date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206708/nafarroako-berdintasun-planean-emakumeen-hizkuntza-eskubideak-berma-daitezela-eskatu-du-behatokiak.htm | Gizartea | Nafarroako berdintasun planean «emakumeen hizkuntza eskubideak berma daitezela» eskatu du Behatokiak | Planari zenbait ekarpen eta zuzenketa egin dizkio Behatokiak, «emakume euskaldunen diskriminazioa» murrizte aldera | Nafarroako berdintasun planean «emakumeen hizkuntza eskubideak berma daitezela» eskatu du Behatokiak. Planari zenbait ekarpen eta zuzenketa egin dizkio Behatokiak, «emakume euskaldunen diskriminazioa» murrizte aldera | Hizkuntz Eskubideen Behatokiak hainbat zuzenketa aurkeztu dizkio Nafarroako Gobernuaren Emakume eta Gizonen arteko Berdintasunerako Plan Estrategikoaren zirriborroari. Erakundearen helburua da plan horrek jaso ditzala emakumezkoen hizkuntz eskubideak bermatzeko neurriak, «emakume euskaldunen diskriminazioa» gutxitzeko xedez.
«Nafarroako berezko hizkuntza izanik, euskaraz bizi nahi duten emakumeek oztopo bereziak dituzte berdintasunerako estrategikoak izan daitezkeen lerro batzuetan», azaldu du Behatokiak ohar batean. Hizkuntz eskubideak aintzat hartzeak, planean jasotako neurrien eraginkortasunean ez ezik, «emakumeen osasun eta segurtasunean» ere eraginen dutela uste dute Behatokiko arduradunek. «Ezin genezake berdintasunean jardun, administrazioak Nafarroako emakumeen arteko desberdinkeria areagotzen duten erabaki eta neurriak zilegiztatzen baditu».
Behatokiak aurkeztutako zuzenketen artean daude «euskara ikasteko baliabide nahikorik ez duten emakumeei bideratutako neurri eta baliabideak eskaintzeko azterketa bat egiteko proposamena», eta baita «hezkuntza sistemarako berdintasuna lantzeko sortzen diren baliabide eta informazio guztiak euskaraz ere sortuko direla bermatzeko» eskaera ere. Bestalde, emakumeen osasunari lotutako neurri eta baliabide guztietan «euskarazko arreta, informazioa eta zerbitzua ere eskainiko dela bermatzea» ere eskatu du erakundeak.
Bestalde, salatu dute berdintasun plana diseinatzeko prozesuan bertan ere ez direla hizkuntza eskubideak bete: «Gaztelania hutsean publikatu dituzte diagnostikoa, ekarpenak egiteko dokumentua eta ardatz bakoitzari dagozkion neurri proposamenak. Dokumentu batzuek azaleko orria bakarrik dute elebitan, eta eduki osoa gaztelaniaz dago». Diagnostikoaren atalean, bestalde, Behatokiak salatu du euskararen ezagutza eta erabilerari buruz jasotako puntuak ez direla «ez egokiak ezta nahikoak ere, beharrizanak eta oztopoak detektatzeko».
Planaren nondik norakoak gizarteratzeko modua ere kritikatu du hizkuntza eskubideen aldeko erakundeak: «Erabat deitoragarria da webgunearen euskarazko bertsioaren arabera ekarpenak egiteko epea itxita dagoela agertu, eta gaztelaniazkoa epea luzeagoa dela agertzea. Ulertezina da berdintasuna helburu duen plan baten prestakuntza berdintasunez ez jokatzea Nafarroako emakume guztiei dagokienez». Gabezia horiek planari «zilegitasuna kentzen diotela» uste dute Behatokiko kideek, «Gobernuak ez duelako benetako esfortzua egin herritar guztien parte hartzea baldintza berdinetan izan dadin». |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206709/frantziako-gobernuak-orotara-berrehun-euroko-laguntza-emanen-die-herritar-laquoxumeeiraquo.htm | Ekonomia | Frantziako Gobernuak orotara berrehun euroko laguntza emanen die herritar «xumeei» | 2.000 euro baino lansari apalagoa duten herritarrek jasoko dute laguntza: ehun euro energiaren prezioen emendatzearentzat, eta beste ehun euro inflazio orokorrarentzat. | Frantziako Gobernuak orotara berrehun euroko laguntza emanen die herritar «xumeei». 2.000 euro baino lansari apalagoa duten herritarrek jasoko dute laguntza: ehun euro energiaren prezioen emendatzearentzat, eta beste ehun euro inflazio orokorrarentzat. | Prezioen igoerari aurre egiteko, «irabazi ttipiak» dituzten herritarrei bi diru laguntza banatzea erabaki du Frantziako Gobernuak. Frantziako Gobernuaren hitzetan, «herritar xumeek» jasoko dute laguntza; hau da, hilabetean 2.000 eurotik beherako lansaria duten herritarrek eskuratuko dituzte. Lehenik, ehun euroko laguntza izanen dute energiaren prezioaren garestitzea dela eta; Frantziako Gobernuak energia txekeen bidez banatuko du laguntza hori. Hau da, energia fakturak pagatzeko baizik ez du balioko. Bestalde, beste ehun euroko laguntza ere izanen dute herritar xumeenek inflazio orokorrari aurre egiteko.
Energia txekea abenduaren 20aren eta 22aren artean eskuratuko dute Ipar Euskal Herriko herritarrek, gutun bidez. Inflazioari aurre egiteko diru laguntza, berriz, abendutik otsailera bitarte banatuko dute, lan sektoreen arabera. Sektore pribatuko langileek eta independenteek abenduan eskuratuko dute; sektore publikoko langileek, langabeek eta ikasleek, berriz, urtarrilean. Erretretadunek otsailean jasoko dute.
Azkenik, Eguberrietako saria ere izanen dute gutieneko laguntza sozialekin bizi diren herritarrek. Bakarrik bizi diren pertsonek 152 euroko laguntza eskuratuko dute; bikotekidearekin bizi direnek edo guraso bakar direnek, 228 eurokoa; eta hiru lagunez osaturiko etxeetakoek, 274 eurokoa. Gainera, haur bakoitzeko 60 euroko gehigarria izanen dute. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206710/milaka-langile-kalean-lan-pentsio-eta-bizi-baldintza-duinen-alde.htm | Ekonomia | Milaka langile kalean, lan, pentsio eta bizi baldintza duinen alde | ELA, LAB, ESK, Steilas, Etxalde, Hiru, CGT eta CNT sindikatuek deituta, manifestazioak egin dituzte Hego Euskal Herriko hiriburuetan. Arratsaldean, martxa gehiago egongo dira hainbat herri eta auzotan, lan eta pentsio erreformen aurka eta bizitza duinaren alde. | Milaka langile kalean, lan, pentsio eta bizi baldintza duinen alde. ELA, LAB, ESK, Steilas, Etxalde, Hiru, CGT eta CNT sindikatuek deituta, manifestazioak egin dituzte Hego Euskal Herriko hiriburuetan. Arratsaldean, martxa gehiago egongo dira hainbat herri eta auzotan, lan eta pentsio erreformen aurka eta bizitza duinaren alde. | Egungo egoeraren inguruko azterketa zabaldu ostean, ELA, LAB, ESK, Steilas, Etxalde, Hiru, CGT eta CNT sindikatuak ondorio bateratu batera heldu dira: «Garrantzi handiko garai bat bizi dugu, eta Europako funtsak Damoklesen ezpata bilakatzen ari dira». Hori ikusita, mobilizatzera deitu zuen gehiengo sindikalak, eta gaur goizean manifestazio jendetsuak egin dituzte Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan. Martxek segida izango dute arratsaldean: 35 mobilizazio baino gehiago egingo dituzte hiri, herri eta auzoetan.
Bilbon izan dira sindikatuetako arduradun nagusiak. Manifestazioa hasi aurretik, udaletxearen aurrean egindako adierazpenetan, Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak dei egin die EAJri eta EH Bilduri ez dezatela pentsioen erreformaren aldeko botorik eman bihar, Espainiako Kongresuan. «Erretiro aurreratuetan eta Belaunaldien arteko Ekitate Tresnaren bitartez murrizketak egingo ditu [erreformak], eta ez du bermatzen pentsioak KPIaren arabera eguneratzea. Pentsiodunen mugimenduak esan duen moduan, erreforma zakarrontzira bota behar da», azaldu du.
Halaber, EH Bilduri galdegin dio ez ditzala babestu Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuak. «Oso argia da lehendakariak berak eta gobernuak emandako mezua», hau da, «ez dela ezer aldatuko aurrekontuekin. Irizpidea da gizarte kontuetan gehiago ez inbertitzea, gehiago ez gastatzea, eta ez dago jaisten diren diru sailak Osasuna eta Hezkuntza direla ikustea besterik; benetako eskandalu bat».
Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak, bestalde, deitoratu du lan erreforma ez dela bertan behera geratuko bere osotasunean, eta pentsioenak murrizketak ekarriko dituela gaineratu du. «Madrilgo agendan» eragiteko unea orain dela uste du Aranburuk: «Eta tinko jokatu behar da, denbora pasatzen ari baita». Baina Aranburuk gogorazi du dena ez dela Espainiako hiriburuan erabakiko. «Egoerak behartzen gaitu Madrilera begiratzera, orain han negoziatzen ari diren oso gai garrantzitsuak daudelako, baina bokazioa eta anbizioa behar ditugu Madrilen ezinezkoa dena Euskal Herrian egiteko, bide orri propio bat elikatzeko, gobernu autonomikoak eta hemengo patronalak interpelatzeko».
Sindikatuek diote «urte bukaerarako hartu nahi dituzten erabakien araberakoak» izango direla «etorkizuneko bizi eta lan baldintzak», eta lan erreforma eta pentsioen erreforma "ezinbesteko baldintzak" direla Europako Funtsak jasotzeko. «Beltzez jantzitako gizon berriek transferentziaren bigarren zatiari oniritzia eman diezaioten, erreformak egin behar ditu Espainiako Gobernuak». Egoera hori iraultzeko asmoz, sindikatuek, gizarte eragile askoren babesarekin, mobilizazio egun bateratu bat antolatu dute gaur.
Mobilizazioetara deitu duten sindikatuak kezkatuta azaldu dira. «Pentsioen erreformarako lege proiektuan, erretiro aurreratuan murrizketak ezarri nahi dituzte; ez da inola ere bermatzen 1.080 euroko gutxieneko pentsioa, ez eta genero arrakala gainditzeko ere». Sindikatuek uste dute aurreko urteetan ezarritako murrizketak ez direla indargabetuko, eta pentsio sistema publikoa ez dela sendotuko. «Lan erreformaren nondik norakoak are ilunagoak dira, baina ez dirudi Euskal Herrian gure lan hitzarmenak negoziatzeko eskubidea bermatuko denik edota indargabetuko direnik aurreko erreformen funtsezko puntuak; esaterako, kaleratzeko erraztasuna». Gehiengo sindikalak dio erreforma horiek baldintzatu nahi dituela mobilizazioaren bidez.
«Pandemian ikasitakoa baztertzen ari dira»
Bestalde, Hego Euskal Herriko erakundeei erreparatu diete sindikatuek; uste dute ez dutela nahi aztertu «ereduaren oinarrizko zutabeak aldatzeko aukera»; esaterako, osasun, hezkuntza edo zaintza sistema publikoari dagokionez, «edo premiazko erreforma fiskalari dagokionez». ELA, LAB eta beste sindikatuak kexu dira enpresa eta kapital errentek ordaintzen dituzten zergak apaldu egin direlako, «batik bat enpresen etekinak, ondareak eta fortuna handiak». Haien arabera, Confebaskek eta CENek erabakitzen dute politika fiskala.
«Aurrekontu politika zekenak, zerbitzu publikoen pribatizazioaren aldeko politikak ... horrek guztiak adierazten du 2008ko krisialdian eta koronabirusaren pandemian ikasitakoa ez dutela aintzat hartu nahi». Halaber, krisi sanitarioaren kudeaketak «agerian utzi du», manifestarien ustez, sistema autonomikoa «zein hauskorra den». Estatuak bere irizpideak inposatzen dituela argi ikusten dute.
«Gutxi batzuen botere gosearen gainetik, pertsona guztien bizitzak eta gure herriaren eta planetaren beraren iraupena erdigunean jarriko dituzten neurri politikoak« aldarrikatu dituzte Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206711/euskara-laquoeremu-ez-formaletanraquo-sustatzea-eskatu-dute-hainbat-erakundek.htm | Gizartea | Euskara «eremu ez-formaletan» sustatzea eskatu dute hainbat erakundek | Jaurlaritzak, diputazioek, hiriburuetako udalek, Edelek eta Uemak adierazpen instituzional bat adostu dute Euskararen Egunaren harira. | Euskara «eremu ez-formaletan» sustatzea eskatu dute hainbat erakundek. Jaurlaritzak, diputazioek, hiriburuetako udalek, Edelek eta Uemak adierazpen instituzional bat adostu dute Euskararen Egunaren harira. | Euskara lanabes, aro berrirantz. Erabilera eremu berri eta ez-formaletan ere, euskarak arnasa berri. Hori da aurtengo Euskararen Nazioarteko Egunari begira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeek egindako adierazpenaren izenburua. Etzi ospatuko da Euskararen Nazioarteko Eguna, eta, egun horren harira, adierazpen instituzional bat irakurri dute Gasteizko Oihaneder kulturgunean Eusko Jaurlaritzako ordezkariek; Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundietakoek; Gasteizko, Bilboko eta Donostiako udaletakoek; eta Eudeleko eta Uemakoek. Aldarrikatu dute «eremu ez-formaletan» ere euskarak lekua irabazi behar duela: «Hizkuntzaren erabilera formalarekin batera, eremu ez-formaletakoa landu beharra dago, behar besteko lehentasunez. Euskal hiztunak naturaltasun osoz gozatu behar du euskaraz bizitzeko aukera».
Bestalde, pandemiaren inguruko gogoeta egin dute adierazpenaren irakurketan: «Pandemiak agerian utzi du jakin bagenekiena: zenbateraino diren ezinbestekoak komunikazio ildo eta sareak». Uste dute hori dela pandemiaren osteko «aro berriaren» ezaugarrietako bat, eta euskarak «dagokion tokia» hartu behar duela nabarmendu dute erakundeek: «Eraginkorki. Tinko». Are, euskara lortzen ari dena goraipatu dute; izan ere, zaila da «hizkuntza ozeano erraldoian» horrelakorik lortzea.
Gainera, garrantzitsutzat jo dute gazteengan euskara sustatzea. Adierazi dutenez, «euskararen bizi indarra jokoan» dago. Gazteak aritzen diren esparruetan euskara sustatu eta indartu behar dela nabarmendu dute: federazioetan, klubetan, elkarteetan eta beste hainbat eremutan. Halere, ez bakarrik gazteena, erantzukizuna euskal gizarte guztiarena ere badela gaineratu dute. «Euskara prest dugu, gure gizartea gogotsu, gure herria erabaki bat hartuta: abia gaitezen!», amaitu dute. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206712/ernaik-ap-1-errepidea-trabatu-du-eskoriatzan-bizitza-duinak-aldarrikatzeko.htm | Gizartea | Ernaik AP-1 errepidea trabatu du Eskoriatzan, «bizitza duinak» aldarrikatzeko | Gazteen «etengabeko prekarizazio egoera» eta «etorkizunik eza» salatu nahi izan dituzte ekintzarekin: «Bizitzen aurka egiten duen sistema gelditu beharra dago». Arratsalderako mugimendu sozialek hainbat herri eta auzotan deituriko protestekin bat egin dute. | Ernaik AP-1 errepidea trabatu du Eskoriatzan, «bizitza duinak» aldarrikatzeko. Gazteen «etengabeko prekarizazio egoera» eta «etorkizunik eza» salatu nahi izan dituzte ekintzarekin: «Bizitzen aurka egiten duen sistema gelditu beharra dago». Arratsalderako mugimendu sozialek hainbat herri eta auzotan deituriko protestekin bat egin dute. | Ernai gazte antolakundeko hogei bat kidek AP-1 errepidea trabatu dute gaur goizean Agozibar errekaren gaineko zubian, Eskoriatzan (Gipuzkoa). Gazteentzat «bizitza duinak» aldarrikatzeko egin dute protesta, eta «Euskal Herria kolpatuko duen krisi sozialari» aurre egiteko greba orokorraren «beharra» azpimarratu dute. «Etengabeko prekarizazioan murgilduta dago gazteria: ez enplegu duinik, ez emantzipatzeko eskubiderik, ez ikasketak modu duin eta doakoan egiteko aukerarik ere. Etorkizunik eza da gazteoi eskaintzen zaigun bakarra», salatu du gazte antolakundeak, ohar baten bidez.
Gaitzetsi dutenez, hain zuzen, «espektatiben krisi bete-betean» daude, eta «ezinegona eguneroko ogi» bihurtu zaie gazteei: «Gazteon bizitzak baliorik gabe utzi dituzte». Horrekin lotu dituzte osasun mentaleko arazoak eta «ospitalizazioen gorakada» ere: «Antsietatea, depresioa, elikadura nahasmenak, suizidioak... Gazteon ondoeza arazo garrantzitsua da euskal gizartean, eta hala izan beharko luke euskal instituzioentzat ere».
«Bizitzen aurka» egiten duen «sistema gelditu beharra» nabarmendu du Ernaik: «Euskal Herriak bere egoera iraultzeko beharra du, errotiko aldaketak behar ditugu herri gisa datorren krisi sozialari, ekologikoari, ekonomikoari... aurre egiteko». Horretarako «mugimendu sozial eta herritar indartsua» behar dela uste dute: «Kaleak hartu beharrean gaude, bizitzak erdigunean jarri eta bizimodu duinak eraikiko dituen Euskal Herria pausoz pauso aletzeko». Gaurko sindikatuek deituriko protestak ere «norabide horretan» kokatu dituzte.
Aldarrikatu dute «independentzia, sozialismoa eta feminismorako bidea halaxe» eginen dutela, «pausoz pauso», eta «eraldaketaren motore» gazteak izanen direla: «Herrietan, auzoetan, eragile, mugimendu eta mobilizazioetan geure alea jarriz. Antolatzen eta borrokatzen. Dena baitugu irabazteko». |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206713/nafarroako-ikastetxeetan-orain-arteko-ordutegia-izango-dute-ikasturtea-amaitu-arte.htm | Gizartea | Nafarroako ikastetxeetan orain arteko ordutegia izango dute ikasturtea amaitu arte | Ikasleek goizez soilik izaten dituzte eskolak, baina ikastetxeek astean lau egunetan eskolaz kanpoko jarduerak eskaintzen dituzte goizeko eskolen ondoren. Nafarroako Gobernuak ikastetxeei esan die ez antolatzeko Gabonei lotutako ekitaldirik. | Nafarroako ikastetxeetan orain arteko ordutegia izango dute ikasturtea amaitu arte. Ikasleek goizez soilik izaten dituzte eskolak, baina ikastetxeek astean lau egunetan eskolaz kanpoko jarduerak eskaintzen dituzte goizeko eskolen ondoren. Nafarroako Gobernuak ikastetxeei esan die ez antolatzeko Gabonei lotutako ekitaldirik. | Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak ikastetxeetako ordutegiari eustea erabaki du: orain arte bezala, ikasleek goizez soilik izango dituzte eskolak, eta astean lau egunez ikastetxeak antolatutako eskolaz kanpoko jarduerak izango dituzte aukeran.
Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak ikasturte hasieran esan zuenez, birusaren bilakaera hobetuko balitz, urtarrilean ordutegia aldatzeko aukera egongo zatekeen. Ordea, ordutegiari eustea erabaki dute, ikusita «pandemiaren bilakaera negatiboa; konfinatutako ikasgelen eta positibo eman duten ikasleen igoera nabarmena; eta datozen zubiek, jaiegunek eta oporrek urtarriletik aurrera utzi ditzakeen osasun ondorioak». Gaur -gaurkoz, Nafarroako 97 ikasgela daude itxita, 52 ikastetxetan.
Gabonetara begira hartutako beste erabaki baten berri ere eman du Gimenok: ikastetxeei ohar bat bidali diete eskatuz Gabonei lotutako ekitaldirik ez antolatzeko. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206714/gazte-bat-atxilotu-dute-migratzaileak-diru-truke-eramatea-egotzita.htm | Gizartea | Gazte bat atxilotu dute migratzaileak diru truke eramatea egotzita | Irundik Baionara eramaten zituen migranteak, Espainiako Barne Ministerioak jakinarazi duenez. Frantziako eta Espainiako Poliziak elkarlanean atzeman dute pasatzailea. | Gazte bat atxilotu dute migratzaileak diru truke eramatea egotzita. Irundik Baionara eramaten zituen migranteak, Espainiako Barne Ministerioak jakinarazi duenez. Frantziako eta Espainiako Poliziak elkarlanean atzeman dute pasatzailea. | Frantziako eta Espainiako poliziek 20 urteko gizon baigorriar bat atxilotu zuten azaroaren 22an. Delitu hau egozten diote: migratzaileak Irundik (Gipuzkoa) Baionara autoz eramatea, diru truke.
Espainiako Barne Ministerioak jakinarazi du egunean batez bertze hiru bidaia egiten zituela, eta aldiro lau emakume migrante eramaten zituela autoan. Baionan atzeman zuten, hain zuzen migrazio ibilbidean zihoazen lau emakumerekin autoan zihoala. Haren etxea ere miatu zutela jakinarazi du Barne Ministerioak: 10.000 euro atzeman zizkioten, ustez pasatzaile gisa eskuraturikoak. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206715/etzi-berrekingo-diete-osakidetzaren-auziko-inputatuen-eta-ikertuen-deklarazioei.htm | Gizartea | Etzi berrekingo diete Osakidetzaren auziko inputatuen eta ikertuen deklarazioei | Orotara, hogei herritar daude inputatuta Osakidetzan 2016-2017an egindako lan eskaintza publikoaren iruzurraren auziari lotuta. | Etzi berrekingo diete Osakidetzaren auziko inputatuen eta ikertuen deklarazioei. Orotara, hogei herritar daude inputatuta Osakidetzan 2016-2017an egindako lan eskaintza publikoaren iruzurraren auziari lotuta. | ESK sindikatuak jakinarazi duenez, Osakidetzan 2016-2017an egindako lan eskaintza publikoaren iruzurraren auzia ikertzen duen epaitegian etzi ekingo diete berriz auziko inputatuen eta ikertuen deklarazioei. Zehazki, sei lagun daude deklaratzera deituta egun horretarako: kardiologiako eta traumatologiako epaimahaietako lau kide eta bi lekuko.
Sindikatuaren arabera, irailetik inor ez dute deitu deklaratzera. Irailaren hasieran, epaileak beste bederatzi lagun inputatu zituen; hau da, orotara, hogei herritar daude inputatuta. LAB sindikatuen eskaera, ordea, ez zuen onartu: Jon Darpon Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu ohia eta Maria Jesus Mujika Osakidetzako zuzendari nagusi ohia ere auzipetzeko eskatu zuen «asmo bidegabeetarako elkartzearen» delituagatik, baina aukera hori baztertu egin zuen epaileak. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206716/eusko-jaurlaritza-eta-eh-bildu-akordio-batera-iritsi-dira-aurrekontuen-inguruan.htm | Politika | Eusko Jaurlaritza eta EH Bildu akordio batera iritsi dira aurrekontuen inguruan | Pedro Azpiazuk eta Maddalen Iriartek sinatu dute. 253 milioi euroren neurriak adostu dituzte osasuna, klima larrialdia, ongizate energetikoa, politika soziala, I+G+B eta gazteria alorretan, eta, ondorioz, koalizioa abstenitu egingo da aurrekontuen bozketan. | Eusko Jaurlaritza eta EH Bildu akordio batera iritsi dira aurrekontuen inguruan. Pedro Azpiazuk eta Maddalen Iriartek sinatu dute. 253 milioi euroren neurriak adostu dituzte osasuna, klima larrialdia, ongizate energetikoa, politika soziala, I+G+B eta gazteria alorretan, eta, ondorioz, koalizioa abstenitu egingo da aurrekontuen bozketan. | Eusko Jaurlaritzak eta EH Bilduk akordio bat sinatu dute EAEko aurrekontuen inguruan, eta, horren ondorioz, koalizioa abstenitu egingo da abenduaren 23an horiek onartzeko egingo den bozketan. Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak eta Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak sinatu dute akordioa.
Akordioan jaso dutenaren arabera, batzorde bat eratuko dute, akordioan adostutakoa betetzen dela aztertzeko. Alde bakoitzeko hiru pertsonak osatuko dute, eta lau hilabetean behin bilduko da, hartutako konpromisoak ezartzeko prozesua jarraitzeko eta horiek betetzen diren aztertzeko.
Azpiazuk berak eta EH Bilduk sare sozialetan jakinarazi dutenez, 253 milioi euroren neurriak adostu dituzte honako alor hauetarako: osasuna, klima larrialdia, ongizate energetikoa, politika soziala, I+G+B eta gazteria. Horrez gain, EH Bilduk proposatutako sei neurri politikoetatik hiru adostu dituzte.
Hauek dira EH Bildurekin egindako akordioaren ondorioz Eusko Jaurlaritzak hartu dituen konpromiso politikoak:
1. Akordioan jasotakoaren arabera, Eusko Jaurlaritzak konpromisoa hartu du elkarrizketa sozialeko esparru guztietan eta hitzarmen kolektiboetan gutxieneko soldata bat defendatzeko eta sustatzeko, «Euskal Autonomia Erkidegoko batez besteko errentarekiko proportzionala izango dena».
2. Etxebizitzaren alorrean, alokairu pribatuaren prezioak kontrolatzeko sistema bat abian jartzeko konpromisoa hartu du Jaurlaritzak, etorkizunean Espainiako araudiak horretarako bidea ematen duenean. Gainera, Zerga Koordinaziorako Organoan etxebizitzaren alokairuaren prezioei eusteko balizko zerga neurriei buruzko txosten bat egitea proposatuko du.
3. 2022ko aurrekontuetan Eusko Jaurlaritzak %10 handituko du ikerketa, garapen eta berrikuntzarako dirua (70 milioi euro gehiago), eta urte horretatik aurrera %12 handituko du legegintzaldia bukatu bitartean, «lehenbailehen iritsi dadin gomendatutako BPGaren %3ra».
Klima larrialdiari aurre egiteko, 120 milioi
Neurri ekonomikoen artean, larrialdi klimatikoari aurre egitekoak nabarmentzen dira. 120 milioi euroren neurriak adostu dituzte akordioan. Osasunaren arloan, 30 milioi gehiago izango dira, eta gizarte politikan, hogei milioi gehiago. Ongizate energetikoaren alorrari dagozkio adostutako diruaren lau milioi euro, eta gazteen emantzipazioarenari, bi.
EH Bilduk iragan ostiralean erabaki zuen ez aurkeztea osoko zuzenketarik Jaurlaritzaren aurrekontuei, «elkarrizketarako borondate zintzoa» erakusteko. Eskertuta erantzun du Iñigo Urkullu lehendakariak: «Bide berri bat irekitzen da». EAJk eta PSE-EEk bestela ere ziurtatuta zituzten aurrekontuak, gehiengoa baitute Eusko Legebiltzarrean. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206717/eusko-jaurlaritzak-irakasleak-omendu-ditu.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak irakasleak omendu ditu | Bilbon egin dute ekitaldia, eta bertan izan dira hezkuntzako hainbat eragiletako ordezkariak, Iñigo Urkullu eta Jokin Bildarratz. Hedabideetan kanpaina bat ere abiatu dute, «irakasleen lana aitortzeko». | Eusko Jaurlaritzak irakasleak omendu ditu. Bilbon egin dute ekitaldia, eta bertan izan dira hezkuntzako hainbat eragiletako ordezkariak, Iñigo Urkullu eta Jokin Bildarratz. Hedabideetan kanpaina bat ere abiatu dute, «irakasleen lana aitortzeko». | Irakasleen lana eskertzeko ekitaldi bat egin dute, gaur, Bilbon, Eusko Jaurlaritzak antolatuta. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburua ez ezik, bertan izan dira hainbat irakasle, familien eta sare publikoaren eta itunpekoaren ordezkariak eta EAEko Eskola Kontseiluko kideak ere.
Oholtza gainean izan dira erretiroa hartu berri duten lau irakasle, baita aurten lan horretan hasi diren beste lau irakasle ere. Horrela, «belaunaldi erreleboa» irudikatu nahi izan dute, Hezkuntza Sailaren hitzetan.
Gainera, kanpaina bat ere abiatu dute hedabideetan, «irakasleen lana aitortzeko»: «Bilbon egin den ekitaldiak, baita gaur bertan komunikabideetan abiatuko den kanpainak ere irakasleen lana, konpromisoa eta inplikazioa nabarmendu nahi dituzte, hainbat belaunalditako maisuek eta andereñoek irakasteko eta berritzeko erakutsi duten grina txalotzearekin batera». Azaldu dutenez, kultura, zientzia, komunikazio eta kirol arloetan ezagunak diren pertsonak dira kanpainako protagonistak, eta haurtzaroko edo nerabezaroko irakasleren batek utzitako «arrasto sakona» kontatzen dute bideo batzuetan. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206718/artolazabal-laquo55-eta-64-urte-bitarteko-emakumeak-dira-zahartzaroaz-gehien-kezkatzen-direnakraquo.htm | Gizartea | Artolazabal: «55 eta 64 urte bitarteko emakumeak dira zahartzaroaz gehien kezkatzen direnak» | 'Adinkeria, zahartzeari eta erretiroari buruzko pertzepzioak' txostenaren arabera, adineko pertsonei buruzko estereotipo negatiboak handitu egin dira azken hamar urteotan. | Artolazabal: «55 eta 64 urte bitarteko emakumeak dira zahartzaroaz gehien kezkatzen direnak». 'Adinkeria, zahartzeari eta erretiroari buruzko pertzepzioak' txostenaren arabera, adineko pertsonei buruzko estereotipo negatiboak handitu egin dira azken hamar urteotan. | Euskal Autonomia Erkidegoko «55 urtetik gorako biztanleriaren erdia baino gehiago» dago zahartzaroaz «kezkatuta», adierazi du Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak. Nabarmendu du emakumeak direla «gehien» kezkatzen direnak; bereziki «lanean ari diren 55 eta 64 urte bitartekoak». Era berean, azaldu du «hezkuntza maila handiagoa eta egoera ekonomiko hobea» dutenek zahartzaroari «kezka txikiagoarekin» egiten diotela aurre.
Adinkeria, zahartzeari eta erretiroari buruzko pertzepzioak txostena aurkeztu du gaur Artolazabalek, Adiskidetasunari buruzko Europako Praktiken V. Jardunaldian. Adinkeria «adinaren arabera pertsonekiko estereotipo, aurreiritzi eta jarrera diskriminatzaileen multzo gisa» uler daitekeena da, eta, sailburuak nabarmendu duenez, gaur egun, «gizarteak adinekoak gaizki tratatzen dituen pertzepzioa handitu egin da».
Euskadi Lagunkoiak eta Matia institutuak egin dute txostena, Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin. Ikerketan ondorioztatu dutenez, «55 urtetik gorako biztanlerian oraindik ere adineko pertsonen irudia negatiboa da". Pertzepzio hori «nabarmen» handitu da azken hamar urteetan: «Gaur egun, hamar pertsonatik hiruk adierazten dute gizarteak gaizki tratatzen dituela adineko pertsonak, eta duela hamar urte, errealitate hori hamarretik bakar batentzat hautematen zela».
Artolazabalek azaldu duenez, adineko pertsonekiko dagoen «irudi negatiboa» osasunarekin du lotura, hau da, adinekoak menpekoak, gaixoak, ahulak eta sexualki ez-aktiboak irudikatzearekin, eta parte hartzaile gisa «herritar pasibo» moduan ikustearekin. Izaera eta segurtasuna, ordea, adinekoen «irudi positiboarekin» daude lotuta. Estereotipo horiek «jarrera negatiboak» eragiten dituzte adinekoen «zahartze prozesuaren inguruan», eta «ondorioak» eragin ditzakete; «independentzia galera goiztiarra, desgaitasun handiagoa, eta depresio eta heriotza indize handiagoak» eragin ditzakete. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206719/txinaren-zetaren-bideari-aurre-egiteko-plana-aurkeztu-du-bruselak.htm | Ekonomia | Txinaren zetaren bideari aurre egiteko plana aurkeztu du Bruselak | Sei urtetan 300.000 milioi jarri nahi ditu garraio eta energia azpiegiturak finantzatzeko Europatik at. | Txinaren zetaren bideari aurre egiteko plana aurkeztu du Bruselak. Sei urtetan 300.000 milioi jarri nahi ditu garraio eta energia azpiegiturak finantzatzeko Europatik at. | Europako Batzordeak plan bat prestatu du datozen sei urteetan 300.000 milioi euro jartzeko Asiako hego-ekialdean, Afrikan eta Latinoamerikan azpiegiturak finantzatzeko. Ursula von der Leyen presidentearen arabera, Txinako Gobernuak bultzatu duen Zetaren bide berria deiturikoaren «benetako alternatiba» izan nahi du Europaren planak. Ziurtatu du EB gai dela Pekin 2013tik garatzen ari den proiektu geoestrategiko handiarekin «beste modu batez» lehiatzeko. «Herrialdeek beren esperientziak izan dituzte Txinako inbertsioekin, eta eskaintza hobeak eta desberdinak behar dituzte: horretara gatoz gu».
Europatik mesfidantzaz begiratu izan diote Txinak bultzatutako egitasmoari. Ofizialki, Europako eta Asiako herrialdeen arteko merkataritza handitzea da zetaren bidearen helburua, baina mundu osorako egitasmoak jasotzen ditu. Errepideak, trenbideak, portuak, zubiak, oliobideak, energia plantak eta horrelako azpiegiturak eraikitzen «lagundu» nahi die Txinak horien beharra duten herrialdeei, besteak beste, Europakoei. Horretarako, 115.000 milioi euroko diru poltsa bat sortu du, zuzeneko diru laguntzetan eta maileguetan, eta zenbait azpiegitura eraikitzen hasi dira dagoeneko. Aditu ugarik diote proiektuaren horren atzean Txinak bere eragin geopolitiko militar eta ekonomikoa handitzeko xedea dagoela.
Hainbat urtez Pekinen egitasmoaren aurrean geldirik egon ostean, Bruselak urratsa egitea erabaki du, eta proiektu propioa aurkeztu du, Txinak iragarritako inbertsioak txiki utzita. Batzordeak EBko finantza erakundeak, estatu kideak eta enpresa pribatuak mobilizatu nahi ditu. Guztira 300.000 milioi mobilizatu nahi ditu datozen sei urteetan.
Datu batzuk zehaztu ditu Von der Leyenek: Garapen Jasangarrirako Europako Funtsetik 135.000 milioi euro bideratuko dituzte planera; Europako Inbertsio Bankutik eta Berreraikuntza eta Garapenerako Europako Bankutik, 145.000 milioi; Europako kanpo laguntzako programetatik, 18.000 milioi —kasu horretan, itzuli beharreko diru laguntzen bidez—. Horietara batuko lirateke estatu kideek bideratutako funtsak eta sektore pribatuaren inbertsioak.
Erabaki geopolitikoa
Finantzatuko diren azpiegiturak bereziki garraioarekin, energiarekin eta digitalizazioarekin izango dute zerikusia. Von der Leyenek adibide gisa jarri ditu hidrogenoa ekoizteko plantak eta kontinenteen arteko datu trukerako itsaspeko kableentzako instalazioak, baina ez du egitasmo zehatzei buruz hitz egin.
Von der Leyenen hitzetan, Europaren egitasmoan parte hartu nahi duten herrialdeek baldintza onetan jasoko dituzte maileguak eta laguntzak; ez da «zor maila jasanezinik» izango haientzat, eta azpimarratu du proiektuak diseinatuko direla herrialdeetan. «Badakite guk haiekin batera egiten ditugula proiektuak, modu inklusibo, demokratiko eta gardenean, eta tokiko komunitateek inbertsioaren balio erantsiaren onura jasoko dutela».
Dena den, batzordeko buruak ez du ezkutatu planaren «esentzia geopolitikoa», eta nabarmendu du EBk inbertsio horiek egiten baditu haren onurako ere izango direla. Dokumentuak jasotzen duen pasarte bat azpimarratu du: «Beste batzuei laguntzean, EBk ere lagunduko du bere interesak sustatzen, bere hornidura kateen erresilientzia indartzen eta EBren ekonomiarako merkataritza aukera gehiago irekitzen».
