bak
stringlengths
1
511
rus
stringlengths
1
511
static_sim
float32
0.25
1
source
stringclasses
2 values
length_bak
int64
1
511
length_rus
int64
1
511
Республикабыҙҙа киң таралған үҫемлек.
Растение, широко распространенное в нашей республике.
0.294703
real
37
53
Гөлйемештең һабаҡтары, шулай уҡ япраҡ һаптары, хатта япраҡ уртаһындағы һеңерсәләре лә осло энәләр менән ҡапланған, был энәләр үҫемлекте үлән ашаусы хайуандарҙан һаҡлай.
Стебли, черешки и даже средние жилки листьев шиповника покрыты острыми шипами, защищающими растение от поедания его травоядными животными.
0.595286
real
168
138
Был «бокалдың» сите буйлап каса япраҡсалары, таж япраҡсалары һәм һеркәстәр урынлашҡан.
По краю «бокала» расположены чашелистики, лепестки и тычинки.
0.613873
real
86
61
Ә «бокалдың» эсендә емешлектәр була; тик уларҙың оҙон бағанасыҡтарында урынлашҡан емешлек ауыҙҙары ғына сығып тора.
А внутри «бокала» – пестики; лишь их рыльца, сидящие на длинных столбиках, немного выдаются наружу.
0.635244
real
115
99
Сәскәнең сағыу төҫө, күп һандағы һеркәстәрҙең һеркәлектәрендәге һеркәләрҙең мул булыуы гөлйемеш сәскәләренә бөжәктәрҙе күпләп ылыҡтыра, һеркәләр менән туҡланып, бөжәктәр емешлек ауыҙҙарын һеркәләндерә.
Яркий цвет цветов, обилие тычинок в многочисленных тычинок прививают насекомым цветки шиповника, питаются пыльцами, насекомые опыляют рот плодов.
0.699029
real
201
145
Улар емшәндәрҙән барлыҡҡа килә һәм бокал һымаҡ сәскә төбө эсендә урынлаша.
Они развиваются из завязей внутри бокаловидного цветоложа.
0.518155
real
74
58
Сәскә төбө эстән ҡаты һырышҡаҡ төксәләр менән ҡапланған, һутлы сәскә төбөндә витаминдар күп була.
Основание цветка покрыто изнутри твердыми липкими волосками, под сочным цветком содержится много витаминов.
0.652298
real
97
107
Уның бөтә төрҙәре лә тиерлек күп ҡатлы сәскәле.
Почти все ее виды многослойные.
0.728878
real
47
31
Гөлйемештең ошо үҙенсәлеген файҙаланып, кеше бик күп матур сәскә атыусы раузалар уйлап сығарған.
Воспользовавшись этой особенностью Гульемеш, человек придумал много красивых цветущих роз.
0.719522
real
96
90
Емеште көҙгөһөн ҡырау төшкәнгә тиклем йыялар.
Плоды собирают осенью до заморозков.
0.772968
real
45
36
Эҫе булмаған мейестә (температура 80-90 градустан артмаһын) йәки махсус киптергестә киптерәләр.
Сушат в жаркой печи (температура не выше 80-90 градусов) или в специальной сушилке.
0.878873
real
95
83
Сөнки ошо ваҡытта организм витаминдарға, бигерәк тә С витаминына, ныҡ мохтаж.
Однако Вы должны думать о том, что организму нужны питательные вещества, особенно белок.
0.525732
real
77
88
Төнәтмәне әҙерләү: 4 аш ҡалағы киптереп ваҡланған емешен 2 стакан ҡайнар һыуға һалып, өҫтө ябыҡ килеш бер тәүлек тоторға кәрәк.
Приготовление настойки: Сушеные и измельченные плоды 4 кулинарных ложек необходимо залить 2 стакана горячей воды и держать сверху закрытыми сутки.
0.782644
real
127
146
Төнәтмәне көнөнә 2 тапҡыр 1/2-1 стакан эсергә.
Настойку выпивать 2 раза в день 1 / 2-1 стакан.
