bak stringlengths 1 511 | rus stringlengths 1 511 | static_sim float32 0.25 1 | source stringclasses 2 values | length_bak int64 1 511 | length_rus int64 1 511 |
|---|---|---|---|---|---|
Набта-Плайҙа (хәҙерге Мысыр территорияһы) яҡынса беҙҙең эраға тиклем 5 мең йыл, малсыларҙың ярым күсмә ҡәбиләләре булдырылған, бәлки, йыл башында беренсе йыл һайын үткәрелә торған «календарь түңәрәге» Сириус йондоҙоноң барлыҡҡа килеүе менән билдәләнгәндер. | В Набта-Плая (территория современного Египта) примерно 5 тыс. лет до н. э. полукочевыми племенами скотоводов был создан, возможно, первый годичный «календарный круг», начало года на котором отмечалось появлением звезды Сириус. | 0.740276 | real | 256 | 226 |
Был календарь ҡәбиләләрҙе ямғырҙар миҙгеленең ҡасан башланыуын һәм тамамланыуын көтөргә ярҙам иткән, был сүллек районын мал көтөү өсөн яраҡлы сәскә атҡан саваннаға әйләндергән. | Этот календарь помогал установить племени, когда ожидать начало и окончание сезона дождей, превращавшего пустынный регион в цветущую саванну, пригодную для выпаса скота. | 0.655148 | real | 176 | 169 |
Боронғо Мысыр календарында Сириустыңың бер-бер артлы ике гелиакик ҡояш нурҙары араһындағы ваҡыт арауығы йыл. | В древнеегипетском календаре год — это промежуток времени между двумя последовательными гелиакическими восходами Сириуса. | 0.760076 | real | 108 | 121 |
Боронғо Мысыр календарының барлыҡҡа килеүенә Нилдың ошо уҡ ваҡыт арауығынан һуң яҡынса йыл менән бер үк ваҡыт арауығында ташыуы сәбәпсе була. | Причиной появления календаря древнего Египта были разливы Нила, происходящие через один и тот же промежуток времени, приблизительно равный году. | 0.598264 | real | 141 | 144 |
Әгәр уңдырыштарын ваҡытында йыйып алмаһалар, уны юғалтҡандар, Һәм уңдырышлы тупраҡ килтергәндәр. | Они губили урожай, если его вовремя не собирали, и приносили плодородную почву. | 0.608413 | real | 96 | 79 |
Ошо сәбәптәр арҡаһында, хужалыҡ алып барыу уңышлы булһын өсөн, Нилдың ташыуын ярайһы уҡ теүәллек менән күҙалларға кәрәк була. | В силу этих причин для успешного ведения хозяйства необходимо было предсказывать разливы Нила с приемлемой точностью. | 0.601729 | real | 125 | 117 |
Һәр милләт тарихи ваҡиғалар менән танышыуҙың үҙ ысулдары менән файҙаланған. | Каждый народ использовал свои способы датировки исторических событий. | 0.791926 | real | 75 | 69 |
753 йылдан башлап һанаған. | (707) Года до 93 жопа была, на самом деле. | 0.557846 | real | 26 | 42 |
Һәр донъя дине үҙ календарына нигеҙ һалған: Византия календары буйынса, 2021 йылдың 14 сентябренән, григориан календары буйынса 7530 йыл — «донъяның барлыҡҡа килеүенән», мосолман календарында — 1443 һижрәт йылы (2021 йылдың 10 авгусынан), будда календары буйынса Нирвана дәүеренең 2564 йылына барып тоташа, Бахай календары буйынса — 177 йыл. | Свой календарь основывала каждая мировая религия: согласно византийскому календарю, с 14 сентября 2021 года по григорианскому календарю идёт 7530 год «от сотворения мира», в исламском календаре — 1443 год хиджры (c 10 августа 2021 года), по буддийскому календарю идёт 2564 год эры Нирвана, по календарю бахаи — 177 год. | 0.910998 | real | 341 | 319 |