Batzordeko presidenteak esan duenez, proiektuaren «lehen testa» EBren eta Afrikako Batasunaren arteko goi bilera izango da, datorren urteko udaberrian egingo dena. Von de Leyenek ziurtatu du EB prest dagoela 145.000 milioiren inbertsioak egiten hasteko. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206720/nafarroako-unibertsitate-publikoak-245-milioi-euro-jasoko-ditu-hurrengo-hiru-urteetan.htm | Gizartea | Nafarroako Unibertsitate Publikoak 245 milioi euro jasoko ditu hurrengo hiru urteetan | Azken akordioan, 2018tik 2020ra 180,4 milioi euro jasotzea adostu dute; beraz, finantzaketa %36 handiagoa izango da hurrengo hiru urteetan. | Nafarroako Unibertsitate Publikoak 245 milioi euro jasoko ditu hurrengo hiru urteetan. Azken akordioan, 2018tik 2020ra 180,4 milioi euro jasotzea adostu dute; beraz, finantzaketa %36 handiagoa izango da hurrengo hiru urteetan. | NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoak 245 milioi euroko finantzaketa izango du 2022tik 2024ra, hainbat urterako finantzaketa akordioaren bidez. Zehazki, Nafarroako Gobernuak 77,3 milioi euro emango dizkio 2022an; 2023an, 81,6; eta 2024an, 86,1. 2017koa da unibertsitatearen eta Nafarroako Gobernuaren arteko aurreko akordioa. Bertan jasotakoaren arabera, unibertsitateari 57,7 milioi euro emango zizkioten 2018an; 2019an, 60; eta 2020an, 62,7. Alegia, oraingo hitzarmenak %36 areagotzen du finantzaketa.
Akordioak unibertsitateari «finantzaketa nahikoa eta egonkorra» eskainiko dio epe ertainera, Juan Cruz Cigudosa Unibertsitateko, Berrikuntzako eta Eraldaketa Digitaleko Nafarroako Gobernuko kontseilariren arabera. Haren hitzetan, Nafarroako Gobernuak kalitatezko unibertsitate publiko baten aldeko apustua egiten du, eta urtez urte gero eta finantzaketa handiagoa edukitzeak erakusten du konpromisoa dutela gero eta unibertsitate «sendoagoa eta lehiakorragoa» izateko. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206721/erruduntzat-jo-dituzte-espainiako-herri-bateko-zinegotzia-hiltzegatik-auzipetuak-ziren-bizkaiko-lau-lagunak.htm | Gizartea | Erruduntzat jo dituzte Espainiako herri bateko zinegotzia hiltzegatik auzipetuak ziren Bizkaiko lau lagunak | 2018an hil zuten Javier Ardines Llanesko zinegotzia, eta azaroaren hasieran hasi zuten epaiketa, Oviedon (Espainia). Zinpeko epaimahaiak ebatzi du akusatuak gizonezkoa hiltzearen errudun direla. Zigorra zehazteko da oraindik. | Erruduntzat jo dituzte Espainiako herri bateko zinegotzia hiltzegatik auzipetuak ziren Bizkaiko lau lagunak. 2018an hil zuten Javier Ardines Llanesko zinegotzia, eta azaroaren hasieran hasi zuten epaiketa, Oviedon (Espainia). Zinpeko epaimahaiak ebatzi du akusatuak gizonezkoa hiltzearen errudun direla. Zigorra zehazteko da oraindik. | 2018ko abuztuaren 16an hil zuten Javier Ardines, 52 urte zituela. Llanesko zinegotzi zen orduan, Izquierda Unida alderdiko kidea. Etxe alboan auto barrenean zela egin zioten eraso: hesi batzuk jarriz, bidea oztopatu zioten, eta, ibilgailutik ateratakoan, jipoitu eta ito egin zuten, hil arte. Bizkaiko lau gizonezko atxilotu zituzten hilketa leporatuta. Gaur, zinpeko epaimahaiak ebatzi du errudunak direla.
Ardinesek kargu politikoa izanik, hasieran poliziek susmatu zuten arrazoi politikoak izan zitezkeela hilketaren atzean. Ordea, ikerketak aurrera egin ahala, beste hipotesi bat gailendu zen: fiskalaren arabera, emakume batekin zuen harremanagatik hil zuten Ardines, eta, hain zuzen, andre haren senarrak antolatu zuen hilketa, mendeku gisa.
Gaur-gaurkoz, zehaztu gabe da errudun jotakoek zer zigor bete beharko duten. Oviedoko (Espainia) Auzitegiaren esku da erabakia. Fiskaltzak 25 urteko kartzela zigorra galdegin du haietako bakoitzarentzat. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206722/gehiago-merezi-izan-du.htm | Kirola | Gehiago merezi izan du | Athletic Real Madrilen areara heldu den bakoitzean txiki geratu da Courtoisen aurrean. Benzemak sartu du partidako gol bakarra. | Gehiago merezi izan du. Athletic Real Madrilen areara heldu den bakoitzean txiki geratu da Courtoisen aurrean. Benzemak sartu du partidako gol bakarra. | Athleticentzat Santiago Bernabeun ezustekoa ematea izango zen ukendurik onena. Garaipen lehortea, baina, eten ezinik dabil. 1-0 galdu du Real Madrilen aurka, ligako bederatzigarren jardunaldi atzeratuan. Zuri-gorriek atea zulatzeko aukerak erruz izan dituzte, baina beste behin, agerian geratu da jokalarien zorroztasun falta. Porrot hori kontatuta, sei partida daramatzate irabazi gabe.
Marcelino Garcia Toral entrenatzaileak aurreko neurketatik hiru aldaketa egin ditu. Berritasunik handiena eskuin hegalean egon da: Oier Zarraga ipini zuen. Atzeko lerroan, berriz, Unai Nuñezek bete du Iñigo Martinezen hutsunea, eta aurrean, Iñaki Williams aritu da, Real Madrili kontraerasoetan min egiteko xedez.
Lehen abisua Real Madrileko jokalariek eman dute. Viniciusek ezker hegaletik erdiraketa egin eta Benzemak errematatu du, baina Unai Simon atezainak erantzun ona eman dio jaurtiketari. Bigarrena ere, Viniciusek eta Benzemak elkarren artean egindako jokaldi bizi baten ostean, sukalderaino sartu dira, baina berriz ere Simonekin egin dute topo. Carlo Ancelottirenak eroso zenbiltzan soropilean; Marcelinorenak, aldiz, gozakaitz, euren joko estiloa ezarri ezinik,
Harik eta zuri-gorriak suspertu diren arte. Kontraeraso batean. Williamsek bote lasterrean ongi eman dio baloiari, baina Militaoren hankan jo eta gutxigatik kanpora joan da. Hurrengo minutuan, Athleticeko jokalaria Courtoisekin aurrez aurre geratu da, baina ez du jokaldia biribiltzea lortu. Bizkaitarrak sarriago heltzen ziren Real Madrilen areara, baita abaguneak eduki ere; hala nola Raul Garciak area txikian bere kasa buruz errematatu du, baina Courtois erne ibili zen. Joaldiak, ordea, gutxi iraun dio Athletici. 39. minutuan, Benzemak 1-0ekoa egin baitu aldaratze batean. Maisua da horretan ere frantziarra. Zuri-gorriak kolpea hartuta heldu dira atsedenaldira.
Zuri-gorrien erauntsia Bigarren zatian, Athletic maiz heldu aurkariaren areara. Zarragak urrunetik lehor-lehor eman dio baloiari, baina ezkerreko zutoin ondotik joan da. Handik gutxira, De Marcosek area barruan errematatu baina baina Lucas Vazquezen hankan jo du baloiak. Aukera gehiago izan ditu Athleticek gola sartzeko. Nuñezek sekulako abagunea izan du, baina kanpora joan zaio buruz egindako errematea. Nahi eta ezinean aritu dira zuri-gorriak amaiera arte. Courtois Real Madrileko atezaina izan da Athleticen borrero. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206723/amorebietak-eta-realak-aurrera-tudelano-eta-san-juan-kopatik-at.htm | Kirola | Amorebietak eta Realak, aurrera; Tudelano eta San Juan, Kopatik at | Amorebietak 0-1 irabazi dio Europari, eta Realak 0-4 Pulidori. Tudelanok Bergantiñosen kontra 2-0 galdu du, eta San Juanek 1-2 Reyesen aurka. | Amorebietak eta Realak, aurrera; Tudelano eta San Juan, Kopatik at. Amorebietak 0-1 irabazi dio Europari, eta Realak 0-4 Pulidori. Tudelanok Bergantiñosen kontra 2-0 galdu du, eta San Juanek 1-2 Reyesen aurka. | Egun bete-betea izan da euskal taldeentzat Espainiakon Kopako lehen kanporaketan. Denetariko emaitzak izan dituzte. Amorebieta eta Reala hurrengo kanporaketarako sailkatu dira; Tudelano eta San Juani, ordea, amaitu zaie Kopako ibilaldi laburra.
Tudelanok 2-0 galdu du Bergantiñosen aurka, Galizian. San Juanek ere ezin izan dio irabazi San Sebastian de los Reyesi, etxean. Nafarrak atzetik hasi dira markagailuan, baina 36. minutuan, Buruscok etxekoen aldeko gola sartu du, eta lehia berdindu. 73. minutuan, ordea, Oier Retegik bere atean sartu du. Partida amaitu arte San Juanek bereak eta bi egin ditu gola sartzeko, baina ez dute atea zulatzea lortu. Gisa horretara esan diote agur Kopari. Amorebietak 0-1 irabazi du Europa talde mitikoaren zelaian, Bartzelonan. 35. minutuan heldu da bizkaitarren gola, Iker Amorrortuk sartuta.
Realak ez zuen ezustekorik nahi, eta goitik behera menderatu du Panaderia Pulido, Las Palmasen (Espainia). Imanol Alguacilen taldeak bikain ekin dio neurketari; izan ere, 7. minuturako markagailua 0-2koa zen, donostiarren alde. Portuk sartu du lehena, eta Aihen Muñozek bigarrena. Bigarren zatian, 60. minutuan Sorlothek sartu du txuri-urdinen hirugarren gola. Djouahrak bigarren taldeko jokalariak sartu du laugarrena 71. minutuan, Isakek eginiko pasea jaso ondoren.
Sei euskal taldeak Gainerako sei taldek bihar izango dituzte Kopako lehen kanporaketako partidak: Gernikak eta Eibarrek derbia jokatuko dute, Urbietan; Osasunak San Agustin de Guadalixen zelaian ariko da, Madrilen; Peña Sportek Malaga jasoko du Tafallan (Nafarroa); Real Unionek Cristo Atleticoren aurka neurtuko ditu indarrak, Palentzian (Espainia); eta azkenik, Leioak Elx hartuko du Sarrienan. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206752/castejongo-emakume-gazte-bat-hil-da-istripu-batean-cadreitan.htm | Gizartea | Castejongo emakume gazte bat hil da istripu batean, Cadreitan | Bi autok elkar jo dute aurrez aurre N-121 errepidean. Istripuan larri zauritu da Caparrosoko 23 urteko gazte bat. | Castejongo emakume gazte bat hil da istripu batean, Cadreitan. Bi autok elkar jo dute aurrez aurre N-121 errepidean. Istripuan larri zauritu da Caparrosoko 23 urteko gazte bat. | Pertsona bat hil da gaur 05:22ean Nafarroan gertaturiko errepide istripu batean, eta beste bat larri zauritu. N-121errepidean jazo da ezbeharra, Cadreita parean. Zauritua Tuterako erietxera eraman dute, suhiltzaileen arabera.
Hildakoa Castejongoa da (Nafarroa), 23 urteko emakume bat. Zaurituak ere 23 urte ditu, eta Caparrosokoa da. Biak zihoazen autoetako batean.
Nafarroako Foruzaingoak zabaldu duenez, bi autok elkar jo dute aurrez aurre. Horren arrazoia ikertzen ari dira. Goizaldean itxita egon da errepidea Caparroson eta Los Abetosen. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206753/azaroan-1076-langabe-gutxiago-hegoaldean.htm | Ekonomia | Azaroan, 1.076 langabe gutxiago Hegoaldean | Gizarte Segurantzak beste 2.614 kotizatzaile irabazi ditu, eta inoizko kopururik handiena du. | Azaroan, 1.076 langabe gutxiago Hegoaldean. Gizarte Segurantzak beste 2.614 kotizatzaile irabazi ditu, eta inoizko kopururik handiena du. | Azaroak ez du etenik ekarri lan merkatuaren hobekuntzari. SEPE Espainiako Enplegu Zerbitzu Publikoaren arabera, hilaren amaieran 149.481 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan. Urrian baino 1.076 gutxiago dira, eta duela urtebete baino 22.482 gutxiago.
Azaroa hilabete ona izan ohi da lan merkatuarentzat, Gabonetako kanpainarako langile batzuk kontratatzea eragin ohi duelako merkataritzan, baina egia da lanpostu horietako asko galdu egiten direla urtarrilean. Gauzak horrela, zerbitzuetan jaitsi da gehien langabe kopurua (-873). Beste datu batean ere ikusten da merkataritzak azaroko datuetan izan ohi duen eragina: sektore horretan emakume gehiago aritu ohi dira lanean, eta haien artean gehiago txikitu da langabezia. Dena dela, emakumeak dira langabe erregistratuen %56,9 (urrian, %57,2 ziren).
Edonola ere, industrian ere oraindik jaisten ari da apurka-apurka langabe kopurua (-217), eta behera egin du aurretik lanik ez zutenen artean (-74). Hilabete okerragoa izan da, berriz, lehen sektorean (+55) eta eraikuntzan (+3).
Langabe kopurua jaitsi egin da Nafarroan (-426), Bizkaian (-401) eta Araban (-302); pixka bat igo egin da, ordea, Gipuzkoan (+53).
Inoiz baino langile gehiago
Langabeen zerrenda laburtu egin bada ere, luzatu egin da lanean daudenen zerrenda. Izan ere, Gizarte Segurantzak batez beste urrian baino 3.543 kotizatzaile gehiago izan ditu. Batez beste, 1.273.749 afiliatu ditu sistemak Hego Euskal Herrian, inoizko kopururik handiena.
Hego Euskal Herriko lan merkatuak urte eta erdi behar izan du konfinamenduari eta hark eragindako krisi ekonomikoari buelta emateko, kopurua osoetan behin-behinik. Urrian egin zuen, 2020ko otsaileko datuak hobetuta. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206754/hizkuntza-gutxituen-tokiko-ituna-izenpetuko-dute-45-herrik.htm | Gizartea | Hizkuntza gutxituen tokiko ituna izenpetuko dute 45 herrik | Euskal Konfederazioak eta Itsasuko hautetsiek hasi proiektuak Ipar Euskal Herriko 45 herriren babesa lortu du, euskarak «babes politiko» bat lor dezan Europako Kontseiluan. | Hizkuntza gutxituen tokiko ituna izenpetuko dute 45 herrik. Euskal Konfederazioak eta Itsasuko hautetsiek hasi proiektuak Ipar Euskal Herriko 45 herriren babesa lortu du, euskarak «babes politiko» bat lor dezan Europako Kontseiluan. | Iragan urteko martxoan aurkeztu zuten proiektua Itsasuko (Lapurdi) hautetsiek eta Euskal Konfederazioak. Azaldu dutenez, Hizkuntza Gutxituen Babeserako Europako Tokiko ituna izenpetzearen helburua da Ipar Euskal Herrian euskarak Europako Kontseiluaren «babes politikoa» lortzea. Hala, Ipar Euskal Herriko hainbat Herriko Etxeri aurkeztu diote proiektua, azken hilabeteotan. Oraingoz, 45 herri prest agertu dira Tokiko Ituna izenpetzeko, tartean Baiona, Hazparne, Urruña (Lapurdi), eta Donapaleu (Nafarroa Beherea).
Tokiko ituna Hizkuntza Gutxituen Euroitunaren bertsio berezi bat da, non eta lurralde kolektibitateek izenpetzeko aukera duten; Frantziako Estatuak baizik ez baitu euroituna bera izenpetzeko eta berresteko eskumena. 1999tik Frantziako Estatuak izenpetua du, baina ez du berretsia, Frantziako Konstituzioaren kontrakoa delakoan. Alta, Tokiko itunaren bidez, Europako Kontseiluaren «babes politikoa» lor dezake euskarak lurralde kolektibitateetan. Zehazkiago, hizkuntza gutxituei babes politikoa ematen die hizkuntza politika hainbat arlotan garatzeko, hala nola hezkuntzan, justizian, administrazioan edota zerbitzu publikoetan. Horren gauzatzeko, 49 xedapen ditu itunak, norabideak finkatzeko. Herriko etxe batek horietarik 35 hautatu behar ditu, gutxienez, «bere ahalen eta beharren arabera» ituna izenpetzeko.
Euskararen egunaren karietara, bihar egitekoa zuten izenpetze ofiziala, baina «azken momentuko ustekabe» baten ondorioz, gibelatzera behartuak izan dira. Anartean, gainerako herriei dei egin diete ituna izenpetzeko, eta jada bat egin dutenak txalotu dituzte. «Euskara lau haizeetara zabaltzeko biharko eguna berezia izanik, garrantzitsua iruditzen zitzaigun parada baliatzea oroitarazteko euskararen berreskuratze prozesuan lurralde kolektibitateek duten funtsezko rola eta, bistan dena, Tokiko ituna ofizialki izenpetzea erabaki duten 45 herri horien lana goraipatzea».
Iragan uztailean, jadanik 29 herri agertu ziren Tokiko ituna izenpetzeko prest. Geroztik, lana segitu dute Itsasuko hautetsiek eta Euskal Konfederazioak, 45 herri lotu arte. Betetzeko xedapenak hautatu ondotik, Europako Kontseilura igorri dituzte, eta herriko kontseiluetan bozkatu, gauzatu daitezen. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206755/txandaka-baina-landakon.htm | Kultura | Txandaka, baina Landakon | Txanda sistema sortu dute Landako gunean eta Plateruenan sartzeko. Txanda bakoitzean 1.200 lagun sartuko dira, eta egunean bortz izanen dira. | Txandaka, baina Landakon. Txanda sistema sortu dute Landako gunean eta Plateruenan sartzeko. Txanda bakoitzean 1.200 lagun sartuko dira, eta egunean bortz izanen dira. | Iaz langileek bete zuten Durangoko Azokaren bihotza den Landako gunea. Aurten, txandaka bada ere, kulturazalez beteko da Durango. Kulturazalez, liburuz, diskoz, eta erakusmahaiz. COVID-19ak eragindako pandemia dela eta, azken ordura arte duda zen aurtengo azokak zein itxura izango zuen. Iazko etenaren ostean, ordea, itzuli egingo dira erakusmahaiak erakustazokara, eta berriz aktibatuko dira azokaren parte diren gune guztiak ere.
«Agian ez da izango gurako genukeen modukoa, baina bada», nabarmendu zuen Beñat Gaztelurrutia Gerediaga elkarteko koordinatzaileak azokaren aurkezpen egunean.
Azokaren beraren barruan bi azoka izango dira: digitala eta presentziala. Hilaren 3tik 7ra egongo da martxan denda digitala, eta 4tik 8ra egingo dute aurrez aurreko azoka. Iazko arrakastaren ondotik, eta «normaltasun» guztia itzuli artean, behin-behineko neurri gisa denda digitala martxan mantentzeko erabakia hartu du Gerediagak. Beraz, Durangora joaten ez direnek ere bertako katalogo guztia erosteko aukera izanen dute. Eskaera egin, eta egun batzuetara etxera iritsiko zaie eskaria.
Guztira, 219 mahai jarriko dituzte Landakon, eta 990 nobedade izango dira salgai bertan. Pandemia aurreko azken azoketan izandako kopuruen antzekoak dira zenbaki horiek, eta horregatik «oso pozik» azaldu dira antolatzaileak jasotako babesarekin.
Osasun egoerak neurriak zorroztea eragin du, eta, hala, azoka presentzialera bertaratzeko ezinbertzekoa izango da aitzinetik txanda hartzea. Zehazki Landako gunera eta Ahotseneko kontzertuetara sartzeko hartu beharko da ordua. Azaroaren 29an ireki zuten txanda hartzeko epea. Antolatzaileek azaldu dutenez, azoka segurua izatea izango da aurten Gerediagaren helburu nagusia. Jendea ez pilatzea nahi dituzte horretarako. Horregatik ezarri dute txanda sistema bat Landako gunea bisitatu ahal izateko.
1.200 pertsona aldiro
Egunean bortz txanda antolatuko dituzte, bakoitza gehienez ere 1.200 pertsonakoa, eta ordu eta erdiko iraupenekoa. Txanda bakoitza bukatu orduko hustu egingo dute gunea, hurrengoa hasi artean. Gainera tarte bakoitzeko lau txartel hartu ahalko ditu bisitari bakoitzak, eta nahi bertze txandatan eman ahalko du izena. Horiek hartzerako orduan arduratsu jokatzeko deia egin du antolakuntzak, eta joateko asmoa duten herritarrek bakarrik izena emateko. Beraz, bertara joateko asmoa dutenek aitzinetik egin beharko dute plana. Izan ere Gerediagatik behin eta berriz egin diete eskari bera herritarrei: aurretiazko txandarik hartu ez badute Durangora ez bertaratzeko.
Behin Durangon, maskara jantzia izan beharko da beti barrualdeetan, eta baita kanpoan ere, segurtasun distantziak bete ezin direnean. Eta azokako bisita bukatu ostean, herrira joanez gero, orduan ere, arduratsu jokatzeko deia egin dute antolatzaileek.«Kulturaren alde egitea eta osasun neurriak betetzea gauza bera dira», nabarmendu zuten azaro hasieran Durangoko Udalak eta Gerediaga elkarteak batera argitaratutako oharrean.
Landako guneaz eta Plateruenaz gainerako espazio guztietarako ez da aurrez txandarik eskatu beharko, baina eserleku kopuru mugatua izango dute guztiek. Areto Nagusian —Aurten Talaia izena hartuko du— 70 pertsonakoa izango da muga. Szenatokian, 304 ikuslekoa. Saguganbaran, Bartolome Ertzilla musika eskolan, 100 pertsonakoa; Irudieneako areto txikian, 120koa, eta proiekzioa areto handian denean, doblea. 240koa. Plateruenan 410 pertsona sartu ahalko dira aldi berean, beti ere aitzinetik txanda hartuta.
Ikasle Goizik ez
Txanda sistema ez ezik, pandemiak bertzelako murrizketa batzuk ere hartzera behartu ditu azokako antolatzaileak. Esaterako, aurten ezin izanen da Ikasle Goiza egin. Historikoki azokako lehen egunean egin izan dute egun hori, Euskal Herri osoko hamaika ikastetxetako ikasleekin. Aurten ez dute halakorik antolatu, ordea, eta «pena» azaldu du horregatik Gerediaga elkarteko koordinatzaile Gaztelurrutiak: «Ez dugu antolatu uste genuelako testuinguruak ez zigula horretarako aukerarik ematen, eta gure konpromisoa da hurrengo urtean, ahal den neurrian, berriz ere martxan jartzea». Horrez ordez, PortaDa! erronka egin dute Lehen Hezkuntza, DBH eta Batxilergoko ikasleekin.
Guztira, 165 parte hartzaile izango ditu Durangoko Azokaren 56. aldiak: argitaletxeak, diskoetxeak, kultur elkarteak, erakundeak, banatzaileak... Horietatik hamazazpi autoekoizleak izango dira, hamar Durangaldekoak eta 28 lehenengo aldiz mahai bat jarriko dutenak. «Jabetzen gara erakusmahaia jarriko duten askok ahalegin handia egin behar izan dutela Durangora etortzeko. Erakutsi duten jarrera txalotzekoa eta eskertzekoa da».
Iaz egin bezala, aurten ere Ahotseneko kontzertu eta solasaldiak zuzenean ikusi eta entzun ahalko dira Durangoko Azokaren webgunean. Gainera, egunero Azoka telebistak eguneko laburpen saio bat egingo du ETBrekin batera. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206756/ziurtagiria-ostatuetan-eta-gaueko-aisialdian-soilik-ez-erabiltzea-aztertzen-ari-da-jaurlaritza.htm | Gizartea | Ziurtagiria ostatuetan eta gaueko aisialdian soilik ez erabiltzea aztertzen ari da Jaurlaritza | Iñigo Urkullu lehendakariak egin du iragarpena; onartu du erabilera zabaltzera egiten badute, auzitara jo beharko dutela berriro onespen eske. | Ziurtagiria ostatuetan eta gaueko aisialdian soilik ez erabiltzea aztertzen ari da Jaurlaritza. Iñigo Urkullu lehendakariak egin du iragarpena; onartu du erabilera zabaltzera egiten badute, auzitara jo beharko dutela berriro onespen eske. | Espainiako Auzitegi Gorenak auziaz emana duen ebazpen ofiziala jaso orduko, osasun ziurtagiriaren erabilera ezartzera doa Eusko Jaurlaritza. Gaueko aisialdian eta 50 bezero baino gehiago hartzen dituzten ostatuetan eskatzen hasi beharko da. Gaur goizean Iñigo Urkullu lehendakariak jakinarazi du, ordea, aztertzen ari direla erabilera hori beste alor batzuetara ere zabaltzea. Ez du zehaztu zein jarduera eremu dituzten buruan. Onartu du, hori bai, urrats hori egiten badute, auzitegien onespena beharko dutela aurrena. Osasun ziurtagiriari emango dioten lehen erabilerarako, EAEko Justizia Auzitegi Nagusira jo zuten aurrena onespen eske, ezezkoa jaso zuten han, eta Gorenaren baietzarekin egin ahal izango dute orain aurrera. Nafarroako Gobernua osasun ziurtagiriaren erabilera zabaltzea aztertzen ari dela adierazi du gaur Maria Txibitek ere. Zehaztu egin du zein eremutan erabiltzea pentsatzen ari diren: zahar etxeetan.
Datuak txarrera ari direla ohartarazita, beste neurri gehiago ere espero dira datozen orduetan. Asteartean Osasun sailburu Gotzone Sagarduik iragarri zuen osasun larrialdi egoera ezarriko dutela berriro. Gorenaren sententziaren zain daude urrats hori egiteko ere. Berriz martxan jarriko du lehendakariak pandemiaren kontrako neurriak ezartzen dituen Labi batzordea, bilera batera deituko du, eta han ebatziko dira hemendik aurrerako jarraibideak. Urkulluk gaur zehaztu du «neurrizkoak eta egokiak» izango direla neurri guztiak. Pandemien kontrako legea badu Eusko Legebiltzarrak, eta horrexek zedarrituko ditu neurriak.Urkulluk gogora ekarri du «ardura kolektiboa» eta «norbanakoaren ardura» biak hartzen dituela aintzakotzat lege horrek, eta horren araberako jarraibideak ezarriko direla. Gogora ekarri du Eguberriak hurbil daudela, eta tentuz jokatzeko eskaria egin du. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206757/iraganari-erreferentzia-eginez.htm | Kultura | Iraganari erreferentzia eginez | Leire Urbeltz artistak egin du Durangoko Azokako kartela, aurten. Kili-kili aldizkariko pertsonaia nagusia egokitu du queer ukitua emanda. | Iraganari erreferentzia eginez. Leire Urbeltz artistak egin du Durangoko Azokako kartela, aurten. Kili-kili aldizkariko pertsonaia nagusia egokitu du queer ukitua emanda. | Bada! Horixe du Durangoko 56. Azokak leloa. Pandemiak pandemia, azokak bizirik dagoela erakutsiko du, baita koloretsua dela ere, eta hori erakusten du kartelak ere bere kolore ugariekin. Ukitu «retroarekin» eta atzera begira jarrita ondu du Leire Urbeltz Iruñeko diseinatzaileak aurtengo afixa. Kulturaren arloan ezereza zegoen garaiari erreferentzia eginez sortu du kartela Urbeltzek: «Denborarekin paralelismo bat eginez, urte edo garai gris bat pasatu dugu pandemiarekin, eta aurten azoka baldin bada ere, iaz ez zen egon. Nolabait, ezerezetik gertu dagoen pauso horretan inspiratu naiz. Erreferentzia egin nahi nien 60ko hamarkadako garai gris haietan —ezereza zegoenean— azoka sortu zuten gazte haiei. Omendu nahi nituen»
Kili-kili aldizkarian oinarritu da kartela egiteko eta , bertako pertsonaia nagusia izan du gogoan. Haren bi bertsio eguneratu ditu: Kili eta Kuir. «Iraganeko Kili-kili pertsonaia horri aipamena eginez baina gaur egungo queer teoriei lekua emanez. Gaur egungo berrikuspenak zeharkatuta», nabarmendu du.
Desipuindegia paratu dio izena kartelari. Rikardo Arregiren testu batetik hartu edo, berak erran gisan, «lapurtu» du kontzeptua: «Joseba Sarrionandiak azokari buruz idatzitako testu batean Rikardo Arregiren esaldi bat aipatzen du. Arregik esaten zuen garai hartako gazteak nolabaiteko desipuintzaileak zirela. Konberntzionalismo guztiak deseraiki behar zirela gauza berriak sortzen hasteko, eta asko gustatu zitzaidan hitza bera, desipuindegia».
Kartela egiteko ohorea
Pozez jaso du artista iruindarrak kartela egiteko eskaria. «Ohorea izan da», nabarmendu du. Azoka urteroko planetan presente izan duen egitasmo bat dela azaldu du, eta ez zukeela inoiz ere pentsatuko kartela egiteko aukera izango zukeenik. Irudia egiteko Sorland agentziarekin izandako elkarlanaz ere mintzo da: «Agentziako sormen taldeak leloa eta beren desioak definituak zituen, eta uste dut nire lana aukeratu zutela, zerbait koloretsua eta dibergentea egin nezakeelako, forma eta kolore askoko zerbait proposatu ahal nielako».
Paperean eta muralean lan egitera ohitua bada ere, bertze teknika bat erabili du afixa egitean: «Irudiak euskarri askotan izan behar du hedapena, eta interesgarria iruditzen zitzaidan tabletan egitea, marrazten duzuna oso fidel jasotzen duelako, oso organiko». |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206758/profesionalei-bidea-errazteko.htm | Kultura | Profesionalei bidea errazteko | Lau eguneko jardunaldiak egingo dituzte 'DA! Pro' izenpean. Helburua profesionalizazioa bultzatzea da | Profesionalei bidea errazteko. Lau eguneko jardunaldiak egingo dituzte 'DA! Pro' izenpean. Helburua profesionalizazioa bultzatzea da | Sortzaileei bide profesionalean laguntzea. Asmo hori bete nahi du aurten eraberrituta datorren DA! Pro sortzaileentzako azoka profesionalak. Duela hiru urte egin zuten lehen proba, eta sarea zabaltzea erabaki dute orain. Egun bakarreko jardunaldia zena lau eguneko topagune profesional bihurtuko da, eta, orain artean musika landu badu ere, ateak zabaldu eta bertze eremu batzuk hartuko ditu aurtengoan: musika bera, formatu txikiko familia ikuskizunak, literaturatik zinemara egiteko jauzia, eta sortzaileek bide profesionalak egiteko baliabideak.
Eremuak zabaldu ditu, baita formatua ere. Abenduaren 1ean hasi zen, eta 4an bukatuko da, azoka bete-betean. Lehen hiru egunak topaketak izango dira, eta beharrezkoa da izena ematea parte hartzeko —azaroaren 11n bukatu zen epea—. Azkena, aldiz, solasaldi irekia izango da, eta nahi duen orok parte hartzen ahal du. Azokaren programazioaren barruan, Landako guneko Areto Nagusian eginen dute solasaldia, eta zuzenean emango dute streaming bidez.
Beñat Gaztelurrutia Gerediaga elkarteko kudeatzailearen hitzetan, harrera ona izan du programak —41 sortzailek izena eman dute—, eta jardunaldiak egin aurretiko balorazioa «positiboa» da. Hemendik aitzinera ere, bidea egingo duen programa izango dela uste du Gaztelurrutiak: «Egonkortu nahi dugun programa bat da. Horregatik zabaldu dugu aurten. Zabaltzeak berak esan nahi du egonkortzera doala, eta asmoa etorkizunean programarekin jarraitzea dela».
Jardunaldiak diseinatzeko orduan, sortzaileen interesak kontuan izan dituztela nabarmendu du Gaztelurrutiak, eta jardunaldiek helburu argi bat dutela azaldu: «Beren ibilbide profesionalean aliantzak lortzeko eta hartu-eman berriak egiteko gunea izatea nahi dugu; finean, sortzaileei bide profesionalean laguntzeko programa bat izatea». Orain artean bezala, azokaren aurreko egunetan egingo dituzte jardunaldiak, azoka egunak ekitaldiz gehiegi ez kargatzeko, eta sortzaileek egun horiek bertze jardun batzuetarako bideratu ditzaten.
Lau gune, lau arlo
Lau egun diferente, lau arlo eta lau topagune izango ditu DA! Pro-k. Durangoko San Agustin kulturgunean egin zuten lehen jarduna hilaren 1ean, eta musika izan zuen ardatz. Musika Bulegoaren lankidetzarekin, 09:00etatik 14:00etara hamar minutuko aurkezpenak egin zituzten programan parte hartzeko izena eman duten musikariek, sektoreko profesionalen aurrean.
Hilaren 2an, formatu txikiko familia ikuskizunen eta tailerren txanda izango da Bizenta Mogel bibliotekan. Bezperako formatu bera izango du jardunaldiak, eta aurkezpenak izango dira eguneko ardatz.
Ikus-entzunezkoetara egingo du jauzi 3an jardunaldiak. Literatur sorkuntza lan batek zinemara eramateko egin beharreko urratsak eta osagaiak aletuko dituzte Durangoko Zugaza zineman egingo den jardunaldian. Helburua euskaraz jarduten duten eragileak harremanetan jarri, eta azokatik bertatik euskarazko literatura pantailetara egokitzeko lan ildo berezirik zabaltzeko aukerarik dagoen aztertzea izango da. Horretarako, Unai Elorriaga idazlea, Joanes Urkixo gidoilaria, Aizpea Goenaga zinema zuzendaria, Ander Barinaga Rementeria ekoizlea eta Gaizka Izagirre zinemazale eta kazetaria bilduko dituzte jardunaldi bakarrean.
Larunbatean, hilaren 4an, izango da azken eguna. Landako guneko Areto Nagusian Sortzaileek bide profesionala egiteko baliabideak izeneko topaketa egingo dute. Hiru alor landuko dituzte. EKKI Euskal Kulturgileen Kidegoak egile eskubideen ingurukoak aletuko ditu, Amaia Ocerin, kultur eta sormen arloko komunikazio aholkularia, marketin eta komunikazioaz mintzatuko da, eta Euskal Herriko Musikarien Elkarteko Myriam Miranda, berriz, sortzaileek lan bat egitean egin beharreko kontratazioez. Azken jardunaldi horretan, sortzaileek egunerokoan dituzten kezkak landu nahi dituzte. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206759/azokari-arnasa-ematen-diotenak.htm | Kultura | Azokari arnasa ematen diotenak | Zazpi espaziok osatzen dute Durangoko 56. Azoka: Ahotsenea, Irudienea, Talaia, Kabi@, Saguganbara, Azoka TB eta Szenatokia. Ahotsenean egiten diren aurkezpenak zuzenean emango ditu Azoka TBk | Azokari arnasa ematen diotenak. Zazpi espaziok osatzen dute Durangoko 56. Azoka: Ahotsenea, Irudienea, Talaia, Kabi@, Saguganbara, Azoka TB eta Szenatokia. Ahotsenean egiten diren aurkezpenak zuzenean emango ditu Azoka TBk | Durangoko Azoka ez da Landako gunea bakarrik, eremu zabalagoa hartzen du azokak herrian. Egun zazpi gunek osatzen dute azokaren ekosistema, eta gune bakoitzak du bere izana, bere esentzia eta baita bere funtzionatzeko modua ere. Guztiak dira beharrezkoak azokaren taupada indartsua izan dadin.
Ahotsenea (kontzertuak eta bestelakoak)
Gunerik handiena da Ahotsenea, eta, anitzek musikarekin lotzen badute ere, hori baino gehiago da. Doinuek eta hitzek osatuko dute aurtengo programazioa, kontzertuek eta liburu aurkezpenek. Gainera, lehenengoz liburu aurkezpenak bi gunetan banatuko dira: Landako gunean eta Durangoko musika eskolan. 70 aurkezpen izango dira, literaturakoak gehienak, baina diskoei buruzko solasaldiren bat ere izango da. Besteak beste, Eider Rodriguez, Leire Vargas, Itziar Ugarte, Alaine Agirre, Lander Garro, Amaiur Epher, Alberto Barandiaran eta Aritz Galarraga izango dira beren liburuak aurkezten.