0.945251
real
46
47
Гөлйемеш япрағын (кипкәне лә ярай) эҫе һыуҙа йомшартып экзема кеүек тире ауырыуы сабыртмаһына ҡаплап, 1-2 сәғәткә бәйләп һалырға кәңәш ителә.
Цветочный лист (можно и сухой) рекомендуется привязывать к 1-2 часам, смягчая в горячей воде, прикрывая его кожной болезнью, вроде экземы.
0.807671
real
141
138
Төнәтмәне әҙерләү: 1 аш ҡалағы киптереп ваҡланған япрағын 1 стакан ҡайнар һыуға һалып, өҫтө ябыҡ килеш йылы урында 1 сәғәт тоторға кәрәк.
Приготовление настоя: 1 столовая ложка с сушеным и измельченным листом 1 стакан горячей воды, сверху в закрытом теплом месте необходимо держать 1 час.
0.840807
real
137
150
Халыҡ медицинаһында гөлйемеш тамырынан әҙерләнгән төнәтмә ярҙамында һейҙек ҡыуығы һәм бөйөр ташынан ҡотолоу өсөн эсергә кәңәш ителә.
В народной медицине рекомендуется пить для избавления от мочевого пузыря и почечного камня с помощью настоя, приготовленного из корня шиповника.
0.645108
real
132
144
Төнәтмәне әҙерләү: 1 аш ҡалағы киптереп ваҡланған тамырын 1 стакан ҡайнар һыуға һалып, өҫтө ябыҡ килеш 2-3 сәғәт тоторға кәрәк.
Приготовление настойки: 1 столовая ложка сушеная с измельченным корнем 1 стакан горячей воды с закрытым верхом 2-3 часа.
0.860989
real
127
120
Март—апрель айҙарында сәскә ата, февраль—мартта улар осоп таралалар.
Цветут в марте - апреле, в феврале - марте они рассеются.
0.840737
real
68
57
Ерек йылға, күл буйҙарында, быуа ситтәренә үҫә.
Мещерские болота - это заросшие в течение тысячелетий озера.
0.272195
real
47
60
50 төрө билдәле, Евразияла, Төньяҡ һәм Көньяҡ Америкала таралған.
Известно 50 видов, распространены в Евразии, Северной и Южной Америке.
0.905085
real
65
70
Башҡортостанда аҡ ерек һәм ҡара йәки һаҙ ереге таралған.
В Башкортостане распространена белая рыжая и чёрная или болотная местность.
0.470048
real
56
75
60—200 йәшкә етеүсе яҡтылыҡ яратҡан япраҡ ҡойоусы ағас.
Светолюбивые листопадные деревья, достигающие возраста 60—200 лет.
0.78467
real
55
66
Ҡайырыһы ҡара йәки һорғолт-көрән.
Кора чёрная или серовато-коричневая.
0.473755
real
33
36
Иртә яҙҙа япраҡ ярғанға тиклем сәскә ата, емеше октябрҙә өлгөрә.
Цветут ранней весной до распускания листьев, плоды созревают в октябре.
0.678428
real
64
71
Емеше — сәтләүек.
Плод — орешек.
0.780639
real
17
14
Йылға һәм шишмә ярҙары буйында, һаҙлыҡлы тупраҡтарҙа үҫә; Башҡортостандың бөтә биләмәһендә лә таралған.
Растут вдоль берегов рек и ручьев, на болотистых почвах; распространены по всей территории Башкортостана.
0.660245
real
103
105
Йырындарҙы һәм битләүҙәрҙе нығытыу өсөн, үҙағасы фанера, мебель етештереү өсөн ҡулланыла.
Используется для укрепления оврагов и склонов, для производства древесной фанеры, мебели.
0.706
real
89
89
Ҡайырыһы һәм ҡуш емештәре тире дуплау өсөн яраҡлы.
Кора и соплодия пригодны для дубления кожи.
0.696264
real
50
43
Африка филдәре донъяла иң эре ҡоро ер хайуандары.
Африканские слоны - самые крупные сухопутные животные в мире.