Бер йыл иҫәбенән икенсеһенә күсеү йылдың төрлө оҙайлығы һәм төрлө системаларҙа йыл башының төрлө даталары арҡаһында билдәле бер ҡыйынлыҡтар тыуҙыра. | Перевод из одного летосчисления в другое представляет определённые трудности из-за различной продолжительности года и из-за различной даты начала года в разных системах. | 0.65169 | real | 148 | 169 |
Русьта 1492 йылдан башлап йыл башы 1 март түгел, ә 1 сентябрь тип иҫәпләнә башлай. | На Руси с 1492 года началом года стало считаться не 1 марта, а 1 сентября. | 0.896744 | real | 82 | 74 |
Юлиан календары буйынса йылдың уртаса оҙонлоғо 365,25 тәүлек тәшкил итә: ябай йылдар 365 көн дауам итә, дүрт йылға бер тапҡыр (кәбисә йылына) — 366 көн. | Юлианский календарь установил среднюю продолжительность года в 365,25 суток: обычные годы длились 365 дней, один раз в четыре года (високосный год) — 366 дней. | 0.922726 | real | 152 | 159 |
Юлиан календарының үҫеше булып Григориан календары тора (яңы стиль). | Развитием юлианского календаря является григорианский календарь (новый стиль). | 0.933496 | real | 68 | 78 |
Рим Папаһы Григорий XIII ваҡытында 1582 йылдың 15 октябрендә юлиан календары урынына индерелә (иҫке стиль). | Он введён при папе римском Григории XIII 15 октября 1582 года взамен юлианского календаря (старого стиля). | 0.896276 | real | 107 | 106 |
Рим Папаһы Григорий XIII юлиан календары индерелгәндән бирле тупланған хатаны төҙәткән тигән яңылыш фекер бар. | Бытует неверное мнение, что папа Григорий XIII исправил ошибку, накопившуюся с момента введения юлианского календаря. | 0.788726 | real | 110 | 117 |
Әммә ул саҡта 12 көн булыр ине. | Но тогда это было бы 12 дней. | 0.798946 | real | 31 | 29 |
Шулай итеп, хата бер көндә 3333 йылдан һуң ғына туплана. | Таким образом, ошибка в один день накапливается лишь через 3333 года. | 0.883649 | real | 56 | 69 |
Дүрт быуат эсендә өс кәбисә йылын алып ташлауға түбәндәге ҡағиҙәғә өлгәшелә. | Исключение трёх високосных лет за четыре века достигалось следующим правилом. | 0.606293 | real | 76 | 77 |
Әгәр йыл һаны ике нуль менән тамамланмаһа, йыл һаны дүрт һанына бүленһә кәбисә йылы тип һанала (мәҫәлән, 1996, 2004, 2008). | Если номер года заканчивается не на два нуля, то он считается високосным тогда, когда номер года кратен четырём (например, 1996, 2004, 2008 годы). | 0.821444 | real | 123 | 146 |
Әгәр йыл ике нуль менән тамамланһа, ундағы йөҙҙәр һаны дүрткә бүленһә (мәҫәлән, 1600, 2000, 2400 йыл) булғанда ғына кәбисә йылы була. | Если год заканчивается на два нуля, то он високосный только тогда, когда число сотен в нём также кратно четырём (например, 1600, 2000, 2400 годы). | 0.874641 | real | 133 | 146 |
Башҡа бөтә осраҡтарҙа ла йыл кәбисә йылы түгел тип һанала (1900 һәм 2100 йылдар). | Во всех остальных случаях год считается невисокосным (например, 1900 и 2100 годы). | 0.927911 | real | 81 | 82 |
Ике нуль менән тамамланған йылдың «кәбисә йылын» билдәләү ҡағиҙәһе — Юлиан календары менән сағыштырғанда Григориан календарының айырылып торған һыҙаттарының береһе. | Правило определения «високосности» года, заканчивающегося на два нуля, является одной из отличительных особенностей григорианского календаря по сравнению с юлианским. | 0.794294 | real | 164 | 166 |
