gat Straumur hf. neyttkaupréttar síns og keypt hlutabréfin á fyrir fram ákveðnu verði og við þaðhefðu starfstengd hlunnindi hans fallið niður. Réttindi og skyldur samkvæmtþessum samningum, sem gerðir voru við Brekku ehf., miðuðust við það aðstefnandi væri í starfi hjá Straumi hf. í að minnsta kosti tvö ár.Í úrskurðiríkisskattstjóra, dags. 17. október 2012, vegna gjaldársins 2007, kemur fram aðríkisskattstjóri líti svo á að með þessum samningum hafi Straumur hf. veittstefnanda, í gegnum einkahlutafélag hans Brekku ehf., starfstengd hlunnindi semstóðu honum til boða vegna þess að hann var starfsmaður Straums hf. Tekjurvegna hlunnindanna reiknist sem mismunur á markaðsverði hlutabréfanna, á þeimtíma þegar söluréttur stefnanda og kaupréttur bankans féllu úr gildi ogstefnandi gat ráðstafað bréfunum að eigin vild, og því verði sem Straumur hefðigetað neytt söluréttarins fyrir. Ríkisskattstjóri taldi að líta bæri fram hjáþví að samningarnir voru formlega gerðir milli tveggja lögaðila, Straums ehf.og Brekku ehf., þar sem þeir byggðu í meginatriðum á starfssambandi stefnandavið Straum hf. Tekjur stefnanda vegna hinna starfstengdu hlunninda, sem fólustí samningunum og áunnust á samningstímabilinu frá 18. júní 2004 til starfslokastefnanda 21. júní 2006, þegar samið var um niðurfellingu söluréttar ogkaupréttar og stefnandi seldi hlutabréf sín í Straumi hf., beri því aðskattleggja hjá stefnanda með sama hætti og laun.Yfirskattanefnd kvaðupp úrskurð sinn í málinu nr. 387/2013 þann 31. desember 2013 og tók fram íúrskurðinum að þar sem í skattareglum sé ekki að finna sérstakar reglur umskattalega meðferð söluréttar verði að taka undir það með ríkisskattstjóra aðum ákvörðun tekna manna af slíkum sölurétti, sem maður hefur öðlast vegnastarfa fyrir annan aðila, fari eftir almennum reglum laga nr. 90/2003, umtekjuskatt, sbr. 1. mgr. 1. tl. A-liðar 7. gr. laganna og 2. mgr. B-liðar 13.gr. reglugerðar nr. 245/1963, sé slíkum launahlunnindum á annað borð fyrir aðfara. Þá telur nefndin að dóma Hæstaréttar frá 31. mars 2011 í máli nr.626/2010 og frá 13. október 2011 í máli nr. 241/2010 beri að skilja þannig aðsöluréttur, sem vinnuveitandi veitir starfsmanni við hlutabréfakaup í tengslumvið starfssamband aðila, geti leitt til skattskyldu hjá launamanninumannaðhvort eða bæði við veitingu söluréttar vegna verðmætis þeirrar tryggingarsem starfsmanni er þá veitt gegn lækkun á gangverði hlutabréfanna og/eða viðnýtingu starfsmanns á fengnum sölurétti vegna hagnaðar sem svari til mismunar ásöluverði og markaðsverði hlutabréfanna á þeim tíma. Þá verði að skiljaforsendur dómanna þannig að með þeim sé tekið af skarið með það að afléttingkvaðar, sem starfsmaður hefur gengist undir í tengslum við hlutabréfakaup viðframangreindar aðstæður, um að vinna hjá viðkomandi vinnuveitanda um ákveðinntíma, geti með sjálfstæðum hætti talist skattskyldur ávinningur hjástarfsmanninum eftir ákvæði 1. mgr. 1. tl. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, umtekjuskatt. Í dóminum frá 13. október 2011, þar sem stefnandi í máli þessu varmálsaðili, sagði að þar væri um að ræða ávinning af störfum starfsmanns í þáguvinnuveitanda til viðbótar almennum launatekjum. Þá taldi yfirskattanefnd aðríkisskattstjóra hafi verið rétt að telja til tekna stefnanda gjaldárið 2007þann ávinning sem hann naut með því að kaupréttur Straums hf. féll niður 21.júní 2006. Yfirskattanefnd tók undir það með ríkisskattstjóra að líta bæri svoá að um persónulegar tekjur stefnanda sjálfs hafi verið að ræða, enda væru þærsprottnar af starfssambandi hans. Í úrskurðiríkisskattstjóra voru stefnanda færðar til tekna vegna þessara starfstengduhlunninda 943.591.170 krónur, en upphæðin lækkuð í 596.091.170 kr. í úrskurðiyfirskattanefndar. Í úrskurði yfirskattanefndar var fallist á varakröfustefnanda, sem byggði á því að stefnandi hefði losnað úr viðjum kaupréttarvinnuveitanda síns samkvæmt samningi frá 18. júní 2004 með samningi hinn 7.sept. 2005 þegar réttindi og skyldur samkvæmt eldri samningi voru felld niðurog heimild ríkisskattstjóra til endurákvörðunar opinberra gjalda að því leytiþví fyrnd, sbr. 97. gr. laga nr. 90/2003. IV.Málsástæður og lagarökstefnandaStefnandi byggir kröfu sína umógildingu úrskurðar ríkisskattstjóra og úrskurðar yfirskattanefndar á þvívarðandi formhlið málsins að Brekka ehf.,félag stefnanda, hafi keypt hlutabréfin af Straumi hf. á markaðsverði og seltþau þriðja aðila, sömuleiðis á markaðsverði, eins og stefnandi hafi bent á íandmælabréfi sínu til ríkisskattstjóra, dags. 10. maí 2012. Þar hafi stefnandigert athugasemdir varðandi aðild málsins. Stefnandi hafi haldið því fram aðeignarhald félagsins á hlutabréfunum og sala þess á þeim hafi á allan háttverið lögleg, venjuleg og eðlileg. Þetta viðurkenni ríkisskattstjóri meðniðurstöðum athugunar sinnar á hlutabréfaviðskiptum Brekku ehf., sem hafi lokið12. desember 2011 án athugasemda. Stefnandi leggur áherslu á það aðviðfangsefni þessa máls sé að finna þau starfshlunnindi stefnanda, ef einhverséu, sem leitt hafi af samningum hans við vinnuveitanda sinn, Straum hf. Í þvísambandi skipti engu máli hvort hann seldi hin umdeildu bréf eða þau hafi veriðseld í eignarhaldsfélagi sem hann átti. Málið snúist ekki um söluhlutabréfanna, heldur þau hlunnindi sem kunna að hafa verið veitt stefnanda ítengslum við kaup þeirra með söluréttarsamningum. Stefnandi hafnar því þannigekki að um skattskyld hlunnindi geti hafa verið að ræða hjá honum persónulega ítengslum við hlutabréfaviðskiptin, en hafnar því að hægt sé að líta fram hjáeignarhaldsfélagi hans, Brekku ehf., í sambandi við kaup og sölu hinnamargnefndu bréfa. Á sínum tíma hafi stefnandi óskað eftir endurákvörðunríkisskattstjóra á opinberum gjöldum sínum og Brekku ehf. í samræmi viðniðurstöðu yfirskattanefndar í máli 387/2013. Vegna ákvörðunar hans ummálshöfðun hafi stefnandi beðið ríkisskattstjóra að fresta afgreiðslu þeirrarbeiðni þar til úrslit liggi fyrir í þessu dómsmáli.Stefnandivísar til þess að skattareglur gangi út á að ákveða að þegar vissarraunverulegar forsendur liggi fyrir hafi þær í för með sér ákveðin réttaráhrif.Þegar skattareglur séu óljósar eða hafi ekki að geyma jákvæðar reglur umtiltekin tilvik verði gjaldandi samt sem áður að telja fram og skattstjóri aðleggja á. Þegar stefnandi hafi talið fram gjaldárið 2007 hafi legið fyrir aðBrekka ehf., eignarhaldsfélag hans, hafði selt öll hlutabréf sín í Straumi hf.,vinnuveitanda stefnanda, á árinu 2006 og að ekki hefði komið til nýtingarfélags hans á sölurétti. Á þeim tíma sem sala hlutabréfanna í Straumi hf. fórfram, þ.e. 28. júní 2006, hafi ekki verið talið að losun úr „viðjum kaupréttarvinnuveitanda“ hefði í för með sér hlunnindi í hendi starfsmanns hans. Þærforsendur hafi því engin réttaráhrif haft fyrir stefnanda á árinu 2006 eða viðframtalsgerð 2007. Framkvæmdareglan, sem byggði á kauprétti vinnuveitanda, hafiekki orðið til fyrr en að gengnum dómum Hæstaréttar Íslands í málum nr.626/2010 og 241/2010, sem kveðnir voru upp 31. mars 2011 og 13. október 2011.Henni verði ekki beitt með afturvirkum hætti í andstöðu við 2. mgr. 77. gr.stjórnarskrár nr. 33/1944 og meginreglu stjórnsýslulaga. Ríkisskattstjóri hafitekið upp fasta framkvæmd á þessum reglum frá árinu 2006 og fram á árið 2011,sbr. bindandi álit ríkisskattstjóra nr. 5/2010. Þá telur stefnandi að þaðfelist í lögmætisreglunni að skattar séu fyrirsjáanlegir, þannig að menn vitifyrir fram hvaða skatta þeir eigi að greiða, sbr. 40. gr. og 1. mgr. 77.greinar stjórnarskrárinnar. Í stjórnsýslurétti hafi verið talið að breytingar áframkvæmdareglum geti ekki leitt til ógildingar stjórnvaldsákvarðana sem teknarhafi verið fyrir breytingarnar og voru aðila í hag. Augljóst megi vera aðálagning stefnanda gjaldárið 2007 hafi verið honum hagstæð, án hinnaríþyngjandi reglu ríkisskattstjóra. Hinni nýju skattareglu ríkisskattstjóra, semembættið hafi tekið upp á árinu 2011, eftir Hæstaréttardómana tvo, verði þvíekki beitt um álagningu vegna tekna tekjuársins 2006 í skattframtali stefnandagjaldárið 2007.Þáber stefnandi það fyrir sig að ábendingar þær eða sjónarmið sem fram komu ídómi Hæstaréttar hafi ekki varðað málsástæður sem reynt hafi á fyrir dómi ogteljist þessi sjónarmið („obiter dictum“) því ekki til fordæmis í skilningiréttarheimildafræða. Hæstiréttur hafi í dómum sínum á árinu 2011 ekki bent áneitt skýrt lagákvæði sem hann gat byggt sín sjónarmið á, en hafi vísaði í 9.gr. tekjuskattslaga með lögjöfnun eða rýmkandi skýringu sem ekki sé tæk, sbr.síðari umfjöllun stefnanda varðandi efni máls.Íandsvörum stefnanda til ríkisskattstjóra, dags. 10. maí 2012, 4. kafla, bls. 7til 9, sé ítarlega skýrt og rökstutt að þau hlunnindi, sem segja megi aðstefnanda gætu hafa hlotnast sem starfsmanni Straums hf. með söluréttarsamningunumfrá árunum 2004 og 2005, gætu talist til skattskyldra tekna hans á þeimgrundvelli að um væri að ræða endurgjaldslausan sölurétt, sbr. dóma Hæstaréttarí málum nr. 626/2010 og 241/2010. Í viðtali við Fréttablaðið 19. október 2005,sbr. dskj. 14, hafi ríkisskattstjóri talið þessi hlunnindi geta veriðskattskyld við veitingu. Þessi hlunnindi hafi Summa ehf. reiknað út fyrirstefnanda samkvæmt viðurkenndum aðferðum fjármálafræða og hafi virði söluréttarsamkvæmt samningnum frá 18. júní 2004 numið 23.121.467 krónum en samkvæmtsamningnum frá 7. sept. 2005 116.153.445 krónum, eða samtals í báðumsamningunum 139.274.912 krónum. Stefnandi hafi oftar en einu sinni boðist tilað telja fram til skatts í samræmi við mat á virði söluréttar til þess að ljúkamálinu, þ.e. einu sinni á árinu 2007 og tvisvar á árinu 2012, sbr. greinargerðstefnanda til yfirskattanefndar, bls. 6, en við þeirri ósk hafiríkisskattstjóri ekki orðið og víki að þessu í úrskurði sínum, sbr. dskj. 3,bls. 19:Aftur á móti er rétt hjá umboðsmanninum að tekjursem til hafa fallið á árunum 2004 og 2005 væru væntanlega fyrndar í dag sbr. 1.mgr. 97. gr. laga nr. 90/2003. Af þeirri ástæðu þykja ekki standa efni til aðfjalla sérstaklega um mat það sem gjaldandi hefur látið gera og lagt fram.Og nokkru síðar,eða á bls. 26, segir í sama úrskurði:Minnt er á að þar sem samningar gjaldanda um söluréttvoru gerði á árunum 2004 og á árinu (sic) 2005 hefði slík umfjöllun, með vísantil 1. mgr. 97. gr. laga nr. 90/2003, litla þýðingu:Og ennsíðar í úrskurðinum, eða bls. 27, segir:Hins vegar leiðir það af ákvæðum 1. mgr. 97. gr. laganr. 90/2003 að tekjur sem fælust í verðmæti söluréttar við afhendingu áframangreindum árum væru fyrndar og því þótti engin ástæða til að fjalla frekarum hugsanlega skattlagningu þeirra í boðunarbréfi ríkisskattstjóra.Sú niðurstaða ríkisskattstjóraað fjalla ekki um málsástæðu stefnanda vegna þess að hún gæti leitt tilniðurfellingar eða lækkunar skattakröfunnar á hann sé ekki tæk, enda gangi húngegn þeirri grunnreglu stjórnsýsluréttar að við stjórnsýsluákvarðanir verði aðhorfa jafnt til þeirra atriða sem eru borgurum í hag og í óhag, sbr. 12. gr. og10. gr. stórnsýslulaga nr. 37/1993. Í úrskurði sínum viðurkenniríkisskattstjóri að þau atriði sem horfi til lækkunar kröfu eða sýknu stefnandakomi ekki til skoðunar af þeirri ástæðu einni. Stefnandi bendir á að súmálsástæða að ríkissjóður fái sem hæsta fjárhæð í kassann sé ekki tæk ískattarétti. Það að fjalla ekki um málsástæðuna valdi því einnig aðúrskurðurinn hljóti að teljast vanreifaður.Af þessu tilefni hafi stefnandióskað sérstaklega eftir því við ríkisskattstjóra með bréfi, dags. 8. nóvember2012, að úrskurðurinn yrði endurupptekinn í því skyni m.a. að fjalla um þessarmálsástæður stefnanda, en þeirri beiðni hafi ekki verið svarað.Í úrskurði yfirskattanefndarnr. 387/2013, bls. 15, sbr. dskj. 4, sé því lýst að stefnandi hafiárangurslaust boðist til að tekjufæra iðgjald af fenginni söluréttartryggingu.Síðar í úrskurðinum lýsi nefndin afstöðu sinni til síðastnefndra málsástæðna stefnanda,en fjalli samt ekki um þær sérstaklega. Úrskurður yfirskattanefndar sé þvíeinnig vanreifaður að þessu leyti þar sem forsendur stefnanda um réttilegaskattlagningu í hendi stefnanda á árunum 2004 og 2005 og boð hans um að geraleiðréttingu þar á, hafa enga umfjöllun fengið hjá skattyfirvöldum eðaúrskurðaraðilum skattastjórnsýslunnar, þrátt fyrir að slík tekjufærsla hafiverið ein þeirra leiða sem Hæstiréttur hafi bent á í dómi sínum í málistefnanda nr. 241/2010, sbr. V. kafla stjórnsýslulaga og ríkisskattstjóri hefðiá sínum tíma verið sammála þeirri leið, sbr. viðtal við hann í Fréttablaðinu íoktóber 2005, sbr. dskj. 14.Stefnandi bendir á að markmiðiðmeð allri skattaframkvæmd og skatteftirliti sé að stuðla að einföldum,hlutlægum og gagnsæjum reglum, sbr. ummælin í dómi Hæstaréttar í máli nr.356/1999, sem kveðinn var upp 10. febrúar 2000. Stefnandi telur að sérstakarskyldur hvíli á ríkisskattstjóra í þessu máli vegna þess að embættið hafi látiðundir höfuð leggjast að setja reglur um sölurétt í skattmat og beri ábyrð árangri framkvæmd skattareglna á þessu sviði um árabil. Samkvæmt 12. gr.stjórnsýslulaga skuli stjórnvald því aðeins taka íþyngjandi ákvarðanir þegarlögmætu markmiði, sem stefnt er að, verði ekki náð með öðru og vægara móti, en þessskuli þá gætt að ekki sé farið strangara í sakirnar en nauðsyn beri til. Eftirdóma Hæstaréttar í málum nr. 241/2010 og 626/2010 á árinu 2011 hafi það legiðfyrir hvernig skattleggja skyldi hagræði starfsmanna af söluréttarsamningum. Áárinu 2011 hafi ríkisskattstjóra verið í lófa lagið að endurákvarða skattagjaldársins 2006 þegar sölurétturinn var veittur, og jafnvel gjaldársins 2005,vegna þeirra tilboða sem lágu fyrir frá upphafi frá stefnanda um að greiðaskatt af þessum hlunnindum. Hann hafi hins vegar kosið að bíða og velja þá leiðsem var óhagstæðust fyrir stefnanda og neita að hlusta á rök hans. Þessiákvörðun ríkisskattstjóra standist því ekki og sérstaklega ekki ef litið er tilþess að það hafi verið ríkisskattstjóri sem stofnaði til hinnar rönguframkvæmdar sjálfur. Stefnandi telur að hvorki ríkisskattstjóri néyfirskattanefnd hafi gætt meðalhófs í þessu máli. Fleiri dæmi megi nefna umvanreifun og skort þessara aðila á meðalhófi, sbr. umfjöllun hér á eftir umefnisþátt málsins. Þannig hafi yfirskattanefnd í úrskurði sínum fallistgagnrýnislaust á hugleiðingar Hæstaréttar á verðmæti kaupréttar Straums hf. ánþess að fara nánar ofan í það á hvaða forsendum matið byggðist og þrátt fyrirákvæði skattareglna um það að æðstu skattyfirvöld eigi að meta hlunnindi tiltekna, sbr. t.d. 118. gr. tekjuskattslaga, og 2. mgr. B-liðar 13. gr. rgl. nr.245/1963 um tekjuskatt og eignarskatt. Þá hafi stefnandi í málflutningi sínumfyrir ríkisskattstjóra og nefndinni bent á að í nýrri samningum hans umsölurétt sé að finna nýja málsgrein sem ekki hafi verið í samningum frá 2003,sem voru til umfjöllunar í máli Hæstaréttar nr. 241/2010. Ábendingar í þeimdómi hafi því ekki þýðingu í máli þessu þar sem forsendur séu ólíkar. Þettahafi hvorki yfirskattanefnd né ríkisskattstjóri viljað fjalla um í úrskurðumsínum og séu þeir þannig vanreifaðir að þessu leyti.Varðandiefnisþátt málsins vísar stefnandi til þess að í 5. kafla andmælabréfs hans tilríkisskattstjóra frá 10. maí 2012 sé réttarstaðan samkvæmt samningunum frá 2004og 2005 ítarlega rakin. Þar sé lýst þeirri niðurstöðu að meint skuldbindingkaupréttarákvæðis nýrri samninganna frá árunum 2004 og 2005 hafi aldrei myndastgagnvart stefnanda þannig að grundvöllinn vanti undir skattbreytingarríkisskattstjóra, sem beri því að fella niður í heild sinni. Í 2. mgr. 3. gr.söluréttarsamningsins frá 7. sept. 2005 segi að við þær aðstæður semskilgreindar séu í málsgreininni verði kaupréttur Straums hf. ekki virkur þóttstefnandi láti af störfum hjá félaginu. Skilyrðið, sem ekki hafi verið ísamningnum frá 2003, var að stefnanda væri sagt upp vegna vanefnda hans ástarfsskyldum sínum, þ.e. brots á starfsskyldum sínum. Stefnanda hafi ekkiverið sagt upp vegna vanefnda og því hafi enginn kaupréttur myndast til handaStraumi hf. Stefnandi hafi því aldrei verið háður „viðjum kaupréttarvinnuveitanda síns“ eins og segi í dómum Hæstaréttar. Hann hafi þannig ekkilosnað við neina skuldbindingu og því aldrei getað orðið skattskyldur á þeimforsendum.Stefnanditelur það einsdæmi að láta kauprétt vinnuveitanda, sem hafði fyrst og fremstverðmæti í hendi vinnuveitanda, og meðferð vinnuveitanda á þeim rétti sínumverða einan og sér ákvarðandi fyrir skattlagningu starfsmanns, sem hafi ekkertákvörðunarvald um notkun hans. Stefnandi mótmælir þessari aðferð og telur hanaekki styðjast við lög.Stefnandi er sammála yfirskattanefnd og ríkisskattstjóra um það aðlagagrundvöllur málsins byggist á 1. mgr. 1. tl. A-liðar 7. gr.tekjuskattslaga, sbr. B-lið 13. gr. reglugerðar nr. 245/1963. Þá er hann ennfremur sammála þeirri niðurstöðu nefndarinnar að engar sérstakar reglur séu ískattalöggjöf um skattalega meðferð söluréttar. Með vísan til þessa hafinefndin talið að skattlagning söluréttarhlunninda starfsmanna kæmi einungis tilgreina í tveimur tilfellum, miðað við núverandi lagaaðstöðu; við veitingu eðaþegar nýting hans leiði til þess að starfsmanni hlotnast verðmæti sem hannhefði ella ekki fengið.Stefnandi ereinnig sammála þeirri niðurstöðu sératkvæðis formanns yfirskattanefndar að takaverði tillit til meginreglu íslensks skattaréttar um að telja ekki tilskattskyldra tekna þann eignaauka sem stafar af því að fjármunir skattgreiðandahækki í verði, sbr. 1. tl. 20. gr. reglugerðar nr. 245/1963 um tekjuskatt ogeignarskatt. Samsvarandi ákvæði hafi verið að finna í A-lið 10. gr. laga nr.68/1971 um tekjuskatt og eignarskatt, en það ákvæði hafi verið fellt úr lögummeð 28. gr. laga 40/1978 um tekjuskatt og eignarskatt. Ástæðan fyrir því aðþessi liður var felldur niður hafi verið sú að hann var álitinn óþarfur. Íathugasemdum við 28. gr. nefndra laga segi: Hérer ekki um efnisbreytingu að ræða frá gildandi lögum, en skattlagning áverðmætishækkun eigna kemur ekki til fyrr en við eigendaskipti frekar en veriðhefur. Stefnandi vill bæta við tilvísun í þessi laga- og reglugerðarákvæðitilvísun í meginregluna í 2. mgr. 59. gr. tekjuskattslaga, sbr. bls. 8 ígreinargerð hans til yfirskattanefndar, sbr. einnig 5. kafla andmælabréfs hans,en sú grein feli í sér að tekjur skuli ekki telja til tekna fyrr en þær verðitil. Þá telur stefnandi einnig rétt að halda til haga 118. gr. tekjuskattslaga,sem mæli fyrir um að ríkisskattstjóri skuli að fenginni staðfestingu ráðherragefa út reglur um mat á hlunnindum, sbr. 7. gr., og öðrum tekjum og frádrættisem meta þurfi til verðs samkvæmt lögunum. Verðmætishækkun á meintum kaupréttiStraums hf., vinnuveitanda stefnanda, teljist þannig ekki til skattskyldratekna.Eins og framkomi í úrskurði ríkisskattstjóra sé þar vísað um heimild til skattlagningar til9. gr. tekjuskattslaga, en þar sé fjallað um skattlagningu vegna nýtingarstarfsmanns á kauprétti sem vinnuveitandi hafi veitt honum. Hins vegar fjalli9. gr. tekjuskattslaga hvorki um skattlagningu söluréttar starfsmanna né umskattlagningu kaupréttar vinnuveitanda. Embættið virðist þannig álíta að unntsé að beita nefndri 9. grein með lögjöfnun eða rýmkandi skýringu um kaupréttvinnuveitanda eða niðurfellingu hans. Hér sé um gerólík fyrirbrigði að ræða.Stefnandi mótmælir þessari lögskýringu ríkisskattstjóra og bendir á að reglurum skattaálögur beri að skýra þröngt vegna þess að meginreglan sé að menn eigifrjálsa ráðstöfun eigna sinna, sbr. 72. gr. stjskr. Sú grundvallarregla gildiað ekki verði lagðir á menn skattar nema skýr lagaheimild sé fyrir hendi, sbr.40. og 77. gr. stjskr. Samkvæmt þessu skorti breytingar ríkisskattstjóra ásköttum stefnanda, sem byggja á skattlagningu vegna afléttingar á meintumkauprétti Straums hf., lagastoð.Stefnandi erþannig sammála þeirri skoðun yfirskattanefndar að söluréttur sá, sem stefnandieða félag hans fékk án endurgjalds frá vinnuveitanda sínum til tryggingarverðlækkunar á hlutabréfum sem hann keypti af Straumi hf., hafi getað falið ísér hlunnindi fyrir hann. Ekkert markaðsverð hafi legið fyrir um verðmætiþessara hlunninda á árunum 2004 og 2005 þegar honum voru veitt þau.Ríkisskattstjóra eða eftir atvikum fjármálaráðherra hafi borið að meta þessihlunnindi samkvæmt 7. gr. tekjuskattslaga til tekna í árlegu skattmati,samkvæmt ótvíræðum ákvæðum 118. gr. sömu laga. Þetta hafi þessir aðilar ekkigert og gat stefnandi því ekki talið hlunnindin til tekna á viðkomandigjaldárum 2004 og 2005. Heimild til endurákvörðunar vegna þessara gjaldára sélöngu liðin og verði stefnanda því ekki gerður skattur vegna hlunninda tengdumveitingu söluréttar á nefndum árum, nema með samþykki hans. Í þrautavarakröfustefnanda er gert ráð fyrir því að hærri skattstofn verði ákveðinn fyrirgjaldárin 2005 og 2006 eða sem nemur verðmæti veittra sölurétta á árunum 2004og 2005.Stefnandi hafialdrei nýtt söluréttinn samkvæmt samningunum frá árunum 2004 og 2005 og verðihonum því ekki gerður skattur vegna nýtingar söluréttar. Enda þóttyfirskattanefnd, sem sé æðsti úrskurðaraðili um skattamál í stjórnsýslunni,hefði þannig einungis fundið lagagrunn fyrir skattlagningu margnefndrahlunninda í tengslum við veitingu þeirra eða nýtingu hafi hún leyst úr málistefnanda með því að nota „þriðju leiðina“, þ.e. þá ábendingu Hæstaréttar ímálum 626/2010 og 241/2010, að stefnandi hefði losnað „úr þeim viðjum kaupréttarvinnuveitanda síns“, sem hann hefði gengist undir með söluréttarsamningunum ogað þessi létting kvaðar geti með sjálfstæðum hætti talist skattskyldurávinningur hjá stefnanda. Nefndin hafi ekki rökstutt þetta frekar eða tjáð sigfrekar um verðmatið, en vísað beint í ábendingu Hæstaréttar og þar með hefðiríkisskattstjóra verið heimilt að telja til tekna stefnanda „þann ávinning semhann naut með því að kaupréttur Straums hf. féll niður 21. júní 2006“.Stefnandi er ósammála þessum forsendum yfirskattanefndar og telur þær skortalagagrunn, eins og nefndin virðist reyndar gera líka, þar sem hún vísi ekki til9. gr. tekjuskattslaga eins og ríkisskattstjóri gerði í úrskurði sínum. Ríkisskattstjóriog yfirskattanefnd byggi alfarið á ábendingum Hæstaréttar í málunum tveimur umþað hvernig niðurfelling kaupréttar vinnuveitanda gæti haft í för með sérskattskyld hlunnindi til starfsmanna. Stefnandi hefur bent á, að auk þess semþessi ábending réttarins sé ekki bindandi og geti ekki virkað aftur fyrir sig,sé ekki hægt að nota hana nema samningsákvæðin um kauprétt vinnuveitanda séusamhljóða, sbr. nánari greinargerð stefnanda til yfirskattanefndar, bls. 11,sbr. enn fremur bls. 4 og 10-11 í andmælabréfi stefnanda til ríkisskattstjóra.Stefnandi hafi í málflutningi sínum fyrir ríkisskattstjóra og nefndinni bent áað í nýrri samningunum sé að finna nýja málsgrein sem ekki hafi verið ísamningum frá 2003, sem hafi verið til umfjöllunar í máli Hæstaréttar nr.241/2010. Skilyrði þessarar viðbótarmálsgreinar hafi haft það í för með sér aðundir venjulegum kringumstæðum gat kaupréttur Straums hf. ekki stofnast.Ábendingar í þeim dómi hafi því enga þýðingu í máli þessu, eins og bent hafiverið á hér að framan. Stefnandi geturtekið undir forsendur sératkvæðis formanns yfirskattanefndar í úrskurði nr.372/2013, í máli Bjarka H. Diego, þar sem hann kemst að þeirri niðurstöðu aðekki sé nægilega örugg heimild fyrir hinni umdeildu skattlagningu. Ísératkvæðinu sé bent á að ríkisskattstjóri hafi gengið út frá því að kærandi íþví máli hefði eignast hlutabréfin strax við undirritun samninganna. Stefnandahafi verið sagt upp starfi sínu án þess að hafa brotið af sér hinn 21. júní2006 og Brekka ehf. hafi selt öll hlutabréfin hinn 28. júní 2006.Ríkisskattstjóri miði hækkun sína á tekjum stefnanda í grundvallaratriðum við1.157.500.000 krónur eða við hækkun bréfanna frá því þau voru upphaflega keyptþar til kaupréttur Straums hf. féll niður við uppsögn stefnanda 21. júní 2006.Hækkun sem verði á fjármunum stefnanda sem hafi enn ekki raungerst teljist ekkitil skattskyldra tekna hans samkvæmt meginreglu íslensks skattaréttar, sbr.einnig 1. tl. 20. gr. reglugerðar nr. 245/1963. Í greinargerð með kærustefnanda til yfirskattanefndar sé því lýst að kaupréttur Straums hf. hafialdrei raungerst. Þar segi orðrétt:Í 1. tl. A-liðs (sic) 7. gr. laga nr. 90/2003 ertalað um gæði sem skattaðila hlotnast. Ef honum hlotnast ekki viðkomandi gæðieða hagræði er ekki um að ræða skattlagningu samkvæmt þeirri grein, sbr. einnig2. mgr. 59. gr. sömu laga. Þetta á sér einnig stoð í norrænum rétti þar semóinnleystar eða óvissar tekjur (tekjur sem geta orðið, en hafa ekki orðið til)mynda ekki skattstofn, sbr. fordelsbegrebet í norskum rétti og princippet omrealiseret ökonomiske fordele í dönskum rétti. Sama gildir almennt í erlendumskattarétti, sbr. t.d. Kevin Holmes, the Concept of Income, sbr. fskj. nr. 10með bréfi þessu.Stefnandi tekurþví undir þá niðurstöðu formanns yfirskattanefndar að hækkun skattskyldra teknaá þeim grunni, sem ríkisskattstjóri framkvæmdi, styðjist ekki við lög. Því beriað fella hana úr gildi í heild sinni.Sé hins vegargert ráð fyrir því að lagagrunnur sé fyrir „þriðju leiðinni“ þannig að heimiltsé að reikna stefnanda til tekna að losnaundan viðjum kaupréttar Straums hf.,komi fyrst til athugunar túlkun á samningum stefnanda við vinnuveitanda sinn,Straum hf., á árunum 2004 og 2005 og hvaða hlunnindi gátu verið fólgin í þeimtengd kauprétti Straums hf. Þetta sé ítarlega rakið í 6. kafla andsvarastefnanda til ríkisskattstjóra. Dómar Hæstaréttar í málum 626/2010 og 241/2010hafi slegið því föstu að í samningum eins og þeim sem um ræðir í máli þessuhefði eignarrétturinn að hlutabréfunum færst yfir til starfsmannanna strax viðgerð kaupsamninganna og greiðslu kaupverðs. Þetta sé aðalatriðið í þessum dómumog um það hafi aðalágreiningur aðila snúist, sbr. grein yfirmannsskattaeftirlitssviðs ríkisskattstjóra í Tíund frá árinu 2008. Þar sem áhættanaf bréfunum hafi flust þannig frá Straumi hf. til stefnanda hafi hann orðið aðtryggja sig fyrir þeirri áhættu. Það hafi hann gert með því að látaeignarhaldsfélag sitt kaupa bréfin og með því að fá sölurétt frá Straumi hf. Ámóti hafi Straumur hf. fengið skilyrðisbundinn og takmarkaðan kauprétt ábréfunum frá stefnanda. Við útreikning á verðmæti söluréttarsamningsins, sbr.nánar útreikning Summu ehf., sé virði kaupréttar Straums hf. dregið frá virðisöluréttar stefnanda við útreikning á virði söluréttar. Þessi kvöð,skuldbinding eða „viðjar“, sé þannig stærð sem unnt sé að reikna út frá upphafiog vilji menn skattleggja hana sé hægt að setja reglur um það í skattmat einsog lög bjóði. Þessi aðferð sé í samræmi við viðurkenndar reikningsskilareglur.