0.848726
real
49
61
Улар араһында иң дәүе булып 1974 йылдың 7 ноябрендә Анголаның Мукуссо ауылында атып үлтерелгән ата фил иҫәпләнә.
Самым крупным экземпляром из когда-либо зарегистрированных в Книге рекордов был самец, застреленный 7 ноября 1974 года в Мукуссо (Ангола).
0.641045
real
112
138
Аяҡтары йыуан.
Ноги чувствуют себя комфортно.
0.34515
real
14
30
Ҡуйы ағаслыҡтар араһынан бик анһат үтеп йөрөй.
Винты связаны между собой жестким валом, проходящим через крыло.
0.275927
real
46
64
Хайуандың бармаҡтарында бәләкәй генә тояктары була.
животных имеет ограниченные ареалы.
0.293169
real
51
35
Филдең, тиреһе шул тиклем ныҡ хатта һынған бо-таҡтарға ла тырналмай.
Даже клей и краска не засыхают на такой обивке.
0.44468
real
68
47
Быларҙы ул бик күп ашай.
Он много ест.
0.755925
real
24
13
Уның аҙау тештәре дүртәу генә: аҫта һәм өҫкө яңаҡтарының һәр яғында берәр теш була.
У него сохранились лишь четыре небольших уплощенных зуба: пара - на нёбе и по одному зубу на обеих сторонах нижней челюсти.
0.508714
real
83
123
Бик нык сәйнәу сәбәпле, аҙау тештәр ыуалып төшһә, улар урынына, төшкән тештәрҙән арттараҡ, яңы аҙау тештәр үҫә.
Исключение составляет очень редкое сновидение, когда зубы выпадают, а затем вырастают новые.
0.297707
real
111
92
Филдар бик әкрен үрсейҙәр.
Фуры едут очень медленно.
0.324843
real
26
25
Ә икенсе бала-һын ул дүрт йылдан һуң ғына тыуҙыра.
Второй ребенок родился четыре года спустя.
0.753199
real
50
42
Ҡырағай филдәр бик әҙ генә тороп ҡалғандар, һәм уларҙы һаҡлайҙар.
Фресок сохранилось совсем мало, и те испорчены.
0.285109
real
65
47
Ғәҙәттә, фил 60-80 йыл йәшәй.
Живут они как правило 60-80 лет.
0.829486
real
29
32
Фил үлһә, күпмелер ваҡыт көтөү ағзалары уны ашамлыҡ һәм һыу ярҙамында терелтергә тырыша.
Когда умирает один из сородичей, то остальные пытаются его оживить при помощи еды и воды в течение некоторого времени.
0.378611
real
88
118
Бер нисә көн хайуандар ошо ҡәбер янында ҡала.
Еще несколько дней они стояли на якоре у этого интересного острова.
0.444769
real
45
67
Ул Башҡортостанда киң таралған үҫемлектәрҙең береһе.
Это одно из самых распространенных растений в Башкортостане.
0.320235
real
52
60
Бигерәк тә кеше йәшәгән урындарҙы үҙ итә.
Особенно предпочитает места, где живут люди.
0.273806
real
41
44
Орлоҡтары ел тарафынан һәм башҡа юлдар менән таралып ките- арҡаһында, ул тиҙ генә күпләп үҫеп китә.
Из - за того, что семена распространились ветром и другими путями, они быстро растут в большом количестве.
0.761925
real
99
106
Ул витаминдарға бай булған төрлө аш-һыу әҙерләү өсөн ҡулланыла.
Она используется для приготовления различных блюд, богатых витаминами.
0.689862
real
63
70
Банандың тыуған иле — Көньяҡ-көнсығыш Азия, Малай архипелагы.
Родина банана - Юго-Восточная Азия, Малайский архипелаг.
0.822365
real
61
56
Апрель-май айҙарында (ағас япраҡ ярғанға тиклем) сәскә ата.
Цветут в апреле-мае (до распускания листьев).
0.818234
real
59
45
Ағастың үҙәге ауырыуҙарға бик тиҙ бирешеүсән.