Иҫке һәм яңы стилдәр араһындағы айырма XVI—XVII быуаттарҙа 10 тәүлек, XVIII быуатта 11 тәүлек, XIX быуатта 12 тәүлек тәшкил итә. | Разница между старым и новым стилями составляла в XVI—XVII веках 10 суток, в XVIII веке — 11 суток, в XIX веке — 12 суток. | 0.947193 | real | 128 | 122 |
XX—XXI быуаттарҙа айырма 13 тәүлек тәшкил итә. | В XX—XXI веках разница составляет 13 суток. | 0.959009 | real | 46 | 43 |
2100 йылдың 15 мартынан айырма 14 тәүлек тәшкил итә. | С 15 марта 2100 года разница составит 14 суток. | 0.94728 | real | 52 | 47 |
988 йылда христианлыҡ урынлаштырылғандан һуң Византия календары буйынса «донъяны барлыҡҡа килтергәндән» алып йылдар иҫәбе һаҡлана башлай, дөрөҫөрәге, «Әҙәмдең барлыҡҡа килеүенән» — 1 марттан Византия вариантын ҡабул итеү — беҙҙең эраға тиклем 5508 йыл, әммә ҡайһы бер тайпылыштар менән. | После установления христианства в 988 году счёт лет стали вести по византийскому календарю от «сотворения мира», точнее — от «сотворения Адама» — с пятницы 1 марта, приняв византийский вариант этой даты — 5508 год до новой эры, но с некоторыми отклонениями. | 0.857871 | real | 286 | 257 |
Византияла йыл 1 сентябрҙә башлана. | В Византии год начинался 1 сентября. | 0.837325 | real | 35 | 36 |
Руста, боронғо йола буйынса, яҙ йыл башы тип һаналған, шуға күрә йыл 1 марттан башланған. | На Руси, по древней традиции, началом года считали весну, поэтому год начинали 1 марта. | 0.827228 | real | 89 | 87 |
Иван III мәлендә 1492 йылда (7000 йылда «донъя барлыҡҡа килгәндән» алып), йыл башы 1 сентябргә күсерелә. | Во времена Ивана III в 1492 году (в 7000 году от «сотворения мира») начало года было перенесено на 1 сентября. | 0.900705 | real | 104 | 110 |
1708 йылдың 28 декабрендә беренсе граждан календары сығарыла. | 28 декабря 1708 года был выпущен первый гражданский календарь. | 0.915713 | real | 61 | 62 |
Ә 7208 йылдың 1 ғинуарынан «донъяны булдырыу» = 1700 йылдың 1 ғинуарынан Христос раштыуаһы. | А 1 января 7208 года от «сотворения мира» = 1 января 1700 года от Рождества Христова. | 0.853023 | real | 91 | 85 |
Совет Рәсәйендә Григориан календары 1918 йылдың 14 февралендә индерелә. | Григорианский календарь в Советской России введён с 14 февраля 1918 года. | 0.911582 | real | 71 | 73 |
1930 йылдан 1940 йылға тиклем совет революцион календары ҡулланыла. | С 1930 по 1940 год использовался советский революционный календарь. | 0.932374 | real | 67 | 67 |
Көндәлек тормошта тәүлек йыш ҡына көн тип атайҙар. | В обиходе сутки часто называют днём. | 0.659063 | real | 50 | 36 |
Улар 24 сәғәт дауам итә. | Они длятся 24 часа. | 0.897947 | real | 24 | 19 |
Календарь тәүлектәре аҙналарҙан, айҙарҙан, йылдарҙан тора. | Календарные сутки составляют недели, месяцы, годы. | 0.62308 | real | 58 | 50 |
Ете көнлөк аҙна константа түгел: мәҫәлән, Ҡытайҙа Шан эпохаһында ритуаль аҙна 10 көндән торған. | Семидневная неделя не является константой: так, ритуальная неделя в Китае эпохи Шан состояла из 10 дней. | 0.70259 | real | 95 | 104 |
Беренсе быуатта Римда ҡулланыла башлай, унан бөтә Көнбайыш Европаға тарала. | В I веке ею стали пользоваться в Риме, откуда она распространилась по всей Западной Европе. | 0.657353 | real | 75 | 91 |