Í alþjólegum reikningsskilastöðlum, sbr. t.d. IFRS 2 Share-based Payment, sbr. dskj. 36, sé bent á fleiri en eina aðferðtil þess að reikna út valréttarsamninga starfsmanna, og sé Black-Scholes aðferðin algengust, en við hana sé stuðst íútreikningum Summu ehf., sbr. bls. 8 í andsvörum stefnanda tilríkisskattstjóra. Samkvæmt útreikningum Summu ehf. nemi kaupréttarkvöð Straumssamtals 87.891.622 krónum, sbr. andsvör stefnanda til ríkisskattstjóra. Verðiniðurstaðan sú að lög standi til þess að skattleggja kauprétt Straums hf. íhendi stefnanda telur hann að miða eigi við þessa fjárhæð. Samkvæmt því ætti aðlækka tekjuskatts- og útsvarsstofn stefnanda um 508.199.548 krónur, eða úr689.432.761 krónu í 181.233.213 krónur. Eins og fram kemur í andmælabréfistefnanda sé tilgangurinn með skattmati hlunninda að gera þann starfsmann semhlunnindanna nýtur eins settan og almennan gjaldanda sem ekki njóti þessarahlunninda. Ef mat þessara hlunninda hefði legið fyrir í árlegu skattmatiríkisskattstjóra á þeim árum sem stefnandi undirritaði söluréttarsamningana,hefði hann talið fram í samræmi við það og þannig orðið jafnsettur og hverannar gjaldandi og hann eða félag hans háð venjulegum skattareglum við sölubréfanna. Það andlag, sem meta eigi í málinu, séu hlunnindi starfsmanns, þ.e.stefnanda, sem fólust í söluréttarsamningunum, en aðferð ríkisskattstjóra í máliþessu miðist hins vegar við verðhækkun hinna undirliggjandi eigna, sem sé annaðog óskylt mál. Sú verðhækkun, sem raungerist í hendi eiganda hlutabréfanna viðsölu, teljist til fjármagnstekna sem söluhagnaður, annaðhvort í hendiviðkomandi starfsmanns eða hjá eignahaldsfélagi hans. Sú niðurstaða sé ísamræmi við það sem almennt gildi um hlutabréf þar sem tapsáhættan hvíli áeiganda bréfanna.Aðalkrafastefnanda miðast við það að bæði úrskurður ríkisskattstjóra frá 17. október2012 og úrskurður yfirskattanefndar frá 31. desember 2013 verði felldir úrgildi. Þannig verði tekjuskatts- og útsvarsstofn stefnanda gjaldanda árið 2007færður í það horf, sem hann var áður en ríkisskattstjóri hóf aðgerðir sínargegn honum, eða í 93.341.591 krónu, sem er lækkun um 596.091.170 krónur frástofninum, 689.432.761 krónu, eins og hann var ákveðinn af yfirskattanefnd.Ívarakröfu er miðað við það að úrskurðunum sé breytt og tekið sé tillit tilreiknaðrar kaupréttarkvaðar Straums hf. við kröfuútreikning stefnanda, en þessikvöð nam samkvæmt útreikningum fjármálasérfræðings 87.891.622 krónum þegar húnstofnaðist. Þetta þýði að aðalkrafa stefnanda lækki um þá fjárhæð og nemivarakrafan því lækkun um 508.199.548 krónur.Þrautavarakrafanbyggist á því að samþykkt verði, eins og í aðalkröfu, að fella hina umdeilduálagningu niður í heild sinni, en þess í stað greiði stefnandi tekjuskatt ogútsvar af verðmæti söluréttarins eins og það var á þeim tíma sem þeir voruveittir, þ.e. á árunum 2004 og 2005, samkvæmt útreikningi fjármálasérfræðings,sem þýðir að á móti samtals lækkun tekjuskatts- og útsvarsstofns gjaldaárið2007, sbr. aðalkröfu, komi hækkun sama stofns fyrir gjaldárið 2005 um23.121.467 krónur og fyrir gjaldárið 2006 um 116.153.445 krónur, eða samtalshækkun á tekjuskatts- og útsvarsstofni á gjaldárunum 2005 og 2006 um139.274.912 krónur. Þannig sé gerð krafa um nettó lækkun samkvæmtþrautavarakröfu, sem nemi samkvæmt því 456.816.258 krónum (596.091.170÷139.274.912). Með því að skattleggja verðmætiveitingar söluréttarins hjá stefnanda, fari skattlagning söluhagnaðarhlutabréfanna í Straumi hf. eftir reglum um skattlagningu fjármagnstekna, þ.e.í þessu tilfelli sem söluhagnaðar hlutabréfa í hendi Brekku ehf., sem séskattlagning sem ríkisskattstjóri hafi vottað að hafa engar athugasemdir við.Stefnandi vísar til eftirfarandi réttarheimilda:Laga nr. 33/1944, stjórnarskrár; 40. gr., 72. gr. og 1. og 2. mgr. 77. gr.Laga nr. 68/1971 um tekjuskatt og eignarskatt; A-liðar 10. gr.Laga nr. 40/1978 um tekjuskatt og eignarskatt; 28. gr.Laga nr. 86/2000 um breyting á lögum 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt; 2. gr.Laga nr. 90/2003 um tekjuskatt; 1. mgr. 1. tl. A-liðar 7. gr.; 9. gr., 10. gr., 2. mgr. 59. gr., og 118. gr.Laga nr. 37/1993, stjórnsýslulaga; 10. gr. og 12. gr.Reglugerðar nr. 245/1963 um tekjuskatt og eignarskatt; B-liður 13. gr. og 1. tl. 20. gr.Almennra reglna fjármunaréttar.Umvarnarþing vísar stefnandi til 3. mgr. 33. gr. laga 91/1991.Krafa um málskostnað byggir á ákvæði XXI. kafla laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála, einkum 129 gr. laganna. V.Málsástæður og lagarök stefndaStefndivísar til þess að hlutabréfavalréttur felist í því að handhafihans öðlist rétt til að kaupa eða selja tiltekin hlutabréf á fyrir fram ákveðnuog föstu gengi á tilteknum tíma eða tímabili að eigin vali. Hann sé ekkiskuldbundinn því að kaupa eða selja. Þegar um kaupréttarsamning sé að ræða,ráðist hagsmunir eiganda valréttar af því að geta krafist þess, að útgefandiselji honum hin undirliggjandi verðmæti á lægra verði en markaðsverð þeirranemi. Hvað söluréttarsamninga varðar séu þessir hagsmunir öfugir. Þar ráðisthagsmunir eigandans af því að geta selt hin undirliggjandi verðmæti á hærraverði en markaðsverð þeirra hljóði upp á.Áhrif skattlagningartekna af valrétti ráðist af skiptingu teknanna í launatekjur og söluhagnað ogþeim sköttum sem lagðir séu á hvora tekjutegund um sig. Hjá einstaklingum sætilaun og skyldar tekjur annars vegar og fjármagnstekjur hins vegar ólíkriskattlagningu. Í skattalögum sé fjallað um laun og skyldar tekjur í A-lið 7.gr., en um fjármagnstekjur í C-lið sömu greinar.Afstaðaskattyfirvalda hafi ávallt verið skýr um að starfstengd hlunnindi skuliskattleggja skv. 1. mgr. 1. tl. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt.Í lagagreininni séu taldar upp sem dæmi ýmsar tegundir launa og hlunninda. Framkomi að ekki skipti máli hver taki við greiðslu, í hvaða gjaldmiðli sé goldið,í reiðufé, fríðu, hlunnindum eða vinnuskiptum svo dæmi sé tekið. Í B-lið 13.gr. reglugerðar nr. 245/1963, um tekjuskatt og eignarskatt sé m.a. kveðið á umað til launatekna teljist greiðsla í hlutafjáreign í hlutafélagi sem eigi aðtekjufærast á gangverði.Í 9. gr. laga nr.90/2003 um tekjuskatt sé að finna ákvæði um kaup á hlutabréfum samkvæmtkauprétti. Í ákvæðinu komi fram að tekjur skv. 1. tl. A-liðar 7. gr., vegnakaupa manns á hlutabréfum samkvæmt kauprétti, sem hann hefur öðlast vegnastarfa fyrir annan aðila, sbr. þó 10. gr. laganna, skuli ákveðnar eins ogkveðið sé á um í 9. gr. Til skattskyldra tekna teljist mismunur á kaupverðisamkvæmt kaupréttarsamningi og gangverði bréfanna þegar kaupréttur er nýttur.Með gangverði sé átt við skráð markaðsverð í kauphöll eða á skipulegumtilboðsmarkaði þegar kaupréttur er nýttur. Ef hlutabréf í félagi eru ekki skráðí kauphöll skuli miða við gangverð þeirra í viðskiptum, annars bókfært verðeigin fjár samkvæmt síðasta endurskoðaða ársreikningi eða árshlutareikningiviðkomandi félags. Fyrir lögfestingu ákvæðisins hafi verið litið svo á aðtekjurnar féllu undir almenna reglu 7. gr. tekjuskattslaga um starfstengdargreiðslur. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 626/2010 komi fram að með upphafsorðum9. gr. hafi löggjafinn tekið af tvímæli um að tekjur í skilningi 1. mgr. 1. tl.7. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, geti m.a. myndast með kaupum áhlutabréfum samkvæmt kauprétti. Eðli máls samkvæmt verði að fara eins með hverskonar starfstengd kaup á hlutabréfum. Í dómi Hæstaréttar frá 13. október 2011 ímáli stefnanda nr. 241/2010 segi m.a. að stefnandi hafi notið, til viðbótaralmennum launatekjum, ávinnings af störfum sínum sem svaraði til hækkunar áverði hlutabréfanna frá upphaflegu kaupverði þeirra, sbr. 9. gr. laga nr.90/2003, um tekjuskatt.57. gr. laga nr.90/2003, um tekjuskatt, geymi almenna meginreglu skattaréttar, þ.e. svokallaða raunveruleikareglueða armslengdarreglu. Í reglunni felist að sérstök tengsl aðila eigi ekki aðhafa áhrif á viðskiptalegar forsendur milli þeirra og sé skattyfirvöldumheimilt að hlutast til um ákvörðun skattstofna ef viðskipti eru talin óvenjulegeða með öðrum hætti en almennt myndi gerast í viðskiptum ótengdra aðila.Skattlagning verði að byggjast á raunverulegum ráðstöfunum, en ekki á þeimbúningi sem ráðstöfunin hafi verið færð í sé hann í ósamræmi viðraunveruleikann. Dómstólar og yfirskattanefnd hafi sett fram ákveðin skilyrðifyrir því að nefndri 57. gr. tekjuskattslaga sé beitt, en þau séu meðal annarsað gerningar séu verulega frábrugðnir því sem almennt þekkist, að tengsl séu ámilli samningsaðila og að ráðstöfun sé gerð í þeim eina tilgangi að lækkaskattgreiðslur. Stefndi tekur undir orð ríkisskattstjóra í úrskurði hans dags,17. október 2012, þar sem segir að telja verði að þegar gerðir eru samningarmilli félags starfsmanns og launagreiðanda hans um að endurgjald eða hlunnindifyrir vinnuframlag starfsmannsins komi í hlut félagsins, séu þeir samningarverulega frábrugðnir því sem almennt gerist og ólíklegt að þeir hefðu veriðgerðir á milli ótengdra aðila. Í slíkum tilvikum beri að líta fram hjá félaginumeð vísan til 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt og skattleggjatekjurnar hjá starfsmanninum skv. 1. mgr. 1. tl. A-liðar 7. gr. sömu laga.Varðandi sýknukröfubendir stefndi á að krafa stefnanda um ógildingu úrskurðar ríkisskattstjóra ogúrskurðar yfirskattanefndar byggi bæði á formkröfum og efniskröfum. Stefnandihafni því að hægt sé að líta fram hjá eignarhaldsfélagi hans, Brekku ehf., ísambandi við kaup og sölu hlutabréfanna. Þar sem eignarréttur að hlutabréfunumfærðist yfir til stefnanda við gerð kaupsamninganna og greiðslu kaupverðs, hafihann tryggt sig fyrir áhættu með því að láta eignarhaldsfélag sitt, Brekkuehf., kaupa bréfin og með því að fá sölurétt frá Straumi hf. Þá haldi hann þvífram að á þeim tíma sem sala hlutabréfanna í Straumi hf. fór fram, þann 28.júní 2006, hafi ekki verið talið að losun úr „viðjum kaupréttar vinnuveitanda“hefði í för með sér hlunnindi í hendi starfsmanns hans. Því sé um afturvirkniað ræða sem sé í andstöðu við 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar og meginreglustjórnsýslulaga. Ríkisskattstjóri hafi tekið upp fasta framkvæmd á þessumreglum á árunum 2006-2011, sbr. bindandi álit ríkisskattstjóra nr. 5/2010. Ílögmætisreglunni felist að skattar séu fyrirsjáanlegir. Ríkisskattstjóri getiekki beitt nýrri skattareglu sem tekin var upp á árinu 2011 eftirHæstaréttardómana tvo um álagningu vegna tekna 2006 í framtali stefnandagjaldárið 2007. Stefnandi telur að Hæstiréttur hafi í dómum sínum á árinu 2011ekki bent á neitt skýrt lagaákvæði sem hann hafi getað byggt sjónarmið sín á,en hafi vísað í 9. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt með lögjöfnun eðarýmkandi skýringu sem ekki sé tæk. Þá telji stefnandi að ríkisskattstjóri hafilátið undir höfuð leggjast að setja reglur um sölurétt í skattmat og beri þvíábyrgð á rangri framkvæmd skattareglna á þessu sviði um árabil.Ríkisskattstjóri og yfirskattanefnd hafi ekki gætt meðalhófs í máli þessu.Yfirskattanefnd hafi gagnrýnislaust fallist á hugleiðingar Hæstaréttar umverðmæti kaupréttar Straums hf. og úrskurðir yfirskattanefndar ogríkisskattstjóra séu vanreifaðir þar sem ekki sé fjallað um það að í nýrrisamningum stefnanda um sölurétt sé að finna nýja málsgrein sem ekki var ísamningum frá 2003. Ábendingar í dómi Hæstaréttar nr. 241/2010 hafi því engaþýðingu hér þar sem forsendur séu ólíkar. Stefnandi hafi aldrei nýttsöluréttinn og honum hafi ekki verið sagt upp vegna vanefnda. Þá komi fram ístefnu að stefnandi hafi oftar en einu sinni boðist til að telja fram tilskatts í samræmi við mat á virði söluréttar til þess að ljúka málinu, enríkisskattstjóri hafi ekki orðið við þeirri ósk.Stefndi vísar þessumsjónarmiðum stefnanda eindregið á bug. Að mati stefnda leiki enginn vafi á þvíað um sé að ræða starfstengd hlunnindi stefnanda sjálfs sem hann færði inn íeignarhaldsfélagið Brekku ehf., sem hann sé eini eigandinn að. Samningarnir umkaupin á hlutabréfunum, lánssamningarnir og samningarnir um sölurétt stefnandaog kauprétt Straums hf. hafi verið hluti af launakjörum stefnanda og hann þvíréttur aðili málsins.Í dómum Hæstaréttar ímálunum nr. 626/2010 og 241/2010 komist rétturinn að þeirri niðurstöðu aðáfrýjendum í málunum hafi verið veitt starfstengd hlunnindi. Að liðnum ákveðnumtíma hafi tekjurnar myndast og orðið um leið skattskyldar. Þá hafi Hæstirétturbent á að með lagasetningu hafi verið tekin af öll tvímæli um að tekjur, semverði af starfstengdum hlutabréfakaupum, séu skattskyldar skv. 1. mgr. 1. tl.A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt og því geti ekki verið um neinaafturvirkni að ræða. Í söluréttarsamningi stefnanda hafi falist að Straumur hf.átti kauprétt að hlutabréfum stefnanda á verði sem fyrir lá, bryti stefnandigegn ákvæðum samningsins. Þegar hann léti af störfum losnaði hann úr viðjumkaupréttarins. Hann seldi þá hlutabréfin og innleysti hagnað af þeim.Hæstiréttur dæmi eftir gildandi lagareglum á hverjum tíma, sem skattyfirvöldséu bundin af, og verði ekki séð hvaða nýju sjónarmiðum hafi verið beitt ímálinu. Samkvæmt 1. mgr. 1. tl. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskattséu tekjur starfsmanna af hlunnindum, sem þeir njóta vegna starfa sinna,skattskyldar. Stefnandi hafi fært hluta launatekna sinna inn í eignarhaldsfélagsitt og ekki gert grein fyrir þeim hlunnindatekjum í skattskilum sínum. Ekki séunnt að fallast á að í álagningunni felist afturvirkni eða breytt framkvæmd,enda verði að líta til þess hvað raunverulega liggi fyrir hverju sinni og hafiálagning gjaldárið 2007 verið á því byggð að stefnandi hafi losnað úr viðjumkaupréttar vinnuveitanda síns við starfslok sín. Stefnandi hafði krafistógildingar fyrri framkvæmdar fyrir dómi og á það hafi verið fallist. Þá varðiúrskurður ríkisskattstjóra síðari gjaldár en fjallað var um í hinu fyrra máli.Stefndi telur að ekkifái staðist þau sjónarmið stefnanda að málsástæða hans um skattlagningu áverðmæti söluréttar hefði getað leitt til lækkunar á tekjum hans og brotið hafiverið gegn meðalhófi. Hið rétta sé að sú skattlagning, sem stefnandi fór framá, hefði ekki getað komið í stað þeirrar skattlagningar sem um ræðir í úrskurðiríkisskattstjóra, heldur hefði væntanlega orðið um viðbót að ræða vegna fyrrigjaldára. Stefndi tekur undir orð ríkisskattstjóra í úrskurði hans, dags. 17.október 2012, að jafnvel þótt færa megi rök fyrir því að rétt væri að reiknaverðmæti söluréttartryggingar þeirrar, sem fólst í sölurétti stefnanda áhlutabréfunum, og skattleggja hana við afhendingu voru þær tryggingar afhentará árunum 2004 og 2005. Þær geti ekki komið í stað þeirra tekna sem fjallað séum í máli þessu og mynduðust á árinu 2006 og gætu því eingöngu komið tilviðbótar og til hækkunar gjalda. Það leiði hins vegar af ákvæðum 1. mgr. 97.gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, að heimild til endurákvörðunar skatts af tekjum sem fælust íverðmæti söluréttar við afhendingu á framangreindum árum væri fallinniður og því engin ástæða til að fjalla frekar umþær. Með sömu rökum megi vissulega segja að kaupréttur, sem afhentur séstarfsmanni fyrirtækis endurgjaldslaust, feli í sér hlunnindi en hingað tilhafi ekki verið gefið út skattmat um slík hlunnindi, enda hafi tekjur afkauprétti ekki verið skattlagðar fyrr en við innlausn kaupréttarins. Tekjur afkauprétti hafi um árabil verið skattlagðar við nýtingu hans með sambærilegumhætti og í máli þessu. Hið sama gildi um aðra samninga milli starfsmanna ogfyrirtækja um hlutabréfakaup, sem leiði til hlunnindatekna starfsmanna.Úrskurðir ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar séu því bæði rökréttir ogbyggðir á málefnalegum forsendum.Stefndi vísarstaðhæfingum stefnanda um brot gegn meðalhófsreglu eindregið á bug.Meðalhófsregla 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, kveði á um það aðstjórnvald skuli því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði,sem að er stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti. Þess skuli þá gætt aðekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn beri til. Meðalhófsreglastjórnsýslulaganna sé almenn regla, sem gildi um allar ákvarðanir semstjórnvöld taka um réttindi og/eða skyldur borgaranna. Ef stjórnvöld brjótagegn meðalhófsreglunni við ákvarðanatöku, geti það leitt til þess að ákvörðuninsé ógildanleg. Í máli þessu sé einungis um að ræða úrlausn ágreiningsefna ágrundvelli gildandi réttarreglna, en ekki matskenndra ákvarðana stjórnvalda, ogverði því ekki talið að ákvæði 12. gr. stjórnsýslulaga eigi við.Þóttsöluréttarsamningur milli Straums hf. og stefnanda, sem gerður var á árinu2003, innihéldi ekki sams konar ákvæði um kauprétt Straums hf. og síðarisamningarnir gerðu, hafi það engin áhrif á niðurstöðu málsins. Í máli þessugerði samningurinn ráð fyrir því að kaupréttur Straums hf. félli sjálfkrafaniður við þær aðstæður sem sköpuðust þegar stefnanda var sagt upp störfum ánsakar.Af hálfu stefnda ertekið undir þá túlkun ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar að líta beri framhjá eignarhaldsfélaginu Brekku ehf., með vísan til 1. mgr. 57. gr. laga nr.90/2003, um tekjuskatt og skattleggja hlunnindi hjá stefnanda sjálfum vegnasamninganna. Samkvæmt efni samninganna hafi tekjur myndast hjá stefnanda ískilningi 1. mgr. 1. tl. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, meðtvennum hætti. Annars vegar þær tekjur, sem stefnandi hefði haft ef hann hefðineytt söluréttarins, og hins vegar gat stefnandi losnað undan kaupréttivinnuveitanda síns með því að starfa áfram hjá honum um tveggja ára skeið eftirgerð samningsins og hlotið þá að launum tekjur, sem svöruðu til hækkunar áverði hlutabréfanna frá upphaflegu kaupverði þeirra, sbr. 9. gr.tekjuskattslaga eins og átti við í máli þessu. Rétt þyki að líta heildstætt ásamninga stefnanda, þ.e. kaupsamning, lánssamning og söluréttarsamning, við matá því hvað teljist upphaflegt kaupverð hlutabréfanna. Gjaldandi hafi ekki nýttsölurétt sinn og sá réttur hafi því ekki myndað tekjur hjá honum. Þegarstefnanda var sagt upp störfum án sakar hafi fallið niður kaupréttur Straumshf. og losnaði stefnandi þá úr þeim viðjum kaupréttar vinnuveitanda síns oghafði af því persónulegar tekjur, sem sprottnar voru af starfssambandi hans.Með vísan til þesssem að framan greinir sé engum þeim form- eða efnisannmörkum fyrir að fara áúrskurði ríkisskattstjóra og úrskurði yfirskattanefndar, er leitt gæti að lögumtil þess að þeir verði felldir úr gildi eins og krafist er í aðal- ogþrautavarakröfum stefnanda. Ekki fái heldur staðist að þeim verði breytt í þáveru að í stað þeirra tekna sem stefnanda hlotnuðust vegna hækkunar á verði hlutabréfanna,verði stefnanda fært til tekna reiknað verðmæti kaupréttarkvaðar í hendiStraums hf. að fjárhæð 87.891.622 kr. eins og krafist sé í varakröfu stefnanda.Sú kröfugerð sé órökrétt og órökstudd og fái ekki staðist. Kröfur stefnanda fáiþannig ekki staðist hvernig sem á sé litið og því beri að sýkna stefnda aföllum kröfum hans í málinu. VI.NiðurstaðaStefnandi er fyrrverandiframkvæmdastjóri Straums hf. Á árunum 2004 og 2005 gerði hann, í nafnieinkahlutafélagsins síns Brekku ehf., tvo samninga um kaup á hlutabréfum ífélaginu, annars vegar að nafnverði 50.000.000 kr. fyrir 327.500.000 kr., oghins vegar að nafnverði 100.000.000 kr. fyrir 1.350.000.000 kr. Til greiðslukaupverðsins var í hvort skipti tekið lán hjá Íslandsbanka hf. og fékk bankinnhandveð í bréfunum til tryggingar endurgreiðslu þess. Samhliða kaupunum gerðuBrekka ehf. og Straumur hf. einnig í hvort skipti með sér „samning um söluréttá hlutum í Straumi Fjárfestingarbanka hf.“, sá fyrri er dagsettur 18. júní 2004og hinn síðari. 7. sept. 2005. Samningarnir kváðu bæði á um sölurétt Brekkuehf. á hlutabréfunum sem og skilyrtan kauprétt Straums hf. á þeim. Annars vegarhafði Straumur hf. rétt á að kaupa aftur hlutabréfin af Brekku ehf. ásamningstímanum, ef stefnandi léti af störfum hjá Straumi hf. eða honum yrðisagt upp vegna vanefnda á starfsskyldum sínum, á upphaflegu kaupverði þeirra aðviðbættum fjármagnskostnaði vegna kaupanna en að frádregnum arðstekjum afhlutabréfunum. Hins vegar naut stefnandi, í nafni Brekku ehf., ótakmarkaðssöluréttar á bréfunum og átti hann því rétt á því að Straumur hf. keypti þauaftur af honum skilyrðislaust, byði honum svo við að horfa, á upphaflegu gengibréfanna að viðbættum fjármagnskostnaði en frádregnum arðstekjum afhlutabréfunum.Enginn hagnaður gat því myndastvið slíka sölu en að sama skapi átti stefnandi aldrei að verða fyrirfjárhagstjóni vegna viðskiptanna. Þá gekkst Brekka ehf. undir þá kvöð að seljaekki bréfin á gildistíma samninganna. Þó svo að Brekka ehf. hafi veriðlögformlegur eigandi hlutabréfanna bar hún því ekki fjárhagslega áhættu af þeimog naut heldur ekki fjárhagslegs ávinnings af þeim nema stefnandi starfaði hjáStraumi hf. á gildistíma samninganna eða væri sagt upp án vanefnda ástarfsskyldum sínum. Hinn 21. júní 2006 var stefnandasagt upp störfum sem framkvæmdastjóra hjá Straumi hf. án vanefnda ástarfsskyldum. Við uppsögnina losnaði Brekka ehf. undan kauprétti Straums hf.af eignarhlut Brekku ehf. í Straumi hf. og sölubanni á bréfunum og gat því seltþau á markaði. Hinn 28. sama mánaðar seldi Brekka ehf. öll hlutabréf sín íStraumi hf., að nafnverði 150.000.000 kr., á genginu 18,9 fyrir alls2.835.000.000 kr. og innleysti þannig söluhagnað af hlutabréfunum sem nam1.157.500.000 kr. Auk söluhagnaðar af hlutabréfunum naut Brekka ehf. arðsteknaaf þeim á árunum 2004 til 2006 að fjárhæð 114.944.135 kr. en greiddifjármagnskostnað vegna þeirra að fjárhæð 213.908.830 kr. Nettó tekjur Brekkuehf. af umræddum samningum námu því 1.058.535.305 kr.Í máli þessu er deilt umskattlagningu þeirra tekna sem stefnandi hafði vegna umræddra samninga í nafniBrekku ehf. og snýst ágreiningurinn um það hvort tekjurnar teljist hagnaður afsölu hlutabréfa, og skuli því bera fjármagnstekjuskatt, eða launatekjur og eigiþví að skattleggjast sem launatekjur stefnanda.Með úrskurði ríkisskattstjóradags. 17. okt. 2012 voru opinber gjöld stefnanda endurákvörðuð eins og umræddartekjur væru launatekjur og stofn hans til tekjuskatts og útsvars vegnagjaldársins 2007 hækkaður um 943.591.170 kr. Með úrskurði nr. 387/2013 hinn 31.des. 2013 staðfesti yfirskattanefnd þá ákvörðun ríkisskattstjóra í meginatriðumen lækkaði stofn stefnanda til útsvars og tekjuskatts um 347.500.000 kr.Aðalkrafa stefnanda er því um ómerkingu þessara úrskurða, og samsvarandi lækkuná stofni sínum til tekjuskatts og útsvars, ogbyggist hún bæði á formlegum og efnislegum ástæðum.FormlegarástæðurRétturskattaðiliStefnandi gerirathugasemdir varðandi aðild málsins þar sem stefnandi keypti og seldi hlutabréfþau og gerði samninga þá sem gáfu af sér umræddar tekjur ekki í eigin nafniheldur í nafni eignarhaldsfélags síns, Brekku ehf. Af ofangreindu efnisamninganna er þó ljóst að með þeim voru stefnanda veitt hlunnindi sem stóðuhonum til boða vegna þess að hann var starfsmaður Straums hf. og með þeimskilyrðum að hann yrði það áfram í tilgreindan tíma. Þá var í 3. gr.samninganna sérstaklega tiltekið að þeir væru liður í kaupréttaráætlun Straumshf. við stefnanda og að þeir væru gerðir á þeirri forsendu að hann starfaði hjáStraumi eigi skemur en tvö ár. Er því fallist á það með stefnda að með umræddumsamningum hafi stefnandi notið hlunninda sem falla undir tekjur sem eruskattskyldar skv. 1. mgr. 1. tl. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, umtekjuskatt. Með vísan til grunnreglu 1. mgr. 57. gr. sömu laga er stefnandi þvíréttur skattaðili í máli þessu.EðliteknannaÍ 9. gr. laga nr.90/2003, um tekjuskatt, er fjallað um skattlagningu kaupréttar starfsmanna. Þósvo að í samningunum sem hér um ræðir sé tiltekið að þeir séu liður íkaupréttaráætlun Straums hf. við stefnanda er ekki um hefðbundinn skilyrtankauprétt starfsmanns að ræða, sem kveður með beinum hætti á um rétt hans tilkaupa á hlutabréfum vinnuveitenda í lok gildistímans með því skilyrði að hanngegni áfram störfum, heldur útfærslu á slíkum kauprétti með hlutabréfakaupum,lántöku, sölurétti og skilyrtum kauprétti vinnuveitanda. Þessi útfærslakaupréttar er vel þekkt á afleiðumörkuðum, hún er jafnan kölluð tilbúinnkaupréttur (synthetic call) og er bein afleiðing af svokölluðu jafnvægi kaup-og söluréttar (put-call parity). Í heild sinni höfðu umræddir samningar sömufjárhagslegu áhrif fyrir stefnanda og ef hann hefði í staðinn fengiðhefðbundinn skilyrtan kauprétt að hlutabréfum vinnuveitandans. Samningarnir semhér um ræðir verða þó ekki felldir beint undir 9. gr. laganna. Engin sambærilegákvæði eru í lögunum um sölurétt starfsmanna eða skilyrtan kauprétt vinnuveitendasvo að hvers konar hlunnindi af slíkum samningum falla undir 1. tl. A-liðar 7.gr. laganna.Eftirgjöfá kaupréttiFallist er á það meðstefnda að tekjur stefnanda hafi fallið til þegar Brekka ehf. losnaði undankvöð um kauprétt vinnuveitanda stefnanda að eignarhlut Brekku ehf. í Straumihf. Fyrir þann tíma gat Brekka ehf. ekki notið þeirra arðstekna og þessóinnleysta gengishagnaðar sem orðinn var á eignarhlutnum því að hún hafði aðóbreyttu gengist undir þær kvaðir að eiga bréfin á gildistíma samningsins og aðþurfa hugsanlega að selja Straumi hf. eignarhlutinn á kostnaðarverði aðviðbættum fjármagnskostnaði og frádregnum arðstekjum. Eftir þann tíma gatBrekka ehf. hins vegar selt hlutabréfin á markaði og þar með innleyst þannhagnað, sem þau höfðu gefið af sér, í þágu stefnanda.Afturvirknio.fl.Ákvörðun ogskattlagning fríðinda og hlunninda samkvæmt slíku sjónarmiði jafngildir ekkilagasetningu, heldur snýst hún um að fella nýja viðskiptahætti undir gildandilög. Skattlagningin sem slík verður því ekki talin brjóta í bága við 40. gr.eða 77. gr. stjskr. um bann við afturvirkum skattalögum. Þá rýrir það ekkiheimild til skattlagningar þótt ekki hafi verið kveðið á um ákvörðunhlunnindateknanna í verklagsreglum ríkisskattstjóra enda fjölmörg dæmi um það íframkvæmd. Er ávallt tekið fram í gildandi verklagsreglum að þegar svo standi áberi að ganga út frá markaðsverði hlunnindanna svo sem gert hafi verið í þessumáli. Sjónarmiðum stefnanda reistum á skorti á nægjanlegum lagaskýrleika ogmeðalhófi er því hafnað.EfnislegarástæðurSölurétturlaunþega ekki nýtturMeð samningum sínumvið Straum hf. var stefnanda tryggður söluréttur á hlutabréfum sínum á samaverði og hann keypti bréfin á að viðbættum fjármagnskostnaði vegna kaupanna ogfrádregnum arðstekjum af bréfunum. Í því fólst að Straumur hf. tryggði aðstefnandi yrði ekki fyrir fjárhagstjóni af viðskiptunum. Ekki reyndi á söluréttþennan þar sem stefnandi seldi að lokum bréfin á markaði. Skiptir sölurétturinnþví ekki máli við skattlagninguna.Kauprétturvinnuveitanda ekki andlag skattlagningarréttar hjá launþegaSama gildir umkauprétt þann sem Straumur hf. fékk með samningunum við tilteknar aðstæður. Áhann reyndi ekki og hann er því ekki skattandlag hjá stefnanda.EftirgjöfkaupréttarEins og að framan errakið féllu tekjur stefnanda til þegar félag hans Brekka ehf. losnaði undankvöð um kauprétt vinnuveitanda hans.Með gerð seinnisamnings Brekku ehf. og Straums hf., hinn 7. sept. 2005, féllu niður réttindiog skyldur aðila samkvæmt fyrri samningnum, þar á meðal kauprétturvinnuveitenda stefnanda að 50.000.000 hluta í Straumi hf. og kvöð um eignarhaldBrekku ehf. á hlutunum. Með gerð seinni samningsins losnaði félag stefnandaBrekka ehf. því undan kauprétti vinnuveitanda hans og þannig naut stefnanditekna af störfum sínum í hans þágu sem svaraði til hækkunar á verðihlutabréfanna umfram kaupverð samkvæmt kauprétti vinnuveitandans. Óinnleysturgengishagnaður Brekku ehf. af eignarhlutnum nam þá 347.500.000 kr. Þann hagnaðinnleysti félagið með nýrri lántöku hjá Íslandsbanka hf. og hafði hann þvífrjálsan til ráðstöfunar, að viðbættum arðstekjum en frádregnumfjármagnskostnaði af eignarhlutnum á tímabilinu 18. júní 2004 til 7. sept.2005.Á sama hátt losnaðiBrekka ehf. undan kauprétti vinnuveitanda stefnanda að 150.000.000 hluta íStraumi hf. samkvæmt seinni samningnum þegar stefnanda var sagt upp störfum ánvanefnda á starfsskyldum hinn 21. júní 2006 og naut stefnandi þannigsamsvarandi tekna af störfum sínum í þágu vinnuveitenda síns frá 7. sept. 2005.Stefnandi innleysti þær tekjur viku síðar þegar Brekka ehf. seldi allaneignarhlutinn í Straumi hf. og nam söluhagnaður hlutabréfanna 810.000.000 kr. Af framansögðu leiðirað tekjur stefnanda vegna fyrri samningsins féllu til við undirritun seinnisamningsins, hinn 7. sept. 2005. Samkvæmt 1. mgr. 97. gr. laga nr. 90/2003 umtekjuskatt nær heimild til endurákvörðunar skatts til tekna og eigna síðustusex ár sem næst eru á undan því ári þegar endurákvörðun fer fram. Frestur tilendurákvörðunar skatts vegna tekna ársins 2005 rann því út árið 2011 og verðurstefnanda því ekki gert að sæta endurákvörðun skatts vegna tekna af fyrrisamningnum eins og gert var með úrskurði ríkisskattstjóra sem kveðinn var upphinn 17. október 2012. Í úrskurði yfirskattanefndar var stofn stefnanda tiltekjuskatts og útsvars lækkaður um sem nam hærri fjárhæð en tekjum hans vegnafyrri samningsins og því er tekið tillit til þessa atriðis í úrskurðiyfirskattanefndar.Á sama hátt er ljóstað tekjur stefnanda vegna síðari samningsins féllu til þegar stefnanda var sagtupp störfum hjá Straumi hf. hinn 21. júní 2006 og var frestur tilendurákvörðunar skatts vegna þeirra því ekki liðinn þegar úrskurðurríkisskattstjóra var kveðinn upp. Tekjur stefnandavegna síðari samningsins námu mismun á verðmæti hlutabréfanna og kaupverðibréfanna samkvæmt kauprétti vinnuveitandans sem féll niður við uppsögnstefnanda. Samkvæmt 2. mgr. B-liðar 13. gr. reglugerðar nr. 245/1963 skulu laungreidd í hlunnindum talin til tekna eftir gangvirði á hverjum stað og tíma.Hlutabréf í Straumi hf. voru skráð í kauphöll á þessum tíma og nam markaðsverðþeirra hinn 21. júní 19,5 kr. á hlut. Því var gangverð eignarhlutarins2.925.000.000 kr. Við ákvörðun tekna stefnanda horfði ríkisskattstjóri íúrskurði sínum þó til þess að Brekka ehf. seldi hlutabréfin viku síðar á lægraverði, eða 18,9, og valdi lægra verðið við ákvörðun gangverðs með vísan tilmeðalhófsreglu stjórnsýslulaga og ákvarðaði því gangverð eignarhlutarins2.835.000.000 kr. Tekjur stefnanda vegna samningsins eru því vanáætlaðar íúrskurði ríkisskattstjóra sem þessu nemur.Samkvæmt samningnumskyldi kaupverð á kauprétti vinnuveitandans nema upphaflegu kaupverðieignarhlutarins, 2.025.000.000 kr., að viðbættum fjármagnskostnaði Brekku ehf.af eignarhlutnum samkvæmt lánssamningi við Íslandsbanka en að frádregnumarðstekjum Brekku ehf. af eignarhlutnum. Til að ákvarða tekjur stefnanda vegnasíðari samningsins þyrfti því að ákvarða bæði fjármagnskostnað og arðstekjurBrekku ehf. af eignarhlutnum á gildistíma samningsins, þ.e. frá 7. sept. 2005til 21. júní 2006. Í úrskurðiyfirskattanefndar kemur fram að fjármagnskostnaður Brekku ehf. vegna hlutabréfaí Straumi hf. hafi í heild numið 213.908.830 kr. en hann er hins vegar ekkisundurliðaður á gildistíma hvors samnings. Í úrskurðinum erfjármagnskostnaðurinn í heild dreginn frá söluhagnaði Brekku ehf. afhlutabréfunum og eru tekjur stefnanda vegna seinni samningsins því vanáætlaðarsem nemur fjármagnskostnaði fyrri samningsins.Í úrskurðinum kemureinnig fram að arðstekjur Brekku ehf. af eignarhlutnum hafi í heild numið114.994.135 kr. á gildistíma beggja samninga en þær eru ekki sundurliðaðar ágildistíma hvors samnings. Í úrskurðinum er arðstekjum Brekku ehf. ekki bættvið söluhagnað hlutabréfanna og eru tekjur stefnanda vegna seinni samningsinsþví einnig vanáætlaðar hvað þetta varðar, þ.e. sem nemur arðstekjum Brekku hf.á gildistíma seinni samningsins.Af öllu ofangreinduer því ljóst að í úrskurði yfirskattanefndar eru tekjur Brekku ehf. vegnaseinni samningsins réttilega ákvarðaðar sem skattskyld hlunnindi stefnanda skv.1. mgr. 1. tl. A-liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, en jafnframt að fjárhæð þeirraer nokkuð vanáætluð. Vegna þessa verður að taka aðalkröfu stefnda til greina ogsýkna hann af öllum kröfum stefnanda.Eftir þessum úrslitumog að teknu tilliti til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gertað greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákvarðaður 900.000 krónur. Vegna anna dómarahefur uppkvaðning dóms dregist umfram frest skv. 1. mgr. 115. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála. Aðilar og dómarar eru sammála um að ekki sé þörfá endurflutningi.Dóminn kváðu upphéraðsdómarinn Þórður Clausen Þórðarson, sem var dómsformaður, ogmeðdómendurnir, Ásmundur G. Vilhjálmsson aðjúnkt og Hersir Sigurgeirssondósent.Dómsorð: Stefndi,íslenska ríkið, er sýknaður af kröfum stefnanda, Þórðar Más Jóhannessonar, ímáli þessu. Stefnandigreiði stefnda 900.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 186/2015
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Benedikt Bogason og Karl Axelsson settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 7. mars 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 9. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. mars 2015, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 13. mars 2015 klukkan 16 og einangrun meðan á því stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 654/2011
|
Kærumál Afhending gagna Skjal Kröfugerð
|
E hf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hans um að L hf. yrði gert að leggja fram nánar tilgreind gögn í dómsmáli sem rekið var um kröfu E hf. við slit L hf. Fyrir Hæstarétti krafðist E hf. þess að lagt yrði fyrir héraðsdóm að kveðja fulltrúa L hf., LV hf. og LB. hf. fyrir dóm til að „tjá sig“ um kröfu E hf. í málinu. Í dómi Hæstaréttar sagði meðal annars að skori aðili einkamáls á gagnaðila að leggja fram skjal, sem sá hefði undir höndum, bæri gagnaðilanum samkvæmt 2. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að verða við þeirri áskorun ef aðilinn ætti rétt til skjalsins án tillits til málsins eða efni skjalsins væri slíkt að gagnaðilanum væri skylt að bera vitni um það ætti hann ekki aðild að málinu. Ef öðru hvoru þessara skilyrða væri fullnægt og gagnaðilinn yrði ekki við áskorun um að leggja fram skjal, sem hann hefði í vörslum sínum, gæti dómari skýrt það svo að hann samþykkti frásögn áskoranda um efni skjalsins, sbr. 1. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991. Úrræði aðila til að knýja á um að fá aðgang að skjali í vörslum gagnaðila væru tæmandi talin á þennan hátt. Gæti því aldrei komið til þess að hann yrði skyldaður að viðlögðum dagsektum til að leggja fram skjal í máli. Krafa E hf. væri því andstæð lögum að því leyti, sem hún beindist að því að fá skyldu lagða á L hf. til að afhenda gögnin, sem um ræddi í málinu. Þá sagði að E hf. hefði jafnframt beint kröfu um afhendingu umræddra gagna að LB hf. og LV hf. Hvorugt þeirra félaga ætti aðild að málinu og tækju því ákvæði 3. og 4. mgr. 67. gr. og 2. og 3. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991 til kröfu E hf. að því er þau varðaði. Í beiðni E hf. hefði þess hvorki verið getið að E hf. teldi að skjölin, sem hún sneri að, væru í vörslum LB hf. né að hann hefði áður krafist þess að félagið léti þau af hendi. Í beiðninni væri í engu leitast við að lýsa efni þessara skjala og ekkert væri heldur sagt um hvað leiða ætti í ljós með þeim. Þegar af þessum ástæðum væri málatilbúnaður E hf. í því horfi að ófært væri að taka afstöðu til dómkröfu hans. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Markús Sigurbjörnsson og Viðar Már Matthíasson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. nóvember 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. nóvember 2011, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðila „og/eða Landsvaka hf.“ yrði gert að leggja fram nánar tiltekin gögn í máli sóknaraðila á hendur varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að „lagt verði fyrir héraðsdóm að kveðja fulltrúa varnaraðila, Landsvaka hf. og Landsbankans hf. fyrir dóm til að tjá sig um framangreinda kröfu sóknaraðila.“ Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði á málið rætur að rekja til ágreinings um viðurkenningu kröfu, sem sóknaraðili lýsti 29. október 2009 við slit varnaraðila. Krafa þessi er um skaðabætur vegna tjóns, sem sóknaraðili telur sig hafa orðið fyrir vegna rýrnunar á verðgildi hlutdeildarskírteina í peningamarkaðssjóði með heitinu Peningabréf Landsbankans ISK, sem Landsvaki hf. hafi starfrækt en varnaraðili haft á nánar tiltekinn hátt umsjón með. Fjárhæð kröfunnar var samtals 92.280.322 krónur að meðtöldum vöxtum og kostnaði og krafðist sóknaraðili þess aðallega að hún nyti stöðu í réttindaröð við slitin samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991, en til vara 113. gr. sömu laga. Slitastjórn hafnaði kröfunni með öllu, en með því að ekki tókst að jafna ágreining um viðurkenningu hennar var honum vísað til héraðsdóms 12. maí 2010, þar sem mál þetta var þingfest 22. september sama ár. Í þinghaldi 2. nóvember 2011 lagði sóknaraðili fram skjal með yfirskriftinni: „Beiðni um að varnaraðila, Landsbankanum hf. og/eða Landsvaka hf. verði gert að leggja fram nánar tekin gögn ... sbr. 67. og 68. gr. laga nr. 91/1991.“ Í beiðninni var skírskotað til þess að sóknaraðili hafi á dómþingi 13. október sama ár beint áskorun til varnaraðila um að leggja fram tiltekin gögn, auk þess sem sóknaraðili hafi sent sams konar áskorun til Landsvaka hf., sem nú sé dótturfélag Landsbankans hf. en áður varnaraðila. Með vísan til 67. gr. og 68. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála væri krafist „að Landsbanka Íslands hf. (varnaraðila), Landsbankanum hf. og Landsvaka hf. verði gert að afhenda“ þessi gögn, sem tilgreind voru í sex liðum og nánar er getið í hinum kærða úrskurði. Í beiðninni var tekið fram að varnaraðili hafi „ekki sett sig upp á móti því“ að þessi gögn yrðu lögð fram. Þá hafi Landsvaki hf. ekki neitað því að þau væru til og í vörslum félagsins. Ljóst væri að gögnin hefðu „verulega þýðingu“ í málinu og væri þess krafist að dagsektum yrði beitt til að knýja á um afhendingu þeirra. Í hinum kærða úrskurði var kröfu sóknaraðila sem fyrr segir hafnað. Áðurgreind dómkrafa sóknaraðila fyrir Hæstarétti er orðuð á annan hátt en krafan, sem hann gerði í héraði og afstaða var tekin til í hinum kærða úrskurði. Krafan með þessu breytta orðalagi kemst þó að fyrir Hæstarétti, sbr. dóm réttarins 27. janúar 2011 í máli nr. 699/2010. Skori aðili einkamáls á gagnaðila að leggja fram skjal, sem sá hefur undir höndum, ber gagnaðilanum samkvæmt 2. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 að verða við þeirri áskorun ef aðilinn á rétt til skjalsins án tillits til málsins eða efni skjalsins er slíkt að gagnaðilanum væri skylt að bera vitni um það ætti hann ekki aðild að málinu. Sé öðru hvoru þessara síðastnefndu skilyrða fullnægt og gagnaðilinn verður ekki við áskorun um að leggja fram skjal, sem hann hefur í vörslum sínum, getur dómari skýrt það svo að hann samþykki frásögn áskoranda um efni skjalsins, sbr. 1. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991. Úrræði aðila til að knýja á um að fá aðgang að skjali í vörslum gagnaðila eru tæmandi talin á þennan hátt, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 24. mars 1995 í máli nr. 99/1995 og 21. janúar 2002 í máli nr. 14/2002, sem birtir eru í dómasafni 1995 bls. 888 og 2002 bls. 84, og getur því aldrei komið til þess að hann verði skyldaður að viðlögðum dagsektum til að leggja fram skjal í máli. Krafa sóknaraðila er því andstæð lögum að því leyti, sem hún beinist að því að fá skyldu lagða á varnaraðila til að afhenda gögnin, sem um ræðir í málinu. Sóknaraðili hefur jafnframt beint kröfu um afhendingu sömu gagna að Landsbankanum hf. og Landsvaka hf. Hvorugt þeirra félaga á aðild að málinu og taka því ákvæði 3. og 4. mgr. 67. gr. og 2. og 3. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991 til kröfu sóknaraðila að því er þau varðar. Ef vörslumaður skjals hefur ekki orðið við kröfu aðila um að láta það af hendi til afnota í máli verður aðilinn samkvæmt þessum lagaákvæðum að leggja fyrir dómara skriflega beiðni um að vörslumaðurinn verði skyldaður með úrskurði til að afhenda skjalið ásamt því að leggja fram eftirrit af skjalinu sé þess kostur, en lýsa ella efni þess eftir föngum. Jafnframt ber aðila að greina frá því hvað leiða eigi í ljós með skjalinu. Samkvæmt fyrirsögn beiðni sóknaraðila, sem lögð var fram á dómþingi 2. nóvember 2011, var henni beint auk varnaraðila að „Landsbankanum hf. og/eða Landsvaka hf.“ Í henni var þess þó hvorki getið að sóknaraðili teldi að skjölin, sem hún sneri að, væru í vörslum Landsbankans hf. né að hann hefði áður krafist þess að félagið léti þau af hendi. Í beiðninni var í engu leitast við að lýsa efni þessara skjala og ekkert var heldur sagt um hvað leiða ætti í ljós með þeim. Þegar af þessum ástæðum er málatilbúnaður sóknaraðila í því horfi að ófært er að taka afstöðu til dómkröfu hans. Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur. Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Eskja hf., greiði varnaraðila, Landsbanka Íslands hf., 250.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 373/2011
|
Umferðarlagabrot Skilorðsrof
|
B var sakfelldur fyrir umferðarlagabrot og sviptur ökuréttindum ævilangt með því að hafa ekið bifreið án þess að hafa til þess gild ökuréttindi og undir áhrifum áfengis og ávana- og fíkniefna. Með brotum sínum rauf B skilorð dóms frá árinu 2008. Í Hæstarétti var refsing samkvæmt þeim dómi tekin upp og dæmd með þeirri refsingu sem honum var nú gerð samkvæmt 1. mgr. 65. gr. laga nr. 49/2005 um fullnustu refsinga og jafnframt var refsing ákveðin eftir reglum 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Eiríkur Tómasson og Þorgeir Örlygsson. Ákærði krefst þess að refsing hans verði milduð og hún skilorðsbundin. Fyrir héraðsdómi var farið með mál ákærða sem játningarmál, sbr. 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Er hin refsiverða háttsemi hans réttilega færð til refsiákvæða í ákæru. Sakarferli ákærða er rétt lýst í héraðsdómi. Með brotum sínum samkvæmt I. kafla ákærunnar rauf ákærði skilorð dóms Héraðsdóms Reykjaness 12. desember 2008. Verður refsing samkvæmt þeim dómi tekin upp og dæmd með þeirri refsingu sem honum verður nú gerð samkvæmt 1. mgr. 65. gr. laga nr. 49/2005 um fullnustu refsinga, sbr. 60. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Jafnframt verður refsing ákærða ákveðin eftir reglum 77. gr. almennra hegningarlaga. Fallist er á með héraðsdómi að taka skuli upp þá skilorðsbundnu reynslulausn á eftirstöðvum 190 daga refsingar sem ákærða var veitt 27. nóvember 2009. Að þessu öllu virtu, sakarferli ákærða og með hliðsjón af 3. og 6. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga verður refsing ákærða ákveðin fangelsi í 15 mánuði. Með hliðsjón af sakarferli ákærða verður refsing hans ekki skilorðsbundin. Ekki er ágreiningur með aðilum um ákvörðun héraðsdóms um sviptingu ökuréttar. Verða staðfest ákvæði hans um ökuréttarsviptingu og sakarkostnað. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan sakarkostnað fyrir Hæstarétti, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærði, Benedikt Bragason, sæti fangelsi í 15 mánuði. Ákvæði héraðsdóms um ökuréttarsviptingu og sakarkostnað skulu vera óröskuð. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 264.524 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Bjarna Haukssonar hæstaréttarlögmanns, 251.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 1. apríl 2011. Mál þetta, sem dómtekið var 28. mars síðastliðinn, var höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dagsettri 8. mars sl., á hendur, Benedikt Bragasyni kt. 260870-4679, Laugarnesvegi 38, Reykjavík, „fyrir umferðarlagabrot í Reykjavík og Hafnarfirði sem hér greinir: I. Aðfararnótt laugardagsins 24. apríl 2010 ekið bifreiðinni NI-247 sviptur ökurétti og undir áhrifum áfengis (vínandamagn í blóði 1,01) og óhæfur um að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna (amfetamín í blóði 20 ng/ml) með 121 km hraða suður Hafnarfjarðarveg, ekki sinnt stöðvunarmerkjum lögreglu er hún hugðist stöðva aksturinn á Hafnarfjarðarvegi við Vífilsstaðaveg heldur ekið áfram suður Hafnarfjarðarveg, og síðan suður Reykjavíkurveg, inn Hjallabraut til vesturs, gegn akstursstefnu í hringtorg við gatnamót Hjallabrautar og Miðvangs þar sem hann snéri við og ók áleiðis austur Hjallabraut, gegn rauðu ljósi á gatnamótum Hjallabrautar og Reykjavíkurvegar, áfram austur Hjallahraun og þaðan Dalshraun að Stakkahrauni, því næst inn á bifreiðastæði við Reykjavíkurveg, þar sem hann snéri við, þaðan austur Stakkahraun og inn Dalshraun til norðurs, að Reykjavíkurvegi og á ný Hafnarfjarðarveg til norðurs, með allt að 140 km hraða á vegakafla við Silfurtún, upp aðrein að Arnarnesbrú og Arnarnesveg til austurs í átt að Fífuhvammsvegi og gegn akstursstefnu inn í hringtorg á gatnamótum Arnarnesvegar og Fífuhvammsvegar, þegar hér er komið við sögu höfðu bæst við fleiri lögreglubifreiðar og áhafnir til að freista þess að stöðva aksturinn, norður Fífuhvammsveg og yfir á rauðu ljósi á gatnamótum Fífuhvammsvegar og Smárahvammsvegar, inn Dalveg yfir hringtorg og að Nýbýlavegi, því næst inn á Breiðholtsbrú og norður að Reykjanesbraut uns lögreglu tókst að stöðva aksturinn með því að þrengja að bifreið ákærða sem ók út af akrein og út fyrir veg og akstur stöðvaðist. Á framangreindri akstursleið ók ákærði í rökkri of hratt miðað við aðstæður, yfir almennum hraðatakmörkunum og sýndi ekki almenna tillitssemi eða varúð við aksturinn. Leyfður hámarkshraði á Hafnarfjarðarvegi var 80 km. á klst. II. Miðvikudaginn 12. janúar 2011 ekið bifreiðinni RL-813 sviptur ökurétti suður Reykjanesbraut uns lögregla stöðvaði aksturinn móts við Mjódd. Teljast brotin í I. og II. kafla varða við 1. mgr. 48. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, brot í I. kafla auk þess við 1. og 3. mgr. 5. gr., 1. mgr. sbr. a og c liði 2. mgr. 36. gr. og 1. mgr. og 1. sbr. 3. mgr. 37. gr., 1. sbr. 2. mgr. 45. gr. og 1. sbr. 2. mgr. 45. gr. a, allt sbr. 1. mgr. 100. gr., umferðarlaga nr. 50/1987 sbr. 5. gr. laga nr. 66/2006. Þess er krafist að ákærði verið dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar og til að sæta sviptingu ökuréttar skv. 101. og 102. gr. laga nr. 50/1987, sbr. 25. og 26. gr. laga nr. 44/1993, sbr. 18. gr. laga nr. 66/2006.” Ákærði hefur játað brot sín fyrir dóminum. Er játning hans í samræmi við önnur gögn málsins og verður hann sakfelldur fyrir brot sín, en þau eru í ákæru réttilega færð til refsiákvæða. Samkvæmt sakavottorði ákærða var hann sektaður eða dæmdur í skilorðsbundið fangelsi fyrir margvísleg brot samtals 11 sinnum á árunum 1998 til 2007, þar af tvisvar erlendis. 26. september 2008 var hann dæmdur í 18 mánaða fangelsi fyrir brot gegn 173. a gr. almennra hegningarlaga og vopnalögum. 12. desember sama ár var ákærði svo af sama dómstól dæmdur í 5 mánaða fangelsi, skilorðsbundið í 2 ár, fyrir tilraun til fjárkúgunar og brot gegn 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga. Þessi dómur var hegningarauki við 18 mánaða dóminn og er þess getið í dómnum. 2. júlí 2009 var ákærði svo dæmdur í 30 daga fangelsi fyrir akstur undir áhrifum fíkniefna og hilmingu og var sá dómur hegningarauki við dómana frá 2008. Með þessum dómi var ákærði sviptur ökurétti ævilangt. Ákærða var veitt reynslulausn úr fangelsi 27. nóvember 2009 á 190 daga eftirstöðvum refsingar. Með brotum þeim, sem hann hefur verið sakfelldur fyrir, hefur hann rofið skilorð reynslulausnarinnar, sbr. 1. mgr. 65. gr. laga nr. 49/2005 um fullnustu refsinga. Með brotinu, sem greinir í fyrri lið ákærunnar, hefur ákærði rofið skilorð dómsins frá 12. desember 2008. Sá dómur var hegningarauki við óskilorðsbundinn dóm og verður því litið fram hjá honum við ákvörðun refsingar nú. Hins vegar er óhjákvæmilegt að taka upp reynslulausnina og dæma með þessu máli. Að þessu virtu og með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga verður refsing ákærða ákveðin 9 mánaða fangelsi. Þá verður ákærði dæmdur til að greiða sakarkostnað og málsvarnarlaun verjanda síns að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Loks verður áréttuð ævilöng svipting ökuréttar. D ó m s o r ð : Ákærði, Benedikt Bragason, sæti fangelsi í 9 mánuði. Ákærði er sviptur ökurétti ævilangt. Ákærði greiði 105.081 krónu í sakarkostnað og þóknun verjanda síns, Bjarna Haukssonar hrl., 75.300 krónur.