Musikari dagokionez, bigarren urtez jarraian Plateruena izango da gune nagusia, bertan izango dira musika taldeen zuzeneko emanaldiak. Denera 50 disko aurkeztuko dira bertan. Ibilbide luzekoak batzuk, hasiberriak bertzeak.
Miren Narbaiza Ahotseneko koordinatzaileak nabarmendu duenez, aurten musika talde asko geratu dira kanpoan, inoiz baino disko gehiago aurkeztu direlako. Landako guneko karpatik aterata, bigarren oholtza galdu du guneak. Hots, Plateruenan egiteak oholtza bakarra izatea dakar, eta aldi berean talde bakarra egoteko aukera: «Lehen askoz talde gehiago kabitzen ziren, orain kontzertutik kontzertura eten bat dago, eta dinamismoa pixka bat ere galtzen du, hoztu ere egiten da, eta noski jende gutxiago ere sartzen da», nabarmendu du Narbaizak. Hala ere, Plateruenan egiteak alde onak dituela argi adierazi du: «Plateruena antzoki eder bat da, eta hor era guztietako taldeak egoteko aukera, hasiberriak zein beteranoak, uste dugu oso aukera ona dela. Sentsazioa, beraz, gazi-gozoa da».
410 lagun sartzen ahalko dira Plateruenan, hori bai, kontzertuetara joateko aitzinetik txanda hartu beharko da —azaroaren 29an ireki zen epea—: «Aurrez plana egiteko ahalegin bat egin beharko du norberak, antolaketa bat eskatzen du, baina horrela egin ahal badugu, egin dezagun!», nabarmendu du Narbaizak.
Hala ere, Durangora bertaratzerik ez duenak, edo txanda hartzea lortu ez duenak ere izango du aukera Ahotseneaz gozatzeko Azokako telebistaren bidez. Iaz hasitako bideari jarraikiz, streaming bidez emango dituzte zuzeneko kontzertu eta aurkezpen denak. Gainera, iaz egin bezala, zuzeneko kontzertuetan soinu nahasketa berezia egingo dute, etxetik hobeki entzuteko. Sortzaileentzako saioak streaming bidez ematea plus bat dela uste du Narbaizak, batez ere jende gehiagorengana iristeko modua ematen dielako. Hala ere, argi du helburua zein den: « Nik ez dut sinisten birtualki aurrera egiten duen azoka batean. Lehengo azoka hori bizi nahiko genuke datorren urtean».
Narbaizak kulturazaleei atxikimendua eskatu die: «Uste dut kulturazaleei atxikimendua erakustea egokitzen zaigula, eta hemen sortzen den uzta ikustea. Ederra litzateke segurtasun neurri guztiak beteta ahal duenak bertaratzea eta ongi pasatzea».
Irudienea (ikus-entzunezkoen isla)
Irudienean, ikus-entzunezkoen plazan, 35 film egongo dira ikusgai, Zugaza zinemetan: hamabi film labur, hamaika dokumental, hiru film luze, bi aurkezpen, lau estreinaldi eta hiru film haur eta gazteentzat. Inoiz baino parekideagoa izango da Irudienea, zuzendaritza eta protagonistetan emakumeak izango direlako nagusi, eta hainbat gai jorratuko dira bertan: memoria historikoa, pantailak euskaraz egoteko aldarria... Iaz Sormen Beka irabazi zuen Bañolet websaila ere Irudienean aurkeztuko da, abenduaren 5ean..
Talaia (gogoeta sustatzeko)
Euskarazko literaturaz harago, Durangoko Azokan beste argitalpen askok daukate lekua: dibulgazio liburuek, ikerketa lanek, euskal gaiak lantzen dituzten argitalpenak… Horiek guztiak Talaia gunean batuko dira, espazio bitan: Landako guneko Areto Nagusian eta Musika Eskolan. Talaian gai anitz lantzen dituzten liburu ugari aurkeztuko dituzte, eta hainbat mahai inguru ere antolatuko dituzte: musika elektronikoaz, ilustrazioaren munduaz, gazte sortzaileen ikuspegiaz...
Kabi@ (hiru ardatz nagusitan)
2019an egin bezala, aurten ere Kabi@ Areto Nagusi barruan antolatuko dute, eta programazioa hiru ataletan banatuta egongo da: Geruza digitalak izeneko hitzaldi laburrak; sorkuntza digitalaren inguruko mahai inguru bat; eta Txikientzako lantegia izeneko jarduera. Diana Franco Kabi@ko koordinatzaileak nabarmendu duenez, programazioa ideia nagusi batekin lotuta egongo da: «eraldaketa digitalak balio dezake sortzaileak, sorkuntza lanak eta publikoa harremanetan jartzeko, eta, gainera, sorkuntzarako aukera ezberdinak zabal ditzake».
Saguganbara (haurrak protagonista eta ardatz)
Haurrek eta familiek euskal kulturaz eta literaturaz gozatzeko gunea da Saguganbara. Liburu aurkezpenak, haurrentzako ipuin-kontaketak eta ikuskizunak, denetariko eskaintza izango du guneak. Azken eguna, hilaren 8a, bereziki emankorra izango da haurrentzat. Dani Martirena idazleak Amonaren kea liburuaren kontaketa eginen du, eta Maite Franko, Bakarne Atxukarro, Izaskun Zubialde eta Raquel Samitier ipuin kontalariak ere bertan izango dira. Ohiko gunean egongo da Saguganbara, Elkartegian, Landako parean, baina saio batzuk Landako guneko Areto Nagusian ere antolatuko dira.
Szenatokia (bortz emanaldi)
Arte eszenikoak ardatz dituen programazioa eskainiko du Szenatokia guneak. San Agustin aretoan izango dira emanaldiak. Aurtengorako, denera, lau emanaldi antolatu dituzte. Larunbatean izango da lehena; Jon Ander Urresti antzerkigileak Txibirriz, baserri galdue obra emango du 18:00etan. Ondotik, igandean, Bagara kolektiboak I(n)tera(k)zioa antzeztuko du 18:00etan. Formol Laborategiaren txanda izango da astelehenean. 19:00etan estreinatu berri duten Album lana eskainiko dute. Laugarren emanaldia asteartean izango da. Mauma konpainia Galder Perezek zuzenduriko Lurrun minez obra taularatuko du 19:00etan. Iñigo Astizen eta Mikel Aierberen Högeitavat emanaldia izango da azkena. Asteazkenean izango da hori, 12:30ean. Emanaldi guztiak doan izango dira. Azoka TB (azokak eman duena kontatzen)
Azoka TBk Durangoko Azokaren berri emango du, luze eta zabal. Azokako webgunean streaming kanal bi egongo dira, Plateruenan eta Areto Nagusian gertatzen ari dena zuzenean ikusteko. Gainera, Azoka TBren eta EITBren arteko elkarlanari esker, Azoka TBk kulturaren plazaren bueltan gertatzen dena jasoko du, egunero. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206760/uzta-berria-ondu-du-berriak.htm | Kultura | Uzta berria ondu du BERRIAk | Besteak beste, Joan Mari Torrealdaik zendu aitzinetik idatziriko azken liburua eramango du BERRIAk Durangora: 'Egunkaria, gizarte zibilaren arrakasta'. | Uzta berria ondu du BERRIAk. Besteak beste, Joan Mari Torrealdaik zendu aitzinetik idatziriko azken liburua eramango du BERRIAk Durangora: 'Egunkaria, gizarte zibilaren arrakasta'. | Hizkuntza eta nazioa. Bi ardatz horiek oinarri hartuta, liburu uzta mardula eramango du BERRIAk Durangoko Azokara. Egunkaria, gizarte zibilaren arrakasta Joan Mari Torrealdai Nabeak hil aitzinetik idatziriko azken lana da azokan izango diren liburuetariko bat. Egunkaria-ren sorrera gatazkatsutik Guardia Zibilak kazeta itxi eta hainbat arduradun atxilotu, torturatu eta kartzelara bidali zituen arteko kontaketa egiten du liburuan Joan Mari Torrealdaik, zeinak prozesu hori dena bertatik bertara bizi izan zuen. Sorreratik hartu zuen parte Egunkaria Sortzen-en; hasieratik izan zen Administrazio Kontseiluko kide, bertako lehendakari ere izan zen azken urteetan, eta atxilotutakoen artean zegoen. Liburu honetan hori dena kontatzen du: sorreratik itxierara, eta ondorengo epaiketara arteko ibilbidea. Haren bizipenetik abiatutako kontaketa bat da, gogoeta pertsonalekin osatu eta aberastua. Euskal kulturaren ekintzaile eta protagonista baten lekukotasuna, zintzoa bezain jantzia, gure iragan hurbila ezagutzeko ezinbesteko tresna. Imanol Murua Uriak egin dio liburuari hitzaurrea, eta Torrealdairen lagun Joanmari Larrarte izan da liburua bukatzeko arduraduna.
Hizkuntzaren eta naziotasunaren ingurukoa da BERRIAk Durangora eramango duen bigarren liburua ere: Izan ala ez izen. Euskal Herriaren irudikapena euskal hedabideetan. 2019an Martin Ugalde beka irabazi zuten Eneko Bidegain Aire, Ainhoa Larrañaga Elorza eta Zuriñe Maguregi Sanchez Mondragon Unibertsitateko Huhezi fakultateko ikus-entzunezko komunikazioko kideek, eta orain argitaratutako liburua da horren emaitza. Azkenaldian kezka iturri izan da euskal hedabideek Euskal Herria nola irudikatzen duten, eta horixe da, hain zuzen, bekak ikertzeko eskatzen zuena. Horri lotuta, hainbat galdera egin dituzte liburuan: Izenik ez duenak ba al du izanik?, Izen asko dituenak, berriz, izan bakarra ote du? Euskal Herria, Euskadi, Nafarroa, Vasconia, Euskaria, euskal lurraldeak, euskararen lurraldeak, EAE, Baskongadak, Araba, Bizkai eta Gipuzkoa/Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa… Ikerketak agerian utzi du euskal hedabideek nola irudikatzen duten Euskal Herria, nola izendatzen duten euskal lurraldea, eta erabiltzen dituzten izenen azpian zein eremuz ari diren. Errealitatearen argazki hori erakusteaz harago, ikertzaileek arreta jarri dute arazo horren zergatietan, eta konponbide posibleetarako hainbat errezeta edo jorratzeko moduko bide seinalatu dituzte.
Zerura begira
Oso-osorik euskaraz idatzitako eta gure paraleloan, hau da, 43 º ipar latitudean kokatutako lehen planisferioa da BERRIAk azokara eramango duen hirugarren nobedadea: Elkano euskal planisferioa. Munduari emandako lehen itzuliaren 500. urteurrenaren harira sortua da. Hala, zerura begiratzean ikusten dituen izar guztiak identifikatu ahal izango ditu planisferioa eskuratzen duenak. Baina baita beste hiri batzuetatik ikusten direnak ere: Madril, Paris, Londres, Erroma, New York, Vancouver, Jerusalem, Beijing, Tbilisi, Sapporo eta beste batzuetatik.
Horiez gain, urteroko kontuak ere eramango ditu kazetak Durangora: egutegiak eta eguneko nahiz asteko ikuspegia duten agendak. Aurtengoan Ane Pikaza ilustratzaileak egin du azal koloretsua, eta lehenengoz asteroko ikuspegia duen agenda koloretsua ere egin dute. Horrekin batera izango dira BERRIAren erakusmahaian Aleka bildumako liburuak eta Anjel Lertxundiren zutabeak biltzen dituen Hitz beste 2003-2017 testu bilduma. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206761/mikel-alvarez-sarriegik-irabazi-du-xxi-agustin-zubikarai-saria.htm | Kultura | Mikel Alvarez Sarriegik irabazi du XXI. Agustin Zubikarai saria | 'Euskalia' izeneko zientzia fikziozko nobela proiektuarekin irabazi du saria Alvarezek. Ondarroako Udalak eta Elkar argitaletxeak antolatzen dute lehiaketa. | Mikel Alvarez Sarriegik irabazi du XXI. Agustin Zubikarai saria. 'Euskalia' izeneko zientzia fikziozko nobela proiektuarekin irabazi du saria Alvarezek. Ondarroako Udalak eta Elkar argitaletxeak antolatzen dute lehiaketa. | Nobela beltzaren eta umore tonuaren artean dabilen eleberri proiektu batekin irabazi du Mikel Alvarez Sarriegik (Beasain, Gipuzkoa, 1982) XXI. Agustin Zubikarai saria. Aurkikuntza harrigarri batzuei esker, euskaldunak unibertsoko potentzia nagusi bihurtuko dira, eta Euskalia deituko diote galaxiako erresuma horri. Pixkanaka, auzo herrietakoek euskaldunen kolonizazioaren biktima bihurtuz joan dira, baina denak ez dira gustura egongo, hala nola kultura espainiarraren berreskurapenaren alde ari diren Izar eta Ugutz.
Denera, hogei lan aurkeztu dira aurten sariketara, eta Leire Bilbaok, Xabier Mendigurenek eta Ana Urkizak osaturiko epaimahaiak hautatu du horien artetik Alvarezenari ematea saria. Abenduaren 3an emango diote, Ondarroako Kofradia Zaharrean (Bizkaia), Literatur Amuak jardunaldietan.
Bederatzi urtez nobela laburrentzako lehiaketa izan zena, formatuz aldatu, eta nobelak sortzeko beka bihurtu zen 2010ean. Ordutik, hauek izan dira sariaren bitartez argitaratutako zenbait liburu: Faith (Lander Garro), Mendiko gaitza (Idoia Garzes), Afrikanerrak (Eneko Barberena), Berriro itzuliko balitz (Xabier Etxeberria), Amek ez dute (Katixa Agirre) eta 33 ezkil (Miren Gorrotxategi), besteak beste. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206762/jaurlaritza-eta-eh-bildu-pozik-agertu-dira-lortutako-akordioarekin.htm | Politika | Jaurlaritza eta EH Bildu pozik agertu dira lortutako akordioarekin | Ogasun sailburuak 2022rako kontuen «balio estrategikoa» nabarmendu du.Iriartek uste du ez direla«herriak behar dituen aurrekontuak». | Jaurlaritza eta EH Bildu pozik agertu dira lortutako akordioarekin. Ogasun sailburuak 2022rako kontuen «balio estrategikoa» nabarmendu du.Iriartek uste du ez direla«herriak behar dituen aurrekontuak». | Eusko Jaurlaritzaren eta EH Bilduren arteko akordioaren «garrantzi politikoa» nabarmendu du Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak: «Benetako borondatea dagoenean, posible da ezberdinen arteko akordioak lortzea». Era berean, EH Bilduko eledun Maddalen Iriarte ere «pozik» agertu da emaitzarekin, «batez ere, beren bizi baldintzak hobetzen ikusiko dituzten pertsona eta kolektibo horiengatik». Bi aldeek atzo jakinarazi zuten 253 milioi euro balio duten hainbat zuzenketa txertatuko dizkiotela 2022rako aurrekontu proiektuari, baita adostasun politikoak lortu dituztela enpleguari, I+G+B inbertsioei eta etxebizitzari dagokienez ere. Hartara, koalizio subiranista abstenitu egingo da hilaren 23an Eusko Legebiltzarrean egingo duten bozketan.
PSEren eta EAJren gehiengoa medio, EH Bilduren babesa ez zen ezinbestekoa gobernuak aurrekontuak onartzeko. Halere, Azpiazuren ustez, lagungarri dira bi aldeen arteko akordioak kontuak «hobetzeko» eta «gizarteko kohesioa mantentzeko»: hain zuzen ere, «politika da, hizki handiz». Adostasunak lortzeko, gobernuak «apaltasunez eta eskuzabaltasunez» jokatu duela ere adierazi du, eta EH Bilduri «eginiko ahalegina» eskertu dio. Haren hitzetan, «Euskadik elkarrizketa behar du», eta akordioak nahi horri erantzuten dio.
Iriartek ere nabarmendu du adostutakoak «eragin zuzena» izango duela herritarrengan, eta, ondorioz, EH Bilduk ez duela «zalantzarik» izan hobekuntzak lortzearen alde egitean: «Guk herritarren ongizatea eta bizi kalitatea ditugu lehentasun, eta horretan oinarrituta hartu dugu abstenitzeko erabakia». Hala, harro agertu da «EAJ mugitzea» lortu dutelako, eta Jaurlaritzak «berebiziko garrantzia duten hainbat aldarrikapen» onartu dituelako.
Bi aldeek, ordea, ez dute bat egiten datorren urterako aurrekontuen balioaz hitz egitean. Azpiazuren hitzetan, «garrantzi estrategikodunak» dira, «pandemiak eragindako egoera latzari erantzuteko prestatuak. Hala, «aurrekaririk gabeko aukera bat» direla zehaztu du. Iriarterentzat, baina, ez dira izango «herriak behar dituen aurrekontuak».
Neurri sorta
Bi aldeek hogei egun behar izan dituzte adostasun bat lortzeko. Lehen bileran, EH Bilduk sei neurri ekonomiko eta beste horrenbeste politiko aurkeztu zizkion gobernuari, eta Azpiazuren lantaldeak kontraeskaintza batekin erantzun zion eskaerari. Hala, EH Bilduren Mahai Politikoak osoko zuzenketarik aurkeztu ez, eta negoziatzen jarraitzeko erabakia hartu zuen. Aurrekontuetan 253 milioi euroko balioa duten hainbat zuzenketa txertatzea izan da emaitza; hala nola ehun milioi euro tokiko erakundeentzako Jasangarritasun Energetikoaren Funtsa aktibatzeko, 77 milioi I+G+B inbertsioak handitzeko, 30 milioi Osakidetzako lehen arretara bideratzeko eta hogei milioi gizarte inklusioa bultzatzen duten proiektuetarako.
Koalizioaren eskaera politikoetatik hiruri ere erantzun die Jaurlaritzak, betiere, gobernuaren «eskumenetara mugatuta», Azpiazuk azpimarratu duenez. Horiek dira alokairuen prezioak kontrolatzeko sistema bat eratzea, 2023an eta 2024an I+G+B inbertsioetan erabiltzeko funtsak %12 handitzea, eta «defendatzea» hitzarmen kolektiboek gutxieneko soldatak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako batez besteko errentara egokituta ezartzea. Azken alor horretan, sailburuakadierazi du Jaurlaritzak jarrera hori babesteko «asmoa» duela, baina aldeak «behartu gabe».
Neurri politiko horien artean, Ikerkuntza, Garapen eta Berrikuntza alorrean egingo den jauzia nabarmendu du Iriartek: «Gure herriaren garapen industrial eta teknologikorako funtsezkoa den arlo horretan, gobernuak inoiz egin duen inbertsiorik handiena egingo du akordio politiko zehatz honi esker». Halere, akordioak ez du koalizioa guztiz ase, eta gainerako neurri politikoen inguruan hitz egiteko «erabat itxi» izana leporatu dio gobernuari. EH Bilduk zerga politikan eta adinekoen egoitzen kudeaketan aldaketak egiteko beharra adierazi zion Jaurlaritzari, ikus-entzunezko sektorea indartzeko nahiarekin batera.
Orain bai
Azpiazuk gogoratu du azken urteetan PPrekin eta Elkarrekin Podemos-IUrekin ere itxi izan dituztela aurrekontuen inguruko akordioak. Azkena duela bi urte izan zen, ezkerreko koalizioarekin; iaz PSEk eta EAJk soilik babestu zituzten kontuak. Aurtengoan, baina, bi indar politiko horiek negoziazioetatik kanpo geratu dira, sailburuaren hitzetan, «motibazio politikoak» medio.
Urkulluren arabera, Jaurlaritzaren «elkarrizketarako gogoa» azken urteetako bera izan da aurtengo negoziazioetan ere, eta EH Bildurentzako mezua bota du: «Bakoitzak ikusiko du zein baldintzak eragin dion iraganean posible izan ez zena orain hala izateko». «Bere iraganari jarritako osoko zuzenketa bat da», esan du, berriz, PSEko idazkari nagusi Eneko Anduezak. Iriarte, baina, ez da iritzi berekoa, eta azaldu du koalizioak Madrilen, Nafarroan eta EAEn erakutsitako jarrerak argi utzi duela «akordioetara iristeko prest» daudela, «baldin eta akordio horiek pertsonen bizi kalitatea hobetzen badute».
Gobernuaren eta EH Bilduren molde honetako lehen akordioa da aurtengoa. Ezker abertzalea 2002an abstenitu zen azkenekoz aurrekontuen inguruko bozketa batean. Batasunaren erabaki hark Juan Jose Ibarretxeren gobernuak kontuak aurrera ateratzea ahalbidetu zuen. EAk, berriz, gobernutik babestu zituen aurrekontuak azken aldiz, 2008an. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206763/hainbat-adituk-gorroto-diskurtsoei-buruz-jardungo-dute-bilbon.htm | Gizartea | Hainbat adituk gorroto diskurtsoei buruz jardungo dute Bilbon | Eusko Jaurlaritzaren ekimenez antolatu dituzte jardunaldiak. Gaur hasi eta bihar bukatuko da kongresua. Besteak beste, 'bullying'-ari, arrazakeriari eta berdintasunari buruz hitz egingo dute. | Hainbat adituk gorroto diskurtsoei buruz jardungo dute Bilbon. Eusko Jaurlaritzaren ekimenez antolatu dituzte jardunaldiak. Gaur hasi eta bihar bukatuko da kongresua. Besteak beste, 'bullying'-ari, arrazakeriari eta berdintasunari buruz hitz egingo dute. | Eusko Jaurlaritzak tratu berdintasunari eta diskriminaziorik ezari buruzko II. kongresua inauguratu du gaur. Gorroto diskurtsoari aurre egiteko erantzunak izena du jardunaldiak, eta gaiaren inguruko zenbait adituk parte hartuko dute. Besteak beste, bullying-ari, arrazakeriari edo berdintasunari buruzko hitzaldiak zein mahai inguruak antolatu dituzte. Gaur eta bihar egingo dute kongresua, Deustuko Unibertsitateko entzungelan, Bilbon.
Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak parte hartu du kongresuaren inaugurazio ekitaldian. Sailburuak Jaurlaritzaren erronkez eta konpromisoez hitz egin du: «Datozen urteotarako, funtsezko erronka bat dugu: diskriminazioaren eta desberdinkeriaren aurka borrokatzea. Populismoko eta ultraeskuinaren goren uneko garai hauetan, irmo egon behar dugu. Atzerapauso bat ere eman gabe». Hala, Artolazabalek argi dauka «inor kanpoan utziko ez duen gizartea» lortzea izan behar dela helburua.
Sailburuaren iritziz, XXI. mendean elkarrekin bizitzeak, «aniztasunean bizitzea» esan nahi du. «Gorroto diskurtsoek eta, jakina, gorroto delituek honako bereizgarri hau dute: etniaren, erlijioaren, politikaren, generoaren, gizartearen edo jatorriaren inguruko etiketa baten balioa pertsonen balioaren eta haien duintasunaren aurretik jartzen dute». Horren aurrean, eskatu du «irmoak» izateko diskurtsoa mantentzen. «Gure ekintzekin konprometituak izan behar dugu», esplikatu du.
Azkenik, garrantzitsutzat jo du giza eskubideen errespetuan oinarritzen diren politika publikoak sustatzea, bizikidetzarako kultura eta hezkuntza sustatzen dutenak: «Gorrotoaren diskurtsoari aurre egiteko, gure erantzun ozena eta argia aniztasunaren diskurtso positiboa eta kudeaketa positiboa da». |
2021-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/206764/informazioaren-balioa-zure-prozesuen-kontrolean-eta-kudeaketan.htm | albisteak | Informazioaren balioa zure prozesuen kontrolean eta kudeaketan | Bizi ala hil? Arrakasta izan ala itxi? Zure enpresan sortutako informazioa kontrolatzeak zure prozesuen kudeaketa hobetzen lagunduko du, lan errepikakorrak eta garestiak aurreztuko ditu, eta gertaeretan oinarritutako erabaki hobeak hartzeko modua emango du. | Informazioaren balioa zure prozesuen kontrolean eta kudeaketan. Bizi ala hil? Arrakasta izan ala itxi? Zure enpresan sortutako informazioa kontrolatzeak zure prozesuen kudeaketa hobetzen lagunduko du, lan errepikakorrak eta garestiak aurreztuko ditu, eta gertaeretan oinarritutako erabaki hobeak hartzeko modua emango du. | Gaur egun, edozein enpresatan, txikietatik hasi eta handietaraino, informazio asko sortzen da, eta hori galdu egiten da negozioa hobetzeko duen gaitasun handia ez ezagutzeagatik.
Informazioaren kudeaketa XXI. mendeko kontua dela dirudi, teknologia aurreratuenak dituzten enpresen gauza, baina errealitatetik oso urrun dago baieztapen hori.
Informazioaren balioak erabakiak hartzen nola lagun dezakeen ikusteko, edozein adibide historiko bilatu eta azter dezakegu. Adibidez, Amundsen eta Scott esploratzaileek hego polora egin zuten espedizioa aztertuko bagenu, ikusiko genuke danimarkarra ikaragarri profesionala izan zela: izan ahal zituen arazoak aurreikusi zituen; aurreko espedizioetatik ikasi eta soluzio posible guztiak aurkitu zituen arazoak agertu aurretik. Scorrek aldiz, aurreko espedizio famatuen distira eta epika aukeratu zituen. Hau da, batak poloa konkistatu zuen, eta bestea zendu egin zen.
Balentria historiko handietatik enpresa txiki eta handietara, datuak eta datuetan oinarritzen diren erabakiak lagungarriak izan daitezke prozesuak hobetzeko, lan aspergarriak laburtzeko edo erabakiak hartzeko.
Oreka ITn, datuetan oinarritutako erabakiak hartzeko zikloei jarraitzea proposatzen dugu, Data Driven Decision Making (DDDM) ingelesez. Intuizioa edo erabaki kategorikoak bakarrik erabili beharrean, prozesu honek datuak, gertaerak eta neurgarriak diren helburuak erabiltzen ditu negozioaren erabaki estrategikoak hartzeko, lehenengo hauek uste okerretan oinarrituta edo partzialak izan daitezkeelako: “Hau horrela egiten zen orain dela urte bat”, “X enpresan horrela egiten da”.
Edozein enpresak egin behar duen lehen urratsa helburu batzuk zehaztea edo identifikatzea izango da. Helburuak zehaztu ondoren, dauzkagun datu-iturriak finkatu beharko dira, eta ikusi beharko da zeintzuk diren erabilgarriak. Identifikazio hori egin ondoren, datuak atera, garbitu eta eraldatu egingo dira egitura homogeneo batean kargatzeko. Hori guztia egin ondoren, informazio hori aurkeztu eta ustiatuko da. Ustiapen horretan oinarritutako ondorioak aterako dira, eta egin behar diren aldaketak proposatuko dira. Ziklo hau nahi bestetan errepikatu ahal izango da, azken emaitzak ezin izango baitira iterazio bakar batekin lortu, eta, lehen hobekuntza horri esker, helburu berriak ikusi ahal izango dira eta horrela negozioaren prozesuak hobetuko dira iterazioz iterazio.
Gaur egun atentzioa datu-iturrien identifikazioan, erauzketan, datuen garbiketan eta eraldaketan jarrita dago. Enpresa txiki edo handi guztietan egunero datu-bolumen handiak sortzen dira, baina askotan datu horiek ez dute inolako informaziorik ematen, edota galdu egiten dira, kaxoi batean edo ordenagailu batean ahazten direlako.
Informazio hori gal ez dadin eta erabakiak hartzen lagun dezan, zikloaren bi pauso horiek edo ETL (extraction, transformation and load process) oinarrizkoak dira. Prozesu honen bidez, hainbat datu-iturritatik datozen datuak mugi ditzakegu biltegi bakar batera: ERP baten datuak, robotek ematen dizkiguten datuak, excel bat, hodeia, IoT edo HRtik datozen datuak homogeneizatu ahalko dira. Informazio biltegi honi Data Warehouse deitzen zaio eta hau egin dezake:
- Datu-bolumen handiak tratatzea.
- Ingurune heterogeneoetatik datozen datuak prestatzea.
- Datu historiak gordetzea.
Data Warehouse informazioaren sarbide-puntu bakarra izango da enpresa barruan; horrela, erakunde osoak egiaren bertsio bakar bera izango du.
Honen adibide erraz bat ikusteko, zeina enpresa txiki zein ertain gehienetan ezarri daitekeen, fitxaketen gure aplikazioa izan daiteke. Gure langileek bulegoetan dauden makinetan fitxatzen dute, eta fitxaketen app-aren bidez. Informazio hau ez da galtzen; sistema barruan gordetzen da. Gainera, gure bezeroen kokapen geografikoa gordetzen dugu, fitxaketak eta sakelakoaren kokapena konbinatzea ahalbidetuz gure langilea zein bezerotan dagoen ezagutzeko. Horrela, informazio hori guztia aplikazio batean elkartu eta aurkezten da, lerro arduradunek jakin dezaten beren langileak non dauden eta norbait erabilgarri dagoen edo ez. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206765/munduko-kopako-antolatzaileak-gogorarazi-du-qatarren-ez-daudela-onartuta-sexu-bereko-pertsonen-arteko-harremanak.htm | Kirola | Munduko Kopako antolatzaileak gogorarazi du Qatarren ez daudela onartuta sexu bereko pertsonen arteko harremanak | Nasser al-Khater antolaketa batzordeko arduradunak esan du LGTBI kolektiboko pertsonak joan daitezkeela Qatarrera, baina maitasunik ezin dutela adierazi. | Munduko Kopako antolatzaileak gogorarazi du Qatarren ez daudela onartuta sexu bereko pertsonen arteko harremanak. Nasser al-Khater antolaketa batzordeko arduradunak esan du LGTBI kolektiboko pertsonak joan daitezkeela Qatarrera, baina maitasunik ezin dutela adierazi. | Jakina zen, 2010. urtetik jakin ere, ez zela erabaki ona Qatar aukeratzea Munduko Futbol Txapelketa bat antolatzeko. Hala gogorarazi zioten Joseph Blatter FIFAko presidenteari urte horretan, erabakia hartu berritan, prentsaurreko batean: herrialde horretan bost urtetik gorako espetxe zigorra ezartzen diete sexu bereko pertsonekin harremanak dituztenei, eta gay eta lesbianei heriotza zigorra ere ezar diezaiekete lege islamikoa argudiatuta. Hala eta guztiz ere, Munduko Futbol Federazioak aurrera egin zuen erabakiarekin, France Football aldizkariaren arabera, diru truke: harreman sexualak alde batera utzi beharko dituztela erantzun zuen Blatterrek orduan, irribarretsu.
Baina 11 urte pasatu dira, eta, munduko txapelketa jokatzeko urtebete besterik falta ez den honetan, hori bera gogorarazi du Nasser al-Khater txapelketako antolaketa batzordeko arduradunak, CNN telebista kateak egin dion elkarrizketa batean, galderarekin deseroso: Qatarren ez dira onartzen sexu bereko pertsonen arteko harremanak. LGTBI kolektiboko pertsonak Qatarrera joan daitezkeela esan du, horri buruz galdetuta, baina ezingo dutela publikoki maitasuna adierazi. Azpimarratu du maitasun adierazpenak egiteko debekuak harreman mota guztiei eragiten diela, baina bada aldea heterosexualen eta LGTBI kolektiboko pertsonen artean, esan ez badu ere: espetxe eta heriotza zigorrak.
Josh Cavallo futbolista australiarraren adierazpenei erantzunez hitz egin du Al-Khaterrek. The Guardian egunkarian Cavallok esan du beldurra ematen diola Qatarren jokatzeak gaya dela esan ostean. Munduko txapelketako antolaketa batzordeko zuzendariak erantzun dio ez duela zertan beldurrik izan. Baina kazetarien galderei erantzunez gaineratu du heterosexualak ez diren maitasun adierazpenak egitea «muga bat» gainditzea litzatekeela. Esan du Qatarrentzat «arazo bat» litzatekeela sexu bereko pertsonek maitasuna adieraztea jendaurrean. «Maitasun adierazpenak gaizki ikusiak dira, eta, guk beste kulturak errespetatzen ditugun bezala, gureak ere errespetatuak izatea espero dugu», adierazi du.
2022ko azaroaren 21ean hasiko da Qatarren Munduko Futbol Txapelketa, eta ez da hori horren inguruan dagoen eztabaida bakarra. The Guardian-ek salatu du eraikuntza lanetan 6.500 migratzaile hil direla azken urteetan. Lanaren Nazioarteko Erakundearen arabera, aurten soilik 50 pertsona hil dira, eta 500 inguruk lesio larriak izan dituzte lanean. Gehienak asiarrak dira. Horri buruz Al-Khaterrek esan du ez direla aintzat hartu lan legedian egiten ari diren lanak. Duela bi aste, ordea, Amnesty Internationalek salatu zuen arlo horretan iragarri zituen aldaketak ez direla gauzatzen ari, eta Munduko Txapelketaren hasiera hurbildu ahala iraganeko gehiegikeriak areagotzen ari direla. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206766/gipuzkoak-hirugarren-foru-araua-onartu-du-kamioientzako-bidesariak-legezko-izan-daitezen.htm | Ekonomia | Gipuzkoak hirugarren foru araua onartu du kamioientzako bidesariak legezko izan daitezen | EAJk eta PSEk aurrera atera dute arau berria A-15 autobidean eta N-1 errepidean bidesariak ezartzeko. Oposizio osoak ezezkoa eman dio proiektuari Batzar Nagusietan. | Gipuzkoak hirugarren foru araua onartu du kamioientzako bidesariak legezko izan daitezen. EAJk eta PSEk aurrera atera dute arau berria A-15 autobidean eta N-1 errepidean bidesariak ezartzeko. Oposizio osoak ezezkoa eman dio proiektuari Batzar Nagusietan. | N-1 errepidean eta -15 autobidean kamioien joan-etorria zergapetzeko hirugarren foru araua onartu du Gipuzkoako Foru Aldundia osatzen duten alderdi biek Batzar Nagusietan, eta, horrenbestez, horien ibilbide osoan bidesaria ordaindu beharko dute kamioilariek, berriro. Uda partean urrats bat atzera egin zuen Aldundiak autobien bidesarien auzian, baina azken helburua aldatu gabe, uste duelako errepide horiek erabiltzen dituzten kamioiek bidesariak ordaindu behar dituztela. Hala ere, onartu zuen aldi batez ezingo zizkiela bidesariak kobratu, epaitegien aurkako ebazpenak tarteko. Lehen bi foru arauak atzera bota dituzte epaileek, eta Eider Mendoza bozeramaileak jakinarazi zuen hirugarren foru araua prestatu bitartean uko egingo ziotela behin-behineko formula batekin kobratzen segitzeari.
Gauzak horrela, EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia argitaratu duenetik, kamioiek ez dute dirurik ordaindu behar izan N-1 errepidea eta A-15 autobidea erabiltzeagatik, urriaren 20az geroztik. Epaia irmoa da, Espainiako Auzitegi Gorenak ez zuelako aintzat hartu aldundiak haren aurka jarritako helegitea. Orain, ordea, hirugarren foru arauak martxan jarri du bidesariak berriro ezartzeko atzerako kontua. Aldundiak uste du 2022. urteko hondarrean edo 2023. urtearen hasieran prest izango direla jada. Aldaketa nabarmen bat edukiko du sistema berriak, epaileek baliogabetutako beste bien aldean: N-1 osoan eta A-15 osoan ordainduko dutela bidesaria kamioilariek, eta ez tarte jakin batzuetan soilik.
Hala, beste lau arku handi ezarriko ditu errepideetan diputazioak, eta beste 109 arku txiki. Urtebete beharko da lan horiek bukatzeko, eta 25,3 milioi euroko inbertsioa. Bide Azpiegituretako diputatu Aintzane Oyarbidek esan du arau berriak N-1 errepideko eta A-15 autobideko 76,352 kilometroak zergapetuko dituela. «Ez dago aukerarik bazterketa dagoela interpretatzeko, ez zuzenean ez zeharka, lotune guztiak eta mugimendu guztiak zergapetuko direlako».
Bidesaria 3,5 tonatik gorako kamioientzako izango da, garraiolaritzan aritzen direnentzat. 0,22 euro kilometroko tarifa izango dute kamioirik handienek, eta 0,28 eurokoa arinek.
Hiruren kexuak
Bidesarien aurkari sutsuenetako bat izan da Hiru garraiolari autonomoen sindikatua. Astelehenean, kamioi karabana batekin salatu zuen aldundiak ez diela 2018tik «irregularki» kobratutakoa automatikoki itzuli nahi, eta epaitegien eskaerei soilik erantzungo diela. Atzo, agiri baten bidez, «onartezintzat» jo zuen garraiolariek soilik hartu beharra beren gain errepideen mantentze lanen ordainketa, errepideak publikoak direlako eta salgaien errepideko garraioa «ezinbesteko zerbitzu publikoa» delako.