Хәҙерге календарҙарҙың күпселегендә, шул иҫәптән Григориан календарында һәм йәһүдилек-христианлыҡ ваҡыты иҫәбенә нигеҙләнмәгән календарҙа, аҙнаға 7 көн инә, был уны теүәл көндәр һанын үҙ эсенә алған иң ҙур дөйөм ваҡыт берәмеге итә. | В большинстве современных календарей, включая Григорианский календарь и те, которые не основаны на иудео-христианском счислении времени, неделя включает 7 дней, что делает её самой большой общепринятой единицей времени, содержащей точное количество дней. | 0.620422 | real | 231 | 254 |
Аҙнаның туранан-тура астрономик нигеҙе юҡ, ул ваҡыт берәмеге булараҡ киң ҡулланыла. | Неделя не имеет прямой астрономической основы, она широко используется как единица времени. | 0.722171 | real | 83 | 91 |
Боронғо мысырҙар ун көнлөк аҙна (декада) менән ҡулланғандар. | Древние египтяне использовали десятидневные недели (декады). | 0.685433 | real | 60 | 60 |
Боронғо майялар араһында аҙна 13 көндән тора; шулай уҡ 20 көнлөк аҙна ҡулланғандар (икеһе лә Цолькин календарында). | У древних майя неделя состояла из 13 дней; ими применялась и 20-дневная неделя (обе в календаре Цолькин). | 0.774479 | real | 115 | 105 |
Европа колонизацияһы һәм артабанғы глобалләшеү арҡаһында 7 көнлөк аҙна бөтә ерҙә лә, хатта элек ундай ваҡыт берәмеге булмаған мәҙәниәттәрҙә лә ҡулланыла башлай. | Благодаря европейской колонизации и последующей глобализации, 7-дневная неделя стала применяться повсеместно, даже в тех культурах, у которых ранее не было такой единицы времени. | 0.653643 | real | 160 | 178 |
Һәр дата һәр ваҡыт йыл һайын аҙнаның бер көнөнә тура килһен өсөн эшләнгән календарҙар ҙа бар. | Существуют календари, разработанные так, чтобы каждая дата всегда попадала на один и тот же день недели каждый год. | 0.593823 | real | 93 | 115 |
Аҙнаны йылдан бойондороҡло итһәң, шул уҡ ваҡытта йылына бер нисә көн бер аҙнаға ла ҡарамаһа быға өлгәшергә мөмкин. | Этого можно добиться, если сделать неделю зависимой от года, при этом несколько дней в году не относятся ни к одной неделе. | 0.643113 | real | 114 | 123 |
Мәҫәлән, даими календарь проекттарында 52 аҙнаға 1 йәки 2 көн ҡушыла, һәм француз революцион календары 10 көнлөк 36 аҙнанан һәм 5 йәки 6 өҫтәмә көндән тора. | Так, например, проекты постоянного календаря содержат 52 недели плюс 1 или 2 дня, а Французский революционный календарь состоит из 36 недель по 10 дней и 5 или 6 дополнительных дней. | 0.895242 | real | 156 | 182 |
Йылдыңда аҙнаға бәйле булыуы мөмкин, шуға күрә элекке Исландия календарында 52 йәки 53 аҙна була. | Год также может зависеть от недели, так, в бывшем Исландском календаре было 52 или 53 недели. | 0.833608 | real | 97 | 93 |
Аҙнаның классик көндәре: дүшәмбе, шишәмбе, шаршамбы, кесаҙна, йома, шәмбе, йәкшәмбе. | Классические дни недели: понедельник, вторник, среда, четверг, пятница, суббота, воскресенье. | 0.778601 | real | 84 | 93 |
Айлы айҙар күп календарҙарҙың нигеҙе булып тора. | Лунные месяцы являются основой многих календарей. | 0.717499 | real | 48 | 49 |
Ҡаҙыныу эштәре һөҙөмтәһендә тикшеренеүселәр, кешеләр көндәрҙе Ай фазаларына ярашлы, кәм тигәндә палеолиттан һанай, тигән һығымтаға килгәндәр. | В результате раскопок исследователи заключили, что люди считают дни в соответствии с фазами Луны, как минимум, с палеолита. | 0.766977 | real | 141 | 123 |