|
Mál nr. 86/1999
|
Kærumál Fjárnám Fyrning Vextir
|
H krafðist fjárnáms hjá S fyrir kröfu samkvæmt áskorunarstefnu áritaðri um aðfararhæfi af héraðsdómara á árinu1988. S taldi sig hafa greitt kröfuna að fullu og mótmælti skyldu sinni til greiðslu áfallina dráttarvaxta fyrir lengra tímabil en sem nam undangengnum fjórum árum frá dagsetningu greiðsluáskorunar H. Málsaðilar deildu um þá ákvörðun sýslumanns að halda áfram fjárnámi, þrátt fyrir mótmæli S. Talið var að dráttarvextir, sem fallið hefðu í gjalddaga eftir áritun áskorunarstefnu H árið 1988, hafi ekki orðið gjaldkræfir samkvæmt 1. tölulið 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, fyrr en síðar. Var fyrningarfrestur því liðinn um þá dráttarvexti, sem gjaldfallið höfðu fjórum árum áður en hann rauf fyrningu með aðfararbeiðni sinni. Með hliðsjón af því hvernig aðfararbeiðni H var háttað, var ákvörðun sýslumanns um að halda áfram fjárnámi hjá S, felld úr gildi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. febrúar 1999, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 2. mars 1999. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. febrúar 1999, þar sem staðfest var ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík 9. október 1998 um að halda áfram fjárnámi hjá sóknaraðila að kröfu varnaraðila. Kæruheimild er í 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og kröfu varnaraðila um fjárnám hafnað. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar úrskurðar héraðsdóms, svo og málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. I. Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði styðst fjárnámsbeiðni varnaraðila við áskorunarstefnu áritaða um aðfararhæfi af héraðsdómara 24. nóvember 1988. Ágreiningur aðila lýtur að því hvort dráttarvextir, sem féllu í gjalddaga fyrir 30. apríl 1994, séu fallnir niður fyrir fyrningu, en sóknaraðili hefur ekki uppi önnur mótmæli við fjárkröfu varnaraðila. Heldur sóknaraðili því fram að kröfur um dráttarvexti af höfuðstól kröfu varnaraðila fyrnist á fjórum árum samkvæmt 2. tölulið 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, en að öðrum kosti séu kröfurnar fallnar niður fyrir tómlæti hans. Fjárnámsbeiðni varnaraðila er hins vegar á því reist að dráttarvextir af dómkröfu fyrnist á 10 árum samkvæmt 1. tölulið 4. gr. laganna. II. Samkvæmt 1. tölulið 4. gr. laga nr. 14/1905 fyrnast kröfur samkvæmt dómi, sem ekki falla undir ákvæði 2. gr. laganna, á 10 árum. Af síðari málslið sama töluliðar leiðir þó að krafa um vexti samkvæmt dómi fyrnist því aðeins á 10 árum, að vextirnir hafi verið gjaldfallnir þegar dómur gekk um þá. Áritun héraðsdómara á stefnu hefur sama gildi og dómur samkvæmt 2. mgr. 113. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 179. gr. sömu laga með áorðnum breytingum, sbr. 23. gr. laga nr. 38/1994. Samkvæmt framangreindum ákvæðum laga nr. 14/1905 hófst 10 ára fyrningarfrestur 24. nóvember 1988 um höfuðstól kröfu varnaraðila og þá dráttarvexti sem gjaldkræfir voru þann dag. Dráttarvextir, sem eftir það féllu í gjalddaga, urðu hins vegar ekki gjaldkræfir, eðli málsins samkvæmt, fyrr en síðar. Átti 2. töluliður 3. gr. laga nr. 14/1905 því við um kröfur til þessara dráttarvaxta, en af gögnum málsins verður ekki ráðið að varnaraðili hafi rofið fyrningu krafnanna fyrr en með aðfararbeiðni, sem barst sýslumanninum í Reykjavík 11. ágúst 1998, sbr. 52. gr. laga nr. 90/1989. Samkvæmt framangreindu var þá fyrningarfrestur liðinn hvað varðar þá vexti, sem gjaldfallið höfðu fyrir 11. ágúst 1994. Sóknaraðili hefur hins vegar aðeins haft uppi mótmæli við greiðslu dráttarvaxta, sem féllu fyrir 30. apríl 1994. Af gögnum málsins verður ráðið að hluti dráttarvaxtakröfu varnaraðila sé kominn til vegna vaxta, sem þegar voru gjaldkræfir við áritun áskorunarstefnu hans 24. nóvember 1988 og því ófyrndir. Af aðfararbeiðni varnaraðila verður hins vegar ekki ráðið hvaða fjárhæð þessir vextir nemi. Sama á við um vexti af málskostnaði. Er þessi skortur á sundurliðun í aðfararbeiðni varnaraðila í andstöðu við ákvæði 10. gr. laga nr. 90/1989. Eru því ekki uppfyllt skilyrði aðfarar um aðfararbeiðni varnaraðila að því er varðar þessa liði. Verður fallist á með sóknaraðila að hafna kröfu varnaraðila um að haldið verði áfram fjárnámsgerð hjá sóknaraðila. Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík 9. október 1998 um að halda áfram fjárnámsgerð í eignum sóknaraðila, Stálsmiðjunnar hf., að kröfu varnaraðila, Hávöxtunarfélagsins hf., er felld úr gildi. Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 100.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað. Úrskurður Hérðsdóms Reykjavíkur 5. febrúar 1999. I. Mál þetta var tekið til úrskurðar að loknum munnlegum flutningi 25. janúar sl. Sóknaraðili er Stálsmiðjan hf., Mýrargötu 2, Reykjavík, kt. 620269-1079, og krefst hann þess að felld verði úr gildi ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík frá 9. október sl. um að fjárnámsgerð að beiðni varnaraðila frá 10. ágúst sl. skuli ná fram að ganga. Þá er krafist málskostnaðar. Varnaraðili, Hávöxtunarfélagið hf., Ármúla 13A, Reykjavík, kt. 611284-0479, krefst þess að framangreind ákvörðun sýslumanns verði staðfest og þá er einnig krafist málskostnaðar úr hendi sóknaraðila. Málavextir eru þeir að varnaraðili fór þess á leit við sýslumanninn í Reykjavík með beiðni 10. ágúst sl. að fjárnám yrði gert til tryggingar skuld sóknaraðila, sem varnaraðili taldi þá nema 823.071 krónu. Gerðin var tekin fyrir hjá sýslumannsembættinu 30. september sl. og var þá mætt af hálfu sóknaraðila, sem krafðist þess að synjað yrði um framgang gerðarinnar þar sem umrædd krafa væri að fullu greidd. Sýslumaður tók sér frest til að ákveða hvort gerðinni yrði fram haldið og við fyrirtöku málsins 9. október sl. kynnti hann þá ákvörðun sína að halda gerðinni áfram að kröfu varnaraðila. Því var þá lýst yfir af hálfu sóknaraðila að þessi ákvörðun yrði borin undir héraðsdóm og varð samkomulag um að fresta aðgerðum þar til niðurstaða dómsins lægi fyrir. Krafan var borin undir dóminn með bréfi 21. október sl. og var málið þingfest 20. nóvember sl. II. Sóknaraðili skýrir svo frá málavöxtum að grundvöllur aðfararbeiðni varnaraðila sé áskorunarstefna hans, m.a. á hendur Hamri hf. Samkvæmt áskorunarstefnunni hafi verið gerð krafa um greiðslu 572.445 króna með nánar tilgreindum vöxtum og sé krafan til komin vegna ábyrgðarskuldbindingar félagsins samkvæmt skuldabréfi. Stefnan hafi verið árituð af borgardómara um aðfararhæfi 24. nóvember 1988. Eftir þann tíma sameinaðist Hamar hf. sóknaraðila og skýrir það aðild sóknaraðila að málinu. Nauðasamningur sóknaraðila var staðfestur í Héraðsdómi Reykjavíkur 17. nóvember 1995 og tók gildi 24. sama mánaðar. Nauðasamningsumleitanir hafi hafist 29. september 1994. Varnaraðili hafi ekki nýtt sér rétt sinn til að lýsa kröfu sinni eftir innköllun, þar sem skorað var á lánardrottna sóknaraðila að lýsa kröfum sínum fyrir umsjónarmanni. Það hafi fyrst verið með greiðsluáskorun lögmanns varnaraðila til sóknaraðila frá 30. apríl 1998 að krafist var greiðslu skuldarinnar. Fram að þeim tíma hafi forsvarsmönnum sóknaraðila verið alls ókunnugt um tilvist kröfunnar og gögn um hana séu ekki í bókhaldi félagsins. Í greiðsluáskoruninni hafi skuldin verið tiltekin 1.029.528 krónur og í sundurliðun kröfunnar hafi varnaraðili fært hana niður um 75% vegna nauðasamningsins en reiknað dráttarvexti á hana allt frá 15. júní 1988. Með bréfi 25. maí 1998 kveðst sóknaraðili hafa sent lögmanni varnaraðila bréf ásamt tékka að fjárhæð 225.226 krónur sem fullnaðargreiðslu á kröfunni. Þessi fjárhæð hafi sundurliðast þannig að höfuðstóll sé 572.445 krónur, dráttarvextir frá 30. apríl 1994 til 20. september 1994 33.170 krónur og málskostnaður 72.900 krónur eða samtals 678.515 krónur. Krafan hafi verið niðurfærð um 75% í samræmi við nauðasamninginn þannig að hún varð 169.629 krónur. Krafan hafi síðan verið sundurliðuð, í samræmi við ákvæði nauðasamningsins og dráttarvexti frá tímum er þar eru tilgreindir, og samtals nemi hún því, með áföllnum kostnaði, 255.226 krónum. Mismunurinn á þessari fjárhæð og þeirri sem lögmaður varnaraðila krefst greiðslu á felst eingöngu í því að sóknaraðili telur meginhluta dráttarvaxta, þ.e. dráttarvexti sem féllu í gjalddaga fyrir 30. apríl 1994, vera fyrnda eða að öðrum kosti fallna niður vegna stórkostlegs tómlætis varnaraðila við innheimtu kröfunnar. Krafa sóknaraðila í málinu byggist á því að með framangreindum greiðslum hafi hann að fullu staðið skil á kröfu varnaraðila og sé þar af leiðandi enginn grundvöllur fyrir aðför á hendur honum. Í hinni árituðu stefnu hafi verið gerð krafa um dráttarvexti sem heimilt hafi verið að taka á hverjum tíma samkvæmt III. kafla laga nr. 25/1987 og telur sóknaraðili að heimild kröfuhafans samkvæmt árituninni nái einungis til þess að reikna sér dráttarvexti samkvæmt þeim reglum, sem almennt gildi um dráttarvexti. Sóknaraðili byggir á því að ekki fari milli mála að fyrningartími þessara dráttarvaxta, sem og annarra vaxta, sé fjögur ár, sbr. 2. tl. 3. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda, enda sé ekkert í orðalagi ákvæðisins sem bendi til annars. Með greiðslunni 25. maí 1998 hafi sóknaraðili innt af hendi gjaldkræfa dráttarvexti eftir 30. apríl 1994 og telur stefnandi einsýnt að þeir dráttarvextir, sem voru gjaldkræfir fyrir þann tíma, séu nú fyrndir samkvæmt þessu en fyrningu þeirra hafi ekki verið slitið með nokkrum hætti. Þá bendir sóknaraðili á það stórkostlega tómlæti sem varnaraðili hafi sýnt við innheimtu þessarar kröfu, þ.e. að níu ár og fimm mánuðir hafi liðið eftir áritun áskorunarstefnunnar þar til varnaraðili hafi gert reka að því að innheimta hana hjá sóknaraðila. Það sé grundvallarregla í kröfurétti að tómlæti leiði til réttarmissis og telur sóknaraðili að líta verði svo á að réttur til frekari dráttarvaxta en varnaraðili hafi þegar fengið greidda sé fallinn niður vegna þessa, teljist hann ekki vera fyrndur. III. Varnaraðili kveður kröfuna vera tilkomna vegna sölu skuldabréfs á grundvelli samnings sóknaraðila og Hamars hf. við Kaupþing hf., sem var rekstraraðili varnaraðila á þessum tíma, um sölu á skuldabréfum og verðbréfum í eigu sóknaraðila, sem framseld voru með ábyrgð hans, enda hafi söluandvirði bréfanna runnið til seljanda þeirra. Á þeim tíma sem dómurinn var áritaður og allt fram til ársins 1995 hafi staða sóknaraðila verið afar slæm enda hafi hann hafið nauðasamningsumleitanir í lok ársins 1994. Innheimtuaðgerðum hafi því verið beint að aðalskuldara kröfunnar og um það hafi verið fullt samkomulag við forsvarsmenn sóknaraðila á þessum tíma. Varnaraðili byggir á því að samkvæmt 1. tl. 4. gr. fyrningarlaga fyrnist kröfur samkvæmt dómi eða opinberri sátt á tíu árum. Að því er snerti kröfur þær, er um ræði í 2.- 4. tl. 3. gr., gildi tíu ára fyrning þó því aðeins að dómur sé genginn eða sátt gerð eftir að krafan féll í gjalddaga. Fjárnámskrafa varnaraðila byggi á áritaðri stefnu, sem lögð hafi verið fram í bæjarþingi Reykjavíkur 22. nóvember 1988 og árituð 29. sama mánaðar. Fyrningarfrestur á dómkröfum teljist frá dómsuppsögu, þ.e. 29. nóvember 1988, sbr. 1. mgr. 5. gr. fyrningarlaga. Í stefnunni séu dómkröfur tilgreindar í samræmi við d-lið 1. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991. Samkvæmt ákvæðinu séu dómkröfur tiltekin stefnufjárhæð, vextir og málskostnaður. Í stefnunni sé krafist 572.445 króna og dráttarvaxta frá fyrsta gjalddaga í vanskilum, 15. júní 1988, til greiðsludags í samræmi við 14. gr. vaxtalaga nr. 25/1987, auk þess sem gerð sé krafa um málskostnað. Í samræmi við 1. tl 113. gr. einkamálalaganna hafi þessar dómkröfur verið teknar til greina með áritun dómara, sem hafi sama gildi og dómur, sbr. 2. tl. sömu greinar. Í 4. gr. fyrningarlaga segi berum orðum að kröfur samkvæmt dómi fyrnist á tíu árum. Þær kröfur sem varnaraðili byggi fjárnámsgerð sína á séu allar skilgreindar í lögum sem dómkröfur. Jafnvel þótt fallist yrði á sjónarmið sóknaraðila sé ljóst að krafan ber dráttarvexti frá þeim tíma sem vanskil urðu og þar til dómur gekk í málinu, sbr. orðalag 2. málsl. 1. tl. 4. gr. fyrningarlaga. Þá sé rétt í samræmi við áritun dómara að reikna með dráttarvöxtum á málskostnaðarkröfu fyrir tímabilið frá 30. apríl til 29. september 1994. Varðandi þá málsástæðu sóknaraðila að krafan sé niður falin vegna tómlætis vísar varnaraðili til þess að með sameiningu sóknaraðila og Hamars hf. hafi sóknaraðili yfirtekið eignir og skuldir Hamars hf., sbr. nú 119. gr. laga um hlutafélög nr. 2/1995. Sóknaraðili geti ekki öðlast annan og betri rétt en sá aðili, sem hann leiðir rétt sinn frá. Eftir að mál hefur verið höfðað á hendur sóknaraðila, eða þeim sem hann leiðir rétt sinn frá og dómur tekinn yfir kröfunni, geti hann ekki borið fyrir reglu um tómlæti. Dómkröfur á hendur Hamri hf. bar að tilgreina í bókhaldi félagsins og hafi það ekki verið gert sé það á ábyrgð og áhættu sóknaraðila. Sá sem dæmdur sé til greiðslu skuldar sé skyldugur til þess að greiða dómkröfuna á hverjum tíma. Geri hann það ekki verði hann að greiða þann vaxtakostnað sem fellur til þar til krafan sé fallin niður fyrir fyrningu. IV. Eins og að framan hefur verið rakið er krafa sú, sem varnaraðili krafðist fjárnáms fyrir hjá sóknaraðila, byggð á áskorunarstefnu, sem árituð er um aðfararhæfi í Borgardómi Reykjavíkur 24. nóvember 1988. Áritunin hefur sama gildi og dómur, sbr. 235. gr. laga nr. 85/1936 um meðferð einkamála í héraði, er þá giltu, sbr. nú 2. mgr. 113. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Kröfur samkvæmt dómi fyrnast á 10 árum, sbr. 1. tl. 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda og telst fyrningarfrestur frá dómsuppsögu, sbr. lokamálslið 1. mgr. 5. gr. sömu laga. Dómkrafan, sem var um greiðslu höfuðstóls, dráttarvaxta og málskostnaðar, var tekin til greina og málskostnaður ákvarðaður tiltekin fjárhæð. Krafa samkvæmt dómnum felur því í sér höfuðstól, vexti og málskostnað. Vextirnir eru ekki gjaldkræfir vextir í skilningi 2. tl. 3. gr. fyrningarlaga heldur hluti af hinni dæmdu kröfu og fyrnast því á 10 árum frá 24. nóvember 1988 að telja. Krafa varnaraðila var því ófyrnd þegar málið var tekið fyrir hjá sýslumanni og verður krafa hans þar af leiðandi tekin til greina og ákvörðun sýslumanns staðfest en með hliðsjón af atvikum öllum þykir mega fella málskostnað niður. Arngrímur Ísberg héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Úrskurðarorð: Ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík frá 9. október 1998 um að halda áfram fjárnámi hjá sóknaraðila, Stálsmiðjunni hf., að kröfu varnaraðila, Hávöxtunarfélagsins hf., er staðfest en málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 381/2015
|
Fjármálafyrirtæki Lánssamningur Gengistrygging
|
A hf. höfðaði mál gegn B ehf. til innheimtu eftirstöðva gjaldfallins lánssamnings. Aðilar deildu meðal annars um hvort lánið hefði verið í japönskum jenum eða í íslenskum krónum og bundið gengi japanskra jena með ólögmætum hætti. Talið var að umrætt lán hefði verið í japönskum jenum með vísan til tilgreiningar á lánsfjárhæð í samningnum, tilhögun útborgunar fjárhæðarinnar og greiðslu afborgana og vaxta sem oftast voru í erlendum gjaldmiðlum. Þá var ekki fallist á það með B ehf. að félagið hefði eignast skaðabótakröfu á hendur A hf. vegna þess að andvirði lánsins hefði verið myntbreytt í íslenskar krónur án fyrirmæla B ehf., einkum með vísan til þeirra tölvubréfssamskipta sem lágu fyrir í málinu og þess að B ehf. hafði, þremur dögum eftir að lánið var greitt út í japönskum jenum, undirritað samning um peningamarkaðsinnlán, þar sem andvirði lánsins var ávaxtað í íslenskum krónum. Var því lagt til grundvallar að myntbreytingin hefði verið með vitund og vilja B ehf. enda hefði félagið ekki gefið aðrar haldbærar skýringar á tilurð þeirra fjármuna sem ávaxtað var með peningamarkaðsinnláninu. Fékkst sú niðurstaða fyllilega samrýmst því að B ehf. hefði greitt athugasemdalaust afborganir og vexti af láninu í rúm tvö og hálft ár og ekki aðhafst þegar A hf. gjaldfelldi lánið og ráðstafaði andvirði handveðsettra reikninga B ehf. til greiðslu inn á það. Var í því sambandi jafnframt litið til þess að B ehf. væri fyrirtæki í atvinnurekstri sem væri bókhalds- og ársreikningsskylt samkvæmt lögum nr. 145/1994 og lögum nr. 3/2006. Loks var talið að B ehf. hefði ekki fært haldbær rök fyrir þeirri málsástæðu sinni að víkja bæri lánssamningnum til hliðar á grundvalli 36. gr. laga nr. 7/1936 eða annarra ákvæða III. kafla laganna. Var niðurstaða héraðsdóms um greiðsluskyldu B ehf. því staðfest að öðru leyti en varðaði upphafsdag dráttarvaxta.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir HelgiI. Jónsson, Benedikt Bogason og Karl Axelsson.Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5.júní 2015. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara að húnverði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaður í héraði og fyrirHæstarétti.Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms ogmálskostnaðar fyrir Hæstarétti.IEins og rakið er í héraðsdómi gerðu Kaupþingbanki hf. og áfrýjandi með sér lánssamning 26. ágúst 2008, þar sem stefndi varlánveitandi og áfrýjandi lántaki. Í samningnum var kveðið á um að áfrýjanda yrðulánuð japönsk jen að jafnvirði 250.000.000 króna og skyldi greiðalánsfjárhæðina inn á gjaldeyrisreikning hans hjá bankanum. Hinn 5. september 2008var andvirði lánsins að frádregnum kostnaði, 300.469.766 japönsk jen, lagt inná gjaldeyrisreikning áfrýjanda hjá bankanum. Lánið skyldi endurgreiða með 48mánaðarlegum greiðslum, í fyrsta sinn 1. september 2009, og bera LIBOR-vexti,að viðbættu 3,5% vaxtaálagi. Þá var kveðið á um það í samningnum að vanefndilántaki skuldbindingu samkvæmt honum bæri honum að greiða dráttarvexti, aukálags, að viðbættu dráttarvaxtaálagi er skyldi vera 10%. Samkvæmt ákvörðunFjármálaeftirlitsins 21. október 2008 var lánssamningnum ráðstafað til NýjaKaupþings banka hf., sem síðar fékk heiti stefnda. Hinn 19. október 2009 vargerður viðauki við lánssamninginn, þar sem samið var um breytt lánskjör.Samkvæmt viðaukanum skyldi greiða lánið mánaðarlega með 46 afborgunum, í fyrstasinn 1. nóvember 2009, og vaxtaálag vera 3,75%, en að öðru leyti skylduskilmálar lánssamningsins haldast óbreyttir. Í viðaukanum kom fram að um væriað ræða lán í japönskum jenum að jafnvirði 250.000.000 króna. Áfrýjandi innti á tímabilinu frá 3. nóvember2008 til 1. júlí 2011 af hendi afborganir höfuðstóls og vaxta, þar af 26greiðslur í erlendri mynt, oftast í sterlingspundum, og 14 í íslenskum krónum.Þar sem ekki var staðið í skilum af hálfu áfrýjanda eftir gjalddaga 2. ágúst2011 var lánið gjaldfellt í heild sinni samkvæmt heimild í lánssamningum meðþví að áfrýjanda var send greiðsluáskorun 5. mars 2012, þar sem höfuðstóll skuldar áfrýjandavar sagður vera 245.907.005 japönsk jen. Sagði í greiðsluáskoruninni að yrðiskuldin ekki greidd innan 15 daga yrði gengið að handveðum sem sett hefðu veriðtil tryggingar greiðslu á öllum fjárskuldbindingum áfrýjanda við stefnda. Vargengið að veðunum og nam andvirði þeirra 248.639.366 krónum, sem ráðstafað varinn á lánið 4. maí 2012. Eftir þá ráðstöfun voru eftirstöðvar lánsins taldarnema 112.361.543 japönskum jenum.Sama dag og hin japönsku jen voru samkvæmtframansögðu lögð inn á gjaldeyrisreikning áfrýjanda hjá Kaupþingi banka hf. var249.450.000 íslenskum krónum ráðstafað inn á tékkareikning áfrýjanda hjábankanum. Þremur dögum síðar, eða 8. október 2008, voru 248.450.000 krónursíðan teknar út af reikningnum og lagðar inn á reikning bankans til ávöxtunarsem peningamarkaðsinnlán. IIÍ málinu er ágreiningur um hvort fyrrnefndurlánssamningur sé um lán í japönskum jenum eða íslenskum krónum, bundið gengijapanskra jena. Þá er deilt um hvort Kaupþing banki hf. hafi 5. september 2008,án fyrirmæla áfrýjanda, skipt japönskum jenum hans fyrir íslenskar krónur ogmeð því valdið áfrýjanda skaðabótaskyldu tjóni. Loks er ágreiningur um hvortskilyrði séu til þess að víkja til hliðar skuldbindingum áfrýjanda samkvæmtumræddum lánssamningi á grundvelli III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð,umboð og ógilda löggerninga, einkum 36. gr. þeirra.IIIMeð vísan tilforsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að fyrrnefndurlánssamningur sé um lán í erlendum gjaldmiðli.Eins og rakið hefurverið voru 300.469.766 japönsk jen tekin 5. september 2008 út afgjaldeyrisreikningi áfrýjanda hjá Kaupþingi banka hf. og þeim skipt fyrir249.450.000 krónur, sem lagðar voru samdægurs inn á tékkareikning áfrýjanda hjábankanum. Sönnunarbyrði hvílirá fjármálafyrirtækjum um heimild starfsmanna sinna til einstakra ráðstafanafyrir hönd viðskiptamanna, en um sönnun fer eftir almennum reglum.Með tölvubréfiáfrýjanda 15. september 2008 til viðskiptastjóra hans hjá Kaupþingi banka hf.var eftirfarandi fyrirspurn beint til viðskiptastjórans: „Gott væri að sjá áhvaða reikning og númer andvirði lánsins fór inn á.“ Af gögnum málsins verðurekki ráðið að fyrirspurninni hafi verið svarað. Ekki var aðhafst frekar afhálfu áfrýjanda af þessu tilefni fyrr en tæpum þremur árum síðar, eða 7. júlí2011, en þann dag sendi þáverandi lögmaður áfrýjanda tölvubréf til stefnda þarsem sagði eftirfarandi: „Gert er ráð fyrir því að umrædd JPY séu flutt ánsamþykkis Bylgju VE. 75 ehf. af gjaldeyrisreikningi félagsins innagjaldeyrisreikning Kaupþings banki h.f. og félaga sem voru tengd eigendahópibankans.“ Þá kom fram í bréfinu að forsvarsmenn áfrýjanda hafi ekkert haft umþað að segja að „JPY var breytt úr JPY í íslenskar krónur sama dag og JPY vorugreidd inná JPY reikning félagsins.“ Í tölvubréfi viðskiptastjórans 5.september 2008 til annars starfsmanns bankans sagði að áfrýjandi væri með „ca.250 m.kr.“ á umræddum tékkareikningi, sem þyrfti að ávaxta til „1. okt.“, ogvar þeirri fyrirspurn beint til starfsmannsins hver væri besta leiðin til þess.Í svari bankans sama dag kom fram að hann gæti boðið „16,37“ í einn mánuð. Íframhaldi af þessu var af hálfu áfrýjanda 8. september 2008 undirritaðursamningur hans við Kaupþing banka hf. um peningamarkaðsinnlán að höfuðstól248.450.000 krónur, sem skyldi bera 16,37% vexti og bankinn átti að endurgreiða1. október sama ár með 250.788.597,74 krónum.Svo sem áður greinirvar andvirði framangreinds lánssamnings, 300.469.766 japönsk jen, greitt 5.september 2008 inn á gjaldeyrisreikning áfrýjanda hjá Kaupþingi banka hf. Hinnierlendu mynt var síðan sama dag skipt fyrir íslenskar krónur og sú fjárhæð,249.450.000 krónur, lögð samdægurs inn á tékkareikning áfrýjanda hjá bankanum.Þremur dögum síðar var 248.450.000 krónum ráðstafað út af reikningnum inn áreikning bankans til ávöxtunar í formi peningamarkaðsinnláns samkvæmt samningiþar um, sem undirritaður var sama dag af hálfu áfrýjanda. Verður að leggja tilgrundvallar við úrlausn málsins að hinum japönsku jenum hafi með vitund ogvilja áfrýjanda verið skipt fyrir íslenskar krónur og þeim síðan ráðstafað afhans hálfu til framangreindrar ávöxtunar hjá bankanum, enda hefur áfrýjandiekki gefið aðrar haldbærar skýringar á tilurð þeirra fjármuna sem hann lagðitil viðskiptanna. Fær sú niðurstaða fyllilega samrýmst því að áfrýjandi greiddiathugasemdalaust afborganir og vexti af láninu allt frá 3. nóvember 2008 til 1.júlí 2011 og hafðist heldur ekki að þegar stefndi gjaldfelldi það og ráðstafaði248.639.266 krónum af fjármunum áfrýjanda, sem voru á handveðsettum reikningumhans hjá bankanum, 4. maí 2012 til greiðslu inn á lánið. Verður í því sambandiað líta til þess að áfrýjandi er fyrirtæki í atvinnurekstri, sem er bókhalds- ogársreikningsskylt samkvæmt lögum nr. 145/1994 um bókhald og lögum nr. 3/2006 umársreikninga. Að öllu þessu virtu er hafnað málsástæðum áfrýjanda, sem reistareru á því að stefndi hafi á saknæman og ólögmætan hátt valdið áfrýjandaskaðabótaskyldu tjóni. Þá hefur áfrýjandi engin haldbær rök fært fyrir þeirrimálsástæðu sinni að víkja beri fyrrgreindum lánssamningi til hliðar ágrundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 eða annarra ákvæða III. kafla laganna.Auk þeirra málsástæðna, sem afstaða hefur verið tekin til hér að framan,tefldi áfrýjandi í greinargerð tilHæstaréttar fram þeirri málsástæðu, yrði talið að áðurnefnd gjaldeyrisviðskiptihafi komist á með samþykki hans, að Kaupþing banki hf. hafi valdið sérskaðabótaskyldu tjóni með því að leggja til þau viðskipti. Sú málsástæða fær ekki komist að hér fyrir dómi, enda standa ekki til þessskilyrði 2. mg. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.Stefndi gjaldfelldi framangreint lán með greiðsluáskorun 5. mars 2012 ogverður því að miða upphafsdag dráttarvaxta sem krafist er við þann dag ermánuður var liðinn frá þeim degi, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vextiog verðtryggingu.Samkvæmt framansögðuverður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um annað en upphafsdag dráttarvaxta. Eftir úrslitummálsins verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstaréttieins og í dómsorði greinir. Dómsorð:Héraðsdómur skalvera óraskaður að öðru leyti en því að upphafsdag dráttarvaxta ber að miða við5. apríl 2012.Áfrýjandi, Bylgja VE75 ehf., greiði stefnda, Arion banka hf., 800.000 krónur í málskostnað fyrirHæstarétti.Dómur HéraðsdómsReykjavíkur 12. mars 2015.Mál þetta, sem var þingfest 13. september2012 og dómtekið 4. mars 2015, er höfðað af Arion banka hf., Borgartúni 19,Reykjavík, með stefnu birtri 3. september 2012, á hendur Bylgju VE 75 ehf.,Illugagötu 4, Vestmannaeyjum.Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verðidæmdur til að greiða stefnanda 246.757.297 japönsk jen ásamt dráttarvöxtum frá2. ágúst 2011 til greiðsludags að frádregnum innborgunum, samtals að fjárhæð248.639.366 krónur, hinn 4. maí 2012. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmtframlögðum málskostnaðarreikningi. Stefndi krefst þess aðallegaað hann verði sýknaður af kröfum stefnanda. Til vara er krafist lækkunar ákröfum stefnanda. Loks er þess krafist að stefnanda verði gert að greiðastefnda málskostnað að skaðlausu.II Hinn 26. ágúst 2008 varundirritaður lánssamningur, nr. 8400, milli Kaupþings banka hf. og stefnda þarsem Kaupþing banki hf. lánaði stefnda jafnvirði 250.000.000 króna í japönskumjenum samkvæmt grein 2.1 í samningnum. Lánssamningum var síðan ráðstafað tilstefnanda með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, dagsettri 21. október 2008. Samkvæmt grein 2.2 ílánasamningnum skyldi lánið, að uppfylltum útborgunarskilyrðum, borgað út íeinni greiðslu eftir skriflegri beiðni stefnda a.m.k. tveimur bankadögum fyrirfyrirhugaða útborgun lánsins. Í samræmi við grein 2.2 og 2.3 í samningnum varandvirði lánsins, að frádregnum kostnaði, lagt inn á gjaldeyrisreikningstefnda, nr. 0358-38-678006, hinn 5. september 2008 og nam fjárhæðin300.496.766 japönskum jenum. Tilgangur lánsins var samkvæmt grein 2.3 ísamningnum að fjármagna fjárfestingu stefnda í rekstrarfjármunum og samkvæmtgreininni skuldbatt stefndi sig til að ráðstafa láninu til þess verkefnis semþað var veitt til. Samkvæmt grein 2.4 ísamningnum skyldi fjárhæðin endurgreiðast með 48 greiðslum á eins mánaðarfresti, í fyrsta sinn hinn 1. september 2009 og skyldi greiðslavaxtafjárhæðarinnar fara eftir 3. gr. samningsins. Hinn 19. október 2009 vargerður viðauki við lánssamninginn þar sem stefnandi samþykkti lengingu lánstímaog vaxtaálagshækkun. Samkvæmt viðaukanum skyldi greiða eftirstöðvar lánsins með46 afborgunum á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn hinn 1. nóvember 2009.Sérhver afborgun átti að nema 1/142 hluta af eftirstöðvum lánsins en á síðastagjalddaga skyldi greiða allar eftirstöðvar þess, nema lánið yrði framlengt.Einnig var gerð breyting á vaxtaálagi lánsins en það skyldi eftirleiðis vera3,75%. Að öðru leyti ættu skilmálar lánssamningsins að haldast óbreyttir. Samkvæmt grein 3.1 ílánssamningnum skyldu þeir hlutar lánsins sem voru í öðrum myntum en evrum ogíslenskum krónum bera LIBOR-vexti eins og þeir væru ákvarðaðir fyrir viðkomandigjaldmiðil hverju sinni, tveimur bankadögum fyrir upphaf hvers vaxtatímabils,að viðbættu 3,5% vaxtaálagi. Samkvæmt grein 3.3 í lánssamningnumskyldu þeir hlutar lánsins sem voru í íslenskum krónum bera vexti REIBOR-vextieins og þeir væru ákvarðaðir fyrir viðkomandi gjaldmiðil hverju sinni, tveimurbankadögum fyrir upphaf hvers vaxtatímabils, að viðbættu 3,5 % vaxtaálagi. Samkvæmt grein 3.5 ílánssamningnum skyldu vextirnir reiknast frá útborgunardegi lánsins og greiðasteftir á á eins mánaðar fresti á lánstímanum, í fyrsta skipti hinn 1. nóvember2008. Samkvæmt grein 3.7 ílánasamningnum skyldu dráttarvexti greiðast af gjaldfallinni fjárhæð frágjalddaga til greiðsludags. Vegna þess hluta lánsins sem var í íslenskum krónumbar að greiða dráttarvexti samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tímaum grunn dráttarvaxta og vanefndarálags. Vegna þess hluta lánsins sem var íerlendum myntum bar að greiða dráttarvexti sem skyldu vera vaxtagrunnur, aukviðkomandi vaxtaálags, sbr. gr. 3.1, 3.2 og 3.3, að viðbættu dráttarvaxtarálagisem skyldi vera 10%. Samkvæmt niðurlagi greinarinnar hafði Kaupþing banki hf.val um það hvort krafist væri dráttarvaxta af fjárhæðinni í erlendri mynt eðaaf skuldinni breyttri í íslenskar krónur. Samkvæmt grein 4 ílánasamningnum, sem ber fyrirsögnina ,,myntbreyting“, kemur fram heimildlántaka til að óska eftir myntbreytingu á láninu, sé það í skilum. Viðútreikning á jafnvirði við slíka breytingu skyldi notað sölugengi þeirrarmyntar sem horfið væri frá og kaupgengi þeirrar myntar eða mynta sem taka áttuvið. Samkvæmt greininni kynni lánssamningurinn að fá nýtt lánsnúmer að ölluleyti eða að hluta ef lántaki nýtti sér heimildina til myntbreytingar. Stefnandi kveður að samtalshafi verið greiddar af láninu 40 afborganir ásamt vöxtum, þar af 14 greiðslurverið í íslenskum krónum og 26 greiðslur í erlendri mynt. Ekki hafi veriðgreitt á gjalddaga lánsins hinn 2. ágúst 2011 og hafi skuldin því verið ívanskilum frá þeim degi. Stefnandi hafi sagt upp láninu og þar með gjaldfellteftirstöðvar skuldarinnar með heimild í 8. gr. lánssamningsins. Hinn 2. ágústhafi eftirstöðvar skuldarinnar numið 246.757.297 japönskum jenum. Stefnandi gekk að handveðumsem sett höfðu verið til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á öllumskuldum og fjárskuldbindingum stefnanda vegna vanefnda stefnda, sbr. grein 5.1og 5.2 í lánasamningnum. Stefnandi kveður að andvirði handveðanna hafi numiðsamtals 248.639.366 krónum og hafi þeirri fjárhæð verið ráðstafað inn áskuldina í tveimur greiðslum hinn 4. maí 2012. Stefnandi kveður að hinn 7.júlí 2011 hafi lögmaður stefnda sent tölvubréf til starfsmanna stefnanda, þarsem staðhæft hafi verið að andvirði lánsins, sem hafi verið greitt inn ágjaldeyrisreikning stefnda hinn 5. september 2008, hefði verið flutt afgjaldeyrisreikningi stefnda án heimildar stefnda inn á ,,gjaldeyrisreikningKaupþings banka hf. og félaga sem voru tengd eigendahóp bankans“ og að,,forsvarsmenn Bylgju VE 75 ehf. (hefðu) ekkert um (það) að segja, þegar JPYvar breytt úr JPY í íslenskar krónur sama dag og JPY voru greidd inná (sic) JPYreikning félagsins“. Stefnandi kveður að þessum fullyrðingum hafi verið mótmæltaf hálfu stefnanda, sbr. til að mynda bréf bankans til lögmanns stefnda,dagsett 8. febrúar 2012, og ódagsett bréf sem hafi verið sent í kjölfar bréfslögmanns stefnda til stefnanda hinn 17. febrúar 2012. Eftir að lánið hafi veriðgreitt inn á gjaldeyrisreikning stefnda hafi fjárhæðin staðið þar til frjálsrarráðstöfunar stefnda. Stefndi hafi hins vegar óskað eftir því að fjárhæðin yrðigreidd út af nefndum gjaldeyrisreikningi inn á annan reikning félagsins hjálánveitanda, nánar tiltekið reikning í íslenskum krónum, og hafi fjárhæðinniþví verið myntbreytt í því skyni. Hinni íslensku fjárhæð hafi síðan veriðráðstafað inn á safnreikning bankans en sú ráðstöfun hafi verið hluti afsamningi aðila um peningamarkaðsinnlán stefnda hjá Kaupþingi banka hf., nr.449081, dagsettum 8. september 2008. Stefndi kveður að það sé ekkirétt sem stefnandi haldi fram að stefndi hafi óskað eftir því að japönsk jenyrðu greidd inn á annan reikning í eigu stefnda. Þrátt fyrir ítrekaðar óskirstefnda til stefnanda um að hann skyldi leggja fram fyrirmæli stefnda, þessefnis að stefndi hafi óskað eftir millifærslu af reikningi 0358-38-678006,heildarupphæð sem lögð hafi verið inn á reikninginn, liggi ekkert fyrir semskýri hver hafi gefið fyrirmæli og hvort fyrirmæli hafi yfirhöfuð verið gefin.Af framlögðum gögnum megi hins vegar ráða að hjá stefnanda hafi starfað sömustarfsmenn og áður störfuðu hjá Kaupþingi banka hf., sem hefðu átt að þekkjatil viðskipta Kaupþings banka hf. og stefnda. Líkt og framlögð gögn stefnandaberi með sér hafi starfsmenn stefnanda sagt á fundum með stefnda og í síma, aðunnið hafi verið að lausn vegna ágreinings aðila. Þá liggi fyrir að Arion bankahafi verið sent bréf, dagsett 25. júlí 2011, þar sem tilkynnt hafi veriðformlega sú ákvörðun Bylgju VE. 75 ehf. að fresta greiðslum á afborgunum tilþess tíma að Arion banki myndi ljúka skoðun á umdeildu láni og tæki afstöðu tilsáttaboðs stefnda. Að virtum framlögðum bréfum megi sjá að ákvörðun stefnda semhafi verið tilkynnt stefnanda, um að bíða með frekari greiðslur af umdeilduláni, sé ekki aðeins vegna óvissu um það hvort lánasamningur hefði í raun veriðgengistryggt lán í íslenskum krónum, heldur sé hún ekki síður til þess að fáafstöðu stefnanda til bótaábyrgðar stefnanda sem fjármálafyrirtækis á ætluðutjóni stefnda, sem sé að mati stefnda dómkrafa þessa máls. III Stefnandi byggir kröfu sína áþví að umdeilt lán sé í erlendum myntum, bæði að því er varðar form og efnisamningsins. Ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu eigi þvíekki við um kröfuna. Lánið hafi verið greitt út í erlendri mynt, þ.e. japönskumjenum, inn á gjaldeyrisreikning stefnda hjá lánveitanda, í samræmi við skilmálalánasamningsins. Í grein 2.7 í lánasamningnum komi fram að lánið beri aðendurgreiða í þeim gjaldmiðlum sem það samanstandi af og ef inntar yrðu afhendi í íslenskum krónum greiðslur sem greiða skyldi í erlendum myntum, skyldigreiða samkvæmt sölugengi lánveitanda. Lánsfjárhæðin sé í gr. 2.1 ílánssamningi tilgreind sem jafnvirði íslenskra króna. Í grein 3.7 í lánssamningnumsegi að vanefni lántaki skuldbindingu samkvæmt lánssamningnum beri honum aðgreiða dráttarvexti sem skuli vera vaxtagrunnur, auk viðkomandi álags, sbr.grein 3.1, að viðbættu dráttarvaxtaálagi sem skyldi vera 10%. Hinn 31. júlí2011 hafi mánaðarlegir LIBOR-vextir verið 0,14031%. Því sé krafist dráttarvaxtaaf gjaldfallinni fjárhæð sem samanstandi af 0,14031% vaxtagrunni að viðbættu3,75% vaxtaálagi og 10% dráttarvaxtaálagi, eða samtals 13,89031%. Stefnandi kveður að þar sem stefndihafi ekki efnt, og þar með vanefnt, samninginn, sé stefnanda nauðugur sá kosturað leita atbeina dómstóla við innheimtu kröfunnar. Stefnandi vísar til almennrareglna kröfuréttar og meginreglna um skuldbindingargildi loforða og skyldu tilað efna samninga, en reglur þessar fái m.a. stoð í lögum nr. 7/1936, umsamningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Kröfu um dráttarvexti byggirstefnandi á ákvæðum laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.IV Stefndi byggir kröfu sína umsýknu á því að hann eigi kröfu um skaðabætur úr hendi stefnanda.Skaðabótakrafan sé a.m.k. jafnhá og hver sú fjárhæð sem stefnda kunni að verðagert að greiða stefnanda. Krafa stefnda um skaðabætur lúti að því að gerastefnda eins settan og ef þeir gerningar sem krafa stefnanda byggist á hefðualdrei verið gerðir. Stefndi krefst þess að skaðabótakröfu sinni á hendurstefnanda ljúki sem gagnkröfu með skuldajöfnuði sérhverrar kröfu sem stefnandikunni í máli þessu að verða talinn eiga á stefnda, sbr. 28. gr. laga 91/1991. Það sé mat stefnda aðstefnandi byggi dómkröfu sína á háttsemi sem hafi verið framin með saknæmum ogólögmætum hætti af hálfu starfsmanna Kaupþings banka hf., sem Kaupþing bankiábyrgist á grundvelli almennu skaðabótareglunnar og reglna skaðabótaréttar umvinnuveitandaábyrgð. Samkvæmt 13. gr. ákvörðunar Fjármálaeftirlits hafiskuldajöfnunarréttur haldist, þrátt fyrir framsal kröfuréttinda frá Kaupþingibanka hf. til Nýja Kaupþings banka hf., nú Arion banka hf., stefnanda þessamáls. Stefndi kveður að Kaupþingi bankahf., sem stefnandi leiði rétt sinn af, hafi verið sannanlega ljóst að lániðhafi verið veitt til fjárfestingar í rekstrarfjármunum, nánar tilgreintveiðiheimildum, sbr. lið 2.3 í lánasamningi. Ekki hafi orðið af fyrirhuguðumkaupum á veiðiheimildum og sé óumdeilt að starfsmenn Kaupþings banka hf., þeirsömu og starfi nú hjá stefnanda, hafi vitað að ekki hafi orðið af ætluðumviðskiptum. Starfsmönnum Kaupþings banka hf. hafi einnig verið ljóst að mjögóvarlegt hafi verið að breyta ætluðu erlendu láni í íslenskar krónur íseptember 2008, nema því aðeins að verið væri að fjárfesta í rekstrarfjármunumí íslenskum krónum. Það að skipta erlendri mynt ííslenskar krónur í september 2008, án samþykkis stefnda, á sama tíma ogKaupþing banka hafi verið ljós „skortstaða“ á erlendum gjaldeyri, sbr. kafla13.7 í skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis, sé að mati stefnda ákvörðun semuppfylli saknæmis- og ólögmætisskilyrði almennu skaðabótareglunnar. Milliframgöngu bankans og tjóns stefnda sé beint orsakasamhengi og tjón stefndasennileg afleiðing skaðaverka stefnanda. Sú staðreynd að afleiddur vaxtamunur ágjaldmiðlaskiptamarkaðnum hafi farið niður í núll í mars 2008 hafi verið skýrtmerki um þann verulega skort á erlendum gjaldeyri sem til staðar hafi verið hérá landi. Boðið hafi verið upp á að ávaxta evrur nánast á krónuvöxtum sem hefðiundir venjulegum kringumstæðum átt að leiða til mikils innflæðis gjaldeyris,sem ekki hafi orðið raunin. Krónan hafi á hinn bóginn fallið þegar erlendiraðilar hafi tekið krónur sínar í auknum mæli út úr bönkunum þar sem afleiddirvextir á þeim tíma hafi verið orðnir þeir sömu og evruvextir. Þessum krónumhafi síðan verið skipt í evrur sem leitt hafi til falls íslensku krónunnar.Seðlabanki Íslands hafi reynt að stemma stigu við þessari þróun með útgáfuinnistæðubréfa og telja megi líklegt að það hafi að einhverju leyti spornað viðfrekari falli krónunnar. Stefndi kveður að þetta brotbankans varði Kaupþing banka hf., sem stefnandi leiði rétt sinn af, skaðabótum,sem krafa sé gerð um hér að framan til skuldajöfnunar á móti kröfum stefnandaog þar með sýknu stefnda af dómkröfum stefnanda. Stefndi byggir varakröfu sínaum lækkun dómkrafna stefnanda á því að honum sé heimill skuldajöfnuður áskaðabótakröfu sinni sem sé jafnhá eða lægri fjárhæð og hver sú fjárhæð semstefnda kunni að verða gert að greiða stefnanda, 246.757.297 japönsk jen, eðalægri fjárhæð, auk dráttarvaxta allt í samræmi við dómkröfu stefnanda. Krafastefnda sé um skaðabætur, krafan eigi að gera stefnda eins settan og ef þeirsamningar, sem krafa stefnanda byggir á, hefðu aldrei verið gerðir. Á því sébyggt, og þess krafist, að skaðabótakröfu stefnda á hendur stefnanda ljúki semgagnkröfu með skuldajöfnuði sérhverrar kröfu sem stefnandi kunni í máli þessuað verða talinn eiga á stefnda, sbr. 28. gr. laga 91/1991. Varakrafa sé þvísamhljóða aðalkröfu og málsástæður séu þær sömu að því virtu að varakrafa séekki krafa um sýknu heldur krafa um skaðabætur sem skuli lækka dómkröfustefnanda að mati dómsins. Stefndi gerir þá kröfu aðdómurinn neyti heimilda sem tilgreindar séu í III. kafla samningalaga nr.7/1936, aðallega 36. og 36. gr. c og víki til hliðar þeimsamningsskuldbindingum stefnda sem hann verði talinn vera í gagnvart stefnanda.Þess sé aðallega krafist að dómurinn leysi stefnda úr þeim skuldbindingum aðöllu leyti, eða að samningsskuldbindingum stefnda verði af dómnum vikið tilhliðar að hluta eða þær lækkaðar. Ósanngjarnt verði að telja og andstætt góðriviðskiptavenju að bera kröfu fyrir sig sem hafi stofnast hjá fjármálastofnun,án fyrirmæla stefnda. Erlendri mynt í eigu stefnda hafi verið breytt ííslenskar krónur án heimildar. Stefndi áréttar þann aðstöðumun sem hafi veriðmeð stefnanda og stefnda, sem hafi reitt sig á ráð og ráðvendni starfsmannabankans. Stefndi kveður að allt fráþví að Kaupþing banki hf. hafi fallið hafi birst fréttir af sakamálarannsóknumá starfsháttum bankans fyrir hrun. Markaðsmisnotkun í útlánastarfsemi, meðgjaldeyri og hlutabréf sé á almennu vitorði nú, en hafi ekki verið það fyrir hrun.Fyrir hrun hafi hins vegar orðið markaðsbrestur með gjaldeyri, þ.e.a.s.markaðurinn hafi verið uppþornaður í þeim skilningi að ekkert framboð hafiverið til staðar. Kaupþing banki hafi vitað í hvað stefndi og hafi allt að einufarið fram með óábyrgum hætti. Stefndi gerir þá kröfu aðdómurinn, með vísan til 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001, breyti þeimsamningsskuldbindingum, sem stefndi kunni að verða talinn bundinn af, þannig aðlán stefnanda sé í raun í íslenskum krónum, sem beri almenna vexti sambærilegralána að teknu tilliti til innborgana og að það sé sama fjárhæð og sú innborgunsem tilgreind sé í stefnu, sem hafi verið greidd 4. maí 2012. Stefndi vísar til þess aðdómar hafi á undangengnum tveimur árum verið kveðnir upp þar sem skilmálumlánssamninga um verðtryggingu hafi verið hafnað þar sem þeir hafi verið taldibrjóta gegn fyrirmælum 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001, um vexti ogverðtryggingu, með því að verðtryggingin hafi verið miðuð við gengi erlendramynta. Hafi jafnvel verið talið að lánssamningar hafi verið færðir íleigusamningsform gagngert til að komast fram hjá greindum fyrirmælum. Stefndikveður að rökstuðningur stefnanda fyrir dómkröfu hans sé haldinn samaógildingarannmarka. Hann telji til skuldar í íslenskum krónum sem breyta eigi meðgengi erlendrar myntar fram til gjalddaga, sem gefi efni til að víkja skilmálumtil hliðar. Stefndi vísar til þess að áannarri blaðsíðu lánasamningsins sé lánsfjárhæðin tilgreind í íslenskum krónum,bæði með tölustöfum og bókstöfum. Hvorki þar né annars staðar í lánasamningnumsé að finna ákvæði um hversu há lánsfjárhæðin sé í erlendri mynt en slíkt sé aðmati stefnda algjör forsenda þess að um erlenda skuldbindingu sé að ræða. Meðöðrum orðum að það sé hvergi staf að finna í lánasamningnum um fjárhæð hinsætlaða erlenda láns. Þess í stað sé eingöngu tilgreint að lánsfjárhæð sé aðjafnvirði tilgreindrar fjárhæðar í íslenskum krónum ,,... í eftirfarandi myntumJPY 100%.“ Stefndi kveður að þetta gefi bersýnilega til kynna að lánið sé íraun og veru í íslenskum krónum og hafi verið bundið við gengi umræddsgjaldmiðils í framangreindu hlutfalli, þ.e. að veitt hafi verið lán í íslenskumkrónum sem sé gengistryggt með viðmiðun við JPY, en slík gengistrygging séólögmæt, sbr. 13. gr. laga 38/2001. Stefndi vísar til laga nr.87/1992, um gjaldeyrismál til stuðnings kröfu þess efnis að lánasamningur sé íraun lán til stefnda í íslenskum krónum. Samkvæmt 2. tl. 1. mgr. laga nr.87/1992 sé erlendur gjaldeyrir; erlendir peningaseðlar, slegnir peningar,tékkar og aðrar ávísanir, víxlar og önnur greiðslufyrirmæli sem hljóða á umgreiðslu í erlendri mynt, minnispeningar, gull, silfur og aðrir dýrir málar efþeir eru notaðir sem gjaldmiðill í viðskiptum erlendis. Stefndi kveður aðmillifærsla inn á svokallaðan IG-reikning (innlendan gjaldeyrisreikning) séekki millifærsla á erlendum gjaldeyri, hvorki í skilningi laga nr. 87/1992 nésamkvæmt almennum skilningi. Stefndi kveður að fé í erlendum gjaldmiðli hafi íreynd aldrei skipt um hendur, þrátt fyrir aðalskyldu forvera stefnanda, semstefnandi leiði rétt sinn af, samkvæmt ákvæðum lánasamningsins. Það hafi aldreistaðið til hjá forvera stefnanda að lána stefnda erlendan gjaldeyri. Stefndahafi verið lánaðar gengistryggðar íslenskar krónur. Til frekari stuðnings vísarstefndi til greinar 2.7 í lánasamningi en greinin kveði á um að lánið beri aðendurgreiða í þeim gjaldmiðlum sem það samanstandi af en greiði lántaki ííslenskum krónum skuli lántaki greiða samkvæmt sölugengi bankans. Af framlögðumgögnum megi ráða að stefndi greiddi Kaupþingi banka hf., sem stefnandi leiðirétt sinn af, aldrei í japönskum jenum. Stefndi hafi greitt íslenskar krónur,eða ensk pund, sem ekki sé heimilt samkvæmt grein 2.7 í lánasamningi. Að matistefnda þjóni grein 2.7 í samningnum vart öðrum tilgangi en að bindaskuldbindinguna, sem sé íslenskar krónur, við gengi japanskra jena á þeimtiltekna degi sem greiðslan hafi farið fram. Í grein 2.5 í lánasamningi séfjallað um heimild til skuldfærslu til greiðslu afborgana og vaxta. Í þessarigrein lánasamningsins sé vísað til íslensks krónureiknings stefnda og tilreiknings stefnda í japönskum jenum, sem lánsfjárhæðin hafi verið lögð inn á ogfærð af á sama degi án þess að nokkur fyrirmæli frá stefnda hafi legið fyrir.Með öðrum orðum hafi lánasamningurinn heimilað lánveitanda skuldfærslu afreikningi í japönskum jenum en lánveitandi hafi fært japönsk jen á sama degi,mögulega á sömu mínútu, og japönsk jen hafi verið lögð inn á þann reikning. Stefndi vísar til þess að í4. gr. lánasamningsins sé fjallað um myntbreytingarheimild. Að mati stefndagefi þessi grein bersýnilega til kynna að hún snúist um að gengistryggja lán ííslenskum krónum enda komi það beinlínis fram í ákvæðinu að miða eigi viðsölugengi myntar sem horfið sé frá, en kaupgengi þeirra myntar sem tekið sévið. Að mati stefnda sé vandséð af hverju erlent lán ætti að miðast viðgengisskráningu íslenskrar krónu ef lánið sé í annarri mynt en íslenskri krónu.Með þessari grein hafi lántaka verið veitt heimild til að óska þess að breyta,,vísitölu“ lánsins meðan á lánstíma stóð. Sýni þetta glöggt að lánið hafialdrei verið í erlendri mynt heldur í íslenskum krónum með tengingu við gengierlendra gjaldmiðla. Hafi lánssamningur í reynd verið í erlendri mynt hefðiheimildarákvæði um breytingu á andlagi lánsfjárhæðar ekki kveðið á um breytinguá viðmiðum heldur beinlínis um innbyrðis skipti milli þeirra gjaldmiðla semhorfið sé frá og þess gjaldmiðils sem myntbreytt sé í. Að mati stefnda hefðiannars verið þýðingarlaust að vísa til gengisskráningar á íslensku krónunni viðslíka myntbreytingarheimild. Ekki sé með nokkru móti hægt að útskýra þettaákvæði samningsins með öðrum hætti, enda sé algerlega þýðingarlaust að umbreytat.d. samningi sem raunverulega hefði verið í japönskum jenum fyrst í íslenskrarkrónur, ef breyta ætti honum í evrur. Af þessuákvæði megi ráða að ekki sé gert ráð fyrir myntbreytingu í myntinaíslenska krónu, enda sé lánasamningurinn gengistryggður og miðist við gengiíslenskrar krónu. Til stuðnings varakröfu sinnivísar stefndi til framlagðrar skýrslu Bjarna Kristjánssonar. Stefndi kveður aðskýrslan sanni það að Kaupþing banki hafi ekki farið fram með ábyrgum hætti semfjármálafyrirtæki með starfsleyfi. Forveri stefnanda sé þess valdur, með þeimhætti að það valdi skaðabótaskyldu gagnvart stefnda, að gengi íslenskrar krónuhafi fallið. Markviss háttsemi forvera stefnanda uppfylli saknæmis- ogólögmætisskilyrði almennu skaðabótareglunnar. Milli framgöngu bankans og tjónsstefnda sé beint orsakasamhengi og tjón stefnda sennileg afleiðing skaðaverkastefnanda. Stefndi kveðst eiga skaðabótakröfu til skuldajöfnunar við dómkröfustefnanda. Uppkaup forvera stefnanda á erlendum gjaldeyri, vitandi að slíkháttsemi hefði áhrif til lækkunar á gengi íslenskrar krónu, hafi leitt tilætlaðs tjóns stefnda, sem endurspeglist í dómkröfum stefnanda. Um lagarök vísar stefndi tilmeginreglna II. kafla laga nr. 108/2007, laga nr. 161/2002, laga nr. 7/1936,laga nr. 87/1992, laga nr. 38/2001 og til meginreglna samningaréttar. Byggirstefndi sérstaklega á 28. gr. laga nr. 91/1991 varðandi skuldajöfnuð ogvarðandi málskostnað vísast til 130. gr. sömu laga.V Ágreiningurmáls þessa lýtur að greiðsluskyldu stefnda samkvæmt lánssamningi aðila,dagsettum 26. ágúst 2008. Byggir stefnandi á því að umþrættur samningur sé umlán í japönskum jenum og stefndi beri greiðsluskyldu samkvæmt honum. Stefndibyggir sýknukröfu sína, sem og kröfu um lækkun dómkrafna, á því að hann eigiskuldajafnaðarkröfu á hendur stefnanda vegna tjóns sem forveri stefnda hafivaldið honum með saknæmum og ólögmætum hætti með því að skipta japönskum jenumí eigu stefnda í íslenskar krónur, án þess að stefnandi hafi gefið fyrirmæliþess efnis. Einnig byggir stefndi á því að umdeilt lán sé í íslenskum krónumbundið gengi erlendra gjaldmiðla með ólögmætum hætti. Þá byggir stefndi kröfusína á því að víkja eigi samningnum til hliðar og leysa hann undangreiðsluskyldu á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð ogógilda löggerninga, þar sem það verði að teljast ósanngjarnt og andstætt góðriviðskiptavenju að bera fyrir sig kröfuna. Ákvæðumumdeilds lánssamnings hefur verið lýst hér að framan. Í dómum sínum um hvortlán sé í erlendri mynt eða íslenskum krónum bundið gengi erlendra gjaldmiðlahefur Hæstiréttur fyrst og fremst lagt til grundvallar skýringar á textaþeirrar skuldbindingar sem lántaki hefur gengist undir. Þegar sú textaskýringtekur ekki af skarið um hvers efnis skuldbindingin er að þessu leyti, eins og ávið um þann lánssamning sem hér reynir á, hefur verið litið til atriða sem lútaað því hvernig hún hefur verið efnd og framkvæmd að öðru leyti. Samkvæmt samningnum sjálfumer hann sagður vera að jafnvirði 250.000.000 íslenskra króna í japönskum jenum.Í samningnum er kveðið á um að lánið skuli greitt inn á bankareikning stefnandaí japönskum jenum, sem og varð reyndin. Fé í erlendum gjaldmiðlum skipti því íreynd um hendur þegar Kaupþing banki hf., forveri stefnanda, efndi aðalskyldusína. Í viðauka við samninginn, dagsettum 19. október 2009, er lánsfjárhæðineinnig tilgreind með sama hætti og í lánssamningi. Stefndi hefur innt af hendi40 greiðslur afborgana og vaxta af láninu og greiddi hann þær oftast í erlendumgjaldmiðlum. Lög um gjaldeyrismál nr. 87/1992 breyta ekki eðliskuldbindingarinnar. Að þessu virtu verðurað leggja til grundvallar að lánið til stefnanda hafi verið í erlendumgjaldmiðli og skiptir þá ekki máli í hvaða tilgangi hann tók það. Slíkt lánfellur ekki undir reglur VI. kafla laga nr. 38/2001, um heimildir tilverðtryggingar lánsfjár í íslenskum krónum. Stefndi byggir á því að hannsé óbundinn af samningnum, þar sem það verði að teljast ósanngjarnt og andstættgóðri viðskiptavenju að fjármálafyrirtæki beri fyrir sig kröfu sem stofnaðistmeð því að fjármálafyrirtæki breytti eign stefnda í japönskum jenum í íslenskarkrónur, án hans fyrirmæla, til tjóns fyrir stefnda, sem og að hann eigi kröfuvegna þess tjóns sem það hafi valdið honum, sem koma eigi til skuldajafnaðarvið kröfu stefnanda. Eru fullyrðingar stefnda um að starfsmenn Kaupþings banka hafibreytt japönskum jenum, sem hann hafi átt, yfir í íslenskar krónur, á árinu2008, án hans beiðni, með öllu ósannaðar, en stefndi átti ýmis önnur viðskiptivið bankann á þessum tíma og af gögnum málsins verður ekki séð að stefndi hafigert athugasemdir vegna þessa fyrr en löngu síðar. Þá getur niðurstaða sakamálaá hendur æðstu stjórnendum bankans ekki leitt til þess að stefndi þurfi ekki aðfæra fram fullnægjandi sönnur fyrir málsástæðum sínum. Verður þessari kröfustefnda því hafnað. Við mat á því hvortósanngjarnt sé eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig umræddansamning skal líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika viðsamningsgerðina og atvika sem síðar komu til. Hrun íslensku bankanna sem varðhér á landi í október 2008 getur eitt og sér ekki orðið til þess að losastefnda undan því að standa við skuldbindingar sínar. Rannsókn bankahrunsins ogháttsemi stjórnenda Kaupþings banka breytir því ekki að stefndi verður aðstanda við skuldbindingar sínar. Afmálatilbúnaði stefnda verður ráðið að upplýsingar úr skýrslu rannsóknarnefndarAlþingis og niðurstaða sakamála á hendur stjórnendum bankans sé ætlað að styðjaþær málsástæður sem byggja á 36. gr. laga nr. 7/1936. Atriði sem þar koma framgeta hins vegar ekki talist sönnun á þeim staðhæfingum stefnda. Þá verður ekkitalið að þó svo að fyrir liggi að töluverður aðstöðumunur hafi verið á aðilumnægi það ekki eitt og sér til að sýna fram á að skilyrðum 36. gr. laga nr.7/1936 sé fullnægt. Veður því hafnað kröfu stefnda um að samningurinn verðiógildur eða honum vikið til hliðar. Samkvæmt því sem að framangreinir er málsástæðum stefnda hafnað.Stefnda ber að standa við skuldbindingar sínar og þann samning sem hanngerði við forvera stefnanda. Samningurinn hefur verið í vanskilum frá 2. ágúst2011. Krafa stefnanda verður því tekin til greina, eins og hún er fram sett,þ.e.a.s. stefndi verður dæmdur til að greiða skuld sína við stefnanda, sem er íjapönskum jenum, ásamt dráttarvöxtum, að frádreginni innborgun, sem greidd varhinn 4. maí 2012. Eftir þessari niðurstöðuverður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilegaákveðinn 800.000 krónur. Hervör Þorvaldsdóttirhéraðsdómari kvað upp dóm þennan.D Ó M S O R Ð: Stefndi, Bylgja VE-75, greiðistefnanda, Arion banka hf., 246.757.297 japönsk jen ásamt 13,89031%dráttarvöxtum frá 2. ágúst 2011 til greiðsludags, að frádregnum innborgunumsamtals að fjárhæð 248.639.366 krónur, sem greidd var hinn 4. maí 2012. Stefndi greiði stefnanda800.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 218/2011
|
Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli c. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Jón Steinar Gunnlaugsson, Páll Hreinsson og Viðar Már Matthíasson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. apríl 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. apríl 2011, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi til föstudagsins 6. maí 2011 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 43/2010
|
Félag Lögvarðir hagsmunir Skaðabótaskylda
|