Hiruren argudioek ez dute itzal handirik izan errepideen jabe diren beste erakundeen artean. Bizkaiko Foru Aldundiak 2022ko udazkenerako agindu du hainbat bide kamioientzat ordainpeko egiteko asmoa. Nafarroako Gobernuak, berriz, «apurka» ordainpeko egin nahi ditu kamioientzat A-1a, A-10a, A-15a, A-68a eta N-121-A. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206767/ebko-abokatu-nagusiak-ontzat-jo-du-aurrekontuak-zuzenbide-estatuaren-balioekin-lotzea.htm | Mundua | EBko abokatu nagusiak ontzat jo du aurrekontuak zuzenbide estatuaren balioekin lotzea | Poloniak eta Hungariak helegiteak aurkeztu zituzten EBren diru sailak «Europako printzipioekin» baldintzatzeko erabakiaren kontra. 2022an espero da EBko Justizia Auzitegiaren epaia. | EBko abokatu nagusiak ontzat jo du aurrekontuak zuzenbide estatuaren balioekin lotzea. Poloniak eta Hungariak helegiteak aurkeztu zituzten EBren diru sailak «Europako printzipioekin» baldintzatzeko erabakiaren kontra. 2022an espero da EBko Justizia Auzitegiaren epaia. | EB Europako Batasunaren aurrekontuak zuzenbide estatuaren balioekin lotzeko mekanismoa ontzat jo du EBko abokatu nagusiak. Hari zegokion auzia aztertzea, eta, adierazi duenez, legezkoa da printzipio horiek ezinbesteko baldintza bihurtzea estatu kideentzat, batasuneko diru sailak jaso ahal izateko. Hala adierazi du organoaren hamaika abokatuetako batek, Manuel Camposek, EBren banaketa sistemari Poloniak eta Hungariak jarri zizkioten helegiteak aztertu ostean. Haren iritziak ez du zertan bat egin EBko Justizia Auzitegiak helegitearen gainean hartu beharreko azken erabakiarekin, baina ohikoa izaten da epaia ildo berekoa izatea. Kasuen %80tan gertatzen da hala.
Abokatuaren esanetan, EBren aurrekontu banaketa zuzenbide estatuaren balioen betetzeko baldintza jartzeak ez du urratzen EBren legedia. «Erregimenak oinarri juridiko egokia du; EBren itunaren 7. artikuluarekin bateragarria da, eta segurtasun juridikoaren printzipioa errespetatzen du», adierazi du Camposek.
Ia urtebete egin behar da atzera auziaren jatorria azaltzeko. Iazko abenduan, EBko estatu kideak 2021-2027ko aurrekontuen negoziazioetan ari zirela, Poloniak eta Hungariak kritikatu egin zuten diru sailak «Europako balioekin» lotzea. Bi herrialde horiek izan ezik, gainerako estatuek onartu zuten baldintza, 27 kideko bloke batean.
Onartu zen sistemaren bidez, Bruselak gaitasuna du estatu kide bati diru funts komunitariotik dagokion diru poltsaren ordainketa eteteko, baldin eta zuzenbide estatuaren irizpideak urratu dituela ebazten badu eta urraketa horiek kalte egiten badiote diruaren erabilera egokiari. Europako Batzordeak Polonia eta Hungariari egotzi die printzipio horien kontrako erabakiak hartzea; besteak beste, estatuko botere banaketa arriskuan jartzen duten eta gutxiengoak baztertzen dituzten neurriak onartu dituztela argudiatuta.
Varsoviak eta Budapestek mehatxu egin zuten blokeoa ezarriko ziotela pandemiaren kontrako ezohiko diru poltsaren onarpenari, Bruselak uko egiten ez bazion aurrekontuaren banaketa baldintzatzeari. Azkenean, ordean, bide eman zioten diru poltsa horri, eta gainerako kideekin adostu zuten helegiteak jartzea EBko Justizia Auzitegian.
EBko abokatu nagusiaren txostena prozesuaren azken urratsa izaten da, EBko Justizia Auzitegiak epaia eman aurretik. Ez da espero Luxenburgoko auzitegiak epaia ematea 2022. urtea baino lehen. Europako Batzordeak erabaki horri itxarotea erabaki du, Poloniaren eta Hungariaren kontrako espedienteak irekitzerako. Bruselaren jarrera kritikatu du hainbat talde politikok, eta Europako Parlamentuak batzordeari exijitu dio berehala blokeatzeko bi herrialde horientzako diru sailak. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206768/udalen-eskumenak-urratzen-dituzten-lege-aldaketak-arbuiatu-ditu-oposizioak.htm | Gizartea | Udalen eskumenak urratzen dituzten lege aldaketak arbuiatu ditu oposizioak | EAJk eta PSEk Ingurumen Administrazioaren lege proposamenari aurkeztutako zuzenketaren aurka agertu dira EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU eta PP-C´s taldeak Eusko Legebiltzarrean. | Udalen eskumenak urratzen dituzten lege aldaketak arbuiatu ditu oposizioak. EAJk eta PSEk Ingurumen Administrazioaren lege proposamenari aurkeztutako zuzenketaren aurka agertu dira EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU eta PP-C´s taldeak Eusko Legebiltzarrean. | Ingurumen Administrazioaren Legearen inguruan sortu den eztabaida Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurara iritsi da gaur, EH Bilduren mozio baten bitartez. Izan ere, lege proposamenari zuzenketa bat aurkeztu berri diote EAJk eta PSE-EEk, eta, haren bidez, figura berri bat sortu nahi dute: interes orokorreko proiektua. Horren bidez, gobernuak eskumena izango du proiektu bat «interes orokorrekoa» dela baieztatzeko, eta, hala eginez gero, udalek ezin izango diote uko egin proiektu hori beren herrietan ezartzeari. Zuzenketa horrekin toki erakundeen eskumenak «urratuko» direla salatu du EH Bilduk mozioan, eta haren kritikekin bat egin dute gaurko eztabaidan Elkarrekin Podemos-IUk eta PP-C's-k ere. Hala, EH Bilduk eta EP-IUk erdibideko zuzenketa bat adostu dute gobernuko bazkideen asmoen aurka. Testuak ez du nahikoa babes lortu gaurko bilkuran, eta atzera bota du plenoak: aldeko 31 boto lortu ditu (EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU eta PP) eta aurkako 41 (EAJ eta PSE-EE).
Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak EAJri eta PSE-EEri aurpegiratu die zuzenketa «atzeko atetik» onartu izana, eta haren bitartez botere banaketak «birrindu» nahi izatea. «Gure herrian aspalditik ezarrita dauden botere orekak apurtu nahi dituzue, boterea zentralizatu nahi duzue udalak ahulduta eta eskumenak urratuta». Antzera mintzatu da Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkidea ere, eta galdera egin die Jaurlaritzako bazkideei: «Nola azaldu diezaiekezue herritarrei udal hauteskundeetan bozkatzen dutenak ez duela balio eta Eusko Jaurlaritzak erabakitzen duena inposatuko dela?». Kritika horiekin bat egin du Muriel Larrea PP-C´sko legebiltzarkideak. Salatu du zuzenketak «errotik» aldatzen duela lege egitasmoaren edukia, eta udalen iritzia aintzat hartu gabe «inposatu» nahi dela.
EAJk eta PSE-EEk, berriz, egindako kritikak alboratu dituzte. Maria Eugenia Arrizabalaga EAJko legebiltzarkidearen hitzetan, zuzenketa horren edukiak bat egiten du legearekin eta «ezinbesteko tresna» da klima aldaketari lotutako erronkei lehenbailehen erantzuteko. Bide beretik Alberto Alonso PSE-EEko parlamentarioa: «Euskadik tresna eraginkor eta garantista bat behar du aldaketa klimatikoaren aurka borrokatzeko».
Protesta kanpoaldeanp>
Osoko bilkurari kasu egitera joan dira gaur Araba Bizirik plataformako eta beste hainbat taldetako kideak, eta kanpoan elkarretaratzea egin dute. Gainera, eztabaida amaitzear zela Jaurlaritzaren lege egitasmoaren aurkako kartelak erakutsi dituzte palkoan, protesta gisa. Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidenteak aretotik bota ditu segituan.
Plataformako kideek agerraldia egin dute gero, eta gogor salatu dute EAJk Ingurumen Administrazioaren lege proiektua «maltzurki aldatu» nahi duela. Jeltzaleei leporatu diete aintzat ez hartzea herritarren iritzia, eta herri eredua «hazkundean» oinarritzea. «EAJk boteretsuak defendatzen ditu, parte hartzeko arauak eta tresnak mespretxatzen ditu, eta tokiko autonomia eta subiranotasuna baliorik gabe utzi», salatu dute. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206769/euskal-herrian-euskaraz-kantatu-orain-dantzatu-ere-bai.htm | Bizigiro | 'Euskal Herrian euskaraz' kantatu? Orain, dantzatu ere bai | Iruña Dantza Taldeak koreografia sortu dio Oskorriren kanta klasikoari, bihar Nafarroaren eta Euskararen Egunean dantzatu ahal izateko. | 'Euskal Herrian euskaraz' kantatu? Orain, dantzatu ere bai. Iruña Dantza Taldeak koreografia sortu dio Oskorriren kanta klasikoari, bihar Nafarroaren eta Euskararen Egunean dantzatu ahal izateko. | Euskal Herrian euskaraz nahi dugu bizi eta jolas... bai eta dantzatu ere. Orain arte abestu egin izan da Oskorri taldeak Xabier Amurizaren hitzekin sorturiko kanta. Iruña taldeari, ordea, abestiaren doinuarekin dantzatzeko beharra zegoela iruditu zaio, eta koreografia sortu dio.
Euskararen eta Nafarroaren Eguna ospatuko da bihar, abenduak 3, eta kantarekin dantza egitea proposatu du taldeak. Dantza nola egin erakusteko bideo bat zabaldu dute. Xabierko gazteluan grabatu dute bideoa. Izan ere, han bizitoki izan zuen Jatsu-Azpilikueta familiako Frantzisko Xabierkoaren Egunean ospatzen da euskararen omenezko data.
Mikel Ripodas Iruña taldeko dantzariak garatu du koreografia, Baztango dantzetan oinarrituta.
Bihar ikusi ahalko dira dantzariak zuzenean Euskal Herrian euskaraz dantzatzen, 13:00etan, Nafarroako hiriburuko Mercaderes plazan.
Dantzan.eus guneak, zehatz-mehatz jarri ditu dantzaren urratsak, ikasi nahi duenarentzat. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206770/egun-bakarrean-1925-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian-daturik-txarrena-uztailaren-29tik.htm | Gizartea | Egun bakarrean 1.925 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, daturik txarrena uztailaren 29tik | Osakidetzak eta Osasunbideak egindako proben %12,4k eman dute positibo. 349 gaixo daude COVID-19ak jota ospitalean, duela astebete baino %20 gehiago. | Egun bakarrean 1.925 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, daturik txarrena uztailaren 29tik. Osakidetzak eta Osasunbideak egindako proben %12,4k eman dute positibo. 349 gaixo daude COVID-19ak jota ospitalean, duela astebete baino %20 gehiago. | Birusa zeharo oldartuta dabil Hego Euskal Herrian. Positibo kopuruari dagokionez, azken lau hilabeteetako daturik txarrenaren berri eman dute gaur: egun bakarrean 1.925 lagunek eman dute positibo. Uztailaren 29ra egin behar da atzera datu okerrago bat ikusteko. Astelehenetik —orduan eguneratu zituen azken aldiz datuak Eusko Jaurlaritzak— 5.233 kasu atzeman dituzte, joan den asteko epe berean baino %49 kasu gehiago. Positiboen ehunekoak erakusten du birusaren hedapena kontrolatu ezinik ari direla: atzo COVID-19a atzemateko egindako 15.551 probetatik %12,4k eman dute positibo; hau da, OME Osasunaren Mundu Erakundeak pandemia kontrolpean edukitzeko ezarritako %5eko mugaren nabarmen gainetik.
Gipuzkoako egoera da bereziki gordina: beste 715 lagunek eman dute positibo —bezperan baino lauk gutxiagok—, eta azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia metatua 971 kasukoa da. Gainerako lurraldeetako intzidentzia ere etengabe igotzen ari da: Nafarroan, beste 564 positibo atzeman dituzte —daturik okerrena uztailaren 16tik—, eta 658 kasukoa da intzidentzia; jakinarazi dute Araban 185 pertsonak eman dutela positibo —atzo baino 39k gutxiagok—, eta 517 kasukoa da intzidentzia; azkenik, beste 453 herritarrek eman dute positibo Bizkaian —daturik txarrena abuztuaren 13tik—, eta 343 kasuko intzidentzia dute. Gainera, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du Arabakoak, Bizkaikoak eta Gipuzkoakoak ez diren zortzi lagunek ere positibo eman dutela.
Positiboak areagotzearen ondorioz, Hego Euskal Herriko ospitaleetan gero eta gaixo gehiago ari dira artatzen. Azken datuen arabera, 349 pertsona daude ospitaleratuta. Atzokoak baino datu hobeak izan arren —22 gaixo gutxiago daude ospitaleratuta—, oro har, joera goranzkoa da: duela bi aste baino %92 gaixo gehiago daude ospitaleratuta, eta duela astebete baino %20 gehiago. COVID-19ak jota ZIUetan ere gero eta jende gehiago dago: orotara, 69 gaixo daude; hau da, duela bi aste baino %86 gehiago, eta orain dela astebete baino %44 gehiago.
Eragina ikastetxeetan
Haientzako oraindik txertorik ez dagoela eta, intzidentzia bereziki handia da umeen artean. Eusko Jaurlaritzak gaur emandako datuen arabera, 6-12 urte bitarteko umeen artean 1.686 kasukoa da intzidentzia, eta 780koa 3 eta 5 urte bitartekoetan. Intzidentzia orokorra, aldiz,577 kasukoa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Nafarroan, joan den asteko datuen arabera, 5 eta 14 urte bitartekoen intzidentzia 786 kasukoa da; intzidentzia orokorra, aldiz, 336koa.
Horrek zuzenean eragiten die ikastetxeei. Egun, Hego Euskal Herriko 310 ikasgela daude itxita —atzo baino 24 gehiago—, eta 143 ikastetxek dute gelaren bat itxita —atzo baino bostek gutxiagok—. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206771/tentsioa-baretzearen-aldeko-mezuak-aeben-eta-errusiaren-ahotan.htm | Mundua | Tentsioa baretzearen aldeko mezuak AEBen eta Errusiaren ahotan | Moskuk ez du «inolako gatazkarik» nahi, Lavroven esanetan. Blinkenek irtenbide diplomatiko bat galdegin du. | Tentsioa baretzearen aldeko mezuak AEBen eta Errusiaren ahotan. Moskuk ez du «inolako gatazkarik» nahi, Lavroven esanetan. Blinkenek irtenbide diplomatiko bat galdegin du. | Errusiaren eta Mendebaldearen arteko interes talken jokalekurik goriena bihurtu da Ukraina. Moskuk eta NATOk mugaren alde banatan pilatu dituzten baliabide militarrek gorenera eraman dute tentsioa, eta bi aldeak elkarrizketetan ari dira indarraren bidezko esku hartzerik egon ez dadin. Herenegun, NATOko kideek goi bilera hasi zuten Rigan, Letoniako hiriburuan, eta gaur AEBetako eta Errusiako ordezkariak elkarrekin bildu dira Stockholmen, ESLA Europako Segurtasun Lankidetzako Antolakundearen bilkura batean zirela baliatuta. Aurrez aurre hitz egin dute Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak eta Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak. Egoera baretzearen alde agertu dira biak Stockholmen elkartu baino lehen, baina jarrerek lehen bezain urrun jarraitzen dutela ondoriozta daiteke ostean egin dituzten adierazpenetatik.
Bilkura hasi aurretik, Lavrovek adierazi du Errusiak ez duela «inolako gatazkarik» nahi Ukrainan, eta Moskurekin elkarlanean aritzera deitu du Washington. Aitortu du egoera «tentsio handikoa» dela, eta irtenbide bakarra dagoela ohartarazi: «interesen oreka bat bilatzea». Horretarako «ahalegina» egiteko gertu agertu da. «Gure kide estatubatuarrek behin baino gehiagotan esan dute lagundu egin nahi dutela, Normandiako formatua apurtu gabe —Errusiaren, Ukrainaren, Frantziaren eta Alemaniaren arteko negoziaziorako gunea—, aurreko administrazioaren aurretik martxan zen elkarrizketa bidea berriro indarrean jarriz. Gu prest gaude».
Blinkenek ere egoera baretzearen aldeko mezua zabaldu du Lavrovekin bildu aurretik. «Krisia eragozteko modurik onena diplomazia baliatzea da, eta horri buruz eztabaidatu nahi dut Sergeirekin». AEBetako agintariak Errusia eta Ukraina deitu ditu 2014an Minskeko bake akordioan adostu zituzten konpromisoak osorik betetzera.
Bileraren ostean, baina, ez da hurbiltze keinurik izan. Bi aldeek eutsi diete orain arte erakutsi dituzten kezkei, eta atzera ez egitearen arriskuez ohartarazi diote elkarri. Washingtonek atzo Moskuri bidali zion mezu bera errepikatu du gaur ere, Estatu Departamenduak bileraren ostean kaleratu duen oharrean: Ukrainan indarrez esku hartzeak «kostu handia» izango duela Errusiarentzat. Ukrainarekiko mugara hurbildu dituen baliabide militarrak atzera erretiratzeko eskatu dio.
Errusiako Atzerri Ministerioak ere ohar bat kaleratu du bileraren ostean, eta, haren bidez, Errusiak nabarmendu du arrisku handikoa litzatekeela «Errusiaren kezkei ezikusiarena egitea» eta «Ukraina AEBen joko geopolitikora bultzatzea», Mosku «erantzutera» behartuko lukeelako, balantza militarra eta estrategikoa orekatze aldera.
Errusiaren kezka nagusia da NATO Europa ekialdeko herrialdeetan hedatzeak arriskuan jartzen duela bere segurtasuna, eta «luzera begirako bermeak» galdegin dizkio Atlantikoko aliantza militarrari bere segurtasun beharrak asetzeko. Vladimir Putin Errusiako presidenteak negoziazioak hastea proposatu dio NATOri, Errusiako mugetatik gertu hedatzeari uzteko, eta ohartarazi du aliantzak «marra gorria» zeharkatuko duela Ukrainan misilak kokatuz gero.
EB Europako Batasunak, berriz, babes osoa agertu dio Ukrainaren «independentziari, batasunari, subiranotasunari eta lurralde integritateari», Josep Borrell blokeko diplomaziaburuaren esanetan. Borrell Ukrainako Atzerri ministro Dmytro Kulebarekin bildu da Stockholmen, eta Errusiaren kontrako zigor ekonomiko posibleak aztertu dituzte elkarrekin, Errusiak Ukrainari eraso eginez gero horiek indarrean jartzeko. Kulebak Twitter bidez adierazi duenez, Europako Batzordeak 31 milioi euroko laguntza emango dio Ukrainako armadari. «Asko eskertzen dugu urratsa. Ukrainaren eta EBren arteko harreman estrategikoa berresten du». |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206772/auzipetuek-laquokezkaraquo-agertu-dute-zer-epai-etorriko-ote-den.htm | Politika | Auzipetuek «kezka» agertu dute zer epai etorriko ote den | Ondorio «pertsonaletatik» haratago, ez lukete nahi etortzekoa den sententziak «iraganeko parametroetara» eramatea: «Oso larria litzateke 13/13 auziak espetxe zigorrak ekarriko balitu». «Guztien konpromisoa» eskatu dute. | Auzipetuek «kezka» agertu dute zer epai etorriko ote den. Ondorio «pertsonaletatik» haratago, ez lukete nahi etortzekoa den sententziak «iraganeko parametroetara» eramatea: «Oso larria litzateke 13/13 auziak espetxe zigorrak ekarriko balitu». «Guztien konpromisoa» eskatu dute. | Joan den azaroan finitu zen 13/13 auziko epaiketa, Espainiako Auzitegi Nazionalean, eta auzipetuak sententziaren zain daude ordutik. «Kezka» azaldu dute zer-nolako epaia etorriko ote den: alde batetik, ekar liezazkiekeen ondorio pertsonalengatik; eta, bertzetik, eta, «batez ere», zigor epai batek «iraganeko parametroetara» eramanen dituen beldur direlako: «Dena ETA da hartara, epailetza ikuspegi errepresibo batetik erabiltzeko joera hartara... Azken batean, euskal gizarteak gainditutzat zituen parametroetara». Hori hala izan ez dadin eta «atzerapausorik» gerta ez dadin, «guztien konpromisoa» galdegin dute, hala euskal herritarrena nola alderdi, sindikatu eta bertzelako eragileena ere. Jakinarazi dutenez, harremanetan jarri dira hainbat alderdi eta sindikaturekin, baita Eusko Legebiltzarreko giza eskubideen batzordearekin ere.
Arantza Zulueta auzipetuak eta Aiert Larrarte abokatuak hartu dute hitza Bilbon egindako agerraldian, eta, Larrartek nabarmendu duenez, aitzinetik salatu zituzten irregulartasunak «berretsi» egin dira epaiketan: bertzeak bertze, auzipetuei ez zaizkie errespetatu defentsarako eskubidea eta berme guztiak dituen auzi bat izatekoa. Zuluetak Jose Perals fiskalak auzi saio batean egindako hitzak salatu ditu, bereziki: «Zur eta lur gelditu ginen esan zuenean ETA ez dela desagertu». 13/13 auziko auzipetuaren ustez hitz horien atzean «iraganeko neurriak justifikatzeko saiakera bat besterik» ez dago: «Berriz ere iraganeko parametroetan erosoago dauden sektoreen jarrera arduragabe eta ulertezina».
Auzipetuen izenean Zuluetak gogoratu du haien atxiloketak Aieteko konferentziaren «atarian» gertatu zirela, eta nabarmendu du konferentzia haren helburuak «gatazkaren ondorioak desagerrarazteari ekitea» eta «gatazkaren konponbidea ukazio eta konfrontazio parametroetatik ateratzea» zirela, «irtenbide demokratiko eta politikoaren esparruan kokatzeko». Nabarmendu du «herritar askok» egin zutela bat helburu horiekin, eta ETAk indarkeria armatua uzteko adierazpena egin zuela hurrena. «Guk geuk ere gure ekarpenak norabide horretan egiten saiatu ginen, EPPK eztabaida eta gogoeta horretan murgildu zedin». Auzipetuek uste dute fruituak eman zituela: «11 urte geroago, inongo zalantzarik gabe, gure ekarpena lagungarria izan zela esan dezakegu».
Gaur egun ere horretan segitzeko prestutasuna erakutsi dute: «Berriro ere adierazten dugu beti egon garela salbuespeneko legediaren aurka». Bide horretan, uste dute «oso larria» litzatekeela 13/13 auziak «espetxe zigorrak» ekartzea: «Bake eta bizikidetzan oinarritutako etorkizuna guztion artean eraikitzeko gure konpromisoa berresten dugu, iraganeko jarrera eta jokabideak baztertuz». |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206773/euskal-herrira-bidean-dira-asier-zabaleta-eta-marian-gerrikabeitia.htm | Gizartea | Euskal Herrira bidean dira Asier Zabaleta eta Marian Gerrikabeitia | Arratsaldean atera da Maputotik Europara ekarriko dituen hegazkina, eta espero da goizaldean iristea Euskal Herrira. | Euskal Herrira bidean dira Asier Zabaleta eta Marian Gerrikabeitia. Arratsaldean atera da Maputotik Europara ekarriko dituen hegazkina, eta espero da goizaldean iristea Euskal Herrira. | Asier Zabaleta dantzaria eta Marian Gerrikabeitia kazetaria etxera bidean dira. Gaur arratsaldean hartu dute Maputon Euskal Herrirantz ekarriko dituen hegaldia; goizaldean dira iristekoak. Berez, astelehenean ziren Mozambiketik itzultzekoak, baina, COVID-19aren omikron aldaeragatik Afrika hegoaldea eta Europa arteko hegaldiak bertan behera geratu zirenez, ezin itzuli geratu ziren.
«Bagoaz», esan du Zabaletak aireportuan bertan. Hasieran eguerdian zen ateratzekoa hegaldia, baina Espainiako enbaxadak arratsaldera atzeratu du, ezin izan duelako harremanetan jarri hara igo behar zuten guztiekin, Zabaletak BERRIAra bidalitako bideoan azaldu duenez. 50 lagun ingururentzat antolatu du bidaia Espainako enbaxadak.
Zabaleta abuztuan joan zen lehen aldiz Mozambikera, hango dantzari batzuekin lan egitera. Gero, irailean itzuli zen Euskal Herrira, han sortutako pieza estreinatzera eta aurkeztera; eta, orain, hamar egun zeramatzan Mozambiken, Kinani nazioarteko jaialdian lana aurkezten. Zabaleta joan eta egun batzuk geroago heldu zen Gerrikabeitia, dantzariaren lanari buruzko dokumental baterako irudiak grabatzera.
Igandean zuten azken lan eguna, eta astelehenean ziren Euskal Herrira itzultzekoak, Qatar Airlines konpainiaren hegaldi batean, Dohan geldialdia eginda. Larunbatean, ordea, kezkatzen hasi ziren: EB Europako Batasunak eta AEBek ostiralean iragarri zuten Afrika hegoaldeko hainbat herritatik ateratzekoak ziren bidaiak debekatu egingo zituztela. Mozambikerakoak ez ezik, Hegoafrika, Lesotho, Botswana, Zimbabwe, Namibia eta Eswatinirako hegaldiak ere utzi ditu bertan behera EBk, eta bide beretik jo zuten atzo beste hainbat herrialdek.
Besteak beste, TAP Air Portugal konpainiak bere hegaldi guztiak bertan behera utzi zituen, eta, hori ikusita, Qatar Airlinesera deitu zuten bi euskal herritarrek, baina konpainiak adierazi zien ez zutela arazorik izango. Bi ordu geroago hartu zuen Qatarrek TAPek hartutako erabaki bera.
Orduan, Zabaletak eta Gerrikabeitiak Espainiako Kontsulatuaren deia jaso zuten: esan zieten ahalik eta azkarrena joateko aireportura, eta edozein hegaldi hartzeko. Bi saiakera egin zituzten. Lehenik, TAAG Angolako hegazkin konpainiarekin: Angolan geldialdia eginda Lisboara eramango zituen hegaldi bat hartzen saiatu ziren, baina beteta zegoen jada, eta ezin izan ziren sartu.
Geroago, Ethiopian Airlinesen egin zuten proba. Addis Abeban geldialdia eginda Erromara edo Frankfurtera iristea zen helburua. Kasu horretan, ordea, pasaportea zen arazoa: Alemaniako eta Italiako herritarrek soilik zuten hegazkin horretan sartzeko baimena. Amore eman behar izan zuten bi euskal herritarrek.
Ez atzera ez aurrera zeuden. Ez zekiten noiz arte geratu beharko zuten Mozambiken, eta haien helburua zen Espainiako Gobernuari presio egitea haientzako eta haien moduan zeuden beste 50 lagun ingururentzako hegazkin bat ipin zezan. Eusko Jaurlaritzarekin ere jarri ziren harremanetan, eta haiek hitzeman zieten laguntzen saiatuko zirela, baina azaldu zieten ez dela euren eskuduntzako kontua.
Zabaletak bideo batean kontatu zuenez, egoera horretan zalantzati izan ziren Johannesburgoko aireportura joan edo ez erabakitzeko, baina, azkenean, Maputon gelditu ziren. «Ez genuen argi ikusten hegaldiren bat hartzeko aukerarik izango ote genuen, eta, ezin bagenuen, Maputora bueltatzerik izango genuen edo ez», adierazi zuen.
Dantzariaren esanetan, «asmatu» egin zuten Maputon gelditzen, aireportuetan gero eta jende gehiago pilatzen ari zelako eta hegaldiak ere «barra-barra» uzten zituztelako bertan behera. Hala, albiste ona jakin aurretik ere «lasai» zeudela esan zuen, Espainiako enbaxadarekin harremanetan zeudela, eta «buru-belarri» lanean ari zirela irtenbide bat bilatzeko.
Koronabirusaren bilakaerari ere egin zion erreferentzia hedabideetara bidalitako bigarren bideoan. «Intzidentzia oso txikia da hemen, eta aldaera berria ez da iritsi ere egin», kontatu zuen. Horregatik, bitxi samarra iruditzen zitzaion «Europatik nola sailkatzen eta zaku berean sartzen diren Afrika hegoaldeko herrialde guztiak», eta hori, gainera, «baloratu ere egin gabe zer egoeratan dauden». Horren harira, azpimarratu zuen oraintxe bertan Mozambike Europako edozein herrialde baino hobeto dagoela. «Zaku berean sartu gaituzte guztiok, eta hementxe gelditu gara irten ezinda», gaineratu zuen.
Asier Zabaleta sortzaile eta dantzariak (Ezkio-Itsaso, 1972) hogei urte baino gehiago daramatza punta-puntako ikuskizunak lantzen. Euskal Herriko eta nazioarteko hainbat konpainiatan egin zuen lan lehenik, eta 2004an sortu zuen bere konpainia propioa: Ertza. Ordutik, Txinan, Filipinetan, Brasilen, Perun, Mexikon, Israelen... eta beste hainbat herrialdetan aurkeztu ditu bere lanak, baita sormen tailerrak eman ere. Hainbat sari ere irabazi ditu. Azken urteetan, besteak beste, 2018ko arte eszenikoen Max saria irabazi zuen, kale ikuskizunik onenagatik.
COVID-19aren aldaera honek mundu guztian eragin du kezka. Haren arriskuaz ohartarazi zuen OME Osasunaren Mundu Erakundeak ostiralean, orain arteko aldaerak baino azkarrago hedatzen delako eta sarriago mutatzen ari delako. 30 mutazio baino gehiago identifikatu dituzte azken bi asteetan. Horrez gain, ikusteko dago zenbateraino den gai COVID-19aren txertoak eragiten duen babes immunologikoari aurre egiteko. Aldaera Hegoafrikan atzeman dute lehenengoz, eta hainbat kasu baieztatu dituzte mundu osoan: Europan, Asian eta Ameriketan.
COVID-19aren mutazio arriskutsu gehiago eragozte aldera, mundu osoko biztanleria txertatu beharraz ohartarazi zuen larunbatean OMEk. Gogorarazi zuen omikron aldaera Hegoafrikan agertu dela lehenengoz, eta soilik biztanleen %25 daudela txertatuta han. «Agerian gelditu da txertoen eskuragarritasuna ahalik eta azkarrena berdindu behar dela eta zaurgarrienak toki guztietan babestu behar direla», adierazi zuen Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko buruak, Twitter bidez. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206774/osasun-larrialdia-bihar-sartuko-da-indarrean.htm | Gizartea | Osasun larrialdia bihar sartuko da indarrean. | Urkulluk jakinarazi du gaur bertan sinatuko duela osasun larrialdia deklaratzeko dekretua, eta bihar arratsalderako bilerara deitu du Labi | Osasun larrialdia bihar sartuko da indarrean.. Urkulluk jakinarazi du gaur bertan sinatuko duela osasun larrialdia deklaratzeko dekretua, eta bihar arratsalderako bilerara deitu du Labi | Asteartean, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik iragarri zuen COVID-19aren datuen eboluzio «txarra» zela-eta berriz deklaratuko zuela Iñigo Urkullu lehendakariak osasun larrialdia; gaur arratsaldean, Lehendakaritzak jakinarazi du lehendakariak gaur bertan izenpetuko duela osasun larrialdia ezartzeko dekretua, eta ondorioz bihar bertan sartuko dela indarrean. Bihar arratsalderako, Urkulluk bilerara deitu du Labi, izurria kontrolpean hartzen ahalegintzeko neurriak ezartzen dituen batzordea. 16:30ean izango da. Ondoren emango dute ezarriko dituzten jarraibideen berri. Gaur goizean, Urkulluk esan du «neurrizkoak» izango direla. Pandemien aurkako legea onetsi zuten Eusko Legebiltzarrean, eta han ezarritako irizpideen araberako neurriak izango direla gogorarazi du. Urkulluk osasun larrialdia ezartzen duen hirugarren aldia izango da hau. 2020ko martxoan ezarri zuen lehenengo, hilak 14 zituela, COVID-19aren lehen olatuaren hasieran. Handik hilabete batzuetara, maiatzaren 18an, bertan behera utzi zuen; «zaintza eta kontrolerako» fase batera igaro nahi izan zuen. Baina abuztuan ezarri egin behar izan zuen berriro, datuek okerrera egin zutela eta. Osasun larrialdi hura indarrean egon zen orain bi hilabete arte; urriaren 5ean, datuak apalduta zeudela ikusita, bertan behera utzi zuen berriro. Baina ez du luze iraun.
Neurriak espero dira aurki osasun ziurtagiriari dagokionez ere. 50 bezero baino gehiagoko jatetxeetan eta gaueko aisialdian eskatzen hasteko baimena emana dio Espainiako Auzitegi Gorenak Jaurlaritzari, eta Jaurlaritzako iturriak esaten ari dira auzitegiaren ebazpen ofiziala eskura izan orduko indarrean jarriko dutela. Are gehiago, gaur Iñigo Urkulluk iragarri du aztertzen ari direla ziurtagiri hori beste alor batzuetara ere zabaltzen hastea. Onartu du, hala ere, ez dela egun batetik besterako kontua izango: auzitegien babesa beharko lukete berriz. Nafarroako Gobernuan ere ziurtagiriaren erabilera hedatzeko asmotan dabiltza; Maria Txibite lehendakariak gaur iragarri du zahar etxeetan eskatzen hastea aztertzen ari direla. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206775/beste-sexu-eraso-bat-egin-izana-egotzi-diote-azaroan-berriozarren-atxiloturiko-gizon-bati.htm | Gizartea | Beste sexu eraso bat egin izana egotzi diote azaroan Berriozarren atxiloturiko gizon bati | Iruñeko Udaltzaingoak azaroaren 22an eraman zuen atxilo gizonezkoa, emakumezko bati eraso egitea leporatuta. Orain, abuztuan izandako eraso batekin zerikusia duela iritzi dio Poliziak. Gizonezkoa espetxeratua dago. | Beste sexu eraso bat egin izana egotzi diote azaroan Berriozarren atxiloturiko gizon bati. Iruñeko Udaltzaingoak azaroaren 22an eraman zuen atxilo gizonezkoa, emakumezko bati eraso egitea leporatuta. Orain, abuztuan izandako eraso batekin zerikusia duela iritzi dio Poliziak. Gizonezkoa espetxeratua dago. | Abuztuan andre bati sexu eraso bat egin izana leporatu diote azaroaren 22an Berriozarren (Nafarroa) arrazoi beragatik atxiloturiko 40 urteko gizonezkoari. Azaroan, merkataritza gune batean emakumezko bati eraso egitea leporatuta atxilotu zuen Poliziak gizona. Berriki, Espainiako Poliziak jakinarazi du joan den abuztuan gertatutako sexu eraso batengatik ere identifikatu dutela, erruduna delakoan.
Polizia iturriek emandako informazioaren arabera, 22:00 aldera gertatu zen erasoa, abuztuko egun batean. Biktima etxera bidean zen, gizonezkoak atzetik egin zion eraso, eta hainbat ukitu egin zizkion emakumezkoari. Andreak ihes egitea lortu zuen, eta salaketa aurkeztu zuen polizia etxean. Ordea, orduan egindako ikerketak ez zuen erdietsi argitzea nor izan zen erasotzailea. Berriz, azaroko atxiloketaren ondotik, gizonezko hori bera bi eraso horien errudun den susmoa du Poliziak. |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206776/lpeek-eta-aliatuek-ekoizpena-poliki-handitzen-jarraituko-dute.htm | Ekonomia | LPEEk eta aliatuek ekoizpena poliki handitzen jarraituko dute | Azken hilean %20 merkatu da Brent upela, gehienbat omikron aldaera agertu zenetik. | LPEEk eta aliatuek ekoizpena poliki handitzen jarraituko dute. Azken hilean %20 merkatu da Brent upela, gehienbat omikron aldaera agertu zenetik. | Ekoizpena gutxika handitzen jarraitzeko bideari eutsi diote LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak eta haren aliatuek, Errusia buru dutela. Petrolioa garestitzen ari zela, maiatzean, hilero ekoizpena 400.000 upel handitzea hitzartu zuten kartelak eta haren aliatuek, eta bide horretan zentimetro bakar bat ere ez dira urrundu, presioak presio. Horrenbestez, urtarrilean ere beste 400.000 handituko dute beren ekoizpena: 24,554 milioi upel ekoitziko dituzte LPEEko kideek (Venezuela, Iran eta Irak kontuan hartu gabe) eta 15,94 milioi upel aliatuek. Koalizioko bi ekoizle nagusiek, Saudi Arabiak eta Errusiak, gehienez 10,12 milioi upel aterako dituzte egunean beren putzuetatik.