Иҫәпләү уңайлығы бер ай эсендә тотош бер нисә көн талап иткәнлектән, ай әйләнеүе периодының төрлө осорҙары — 27,2-29,6 тәүлек тәшкил итә һәм бөтөн көндә иҫәпләп булмай, календарҙар элек-электән айлыҡ оҙонлоҡтарын сиратлаштырып һәм/йәки өҫтәмә көндәр индереп, дөрөҫлөктө ҡапларға тырышҡан. | Поскольку удобство счёта требует целого числа дней в месяце, а различные периоды обращения луны составляют 27,2—29,6 суток и в целых сутках исчислены быть не могут, календари издавна стремились компенсировать неточность переменной продолжительностью месяцев и/или введением дополнительных дней. | 0.749989 | real | 288 | 294 |
Йәһүдтәр, мосолмандар, ҡытайҙар, индустар һәм башҡалар ҡулланған ай һәм айлы-ҡояшлы календарҙарында ай оҙайлығы 29 йәки 30 көн тәшкил итә. | В лунных и лунно-солнечных календарях, используемых евреями, мусульманами, китайцами, индусами и другими, длительность месяца 29 или 30 дней. | 0.841442 | real | 138 | 141 |
Ҡайһы бер календарҙарҙа ай башы ысын астрономик яңы ай тулған көнөнә тура килә, икенселәрендә ай башы туранан-тура күҙәтеүҙәр менән билдәләнә. | В одних календарях начало месяца приходится на день фактического астрономического новолуния, в других начало месяца определяется непосредственно при помощи наблюдений. | 0.860009 | real | 142 | 167 |
Григориан һәм Юлиан календарҙары Ай фазаларының үҙгәреүенә бәйле булмаған айҙың билдәләнгән оҙонлоғон ҡуллана. | В григорианском и юлианском календаре используется фиксированная длина месяца, не связанная со сменой фаз Луны. | 0.760305 | real | 110 | 111 |
Күпселек илдәрҙә йылдың календарь оҙонлоғо — 365 йәки 366 көн. | В большинстве стран календарная продолжительность года равна 365 или 366 дням. | 0.89312 | real | 62 | 78 |
Григориан һәм Юлиан календарҙарында календарь йыл кәбисәһеҙ йылдарҙа — 365 тәүлек, кәбисә йылында — 366 тәүлек. | Календарный год в григорианском и юлианском календарях равен 365 суток в невисокосные годы, и 366 суток в високосные годы. | 0.854501 | real | 111 | 122 |
Йылдың уртаса оҙонлоғо — Григориан календарында — 365,2425 тәүлек, Юлиан календары буйынса — 365,25 тәүлек. | Средняя же продолжительность года составляет 365,2425 суток для григорианского и 365,25 суток для юлианского календарей. | 0.916566 | real | 107 | 120 |
Ислам календарында календарь йыл 353, 354 йәки 355 тәүлек — 12 ай тәшкил итә. | Календарный год в исламском календаре содержит 353, 354 или 355 суток — 12 лунных месяцев. | 0.939191 | real | 77 | 90 |
Йылдың уртаса оҙонлоғо — 354,37 көн, был тропик йыл менән сағыштырғанда кәмерәк, шуға күрә мосолман байрамдары миҙгелдәр буйынса «йөрөй». | Средняя продолжительность года — 354,37 суток, что меньше тропического года и поэтому мусульманские праздники «кочуют» по временам года. | 0.826261 | real | 137 | 136 |
Йәһүд календарында календарь йыл 353, 354, йәки ябай йылда 355 тәүлек һәм кәбисә йылында 383, 384 йәки 385 көн тәшкил итә. | Календарный год в еврейском календаре содержит 353, 354 или 355 суток в простом году и 383, 384 или 385 суток в високосном году. | 0.936686 | real | 122 | 128 |