Сердцевина дерева очень восприимчива к болезням.
0.499116
real
45
48
Тамыр системаһы тәрәнгә, ер аҫтына китеп, ныҡлап тамыр йәйә.
Корневая система уходит в глубину, в землю и крепко корнеет.
0.797783
real
60
60
Һәм ул йөрәк формаһына оҡшап тора.
И он очень похож на форму сердца.
0.421176
real
34
33
Көҙөн япраҡтар төрлө төҫкә мансыла: алтынһыуҙан алып ҡып- ҡыҙылға тиклем.
Осенью листья окрашиваются в разные цвета: От золотистых до красных.
0.648429
real
73
68
Уҫаҡ ағасы ел ярҙамында һеркәләнә.
Осиновое дерево опыляется ветром.
0.73646
real
34
33
Уҫаҡ йылға, күл ярҙарында, урман ситендә, һаҙлыҡта һәм шулай уҡ тауҙарҙа үҫә.
Осина растёт на берегах рек, озер, опушках лесов, на болотах, а также в горах.
0.693936
real
77
78
Уны урамдарҙа ултыртып та үҫтерәләр.
Его сажают и выращивают на улицах.
0.519618
real
36
34
биологик актив матдәләр табылған.
Были обнаружены биологические эффекты.
0.658128
real
33
38
Бөрөләрендә лә төрлө шифалы матдәләр күп.
Много различных лечебных веществ и в Бирске.
0.636053
real
41
44
Ағастың ҡайыры иртә яҙ башланыу менән урман ҡырҡҡан ерҙә әҙерләнергә тейеш.
Кора деревьев должна быть заготовлена на вырубке с наступлением ранней весны.
0.530653
real
75
77
Ағастың бөрөләре (улар ярылғанға тиклем) әҙерләнә һәм кисекмәҫтән мейестә йәки духовкала киптерелә.
Почки деревьев (до их разрыва) готовятся и немедленно высушиваются в печи или духовке.
0.644071
real
99
86
Температура 50-60 градустан артмаһын.
Скорость не более 50-60.
0.771679
real
37
24
Төнәтмәне көнөнә 3-4 тапҡыр, ашар алдынан, 1 аш ҡалағы эсергә.
Настойку пить 3-4 раза в день, перед едой, 1 столовая ложка.
0.850369
real
62
60
Ҡайнатманы әҙерләү: 1 аш ҡалағы киптереп ваҡланған ҡайырҙы 2 стакан ҡайнар һыуға һалып, өҫтө ябыҡ килеш талғын утта 30 минут ҡайнатырға.
Приготовление закваски: 1 столовая ложка сушеного и измельченного кора 2 стакана кипятить в горячую воду, сверху в закрытом виде кипятить 30 минут на медленном огне.
0.821438
real
136
165
Был дауаны үрҙә һанап сыҡҡан эске ауырыуҙарҙан да ҡабул итергә мөмкин: көнөнә 3-4 тапҡыр, ашаған ваҡытта, 1-2 аш ҡалағы эсергә.
Это лечение можно принимать и от вышеперечисленных внутренних болезней: Выпивать 3-4 раза в день, во время еды, 1-2 столовые ложки.
0.820126
real
127
131
Был иҙмәне эренле яра-йәрәхәткә һөртөү ҙә файҙалы.
Полезно снять этот пол с гнойной раной.
0.552671
real
50
39
Башҡорттар, үҙ биләмәләре буйлап күсеп йөрөгән ваҡытта, ағас, улар өсөн ҡулайлы төҙөлөш материалы булған.
Когда башкиры перемещались по своим территориям, дерево было для них подходящим строительным материалом.
0.631329
real
105
104
Еңел генә эшкәртелә, һәр ерҙә лә үҫә.
Легко обрабатывается, всюду растет.
0.364868
real
37
35
Бик арзанға ла төшә.
Обходится очень дешево.
0.559708
real
20
23
Сөнки, күп ваҡыттар башҡорт торлаҡтарын яндырып үс алғандар.