Joe Biden AEBetako presidentea izan da presio horien protagonista nagusia. Lehenik, jendaurrean eskatuz ekoizpena handituz, eta gero beren erreserben zati bat salduko dituela iragarriz, eskari handiagoak prezioak jaits ditzan. Analisten arabera, ekoizpena handitzen jarraitzeko erabakian izan dute eragina Etxe Zuriaren mugimenduek, batez ere Saudi Arabiako Gobernuak Bidenekin harremanak hobetzeko asmoa duelako.
Petrolioaren prezioa %20 merkatu da azken hilabetean: Brent upelak, Europan erreferentzia gisa erabiltzen denak, 85 dolar balio zuen azaro hasieran, eta 68 dolarrean salerosi zen atzo. Hori bai, LPEEren eta aliatuen erabakiaren ondoren, 70 dolarrean salerosten zen arratsaldearen amaieran.
Upelaren merkatze horretan ez dute hainbesteko eragina izan Bidenen komentarioek eta ekintzek; bai, ordea, koronabirusaren omikron aldaeraren agerraldiak sortutako kezkak. Herrialde gehienek bidaiatzeko trabak jarri dizkiete Afrika hegoaldeko hegaldiei, eta kontrol zorrotzagoak ezarri dizkiete beste herrialdeetakoei.
Merkatzeak iraun dezakeela ikusita, LPEEko hamahiru kideek, Errusiak eta beste bederatzi ekoizlek erabaki dute hurrengo egunotan harreman telematikoak izatea, «beharrezkoak izan daitezkeen doikuntzak berehala egiteko». |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206777/gasteizko-etxebizitza-sindikatuak-salatu-du-23-pertsona-etxegabetuak-izateko-arrisku-larrian-daudela.htm | Gizartea | Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak salatu du 23 pertsona etxegabetuak izateko «arrisku larrian» daudela | Sindikatuko kideek ohartarazi dute «etengabe» iristen zaizkiela etxegabetzear dauden pertsonen kasuak. | Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak salatu du 23 pertsona etxegabetuak izateko «arrisku larrian» daudela. Sindikatuko kideek ohartarazi dute «etengabe» iristen zaizkiela etxegabetzear dauden pertsonen kasuak. | Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak salatu duenez, abenduan 23 pertsona beraien etxebizitzatik kanporatuak izateko «arrisku larrian» daude. Zehazki, etxegabetzear edo dagoeneko etxegabetuta dauden pertsonen egoera azaldu dute, eta arazoen konponbide posibleak planteatu dituzte. Haren arabera, Espainiako Gobernuak etxegabetzeen inguruan onartutako moratoriak etxea galtzeko zorian dauden pertsona guztiei laguntzen die. Ohartarazi dute «etengabe» iristen zaizkiela etxegabetzear dauden pertsonen kasuak. Hain zuzen, HEL Hiri Errentamenduen Legeak kontuan hartzen ez dituenak edo izapide burokratikoak zailtzen dituzten kasuak dira gehienak, azaldu dutenez.
Alokabideren etxeetan bizi diren pertsonak dira etxegabetu nahi dituztenetako batzuk; Arriagako Atea kaleko (Gasteiz) etxebizitza bloke bateko bost familia dira. Familia horiek bizitoki zerbitzudunetan bizi dira, eta, Eusko Jaurlaritzaren arabera, ez dute etxebizitza lizentzia. Sindikatuak adierazi du HELen bidez errentan har ezin daitezkeen ekipamendu publikoak baliabide gutxiko familientzakoak direla. Hala ere, Alokabidek galarazi egiten die maizterrei bost urte igaro ondoren etxebizitza horietan jarraitzea, «gizartearen beharren zerbitzura dagoen baliabide publiko bat pribatizatu nahi ez izatea» argudiatuz. Dena dela, sindikatuak uste du bost familia bota nahi nahi dituela Jaurlaritzak: «Bitartekotzarik gabe eta inolako bizitoki alternatibarik gabe, argi eta garbi erakutsiz estatu burgesak modu bereizi eta bateraezinean ulertzen dituela gizartearen eta proletariotzaren beharrak».
Bestalde, Gasteizko Alde Zaharreko Barrenkale kaleko ostatu pribatu batean logelak alokatzen dituzten bizilagunak etxegabetu nahi dituzte. «Horren jabeak hilero berritzen diren kontratuak dituzten logelak alokatzen ditu. Hala ere, gehienek hainbat hilabete daramatzate bertan bizitzen, eta hori dute etxebizitza bakarra. Jabeak, beraz, bere etxebizitzak ostatu bihurtzea erabakitzen du, alokairu erregular bihurtu beharrean, maizterren ezegonkortasunaz baliatzen delako». Gainera, sindikatuak gogorarazi du Gasteizko gizarte zerbitzuek gomendatu zietela alternatiba hori. Orain, berriz, jabeak, Jaurlaritzak eskatuta, hustu egin behar du establezimendua. Izan ere, legearen arabera, instalazioek ez dute legezko ostatu negozioa izateko araudia betetzen. «Hamasei maizter kalera joan behar dira, eta ia ez dute lege bermerik, legearen arabera haien etxebizitzak ez direlako ohiko etxebizitzak».
Baina bada besterik ere. Sindikatuak BERRIAri baieztatu dionez, batzuek ostatuan segitzen dute oraindik, baina gehienak beste etxebizitza batera edo lagunen zein familiartekoen etxeetara aldatu dira. Halere, etxebizitzan gelditu direnek zigor bat ordaindu beharko dute, hain zuzen, eguneko 50 euroko zigorra, kontratua amaitu ondoren logela uzten ez den lehen egunetik aurrera. Horrez gain, kideek uste dute etxebizitzak ondo daudela, eta bizitzeko leku aproposak direla. Beraz, uste dute hor bizi diren pertsonei araudiaren arabera kobratu ezin izateagatik kaleratzea «erridikulua» dela.
Sindikatuaren proposamenak
Etxegabetzeak saihesteko asmotan, alternatibak proposatu ditu sindikatuak, eta ziurtatu dute alde guztiekin «negoziatzeko prest» daudela. Horregatik, Alokabideren bizitoki zerbitzudunetako etxegabetzeak «berehala etetea» eskatu dute, behintzat beste bizitoki aukera bat negoziatu arte. Gainera, Alokabideri eskatu diote sindikatuarekin negoziazio bat irekitzeko, pertsona kaltetuen interesen ordezkari gisa «irtenbide erreal eta iraunkorrak» bilatzeko.
Barrenkale kaleko ostatuari dagokionez, Gasteizko Udalari exijitu diote bizileku irtenbide bat negoziaturik ez dagoen bitartean, pertsona horiek beraien etxeetan egoteko aukera izatea, ondorio penalen edo hornidura mozketen beldurrik gabe. «Batez ere, ostatuaren jabeari mintzatzen gatzaizkio: dozenaka familia ostatu kontratu oso prekarioen pean eduki ditu, hori baitzuen, hain zuzen ere, helburua; maizterrek ahalik eta berme gutxiena izatea, are gehiago aberasteko. Zure negozioak ostatu bat izateko baldintzak betetzen ez baditu, aloka itzazu etxebizitzak alokairu kontratu erregularren pean», exijitu dute. Halere, bide hori aukeratu beharrean, jabeak establezimendua ixtea erabakitzen badu, sindikatuak jendaurrean adieraziko du «bera dela jendea kalean uztearen arduraduna».
Horrez gain, nabarmendu dute «alderdi sozialdemokratak neurrien konplize» direla, eta gogor kritikatu dute «burgesiaren ofentsiban are gehiago sakontzen duten hainbat erreforma» onartu izana: «Gure etxetik botako gaituzten poliziei soldata igo diete, etxebizitza hutsen aurkako legea sustatu dute, Etxebizitzaren Lege berriari ia baldintzarik gabeko babesa eman diote eta abar. Ezinbestekoa zaigu politika antiproletario horietatik kanpo eta horien kontra antolatzea». Azkenik, gaineratu du bizi baldintzen aurkako «ofentsiba burgesari aurre egiteko alternatiba bakarra antolakuntza komunista dela». |
2021-12-2 | https://www.berria.eus/albisteak/206778/alemania-derrigorrezko-txertaketa-onartzeko-bidean.htm | Mundua | Alemania, derrigorrezko txertaketa onartzeko bidean | Merkelek jakinarazi du nahitaezko txertaketa ezartzeaz bozkatuko dutela diputatuek; otsailean sartuko litzateke indarrean. Txertorik hartu ez dutenak ezingo dira sartu jatetxeetan, tabernetan eta dendetan. | Alemania, derrigorrezko txertaketa onartzeko bidean. Merkelek jakinarazi du nahitaezko txertaketa ezartzeaz bozkatuko dutela diputatuek; otsailean sartuko litzateke indarrean. Txertorik hartu ez dutenak ezingo dira sartu jatetxeetan, tabernetan eta dendetan. | Gobernu eta agintari aldaketarako astebete baino gutxiago falta den honetan, Alemanian koronabirusaren pandemiari aurre egiteko neurri murriztaileak hartu dituzte berriz ere. Angela Merkel jarduneko kantzilerrak jakinarazi duenez, Bundestageko diputatuek derrigorrezko txertaketa ezartzeaz bozkatuko dute, eta, hori onartuz gero —badirudi hala egingo dutela—, neurria datorren otsailean sartuko litzateke indarrean.
Merkelen arabera, egungo egoera «oso larria» da, eta beharrezkoa da herritarrek «elkartasun nazionaleko ekintza bat» egitea. Kantzilerra nahitaezko txertaketaren aurka agertu izan da, baina intzidentzia tasaren eboluzioak iritzia aldarazi dio; zenbait iturriren arabera, Olaf Scholz karguan haren ondorengoa neurri horren alde agertu da, eta baliteke iritzi hori erabakigarria bilakatu izana gobernuaren jarrera aldatzeko.
«Ez daukagu nahikoa jende txertatuta. Badakigu [egoera] horrek ondorioak dituela», adierazi du Scholzek, Merkelekin batera egindako agerraldian. Austriak jada hartua du txertoa derrigorrezko bihurtzeko erabakia, baita Greziak ere 60 urtetik gorakoentzat.
Alemaniako jarduneko kantzilerrak azaldu du zenbait neurri murriztaile hartu dituztela, batez ere txertorik gabekoei begirakoak. Hala, horiek soilik supermerkatuetan, okindegietan eta farmazietan sartu ahalko dira osasun ziurtagiria erakutsi gabe. Alemaniako hedabideen arabera, de facto konfinamendu bat izango da dosia hartu ez duten herritarrentzat —%30 inguru dira—.
Gainera, intzidentzia tasa 350etik gorakoa —100.000 biztanleko— duten eremuek itxi egin beharko dituzte diskotekak, eta toki itxietako bilkurak 50 lagunera mugatuko dituzte; kanpokoen kasuan, 200era. Betiere, horietako parte hartzaileak txertatuta baldin badaude edo gaitza gainditu baldin badute. Horrez gain, maskararen erabilera derrigorrezkoa izango da ikastetxeetan.
Alemaniako intzidentzia tasa 439,2koa da, eta herrialdeko eremu batzuetan mila positiboren berri ematen ari dira egunero.
Scholz, asteazkenetik aurrera
Pandemiari buruzko neurri murriztaile horiek jakinarazi aurretik, Bundestageko iturriek azaldu dute datorren asteazkenean egingo dutela Scholz herrialdeko kantziler izendatzeko bozketa. Hautagai sozialdemokratak hiruko koalizioa osatuko du ekologistekin eta liberalekin, eta, hortaz, hari egokituko zaio koronabirusari buruzko erabakiak hartzea, Osasun ministro berriarekin batera.
Hiru alderdien arteko ituna aurkeztean, Scholzek argi utzi zuen koronabirusari aurre egitea haren agintaldiko lehentasunetako bat izango dela. Neurriei buruz, adierazi zuen Gabonetarako beste 30 milioi txerto jarri nahi dituztela. |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206779/eajk-pentsio-erreforma-babestu-du-eta-eh-bilduk-abstentziora-jo-du.htm | Ekonomia | EAJk pentsio erreforma babestu du, eta EH Bilduk abstentziora jo du | Alderdi jeltzaleak baiezkoa eman dio belaunaldi arteko ekitate tresna jaso duen erreformari, «bidezkoagoa delako». Koalizio abertzaleak «abstentzio kritiko» batera jo du, «bidea egiteko». | EAJk pentsio erreforma babestu du, eta EH Bilduk abstentziora jo du. Alderdi jeltzaleak baiezkoa eman dio belaunaldi arteko ekitate tresna jaso duen erreformari, «bidezkoagoa delako». Koalizio abertzaleak «abstentzio kritiko» batera jo du, «bidea egiteko». | Pentsioen sistemak azken erreformak jasotako aldaketekin jardungo du 2022. urtearekin batera Hego Euskal Herrian, Espainiako Kongresuaren oniritzia lortu baitu araudi berriak, aldeko 176 botori esker. EAJk babestu egin du Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzako ministroaren lege egitasmoa, «Gernikako Estatuaren eskuduntzak baztertzeko joera islatzen duen arren», eta EH Bilduk abstentziora jo du, «abstentzio kritiko batera, kalean jarraitzen duten pentsiodunen errebindikazio batzuk jasotzen dituelako, baina beste asko ez».
Madrilgo gobernuak eta Espainiako gizarte eragileek negoziatutako erreformaren lehen zatia da onartutakoa, besteak beste, MEI belaunaldien arteko ekitate mekanismoa jaso duena; hark ordezkatuko du PPren erreformak jasotako jasangarritasun faktorea, gaur arte indarrean sartu ez den murrizketa gogorra pentsioak kalkulatzeko prozeduran. Langileen kotizazioak hamar urtez 0,6 puntu gehiago pagatzea dakar MEIk —0,5 enpresarien esku eta 0,1 langileen esku—, eta horrekin baby boom belaunaldi oparoaren erronkari aurre egitea espero du Escriva ministroak. Hamar urtean pentsioen itsulapikoan 41.000 milioi euro sartuko direla aurreikusi du.
Baina dagoeneko lege den erreformak ez dio atea itxi pentsioak apalduko lituzkeen kalkulatzeko eredu berri bati. Hamabostetik 25 urtera handitu zuten pentsioa kalkulatzeko zenbat urteko kotizazioak hartzen diren kontuan —aurten 24 urte dira, eta 25 urte izango dira 2022an—, eta ez dira aditu gutxi uste dutenak epe hori 35 urtera ere zabal daitekeela.
Boto erabakigarriak
Izan ere, Espainiako Gobernuak etorkizun hurbileko baliabide gisa azaldu dio aukera hori Europako Batzordeari pentsioen bideragarritasunari buruzko agiri batean. Pentsioen erreforma urtea amaitu aurretik onartuta eduki behar zuen Espainiak, Europako Funtsen hurrengo ordainketa jasotzeko.
Bada, EAJren eta EH Bilduren botoak «erabakigarriak» izango zirela aurreikusi zuen ELA sindikatuak, eta haiei eta Elkarrekin Podemosi presio egiten aritu zaie, erreforma onar ez dezaten. Urriaren 24an kalera atera zen Hego Euskal Herriko hiriburuetan, Ez gaitzazue Madrilen saldu leloarekin, sindikatu horrek uste baitu erreformaren azken helburua pentsioen zenbatekoa jaistea dela. Erreformaren bigarren zatian iritsiko litzateke benetako murrizketa, ELAren arabera.
EH Bilduko diputatu Iñaki Ruiz de Pinedok argi esan du Madrilgo ganberan, pentsio erreforma ez dela koalizio horren gustukoa, baina haren talde parlamentarioak ez zuen ezezko botoa eman. «Pentsiodunen borrokari esker baztertu da jasangarritasun faktorea, eta jaso da KPIra lotutako igoera, baina oraindik urrun dago sistema publiko sendo eta bidezko bat izatetik». Hala, Ruiz de Pinedok uste du «aukera historiko bat» galdu dela: «Aurrerakuntzak badauden arren, ez dira nahikoak». Gainera, gogoratu du erreforma negoziatu duen mahai sozialean ez dagoela «Euskal Herriko ordezkaritza politikoa eta sindikala». Finean, EH Bilduk abstentziora jo du, «jaso diren aurrerakuntzek bidea egin dezaten» beste pentsio sistema batera heltzeko.
EAJko diputatu Mikel Legardak, berriz, esplikatu du orain onartutako pentsio erreformak «diru sarrerak handitu» egiten dituela pentsioak apaldu ordez, «eta hori bidezkoagoa da, eta EAJren sustrai humanistekin bat dator». Gogoratu zuen EAJren «rol garrantzitsua» pentsioak KPIarekin batera igo daitezen; 2018. eta 2019. urteetan Rajoyren %0,25eko igoera baztertzeko «ezinbesteko ekarpena» egin zuen EAJk, Legardaren arabera. Dena den, kezka bat helarazi zion Sanchezen gobernuari: pentsio erreformak islatzen duela Gernikako Estatutuaren «eskunduntza batzuk baztertzeko joera». Hala, EAJk «arretaz» aztertuko du lege berriaren eboluzioa. |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206819/euskararen-egunaren-inguruko-gehigarri-berezia-argitaratu-du-berriak.htm | Gizartea | Euskararen Egunaren inguruko gehigarri berezia argitaratu du BERRIAk | Hizkuntza politikak, murgiltze sistemaren kontrako erasoak, osasun arreta euskaraz jasotzeko zailtasunak, eta euskara eta teknologia gaiak aztertu ditugu, besteak beste. Eta, nola ez, Nafarroako Egunaren inguruko ospakizunak. | Euskararen Egunaren inguruko gehigarri berezia argitaratu du BERRIAk. Hizkuntza politikak, murgiltze sistemaren kontrako erasoak, osasun arreta euskaraz jasotzeko zailtasunak, eta euskara eta teknologia gaiak aztertu ditugu, besteak beste. Eta, nola ez, Nafarroako Egunaren inguruko ospakizunak. | Gaur 32 orriko gehigarria argitaratu du BERRIAk abenduaren 3an ospatzen diren Euskararen Nazioarteko Egunaren eta Nafarroako Egunaren harira. Albisteak, erreportajeak eta elkarrizketak bildu ditugu, ospakizunon inguruan.
Besteak beste hizkuntza politikak aztertu ditugu, eta azken boladan murgiltze ereduaren eta hizkuntza eskubideen kontra, oro har, egiten ari diren erasoak. Horrez gain, gazteen artean euskararen erabileraren inguruko kezkak azaldu ditugu, eta osasun arreta euskaraz jasotzeko dauden zailtasunak.
Herrialdea hizkuntzari dagokionez normaltzeko egiten ari diren ahaleginen berri eman dugu, eta teknologiak horretan duen eginkizuna azaldu.
PDF batean bildu dugu gehigarri osoa, albistez albiste, edo hasi eta buka irakurri nahi duenarentzat. |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206820/hazkundearen-moteltzea-baieztatu-du-eustatek.htm | Ekonomia | Hazkundearen moteltzea baieztatu du Eustatek | Urteko bigarren hiruhilekotik hirugarrenera %1 handitu da, urrian aurreratutakoa baino bi hamarren gehiago. | Hazkundearen moteltzea baieztatu du Eustatek. Urteko bigarren hiruhilekotik hirugarrenera %1 handitu da, urrian aurreratutakoa baino bi hamarren gehiago. | Urrian aurreratutako datuak pixka bat zuzendu ditu Eustatek, hobera. Horien arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPG barne produktu gordinaren hazkundea moteldu egin da urteko hirugarren hiruhilekoan, aurrekoarekin alderatuz gero. Bigarren hiruhilekoan %2,2 hazi zen, eta %1, berriz, hirugarrenean. Edonola ere, moteltzea ez da iragarri bezain handia izan: %0,8 hazi zela esan zuen urrian.
Orduan, Eustatek jakinarazi zuen industria izan zela moteltzearen eragile nagusia, hornidura katean zeuden arazoak zirela eta. Datuek baieztatu egin dute iragarpen hori: industriak %0,2 egin du atzera hiruhileko batetik bestera. Tasa negatiboa izan du lehen sektoreak ere (-%7,2). Zerbitzuak hazi egin dira (+%2,3), baina kontsumoarekin lotutako haren osagaia — merkataritza, ostalaritza eta garraioa— %2,7 uzkurtu da.
Urte arteko tasan ere zuzenketa bat egin du Eustatek, gorantz. Urrian, %3,8 esan zuen, eta orain dio %3,9 izan dela. Edonola ere, urrun dago Eusko Jaurlaritzak udako hilabeteetarako egin zuen iragarpenetik (%5,5).
Bizkaiak, datu hobeak
Lurralde historikoen araberako BPGari dagokionez, 2021eko hirugarren hiruhileko honetako bilakaera homogeneoa izan da urte arteko terminoetan: % 3,9ko hazkuntza Araban eta Gipuzkoan, eta % 4,0koa Bizkaian. Hiruhilekoen arteko bilakaera desberdinagoa izango da, baina positiboa hiru lurraldeetan. Bizkaian, % 1,4ko hazkundea, Gipuzkoan %0,6koa, eta Araban %0,3koa. Azken bi lurralde horietan du industriak pisu handien.
Enpleguak bilakaera ona izan zuen uztailetik irailera, %0,9 handitu baitzen dedikazio osoaren baliokide diren lanpostuetan neurtuta. Zenbaki osoetan, 8.000 enplegu gehiago. Urte arteko tasan, berriz, iazko udan baino %3,5 lanpostu gehiago izan dira. |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206821/gorenak-dio-covid-ziurtagiria-exijitzea-egokia-beharrezkoa-eta-neurrizkoa-dela.htm | Gizartea | Gorenak dio COVID ziurtagiria exijitzea «egokia, beharrezkoa eta neurrizkoa» dela | Eusko Jaurlaritzaren helegitea aintzat hartzen duen ebazpena argitaratu du Espainiako Auzitegi Gorenak. Epaileek diotenez, neurriak ez ditu oinarrizko eskubideak urratzen. | Gorenak dio COVID ziurtagiria exijitzea «egokia, beharrezkoa eta neurrizkoa» dela. Eusko Jaurlaritzaren helegitea aintzat hartzen duen ebazpena argitaratu du Espainiako Auzitegi Gorenak. Epaileek diotenez, neurriak ez ditu oinarrizko eskubideak urratzen. | Espainiako Auzitegi Gorenak argitaratu egin du Eusko Jaurlaritzak hainbat tokitan COVID ziurtagiria exijitzeko eskaerari oniritzia eman dion autoa, eta, beraz, Jaurlaritzak era izango du ziurtagiria ezartzeko. Gorenak ontzat jo ditu Jaurlaritzak emandako argudioak, eta COVID ziurtagiria erabilera «egokia, beharrezkoa eta neurrizkoa» dela ebatzi du. Auzitegi Goreneko Administrazioarekiko Auzien Salaren Laugarren Sekzioko epaile Pablo Lopez Murillok sinatutako ebazpenak dio Jaurlaritzak nahikoa arrazoi duela 50 mahaikiderentzako baino gehiagorentzako lekua duten jatetxeetan eta gaueko aisialdi establezimenduetara sartzeko COVID ziurtagiria eskatzeko. Goreneko magistratuek uste dute neurri honek ez diola kalte egiten taberna eta jatetxeetako jabeei, eta azpimarra berezia jartzen du ziurtagiriak osasun publikoa zaintzeko orduan izan dezakeen garrantzian. Sententziaren arabera, pandemia kontrolatzeko neurri «egokia» da, eta ez ditu oinarrizko eskubideak urratzen. EAEko Auzitegi Nagusiak ziurtagiria ez baimentzeko arrazoien artean oinarrizko hainbat eskubideren urraketak aipatu zituen: berdintasuna eta intimitatea, eta elkartzeko eskubidea, besteak beste. Gorena ez dator bat argudio horrekin, eta uste du pandemiaren egungo egoerak justifikatu egiten duela halako neurri bat hartzea, berriro ere «iraganeko egoera kritikoak» ez izateko. Auzitegi Gorenak kaleratu duen epaiak magistratu baten boto partikularra dauka.
Autoaren arabera, ziurtagiria eskatzea «egokia, beharrezkoa eta proportziozko neurri bat» da, eta justifikatuta dago hura ezartzeko eskaera. Erabakia argudiatzeko, irailaren 14an Galiziarako eman zuen ebazpenean oinarritu da Gorena, eta gogorazi du kasu haren antzekoa dela Jaurlaritzarena. Auzitegiak dioenez, Galiziakoa bi hilabete pasatxo emandako epaia da, baina EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren autoak ez du horren edukiari buruz ezer esaten. «Omisio hori» bereziki «esanguratsua» iruditzen zaio epaimahaiari, bi kasuen arteko antzekotasunak ukaezinak direla iritzi diolako. Epaiak gaineratzen duenez, EAEko Auzitegi Nagusiak «ahalegin txiki bat egin beharko zukeen» bi egoeren arteko antzekotasunik zergatik ez zituen topatu azaltzeko.
Horrez gainera, epaileen ustez, ziurtagiria eskatzea beharrezkoa da gaitzaren transmisioa prebenitzeko, eta ez du eragin nabarmenik establezimendu horietara sartzeko aukeran, ezta egiten duten jardueran ere. Gainera, magistratuek azpimarratu dutenez, gaur-gaurkoz, txertatutako herritarren kopurua handia bada ere, kutsatzeak ez dira apaldu, eta txertatu gabekoek birusa transmititzen jarraitzen dute: «Ez dakigu zenbat denboraz izango den eraginkorra immunizazioa, eta ez dago zalantzarik txertorik hartu ez dutenen kopuru nahikoa dagoela birusa eta, beraz, gaixotasuna haien artean eta gainerako herritarren artean zabal dadin», zehaztu dute.
Espainiako Auzitegi Gorenaren ebazpen ofiziala jaso orduko, osasun ziurtagiriaren erabilera ezartzeko asmoa duela esan zuen herenegun Eusko Jaurlaritzak. Beraz, litekeena da bihar bertan neurri hori indarrean egotea Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gaur arratsaldean bilduko da Labi (16:30ean du bilera), eta bertan erabaki dezakete noiz eta nola ezarriko den ziurtagiria. Gainera, Jaurlaritza aztertzen ari da ziurtagiriaren erabilera beste alor batzuetara ere zabaltzea. Iñigo Urkullu lehendakariak herenegun eman zuen asmo horren berri, baina ez zuen zehaztu zein jarduera eremu dituzten buruan. Aitortu zuen, hori bai, urrats hori egiten badute auzitegien onespena beharko dutela aurrena. |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206822/mexikok-hartuko-ditu-behin-behinean-aebetatik-kanporatutako-asilo-eskatzaileak.htm | Mundua | Mexikok hartuko ditu, behin-behinean, AEBetatik kanporatutako asilo eskatzaileak | Trumpen agintalditik datorren neurria da. Tramiteak 180 egunean egiten «ahaleginduko» dela esan du Washingtonek. | Mexikok hartuko ditu, behin-behinean, AEBetatik kanporatutako asilo eskatzaileak. Trumpen agintalditik datorren neurria da. Tramiteak 180 egunean egiten «ahaleginduko» dela esan du Washingtonek. | Aurreko legealdian, Donald Trump errepublikanoa agintean zela jarri zuten indarrean Geratu Mexikon politika. Joe Bidenek bertan behera utzi zuen neurria presidentetza hartu eta lehen egunean. Joan den abuztuan, ordea, Gorenak atzera eginarazi zion, Texasko eta Missouriko gobernuek jarritako helegiteak onartuz. Hainbat astetako negoziazioen ondoren, Mexikoko Gobernuak atzo onartu zuen AEBek kanporatutako asilo eskatzaileak «behin-behinean» herrialdean hartzea. Washingtonek esan du tramiteak 180 egunean egiten «ahaleginduko» dela.
Giza eskubideen aldeko erakundeek salatu dute asilo eskatzaileak «baldintza txarretan» egoten direla Mexikon, eta, besteak beste, ez dutela abokatu bat izateko aukerarik ere. Haien aurkako erasoak ere ohikoak bilakatu dira mugaz hegoaldera. Salaketak, baina, ez ditu deportazioak geldituko. Astelehenean hasiko dira migratzaileak AEBetatik kanporatzen, El Paso, Laredo eta Brownsvilleko pasabideetatik. Kanporatutako migratzaileei COVID-19aren aurkako txertoa jarriko diete: dosi bakarra helduek eta bi dosi adin txikikoek.
Migratzaile guztiak ez dira kanporatuak izango. Mexikok eskatu du neurritik at uzteko zaurgarrienak, emakume haurdunak eta muga bakarrik igaro duten haurrak. Horrez gain, AEBeei eta migratzaileei laguntzen dieten erakundeei eskatu diete inbertsio handiagoak egin ditzatela herrialdean dauden asilo eskatzaileei laguntzeko eta «aterpe duin bat» emateko.
NBEren kritika
UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak gogor kritikatu du neurria, eta salatu du prozedurak irauten duen bitartean kolokan jartzen duela asiloa eskatzeko eskubidea eta eskatzaileen segurtasuna. Aldi berean, ohartarazi du ez duela babestuko neurria, nahiz eta eskertu AEBetako Gobernuari hura bertan behera uzten ahalegindu izana legealdi hasieran. «Prest gaude alde guztietako agintariekin elkarlanean aritzeko mugen kudeaketak eta asilo eskaerek nazioarteko legedia betetzen dutela bermatzeko», nabarmendu du erakundeak komunikatu batean. |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206823/ignacio-sanchez-galanek-urtarrilaren-18an-deklaratuko-du-villarejo-auzian.htm | Ekonomia | Ignacio Sanchez Galanek urtarrilaren 18an deklaratuko du 'Villarejo auzian' | Epaileak izendatu zuen ikertu gisa Iberdrolako presidentea, eroskeriagatik, pertsonen intimitatearen kontrako delituengatik eta merkataritza agiriak faltsutzeagatik. | Ignacio Sanchez Galanek urtarrilaren 18an deklaratuko du 'Villarejo auzian'. Epaileak izendatu zuen ikertu gisa Iberdrolako presidentea, eroskeriagatik, pertsonen intimitatearen kontrako delituengatik eta merkataritza agiriak faltsutzeagatik. | Hilabeteak pasatu dira, baina, itxura guztien arabera, azkenean Villarejo auziko epailearen aurrean deklaratu beharko du Ignacio Sanchez Galan Iberdrola konpainiako presidenteak. Urtarrilaren 18an izango da, eta ikertu gisa deklaratuko du Galanek, hala izendatu zutelako ekainean, eroskeria, pertsonen intimitatearen kontrako delituak eta merkataritza agirien faltsutzea leporatuta.
Iberdrolako presidenteari egozten diote enkarguak egin izana Jose Villarejo polizia komisario ohiarekin lotura zuen Cenyt enpresari, hain zuzen politikariak, talde ekologistak, eta enpresa lehiakideak zelatatzeko helburuz.
Presidentearen aurretik Iberdrolako beste bi kargudunek deklaratuko dute urtarrilaren 17an: Francisco Martinez Corcoles konpainiako negozioetarako zuzendari nagusiak eta Rafael Orbegozo presidentearen kabinete buru ohiak, haiek biak ere ikertu gisa. Haiez gain, Galanek deklaratzen duen egun berean agertuko da epailearen aurrera Fernando Becker Espainiako Iberdrolako presidente ohia. Urtarrilaren 20an, berriz, Iberdrola Renovables Energia filialaren txanda izango da.
Sanchez Galan ez da izango Villarejo komisarioa kontratatzeagatik auzitegietan deklaratzen duen lehen enpresaburua. Ikertu gisa epailearen aurrean deklarazioa egin behar izan dute dagoeneko Repsolen presidente Antoni Brufauk, Caixabankeko presidente ohi Isidro Fainek eta Francisco Gonzalezek, BBVAko presidente ohiak. |
2021-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/206824/euskararen-alde-ekitera-deitu-dute-eragileek-euskararen-nazioarteko-egunean.htm | Gizartea | Euskararen alde ekitera deitu dute eragileek Euskararen Nazioarteko Egunean | Adierazpen andana egin dituzte euskaldunen hizkuntza eskubideak errespetatuak izan daitezen eskatuz, eta herritarrak, eragileak eta erakundeak konpromisoak hartu eta euskararen aldeko dinamiketan parte hartzera bultzatzeko. | Euskararen alde ekitera deitu dute eragileek Euskararen Nazioarteko Egunean. Adierazpen andana egin dituzte euskaldunen hizkuntza eskubideak errespetatuak izan daitezen eskatuz, eta herritarrak, eragileak eta erakundeak konpromisoak hartu eta euskararen aldeko dinamiketan parte hartzera bultzatzeko. | 2022. urtea «hitza eta ekimena indartzeko urtea» izatea aldarrikatu dute Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak eta Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko presidenteak, adierazpen bateratuan, eta 19. Korrikaren bukaeran Lorea Agirrek izan zituen hitzak gogora ekarri dituzte: «Auzia ez da izan ala ez izan. Nolako edo halako izan. Kontua ez da hori. Kontua ekitea da. Egitea. Egiten duguna gara. Izatea egitea da». Azken urteetan, Korrika eta Euskaraldiaren bidez, bi egiturek «konpromisoak hartzera» deitu dutela oroitarazi dute, eta heldu den urtean ere egitasmo horietan parte hartzera deitu dute.
«Euskararen aldeko dinamikak hedatzen eta indartzen ari zirela, ordea, pandemia agertu zen, eta, hondamendi soziala eragiteaz gain, euskararen biziberritze-dinamika gogor kolpatu zuen. Pandemiak erakutsi digu, ikusarazi digu, gal dezakegula orain arte irabazitakoa, zaindu eta sustatu ezean. Horregatik, azken urteetako irabazia galbidean ikusi nahi ez badugu, gure hizkuntzaren iraupenak eta garapenak bultzada berriak beharko dituzte. Eta horretarako aukera bikaina eskainiko digu datorren urteak, Korrikan parte hartuta, Euskaraldian ahobizi edo belarriprest modura arituta, eta ekimenok antolatzeko batzordeetan esku hartuta».
Hitzekin izanen da 22. Korrikaren leloa eta hitzez ekiteko garaia hirugarren Euskaraldiarena. «Bi ekimenen antolatzaileok argi dugu 2022a hitzaren eta ekintzaren urtea izango dela». Euskal Herri osoan antolatzearen garrantzia azpimarratu dute. «Guk Baionatik Tuterara eta Muskizetik Santa Grazira zabaldu nahi dugu euskararen aldeko dinamika, euskararen ezagutza unibertsaliza dadin, erabilera lau haizeetara heda dadin eta euskaraz eroso aritzeko guneak ugal daitezen». Horretarako, denen parte hartzea beharrezkoa dela azpimarratu dute. «Soilik elkarlanean eta denon bultzadaz lortuko dugu euskarak aurrera egitea, guztiok baitugu egin, eragin eta eginarazteko aukera».
Etorkizuneko hizkuntza-politiketan jauzia emateko beharra eta prestutasuna adierazi du Euskalgintzaren Kontseiluak, eta joan den ekainean eremu askotariko ehun eragilek Batuz aldatu adierazpen bateratua izenpetu zutela oroitarazi du. Euskara eroso erabiltzeko baldintzak sortzea da dokumentuaren helburua, hau da, herritarrak ahalegin berezirik egin beharrik gabe euskaraz eroso aritzeko baldintzak izatea, euskaraz hitz egiteagatik deseroso edo baztertuak sentitu gabe.
Euskal Herrian Euskarazek manifestazioa eginen du abenduaren 6an, Durangon (Bizkaia) Euskaraz bizitzeko, Euskararen Errepublika lelopean. «Batetik, indarrean dauden hizkuntza-politikek goia jo dute, bestetik estatuen zapalkuntza linguizidak bere horretan jarraitzeaz gain hurrengo urteetan okerrera egingo duenaren zantzuak agerikoak dira. Beraz, zerumugan azaltzen ari diren erronka eta mehatxuei gutxieneko bermeekin aurre egin ahal izateko eta euskaldunak babesteko ezkutua eraikitzeko, Euskal Herrian hizkuntza-politika burujabea indarrean jarri behar da eta horretarako Euskararen Errepublika independentea eskuratu behar da».