Йылдың уртаса оҙонлоғо — 365,2468 тәүлек, был тропик йылға яҡын. | Средняя продолжительность года — 365,2468 суток, что близко к тропическому году. | 0.865163 | real | 64 | 80 |
Ун быуат мең йыллыҡты тәшкил итә. | Десять веков составляют тысячелетие. | 0.774379 | real | 33 | 36 |
Григориан календары буйынса беҙҙең эраның I быуаты 1 ғинуарҙа башлана һәм 100 йылдың 31 декабрендә тамамлана. | Согласно григорианскому календарю, I век н. э. начался 1 января 1 года и закончился 31 декабря 100 года. | 0.836304 | real | 109 | 104 |
Григориан календарында «нуль быуаты» юҡ: беҙҙең эраға тиклем I быуаттан һуң беҙҙең эраның I быуаты башлана. | В григорианском календаре нет «нулевого века»: после I века до н. э. начался I век н. э. | 0.822111 | real | 107 | 88 |
Уларҙың үҙ-ара килешеп эш итеүе һөҙөмтәһендә өс календарь системаһы барлыҡҡа килә: Ай фазалары менән яраштырылған ай календарҙары; йыл һәм ай Ай фазалары һәм Ерҙең Ҡояш тирәләй хәрәкәте менән яраштырылған айлы-ҡояшлы календарҙар; һәм ҡояш календарҙары, уларҙа йыл Ерҙең Ҡояш тирәләй хәрәкәте менән генә яраштырыла. | В результате их согласования появились три календарные системы: лунные календари, в которых месяц согласован с фазами Луны; лунно-солнечные календари, в которых год и месяц согласованы с фазами Луны и с движением Земли вокруг Солнца, и солнечные календари, в которых год согласован только с движением Земли вокруг Солнца. | 0.843404 | real | 314 | 321 |
Шуға күрә календарьҙа ай 29 йәки 30 көн була. | Поэтому календарный месяц содержит 29 или 30 дней. | 0.82038 | real | 45 | 50 |
Ай календарында йыл оҙонлоғо 12 ай тәшкил итә. | В лунных календарях продолжительность года принимается равной 12 месяцам. | 0.766431 | real | 46 | 73 |
Ошоға ярашлы, айҙың оҙайлығы 12 × 29,53059 = 354,36708 тәүлек тәшкил итә. | В соответствии с этим, продолжительность лунного года получается равной 12 × 29,53059 = 354,36708 суток. | 0.929414 | real | 73 | 104 |
Календарь йыл 354 көн — ябай йыл, йәки 355 көн — кәбисә йылы булырға мөмкин. | В календарном году может быть 354 дня — простой год, или 355 дней — високосный год. | 0.882081 | real | 76 | 83 |
Календарь йылының уртаса оҙонлоғон һәм ай йылының оҙонлоғон тигеҙләү өсөн кәбисәләрҙе ҡуйыу ялғау системаһы кәрәк. | Для выравнивания средней продолжительности календарного года и продолжительности лунного года необходима система вставки високосов. | 0.583156 | real | 114 | 131 |
Ай календары Ҡояштың йыллыҡ хәрәкәтенә бәйләнмәгән, шуға күрә йыл һайын ай календары ҡояш календарына ҡарата 365,24222-354,36708 = 10,87514 көнгә күсә. | Лунный календарь не привязан к годичному движению Солнца, поэтому ежегодно лунный календарь смещается относительно солнечного на 365,24222-354,36708 = 10,87514 дней. | 0.944666 | real | 151 | 165 |
Яҡынса 34 ҡояш йылында бер өҫтәмә ай йылы йыйыла. | Примерно за 34 солнечных года набегает один лишний лунный год. | 0.76517 | real | 49 | 62 |
Айҙың үҙгәреүсән фазалары — иң еңел күҙәтелгән күк күренештәренең береһе. | Смена фаз Луны является одним из самых легконаблюдаемых небесных явлений. | 0.443933 | real | 73 | 73 |