J höfðaði mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu V vegna ætlaðrar ólögmætrar brottvikningar hans úr félaginu. Talið var að J hefði leitt nægar líkur að því að brottvikning hans úr félaginu hefði valdið honum tjóni, sem fælist í tekjumissi. Hvað varðaði lögmæti þeirrar ákvörðunar V að víkja J úr félaginu var vísað til þess að ósannað væri að J hefði átt þess kost að koma sjónarmiðum sínum að áður en honum var tilkynnt að hann ætti ekki lengur aðild að félaginu. Þá hefði J ekki verið gefinn kostur á að bera mál sitt undir félagsfund, eins og lög félagsins miðuðu við er víkja ætti félagsmanni úr félaginu. Vegna þessara ágalla á málsmeðferðinni var fallist á að brottvikning J úr V hafi verið saknæm og ólögmæt og fallist á að V bæri skaðabótaábyrgð vegna þess tjóns sem leiddi af brottvikningu hans úr félaginu.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. janúar 2010. Hann krefst viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda vegna tjóns sem hann hafi hlotið af brottvikningu úr félaginu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I Mál þetta höfðar áfrýjandi til viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda vegna ætlaðrar ólögmætrar brottvikningar hans úr hinu stefnda félagi, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í héraðsstefnu tilgreinir áfrýjandi tjón sitt með tvennum hætti. Annars vegar svo, að hann hafi ekki getað keypt vörubifreið á ný innan þeirra tímamarka, sem skattalög geri að skilyrði fyrir því að fresta megi skattlagningu söluhagnaðar eldri bifreiðar. ,,Krafði því skattstjórinn í Reykjavík [áfrýjanda] um söluhagnað vegna sölunnar, sbr. 14. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt ...“. Kveðst áfrýjandi því hafa þurft að greiða 846.211 krónur í skatt vegna söluhagnaðar af bifreið þeirri, sem hann seldi vegna veikinda sinna í maí 2005. Hins vegar kveðst áfrýjandi hafa orðið fyrir tjóni ,,í formi beins tekjutaps“. Stefndi byggir á því í héraðsgreinargerð sinni að ekki sé vikið að því í stefnu og engin gögn lögð fram sem gefi ,,til kynna að [áfrýjandi] hafi orðið fyrir tjóni.“ Stefndi telur að áfrýjandi hafi hætt sem félagsmaður í stefnda og reisir þá afstöðu einkum á 23. gr. laga félagsins, eins og þeim var breytt 28. júní 2004. Í héraðsdómi er ekki fjallað skýrlega um þá málsástæðu stefnda að áfrýjandi hafi ekki leitt nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni svo að uppfyllt teljist skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 til að geta gert viðurkenningarkröfu sína í málinu. Álykta má þó af umfjöllun dómsins um ágreining aðila um lögmæti brottvikningar áfrýjanda úr stefnda, að dómurinn hafi hafnað framangreindri málsástæðu stefnda. Verður ágalli á héraðsdóminum sem að þessu lýtur því ekki talinn slíkur að næg ástæða sé til að ómerkja meðferð málsins í héraði hans vegna. Ekki verður talið að um sé að ræða tjón í skilningi skaðabótaréttar þótt áfrýjandi gæti ekki nýtt heimild 14. gr. laga nr. 90/2003 til að fresta greiðslu skatts á söluhagnað bifreiðar sinnar. Telja verður á hinn bóginn að áfrýjandi hafi leitt nægar líkur að því að brottvikning hans úr félaginu hafi valdið honum tjóni, sem felst í tekjumissi. II Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi hafði áfrýjandi verið félagsmaður í stefnda frá 1987. Átti hann vörubifreið sem hann gerði út frá stöð stefnda, en stefndi var félag um rekstur vörubifreiðastöðvar og jafnframt hagsmunafélag þeirra, sem aðild áttu að því. Stefndi hafði innan sinna vébanda sjúkra- og styrktarsjóð í þágu félagsmanna sinna. Áfrýjandi kveðst hafa veikst og orðið óvinnufær vorið 2005 og ,,lagði inn atvinnuleyfi sitt“ til stefnda. Af hálfu stefnda er því haldið fram að áfrýjandi hafi ekki tilkynnt félaginu um veikindi sín á árinu 2005. Ekki er umdeilt að stefndi krafði áfrýjanda um 25% stöðvar- og félagsgjalda mánaðarlega fram til ársloka 2005, er stefndi hætti að senda áfrýjanda greiðslutilkynningar. Ekki er upplýst hvernig sú ákvörðun var tekin á vettvangi stefnda. Áfrýjandi afhenti starfsmanni stefnda og sjúkra- og styrktarsjóðs hans læknisvottorð 11. janúar 2006 ásamt umsókn um dagpeninga úr sjóðnum. Er umsóknin árituð um samþykki sjóðsins og að veittur sé styrkur í 90 daga. Stefndi sendi áfrýjanda bréf 1. mars 2006 þar sem sagði: ,,Samkvæmt lögum Vörubílstjórafélagsins Þróttar (gr. 23) er bílstjóra heimilt að halda réttindum sínum í allt að 5 mánuði frá innlögn leyfis með því að greiða tilskilin gjöld. Þar sem sá tími er útrunninn fyrir nokkru síðan og ákveðið var að hætta innheimtu umræddra gjalda frá síðustu áramótum lítur stjórn félagsins svo á, að þú sért hættur sem félagsmaður í Þrótti og njótir þar með engra félagsréttinda bæði gagnvart V.b.f. Þrótti og Sjúkra- og styrktarsjóði Þróttar.“ Áfrýjandi svaraði bréfinu 9. mars 2006 og óskaði meðal annars eftir að stefndi endurskoðaði ákvörðun sína þar sem stefndi ,,sviptir mig öllum félagsréttindum“ og að hann mætti halda þeim sér að kostnaðarlausu. Óskaði áfrýjandi skriflegs svars við beiðninni en við því varð stefndi ekki. Málsaðilar deila um lögmæti framangreindrar ákvörðunar stefnda. III Í 23. gr. laga stefnda, eftir breytingar 28. júní 2004, segir: ,,Selji félagsmaður bifreið sína eða hætti rekstri hennar um stundarsakir getur félagsmaður sótt um niðurfellingu á hluta af stöðvar- og félagsgjöldum til stjórnar félagsins. Aldrei skal leyfa slíka innlögn á stöðvarleyfi lengur en 5 mánuði á hverju almanaksári nema að um veikindi eða slys sé að ræða. Greiða skal 25% af stöðvar- og félagsgjöldum á meðan slík innlögn varir.“ Í 25. gr. laga stefnda er fjallað almennt um skyldur félagsmanna til að hlíta lögunum og um brottvikningu úr félaginu. Í 2. mgr. þessarar greinar segir: ,,Hverjum þeim félagsmanni, sem gerst hefur brotlegur, getur félagsstjórn svipt vinnuréttindum um takmarkaðan tíma eða vikið honum úr félaginu, ef brot er alvarlegt. Skjóta má slíkum úrskurði til næsta félagsfundar en ákvörðun félagsstjórnar gildir þar til félagsfundur hefur ákveðið annað.“ Eins og áður greinir er óupplýst hvort ákvörðun um að hætta innheimtu stöðvar- og félagsgjalda hjá áfrýjanda var tekin af stjórn félagsins eða ekki. Ekki er heldur upplýst hvenær sú ákvörðun stefnda var tekin, sem tilkynnt var áfrýjanda með bréfi 1. mars 2006, um að stjórnin liti svo á að áfrýjandi væri hættur sem félagsmaður í stefnda og nyti þar með engra félagsréttinda. Mikilsverðir hagsmunir áfrýjanda voru tengdir félagsaðild hans að stefnda og sjúkra- og styrktarsjóði félagsins. Veitti félagsaðildin áfrýjanda meðal annars rétt til að gera vörubifreið út frá stöð stefnda og fá þjónustu þaðan og aðstöðu. Ósannað er að áfrýjandi hafi átt þess nokkurn kost að koma að sjónarmiðum sínum áður en stefndi tilkynnti honum að hann ætti ekki lengur aðild að félaginu. Áfrýjanda var ekki gefinn kostur á að bera mál sitt undir félagsfund eins og 25. gr. laga stefnda miðar við er víkja á félagsmanni úr stefnda. Vegna þessara ágalla á málsmeðferðinni verður fallist á að brottvikning áfrýjanda úr stefnda hafi verið saknæm og ólögmæt. Verður fallist á að stefndi beri skaðabótaábyrgð á því tjóni áfrýjanda sem leiðir af brottvikningu hans úr félaginu. Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Dómsorð Viðurkennd er skaðabótaskylda stefnda, Vörubílstjórafélagsins Þróttar, á tjóni áfrýjanda, Jens Líndals Bjarnasonar, sem hlotist hefur af brottvikningu hans úr félaginu, er tilkynnt var 1. mars 2006. Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti samtals 600.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 26. október 2009. Mál þetta, sem dómtekið var 8. október sl., var höfðað 10. mars sl. af Jens Líndal Bjarnasyni, [...], Reykjavík, gegn Vörubílstjórafélaginu Þrótti, Sævarhöfða 12, Reykjavík. Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði bótaskylda hins stefnda félags vegna tjóns sem hlotist hafi af ólögmætri brottvísun stefnanda úr félaginu. Jafnframt er krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt mati dómsins eins og málið væri ekki gjafsóknarmál en stefnanda var veitt gjafsókn 14. maí 2009. Af hálfu stefnda er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda að skaðlausu. Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna Stefnandi starfaði sem vörubílstjóri og var félagsmaður hjá stefnda. Hann seldi vörubifreið sína vorið 2005 og greiddi stöðvargjöld til stefnda út árið. Stefnandi lýsti því fyrir dóminum að hann hefði farið með læknisvottorð á afgreiðslu stefnda í janúar 2006. Í bréfi stefnda til stefnanda 1. mars sama ár segir að samkvæmt 23. gr. í lögum stefnda sé bílstjóra heimilt að halda réttindum sínum í allt að fimm mánuði frá innlögn leyfis með því að greiða tilskilin gjöld. Þar sem sá tími sé útrunninn fyrir nokkru og ákveðið að hætta innheimtu gjalda frá síðustu áramótum líti stjórn stefnda svo á að stefnandi sé hættur sem félagsmaður hjá stefnda og njóti þar með engra félagsréttinda, hvorki gagnvart stefnda né sjúkra- og styrktarsjóði stefnda. Í málinu byggir stefnandi á því að hann hefði átt að halda stöðvarleyfinu, þar sem hann hafi verið frá störfum vegna veikinda, í stað þess að vera sviptur því sem hafi verið ólögmæt ákvörðun af hálfu stefnda. Stefnandi hafi þar með ekki getað nýtt starfsréttindi sín og orðið af þeim sökum fyrir tjóni sem stefndi beri ábyrgð á. Þessu er mótmælt af hálfu stefnda sem telur að þar sem stefnandi hafi ekki sótt um að halda leyfinu lengur en í fimm mánuði hafi það fallið úr gildi. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi lýsir málsatvikum þannig að hann hafi verið vörubílstjóri og félagsmaður í stefnda síðan 1987. Vorið 2005 hafi hann veikst og orðið óvinnufær. Vegna þessa hafi hann selt vörubifreið sína og lagt inn atvinnuleyfi sitt til hins stefnda félags. Stefnandi hafi lagt inn læknisvottorð til stefnda 11. janúar 2006 þar sem fram komi að hann hafi verið óvinnufær frá 15. júní 2005. Stefnandi hafi átt samskipti við skrifstofustjóra hjá stefnda um veturinn vegna fjarveru sinnar og hafi stefnandi talið niðurstöðuna af því þá að haft yrði samband við hann áður en eitthvað yrði aðhafst vegna fjarvista hans. Stefnandi hafi komist til betri heilsu í febrúar 2006. Hann hafi þá haft í hyggju að festa kaup á annarri vörubifreið og hefja akstur að nýju. Til þess hafi honum hins vegar ekki gefist nægur tími því að með bréfi 1. mars s.á. hafi honum verið tilkynnt að stjórn stefnda liti svo á að hann væri hættur sem félagsmaður og nyti þar með engra félagsréttinda, hvorki gagnvart stefnda né sjúkra- og styrktarsjóði stefnda. Stefnandi telji að stjórn stefnda hafi ekki getað komist að þessari niðurstöðu þar sem fyrrgreint ákvæði kveði skýrlega á um að fimm mánaða tímamarkið gildi ekki ef um veikindi eða slys er að ræða. Stefnandi hafi mótmælt niðurstöðu stjórnar stefnda með bréfi 9. mars s.á. Þar hafi hann sérstaklega tekið fram að vörubifreið hans hefði verið seld vegna heilsuleysis hans og að hann hefði lagt inn læknisvottorð því til staðfestingar. Í bréfi lögmanns stefnda 20. júní 2007 komi fram að þar sem innlögn leyfis stefnanda hafi staðið lengur en fimm mánuði og engin gögn um veikindi lögð fram innan þeirra tímamarka hafi stefnandi misst réttindi sín í félaginu. Í framangreindu ákvæði segi ekkert um gögn sem sanni veikindi eða hvenær verði að leggja þau fram. Stefnandi telji þessi rök því fráleit, sérstaklega í ljósi þess að stefnda hafi verið fullljóst að stefnandi átti við veikindi að stríða. Nokkrum dögum eftir yfirlýsingar stjórnar stefnda í bréfi 1. mars hafi sjúkra- og styrktarsjóður stefnda lagt 163.980 krónur inn á reikning stefnanda, þ.e. 9. mars s.á. Samkvæmt 17. gr. reglugerðar fyrir sjóðinn frá 2006 segi að sá sem óski greiðslna úr sjóðnum skuli leggja fram skriflega umsókn til sjóðsins ásamt nauðsynlegum gögnum, svo sem læknisvottorðum. Læknisvottorð stefnanda hafi því borist nógu tímanlega til að hann teldist eiga rétt á greiðslum úr sjúkra- og styrktarsjóði stefnda. Stefnanda hafi verið tilkynnt að öll réttindi hans teldust niður fallin gagnvart stefnda þar sem veikindi hans voru ekki viðurkennd. Á sama tíma hafi réttindi hans verið viðurkennd með greiðslu rúmlega 160.000 króna úr sjúkra- og styrktarsjóðnum vegna veikindanna. Stefnandi hafi lagt þann skilning í greiðsluna að með henni væru fyrri yfirlýsingar um réttleysi hans dregnar til baka. Fullyrðingar stefnda, um að læknisvottorð hafi ekki borist innan tilskilinna tímafresta, sé í ljósi atvika málsins ómarktæk og að vettugi virðandi. Stefnandi hafi átt við veikindi að stríða og af þeim sökum hafi hann lagt inn atvinnuleyfi sitt í þeirri von að úr rættist. Sjúkra- og styrktarsjóður stefnda hafi viðurkennt þau veikindi og því ljóst að ákvörðun stjórnar stefnda, um að víkja stefnanda úr félaginu á grundvelli 23. gr. laga félagsins, hafi verið ólögmæt. Stefnandi hafi selt vörubifreið sína í maí 2005. Hann hafi óskað eftir því á skattframtali fyrir gjaldárið 2006 að hagnaði af sölu hennar yrði frestað um tvenn áramót frá söludegi enda hafi ávallt staðið til af hans hálfu að kaupa aðra vörubifreið til að stunda atvinnu sína þegar heilsan leyfði. Þar sem stefnanda hafi verið vikið úr félagi stefnda hafi hann ekki haft tilskilin leyfi til að starfa sem vörubílstjóri og því ekki getað aflað sér vörubifreiðar innan tilskilinna skattalegra tímamarka. Skattstjóri hafi því krafið stefnanda um söluhagnað vegna sölunnar, sbr. 14. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Stefnandi hafi því þurft að borga samtals 846.211 krónur til tollstjóra síðari hluta árs 2008. Hér sé um að ræða beint fjárhagslegt tjón af völdum ólögmætrar ákvörðunar stefnanda og beri stefndi ábyrgð á tjóninu. Stefnandi hafi ítrekað reynt að ná sáttum í málinu og fá hlut sinn réttan en án árangurs. Hann hafi leitað til lögmanns og með bréfum 15. mars 2007 og 23. apríl s.á. hafi verið óskað eftir afstöðu stefnda til að hefja viðræður um friðsamlega lausn málsins. Lögmaður stefnda hafi svarað í bréfi 24. maí s.á. að stefnanda bæri að sækja um aðild að stefnda að nýju og þannig yrði málið leyst. Stefnandi haldi því þvert á móti fram að vegna reglna um aldurshámark megi ætla að umsókn hans yrði hafnað og hafi stefnandi, m.a. vegna þess, ekki sótt um að nýju. Í lögum stefnda sé ekki að finna neitt aldurshámark og gildi ákvæði reglugerðar nr. 397/2003 um leigubifreiðar um það atriði. Í reglugerðinni sé miðað við 76 ára aldur sem hámarksaldur til atvinnuleyfis til leiguaksturs, sbr. 8. gr. Stefnandi hefði því átt rétt á að vera í stefnda fram í miðjan janúar 2009, að skilyrðum reglugerðarinnar uppfylltum. Nýir meðlimir hafi þurft að greiða fyrir aðgang að félaginu um 400.000 krónur við inngöngu áður en félagaforminu var breytt árið 2007. Jafnvel þótt aldurstakmörk nýrra meðlima hefðu ekki komið í veg fyrir inngöngu stefnanda að nýju þá hefði hin ólögmæta ákvörðun stjórnar stefnda ávallt leitt til fjárhagslegs tjón fyrir stefnanda. Af þeirri ástæðu hafni stefnandi því að ný umsókn hans að stefnda hefði leyst málið. Með vísan til alls ofangreinds og 23. gr. laga félagsins telji stefnandi ákvörðun stjórnar stefnda, um að fella brott aðild stefnanda að félaginu, ólögmæta. Því sé hið stefnda félag skaðabótaskylt vegna fjárhagslegs skaða sem ákvörðunin hafi valdið stefnanda. Tjónið komi ekki aðeins fram í formi beins tekjutaps, heldur hafi þetta einnig leitt til annars konar fjárhagslegs tjóns, meðal annars skattalegs eðlis. Stefnandi byggi kröfu sína á lögum stefnda, reglugerð fyrir sjúkra- og styrktarsjóð stefnda, reglugerð nr. 397/2003 og almennum reglum skaðabótaréttarins. Málsástæður og lagarök stefnda Málsatvikum er af hálfu stefnda lýst þannig að félagið sjái um rekstur vörubílastöðvar. Tilgangur þess sé m.a. að gæta hagsmuna félagsmanna og starfrækja þjónustumiðstöð. Fyrir þjónustu við félagsmenn innheimti stefndi ákveðið gjald. Starfsemi stefnda byggi á lögum sem félagsmenn verði að samþykkja þegar þeir verði meðlimir í stefnda. Í lögunum séu ýmsar kvaðir og skilyrði sem félagsmenn verði að uppfylla ætli þeir að njóta fullra réttinda. Að öllu jöfnu sé mikil ásókn í starfsleyfi hjá stefnda og því brýnt að fulls jafnræðis sé gætt og að allir sitji við sama borð og hlíti þeim reglum sem stefndi starfi eftir. Í 26. gr. laga stefnda frá 28. júní 2004 komi skýrt fram að tekjur stefnda séu félagsgjöld og afgreiðslugjald sem félagsmönnum beri að greiða á ákveðnum gjalddögum. Í gegnum tíðina hafi lög stefnda sætt ýmsum breytingum sem taki mið af breyttum þörfum félagsmanna og starfsemi félagins. Í 23. gr. laga félagsins frá árinu 2002 hafi sagt: „Selji félagsmaður bifreið sína eða hættir rekstri hennar um stundarsakir og láti afskrá bifreiðina er honum heimilt að halda réttindum sínum í allt að eitt ár gegn því að greiða tilskilin gjöld.“ Þá hafi í sömu lögum verið heimildarákvæði í 21. gr. sem hafi hljóðað þannig: „Nú færir félagsmaður skriflega sönnur á að hann geti ekki ekið bifreið sinni sökum sjúkleika eða annarra gildra ástæðna, en óskar að starfrækja bifreiðina, þá heimilar stjórn félagsins að veita slíka undanþágu.“ Á árinu 2004 hafi 23. gr. verið breytt og sé hún þannig: „Selji félagsmaður bifreið sína eða hættir rekstri hennar um stundarsakir getur félagsmaður sótt um niðurfellingu á hluta af stöðvar- og félagsgjöldum til stjórnar félagsins. Aldrei skal leyfa slíka innlögn á stöðvarleyfi lengur en 5 mánuði á hverju almanaksári nema að um veikindi eða slys sé að ræða. Greiða skal 25% af stöðvar- og félagsgjöldum á meðan slík innlögn varir.“ Með þessari breytingu hafi verið styttur sá tími sem félagsmönnum hafi verið heimilt að leggja inn stöðvarleyfið. Jafnframt hafi verið opnað á þann möguleika að æsktu menn lengri frests vegna veikinda sinna eða slyss þyrftu þeir að sækja um framlengingu með framlagningu læknisvottorða innan fimm mánaða. Stefnandi hafi verið fullgildur félagsmaður í stefnda. Hann hafi tilkynnt skrifstofu stefnda í maíbyrjun 2005 að hann hefði selt vörubifreið sína og legði inn stöðvarleyfi sitt um ótiltekinn tíma. Hann hafi verið tvístígandi um hvort hann ætlaði að hætta rekstri en ákvað að nýta sér heimildarákvæðið í lögum stefnda um allt að fimm mánaða innlögn stöðvarleyfis. Stefnandi hafi á þeim tíma ekki greint frá veikindum sínum. Mánuðir hafi liðið og starfsfólk stefnda hafi ítrekað leitað eftir því við stefnanda að hann tæki ákvörðun um stöðu sína innan félagsins, annars ætti hann á hættu að vera vísað úr stefnda, sem hafi reyndar komið á daginn. Stefnandi hafi sent sjúkra- og styrktarsjóði stefnda læknisvottorð 11. janúar 2006 vegna réttinda sem hann hafi talið sig eiga í sjóðnum. Stjórn sjóðsins hafi orðið við beiðni stefnanda enda hafi hún talið komið að starfslokum hjá honum. Afstaða stjórnarinnar komi þó máli þessu ekki við, enda sé hún ekki aðili að því. Sjóðurinn lúti sérstakri stjórn, hafi kennitölu og starfi samkvæmt sérstakri reglugerð. Framlagning læknisvottorðs til sjóðsins jafngildi því ekki framlagningu til stefnda. Stjórn stefnda hafi ákveðið um áramótin 2005 og 2006 að krefja stefnanda ekki lengur um tilskilin gjöld, en þá hafi átta mánuðir verið liðnir frá því að stefnandi lagði inn stöðvarleyfi sitt. Enn og aftur hafi starfsmenn stefnda ítrekað að stefnandi þyrfti að taka ákvörðun um framtíð sína í félaginu því annars missti hann félagsréttindi sín. Þrátt fyrir þetta hafi stefnandi ekkert aðhafst. Stefnandi hafi ekki átt vörubifreið og ekki lagt fram læknisvottorð um heilsufar sitt. Engin breyting hafi orðið á og með bréfi 1. mars 2006 hafi stefnanda verið tilkynnt, með vísun til laga félagsins og aðgerðarleysis hans, að stjórn stefnda liti svo á að hann væri hættur sem félagsmaður, en þá hafi verið liðnir tíu mánuðir frá því að stefnandi lagði inn stöðvarleyfi sitt. Með bréfi 14. mars 2006 hafi stefnandi óskað eftir endurskoðun á ákvörðun stjórnar stefnda. Erindi stefnanda hafi verið hafnað enda hafi stjórn stefnda talið sér skylt að hlíta lögum félagsins. Með beiðni stefnanda hafi hvorki fylgt læknisvottorð um heilsufar hans né fyrirætlun um að kaupa vörubifreið. Stefnandi hafi leitað til lögmanns sem átt hafi í bréfaskriftum við lögmann stefnda. Lögmaður stefnda hafi hvatt stefnanda til að sækja um félagsaðild að nýju á miðju ári 2006, en óhjákvæmilegt skilyrði væri að hann hefði umráð vörubifreiðar. Engin viðbrögð hafi orðið við því fyrr en með bréfi lögmanns stefnanda 12. júní 2007 og hafi því verið svarað með bréfi 20. sama mánaðar. Ekkert hafi síðan gerst í máli þessu fyrr en með birtingu stefnu 10. mars 2009, en þá hafi verið liðin rúm 3 ár frá tilkynningu stefnda um að stefnandi væri ekki lengur félagsmaður. Í stefnu sé vísað til laga stefnda frá janúar 2007, en þegar mál þetta hófst hafi verið í gildi lög félagsins sem samþykkt voru á aðalfundi 28. júní 2004. Í þeim lögum hafi ekkert ákvæði verið um aldursmörk og hafi aldur stefnanda því ekki verið því til fyrirstöðu að hann sækti um félagsaðild að nýju. Stefndi mótmæli því að tjón stefnanda megi rekja til skattlagningar á söluhagnaði en það sé ekki tengt ákvörðun stjórnar stefnda og málatilbúnaður stefnanda um það illskiljanlegur. Ekkert liggi fyrir í málinu hvernig fyrningu bifreiðarinnar hafi verið háttað, hvort stofnverð hennar hafi verið lækkað vegna eldri skattlagningar eða flýtifyrnd. Stefnanda hafi verið í lófa lagið að kaupa sér vörubifreið innan þeirra tímamarka sem ákvörðuð eru varðandi skattlagningu á söluhagnaði. Þá sé í stefnu ekki reynt að sýna fram á að stefnandi hafi orðið fyrir tekjutapi vegna ákvörðunar stefnda, t.d. með framlagningu skattframtala, og engin gögn lögð fram er gefi minnstu vísbendingar um það. Stefndi vísi til laga félagsins frá 28. júní 2004, einkum 23. gr., sem taki af öll tvímæli um að æski félagsmenn lengri frests en fimm mánuði þurfi þeir að sækja um það og leggja fram með umsókn tilskilin gögn. Lagaákvæði félagsins verði ekki túlkuð eftir þörfum sérhvers félagsmanns. Þess verði að gæta sérstaklega að leikreglum félagsins, sem fram komi í lögum þess, sé fylgt svo að fulls jafnræðis sé gætt meðal félagsmanna. Félagsmenn séu að öllu jöfnu vel upplýstir um réttindi sín og skyldur. Tillögur um lagabreytingar séu lagðar fram á aðalfundi og teknar til afgreiðslu á næsta aðalfundi. Stefnandi hafi verið vel að sér um málefni félagsins og hafi m.a. verið í kjörstjórn þegar lagabreytingin var samþykkt, um að stytta heimild félagsmanna til að leggja inn stöðvarleyfi úr einu ári, sbr. 23. gr. laga stefnda frá 23. apríl 2002 niður í fimm mánuði, sbr. 23. gr. laga stefnda frá 28. júní 2004. Starfsmenn stefnda hafi ítrekað gert stefnanda grein fyrir stöðu hans gagnvart stefnda. Í stefnu sé ekki með neinum hætti vikið að því og engin gögn lögð fram sem gefi til kynna að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni. Útilokað sé að gera stefnda ábyrgan fyrir ákvæðum skattalaga um söluhagnað. Stefndi vísi enn fremur til aðgerðarleysis stefnanda og tómlætis. Krafa stefnanda í málinu er byggð á því að ákvörðun stjórnar stefnda um að vísa honum úr stefnda hafi verið ólögmæt. Stefnandi hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni vegna þessa en stefndi beri ábyrgð á því. Stefnandi lýsti því fyrir dóminum að hann hefði lagt inn stöðvarleyfið hjá stefnda þegar hann seldi vörubifreið sína í maí 2005. Hann hafi greitt stöðvargjöld til áramóta. Í janúar 2006 hafi hann lagt inn læknisvottorð á afgreiðslu stefnda en hann hafi verið óvinnufær frá 15. júní 2005. Læknisvottorðið hafi hann lagt inn til að halda réttindum sínum hjá stefnda. Stefnandi kvaðst hafa orðið vinnufær aftur á árinu 2006. Hann hafi ætlað að kaupa aðra vörubifreið í mars eða apríl það ár en þá hafi hann verið búinn að fá bréfið frá stjórn stefnda um að hann væri ekki lengur félagsmaður og hafi þá ekkert orðið úr því. Framkvæmdastjóri stefnda lýsti því fyrir dóminum að um haustið 2005 hafi hann bent stefnanda á að hann þyrfti að vera með bifreið til að halda réttindum sínum hjá stefnda. Stefnanda hafi m.a. verið bent á það á félagsfundi í nóvember að tíminn væri að renna út og senn kæmi að því að hann missti leyfið. Að liðnum tíu mánuðum frá því að stefnandi lagði inn leyfið hafi honum verið sent bréf um að stjórn stefnda liti þannig á að hann hefði ekki lengur réttindi. Engin viðbrögð hafi komið frá stefnanda við fyrirspurnum stefnda við því hvort hann ætlaði að koma aftur með bifreið á stöðina, en menn geti ekki haldið réttindum sínum út í hið óendanlega. Undanþágur vegna réttindanna væri hægt að veita í veikinda- og slysatilfellum en engar upplýsingar um veikindi stefnanda hafi komið fram fyrr en í janúar 2006 þegar hann kom með læknisvottorðið. Skrifstofustjóri stefnda skýrði frá því fyrir dóminum að stefnandi hefði beðið um að hann yrði látinn vita þegar fimm mánaða tíminn væri liðinn. Það hafi verið gert á félagsfundi í nóvember 2005 þegar honum hafi verið sagt að bráðum fengi hann bréf um að hann hefði ekki lengur réttindi í félaginu. Skrifstofustjórinn kvaðst ekkert hafa vitað af veikindum stefnanda fyrr en hann kom með læknisvottorð í janúar 2006. Stefnandi hafi sótt um sjúkradagpeninga þegar hann kom með læknisvottorðið og fyllt út eyðublað til sjúkra- og styrktarsjóðs. Ekkert hafi verið því til fyrirstöðu að stefnandi kæmi aftur til starfa að uppfylltum skilyrðum. Stefnandi hafi lagt inn leyfið í maí 2005 og honum hafi verið gert kunnugt að hann þyrfti að gera ráðstafanir til að halda leyfinu lengur en í fimm mánuði. Ekkert læknisvottorð hafi legið fyrir þegar stefnandi var látinn vita í nóvember 2005 að hann þyrfti að gera ráðstafanir til að halda leyfinu. Samkvæmt 2. gr. laga stefnda frá 28. júní 2004 geta þeir einir orðið félagsmenn í stefnda sem eiga vörubifreið eða hafa hana á kaupleigu og hafa það að aðalatvinnu að aka henni sjálfir. Ágreiningslaust er í málinu að stefnandi seldi vörubifreið sína í maí 2005 og átti aldrei vörubifreið eftir það. Einnig er ágreiningslaust í málinu að stefnandi var veikur frá 15. júní 2005 fram á árið 2006. Hann greiddi ekki félags- eða stöðvargjöld til stefnda eftir 1. janúar 2006 en lagði inn læknisvottorð hjá stefnda 11. janúar það ár. Félagsmaður getur sótt um niðurfellingu á hluta af stöðvar- og félagsgjöldum til stefnda ef hann selur bifreið sína eða hættir rekstri hennar um stundarsakir eins og fram kemur í 23. gr. laga stefnda. Þar segir enn fremur að aldrei skuli leyfa slíka innlögn á stöðvarleyfi lengur en fimm mánuði á hverju almanaksári nema um veikindi eða slys sé að ræða og að greiða skuli 25% af stöðvar- og félagsgjöldum á meðan slík innlögn varir. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að stefnandi hafi leitað eftir því sérstaklega að halda réttindum hjá stefnda vegna veikinda lengur en þá fimm mánuði sem vísað er til í 23. gr. laga stefnda. Læknisvottorð eða innlögn þess hjá stefnda verður ekki talið jafngilda erindi til stjórnar stefnda um lengri innlögn leyfisins en almenna reglan segir til um, enda ber ljósrit læknisvottorðsins, sem stefnandi vísar til, með sér að því hefur fylgt umsókn til sjóðsstjórnar um bætur. Ljósritið sýnir að umsóknin er dagsett 11. janúar 2006 og undirrituð af stefnanda. Einnig kemur fram í bréfi stefnanda til stjórnar stefnda 9. mars s.á. að hann hafi lagt inn læknisvottorð 11. janúar s.á. til sjúkra- og styrktarsjóðs. Staðhæfingar stefnanda, um að honum hafi verið sagt að haft yrði samband við hann áður en eitthvað yrði aðhafst vegna fjarvista hans, eru engum gögnum studdar. Með vísan til þessa verður að telja ósannað að stefnandi hafi leitað eftir því við stefnda að hann héldi réttindunum lengur en fimm mánuði. Einnig er ósannað að stefnanda hafi verið sagt að haft yrði samband við hann áður en eitthvað yrði aðhafst vegna fjarvista hans. Þegar litið er til alls þessa verður að telja að stjórn stefnda hafi verið rétt að líta svo á að stefnandi uppfyllti ekki lengur skilyrði til að vera félagsmaður í stefnda þegar stjórnin tók ákvörðun 1. mars 2006 um að stefnandi nyti ekki lengur réttinda í stefnda og væri ekki lengur félagsmaður þar. Með vísan til þess sem fram hefur komið í málinu og hér hefur verið rakið þykir stefnandi ekki hafa sýnt fram á að brotnar hafi verið reglur af hálfu stefnda þegar sú ákvörðun var tekin. Greiðsla úr sjúkra- og styrktarsjóði stefnda 9. mars 2006 breytir ekki þessari niðurstöðu, enda var sú greiðsla innt af hendi eftir að hin umdeilda ákvörðun stefnda var tekin. Að þessu virtu getur krafa stefnanda í málinu ekki náð fram að ganga og ber að sýkna stefnda af henni. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, Arnars Þórs Jónssonar hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 250.000 krónur án virðisaukaskatts. Rétt þykir að málskostnaður milli málsaðila falli niður. Málið dæmir Sigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari. D ó m s o r ð: Stefndi, Vörubílstjórafélagið Þróttur, er sýknað af kröfum stefnanda, Jens Líndals Bjarnasonar, í máli þessu. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, Arnars Þórs Jónssonar hdl., 250.000 krónur.