Bai Euskarari elkartearen hitzetan, ospatzeko eguna ez ezik aldarrikatzekoa ere bada Euskararen Eguna. «Euskaraz lan egin eta euskaraz bizi nahi dugula esatekoa». «Gurean egunero da Euskararen Eguna» dioen afixa prestatu dute, «espazioak euskaraz betetzeko lanean» ari diren egiturek afixatu dezaten.
Alderdien adierazpenak
EH Bilduren ustez, euskararen aurkako «oldarraldi politiko-judiziala» intentsitatez igo da azken hilabeteetan, eta hizkuntza minorizatuen aurkako «erasoaldi zabalago baten parte» kokatu du. Horren adibidetzat jo ditu, besteak beste, PSNk eremu mistoko eta ez-euskalduneko lan deialdietan euskara meritu gisa hartzearen aurka egin gogo duen dekretua, Molac legearen kontra Frantziako Konstituzio Kontseiluak hartutako erabakia eta Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak ebatzi izana Irungo Udaltzaingoaren lan eskaintza batean euskara eskatzea diskriminatzailea dela. «Gertakari hauek guztiak hain denbora laburrean kateatu izana ez da kasualitate hutsa. Badago sakoneko korronte bat hizkuntza minorizatuen kontrakoa, eta bidea egiten ari da. Jauzi kualitatiboen aurrean gaude», adierazi du koalizio abertzaleak.
Horrez gain, azken hilabeteetako azterketa eta ikerketa batek baino gehiagok euskararen ezagutzari zein erabilerari buruz «motelaldian eta are atzeraldian» ez ote gauden «zantzu nabarmenak» erakutsi izana deitoratu du EH Bilduk.
Hala ere, baikor izateko motiborik ere ikusi dute ezkerreko independentistek. Hala, «pozgarri» eta «eredugarri» jo ditu Brebeta eta Baxoa azterketak euskaraz pasatzearen alde Seaskako irakasleek eta ikasleek egindako desobedientzia ekintza eta euskarazko murgiltze irakaskuntza onar dezan Frantziako Konstituzioa aldatzeko Ipar Euskal Herriko parlamentario guztiek Emmanuel Macron Frantziako presidenteari gutuna idatzi izana. Nafarroaren zonifikazioaren kontrako eta hizkuntza eskubideen aldeko Cortesko adierazpena, NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoan euskaraz ikasi ahal izateko ikasleen borroka, Errigorak martxan jarri duen Agerraldia proiektua eta euskara elkarte berrien sorrera ere goraipatu ditu.
Horiek horrela, euskaldunon hizkuntza eskubideen aldeko borrokan berretsi da EH Bildu. «Hizkuntza gutxituen aurka egitea aniztasunaren aurka egitea da, eskubideak ukatzea, eta, ondorioz, elkarbizitzari eraso egitea. Guk ez diogu inori euskara inposatu nahi, baina, era berean, inork ezin digu guri hizkuntza hegemonikoa inposatu geure herrian». 2022. urteak inflexio puntua markatu behar duela adierazi dute. «EAEko Euskararen Legeak 40 urte beteko dituen urteak hizkuntza politika berriaren eztabaida parez pare irekitzeko garaia behar duela deritzogu. Kaleak hartu, herri adostasun zabalak josi eta euskalduntze prozesuak eskatzen dituen jauziak prestatzeko garaia da. EH Bildu, dagokion neurrian, indar biziz ahaleginduko da langintza horretan».
EAJren iritziz, «euskarak egiten gaitu herri. Eta euskara gizarteko ahalik eta eremurik gehienetan, guztietan ahal bada, erabili behar da, hizkuntza gisa biziko bada». Berriki Euskadi egiten: Euskara bizi eta euskaraz bizi ebazpen-proposamena argitaratu dutela oroitarazi dute jeltzaleek, eta bertan jasotakoak nabarmendu dituzte. EAJren arabera, «orain dela gutxi arte» euskara bere eremu naturalean nagusi zegoen; horregatik, euskal gizarteari dei egin dio euskara euskal hiritarren artean nagusia izan dadin.
Hori dela eta, «hezkuntza-arloari leporatu nahi zaion erantzukizuna zehaztu» nahi izan du EAJk, gaur egun, hezkuntza bere eginkizuna «bikain» betetzen duela ebatzita, eta norbanakoengan jarri du ardura. «Erabilera bermatuko bada, belaunaldi bereko kideen arteko eta belaunalditik belaunaldirako kideen arteko transmisioa zaindu behar da. Hori norberari eta familiari dagokigu. Guztion eginkizuna da». Ezinbestekotzat jo du eguneroko bizimodu arruntean ditugun harreman naturalak euskaraz bideratzea.
PSEk «akordio zabalak eta askatasuna» aldarrikatu ditu. Eneko Andueza PSEko idazkari nagusiak adierazi du euskararen promoziorako konpromisoa dutela sozialistek «momentu oro eta eremu guzietan», eta «euskararen inguruko akordio handi guzietan» egon direla baieztatu du, hala nola Euskal Autonomia Erkidegoko estatutua eta Euskararen Normalizazio Legea aipatuta. Baina, era berean, «askatasuna» ere aldarrikatu du. «Euskaraz bizitzeko askatasuna, askatasuna administrazioarekiko harremanean, askatasuna norberak nahi duen hizkuntzan lan egiteko, euskara gutxietsi gabe, baina ez dakiena baztertu gabe». #euskara365egun traola erabilita PSEk sareetan kanpaina bat eginen duela iragarri du Anduezak.
Ahal Dugu-k «atzerrian zein Euskadin», erronka bera dutela erran du: «gure hizkuntza zaintzea, erabiltzea, sustatzea eta bizi-esparru guztietan presentzia ematea». COVID-19aren pandemiak euskarari egin dion «kaltea» aipatu du, «batez ere familia euskaldunak ez dituzten haurren kasuan», eta plataforma digitaletan euskararen presentzia bermatzeko zailtasuna dagoela ere azpimarratu du. «Euskadiko alderdi guziek salatu dugu eta mahai gainean jarri dugu, garrantzitsua eta ezinbestekoa iruditzen zaigulako euskarak bere presentzia izan behar duela aldarrikatzea, eta bide horretan pausoak ematea». Heldu euskaldunei ere dei egin diete, haurren aitzinean euskaraz mintza daitezen.
EH Baik aldarrikatu du «egunero» dela euskararen eguna, «aske eta libre euskaraz lan egin eta bizitzeko eguna». Horiek horrela, euskararen erabilpenean zein irakaskuntzan diren oztopoak salatu ditu. Azterketak euskaraz pasatzeko ezintasuna deitoratu, eta abenduaren 10ean Seaskak Bordelen antolatu duen protestan parte hartzera deitu dute. EH Bairen hitzetan, «euskarak, eta orohar hizkuntza gutxitu guziek, estatu juridiko berezi bat behar dute bizirauteko». Hala, «sostengu osoa» adierazi diete egunerokotasunean euskararen alde ari diren guziei: «euskaldunak, elkarteak, erakasleak, ikasleak… Euskararen kontrako erasoa, euskaldunen kontrako erasoa da. Gure hizkuntzari diogun atxikimendua erakutsi behar dugu eta erasoari kolektiboki erantzun, mobilizazioen bitartez» |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206825/hasi-da-azoka-digitala.htm | Kultura | Hasi da azoka digitala | Dagoeneko salgai daude azokaren 56. aldian egongo diren 990 nobedadeak: 733 liburu, 143 disko, 37 aldizkari eta bestelako 77 produktu. Bihar hasiko da azoka presentziala, 10:00etan. | Hasi da azoka digitala. Dagoeneko salgai daude azokaren 56. aldian egongo diren 990 nobedadeak: 733 liburu, 143 disko, 37 aldizkari eta bestelako 77 produktu. Bihar hasiko da azoka presentziala, 10:00etan. | Dagoeneko martxan da Durangoko Azokako denda digitala. Goizean goiz jarri dute martxan, eta dagoeneko salgai dira azokaren 56. aldian egongo diren 990 nobedadeak: 733 liburu, 143 disko, 37 aldizkari eta bestelako 77 produktu. Egun ez-presentziala da gaur: ez da ekitaldi presentzial eta jendetsurik egingo, eta Durangoko Azoka ireki ohi duen ikasle eguna ere beste era batean egiten ari dira. Lehiaketa berezi bat antolatu dute Lehen Hezkuntzako eta DBH zein Batxilergo mailetako ikasleentzat.
PortaDA! gisa izendatu dute erronka, eta euskarazko liburu eta diskoak ezagutzeko eta gaztetxoen sorkuntza sustatzeko helburuarekin antolatu dute. Euskal Herriko ikastetxe ugari batu dira erronkara, eta Sopelako (Bizkaia) eta Azkoitiko (Gipuzkoa) bi ikastetxe izan dira garaileak: Sopelako Ander Deuna Ikastolako kideek irabazi dute Lehen Hezkuntzako garaikurra; DBH eta Batxilergoko kategorian, berriz, Azkoitia BHI ikastetxeak irabazi du.
Larunbatean hasiko da azoka presentziala, unibertso hori berezko egiten duten erakusmahai, aurkezpen, solasaldi, kontzertu eta bestelako anitzekin. Goizean irekiko ditu ateak, eta,10:00etatik aurrera, ordu eta erdiko bost txandatan sartu ahalko dira bisitariak —10:00etatik 11:30era, 12:00etatik 13:30era, 14:00etatik 15:30era, 16:00etatik 17:30era eta 18:00etatik 19:30era, hurrenez hurren—. Txandetan izena eman daiteke dagoeneko durangokoazoka.eus webgunean.
Plateruena edo Ahotsenean Zuzenekoak gunean egingo diren kontzertuetarako ere txanda hartu beharko da lehenago. Kasu horretan, txanda independenteak izango dira, kontzertu bakoitzeko txanda bat. Egunero hamar talde edo bakarlari igoko dira oholtzara: 11:00etan hasiko da lehena, eta gehienez 22:00etan amaituko du azken taldeak. Landako eta Plateruena espazioez gain, beste hainbat gune ere egongo dira —Szenatokia, Irudienea, Saguganbara, Kabi@, Talaia eta Ahotsenea solasaldiak—, eta, horietara sartzeko, ez da aurrez erreserbarik egin beharko. |
2021-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/206826/lanen-ondorioz-berandutzeak.htm | Gizartea | Lanen ondorioz, berandutzeak | Gipuzkoan egiten ari diren zenbait obrak, trenak berandutzeaz gain, murrizketak eragin dituzte. Horren ondorioz, kexu dira bidaiari eta langile batzuk. Besteak beste, eraikitzen ari diren hirugarren erraila egiteko lanek eta abiadura handiko trenaren lanek sortu dituzte eragozpenik handienak. | Lanen ondorioz, berandutzeak. Gipuzkoan egiten ari diren zenbait obrak, trenak berandutzeaz gain, murrizketak eragin dituzte. Horren ondorioz, kexu dira bidaiari eta langile batzuk. Besteak beste, eraikitzen ari diren hirugarren erraila egiteko lanek eta abiadura handiko trenaren lanek sortu dituzte eragozpenik handienak. | Goizeko hamaikak dira. Donostiako geltokian trenaren zain daude bidaiariak; izan ere, 11:07an da iristekoa Irundik Brinkolarainoko bidea egiten duen trena. Obretan dago geltokia; abiadura handiko trenaren geltoki berria eraikitzen ari dira Donostian. Berehala eman dute bozgorailuetatik abisua: iristear da trena. Geltokiko ordulariak 11:07 jo dituenean iritsi da trena geltokira. Dagokion orduan dator oraingoan, baina, hala ere, kexu dira zenbait bidaiari; gaurkoan puntual iritsi bada ere, maiz berandu heltzen dela salatu dute.
Fatima Fernandezek, esaterako, egunero hartu behar izaten du trena. Gehienetan, Urnietatik Donostiarako bidea egiten du, baina Donostiatik Tolosara joateko ere hartu izan du trena. Garraio publikoa erabiltzearen alde dagoela azaldu du Fernandezek, baina, dioenez, trena «askotan» iristen da berandu: «Ia egunero gertatzen zait: hamar bat minutu lehenago iristen naiz geltokira, eta ordu erdi gehiago egon behar izaten dut trenaren zain».
Eta, trena berandutzeaz gain, trena abisurik gabe kendu izana ere gertatu izan zaiola azaldu du Fernandezek: «Noizbait gertatu izan zait, 20:30ean lantokitik atera, geltokira joan eta trena ez igarotzea». Horrelakoetan, hurrengo trenaren zain gelditu behar izaten duela dio. «Ez zait itxarotea beste aukerarik geratzen».
Lanera joateko edo beste norabait berandu ez iristeko, beraz, irtenbide bakarra ikusten du Fernandezek: «Hobekien datorkidan trena hartu beharrean, aurreko trena hartzen dut gehienetan, inora berandu ez iristeko». Hala ere, garraio publikoaren aldeko bezeroa den heinean, «zerbitzu on bat» edukitzea gustatuko litzaiokeela defendatu du Fernandezek.
«Hurrengo geltokia: Andoain erdia», egin die abisu treneko bozgorailuak bidaiariei. Batzuk musika entzungailuak belarrietatik kendu, bildu, poltsikoan gorde eta alboko eserlekuan utzitako motxila bizkarrean jarrita jaitsi dira trenetik. Beste batzuk, berriz, bertan igo dira. Astelehenetik ostiralera egunero hartzen du trena Marina Gomezek. Izan ere, Legazpitik Andoainerako eta Andoaindik Legazpirako bidea egin behar izaten du beti. Bi urte dira bide hori egiten duela, eta bat dator Fernandezekin. Gomez ere «haserre» dago Renferen zerbitzuarekin. «Izan ere, egunero badago zerbait», azaldu du. Tren geltokira joaten denean, «askotan», aurreikusitakoa baino denbora gehiago itxaron behar izaten duela-eta kexu da Gomez: «Trena iristeko pare bat minutu falta denean, bozgorailuetatik esaten dute trena ez dela pasatuko».
Andoainen ari da ikasten Gomez, eta trenak berandutzeagatik, «batzuetan», klasera berandu iritsi behar izan duela azaldu du: «Trena ez datorrenean, askotan, hurrengo trenari itxaron behar izaten diot».
Renfeko Komunikazio arduradun Alvaro Etxanizek ez du ukatu tren batzuk behar baino beranduago iristen ari direla. Are gehiago, ados dago bidaiarien kexekin. Atzerapenak trenbidean egiten ari diren lanei dagozkiela argitu du Etxanizek: «Egia da obretan aldaketak izan ditugula; esaterako, seinale berriak Errenterian; obrak Donostiako geltokian; Iztuetako biaduktuko obrak… Horien eraginez, tren batzuk kendu behar izan ditugu, atzerapen handiak izan dira, eta traba handiak eragin dizkiete gure langileei eta bidaiariei».
Hirugarren erraila
Adif enpresa hirugarren erraila ezartzeko lanak egiten ari da Irun eta Astigarraga artean, euskal trenbide sarea Europako trenbide zabalerara egokitzeko. Hirugarren erraila eraikitzeak ere «atzerapenen bat» eragin du trenei dagokienez. Adifeko komunikazio arduradun Amaya Lezamak argitu duenez, obra hori egiteko Astigarraga-Irun ibilbidean zeuden tuneletako galiboa handitu behar izan dute. Horretarako, makina bat erabiltzen da, trenaren erabilera ahalbidetzen duena, baina trenbide bakarrean. Lezamaren hitzetan, horrek murriztu egin du Irun eta Lezo arteko trenen zerbitzua.
Murrizketen jakitun dira Renfe eta Adif enpresak, beraz. Baina, Lezamak gaineratu nahi izan du obra guztiek sortzen dituztela eragozpenak: «Obrek eragiten dituzten arazoak eta sor daitezkeen eragozpenak uler ditzakegun arren, lan horiek ezin dira bestela egin. Hobetzeko eta aurrera egiteko, obrak egin behar dira».
Etxanizek «ulergarritzat» jo ditu hirugarren errailaren, Donostiako geltoki berriaren eta Abiadura Handiko Trenaren obrek eragin dituzten gorabeherak: «Alde horretatik, ulergarria da azpiegitura obra handiek aldaketak eta eragozpenak eragitea aldirietako zerbitzuak eskaintzeko garaian».
Etxanizen hitzetan, lau urte igaro dira trenen atzerapenen arazoa hasi zenetik. Baina, hala ere, nabarmendu nahi izan du «hamar bat egun» badirela trenak «inolako atzerapenik gabe» dabiltzala: «Oro har, obrak egitean izandako ustekabeko gorabeherek eragin dituzte atzerapen horiek guztiak, eta 2017ko udatik jasaten ari garen arazoa da hori, gainera. Baina azken egun hauetan obretan ondo aritu direla esan beharra daukagu, gorabeherarik gabe, eta, beraz, ez dugu izan ia atzerapenik». Gehitu nahi izan du, gainera, aurtengo urtarriletik urrira 3,9 milioi bidaiari pasatxok erabili dituztela aldiriko trenak Gipuzkoan; hau da, iaz baino %15,5 gehiagok: «Pandemia hasi aurreko bidaiari kopurura itzultzen ari gara pixkanaka».
Villabonan, atzerapenik ez
Iritsi da trena Villabona-Zizurkil geltokira. Gainontzeko geldialdietan bezala, trenera igo eta trenetik jaitsi da jendea, norbere gauzak hartuta. Geltoki horretan jaitsi da Maddi Etxebeste ere. Trena «oso gutxitan» erabiltzen duela aitortu du Etxebestek, «bikotekideari bisita egiteko baino ez». Donostiatik Villabona-Amasarako bidea egiten du halakoetan: «Berehala iristen naiz; Donostian hartzen dut trena, eta hogei bat minutuan iristen naiz Villabonara».
»Erosoa eta azkarra»; hala definitu du Etxebestek trena. Aitortu du aurtengo udan gehiagotan erabili duela tren zerbitzu hori, eta noizbait gertatu izan zaiola, aurrez abisurik jaso gabe, trena berandu iristea: «Behin, gaueko azken trena hartu behar nuen, eta, ez zetorrela ikusita, larritu egin nintzen, baina, azkenean, behar baino hamabost bat minutu geroago iritsi zen geltokira».
Hala eta guztiz ere, adierazi du, Fernandezi eta Gomezi ez bezala, ez zaiola inoiz gertatu hartu behar zuen trena kendu izana: «Egia da trenen bat berandu iritsi izan zaidala, baina inoiz ez dut gelditu behar izan hurrengo trenaren zain». Azaldu duenez, trenak berandu Donostiako geltokian hartu behar izan duenetan iritsi izan zaizkio gehienbat: «Villabonan hartu behar izan dudanetan, aldiz, ez dut gogoan inoiz arazorik izan dudanik».
Atzerapen horiek, batez ere, udan gertatu izan zaizkiola gaineratu du Etxebestek, baina trena hartu duen azken aldietan beti «iritsi behar zuen orduan» iritsi izan dela aitortu du: «Egin ditudan azken tren bidaietan ez da izan inolako atzerapenik, puntual iritsi izan da beti».
Etxebesteren hitzak bere eginda, Etxanizek gehitu nahi izan du eguraldi txarraren ondorioz gertatu dela azken hamar egunotan izan den atzerapen bakarra; ez, ordea, obren eraginez. Hain zuzen, horixe bera nabarmendu nahi izan du Adifeko komunikazio arduradun Lezamak ere: «Izandako gorabehera guztiak ezin zaizkie leporatu obrei. Arrazoi asko daude trenak berandutzeko eta murrizketen arazoak gertatzeko, eta azpiegituren matxurak eta baldintza klimatikoak daude atzerapen horien artean».
12:15 markatzen du treneko ordularian. «Hurrengo geltokia: Zumarraga», entzun da trenean. Iritsi da bere helmugara; zegokion orduan, gainera. |
2021-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/206827/gezur-asko-esan-dizkigute-metroari-buruz.htm | Gizartea | «Gezur asko esan dizkigute metroari buruz» | Donostiako metroaren aurkako borrokak eta migratzaileen eta presoen aldekoak bizi dute, gaur egun, Aranjuelo. Ez zaio batere gustatu Donostiak azken urteotan izan duen eraldaketa. | «Gezur asko esan dizkigute metroari buruz». Donostiako metroaren aurkako borrokak eta migratzaileen eta presoen aldekoak bizi dute, gaur egun, Aranjuelo. Ez zaio batere gustatu Donostiak azken urteotan izan duen eraldaketa. | “Matematikaria naiz ni”. Marifran Aranjuelok (Donostia, 1947) hala deskribatu du bere burua, baina gizarte mugimendu askotan aritu da eta ari da lanean buru-belarri. Satorralaia Donostiako metroaren aurkako bizilagunen mugimenduko kidea da egun, eta oso kritiko hitz egin du proiektu horri buruz. Presoak eta migratzaileak ere oso gogoan ditu. “Ez gara ari gauzak ondo egiten”.
“Borrokalaria da emakume hori, oso borrokalaria”. Zure ezagun askok esandakoa da. Hainbesterako al da?
Ez, ez. Normal-normala naiz ni, baina, gustatzen ez zaidan zerbait ikusten dudanean, kontra egiten saiatzen naiz, besterik ez.
Matematika, Filosofia eta Zuzenbidea. Unibertsitateko hiru ikasketa dauzkazu eginda.
Matematikaria naiz ni. Betidanik asko gustatu izan zait matematika, eta oso gustura egin nituen ikasketa horiek. Logikan-eta sakontzeko, beharrezkoa nuen Filosofia, eta horregatik egin nituen ikasketa horiek, ez naizelako neure kabuz liburuak lantzearen zalea. Zuzenbide ikasketak, berriz, badaezpada egin nituen, neure burua babesteko. Baina tituluek ez daukate garrantzirik; ez dute ezer esan nahi. Titulurik eta ia eskolarik gabeko jende interesgarri asko ezagututakoa naiz.
Donostian ekin zenien ikasketei. Ikasle garaitik zeneukan gizarte mugimenduekiko interes berezi hori?
Baliteke… Ama nahiko gorria zen alde horretatik; erregeek ez zeukatela meriturik, aberats guztiak lapurrak zirela, Eliza ere bai… Aitarekin, berriz, arrazoia nuenean ez isiltzen ikasi nuen. Aita ez zen ezkerrekoa, nahiz eta gerora aldatu egin zen.
Frankismo garai betean, zerekin topo egin zenuen Zaragozan?
Etxean ez zegoen dirurik, eta Donostian egin nuen Matematika ikasketetako lehen urtea, Jesuitetan; Carlos Santamaria izan nuen irakasle, oso maisu ona. Ondoren, jada, Zaragozara [Espainia] joan nintzen ikasketak amaitzera. Batzar askoko urteak izan ziren, manifestazioak, protestak… PCEn sartu nintzen 1968 amaieran, alderdi komunistan. Euskal Herrian salbuespen egoera deituta zegoen orduan, eta erbesteratu asko zegoen. Erbesteratuen zerrenda bat geneukan guk, eta larunbat-igandeetan binaka joaten ginen bisitan. Jende asko ezagutu nuen horrela, Juan Cruz Unzurrunzaga tartean.
Parisen harrapatu zintuen 1968ko maiatzak?
Ez. 1969an joan nintzen Parisera, baina artean nabari zen 1968ko maiatzeko giro berezi hura. Euskal Herriko jende asko ezagutu nuen Parisen, eta pixkanaka nabaritu nuen PCE ez zela nire tokia. Bekarik ere ez neukan, eta Bilbora joan nintzen, Matematika Fakultatea egiten hastekoak zirela esan zidalako lagun batek. Irakasle laguntzaile gisa hasi ginen lanean han. Batzar askotan parte hartu genuen orduan ere. Justo Mañas zen dekanoa, gogoan daukat oraindik ere. 1970eko abenduan hasi zen Burgosko Prozesua, eta borroka urte garrantzitsuak izan ziren haiek. Bilboko unibertsitatean urtebete eginda, gutun bat iritsi zitzaigun udan, kontratua ez zigutela berrituko esanez.
Gehiegi pentsatu gabe, Parisera joan zinen berriz ere, ezta?
Unibertsitate inguruan, Casa Italian bizi izan nintzen Parisen, eta izugarrizko giroa geneukan; libanoarrak, palestinarrak, siriarrak, irandarrak… denetik zegoen han. Frantsesez hitz egiten genuen denok. Soraluzekoa zen nire ama, eta Akizen bizi zen haren lagun min bat. 11 urte nituela, kanpalekuetara joaten hasi nintzen amaren lagun horren alabekin, frantsesa ikastera. Alemana ere ikasi nuen gerora, baina ez frantsesa bezain ondo.
Bilbon Txurdinagako institutuan sartu-irtena eginda, 1974an Madrilera joatea erabaki zenuen azkenean. Zer giro zegoen orduan Espainiako hiriburuan?
Euskal Herrian ezinezkoa zen hezkuntza publikoan lan egitea, eta nik ez nuen lan egin nahi eremu pribatuan. Irakasle asko ezagutu nuen Parisen, eta haiek, agian, Madrilen lagunduko zidatela pentsatu nuen. Ama gaixotu egin zen, Donostiara itzuli nintzen momentu batean, eta une horretan Juan Cruz Unzurrunzagak deitu zidan, ea Madrilen bi lagunentzako tokirik ba ote nuen galdezka. Irailaren 18an tinbre joka hasi ziren Donostiako gure etxean, 05:00etan. ETAkoa nintzen susmoa zeukaten poliziek.
Madrilen bizi zen nire anaia, eta handik ateratzeko esan nion, baina, trenean zetorrela, bi gizon eseri zitzaizkion ondoan. Bost-sei orduz eduki zuten anaia polizia etxean, eta jarraian atxilotu zituzten Unzurrunzaga eta Jose Ignacio Mugika Ezkerra. Ni ere Madrilera eraman ninduten, eta hamar egun egin nituen han. Jende asko zeukaten atxilotuta. Yeseriasera eraman gintuzten preso, eta han ezagutu nuen, besteak beste, Eva Forest [idazle eta militante katalana]. Espainiako Gobernuko buruzagi garrantzitsuren batekin egin zituzten mugimenduak tarteko, ez genuen denbora askorik igaro kartzelan. Handik aterata, unibertsitatera joan nintzen berriz.
1981 inguruan, nolatan erabaki zenuen Alemaniara joatea?
Buruan bueltaka nerabilen Alemanian nolatan gertatu ote zen nazismoaren kontua, eta horregatik erabaki nuen migratzaileekin irakasle gisa lan egitera joatea. 1984an Kolonian nengoen ni, eta azaroaren 20an Santi Brouard [Herri Batasuneko buruzagia] hil zuten Bilbon. Hurrengo egunean atentatu bat izan zen Madrilen, Luis Roson Espainiako armadako buruaren aurkakoa. Gau hartan bertan, azaroaren 21etik 22rako gauean, 01:00etan, Madrilgo etxean lanean ari zen nire bikotekidea, eta hots ozen bat entzun zuen. Zazpi-zortzi polizia zeuzkan parean; nire bila joan ziren. Ni Gabonak arte ez nintzen ezertaz konturatu, baina nire bila zergatik joan ziren jakin nahi izan nuen gero. Haiek bazekiten ni ez nintzela ETAko kidea, baina lege antiterroristagatik izan zen dena. Eskarmenturen bat eman nahi zuten, eta, pentsa, hurrengo urtean hil zuten Mikel Zabalza.
Joan-etorrian ibili ondoren, 2008an Donostiara itzultzea erabaki zenuen azkenean. Zerikusi gutxi izango zuen zuk utzi zenuen Donostia harekin, ezta?
Donostia oso aldatuta zegoen ordurako. Joan-etorrian ibiltzen nintzen, eta ikusita nengoen aldaketa, baina izugarria izan da.
Zer ez zaizu gustatzen gaur egungo Donostiatik?
Turismoa. Aldatu egin da Donostia; turistaz eta hotelez beteta dago dena. Ezin dut ulertu udal gobernuaren jarrera. Hauteskundeena bihurtu da lau urtez behin botoak uzteko tresna; bakoitza bere inguruan mugitzen ez bada, alferrik ari gara.
EH Bilduk egindako ikerketa baten arabera, 2016tik 2021era Donostian 34 hotel eraikitzeko lizentzia eman zuen udalak.
Eta berdin jarraitzen dute! Begira zer egin duten Santa Teresa komentuarekin [Japoniako fundazio bati saldu diote zati bat]. Parte Zaharra jada ez da Parte Zaharra; Madrilen, Amsterdamen edo Moskun aurki daitezkeen denda berberak daude. Eta zer esanik ez tabernekin; berdinak dira denak, eta mafia handi bat dago atzean.
Metroaren aurkako borrokan, buru-belarri sartuta zabiltza Satorralaia bizilagunen mugimenduan, baina aurrera jarraitzen dute lanek.
Inoiz ikusi dudan zentzugabekeriarik handienetakoa da Donostiako metroarena. Aurrera doa, eta bukatuko dute ziurrenik, Gijonen [Espainia] gertatu zaiena gertatzen ez bazaie behintzat; han urez beteta daude tunelak, eta ez dago metrorik. Hemen ere, agian, zorte pixka batekin, urez beteko da dena, eta argazki hori izango dugu. Baina, lanak amaituta ere, Donostian metrorik ez dela behar esaten jarraituko dut nik.
Izan zarete Donostiako udaletxean, izan zarete Eusko Legebiltzarrean, egin dituzue manifestazioak, protestak… Baina jendea zergatik ez da gehiago mugitzen horrelakoetan?
Komunikabide batzuek izugarrizko lana egiten dute metroaren alde. Zer borroka dauden, borroka eginda zer lortzen den… Ez dago interesik horrelako kontuak jakinarazteko.
Metroaren aldekoek defendatzen dute azpiegitura hori ezinbestekoa dela autoak hirigunetik ateratzeko.
Oso ideia polita da hori, baina gezur hutsa da. Autobus geltoki asko kenduko dituzte metroa egiten dutenean. Oxala autoak kenduko balituzte, baina ez da gertatuko halakorik.
ETS Euskal Trenbide Sarean ere oso ondo ezagutzen zaituzte.
Bai. Bilera asko eskatu dizkiegu, baina errespeturik gabe ari dira. Ez dago eskubiderik. Metroaren proiektuaren dokumentua eskatu eta ezin digutela eman esan izan digute, segurtasunagatik. Zer segurtasun eta zer demontre? Beste alde batetik lortu genuen azkenean. Horrela gertatu zaigu gauza guztiekin; oztopoa oztopoaren atzetik. Gezur asko esan dizkigute metroaren inguruan. Pio Barojako larrialdi irteera, esaterako, ez da larrialdi irteera bat, jendea hiltzeko tranpa handi bat baizik. Laurehun eskailera baino gehiago daude, eta desnibel ikaragarria. Stuttgarteko [Alemania] aditu bat ekarri genuen, eta ezin zuen sinistu ikusten ari zena, baina baldintza guztiak betetzen dituztela erantzuten dute eurek. Ez daukate lotsarik.
Zer esango zenioke Eneko Goia Donostiako alkateari?
Lotsarik ez daukala. Bera maneia dezaten uzten du, baina, bere seme-alabek egunen batean bizimodu hobe bat izan dezaten nahi badu, pentsatzeko eskatuko nioke; metroarekin, hotelekin… zer egiten ari den pentsatzeko. Ez dezala pentsatu boterean eta diruan bakarrik; koronabirusarena baino birus arriskutsuagoak dira boterearena eta diruarena.
Presoen eskubideen aldeko borroka, desjabetzeena, migratzaileena… Nondik ateratzen duzu denbora eta indarra?
Denok daukagu denbora eta indarra, nik ez daukat ezer berezirik; lehentasunak jartzea da kontua. Presoak ezin ditut ikusi horrela. 70 urte baino gehiago beteta, ia 30 urte kartzelan jada, gaixo, koronabirusaren konfinamenduarekin… Horiek bai daukatela indarra, eta ez nik!
Gertuenekoari helduta, amaitu berri da COP26 goi bilera, Glasgown.
Dena gezurra da; ez dut ezer sinisten. Iberdrola-eta dira beti garaile. La Vanguardia-k, El País-ek… egunkari horiek ere zer-nolako propaganda egiten dute energia berriztagarrien alde? Oso ekologistak gara denok hitzez, baina gure telefono, ordenagailu eta gainerako gailuak mantentzeko mineralak Afrikatik hartzen ditugu, eta eurei hondakinak itzuli.
Koronabirusaren pandemiaren kudeaketarekin ere kritiko zara oso. Nola ari zara bizitzen errealitate berria?
Oso gaizki. Ez naiz aditua, baina modu bateko konfinamendua izan genuen Donostian, eta bertatik 20 kilometrora, Ipar Euskal Herrian, bestelakoa izan zuten. Baina birusa ez al da bera? Eta nork esan dezake ona dela jendea egun guztian etxetik atera gabe egotea? Etxe guztiak ez dira ehun metro koadrokoak eta bistak dauzkatenak. Egoera ez da erraza, baina barruraino sartu digute beldurra, eta hori ez da ona.
Zer gelditzen zaizu egiteko?
Presoak eta migratzaileak falta zaizkit. Ez gara ari gauzak ondo egiten. |
2021-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/206828/pandemiak-loa-galarazi-dit-niri-ere.htm | Gizartea | «Pandemiak loa galarazi dit niri ere» | Miren Basarasek esan du txertoak «oso onak» izan arren, transmisioa eteteko neurriak ezinbestekoak direla. Uste du askatasunaren izenean txertoari uko egiten diotenak «berekoiak» direla. | «Pandemiak loa galarazi dit niri ere». Miren Basarasek esan du txertoak «oso onak» izan arren, transmisioa eteteko neurriak ezinbestekoak direla. Uste du askatasunaren izenean txertoari uko egiten diotenak «berekoiak» direla. | Biologoen Elkargo Ofizialen Espainiako Kontseilu Nagusiak eta Biologiako Dekanoen Espainiako Konferentziak COVID-19aren pandemian egiten ari den lana aitortu dio Miren Basaras (Bilbo, 1968) EHU Euskal Herriko Unibertsitateko mikrobiologoari. Joan den barikuan jaso zuen aitortza, Madrilen.
“Diziplina anitzeko lankidetzaren bidez, osasungintzan egin diren aurrerapenengatik” jaso duzu aitortza. Zertan ibili zara eta zabiltza pandemia garai honetan lanean?
[EHU Euskal Herriko] Unibertsitateak COVID arduraduna izendatu ninduen. Nire egitekoa izan da agertzen diren kasu positiboak aztertu, ikusi zein ikastetxetan agertzen diren, agerraldirik dagoen; hau da, kudeatzea pixka bat hori. Baita harremanetan jarri ere Osakidetzako zaintza epidemiologikoarekin, neurri bereziren bat hartu behar den kasu asko agertzen badira, eta abar. Hori izan da lan printzipala. Horrez gainera, protokoloak ezarri EHUren ikastetxeetan kasu positiboen gorakada kontrolatzeko. Beste egiteko bat izan da dibulgazioa: COVID-19ari lotutako hainbat gai ahal den neurrian dibulgatzea, gizarteak errazago ulertzeko.
Gaur egun, zein da EHUn duzuen egoera epidemiologikoa?
Gizartean ikusten duguna gertatzen da unibertsitatean ere. Gizartean kasuak jaisten direnean, unibertsitatean ere bai; eta alderantziz. Azken finean, unibertsitatea gizartearen parte da. Egoera, oro har, ona da, baina gizartean ikusten moduan, kasuen gorakada txiki bat dugu. Klaseak modu presentzialean eman daitezke. Ez dugu ahaztu behar pandemia hasieran denok etxean geundela eta klaseak online ematen zirela. Ikasturte honetan aurrerakada handia egin dugu, eta modu presentzialean ematen dira orain, neurri guztiak beteta.
Txertoei esker, etortzear dauden Gabonak askoz lasaiago igaroko genituela uste genuen, eta, oro har, lasaitu gara, baina badirudi ez dela hala izango. Mezu baikorregiak jaso ditugu?