Шуға ла ай календары менән күп халыҡтар ҡулланған. | Поэтому множество народов пользовались лунным календарём. | 0.733543 | real | 50 | 57 |
Ваҡыт үтеү менән ай календары халыҡтың ихтыяжын ҡәнәғәтләндереүҙән туҡтай, сөнки ауыл хужалығы эштәре миҙгелдәр алмашыныуы, йәғни Ҡояш хәрәкәтенә бәйле. | Со временем лунный календарь переставал удовлетворять потребности населения, так как земледельческие работы привязаны к смене сезонов, то есть движению Солнца. | 0.708309 | real | 152 | 159 |
Шуға күрә ай календарҙары, һирәк иҫкәрмәләр менән (мәҫәлән, Мосолман календары) мотлаҡ айлы-ҡояшлы, йәки ҡояш календарҙары менән алмаштырыла. | Поэтому лунные календари, за редким исключением (например, исламский календарь), неизбежно заменялись лунно-солнечными или солнечными календарями. | 0.763708 | real | 141 | 146 |
Ай календарының уңайһыҙлығына шуны ла индерергә кәрәк: синодик айҙың оҙайлығы өҙлөкһөҙ 29d6h15m-ҙан 29d19h12m-ға тиклем үҙгәреп тора. | К неудобству лунного календаря следует отнести тот факт, что продолжительность синодического месяца непрерывно меняется в пределах от 29d6h15m до 29d19h12m. | 0.832882 | real | 133 | 156 |
Бының сәбәбе булып Айҙың орбитала ярайһы уҡ ҡатмарлы хәрәкәте тора. | Причиной этому является довольно сложное движение Луны по орбите. | 0.609342 | real | 67 | 65 |
Ай календарҙарында ай башы неоменияға — йәш Айҙың беренсе тапҡыр ҡояш нурҙарында барлыҡҡа килеүе. | Начало месяца в лунных календарях приходится на неомению — первое появление молодой Луны в лучах заходящего Солнца. | 0.749688 | real | 97 | 115 |
Ай башынан айырмалы рәүештә, был ваҡиғаны күҙәтеүе еңел. | Это событие легко наблюдаемо, в отличие от новолуния. | 0.753488 | real | 56 | 53 |
Неомания яңы ай башынан 2-3 көнгә артта ҡала. | Неомения отстаёт от новолуния на 2—3 дня. | 0.807506 | real | 45 | 41 |
Әйткәндәй, был ваҡыт арауығы йыл миҙгеленә, күҙәтеүсенең киңлегенә һәм синодик айының ағымдағы оҙайлығына ҡарап үҙгәрә. | Причём это время меняется в зависимости от времени года, широты наблюдателя и текущей продолжительности синодического месяца. | 0.619383 | real | 119 | 125 |
Шуның арҡаһында төрлө илдәрҙә бер үк календарҙы һаҡлау мөмкин түгел. | Из-за этого невозможно вести один и тот же календарь в разных странах. | 0.260083 | real | 68 | 70 |
Тропик йыл 12,36827 синодик айҙы үҙ эсенә ала. | Тропический год содержит 12,36827 синодических месяцев. | 0.860564 | real | 46 | 55 |
Тимәк, календарь йыл 12 (ғәҙәти йыл) йәки 13 календарь айҙарынан торорға мөмкин. | Значит, календарный год может состоять из 12 (обычный год) или 13 календарных месяцев. | 0.861336 | real | 80 | 86 |
Календарь йылының уртаса оҙонлоғо тропик йыл оҙонлоғона яҡын булһын өсөн өҫтәмә айҙар ҡуйыу системаһы кәрәк. | Для того, чтобы средняя продолжительность календарного года была близка к продолжительности тропического года, необходима система вставки дополнительных месяцев. | 0.748231 | real | 108 | 161 |
Ай башы, ай календарындағы кеүек, айды-ҡояшлы календарында неоменияға тура килә, йәғни йәш Айҙың беренсе тапҡыр Ҡояш нурҙарында барлыҡҡа килеүе. | Начало месяца в лунно-солнечных, как и в лунных календарях, приходится на неомению, то есть на первое появление молодой Луны в лучах заходящего Солнца. | 0.80336 | real | 144 | 151 |