|
Mál nr. 336/2004
|
Virðisaukaskattur Staðgreiðsla opinberra gjalda Refsiábyrgð
|
Þ var ákærður fyrir að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskatti sem innheimtur hafði verið í nafni P ehf. og staðgreiðslu opinberra gjalda, sem haldið var eftir af launum starfsmanna félagsins. Hélt Þ því fram að hann bæri ekki ábyrgð á þessum greiðslum þar sem hann hefði ekki verið framkvæmdastjóri félagsins. Með vísan til ýmissa gagna sem lágu fyrir í málinu sem Þ hafði undirritað í nafni félagsins og skuldbundið það auk framburða vitna þótti sannað að Þ hefði verið framkvæmdastjóri félagsins ásamt meðákærðu í héraði. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu og refsingu Þ og honum gert að sæta fangelsi í 4 mánuði og til greiðslu 5.100.000 króna í sekt.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 12. júlí 2004 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en einnig af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess nú að héraðsdómur verði staðfestur. Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfu ákæruvalds en til vara að refsing verði milduð. Fyrir Hæstarétti kom fram af hálfu ákæruvalds að Pandíon ehf. hafi greitt álag að fjárhæð samtals 96.475 krónur, sem koma ætti til frádráttar sektarfjárhæð, sbr. dóm Hæstaréttar 2. október 2003 í máli nr. 27/2003. Í 2. mgr. 18. gr. samþykkta 29. febrúar 2000 og 30. ágúst 2001 fyrir Pandíon ehf., sem undirritaðar eru af ákærða og meðákærðu í héraði, segir að framkvæmdastjóri hafi með höndum stjórn á daglegum rekstri félagsins og komi fram fyrir hönd þess í öllum málum sem varða daglegan rekstur. Hann skuli einnig sjá um reikningshald og ráðningu starfsliðs. Eins og fram kemur í héraðsdómi ritaði ákærði undir yfirlýsingu til tollstjórans í Reykjavík 11. júní 2001, sem felur í sér loforð um greiðslu og viðurkenningu skuldar félagsins á eftirstöðvum ýmissa gjalda þess, meðal annars staðgreiðslu launagreiðanda og virðisaukaskatts. Í upphafi yfirlýsingarinnar er tekið fram í sérstökum reit að ákærði sé fyrirsvarsmaður félagsins. Meðal málsgagna er ennfremur skýrsla Vinnueftirlits ríkisins 25. júní 2002 um úttekt á húsnæði félagsins í samræmi við ákvæði laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Í henni kemur fram að ákærði sé ábyrgðarmaður félagsins við úttektina og ritaði hann undir skýrsluna sem „atvinnurekandi“. Einnig er fram komið að ákærði ritaði undir umsókn félagsins 6. desember 2000 til Reykjavíkurborgar um endurnýjun á leyfi til áfengisveitinga og lengri opnunartíma. Er tekið fram í umsókninni að hann sé stjórnandi félagsins samkvæmt 5. mgr. 13. gr. áfengislaga nr. 75/1998. Þá viðurkenndi hann við rannsókn málsins hjá skattrannsóknarstjóra, lögreglu svo og fyrir dómi að hann hafi séð um að ráða fólk til starfa við fyrirtækið. Er einnig bókað eftir honum í skýrslu hans hjá skattrannsóknarstjóra 31. janúar 2003 að hann annist daglegan rekstur skattaðilans og hafi verið titlaður sem framkvæmdastjóri. Staðfesti hann fyrir dómi að rétt væri eftir honum haft í skýrslunni. Kom fram af hans hálfu við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti að starf hans á þeim tíma, sem ákæra tekur til hvað hann varðar, hafi ekki tekið breytingum. Að öllu framangreindu athuguðu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Ákærði, Þór Ostensen, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur. Ár 2004, mánudaginn 10. maí, er á dómþingi, sem háð er í Dómhúsinu við Lækjartorg af Pétri Guðgeirssyni, héraðsdómara, kveðinn upp dómur í sakamálinu nr. 332/2004: Ákæruvaldið (Helgi Magnús Gunnarsson) gegn A (Þórir Örn Árnason hdl.) og Þór Ostensen (Hilmar Ingimundarson hrl.) sem tekið var til dóms hinn 30. apríl sl. að lokinni aðalmeðferð. Málið er höfðað með ákæru Ríkislögreglustjórans, dagsettri 20. febrúar sl. á hendur ákærðu, A, [ ] og Þór Ostensen, kt. [ ], Berjarima 6, Reykjavík, ”I. Fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt. 1. Á hendur ákærðu báðum. Ákærðu A og Þór er gefið að sök sem framkvæmdastjórum og A sem stjórnarmanni einkahlutafélagsins Pandíon ehf., kt. 620598-2839, sem úrskurðað var gjaldþrota 28. apríl 2003, að hafa brotið gegn lögum um virðisaukaskatt með því að hafa eigi, í samræmi við það sem lög áskilja, staðið Tollstjóranum í Reykjavík skil á virðisaukaskatti sem innheimtur hafði verið í nafni einkahlutafélagsins á árunum 2001 og 2002 samtals að fjárhæð kr. 1.160.176 og sundurliðast sem hér greinir: Uppgjörstímabil: Árið 2001 Mars - apríl kr. 298.231 September - október kr. 355.310 Nóvember - desember kr. 272.421 kr. 925.962 Árið 2002 Janúar - febrúar kr. 22.544 Mars - apríl kr. 211.670 kr. 234.214 Samtals: kr. 1.160.176 2. Á hendur ákærðu A. Ákærðu A sem framkvæmdastjóra og stjórnarmanni Pandíon ehf., er gefið að sök að hafa brotið gegn lögum um virðisaukaskatt með því að hafa eigi, í samræmi við það sem lög áskilja, staðið Tollstjóranum í Reykjavík skil á virðisaukaskatti sem innheimtur hafði verið í nafni einkahlutafélagsins á árinu 2002 samtals að fjárhæð kr. 733.286 og sundurliðast sem hér greinir: Uppgjörstímabil: Árið 2002 Maí - júní kr. 439.947 Júlí - ágúst kr. 293.339 kr. 733.286 Samtals: kr. 733.286 Telst þetta varða við 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50, 1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42, 1995 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39, 1995 og 139. gr. laga nr. 82, 1998. II. Fyrir brot gegn lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. 1. Á hendur ákærðu báðum. Fyrir brot gegn lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda með því að hafa sem framkvæmdastjórar og ákærða A sem stjórnarmaður vantalið afdregna staðgreiðslu opinberra gjalda af launum starfsmanna Pandíon ehf. á öllum skilagreinum staðgreiðslu vegna greiðslutímabilanna frá mars 2001 til og með apríl 2002 sem skilað var inn og hafa látið undir höfuð leggjast að standa skil á skilagrein vegna mars 2002 og hafa eigi, í samræmi við það sem lög áskilja, staðið Tollstjóranum í Reykjavík skil á staðgreiðslu opinberra gjalda sem haldið var eftir af launum starfsmanna Pandíon ehf. á árunum 2001 og 2002 samtals að fjárhæð kr. 3.895.895 og sundurliðast sem hér segir: Greiðslutímabil: Vanskil afdreginnar staðgreiðslu samkvæmt skilagreinum staðgreiðslu. Árið 2001 Mars kr. 115.216 Apríl kr. 84.143 Maí kr. 80.230 Júní kr. 65.057 Júlí kr. 122.093 Ágúst kr. 51.672 September kr. 74.780 Október kr. 120.397 Nóvember kr. 109.110 Desember kr. 200.900 kr. 1.023.598 Árið 2002 Janúar kr. 204.383 Febrúar kr. 83.570 Mars kr. 150.300 Apríl kr. 206.062 kr. 644.315 Vantalið á skilagreinum staðgreiðslu og vangreitt. Árið 2001 Mars kr. 30.720 Apríl kr. 37.578 Maí kr. 43.555 Júní kr. 111.120 Júlí kr. 105.432 Ágúst kr. 200.495 September kr. 121.095 Október kr. 189.972 Nóvember kr. 73.983 Desember kr. 101.036 kr. 1.014.986 Árið 2002 Janúar kr. 127.959 Febrúar kr. 211.686 Mars kr. 273.761 Apríl kr. 316.675 Maí kr. 282.915 kr. 1.212.996 Samtals: kr. 3.895.895 2. Á hendur ákærðu A. Með því að hafa sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður Pandíon ehf. látið undir höfuð leggjast að standa Tollstjóranum í Reykjavík skil, í samræmi við það sem lög áskilja, á skilagrein staðgreiðslu opinberra gjalda og afdreginni staðgreiðslu af launum starfsmanns Pandíon ehf. í júní 2002 að fjárhæð kr. 110.119 svo sem hér segir: Greiðslutímabil: Árið 2002 Júní kr. 110.119 kr. 110.119 Samtals: kr. 110.119 Telst þetta varða við 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45, 1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42, 1995 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga 19, 1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39, 1995 og 139. gr. laga nr. 82, 1998. Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar fyrir framangreind brot.” Málavextir Einkahlutafélagið Pandíon rak skemmtistaðinn “Club Vegas”, Laugavegi 45 hér í borg. Hinn 31. júlí sl. ritaði skattrannsóknastjóri ríkisins Ríkislögreglustjóra bréf og kærði fyrisvarsmenn félagsins fyrir brot gegn lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45,1987 og lögum um virðisaukaskatt nr. 50,1988, svo og gegn reglugerðum sem á lögunum byggja. Í bréfinu segir að tilefni skattrannsóknar í málinu hafi verið tilkynning ríkisskattstjóra, 8. ágúst 2002, til skattrannsóknarstjóra um vanskil Pandíons ehf. á afdreginni staðgreiðslu. Þá segir að rannsóknin hafi byrjað 5. desember 2002 og henni lokið með gerð skýrslu sem fylgdi kærubréfinu til Ríkislögreglustjóra. Segir ennfremur í bréfinu að rannsóknin hafi leitt það í ljós að fyrirsvarsmenn félagsins hafi vanrækt að standa innheimtumanni ríkissjóðs skil á staðgreiðsluskilagreinum fyrir hönd þess vegna greiðslutímabilanna mars, apríl, maí, júní, júlí, ágúst, september, október, nóvember og desember, tekjuárið 2001, svo og janúar, febrúar, mars, apríl, maí og júní, tekjuárið 2002. Þá hafi þeir ekki staðið á lögmæltum tíma skil á staðgreiðsluskilagreinum vegna greiðslutímabilanna október, nóvember og desember, tekjuárið 2001, og janúar, febrúar og mars, tekjuárið 2002. Þá hafi komið í ljós að ekki hafi heldur að fullu verið skil á þeirri staðgreiðslu opinberra gjalda launþega vegna greiðslutímabilanna mars, apríl, maí, júní, júlí, ágúst, september, október, nóvember og desember, tekjuárið 2001, og janúar, febrúar, mars, apríl, maí og júní, tekjuárið 2002. Í skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra hafi þeim borið saman um að A hefði ákveðið að gera ekki skil á staðgreiðslufénu á lögmæltum tíma. Þá hefði A sagst hafa tekið þá ákvörðun og féð hefði farið í að borga laun starfsmanna. Þór hefði sagt að fé þetta hefði farið inn í bankakerfið gegnum Visa og Euro og svo í rekstur félagsins. Rannsóknin hefði leitt í ljós að fé þetta hafi numið 1.400.714 krónum fyrir árið 2001 og 1.967.430 krónum fyrir árið 2002, samtals 3.368.144 krónum. Auk þessa hafi komið í ljós við skattrannsóknina að fyrirsvarsmenn félagsins hafi ekki staðið á lögmæltum tíma skil á virðisaukaskattsskýrslum vegna uppgjörstímabilanna mars-apríl og september-október, tekjuárið 2001 og janúar-febrúar, mars-apríl, maí-júní og júlí-ágúst, tekjuárið 2002. Þá hafi komið í ljós að vanrækt hafi verið að standa að fullu skil á þeim innheimta virðisaukaskatti sem borið hafi að gera vegna uppgjörstímabilanna mars-apríl, september-október og nóvember-desember, tekjuárið 2001 og janúar-febrúar, mars-apríl, maí-júní og júlí-ágúst, tekjuárið 2002. Í skýrslutöku hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins hafi kærðu borði saman um það að A hefði ákveðið að standa ekki skil á skýrslunum og innheimtufé þessu. Hafi hún sagt að féð hefði farið í laun og rekstur félagsins en Þór sagt að það hefði farið inn í bankakerfið gegnum Visa og Euro og svo í rekstur skattaðilans. Rannsóknin hafi leitt í ljós að fé þetta hafi numið 925.962 krónum fyrir árið 2001 og 947.210 krónum fyrir árið 2002, samtals 1.873.172 krónum. Fram er komið í málinu að ákærðu hafi verið í sambúð frá því í apríl 1998 þar til í febrúar eða mars 2001 og aftur frá því í ágúst 2002 þar til í júlí 2003. Þau munu ekki hafa verið skráð í sambúð og ekki talið fram til skatts saman. Ákærða, A, keypti Pandíon ehf. 29. febrúar 2000 af dánarbúi. Í tilkynningu vegna aðalfundar í félaginu þann sama dag segir að á fundi þessum hafi ákærðu verið kjörin í stjórn, A sem formaður stjórnar en Þór varamaður í stjórn. Þór handritaði breytingu í vélritaðan texta tilkynningarinnar þar sem segir að firmað riti “stjórnarmaður” en áður hafði verið vélritað “meirihluti stjórnar.” Þá kemur þar fram að A eigi allt hlutaféð. Ennfremur segir þar í niðurlagi tilkynningarinnar að A verði framkvæmdastjóri félagsins og hafi “jafnframt prókúru fyrir félagið.” Aftan við þessa setningu er bætt við með hönd Þórs: “ásamt Þór Ostensen...” Í málinu liggja frammi tvennar samþykktir félagsins, dagsettar 29. febrúar 2000 og 30. ágúst 2001. Rita ákærðu bæði undir þær. Voru þær afhentar hlutafélagaskrá samdægurs auk tilkynningar um breytt heimilisfang félagsins sem ákærðu undirrituðu bæði. Þá er að geta tveggja skjala, dagsettra 30. júní 2002. Í tilkynningu til hlutafélagaskrár um breytingu á stjórn félagsins, sem A og Á undirrita fyrir hönd stjórnar, segir að Þór Ostensen hafi gengið úr stjórninni og í hans stað komið Á. Í tilkyningu til hlutafélagaskrár um breytta framkvæmdastjórn, sem A ritar undir, segir að samkvæmt tilkynningu til hlutafélagaskrár 29. febrúar, sem áður er getið, “voru framkvæmdastjóri (sic) einkahlutafélagsins” ákærðu, A og Þór. Þá segir þar að á stjórnarfundi þann sama dag hafi verið ákveðið “að skipta um framkvæmdastjóra” og framkvæmdastjóri með prókúru sé A. Auk þessa ber að geta skjals sem lagt var fram undir rekstri málsins en það er yfirlýsing sem ákærði Þór undirritar 11. júní 2001 og felur í sér greiðsluloforð gjaldanda, Pandíons ehf., til tollstjórans í Reykjavík. Þar kemur fram að heildarskuld félagsins hafi verið 324.573 krónur en gegn greiðslu 60% af skuldinni og loforði um greiðslu eftirstöðvanna á tilteknum gjalddögum hafi því verið frestað að stöðva atvinnureksturinn. Ákærði ritar undir viðurkenningu á skuldinni og samþykki skilmálanna, svo og þann skilning að nýr fyrningarfrestur hefjist við undirritunina. Þá er þess að geta þess að í skýrslu ákærða, Þórs, hjá skattrannsóknarstjóra sem fyrr er nefnd er haft eftir ákærða að hann hafi séð um daglegan rekstur félagsins, mannaráðningar og verið titlaður sem framkvæmdastjóri. Loks er þess að geta að í yfirheyrslu hjá rannsóknarlögreglu ríkisins 23. september 2003 var m.a. borin undir ákærða, Þór, tilkynningin til hlutafélagaskrár 29. febrúar 2000 þar sem fram komi að hann hafi verið “varamaður í stjórn og framkvæmdastjóri og prókúruhafi ásamt” meðákærðu. Er haft eftir honum að skjölin væru rétt. tagi. Verður nú gerð grein fyrir því sem fram hefur komið í aðalmeðferð málsins. Ákærða, A, segist ekki hafa verið framkvæmdastjóri félagsins nema frá þeim tíma að hún sagði meðákærða upp störfum. Að minnsta kosti hafi hún ekki litið á sig sem framkvæmdastjóra fyrr en eftir það, þótt hún hafi verið skráð sem slíkur hjá hlutafélagaskránni frá 29. febrúar 2000. Hún segir að þegar fyrirtækið var keypt hafi Þór sagt að hann mætti hvergi koma fram vegna þess að hann væri gjaldþrota og eignalaus. Hann hafi sagt að hann væri að “gæta eigin hagsmuna” með því að handskrifa inn á tilkynninguna 29. febrúar 2000. Þau hafi átt fyrirtækið saman og Þór verið framkvæmdastjóri og séð um daglegan rekstur en hún verið “innan gæsalappa fjármálastjóri.” Hafi hún að mestu átt að sjá um fjármál en þó hafi hún ekki gert það. Hún kveðst hafa verið stjórnarmaður allan þann tíma sem málið tekur til. Hún segir starf sitt hafa verið fólgið í því að færa bókhaldið, reikna út laun, útbúa skilagreinarnar og launaseðla vegna erlendra starfsmanna, sem um ræðir, og senda þær inn og útvega fé til þess að greiða starfsmönnum laun. Við þetta hafi hún unnið á skrifstofu félagsins fyrir ofan skemmtistaðinn Vegas. Hún kveður fjárhæðirnar í virðisaukaskattsskýrslunum sem um ræðir í málinu vera í samræmi við bókhald félagsins. Þór Ostensen hafi séð um að greiða laun enda hafi hann alfarið séð um daglegan rekstur félagsins en hún hafi sent inn virðisaukaskattsskýrslurnar ógreiddar í pósti. Hún segist hafa verið á eftir með það enda haft fyrir heimili að sjá og unnið fullt starf annars staðar. Hún segist hafa vitað að skatturinn væri í vanskilum en þó hafi verið reynt að greiða inn á skuldina jafnt og þétt. Félagið hafi hins vegar átt í erfiðleikum vegna þess að einhver var að stela úr sjóði þess. Meðákærði hafi sagt að fjárskorturinn væri hennar mál þar sem hún væri fjármálastjóri fyrirtækisins. Ákærða segir um það sem haft er eftir henni í skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra að hún hafi tekið ákvörðun um að ekki var staðið skil á virðisaukaskatti og staðgreiðslufé að hún dragi það til baka, enda taki enginn ákvörðun um slíkt. Fé hafi einfaldlega skort, eftir því sem á henni er að skilja. Að því er varðar tilkynninguna 29. febrúar 2000 segir hún að hana beri að skilja þannig að meðákærði hafi bæði verið prókúruhafi og framkvæmdastjóri. Hún kveður meðákærða hafa haft prókúru á alla reikninga félagsins. Hann hafi ýmist gefið út tékka í eigin nafni eða nafni hennar. Hún kveðst ekki kunna skýringu á því hvers vegna hann hafi gefið út tékka í eigin nafni úr því að hann hafði prókúruumboð fyrir félagið. Ákærði, Þór Ostensen, kveðst ekki hafa verið skráður framkvæmdastjóri en hann hafi verið skráður prókúruhafi frá ársbyrjun 2000 til 1. júlí 2002. Hann kveður áritun sína á tilkynninguna 29. febrúar 2000 hafa verið gerða vegna þess að óskað hafi verið eftir því að hann “tæki virkari þátt...með þessari undirskrift og í raun og veru fyrst og fremst til þess að geta haft prókúru”. Þetta hafi því verið tilkynning um prókúruumboðið en ekki að hann væri framkvæmdastjóri. Hann hafi haft með “almenna umsjón í fyrirtækinu” að gera. Hann hafi ekki komið nálægt eiginlegum rekstri félagsins. Hafi “almenn umsjón” hans verið fólgin í því að fá fólk til starfa, vera í sambandi við viðskiptavini erlendis sem útvegað hafi dansara. Þá hafi hann séð um samskiptin við lögregluyfirvöld, vinnumálastofnun og útlendingaeftirlit vegna margvíslegra leyfa sem afla þurfti. Hann hafi tekið á móti fólki í viðtöl vegna dagvinnu hjá fyrirtækinu, viðhald og umhirðu eigna. Hann hafi ekki ráðið starfsmenn einn og hafi ráðningar verið bornar undir framkvæmdastjórann. Meðákærða hafi unnið með honum seinni part dags og á kvöldin. Hún hafi einnig séð um bókhald og fyllt út skýrslur en jafnframt verið í fullu starfi annars staðar. Ákærði kveðst ekki hafa átt í fyrirtækinu. Hann kveðst hafa verið varamaður í stjórn félagsins eins og fram komi í tilkynningunni 29. febrúar 2000. Hann hafi þó ekki setið neina stjórnarfundi og þetta hafi verið formsatriði eitt. Hann kveðst ekki hafa verið gjaldþrota á þeim tíma sem máli skiptir en hann hafi verið lýstur gjaldþrota um 1990. Hann kveðst hafa undirritað samþyktir félagsins 29. febrúar 2000 og 30. ágúst 2001 og tilkynningu um breytt heimilisfang til hlutafélagaskrár vegna þess að hann hafi álitið að hann ætti að undirrita þær sem prókúruhafi. Hafi vanþekkingu hans verið um að kenna. Hann segist ekki hafa vitað hvernig stóð með skattskilin hjá fyrirtækinu á þeim tíma sem um ræðir. Hafi þau A ekki rætt þessi málefni í upphafi en þegar á leið hafi hann farið að spyrja út í ákveðin atriði og hún svarað að honum kæmu þau ekki við og ekkert sagt honum. Hann hafi heldur aldrei séð um að greiða neitt sem viðkom opinberum gjöldum. Hann geti því ekki tjáð sig neitt um réttmæti talnanna í ákærunni. Hafi hann greitt eitthvað fyrir félagið hafi það verið gert að ósk A og í umboði hennar. Hann segist ekki geta fullyrt hvort hann hafði prókúruumboð á bankareikninga félagsins en hann hafi ritað nafn meðákærðu undir tékkana sem bendi til þess að hann hafi ekki haft það. Hann segist iðulega hafa pantað aðföng til félagsins, aðallega áfengi og rekstrarvörur en svo hafi verið fenginn annar maður til að sinna þessu. Hann kveðst þó hafa áfram haft yfirumsjón með þessum kaupum. Hann segir, vegna þess sem haft er eftir honum í skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra, að hann hafi verið titlaður sem slíkur en hann hafi ekki verið það í raun. Á þessu hafi verið munur í sínu tilviki. Hann hafi verið andlit fyrirtækisins út á við og annast samskipti við fréttamenn þar sem meðákærða vildi ekki koma fram opinberlega fyrir fyrirtækið. Það sem haft er eftir honum í skýrslunni hjá rannsóknarlögreglu kveðst hann ekki geta skýrt á annan hátt en hann hafi þegar gert. B hefur skýrt frá því að hann hafi starfað í skemmtistaðnum “Vegas” frá því um mánaðarmótin mars-apríl 2000 til haustsins 2002. Hann kveður Þór hafa verið framkvæmdastjóra fyrirtækisins og hafa séð um allan daglegan rekstur. Hafi staðið framkvæmdastjóri á nafnspjöldum hans. Hann hafi greitt útgjöld fyrirtækisins með tékkum á reikning fyrirtækisins og með greiðslukorti þess. Hann kveðst ekki vita hvort Þór hafi haft með að gera skattskilin fyrir fyrirtækið. A og Þór hafi átt fyrirtækið og hún séð um bókhald og launaútreikning og launagreiðslur. Hún hafi þó ekki komið á staðinn daglega. Hann kveður peninga hafa horfið úr fyrirtækinu og starfsmönnum verið kennt um. P kveðst hafa starfað í skemmtistaðnum frá því í febrúar-mars 2000 til júní 2002. Hann hafi bæði unnið á daginn og á kvöldin, fyrst við dyravörslu og síðar sem vaktstjóri. Bjarni hafi verið starfsmannastjóri og yfirmaður vitnisins en svo hafi hann heyrt undir Þór og A. Þór hafi verið framkvæmdastjóri og rekið fyrirtækið að því er vitnið álítur. A hafi unnið við bókhald. Þegar þurft hafi að ræða um rekstur staðarins hafi ýmist verið rætt við þau tvö en þó oftast við Þór einan. Segist hann hafa álitið meðan hann starfaði þarna að ákærðu ættu saman fyrirtækið. Segist hann hafa fengið laun sín greidd ýmist hjá Þór eða A og ýmist með ávísun eða inn á reikning. Ávísanir hafi oftast verið undirritaðar af A en eins gæti Þór hafa gert það með eigin nafni. Hann viti ekki hvort Þór hafi haft með skattskil félagsins að gera. Hann segir að þegar spurt hafi verið um framkvæmdastjóra staðarins hafi starfsmenn átt að vísa á Þór. Niðurstaða Tölur um vanskil á staðgreiðslufé og virðisaukaskatti og um vantalningu staðgreiðslufjár og staðhæfingar um vanskil á skilagreinum vegna þeirra í ákærunni hafa ekki verið vefengdar. Ákæran er rækilega studd rannsóknargögnum sem aflað var hjá embættum skattrannsóknarstjóra og ríkislögreglustjóra og dómarinn hefur yfirfarið. Eru ekki efni til þess að efast um að rétt sé farið með þessi atriði í ákærunni. Þó liggur það fyrir að greitt hefur verið inn á skattskuldina eftir gjalddaga. Ákærða, A, var skráður framkvæmdastjóri og stjórnarmaður félagsins allan þann tíma sem um ræðir og jafnframt eigandi þess. Þá liggur það einnig fyrir að hún sá um bókhald félagsins og sá um að gera virðisaukaskattsskýrslur og launaútreikninga. Ber hún þannig refsiábyrgð á því að ekki var staðið skil á virðisaukaskattinum sem greinir í ákærunni, vantalið á skilagreinum staðgreiðslufé af launum starfsmannanna, ekki gert skil fjárins og ekki gert skilagreinar þær sem tilgreindar eru. Hefur hún gerst sek um stórfellt brot gegn þeim lagaákvæðum sem tilfærð eru í ákærunni. Ákærði, Þór, kannast við að hafa séð um daglegan rekstur fyrirtækisins og komið fram fyrir þess hönd gagnvart opinberum aðilum, eins greint hefur verið. Hann neitar því þó að hafa verið framkvæmdastjóri félagsins og segist einungis hafa verið með prókúru fyrir það. Áritun hans á tilkynninguna til hlutafélagaskrár, 29. febrúar 2000, er ekki ótvíræð um það hvort hann sé þar tilgreindur framkvæmdastjóri eða einungis prókúruhafi. Aftur á móti bendir það, að hann breytti texta tilkynningarinnar, til þess að hann hafi verið annað og meira en prókúruhafi og varamaður í stjórn félagsins. Hann hefur gengist við því að hafa verið titlaður framkvæmdastjóri en segir það hins vegar aðeins hafa verið að nafninu til. Í skýrslum sínum hjá skattrannsóknarstjóra og ríkislögreglustjóra kannaðist hann við að hafa verið framkvæmdastjóri og gerði hann þá engan slíkan fyrirvara. Er skýring hans á þessu nú ekki trúverðug. Meðákærðu segir hann hafa verið framkvæmdastjóra með sér á þeim tíma sem greinir í ákæru og tilkynning hennar 30. júní til hlutafélagaskrár er samtímaheimild um það að hún hafi þá litið á hann sem framkvæmdastjóra. Ákærði ritaði undir tilkynningu til hlutafélagaskrár um breytt heimilisfang félagsins og undir samþykktir þess. Skýring hans á því nú getur ekki talist trúverðug. Þá verður að líta til þess að hann taldi sig bæran til þess að gefa tollstjóraembættinu greiðsluloforð vegna skattskuldarinnar, eins og vikið var að, og binda félagið frekar í sambandi við það. Loks er þess að geta að tveir starfsmenn félagsins hafa borið að hann hafi í raun verið framkvæmdastjóri og starfað sem slíkur. Þykir allt þetta veita ótvíræðar sönnur fyrir því að ákærði hafi verið framkvæmdastjóri Pandíons ehf. ásamt meðákærðu, þann tíma sem tiltekinn er í ákærunni, og beri refsiábyrgð á sama hátt og hún. Hefur hann gerst sekur um stórfellt brot gegn þeim lagaákvæðum sem tilfærð eru í ákærunni. Refsing og sakarkostnaður Ákærða, A, hefur ekki áður gerst sek um refsilagabrot. Þykir refsing hennar hæfilega ákveðin fangelsi í 4 mánuði. Rétt þykir að fresta framkvæmd refsivistarinnar og ákveða að hún falli niður að liðnum 2 árum frá dómsbirtingu, haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Þá ber að gera ákærðu sekt vegna brotsins sem ákveðst 7.000.000 króna. Greiðist sektin ekki innan 4 vikna frá dómsbirtingu sæti ákærða fangelsi í 6 mánuði. Ákærði, Þór, hefur tvisvar verið dæmdur í sekt fyrir brot gegn 210. gr. almennra hegningarlaga, 1997 og 1998. Þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 4 mánuði. Rétt þykir að fresta framkvæmd refsivistarinnar og ákveða að hún falli niður að liðnum 2 árum frá dómsbirtingu, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Þá ber að gera ákærða sekt vegna brotsins sem ákveðst 5.100.000 krónur. Greiðist sektin ekki innan 4 vikna frá dómsbirtingu sæti ákærði fangelsi í 5 mánuði. Dæma ber ákærðu, hvort um sig, til þess að greiða verjanda sínum 150.000 krónur í málsvarnarlaun, Þóri Erni Árnasyni hdl. og Hilmari Ingimundarsyni hrl. Annan sakarkostnað bera að dæma ákærðu til þess að greiða óskipt. Pétur Guðgeirsson héraðsdómari kvað upp dóminn. DÓMSORÐ: Ákærða, A, sæti fangelsi í 4 mánuði. Frestað er framkvæmd refsivistarinnar og fellur hún niður að liðnum 2 árum frá dómsbirtingu, haldi ákærða almennt skilorð. Ákærða greiði 7.000.000 króna í sekt en sæti fangelsi í 6 mánuði, greiðist sektin ekki innan 4 vikna frá dómsbirtingu. Ákærði, Þór Ostensen, sæti fangelsi í 4 mánuði. Frestað er framkvæmd refsivistarinnar og fellur hún niður að liðnum 2 árum frá dómsbirtingu, haldi ákærði almennt skilorð. Ákærði greiði 5.100.000 krónur í sekt en sæti fangelsi í 5 mánuði, greiðist sektin ekki innan 4 vikna frá dómsbirtingu. Ákærðu greiði, hvort um sig, verjanda sínum 150.000 krónur í málsvarnarlaun, Þóri Erni Árnasyni hdl. og Hilmari Ingimundarsyni hrl. Annan sakarkostnað greiði ákærðu óskipt.