Egia da txertoari esker hobeto gaudela; hori ezin da ukatu. Hildakoen kopurua eta ospitaleetako presioa ez da aurreko uhin epidemikoetan geneukana, eta hori txertoari esker da. Txerto hauek egiten dutena da kasu larriak gutxitzea; hori da beraien helburua eta horretarako diseinatu ziren. Baina txerto hauek ez dute transmisioa eteten. Horretarako, beste neurri batzuk hartu behar dira: maskararen erabilera, aireztapena, distantzia… Barneratu dugun mezua da txertoekin dena konponduta dagoela, baina hori ez da egia. Neurri batean, bai, baina transmisioaren arazoa ez dute konpontzen. Alde horretatik badirudi lasaitu egin garela. Baina badakigu birusaren transmisioa altua denean ospitaleratze tasa ere handitzen joango dela. Izan ere, txertoak ez dira %100 eraginkorrak, oso onak diren arren. Nahiz eta txikia izan, beti egongo da ospitaleratzeko eta kasu larriak izateko arriskua. Barneratu behar duguna da pandemian gaudela oraindik, eta ezin dela kudeatu bakarrik Bizkaian edo Europan… Mundu osoko arazoa da. Are gehiago agertu diren aldaera berriekin. Pandemia ez badugu mundu osoan kontrolatzen, ezer gutxi egiten ari gara.
Omikron kezkagarria da?
Kezkatzekoa da, ez dakigulako zein izango den bere portaera. Aldaera berri bat sortzea kezkagarria da, baina orain aztertu behar da zein mailatakoa den: kutsakorragoa den, kaltegarriagoa den… Kezkatzen du birusak aldaera berriak sortzeko duen gaitasunak, baina hori da birusen biologian dagoen ezaugarri bat. Hori gertatzen da transmisioa handia delako. Beraz, lortu behar duguna da transmisio hori txikitzea. Horretarako, txertoak garrantzitsuak dira. Gure inguruan txertatze maila handia da, baina beste herrialde batzuetan oso txikia da. Horiei lagundu behar diegu.
Txertatzea hasi zenetik ohartarazi izan duzue txertoak iristen ez diren herrialdeetan aldaera arriskutsuak sor daitezkeela.
Transmisioa handia den lekuetan birusak eboluzionatzen jarraituko du, aldaera berriak sortuz. Hegoafrikan ikusi dute hori gertatu dela, eta, alde batetik, hori zoriondu egin behar da, ikusi egin dutelako. Hegoafrikan, zorionez, badute zaintza epidemiologiko indartsu bat: sekuentziazioak egiten dituzte, aldaerak bilatzeko. Beste herrialde batzuetan hori ez dugu egiten. Beraz, munduan egon daitezke ezagutzen ez ditugun beste aldaera batzuk.
Durangoko Azoka, santomasetakoa, Gabonetako erosketak, enpresa afariak eta familia otorduak… Kezkatzen zaituzte?
Kezkatzen naute, ikusten dudalako batzuk barneratu duten mezua dela normaltasun egoera batean gaudela, eta hori ez da egia. Birusa gure artean dago; oraingo honetan, modu eroso batean. Gero eta kasu gehiago ikusten ari gara ospitaleetan, eta baita ZIUetan. Zenbat eta ohe gehiago okupatuta egon, bereziki ZIUetan, ospitaleko presioa handitu egiten da. Eta ez bakarrik ospitale mailan; baita lehen mailako arretan ere. Horrek egiten duena da beste gaixo batzuk ez ailegatzea ospitaleetara, edo kirurgiak etetea garai batean bezala, minbiziak ondo ez kontrolatzea… Ardura hartu behar dugu denok; guk gizarte moduan, baina baita agintariek ere, neurriak hartuta.
Zientzialariek aspalditik ohartarazi zenuten pandemia gerta zitekeela; beraz, nolabait prest zeundeten zetorrenerako. Hala ere, maila pertsonalean beste edozeini bezala eragingo zizuen, ezta?
Guretzat ere gogorra izan da. Egunero pandemiaren bilakaera jarraitzeak kezka sortzen dit, eta, noski, niri ere, guztioi bezala, loa galarazi dit eta galarazten dit oraindik. Halere, espero dut ikasi izana etorkizunean etorriko diren pandemietarako prest egon behar garela. Pandemia gehiago etorriko dira, eta inbertsio handiak egin behar dira osasun baliabideetan, ikerketan eta zientzian.
Zuk eta beste hainbat ikertzailek eta dibulgatzailek lan itzela egin duzue txertoaren ingurukoak azaltzeko. Ulertzen duzu zergatik oraindik jendea txertoen aurka dagoen?
Ez dut ulertzen, ez. Ulertzen dut pertsona batzuek esatea beldurra dutela. Beldurra pertsonala da, eta bakoitzak beldurra izan diezaioke gauza bati. Ulertzen ez dudana da txerto hauek onak, seguruak eta eraginkorrak direla ukatzen duen jendea. Zientifikoki guztiz frogatuta dago hala dela. Milioika pertsona txertatuta daude munduan, eta ikusi da seguruak direla. Ez ditut ulertzen txertoari uko egiten diotenak ere askatasun pertsonalaren izenean. Askatasun indibiduala oso garrantzitsua da, baina gizarte osoaren osasun arazo bat kolektibo moduan ikusi behar dugu, eta lehentasuna kolektiboaren askatasunari eman behar zaio. Uste dut askatasun indibidual hori aldarrikatzen dutenak oso berekoiak direla.
Euskal Herriko hedabideetan pertsona berak ibili zarete euskaraz eta gaztelaniaz dibulgatzen, bi hizkuntzak maila berean ipiniz. Zelan dago euskara zientzian?
Euskaraz daukagun oztopo nagusia da ez garela gaztelaniaz beste pertsona. Gaztelaniaz dagoen pertsona kopurua handiagoa da, bi hizkuntzetan egin ahal dugunona baino. Baina nik ikusi dut pandemian eta pandemiatik aparte, hainbat pertsona gaudela bi hizkuntzetan hitz egin dezakegunak arazorik gabe. Era berean, ikusten dudana da euskarazko hedabideak indar handia egiten ari direla zientzia dibulgatzen. Espero dut pandemia pasatutakoan ere maila horri eutsiko diozuela.
Izurria dela eta, gaur egun gehienok badakigu zer diren PCR probak, baina zu ikerketa lanean hasi aurretxoan sortu zen teknika da. Aldaketa handia ekarri zuten?
Bultzada handia izan zen hainbat esparrutan. Nik Mikrobiologia arlotik hitz egin dezaket, eta, gure arloan, birusak, bakterioak eta abar detektatzeko bultzada handia izan zen. Teknika oso arina zen. Handik hona asko eboluzionatu du. Garai batean, PCR horiek egun bat behar zuten emaitza ikusteko; gaur egun, ordu gutxirekin nahikoa da, baita bakar batekin ere. Pandemia honetan, birusen diagnostiko horrek izan duen bultzada izugarria izan da. Diagnostikoan asko eboluzionatu da; zorionez, baita beste esparru batzuetan ere. Gehiago eboluzionatuko da, zientziak ahalmen hori duelako, gauzak poliki-poliki berritzeko eta hobetzeko.
Mikrobiologia da zure arloa. Zergatik aukeratu zenuen?
Nire ikasketetan gustukoa nuen irakasgaia zelako. Mikroorganismoak erakarri ninduten; hau da, ikusezinak diren izaki txiki horiek mikroskopioz ikusi ahal izateak liluratu ninduen, eta horretan hasi nintzen lanean. Mikrobiologia arloan nik asko egin dut lan birusekin; baita bakterioekin ere, baina bereziki birusekin, dituzten ezaugarri bereziekin. Liluratu ninduena izan zen munduan badaudela beste izaki txiki batzuk, batzuetan gu baino azkarragoak direnak. Hori argi ikusten ari gara pandemia honetan: mundu osoa hankaz gora jartzeko gai izan da ikusezina den birus bat.
Pandemia iritsi aurretik, zer ikertzen ibili zara?
Nire ikerketa ibilbidea C hepatitisarekin hasi nuen. 1989an aurkitu berri zegoen. Zer arazo ematen dituen, zer aldaketa sortzen dituen, nola trata daitekeen eta abar ikertzen ibili nintzen. Garai batean, ez zuen tratamendurik; gaur egun, badu, eta eraginkorra da. Horrez gain, papiloma birusarekin ere egin dut lan; umetokiko minbiziak eragiten dituena da. Aztertzen nabil zergatik pertsona batzuetan birus honen genotipoak sortzen dituen umetotiko minbizia, eta beste pertsona batzuetan ez. Txertoek duten garrantzia ere aztertzen nabil; esate baterako, gripearena. Txerto horietan zer aldaketa egin daitezkeen, eraginkorragoak bihurtzeko.
Zer aurkikuntzaren parte izan nahiko zenuke?
Zientzialari bati beti interesatzen zaio dituen galderei erantzunak ematea. Zientzian lan batekin ari garenean, beti galderak botatzen ditugu. Batzuetan, erantzuna ez dugu oso-osoan lortuko, eta, beste batzuetan, zati txiki bat aurkitzen dugu. Nahiz eta zati txiki bat aurkitu, nahikoa da aurrera egiteko. Gauza bitxi bat aurkitzea beti zoriontzekoa da, baina aurkitutakoa txikia denean ere polita da.
Birus batek eragindako pandemian bizi gara, baina bakterioak ere ez dira bazterrean utzi behar. Igaro berri da antibiotikoen neurrizko erabileraz kontzientzia sortzeko eguna, eta ikara eragiten duten berriak zabaldu dira; esaterako, erabilgarri ditugun antibiotikoek espero baino askoz lehenago galduko dutela erabilgarritasuna. Badago konponbiderik?
Asko kezkatzen nauen beste gauzetako bat da. Ikusten ari gara bakterio batzuen kontra ditugun antibiotikoak eraginkortasuna galtzen ari direla; bakterio horiek gai dira aldaketak garatu eta erresistente bihurtzeko. Arazo handia dugu hainbat bakterioren kontra. Bakterio horiek agertzen dira hainbat gaixotasun ditugunean; adibidez, pneumonia dugunean. Baita ebakuntza bat egiten digutenean ere, eta zauriak infektatzen direnean… Bakterio horiek tratatzeko arazoak ditugu dagoeneko, eta etorkizunean askoz handiagoa izango da. Alde batetik, lan egin behar da antibiotikoen erabilera kontrolatzen. Ez bakarrik gizakian; baita animalietan ere. Ulertu behar dugu arazo hau guztia osasun bakar terminoaren barnean; hau da, gizakiaren, animalien eta ingurumenaren osasunean. Botikak ezin ditugu edonon bota. Beste alde batetik, ahalegin handia egin behar da antibiotiko berriak biltzen. Horretarako, asko inbertitu behar da. |
2021-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/206829/betiko-zerbitzua-gura-dute-otxarkoagan.htm | Gizartea | Betiko zerbitzua gura dute Otxarkoagan | Kutxabankek astean egun bitara murriztu du Bilboko Otxarkoaga auzoan dagoen bulego bakarreko leihatila zerbitzua. Bizilagunek protestak hasi dituzte. Bankuek, oro har, Bizkaian, bulegoen %45 itxi dituzte azken hamabi urteetan. Kutxabankek dio erabilera gutxitu delako hartu dutela erabakia. | Betiko zerbitzua gura dute Otxarkoagan. Kutxabankek astean egun bitara murriztu du Bilboko Otxarkoaga auzoan dagoen bulego bakarreko leihatila zerbitzua. Bizilagunek protestak hasi dituzte. Bankuek, oro har, Bizkaian, bulegoen %45 itxi dituzte azken hamabi urteetan. Kutxabankek dio erabilera gutxitu delako hartu dutela erabakia. | Duela bi aste topatu zuten oharra bezeroek Bilboko Otxarkoaga auzoko Kutxabanken bulegoko atean: aurrerantzean soilik martitzenetan eta eguenetan egongo da irekita leihatilako zerbitzua, 08:30etik 12:00etara; ordutegi horretatik kanpo gizarte laguntzak eta pentsioak kobratzeko egunetan irekiko da. “Hurrengo astelehenean joan ginen, eta dagoeneko itxita zegoen”, azaldu du Otxarkoagako Familien Elkarteko Cristobal Rivera Okendok. “Denbora askorik gabe, elkarretaratzea antolatu genuen biharamunerako, eta sare sozialen bidez egin genuen deialdia. Ehun bat lagun elkartu ginen, megafono batekin”. Martitzenean, bigarren elkarretaratzea egin zuten Kepa Enbeita plazako bulegoaren parean; eta martitzenero egiteko asmoa dute. “Auzoan daukagun banku bulego bakarra da. Hori zarratzen badigute, zer egin behar dugu? Otxarkoagan daukagun zerbitzu galeran beste pauso bat da”, salatu du. 10.000 bizilagun dira.
Kutxabankeko komunikazio arduradun Endika Ruiz de Zaratek zehaztu du bulegoa ez dela zarratu: “Lehen bezala, irekita egongo da; leihatilako zerbitzua murriztu da”. Esan du gaur egungo erabilerara egokitu direla. “Gero eta gutxiago erabiltzen da zerbitzu hori, eta eskaerara egokitu dugu. Gehiago erabiltzen den egun berezietan, pentsioak edo laguntzak kobratzen direnetan, esaterako, normal irekiko da leihatila, martitzen edo eguen ez bada ere”.
Rivera Okendok azaldu du ez dela egoera horretan dagoen Bilboko auzo bakarra; auzo periferikoetan “ohikoa” bihurtzen ari dela. Maiatzean, berbarako, Arangoitiko bizilagunek manifestazioa egin zuten Bilbo erdigunean, iazko udan itxitako bulegoa zabaltzeko eskatzeko. Kasu horretan, Kutxabankek ez ezik, Caixabankek ere itxi zuen bulegoa. Arangoiti banku bulego barik geratu zen. Eta arazoa ez da soilik hiriburukoa. Bizkaiko landa inguruko herrietan ere nabaritu dute zerbitzuaren galera.
Iaz, Kutxabankek Ean duen bulegoko kutxa automatikoari su eman zioten. “Kutxabankek bulegoa ixteko aprobetxatu zuen erasoa, eta ordutik itxita dago”, azaldu du Iratxe Arriola alkateak. Herrian hainbat protesta egin dituzte bulegoa berriz irekitzeko eskatzeko; udalak ere hartu-eman zuzena izan du. Kutxabankek argi esan die ez duela bulegoa berriro irekiko. Udalak erabaki du udal eraikin batean kutxa automatikoa jartzea; gutxienez, zerbitzu horri eusteko. Lehiaketa publikora aterako dute, eta Kutxabankek hitzeman die aurkeztuko dela. “Gutxienez, zerbitzu horri eutsi nahi diogu. Herrian taberna asko ditugu, eta behar dute eskudirua”.
Bulegoa galtzeak, batez ere, adinekoei, merkatariei eta ostalariei eragiten diela dio Rivera Okendok. “Tabernari eta dendariek, esaterako, sarri behar izaten dute eskudirua, diru xehe barik geratu direlako. Orain nora joango dira bila? Metroa hartu eta Bilbo erdigunera?”. Egoera antzekoa da Ean. Orain, Lekeitiora edo Gernika-Lumora joan behar dute lehen herrian egin zitzaketen kontuak egitera, eta adinekoentzat arazoa da hori. “Herritik kanpora mugitzeko zailtasunak dituzte askok. Hemen ez dago ez metrorik, ez trenik. Garraio publiko bakarra Bizkaibus da, baina ez du maiztasun onik: bi ordurik behin igarotzen da”.
Eako alkateak “eredu soziopolitiko baten barruan” kokatu du bulegoak zarratu eta kutxa automatikoak kentzeko estrategia: “Eusko Jaurlaritzako agintarien eredua euskal hiria sortzea da, eta horretan kanpoan geratzen gara herri txikietan bizi garenok. Horren ondorio da zerbitzuak galtzea”. Baina, hirietan ere, antzeko sentipena dute periferiako auzoetan bizi direnek.
Ruiz de Zaratek esan du bankuko jardueren digitalizazioa gero eta handiagoa izan dela azken urteetan, eta pandemiarekin nabarmen igarri dutela. Hauxe diote estatistikek: aurtengo lehen seihilekoan, kutxa automatikoen erabilera %20 gutxitu da; %31 egin du behera eskudiruaren erabilerak. Iaz “izugarri” nabaritu zuten, pandemiaren gogorrenean jendeak beldurra ziolako eskudirua edo kutxa automatikoko teklatua ukitzeari. “Birusa gainazalak ukituta kutsatzen den ustea gezurtatzean, lehengora itzuliko ginela pentsa zitekeen, baina ez da hala izan”. Gainera, nabarmendu du adinekoen artean nabaritu dutela igoerarik handiena. “Gazteek lehendik ere txartelarekin ordaintzen zuten. Orain, nagusiak ere ari dira aldaketa hori egiten. Eguneroko erosketak eta gastu txikiak ere, gero eta gehiago horrela ordaintzen dira; beraz, eskudiruaren beharra ez da lehen bestekoa”.
Lau kilometrora
Kutxabankek merkatuaren %40 du Bizkaian, eta haren erabakiak gehiago nabaritzen dira. Herri txikietan presentzia handiena duen bankua da. Baina ez da bulegoak itxi eta kutxa automatikoak kentzen dituen bakarra. Ramon Areces fundazioaren azterlan baten arabera, herrialdean, guztira, 1.053 bulego zeuden 2008ko irailean; 2020ko abenduan, 575. Hau da, %45 zarratu dituzte. Ondorioz, 112 udalerrietatik 47k ez dute bulegorik, eta 38.511 herritar dira zerbitzu hori jasotzera beste herri batera joan behar direnak. Batez beste, lau kilometro egin behar dituzte gertueneko bulegora, eta 6,7 minutu behar dituzte horretarako, autoz. |
2021-12-11 | https://www.berria.eus/albisteak/206830/munduko-errezetarik-onena-herrialde-txirotuen-garapen-sozio-ekonomikoa-bultzatzeko.htm | albisteak | Munduko errezetarik onena, herrialde txirotuen garapen sozio-ekonomikoa bultzatzeko | Mundukide Gobernuz Kanpoko Erakundeak eta Eneko Atxa sukaldariak #MundukoErrezetarikOnena kanpaina abiarazi dute, garapen sozio-ekonomikoa bultzatuz herri pobretuetako pertsonen bizi-baldintzak hobetzeko helburuarekin. | Munduko errezetarik onena, herrialde txirotuen garapen sozio-ekonomikoa bultzatzeko. Mundukide Gobernuz Kanpoko Erakundeak eta Eneko Atxa sukaldariak #MundukoErrezetarikOnena kanpaina abiarazi dute, garapen sozio-ekonomikoa bultzatuz herri pobretuetako pertsonen bizi-baldintzak hobetzeko helburuarekin. | Mundukide Gobernuz Kanpoko Erakundeak eta Eneko Atxak, Azurmendi jatetxeko chefak, #MundukoErrezetarikOnena ekinbidea martxan jarri dute. Pertsonen elkartasunaren bidez eta kooperatibismoan oinarrituta, helburua da Hegoaldeko herrialde pobretuen ekonomia bultzatzea eta ehunka mila pertsonaren bizitza hobetzeko beharrezkoak diren funtsak lortzea.
Azurmendi jatetxea (www.azurmendi.restaurant) ospetsua da. Larrabetzun (Bizkaia) dago eta, hiru Michelin izar izateaz gain, azpimarragarria da adituek munduko jatetxerik jasangarriena gisa aukeratu dutela.
#MundukoErrezetarikOnena kanpainaren bidez, Euskal Herriko jendea sentsibilizatu nahi da Hegoaldeko herrialdeekin lankidetzan aritzeko. Horrela, laguntzeko gosea eta aho zaporerik onenarekin geratzeko gogoa duten pertsona guztien parte hartzea ongi etorria da.
Horretarako, Mundukidek dirua biltzeko atal bat prestatu du bere webgunean (www.mundukide.org), ekarpen bat egin nahi dutenek on line eta modu seguru eta errazean egin ahal izan dezaten, erosoena zaien metodoa aukeratuz: kreditu-txartel, Bizum edo banku transferentzia bidez. Kanpainan parte hartzen dutenek beren donazioa desgrabatu ahal izango dute, zerga ziurtagirirako datuak betez.
Elkartasun kooperatiboa sustatzen
Mundukide Gobernuz Kanpoko Erakundea 1999an sortu zen, Mondragon Korporazioko kooperatiben babesarekin. Bere helburua da epe luzerako programen bitartez Hegoaldeko herrialdeetako biztanleen gaitasuna handitzea, garapen bidezko eta jasangarriaren bidez, pertsonak autonomoak eta buruaskiak izan daitezen. Esperientziak, baliabideak eta jakintza kooperatiboa partekatzen ditu, Hegoaldeko herrialdeen garapen autokudeatua eta integrala sustatzeko, eta, horretarako, lan kooperatiboaren munduaren elkartasuna aktibatzen du.
Horrela, Mozambiken tokiko erakundeekin lan egiten ari da familien nekazaritza arloko garapenean, eta horretarako nekazariei laguntza teknikoa ematen die, hornidura eta merkaturatze sare bat sortuz eta ureztatze sistemak ezarriz, besteak beste. Etiopian, berriz, Mozambiken 20 urtean egindako lan guztia aplikatu da, Gobernuz Kanpoko Erakundeen eta tokiko elkarteen eskutik.
Ekuadorren, gizartea eraldatzeko asmoa duten nekazaritza eta abeltzaintzako ekinbideetan antolaketa indartzen laguntzea da xedea. Kolonbian, Pasto hiriko emakume nekazarien eta birziklatzaileen bizimodua hobetu nahi da, haien gaitasun teknikoak, politikoak eta erresilentziazkoak handitzea, trebatze, laguntza tekniko eta sareko lan estrategia baten bitartez.
Brasilen, Lurrik gabeko Langileen Mugimenduko kokaleku eta kanpalekuetako familien garapen sozioekonomikoan laguntzen du, erreferentziazko tokiko pertsonak kudeaketan trebatu eta kooperatiben jarduna hobetzeko, ekoizpenetik hasi eta komertzializazioraino.
Interkooperazioa, elkartasuna eta gizarte eraldaketa oinarri hartuta, hamar herrialdetan lan egin du Mundukidek urteotan. 250 pertsona inguru aritu dira zeregin honetan, langileak eta boluntarioak kontuan izanik, Hegoaldeko herrialdeetako 300 elkarte baino gehiagorekin. Horrela, esaterako, 2018an egindako lanak 75.000 pertsonaren bizitzetan eragin onuragarria izan zuen eta 2020an egindako lanak 100.000 pertsonaren bizitzetan.
Mundukide Gobernuz Kanpoko Erakundeari buruzko informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.mundukide.org |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206831/errepublikaren-aldeko-protestak-egingo-dituzte-astelehenean.htm | Politika | Errepublikaren aldeko protestak egingo dituzte astelehenean | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Mugimendu Errepublikanoak deituta, kontzentrazioak egingo dituzte Gasteizen eta Donostian. | Errepublikaren aldeko protestak egingo dituzte astelehenean. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Mugimendu Errepublikanoak deituta, kontzentrazioak egingo dituzte Gasteizen eta Donostian. | Datorren astelehena, abenduaren 6a, Espainiako Konstituzioaren eguna izaki, protestara deitu du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Mugimendu Errepublikanoak. Hiru eskaera nagusi egingo dituzte: monarkia bertan behera geratzea, prozesu konstituziogile bat abiatzea eta errepublika aldarrikatzea. Donostiako Ijentea kalean eta Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazan egingo dituzte kontzentrazioak, 12:00etan eta 13:00etan hasita, hurrenez hurren.
Gaur taldeak Donostian egin duen prentsaurrekoan gaitzetsi duenez, monarkia «desberdintasun sozialen, lurralde gatazken eta ustelkeriaren zutabeetako bat» da aspaldidanik. Eredu hori ez dute begi onez ikusten: «Eredu horrek ez die erantzuten herritarren beharrei, eta auzitegiek ikertu behar dituzte zuzenbidearen aurkako haren ustezko jarduerak». Hori horrela, monarkia deuseztatzearen aldeko mezua zabaldu nahi dute: «Bada garaia monarkiari amaiera emateko, eta prozesu konstituziogile erabat demokratiko bati ekiteko». Proposatu dute prozesu horren ostean errepublika federala sortzea: «Prozesu horren emaitza errepublika federala izango da, gehiengo sozial langilearen zerbitzura eta herrien autodeterminazio eskubidea errespetatuko duena: Hirugarren Errepublika».
Helburu hori lortzeko bidea urratu nahi dute asteleheneko protestekin: «Abenduaren 6an monarkiaren aurka mobilizatzera eta prozesu konstituziogile bat aldarrikatzera dei egiten dugu, berdintasun sozioekonomikoan eta printzipio demokratikoekiko errespetuan oinarritutako eredu errepublikanoa lortzeko». |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206832/eusko-jaurlaritzak-egingo-ditu-ahta-gasteizera-eta-bilbora-lur-azpitik-sartzeko-lanak.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak egingo ditu AHTa Gasteizera eta Bilbora lur azpitik sartzeko lanak | Espainiako Gobernuak eta EAJk akordioa lortu dute Eusko Jaurlaritzak kudea ditzan abiadura handiko trena Gasteizen eta Bilbon sartzeko lanak. Hiriburu bietan lur azpian eraikiko dira geltokiak. | Eusko Jaurlaritzak egingo ditu AHTa Gasteizera eta Bilbora lur azpitik sartzeko lanak. Espainiako Gobernuak eta EAJk akordioa lortu dute Eusko Jaurlaritzak kudea ditzan abiadura handiko trena Gasteizen eta Bilbon sartzeko lanak. Hiriburu bietan lur azpian eraikiko dira geltokiak. | Abiadura handiko trena Bilbora eta Gasteizera lur azpitik sartzea eta lan horien kudeaketa Jaurlaritzaren esku geratzea adostu dute EAJk eta Espainiako Gobernuak. Aitor Esteban EAJk Espainiako Kongresuan duen bozeramaileak eman du akordioaren berri, Gasteizen. Akordioaren arabera, AHTaren Gipuzkoako zatiarekin egin den moduan, Jaurlaritzak hartuko du Gasteizko eta Bilboko zatien ardura, eta, beraz, Jaurlaritzak lanak eta dirua aurreratu beharko ditu; gastatutako dirua kupotik kenduko da gero. EAJk «historikotzat» jo du akordioa. Espainiako aurrekontuen negoziazioaren barruan lortu dute akordioa.
Gasteizen, Eusko Jaurlaritzaren esku geratuko dira Arkautiko lotunearen obra eta Arabako hiriburuan lur azpian eraikiko den geltokia. Bilbon, Jaurlaritzak kudeatuko ditu hiriburura sartzeko tunelak egiteko lanak, bai eta lur azpiko geltokia egiteko lanak ere. Zehaztu dutenez, Basauriko behin-behineko geltokia ez da martxan jarriko Bilboko tunelak egiten hasi arte.
Jeltzaleek adierazi dute bultzada erabakigarria dela akordioa, eta «mugarri» bat dela esan du Estebanek. Haren ustez, orain Bilbon eta Gasteizen egin ahal izango da Gipuzkoan «arrakasta handiz» egin dena. Gainera, azpimarratu du «erraztuko» duela obrak lehenago egitea, eta ziurtatuko dela obrak egin egingo direla.
Akordioa lortuta, orain bi protokolo sinatuko dituzte parte hartzen duten erakunde guztien artean. |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206833/karl-nehammer-barne-ministro-ohia-izango-da-austriako-kantziler-berria.htm | Mundua | Karl Nehammer Barne ministro ohia izango da Austriako kantziler berria | Errefuxiatuen eta migratzaileen kontrako diskurtso gordina erabili du ministro karguan. | Karl Nehammer Barne ministro ohia izango da Austriako kantziler berria. Errefuxiatuen eta migratzaileen kontrako diskurtso gordina erabili du ministro karguan. | Sebastian Kurz Austriako kantziler ohiaren ordezkoa hautatu du OVP Austriako Alderdi Popularrak. Karl Nehammer 49 urteko soldadu ohiak hartuko du estatuburu ardura. Nehammerrek Alexander Schallenbergen eskutik jasoko du kantziler ardura. Atzerri ministro ohia izendatu zuten Austriako behin-behineko agintari, Kurzek ustelkeriarekin lotutako akusazioengatik dimisioa eman zuenean.
Nehammerrek 2015ean hasi zuen bere ibilbide politikoa OVPn, alderdiko langileen antolaketan. Zinegotzi hautatu zuten ondoren, Vienako eskualdeko barrutietako batean, eta alderdi kontserbadoreko idazkari nagusi izan zen 2018tik 2020ra bitartean.
Dena den, Barne ministro karguan egin da ezagun, 2020tik aurrera. Bereziki, errefuxiatuen eta migratzaileen kontra erabili duen diskurtso gordinarengatik. Kurzek 2017an ezarri zuen ildoari jarraitu zion: ultraeskuineko indarren mezuak bere egin zituen arlo horretan. Hala, Mediterraneoan erreskatatutako migratzaileak Libiara itzularaztearen alde agertu izan da, giza eskubideen aldeko elkarte ugarik Magrebeko herrialdean migratzaileen eskubideak larriki urratzen direla salatu arren.
Jarrera horrek berak bultzatuta, Austrian jaiotako bost eta hamabi urteko bi ahizpa herrialdetik kanporatzeko agindu zuen, horien guraso georgiarrak legeztatu gabeko egoeran bizi izan zirelako, aurkeztu zituzten asilo eskariak hainbatetan baztertuak izan ostean.
Kontra egin zion, halaber, Afganistango gerran NATOrekin elkarlanean aritu ziren herritarrei Europako Batasunean babesa emateari, talibanen agintepean horien bizitzak arriskuan baziren ere. Kolaboratzaile horiek Afganistanen estatu mugakideetan kokatzearen alde agertu zen.
Dena den, 2020ko azaroaren 2an bizi izan zuen une politikorik zailena. Erasotzaile batek lau hildako eta 22 zauritu eragin zituen Vienan, atentatu batean. Oposizioak arduragabekeriaz jokatu izana leporatu zion orduan Nehammerri, bere ministerioaren agintepeko inteligentzia zerbitzuek entzungor egin ziotelako Eslovakiako zerbitzu sekretuen ohartarazpen bati, nahiz eta jakinarazi zieten Vienako erasotzailea munizioa erosten ahalegindu zela herrialde horretan.
Kantziler berriak master bat du komunikazio politikoan, eta lau urte egin zituen armadan derrigorrezko zerbitzu militarra amaitu eta segidan. |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206834/turkiaren-aurkako-diziplina-prozesu-bat-hasiko-du-europako-kontseiluak.htm | Mundua | Turkiaren aurkako diziplina prozesu bat hasiko du Europako Kontseiluak | Osman Kavala enpresari eta filantropoa kargurik gabe preso izateagatik abiatu du prozedura Estrasburgok. Turkiaren independentzia urratu dutela salatu du Ankarak. | Turkiaren aurkako diziplina prozesu bat hasiko du Europako Kontseiluak. Osman Kavala enpresari eta filantropoa kargurik gabe preso izateagatik abiatu du prozedura Estrasburgok. Turkiaren independentzia urratu dutela salatu du Ankarak. | Lau urte daramatza Osman Kavala enpresari eta filantropoak espetxean, haren aurkako epai irmorik gabe, eta joan den astean Istanbulgo auzitegiek ebatzi zuten hala jarraituko zuela. Egozten dizkioten karguak dira 2016ko udan gertatutako estatu-kolpe saiakeraren bultzatzaileetako bat izatea eta espioitza egitea. Europako Kontseiluak egin du orain urratsa, eta iragarri du Turkiaren aurkako prozedura abiatuko duela, Kavalari preso eusteagatik. Hala, auzia Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren esku utziko du, iritzita Ankarak huts egin duela bere betebeharretan.
2019ko abenduan Europako auzitegiak ebatzi zuen Kavala aske utzi behar zuela Turkiak, argudiatuta haren atxiloketa «froga nahikorik gabe» egin zutela. Auzitegiaren esanetan, Kavala atxilotu izanaren helburua litzateke hura «isilaraztea», eta, bide batez, giza eskubideen aldeko eta oposizioko beste kideak ere «beldurtzea». Hala, auzitegiak iaz eskatu zion Ankarari amai zezala oposizioko kidearen atxiloaldia, eta berma zezala haren askatasuna.
Orain, Europako Kontseiluak leporatu dio Turkiari auzitegiaren ebazpena ez betetzea, eta, beraz, jakinarazi dio datorren otsailean haren aurkako prozedurak abiatuko dituela. Orain, Ankarak hilabeteko epea luke erabakiaren aurkako helegite bat aurkezteko. Izan ere, Giza Eskubideen Europako Ituneko 46. artikuluaren arabera, Europako Kontseiluko kideak derrigortuta daude auzitegiaren erabakiak betetzera.
Ankara ez dator bat Estrasburgoren argudioekin, eta eskatu dio «inpartzialtasunez» joka dezala. «Justiziaren independentzia oinarri hartuta, eskatzen diogu Europako Kontseiluari ez ditzala hartu gure justizia oztopatzen duten erabakiak», ohartarazi du Turkiako Atzerri Ministerioak ohar batean. Turkiako Gobernuak nabarmendu du jakin badakiela zeintzuk diren bere betebeharrak kontseiluarekiko, eta ohartarazi haren aurkako prozedura «argudio politikoek» bultzatutakoa dela, eta horrek kontseiluaren «izen ona zikin» dezakeela.
Erdoganek «terrorista» deitu izan dio behin baino gehiagotan Kavalari, eta behin eta berriz esan izan du George Soros milioidunaren eta Kavalaren artean harremana dagoela —2018ra arte Turkiako Open Societyko kidea zen Kavala, Sorosek finantzatutako erakundekoa—. |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206835/arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-238-ikasgela-itxita-daude-koronabirusagatik.htm | Gizartea | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 238 ikasgela itxita daude koronabirusagatik | Orotara, 104 ikastetxek daukate gelaren bat itxita. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 238 ikasgela itxita daude koronabirusagatik. Orotara, 104 ikastetxek daukate gelaren bat itxita. | Oraindik txertorik hartu ez dutenez, COVID-19a bereziki haurren artean ari da zabaltzen. Eta hori, nola ez, ondorioak uzten ari da ikastetxeetan ere. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeen egoeraren berri eman du. Oraintxe, 233 ikasgela daude konfinatuta koronabirusagatik —atzo baino 28 gehiago—, eta 104 ikastetxek daukate ikasgelaren bat itxita —atzo baino hamalauk gehiagok—. Jakinarazi dutenez, eskola bat bera ere ez dute erabat itxi behar izan COVID-19 kasuengatik. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/206836/nondik-gatozen-ezagutu-nora-goazen-jakin-ahal-izateko.htm | albisteak | Nondik gatozen ezagutu, nora goazen jakin ahal izateko | Euskal ondare industriala, erakusketak, kultur ekitaldiak, bisita gidatuak… bizitzaz beteriko museoa. Parte hartu nahi duzu? | Nondik gatozen ezagutu, nora goazen jakin ahal izateko. Euskal ondare industriala, erakusketak, kultur ekitaldiak, bisita gidatuak… bizitzaz beteriko museoa. Parte hartu nahi duzu? | Errementarien garaitik XIX. mendera arteko industriaren bilakaera ezagutzeko museo aparta da Elgoibarkoa. Aire bidezko uhal eta poleen bitartez osatutako transmisio sistema erabiltzen zuen Mekanizazio tailer bateko giroa zintzoki erreproduzitzen du. Museo bizia da, makina guztiak martxan ikus daitezke. Estatuan bakarra. Ez galdu esperientzia ikusgarri hau bizitzeko aukera.
Bisitak
Bisita librea, gidatua, autogidarekin, taldeentzat, ikastetxeentzat egokitua, enpresentzat, familientzat…
Antzinako ogibideak
Galtzear dauden antzinako ogibideen zuzeneko erakustaldiak
Kultur ekitaldiak
Euskal Herriko hainbat arte diziplina: kontzertuak, hitzaldiak, dantza ikuskizunak...
Zientzia eta teknologia tailerrak
10-14 urte bitarteko gazteei zuzendutako Bizilabe tailerrak, erronka errealekin.
Espazioen alokairua
Museoko espazioa erabilera anitzetarako alokatzeko aukera dago: bilerak, ekitaldiak, aurkezpenak, ikus-entzunezkoak, telebista saioak etab. Leku paregabea, nortasun propioa duena.