Потому что, многие годы сжигали башкирское жилье.
0.572159
real
60
49
Бында инде халыҡ бик аптырап тормаған, тиҙ генә яңы ҡоролма эшләп йәшәй ҙә башлаған.
Люди здесь уже не очень удивились, быстро заработали новое сооружение.
0.745143
real
84
70
Ҡайһы бер ерҙәрҙә яғыулыҡ өсөн дә ҡулланалар.
В некоторых местах используют и для топлива.
0.52297
real
45
44
Хайуандарҙы зоология фәне өйрәнә.
Животных изучает зоологическая наука.
0.794735
real
33
37
Көнкүрештә дүрт аяҡлы, һөйрәлеүсе һәм ер-һыу хайуандарына ҡараған йән эйәләрен күҙ алдына килтерәләр.
В быту представляют живых существ, относящихся к четырехногим, пресмыкающимся и земноводным животным.
0.682573
real
101
101
Кеше лә хайуандар батшалығына керә, профессиональ биологтар «хайуандар һәм кеше» тигән термин ҡуллана.
Человек тоже входит в царство животных, профессиональные биологи используют термин "животные и человек".
0.820023
real
102
104
Хәрәкәт итеү ағзалары бар.
У них есть перемещения.
0.654785
real
26
23
Күпселеге әүҙем (актив) хәрәкәт итеүгә һәләтле.
Большинство способны к активному передвижению.
0.607168
real
47
46
Мөхит шарттарына тиҙ генә яуап бирә алалар.
Во-первых, можно очень быстро оформить ответы.
0.446043
real
43
46
Систематика фәне хайуандарҙың күп төрлөлөгөн өйрәнә.
Изучением многообразия животных занимается систематика.
0.709522
real
52
55
Оҡшаш төҙөлөшлө, бер төрлө тереклек иткән, ҡауышып, үрсеүгә һәләтле нәҫел ҡалдыра алған һәм билдәле территорияла йәшәгән организмдар берләшмәһе хайуандарҙың төрө тип атала.
Под видом животных понимается совокупность организмов или особей, имеющих сходное строение, образ жизни, способных к скрещиванию с образованием плодовитого потомства и населяющих определенную территорию.
0.628073
real
172
203
Ул башлап фәнни нигеҙҙә төркөмләү принциптарын индерә.
группируют на основе научных принципов.
0.687341
real
54
39
Латинса атамалар төрлө илдәрҙең ғалимдарына бер-береһе менән аралашырға ярҙам итә.
Латинские названия помогли общению ученых разных стран.
0.76134
real
82
55
Хайуандарҙың яҡын ҡәрҙәш төрҙәрен ырыу тип аталған махсус төркөмгә берләштерәләр.
Близкородственные виды животных объединяют в особую группу, называемую родом.
0.593178
real
81
77
Мәҫәлән, Эт төрөн һәм Бүре төрөн Бүре ырыуына индерәләр.
Например, вид Собака и вид Волк относят к роду Волк.
0.699342
real
56
52
Яҡын, оҡшаш ырыу хайуандарын бер семьяга берләштерәләр.
Несколько забавных зверей объединяется в единую команду.
0.425232
real
55
56
Мәҫәлән, Бүре ырыуыһәм Янут һымаҡ эттәр ырыуы Бүре һымаҡтар семьяһына инә.
То есть, к примеру, у жуков из яиц выходят личинки, похожие на червей.
0.262438
real
74
70
Төлкөләр һәм Аҡ төлкөләр ырыуы ла шул уҡ семьяға керә.
Бриллианты и жемчуг относятся к этой же категории.
0.470154
real
54
50
Мәҫәлән, бүре һымаҡтар семьяһы йыртҡыстар отрядына инә, бесәй һымаҡтар семьяһы (мәҫәлән, бесәйҙәр, һеләүһен, леопард, юлбарыҫ, арыҫлан), һуҫар һымаҡтар семьяһы (мәҫәлән, һуҫар, кеш, йәтсә, көҙән) һәм айыу һымаҡтар семьяһы ла (мәҫәлән, һоро айыу, аҡ айыу) шул отрядҡа ҡарай.