|
Mál nr. 727/2012
|
Kærumál Dánarbú Opinber skipti
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu A um að bú föður hennar yrði tekið til opinberra skipta henni til handa. Krafan var reist á 1. mgr. 15. gr. erfðalaga nr. 8/1962 en B, stjúpmóðir A, hafði fengið leyfi til setu í óskiptu búi föður A. Fallist var á kröfu A og þá einkum með vísan til þess að peningaeign búsins hafði á skömmum tíma rýrnað verulega og stærsta einstaka eign þess var krafa á hendur syni B. Engar upplýsingar lágu fyrir um þá kröfu og ljóst að yrðu vanhöld á greiðslu kröfunnar væri búið eignalítið eða eignalaust.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediksdóttir, Eiríkur Tómasson og Helgi I. Jónsson. Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 2. desember 2012, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. nóvember 2012, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um opinber skipti sér til handa á dánarbúi föður síns, D. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi auk málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði er stærsta einstaka eign hins óskipta bús krafa þess á hendur sóknaraðilanum C sem er sonur sóknaraðilans B og hins látna. Ekki hefur verið upplýst af hálfu sóknaraðilanna hvernig sú krafa varð til eða hvers eðlis hún er, þar á meðal hvort hún sé með einhverjum hætti tryggð. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðilar greiði varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðilar, B og C, greiði óskipt varnaraðila, A, 250.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 60/2011
|
Líkamstjón Skaðabætur Örorka
|
Þ varð fyrir líkamstjóni í vinnuslysi við störf hjá H. Fyrir Hæstarétti laut ágreiningur aðila að því hvort tjón Þ vegna varanlegrar örorku hefði verið bætt að fullu. Taldi Þ að miða ætti við tekjur hans hjá H fyrir slysið en ekki við meðaltekjur verkamanna svo sem gert hafði verið við uppgjör bóta. Féllst Hæstiréttur á það með héraðsdómi að ekki væru efni til að miða útreikning bóta við hærri árslaun en gert hafði verið af hálfu tryggingarfélags H, jafnvel þótt fallist yrði á það með Þ að skilyrði væru til að meta árslaun hans sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þyrfti því ekki að leysa úr því hvort skilyrði ákvæðisins um að meta árslaun sérstaklega væru uppfyllt. Staðfesti Hæstiréttur því niðurstöðu héraðsdóms um sýknu H.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Jón Steinar Gunnlaugsson og Benedikt Bogason dómstjóri. Áfrýjandi hefur stefnt Sjóvá-Almennum tryggingum hf. til réttargæslu fyrir Hæstarétti. Fyrir munnlegan flutning málsins í Hæstarétti féll áfrýjandi frá kröfu um endurskoðun á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um tímabundið atvinnutjón sitt í kjölfar slyss 8. desember 2006. Gerir hann því nú aðeins kröfu um það sem hann telur á vanta bætur til sín vegna varanlegrar örorku. Óumdeilt er að greiðsla á bótum fyrir varanlega örorku áfrýjanda var miðuð við meðaltekjur verkamanna en ekki atvinnutekjur hans þrjú síðustu almanaksárin fyrir slysið, sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þetta var gert á grundvelli 2. mgr. 7. gr. laganna, en stefndi kveðst hafa gert fyrirvara um að lagaákvæðið ætti við. Áfrýjandi byggir kröfu sína á því að miða beri við tekjur þær sem hann hafði í vinnu hjá stefnda fyrir slysið þar sem leggja megi til grundvallar að hann hefði lagt sjómennsku fyrir sig sem frambúðarstarf ef slysið hefði ekki orðið. Hann hóf starf hjá stefnda sem sjómaður í ágúst 2005 og starfaði hjá honum fram á árið 2007. Telur hann sig hafa orðið að hætta því starfi vegna slyssins. Með vísan til þess sem fram kemur í forsendum héraðsdóms verður fallist á með stefnda að ekki væru efni til að miða útreikning bóta við hærri árslaun en réttargæslustefndi miðaði við, jafnvel þótt fallist yrði á það með áfrýjanda að skilyrði væru til að meta árslaun hans sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Ber því ekki nauðsyn til þess í málinu að leysa úr því hvort síðast greint lagaákvæði eigi við um hagi áfrýjanda. Samkvæmt þessu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur. Málskostnaður fyrir Hæstarétti verður felldur niður, sbr. 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans sem ákveðst eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans 350.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 3. nóvember 2010. Mál þetta, sem var dómtekið 28. október sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Þór Rafnssyni, Þrastarási 46A, Hafnarfirði á hendur HB Granda hf., Norðurgarði 1, Reykjavík og til réttargæslu, Sjóvá Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, til greiðslu skaðabóta vegna líkamstjóns af völdum vinnuslyss hinn 8. desember 2006. Stefna málsins var birt 19. maí 2010. Stefnandi krefst þess að stefndi greiði stefnanda 2.053.868 kr. með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, af 123.853 kr. frá 8. desember 2006 til 13. ágúst 2007, af 2.053.868 kr. frá þeim degi til 28. apríl 2008, en með dráttarvöxtum frá þeim degi skv. 9. gr. sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá er krafist málskostnaðar, auk þóknunar samsvarandi virðisaukaskatti, eins og málið sé ekki gjafsóknarmál. Stefndi krefst þess aðallega að vera sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað. Stefndi krefst þess til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður. Málavextir Stefnandi er fæddur árið 1983. Hann hætti í skóla eftir grunnskóla og vann algeng verkamannastörf í landi, svo sem í sælgætisgerð og á pizzustað. Hann hóf störf á sjó seinni hluta ársins 2005. Hann var lögskráður í 47 daga árið 2005, í 178 daga árið 2006 og í 109 daga árið 2007. Hinn 16. maí 2006 lenti stefnandi í vinnuslysi við störf hjá stefnanda og voru afleiðingar þess metnar í matsgerð Sigurðar Thorlaciusar læknis og Ingvars Sveinbjörnssonar hrl. frá 25. mars 2008. Bætur vegna þessa slyss hafa verið gerðar upp. Hinn 8. desember 2006 lenti stefnandi aftur í slysi er hann var við störf í togaranum Ásbirni RE-5. Í nefndri matsgerð frá dags. 25. mars 2008 kemur fram að stefnandi hafi verið óvinnufær frá 8. desember 2006 til 2. janúar 2007 og frá 13. maí 2007 til 13. ágúst 2007. Tímabil þjáninga án rúmlegu var talið vera það sama og tímabil óvinnufærni. Þá var talið að varanleg örorka stefnanda væri 15% og varanlegur miski 10 stig. Hinn 28. mars 2008 krafðist stefnandi bóta. Ágreiningur varð um forsendur útreiknings á tímabundnu atvinnutjóni stefnanda og á bótum fyrir varanlega örorku vegna seinna slyssins. Hinn 8. maí 2008 voru bætur til handa stefnanda gerðar upp og honum greiddar 10.503.686 kr. Þar af voru 277.098 kr. greiddar vegna tímabundins atvinnutjóns og 8.546.493 kr. vegna varanlegrar örorku. Stefnandi tók við bótunum með fyrirvara um ofangreinda þætti. Hinn 9. október 2008 voru stefnanda greiddar 172.659 kr. Ágreiningur málsins lýtur að bótum vegna tímabundins atvinnutjóns og bótum vegna varanlegrar örorku og þá hvort 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eigi við eða ekki. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á öllu því tjóni sem stefnandi varð fyrir í vinnuslysi hinn 8. desember 2006. Því til stuðnings vísar stefnandi til ákvæða 171. gr. siglingalaga nr. 34/1985, 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og almennra reglna skaðabótaréttar. Óumdeilt er í málinu að stefndi hefur greitt stefnanda fullar bætur fyrir tjón vegna miska, sbr. 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og þjáninga, skv. 3. gr. sömu laga. Stefndi og réttargæslustefndi hafa hins vegar ekki bætt stefnda að fullu tjón hans vegna tímabundins atvinnutjóns skv. 2. gr. laga nr. 50/1993 og varanlegrar örorku skv. 5 - 6. gr., sbr. 7. gr. sömu laga. Dómkröfur stefnanda byggja á matsgerð Sigurðar Thorlaciusar og Ingvars Sveinbjörnssonar hrl., dags. 25. mars 2008, um 15% varanlega örorku og tímabundið atvinnutjón, en forsendur hennar og niðurstöður eru óumdeildar. Bætur vegna tímabundins atvinnutjóns Stefnandi byggir kröfur sínar um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón á 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi telur að við útreikning á tímabundnu atvinnutjóni beri að miða við meðaltekjur stefnanda fyrir tímabilið 1. janúar 2006 og fram til 1. júní 2006, en það eru þær tekjur sem stefnandi hafði í fullu starfi hjá stefnda, fyrir fyrra slys hans hinn 16. maí 2006. Nánar tiltekið voru tekjur hans á þessu tímabili (219.950+525.545+469.828+684.538+460.711) 2.360.572 kr. eða (2.360.572/5) 472.114 kr. á mánuði. Ljóst er að stefnandi hugðist fara aftur til sjós á skipi stefnda. Telur stefnandi því umræddar tekjur hans hjá stefnda fyrir slysin endurspegla þær tekjur sem hann hefði haft við störf sín um ókomna tíð og því þær tekjur sem stefnandi varð sannanlega af við slysið. Telur stefnandi því að miða beri við umræddar tekjur við ákvörðun tímabundins atvinnutjóns. Fyrir liggur í málinu að stefnandi varð fyrir slysi hinn 16. maí 2006 og var nokkuð frá vinnu vegna þess. Verður því ekki miðað við tímabilið eftir 16. maí og fram að síðara slysi stefnanda við útreikning á tekjutapi stefnanda, þar sem það endurspeglar ekki tekjur stefnanda í starfi hans hjá stefnda undir eðlilegum kringumstæðum. Samkvæmt matsgerð Ingvars Sveinbjörnssonar hrl. og Sigurðar Thorlaciusar læknis var tímabundin óvinnufærni stefnanda vegna slyssins 8. desember 2006, frá þeim degi til 2. janúar 2007 og síðan aftur frá 13. maí 2007 til 13. ágúst 2007. Stefnandi fékk fyrra tímabilið frá 8. desember 2006 til 13. maí 2007 greitt frá vinnuveitanda sínum, en hefur ekki fengið síðara tímabilið fullbætt. Stefnandi byggir á því að tímabundið tekjutap hans beri að reikna þannig að lögð verði til grundvallar meðalmánaðarlaun hans á tímabilinu 1. janúar til 31. maí 2006 og þau margfölduð með fjölda óvinnufærnimánaða á tímabilinu 13. maí 2007 til 13. ágúst 2007. Eins og áður hefur verið rakið voru tekjur hans á umræddu tímabili 2.360.572 kr. og meðal- mánaðarlaun hans 472.114 kr. Tímabundið atvinnutjón stefnanda var því (472.114x3) 1.416.342 kr. Stefndi og réttargæslustefndi hafa hins vegar eingöngu viljað greiða 1.292.489 kr. vega tímabilsins. Er stefnukrafa stefnanda vegna tímabundins tekjutaps því 123.853 kr. (1.416.342 1.292.489). Bætur vegna varanlegrar örorku Stefnandi byggir sömuleiðis á því að stefndi og réttargæslustefndi hafi ekki bætt stefnanda að fullu tjón hans vegna varanlegrar örorku, skv. ákvæðum 5. og 6. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 7. gr. laganna. Óumdeilt er að varanleg örorka stefnanda vegna slyssins 8. desember 2006 er 15%. Ágreiningur er hins vegar milli aðila um viðmiðunartekjur við útreikning á varanlegri örorku. Stefnandi telur að við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku beri að miða við tekjur stefnanda hjá stefnda, HB Granda ehf., á árinu 2006, en ekki meðaltekjur verkamanna eins og stefndi og réttargæslustefndi byggja bótauppgjör sitt á. Stefnandi telur að við útreikning á árslaunum hans beri að beita 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, þar sem tekjur hans þrjú síðustu árin fyrir slysin gefi verulega ranga mynd af þeim tekjum sem stefnandi var með þegar að slysin áttu sér stað og hefðu haldist hefði hann ekki slasast. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 eru tvö skilyrði fyrir því að árslaun við útreikning bóta fyrir varanlega örorku verði ákveðin sérstaklega, þ.e. að aðstæður hafi verið óvenjulegar og að þessar óvenjulegu aðstæður leiði til þess að árslaun sem meginreglan miðar við séu ekki réttur mælikvarði á líklegar framtíðartekjur, heldur sé annar mælikvarði réttari. Fyrir liggur í málinu að stefnandi hafði unnið hjá stefnda, HB Granda hf., við sjómennsku frá seinni hluta ársins 2005 og þar til slysin áttu sér stað í maí og desember 2006. Hugðist stefnandi, sem var fastráðinn háseti, halda áfram störfum hjá stefnda um ókomin ár. Af skattframtölum stefnanda er ljóst að tekjur stefnanda hjá stefnda voru margfaldar þær tekjur sem hann hafði haft árin áður en að hann hóf störf hjá stefnda. Sömuleiðis er ljóst, að mati stefnanda, að hann hefði haldið tekjum sínum hjá stefnda um ókomin ár hefði slys hans ekki komið til. Ljóst er hins vegar að vegna varanlegrar örorku hans getur hann ekki starfað áfram hjá stefnda og verður þar af leiðandi af umræddum tekjum. Í ljósi þessa telur stefnandi ljóst að framtíðartekjutap hans sé mun meira en ef tekið er mið af meðallaunum verkamanna, eins og stefndu vilja gera, við útreikninga á varanlegri örorku. Þá bendir stefnandi á að stefndi hafi ekki á nokkurn hátt sýnt fram á að tekjur stefnanda hjá stefnda hefðu orðið aðrar eða minni eftir slysið en tekjur hans fyrir slysið. Stefnandi telur að við mat á því hvort óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og skilyrði 2. mgr. 7. gr. séu uppfyllt, beri að líta til þess hvort tekjur tjónþola hafi tekið verulegum breytingum þegar stefnandi hóf störf hjá stefnda árið 2005, eins og áður hefur verið rakið. Ef litið er til tekjusögu stefnanda þá voru tekjur hans 774.088 kr. árið 2003, 749.140 kr. árið 2004 og 1.228.955 kr. árið 2005. Hins vegar eru tekjur stefnanda árið 2006 rúmlega þrefaldar árstekjur ársins áður eða 4.195.789 kr. Engu að síður lenti stefnandi í tveimur slysum þetta árið og var lengi frá vinnu. Að öllu þessu virtu telur stefnandi ljóst að skilyrði 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 séu uppfyllt og því allar forsendur til að reikna árslaun hans á grundvelli ákvæðisins og þá miða við tekjur hans á árinu 2006, uppreiknaðar fram til stöðugleikapunkts auk álags vegna lífeyrissjóðsgreiðslna. Nánar tiltekið er tekjuviðmið til útreikninga örorkutjóns (4.195.789 x 292,7/321,1) = 4.602.897 + 276.174, þ.e. 4.879.071 kr. Samtals er því krafa stefnanda um bætur fyrir varanlega örorku (4.879.071x15,408x15%) 11.276.508 kr. Frá henni dragast greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins, 627.341 kr., og innborganir stefnda inn á tjón stefnanda (8.546.493 + 172.659), 8.719.152 kr. Samtals er krafa stefnanda um eftirstöðvar bóta vegna varanlegrar örorku því (11.276.508 - 627.341 - 8.719.152), þ.e. 1.930.015 kr. Stefnukrafa stefnanda er því samtals 2.053.868 kr. (123.853+1.930.015). Kröfu um vexti af bótafjárhæðum byggir stefnandi á 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Málsástæður og lagarök stefnda Við bótauppgjör til handa stefnanda var miðað við meðallaun verkamanna á árinu 2007 sem námu 337.000 kr. Það liggur fyrir að launatekjur stefnanda námu 774.088 kr. árið 2003, 749.140 kr. árið 2004 og 1.228.955 kr. árið 2005. Til að reyna að ná sátt í málinu voru stefndi og réttargæslustefndi reiðubúnir til að víkja frá meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, sbr. 3. mgr. 7. gr. laganna. Með hliðsjón af því að stefnandi hafði áður en hann hóf störf hjá stefnda, hinn 14. febrúar 2006, sinnt ýmsum verkamannastörfum, svo sem útskýrt er í fyrirliggjandi matsgerð, var ákveðið að miða við meðallaun verkamanna árið 2007. Með þessu var ekki fallist á að skilyrði væru uppfyllt til að víkja frá 1. mgr. 7. gr. laganna, heldur var reynt að koma til móts við kröfur stefnanda til að ná sátt í málinu og voru stefnanda greiddar bætur sem voru hærri en þær greiðslur sem hann hefði fengið ef miðað hefði verið við laun síðustu þriggja ára eða lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. laganna. Það er stefnandi sem ber sönnunarbyrði fyrir því að beita beri 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við útreikning á bótum til hans vegna varanlegrar örorku, en við mat á því ber að miða við aðstæður stefnanda á slysdegi. Þá ber stefnandi jafnframt sönnunarbyrði fyrir því hvaða árslaun það séu sem gefi réttari mynd af líklegum framtíðartekjum hans. Þannig fellur það bæði í hlut stefnanda að sýna fram á að aðstæður hafi verið óvenjulegar og að tekjur hans á árinu 2006 gefi réttari mynd af framtíðartekjum hans. Verði talið að um óvenjulegar aðstæður í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga hafi verið að ræða byggir stefndi á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að tekjur hans frá stefnanda á árinu 2006 gefi réttari mynd af líklegum framtíðartekjum hans en sá mælikvarði sem notaður var við bótauppgjör aðila. Hafa verður í huga að stefnandi hafði eingöngu starfað hjá stefnda í um ár þegar slysið varð og hafði fyrir þann tíma sinnt ýmsum öðrum verkamannastörfum. Stefndi telur þannig að ekki hafi verið sýnt fram á að stefnandi hefði starfað áfram hjá stefnda ef slysið hefði ekki átt sér stað, en það fellur í hlut stefnanda að sýna fram á líkur á slíku. Þvert á móti telur stefndi að með hliðsjón af starfssögu stefnanda sé allt eins líklegt að hann hefði aftur skipt um starfsvettvang. Samkvæmt þessu byggir stefndi á því að meðaltekjur verkamanna, sem er sá mælikvarði sem miðað var við í bótauppgjöri, sé mun réttari mælikvarði á framtíðartekjur stefnanda og að sá mælikvarði sé nákvæmastur þegar litið er til aðstæðna stefnanda á slysdegi, enda hafi stefnanda ekki tekist að sýna fram á annað. Af framangreindu telur stefndi ljóst að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að beita beri 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga við ákvörðun bóta vegna varanlegrar örorku hans eða að þau árslaun sem stefnandi vill leggja til grundvallar séu réttari mælikvarði á framtíðartekjur hans en það árslaunaviðmið sem stefndi hefur lagt til grundvallar. Samkvæmt þessu telur stefndi að það verði að sýkna hann af kröfu stefnanda. Ef ekki verður fallist á sýknukröfu stefnda er gerð krafa um verulega lækkun bóta. Í fyrsta lagi er á því byggt að árslaun þau sem stefnandi byggir kröfu sína á gefi ekki rétta mynd af líklegum framtíðartekjum stefnanda. Leggja beri önnur og lægri árslaun til grundvallar. Í öðru lagi er upphafstíma vaxta mótmælt. Samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga skulu bætur fyrir varanlega örorku bera vexti frá upphafsdegi metinnar örorku, þ.e. frá 13. ágúst 2007 í tilviki stefnanda, en í stefnu er miðað við 8. desember 2006. Í þriðja lagi er upphafstíma dráttarvaxta mótmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi. Um lagarök vísar stefndi einkum til skaðabótalaga nr. 50/1993 og meginreglna um sönnun tjóns og sönnunarbyrði. Um vexti er vísað til 16. gr. skaðabótalaga og laga nr. 38/20021um vexti og verðtryggingu.Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Niðurstaða Samkvæmt 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 m.s.breytingum skal ákveða bætur fyrir atvinnutjón fyrir tímann frá því að tjón varð þangað til tjónþoli getur hafið vinnu að nýju eða þar til heilsufar hans er orðið stöðugt. Síðan er í 2. mgr. sömu greinar kveðið á um frádrátt frá bótunum, þ.e. laun í veikinda- eða slysaforföllum, 60% af greiðslu frá lífeyrissjóði, greiðslur frá sjúkrasjóði, dagpeninga og aðrar bætur frá opinberum tryggingum fyrir tímabundið atvinnutjón og vátryggingabætur þegar greiðsla vátryggingafélags er raunveruleg skaðabót, svo og sambærilegar greiðslur sem tjónþoli fær vegna þess að hann er ekki fullvinnufær. Stefnandi hefur sönnunarbyrði fyrir því að hann hafi ekki fengið tímabundið atvinnutjón sitt bætt. Sú krafa stefnanda að byggja útreikning á tímabundnu atvinnutjóni sínu á meðaltekjum sínum fyrir tímabilið 1. janúar 2006 fram til 1. júní 2006 hefur ekki lagastoð þar sem slysið átti sér stað 8. desember 2006. Hann telur hins vegar að tekjuviðmiðunin eigi að vera 1.416.342 kr. Stefndi hefur aftur á móti lagt til grundvallar í útreikningi sínum 1.418.230 kr. eða 1.888 kr. hærri fjárhæð en krafa stefnanda hljóðar upp á. Stefnandi telur tekjur til frádráttar vera 1.292.489 kr. en stefndi 1.469.641 kr. og munar þar 177.152 kr. sem kemur heim og saman við laun stefnanda tímabilið 10. desember 2006 til 31. desember 2006, þ.e. eftir slysdag. Með vísan til þessa hefur stefnandi ekki sýnt fram á að hann eigi rétt til frekari bóta vegna tímabundins atvinnutjóns. Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga gildir sú meginregla við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku að lagðar verði til grundvallar meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag, sem tjón varð, en þessar tekjur verði framreiknaðar samkvæmt launavísitölu fram til þess dags, sem heilsufar tjónþola telst orðið stöðugt. Með þessum mælikvarða er í senn tekið tillit til þess hvernig tjónþoli hefur í reynd nýtt getu sína til að sinna launuðum störfum um tiltekinn tíma fyrir tjónsatburð og hverra tekna hann hefur aflað á þann hátt. Til þess að vikið verði frá þessu með heimild í 2. mgr. 7. gr. laganna verður tjónþoli að sýna fram á að fyrir hendi séu óvenjulegar aðstæður og að annar mælikvarði sé réttari til að meta hverjar framtíðartekjur hans hefðu orðið. Fyrir liggur að í uppgjöri við stefnanda var miðað við meðallaun verkamanna, en ekki lágmarkslaun 3. mgr. 7. gr. laganna. Var það gert án alls fyrirvara af hálfu réttargæslustefnda. Með því liggur fyrir viðurkenning á því að 2. mgr. 7. gr. á við í tilviki stefnanda. Þá er að líta til þess hvort annar mælikvarði hafi verið réttari en meðaltal verkamannalauna til að meta hverjar framtíðartekjur stefnanda hefðu orðið. Fyrir liggur í málinu að stefnandi fór út á vinnumarkaðinn eftir að hafa lokið grunnskóla og hefur hann unnið ýmis verkamannastörf. Tekjusaga hans er þannig að á árinu 2003 voru tekjur hans 774.088 kr., árið 2004 voru þær 749.140 kr., árið 2005 voru þær 1.228.955 kr. og slysaárið 2006 voru þær 4.195.789 kr. Stefnandi er ungur að árum og hefur ekki lagt grunn að fagmenntun. Hann hefur oft skipt um starfsvettvang og unnið ýmiss konar verkamannavinnu. Þótt stefnandi hafi unnið hjá stefnda rúmlega eitt ár fyrir slys, og verið fastráðinn hjá honum, er ósannað að hann hefði haldið áfram sjómannsstarfi um ókomin ár. Með vísun til þess sem að framan greinir hefur stefnandi fengið tjón sitt að fullu bætt og er stefndi sýknaður af kröfum stefnanda. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Gjafsóknarkostnaður greiðist úr ríkissjóði þar með talin þóknun lögmanns stefnanda, 320.000 kr., og er þá ekki tekið tillit til virðisaukaskatts. Sigrún Guðmundsdóttir héraðsdómari kvað upp dóm þennan. DÓMSORÐ Stefndi, HB Grandi, er sýknaður af kröfum stefnanda, Þórs Rafnssonar. Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Sifjar Thorlacius hdl., 320.000 kr.
|
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.