Ҡояш календарында календарь йыл 365 көн (нормаль йыл) йәки 366 көн (кәбисә йылы) булырға тейеш. | Календарный год в солнечном календаре должен составлять 365 суток (обычный год) или 366 суток (високосный год). | 0.87066 | real | 95 | 111 |
Календарь йылының уртаса оҙонлоғон тропик йылы оҙонлоғона яҡынайтыу өсөн кәбисәләр ҡуйылған. | Для приближения средней продолжительности календарного года к продолжительности тропического года производится вставка високосов. | 0.764889 | real | 92 | 129 |
Юлиан календарына кәбисәләрҙе 4 йылға бер 1 көн йышлыҡ менән индереү яһала. | Вставка високосов в юлианском календаре производится с периодичностью 1 день каждые 4 года. | 0.752616 | real | 75 | 91 |
Шул уҡ ваҡытта календарь йылының уртаса оҙайлығы — 365,25 тәүлек. | При этом средняя продолжительность календарного года равна 365,25 суток. | 0.910184 | real | 65 | 72 |
Юлиан календарының уртаса оҙонлоғо тропик календарынан 0,00780 тәүлеккә күберәк булғанлыҡтан, 128 йыл эсендә 1 көнлөк хата йыйыла һәм көн тигеҙләнеше артҡа күсә. | Так как средняя продолжительность года юлианского календаря на 0,00780 суток больше тропического, то за 128 лет накапливается ошибка в 1 день и день весеннего равноденствия смещается назад. | 0.861755 | real | 161 | 189 |
Юлиан календары күп тапҡыр яҡшыртыла. | Неоднократно юлианский календарь улучшался. | 0.841858 | real | 37 | 43 |
Яңы календарь Юлиан календарынан теүәлерәк һәм бер аҙ айырылырға тейеш була. | Новый календарь должен быть более точным и мало отличаться от юлианского. | 0.795535 | real | 76 | 73 |
Григориан календарында кәбисәләр эҙмә-эҙлелеге үҙгәрешһеҙ ҡала: быуаттар һаны ҡалдыҡһыҙ 4-кә бүленгән быуат йылдары ғына кәбисә йылдары, тигән ҡағиҙә өҫтәлә. | В григорианском календаре последовательность високосов оставлена практически без изменений: добавлено правило, что високосными являются только те вековые годы, число столетий которых делится на 4 без остатка. | 0.821832 | real | 157 | 208 |
400 йыл эсендә 97 кәбисә көнө ҡуйыла, ә йылдың уртаса оҙонлоғо — 365,2425 тәүлек. | За 400 лет вставляется 97 високосных дней, а средняя продолжительность года 365,2425 суток. | 0.918669 | real | 81 | 91 |
Бер көнлөк хата яҡынса 3300 йыл эсендә туплана. | Ошибка в один день накапливается примерно за 3300 лет. | 0.915386 | real | 47 | 54 |
Юлиан календарын камиллаштырыуҙың тағы бер варианты булып Яңы Юлиан календары торған. | Другим вариантом улучшения юлианского календаря стал новоюлианский календарь. | 0.893367 | real | 85 | 77 |
Был календарҙа кәбисәләрҙең эҙмә-эҙлелеге Юлиан календарындағы кеүек, әммә өҫтәмә ҡағиҙә индерелә, уға ярашлы Яңы Юлиан календарында 900 йылға бер 7 көн алып ташлана. | В этом календаре последовательность високосов такая же, как и в юлианском календаре, но введено дополнительное правило, согласно которому в новоюлианском календаре каждые 900 лет исключаются 7 суток. | 0.74364 | real | 166 | 199 |
Быуат йылын 900-гә бүлгәндә 2 йәки 6 ҡалдыҡ булып ҡалһа кәбисә йылы тип атала. | Вековой год считается високосным, если при делении его на 900 в остатке остаётся 2 или 6. | 0.785554 | real | 78 | 89 |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.