Так, семейство волчьих входит в состав отряда хищных, куда относят также семейства кошачьих (например, кошки, рысь, тигр, леопард, лев), куньих (например, куница, соболь, ласка, хорек) и медвежьих (например, бурый медведь, белый медведь).
0.828286
real
273
238
Бер күҙәнәкле һәм күп күҙәнәкле хайуандар ваҡ батшалыҡтары хайуандар батшалығын барлыҡҡа килтерә.
Многие одноклеточные, многоклеточные организмы относятся к царству животные.
0.570134
real
97
76
Ул бөтә хайуандарға хас билдәләргә нигеҙләнеп айырыла: органик матдәләр, ҡағиҙә булараҡ, тере организмдар, менән туҡланыу; күҙәнәктәр төҙөлөшөндә тығыҙ тиресәнең булмауы; күп осраҡтарҙа хәрәкәтсәнлек һәм хәрәкәт итеү яйланмаларының булыуы.
Оно выделяется на основе признаков, характерных для всех животных: питание органическими веществами, как правило, живыми организмами; отсутствие плотной наружной оболочки в строении клеток; в большинстве случаев подвижность и наличие приспособлений для движения.
0.825979
real
239
262
Шулай итеп, хайуандарҙың төп систематик төркөмдәре ошолар: батшалыҡ, ваҡ батшалыҡ, тип, класс, отряд, семья, ырыу, төр.
Таким образом, основные систематические группы животных выглядят так: царство, подцарство, тип, класс, отряд, семейство, род, вид.
0.845719
real
119
130
Хайуандар төркөмдәргә ирекле рәүештә түгел, ә уларҙы ентекләп өйрәнеүгә нигеҙләнгән фәнни системаға ярашлы рәүештә берләштерелә.
Объединение животных в группы делается не произвольно, а в соответствии с научными данными, основанными на детальном изучении.
0.602551
real
128
126
Джомолунгма (Эверест) тауы башына менгәндә альпинистар 8000 м самаһы бёйеклектә тау сәүкәләрен күреп ҡалған.
При восхождении на Джомолунгму (Эверест) альпинисты наблюдали на высоте 8100 м клушиц - близких родичей наших ворон.
0.686885
real
108
116
Күп кенә хайуандар, йәшеренеп йәшәүҙәре йәки бик бәләкәй булыуҙары сәбәпле, беҙҙең күҙгә бик салынмай.
Из- за своей красоты многие дикие животные исчезли или их осталось очень мало.
0.628878
real
102
78
Башҡа хайуандар, мәҫәлән, бөжәктәр, ҡоштар, йәнлектәр, киреһенсә, беҙгә һәр саҡ осрап тора.
Другие, напротив, часто встречаются нам, например насекомые, птицы, звери.
0.741403
real
91
74
Улары, үҙ сиратында, йыртҡыстарға аҙыҡ булып, аҙыҡ сылбыры барлыҡҡа килтерә.
Они, в свою очередь, поедают грибы или составляют грибам конкуренцию за пищу.
0.41351
real
76
77
Шулай итеп, үҫемлектәрҙең һәм хайуандарҙың тереклеге бер-береһенә айырылғыһыҙ бәйле.
Животные и растения влияют на жизнь друг друга.
0.455819
real
84
47
Хайуандар, санитар булараҡ та, ғәйәт ҙур әһәмиәткә эйә: улар ерҙе башҡа хайуандарҙың үләкһәләренән, ҡороған үҫемлек ҡалдыҡтарынан һәм ҡойолған япраҡтарҙан таҙарта.
Очень велико санитарное значение животных – использование ими трупов других животных, остатков отмерших растений и опавшей листвы.
0.583097
real
163
130
Күп кенә һыу хайуандары һыуҙы таҙарта (биофильтр).
Многие водные животные очищают воду.
0.602659
real
50
36
Йыш ҡына колонияларҙа тереклек итәләр.
Они часто живут колониями.
0.557424
real
38
26