Informazio gehiago nahi izanez gero: www.museoa.eus - Tel. 943-74 84 56 |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206837/eppk-k-eta-foro-sozialak-ontzat-eman-dute-kolektiboaren-agiriak-izandako-harrera.htm | Politika | EPPK-k eta Foro Sozialak ontzat eman dute kolektiboaren agiriak izandako harrera | Agus Hernan Foro Sozialeko bozeramailea eta EPPK-ko mintzaide Jon Olarra eta Ainhoa Mujika Logroñoko espetxean bildu dira gaur goizean. «Presazko eta zentzuzkotzat» jo dute euskal presoak Euskal Herriko kartzeletara ekartzea. Bi aldeek hitzartu dute euren «lan agendan» sartzea «ebatzi gabeko kasuen» gaia. | EPPK-k eta Foro Sozialak ontzat eman dute kolektiboaren agiriak izandako harrera. Agus Hernan Foro Sozialeko bozeramailea eta EPPK-ko mintzaide Jon Olarra eta Ainhoa Mujika Logroñoko espetxean bildu dira gaur goizean. «Presazko eta zentzuzkotzat» jo dute euskal presoak Euskal Herriko kartzeletara ekartzea. Bi aldeek hitzartu dute euren «lan agendan» sartzea «ebatzi gabeko kasuen» gaia. | EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboak eta Foro Sozial Iraunkorrak bilera egin dute gaur Logroñoko espetxean (Espainia). Foro Sozialak jakinarazi duenez, bertzeak bertze azaroaren 29an EPPK-k ongietorriei buruz kaleratutako oharra izan dute hizpide: bi aldeek «positibotzat» jo dituzte agiriak izan duen harrera eta erreakzioak: «Eragile instituzional, politiko, sindikal eta sozialek adierazpenaren balioa eta tamaina ulertu dute, Aieteren hamargarren urteurrenean sortutako agertokia sendotzeko testuinguruan», azaldu du Foro Sozialak bileraren ondotik plazaraturiko ohar batean.
Azaldu duenez, bai EPPK, bai Foro Soziala 2019tik ari dira lantzen ongietorrien gaia, eta, foroaren arabera, presoen kolektiboak «eskertu» egin ditu Foro Sozial Iraunkorrak egindako «errazte lanak», «beharrezko adostasunak» eraikitzeagatik «funtsezko» bi gairen inguruan: «Biktimekiko enpatia eta familien eta gertuko pertsonen aldetik harrera jasotzeko eskubidea». Foroak EPPK-ri adierazi dio adierazpen «garrantzitsua» izan dela, eta «ekarpena» egiten diola «bizikidetza demokratikoari»: «Erabaki honen bidez, EPPK-k bat egiten du Euskal Herriko gehiengo sozial eta politikoarekin, zeinak indarkerien zikloaren ondorioak konpontzeko urratsak egin nahi dituen».
Foro Sozialeko Agus Hernan eta EPPK-ko mintzaide Ainhoa Mujika eta Jon Olarra izan dira bileran, eta, foroak azaldu duenez, «presoen arazoari konponbide integrala» ematea ere izan dute hizpide —horren barnean kokatu dute EPPK-ren agiria ere—. Bi eragileen ustez, hiru «eztabaida» daude irekita uneotan presoei buruz: Espainiako Estatuan dauden preso guztiak Euskal Herriko kartzeletara eramatea, araudi arrunta aplikatzea —tartean bigarren eta hirugarren graduak eta baldintzapeko askatasunak leudeke— eta «birgizarteratze plan orokor bat» zehaztea. Foroaren arabera, plan horrek «erakunde publikoak» izan behar ditu «buru», eta «inplikatutako eragileekin» adostua izan behar du, baita presoekin eurekin ere: «Presoei lagundu behar die euren birgizarteratzeko banakako ibilbidean, bai baldintzapeko askatasuna lortzeko bidean, bai ondoren birgizarteratzeko eta laneratzeko bidean». Horretarako «bermeak» galdegin dituzte. Presoak Euskal Herriko kartzeletara ekartzea «presazkoa eta zentzuzkoa» da, Foro Sozialaren eta EPPKren ustez: «Preso guztiek kartzela horietan zigorra bete dezaten behin betiko agertokirantz irmoki aurrera egin behar da».
«Ebatzi gabeko kasuak»
Bi aldeek hitzartu dute, bertzalde, euren «lan agendan» sartzea «ebatzi gabeko kasuen» gaia: horien barnean sartu dituzte hala «erakunde armatuek» egindakoak nola Espainiako Estatuak eragindakoak. EPPK-k, ordea, «kezka» agertu du «pertsona batzuei eragiten dieten sumario berriak irekitzeko dagoen bultzada judizialagatik». Hala azaldu du foroak: «EPPKren aburuz, [ebatzi gabeko kasuen] errealitate hori guztia gatazken konponbidearen ikuspegitik aztertu beharko litzateke, nazioarteko estandarrek definitzen duten bezala, Justizia Trantsizionalaren doktrina baten barruan, eta, hala badagokio, Egiaren Batzorde bat sortuz, lortu ahal izateko, hain zuzen ere, egia, aitortza, erreparazioa, eta geratutakoa berriro ez errepikatzea». Presoen kolektiboak uste du helburuak ez duela «inola ere» izan behar «mendekuaren eta sufrimenduaren noriatik irtetea eragozten duten eta, azken batean, indarkeriaren zikloaren ondorioen konponbidearen behin betiko amaieratik urruntzen» duten «salaketak, auzipetzeak eta zigorrak ezartzea». |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206838/gizon-bat-atxilotu-dute-zumarragan-sexu-eraso-bat-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Zumarragan sexu eraso bat egitea egotzita | Ertzaintzaren arabera, ustezko erasotzailearen etxean gela bat alokatuta duen emakume batek salatu du bortxaketa. | Gizon bat atxilotu dute Zumarragan sexu eraso bat egitea egotzita. Ertzaintzaren arabera, ustezko erasotzailearen etxean gela bat alokatuta duen emakume batek salatu du bortxaketa. | Gauerdian, 46 urteko gizonezko bat atxilotu du Ertzaintzak Zumarragan (Gipuzkoa). Sexu askatasunaren aurkako delitu bat egin izana egotzi diote.
Ertzaintzaren arabera, joan zen astelehenean gertatu zen erasoa. Biktimak duela gutxi errentan hartu zuen gela bat gizonezkoak alokaturik duen etxean. Biktimak kontatu duenez, hainbat egunez jazarpena pairatu ostean, gizonezkoak astelehenen gauean bortxatu zuen. |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206839/aurkari-gogorrenak-eibarrentzat-eta-amorebietarentzat.htm | Kirola | Aurkari gogorrenak Eibarrentzat eta Amorebietarentzat | Almeria izango du aurkari talde bizkaitarrak, eta talde gipuzkoarrak Tenerife. Lehen Mailako taldeen kanporaketak ondorengoak dira: Zamora-Reala, Deportivo-Osasuna eta Linares-Alaves. | Aurkari gogorrenak Eibarrentzat eta Amorebietarentzat. Almeria izango du aurkari talde bizkaitarrak, eta talde gipuzkoarrak Tenerife. Lehen Mailako taldeen kanporaketak ondorengoak dira: Zamora-Reala, Deportivo-Osasuna eta Linares-Alaves. | Aurreko denboraldietan bezala, bizi doa Espainiako Kopa. Atzo amaitu ziren lehen kanporaketako partidak, eta jada zozketatu dira bigarrenekoak. Bost ziren bertan zeuden euskal taldeak, Athleticek ez baititu lehen bi kanporaketak jokatutako, Espainiako Superkopa jokatuko duelako. Espero bezala, arerio xamurragoak egokitu zaizkie Lehen Mailako taldeei: Realari Zamora, Osasunari Coruñako Deportivo eta Alavesi Linares. Hirurek etxetik kanpo jokatuko dute, goragoko maila batean jokatzeagatik. Amorebietak eta Almeriak, berriz, ez dute zorterik izan zen. Euren maila bereko aurkariak egokitu zaizkie: Amorebietari Almeria eta Eibarri Tenerife. Bi aurkariak sailkapenaren goialdean daude. Almeria Bigarren Mailako liderra da, eta Tenerife hirugarren dago. Bizkaitarrek etxean jokatuko dute, eta gipuzkoarrek Kanaria Uharteetan. Kanporaketak abenduak 14 eta 16 artean jokatuko dira, berriro ere partida batera.
Lehen Mailako hiru taldeen kontrarioak RFEF-ko lehen mailan jokatzen dute. Realari ez dio oroitzapen onik ekartzen Zamorak. Izan ere, 2005-2006 denboraldian Espainiako taldeak kanporatu egin zituen txuri-urdinak. Penaltietan izan zen, eta egungo Realeko bigarren entrenatzailea, Mikel Labaka, hamaikakoan izan zen. Jose Mari Amorrortu zen entrenatzailea. Etxekoak bat gutxiagorekin jokatu zuten 39. minututik. Baina arauzko denbora 1-1 amaitu zen, baita luzapena ere. Txuri-urdinek jaurtitako bost penaltiak huts egin zituzten, eta Zamorak bi sartu zituen. Horrenbestez, Reala kanporatua izan zen.
Lehen Mailan eta Txapeldunen Ligan loria ezagutu zuen aurkaria izango du aurrean Osasunak: Deportivo. Kasu honetan ere aurrekariak ez dira onak. Izan ere, Galiziako taldea izan zen gorritxoen borrero, Kopan elkarren aurka jokatu zuten azken aldian, 2010ean. 2-1 irabazi zuen Deportivok. Nafarren gola Lekicek sartu zuen. Lehen aldiz izango dira aurrez aurre, berriz, Alaves eta Linares. Jaengoa (Andaluzia, Espainia) da taldea, eta ez dabil fin ligan. Hamaseigarren dago bere multzoan.
Aipatu bezala, kontrario gaiztoak egokitu zaizkie Eibarri eta Amorebietari. Gaizka Garitanoren taldeak, dena den, badaki zer den Teneriferi irabaztea. Ligan, denboraldi honetan, 0-1 irabazi baitzuen Heliodoro Rodriguez Lopez estadioan. Gol erabakigarria Alvaro Trejok egin zuen, 75. minutuan. Etxekoek bat gutxiagorekin amaitu zuten partida. Iñigo Velez de Mendizabalenari ere berdin pasatzen zaio. 2-1 irabazi zion Lezaman Espainiako taldeari. Liga honetan lortu zuten lehen garaipena izan zen. Iker Bilbaok eta Koldo Obietak erdietsi zituzten golak. |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206840/bihartik-beharko-da-ziurtagiria-gaueko-aisialdi-guneetan-eta-jatetxeetan-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Bihartik beharko da ziurtagiria gaueko aisialdi guneetan eta jatetxeetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Iñigo Urkullu lehendakariak esan du «ziurtagiria erabili ahal den espazio guztietan erabiltzea» duela helburu Eusko Jaurlaritzak: besteak beste, ospitalera edo zahar etxeetara bisitan joateko, gimnasioetan eta kirola egiten den beste leku itxietan, eta ostalaritzako beste esparru batzuetan. | Bihartik beharko da ziurtagiria gaueko aisialdi guneetan eta jatetxeetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Iñigo Urkullu lehendakariak esan du «ziurtagiria erabili ahal den espazio guztietan erabiltzea» duela helburu Eusko Jaurlaritzak: besteak beste, ospitalera edo zahar etxeetara bisitan joateko, gimnasioetan eta kirola egiten den beste leku itxietan, eta ostalaritzako beste esparru batzuetan. | Bihar sartuko da indarrean COVID-19 ziurtagiriaren erabilera Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, gaueko aisialdi guneetan eta jatetxeetan, Eusko Jaurlaritzak eskatu bezala. Iñigo Urkullu lehendakariak, ordea, «erabili ahal den espazio guztietara» hedatu nahi dutela jakinarazi du gaur arratsaldean, ezarri berri duten osasun larrialdia dela-eta Labi aholku batzordeak egindako lehen bileran. Urkulluk zehaztu du asmoa dutela besteal beste toki itxi guztietan eskatzeko, batik bat publikoa zutik badago, EAEko Auzitegi Nagusiari egin zion eskaeran jasotako lekuetan exijitzeaz gainera. Era berean, gimnasioetan eta kirol jardueraren bat egiten den beste espazio batzuetan ere eskatuko dute, eta ostalaritzako beste esparru batzuetan. Azkenik, ospitalera edo zahar etxeetara bisitan joateko ere exijitu nahi dutela adierazi du.
Gaur sartu da indarrean osasun larrialdia Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Aldizkari ofizialean ziurtagiria erabiltzeko agindua bihar argitaratzen denetik exijituko zaie herritarrei Eusko Jaurlaritzak horretarako baimena eskatu zuen tokietan: aisialdirako jarduerak eta dantzarako aukerak eskaintzen dituzten lekuetan, hala nola dantzalekuetan, musika ikuskizunak dituzten aretoetan, musika tabernetan eta karaokeetan. III. taldean sartutako pub eta taberna berezietan ere bai, 22:00etatik aurrera.
Jatetxeei ere eragingo die neurriak: 50 pertsonak baino gehiagok jateko lekua dutenetan eskatu beharko dute. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia metatua 150 kasukoa baino handiagoa den bitartean eutsi nahi diote neurriari (577koa zen atzo EAEn). Establezimenduen jabeen ardura izango da bezeroek dokumentua badutela ziurtatzea, eta paperean edo formatu digitalean aurkezteko aukera egongo da.
Ikusi gehiago: Espainiako Auzitegi Gorenak argitaratu du ziurtagiriaren aldeko ebazpena
EAEko Auzitegi Nagusiari aurkeztutako eskaeran jasota ez dauden lekuetan ziurtagiriaren erabilera exijitzeko, Eusko Jaurlaritzak baimena eskatu beharko du berriro, eta asmo hori iragarri du Urkulluk gaur. «Erabili ahal den espazio guztietan erabiltzea da gure helburua, herritarrak txertatzeko eta arriskutik babesteko», esan du, eta azpimarratu du Europako beste herrialde batzuetan indarrean dela.
«Larrialdi egoera hau desberdina da aurrekoen aldean, eta hartu beharreko neurriak ere desberdinak izango dira», gaineratu du Urkulluk. Azaldu du txertoa eta oinarrizko prebentzio neurriak direla oraintxe eraginkorrenak, baina beste neurri batzuk ere ezarriko dituztela, adituek hala aholkatzen badute. Neurrien berri eman aurretik, egoera epidemiologikoa zein den laburtu du. Goizean azpimarratu du pandemia indarrean datorrela berriro, eta eskatu du datozen egunetan (jaiegunak dira Hego Euskal Herrian), ospakizunik ez egiteko, ahalik eta gutxien bidaiatzeko edo seguru bidaiatzeko, ez pilatzeko, eta une oro, barruan nahiz kanpoaldean, maskara erabiltzeko.
Sagarduik koordinatuko du Labi
Aldaketak ekarri ditu arratsaldean Labiren bilerak, eta ez soilik koronabirusaren kontrako neurriei dagokienez. Eusko Jaurlaritzak goizean jakinarazi duenez, Jonan Fernandez ez da batzorde horretan egongo, eta Gotzone Sagarduik hartu du haren lekukoa koordinatzaile lanetan. Aurreko Labin, Fernandez izan zen batzordearen ordezkari nagusia, baina urrian, osasun larrialdia amaitzean, utzi egin zuen zeregin hori, eta Trantsizio Sozialaren eta 2030 Agendaren zuzendari lanetan jardun da harrezkero.
Sagarduirekin batera, hauek osatzen dute Labi aholku batzordea: Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, Josu Erkoreka lehendakariordeak, Olatz Garamendi (Gobernantza Publikoa eta Autogobernua), Iñaki Arriola (Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioa), Jokin Bildarratz (Hezkuntza), Javier Hurtado (Turismo, Merkataritza eta Kontsumoa) eta Bingen Zupiria (Kultura eta Hizkuntza Politika) sailburuek eta Jose Luis Quintasek (Osasun sailburuordea).
Osakidetza ordezkatuz, Maria Rosa Perez zuzendari nagusia dago. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ahaldun nagusiak ere badaude: Ramiro Gonzalez, Unai Rementeria eta Markel Olano. Eta, haiekin batera, hiru hiriburuetako alkateak: Gorka Urtaran, Juan Mari Aburto eta Eneko Goia. Azkenik, Espainiako Gobernuko ordezkaria egongo da: Denis Itxaso.
Pandemiaren aurkako legea oinarri
Gaur sartu da indarrean Iñigo Urkullu lehendakariak sinatu duen osasun larrialdia, buletin ofizialean argitaratuta. COVID-19aren seigarren olatuari aurre egiteaz arduratuko da Labi taldea. Testuak argudiatzen du aurtengo ekainaren 24ko 2/2021 Legearen laugarren artikuluaren arabera adierazle epidemiologikoek ahalbidetzen dutela osasun larrialdia ezartzea.
Datuak ez dira onak. Txertoa jarri duten herritarren kopurua handia izanagatik, ospitaleratze datuak, pixkanaka bada ere, gora ari dira egiten. Positiboak areagotzearen ondorioz, Hego Euskal Herriko ospitaleetako azken datuen arabera, 349 pertsona daude ospitaleratuta COVID-19arengatik. Eta ZIUetan 69 gaixo daude; duela bi aste baino %86 gehiago, eta orain dela astebete baino %44 gehiago.
Gainera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herri gehien-gehienak eremu gorrian daude. Hain zuzen, 197 herri —astelehenean baino hogei gehiago— daude 150 kasuren intzidentzia gainditzen duten herrien zerrenda horretan: Bizkaian 90 daude; Gipuzkoan, 76; eta Araban, 31.
Ikusi gehiago: intzidentziaren mapa, herriz herri
Datu horiek oinarri hartuta, Urkulluren aginduak dio osasun sistema garai erabakigarri batean dagoela eta horregatik gomendagarria dela osasun larrialdia ezartzea pandemiari aurre egiteko. Lehendakariak agindua sinatu ostean, Josu Erkoreka lehendakariordeak Labi Babes Zibileko Plana abiatu zuen atzo, eta bilerara deitu zuen gaurko.
Osasun larrialdia den bitartean, lehendakariak izango du larrialdi jardueren aginte bakarra, Espainiak alarma egoera izendatzen badu agintari delegatu gisara dagozkion ardurei uko egin gabe. |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206844/everestera-igotzeko-beste-bide-bat-aurkitu-dute.htm | Kirola | Everestera igotzeko beste bide bat aurkitu dute | Aurkikuntza garrantzitsua da, Everesteko igarobide arriskutsuenetako batetik ez igarotzeko modua emango baitie alpinistei: Khumbuko ur jauzia. 1953tik 44 hildako izan dira han. | Everestera igotzeko beste bide bat aurkitu dute. Aurkikuntza garrantzitsua da, Everesteko igarobide arriskutsuenetako batetik ez igarotzeko modua emango baitie alpinistei: Khumbuko ur jauzia. 1953tik 44 hildako izan dira han. | Frantziako eta Nepalgo eskalatzaile batzuek iragarri dute beste bide bat aurkitu dutela Everestera igotzeko. Nepalgo aldetik igotzeko aukera emango luke, eta aurkikuntza garrantzitsua da, Khumbuko izotzezko ur jauzia igarotzea saihesteko aukera emango lukeelako. Ur jauzi hori oso arriskutsua da. Marc Batard alpinistak honela azaldu du aurkikuntza: "Aurkitu dugun bidea 5.164 metrotik hasten da, Gorakshepetik, Everesteko oinarrizko kanpalekuaren azpitik. Nuptseko mendebaleko beheko harrizko oinarritik pasatzen da. Hortik lehen kanpalekura joaten da, eta hala ez da Khumbutik igaro behar. Biziak salbatzen lagunduko duen bide bat da".
Batardek azaldutakoaren arabera, zazpi ordu inguru beharko dituzte alpinistek 1.000 metro inguru egiteko, eta hala 6.200 metrora igoko dira, justu lehen kanpalekuaren gainetik, 6.050 metro ingurura. "Udaberriko denboraldian probatuko dugu, martxo eta maiatz artean. Eta horren arabera ikusiko dugu espedizio komertzial batek erabil dezakeen".
Khumbu izotzezko ur jauzia 5.500 eta 5.800 metro artean dago, Everesten oinarrizko kanpalekuaren gainean. Ohiko bideari jarraituz, normalean alpinistak gauean edo goizalean iristen dira hara: 03:00-05:00 artean. Izotz blokeak egonkorren dauden unea da, eta elur jausiak gertatzeko arriskua txikiagoa da. Baina, hala ere, ez da batere erraza hura igarotzea, ezta eskarmentua duten gidari eta xerpentzat ere. Lauzpabost ordu behar dituzte ur jauzia igarotzeko. "Proba ondo ateraz gero, oso lagungarria izango da haientzat ere".
Khumbun izandako istripu larrienetakoa 2014an gertatu zen, glaziar bateko zati bat hautsi eta gero. Hamasei xerpa hil ziren, eta denboraldi hartako espedizio guztiak bertan behera geratu ziren. Azken datuen arabera, 1953 eta 2016 artean 44 pertsona hil dira han. |
2021-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/206845/euskarazko-ikus-entzunezkoen-aldeko-manifestu-bat-aurkeztu-dute.htm | Bizigiro | Euskarazko ikus-entzunezkoen aldeko manifestu bat aurkeztu dute | Pantailak Euskaraz taldeak plazaratu du testua, ikus-entzunezkoen arloko eta euskalgintzako zenbait eragileren ekarpenekin. Sektore desberdinetako 35 eragilek eman diote atxikimendua manifestuari. Atzo egin zuten agiriaren aurkezpena. | Euskarazko ikus-entzunezkoen aldeko manifestu bat aurkeztu dute. Pantailak Euskaraz taldeak plazaratu du testua, ikus-entzunezkoen arloko eta euskalgintzako zenbait eragileren ekarpenekin. Sektore desberdinetako 35 eragilek eman diote atxikimendua manifestuari. Atzo egin zuten agiriaren aurkezpena. | Ikus-entzunezkoetan euskarak duen «egoera larriarekin» kezkatuta, Disney Plus Euskaraz, Netflix Euskaraz eta Zinema Euskaraz taldeak sinadurak biltzen hasi ziren duela hilabete batzuk. Pantailak Euskaraz taldea osatu zuten gero, eta, haiekin batera, talde eragilean ari dira Tinko euskara elkartea, Bieuse bikoizleen kooperatiba eta Game Erauntsia elkartea. Atzo, berriz, askotariko 35 eragileren babesa jaso zuten Euskarazko Ikus-entzunezkoen Aldeko Manifestua aurkezteko Herritar taldeen kanpainetan eta 3000 twitz kanpainan, 30.000 sinadura baino gehiago jaso dituzte. Euskalgintzaren Kontseilua, Topagunea eta Uema daude babesa eman duten eragileen artean.
Izaskun Rekalde eta Alex Aginagalde Pantailak Euskaraz-eko ordezkariek irakurri zuteh manifestua, Durangoko Azokako programazioaren barne, Irudienean. Hala esan zuen Aginagaldek: «Euskararen normalizazioan pauso sendoak ematea, euskarazko ikus-entzunezkoen produkzioa sustatu eta hedatzea, kalitatezko bikoizketa eta azpidatziak indartzea, eta euskarazko kultura eta ikus-entzunezkoen kontsumoa sustatzea dute helburu gure proposamenek».
Hamar proposamen jasotzen ditu manifestuak. Lehena «euskarazko ikus-entzunezkoen sektoreko finantzaketa publikoa argitzea eta handitzea» da. Sustatzaileek uste dute euskarazko ikus-entzunezkoen arloa aro digital berrira egokitzeko «politika publiko sendoak» behar direla. «Gardentasuna, zehaztasuna eta irisgarritasuna eskatzen ditugu erakunde publikoek ikus-entzunezkoetara bideratzen duten diru kopuruetan». Diru kopuru hori handitzea proposatu du Pantailak Euskaraz-ek. Halaber, nazioarteko edukiak euskarara bikoizteko diru laguntza lerroak sendotzea ere eskatu du taldeak.
EITB «indartzea» eta «euskararen normalizaziorako tresna bihurtzea» jasotzen du manifestuak. «Aurrekontuetan eta programazioan euskarazko kateei lehentasuna eman eta euskarazko kalitatezko ikus-entzunezko edukiak nabarmen ugaritzea» eskatu dute. Halaber, ekintzaileek uste dute EITBko gaztelaniazko kateek ere hizkuntzaren normalizazioan «tresna eraginkorrak» izan behar dutela, eta, horregatik, kate horietan euskara «ikusgarri» izatea eskatu dute.
Euskarazko streaming plataforma bat sortzea da eskaera nagusietako bat. «Euskaraz sortutako eta euskarara ekarritako nazioarteko edukiak bilduko dituen plataforma bat beharrezkoa da, eta euskaldun komunitatearen streaming plataforma nagusia bilakatu beharko luke». Manifestuaren sustatzaileek uste dute erakundeek plataforma horren aldeko egin behar dutela. «Euskaraz ekoiztutako edukiak biltzeaz gain, nazioarteko eduki arrakastatsuak euskarara itzultzearen aldeko apustu argia egin behar da».
Streaming plataforma handietan, bestalde, euskararen presentzia bermatzea eta areagotzea jasotzen du manifestuak. Euskal Herriko erakunde eta alderdi politikoei neurri hauek eskatu dizkiete: «Estatuetako ikus-entzunezko lege berrietan eragitea euskararen presentzia bermatzeko, euskarari gutxieneko kuotak ezarriz, bai euskarazko ekoizpenerako bai katalogoan euskarara bikoiztu eta azpidatzitako eduki kopuruan; eta Netflix, HBO Max, Disney Plus, Amazon Prime Video eta gainontzeko plataformetan euskarazko edukiak bermatzeko, beharrezkoak diren neurriak hartuz». Estreinaldi berrietan, euskarazko bikoizketa eta azpidatziak sortzeko prozesuan «era proaktiboan» parte hartzeko eskatu dute.
Zinemaren lege propioak sortzea da manifestuaren beste eskaera bat; «Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroako Foru Komunitatean, zinema aretoetan euskararen presentzia legez bermatu eta areagotuko duen zinemaren lege propioak behar ditugu». Ipar Euskal Herrian, ikus-entzunezko arloen eskumena duten erakundeen arteko mahaian, zinemetan euskararen presentzia bermatzeko neurriak hartzea eskatu dute, baita Frantziako legegintzan eragiten saiatzea ere.
Bideo jokoetan ere euskararen presentzia bermatzeko eta sustatzeko eskatu dute. Baita sortzaile plataformetan ere. «EITB Euskal Herriko eduki sortzaile nagusia izanik, bere edukiak sortzaile plataformetara bideratzea eta plataforma horietan eduki esklusiboak sortzea eskatzen dugu. EITBk sortzaile euskaldunekin kolaborazioak egin eta haien ikusgarritasuna areagotu beharko luke». Gazteek edukiak euskaraz sortzera eta kontsumitzera animatzeko kanpainak sortzea ere garrantzitsutzat jotzen dute.
Ikus-entzunezko lege propioak sortzeko eskatu dute manifestuan. Baita lurralde administrazio bakoitzean ikus-entzunezkoen kontseilu propioak sortzeko ere. «Aditu independentez osatuko lirateke kontseiluak, eta horiek bermatuko lukete gardentasuna, aniztasuna eta neutraltasuna betetzen direla. Kontseilu horien ardura nagusietakoa litzateke euskaldunen hizkuntza eskubideak betetzen direla gainbegiratzea».
Espainiako eta Frantziako telebista publikoek, RTVE eta France Televisions taldeek, hizkuntza aniztasuna haien programazioetan bermatzeko eskatzen du Pantailak Euskaraz-en manifestuak. Honako hiru eskaera zehatz egin diete irrati-telebista horiei: «RTVEk EAE eta Nafarroarako albistegien deskonexioak euskaraz eskaintzeko; Clan haurrentzako katean edukiak euskaraz emateko; eta France3 Akitania kateak euskarazko eduki gehiago emateko».
Manifestuaren aurkezpenean, Alex Aginagaldek gogorarazi du Pantailak Euskaraz egitasmoak aldarrikatu izan duela streaming plataforma guztiei %7,5eko kuota ezarri behar zaiela hizkuntza gutxituetan. Espainiako Ministro Kontseiluak onartu berri duen legearen eta sortu den eztabaidaren harira, zera adierazi du Aginagaldek: «Funtsezkoa da merkatuan nagusi diren plataformei betebeharrak ezartzea, beraz, euskalgintzarekin eta Kataluniako eta Galiziako eragileekin lanean jarraituko dugu, Espainiako Kongresuko tramitazioan betebehar hori bermatua izan dadin».
Manifestuari, berriz, honako eragile hauek eman diote atxikimendua: AEK Alfabetatze Euskalduntze Koordinakundea, Apika Arabako ikus-entzunezko ekoizleen elkartea, Bertsozale elkartea, Bieuse Bikoiztaile Euskaldunen Elkartea, EBI Elizbarrutiko Ikastetxeak, Bilboko Kafe Antzokia, Disney Plus Euskaraz, EHBE Euskal Herriko Bikoizleen Elkartea, EIZIE Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea, Ene Kantak taldea, Euskal Encondings egitasmoa, EHE Euskal Herrian Euskaraz, EPE/APV Euskal Produktoreen Elkartea, Game Erauntsia elkartea, Hekimen Euskal Hedabideen Elkartea, Ikastolen Elkartea, Izarkom, Kantu Kolore taldea, Katxiporreta elkartea, Euskalgintzaren Kontseilua, Kristau Eskola, Lanartea Euskararen Langile Profesionalen Elkartea, Napar Nafarroako ekoizleen elkartea, Netflix Euskaraz, Sortzen eskola publiko berriaren aldeko elkartea, Tinko euskara elkartea, Euskaltzaleen Topagunea, 3000 Twitz egitasmoa, Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitatea, UEU Udako Euskal Unibertsitatea, Zinea hedabide digitala, Zinema Euskaraz egitasmoa eta Zukugailua euskal zinema sustatzeko Iparraldeko elkartea. |
2021-12-3 | https://www.berria.eus/albisteak/206846/aurkari-zuzenaren-aurka-porrota.htm | Kirola | Aurkari zuzenaren aurka, porrota | Alavesi azken unean egin dio ihes berdinketak Granada aurkari zuzenaren aurka, Los Carmenes zelaian. Javi Callejaren taldea gehiago izan da bigarren zatian, baina ate aurrean ez da eraginkortasunez aritu. Babazorroek bigarren partida galdu dute jarraian. | Aurkari zuzenaren aurka, porrota. Alavesi azken unean egin dio ihes berdinketak Granada aurkari zuzenaren aurka, Los Carmenes zelaian. Javi Callejaren taldea gehiago izan da bigarren zatian, baina ate aurrean ez da eraginkortasunez aritu. Babazorroek bigarren partida galdu dute jarraian. | Bolbora bustita badago, jai dago. Gabezi hori izan du Alavesek Los Carmenes zelaitik hiru punturekin etxeratzeko. Edo bakarrarekin. Arabako taldeak on bidera itzultzeko aukera zuen Granada aurkari zuzenari irabazita, baina esku hutsik itzuli da Euskal Herrira; 2-1 galdu baitu. Hori gutxi ez, eta jardunaldi amaieran jaitsierako postuetan amai dezake Javi Callejaren taldeak.
Callejak Unamiren aurkako Kopako partidan zelairatu zuen hamaikakotik aldaketa ugari egin ditu. Halere, Celtaren aurka jokatu zuen hamaikakotik aldaketa bakarra egin du, atzeko lerroko ezker hegalean: Javi Lopez Ruben Duarteren lekuan aritu da; zigortuta baitago, txartelak pilatzeagatik.
Bizia izan da neurketa hasiera, nahiz eta lehen hamar minutuetan bi taldeek ez duten arriskurik sortu. Granadak baloia gehiago izan du, eta erasorako gogoz egon da, baita gola sartzeko lehen aukera eduki ere. Talde espainiarrak Alavesi lehen abisua eman dio Antonio Puertasek buruz errematatutako jokaldi batean. Baloia gutxigatik ez da sartu Fernando Pachecoren atean. Bigarren iritsieran bai, ordea; Puertasek berak sartu du 14. minutuan. Alaveseko Victor Laguardia atzelariak ahulegi urrundu du baloia, eta Granadako aurrelariak area kanpotik astindua eman eta baloia sareetara bidali du. Babazorroei partida azkar jarri zale maldan gora.
Minutuak aurrera joan ahala, partida narrastu egin da, eta Alevesek ez du argitasunik izan jokaldiak eraginkortasunez sortzeko. Aldian-aldian, Granadaren areara iristen zen Toni Moyaren eskutik, baina jokaldia biribiltzeko garaian jorik ez dute izan Joseluk, Luis Riojak, Edgar Mendezek eta enparauek. Granada ez zitzaizkion ahultasunaren zantzurik antzematen atzeko lerroan. Sendo aritu diria Robert Morenoren jokalariak.
Alavesek sortu duen aukerarik arriskutsuena lehen zatiaren hatsean izan du. Ezker hegaletik egindako erdiraketa baten ostean, Mendezek bikain kontrolatu du baloia, baina gurutzatuegi errematatu du. Gisa horretara heldu da atsedenaldia.
Babazorroen piztualdia
Callejak jokalariei aldageletan belarriak berotuko zizkien; jabetu baitira lehen zatian egindakoa hutsala izan dela. Bada, arabarrak su handiagoarekin zelairatu dira, eta lehen aukera ere eurek izan dute; nolakoa, gainera. Luis Riojak ezker hegaletik behetik egin du erdiraketa, zuzenean Toni Moyaren oinetara heldu da baloia. Alaveseko jokalariak baloia bultza besterik ez zuen egin behar, atea hutsik zuela. Baina, eskuin oina ez du egoki ipini, baloia aurretik igaro zaio. Alaveseko aulkian, Calleja eta ordezkoak ikusitako sinetsi ezinik zeuden.
Alaveseko teknikariak aldaketen beharra sumatu du hamaikakoan; Manu Garcia berdeguneratu du Toni Moyaren ordez, partidari erritmoa eta abiadura sartzeko helburuz. Hain justu, Garciak gatza eta piperra jarri dio jokoari, eta har egindako erdiraketa pozoitsuan Lejeune atzelaria ez da gai izan buruz ongi errematatzeko. Alavesekoak sarriago heltzen ziren Granadaren areara; etxekoak, berriz, atzean zeuden sartuta, baloia euren zelaietik atera ezinik.
Pere Pons buruz buruko jokaldia eginda, erraz egin die hanka Granadako jokalariei. Aurrelariak Joseluri pase bikaina eman dio, baina hark atearen erdi-erdira bidali du. Maximiano atezainak ez du inolako arazorik izan baloia geratzeko. Lanean jarraitu dute Alaveseko jokalariak berdinketaren bila. Luis Riojak aukera ederra izan du, baina Maximianoren erantzuna are hobeagoa izan da. Hurrengo jokaldian ere gola sartzeko abagunea izan dute arabarrek, baina ezin izan dute atea zulatu, harik eta 80. minutuan saria heldu zaien arte. Ezker hegaletik Luis Riojak erdiraketa gaiztoa egin du, eta Luis Abram Granadako atzelariak urruntzeko saiakera egin duen arren, norabide okerra eman dio baloiari, eta bere atean sartu du. Berdinketaren golarekin Alavesekoak indartu egin dira erabat.
Susperraldiak, baina, gutxi iraun die arabarrei. Izan ere, handik sei minutura, Granadak kornerra izan du, eta jokaldi katramilatu baten ostean, baloiak ezker zutoinean jo du, eta aldaratzean Santiago Ariasek ez du barkatu. Erabateko etsipena Alaveseke entrenatzailearen eta jokalarien artean. Hortik aurrera, babazorroek erraiak bota dituzte dituzte gutxienez puntu bat urratzeko, baina haien ahalegina alferrikakoa izan da, eta patrika bete gabe itzuli dira Euskal Herrira. Gisa horretara, Callejaren taldeak bi porrot daramatza jarraian Mendizorrotzatik kanpo. |
2021-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/206879/zabaldu-ditu-ateak-durangoko-56-disko-eta-liburu-azokak.htm | Gizartea | Zabaldu ditu ateak Durangoko 56. Disko eta Liburu Azokak | Txanda eskatuta, bisitariak erakusmahaiz erakusmahai dabiltza aurtengo nobedadeen bila: aldi honetan 990 izango dira guztira. | Zabaldu ditu ateak Durangoko 56. Disko eta Liburu Azokak. Txanda eskatuta, bisitariak erakusmahaiz erakusmahai dabiltza aurtengo nobedadeen bila: aldi honetan 990 izango dira guztira. | Azoka berezia aurtengoa, baina, behintzat, fisikoa. Hala,10:00etan ireki dira Durangoko Landako guneko ateak, Durangoko Disko eta Liburu Azokaren 56.a hasteko.
Neurri bereziekin egingo da azoka, izurriarengatik. Gerediaga elkarteko ordezkariek azaldu dute dena prest dagoela agintariek ezarritako neurri berrietara egokitzeko.
Aurrez ordua hartu behar da aurten. Izan ere, gehienez ere, txanda bakoitzean 1.200 bisitari hartuko ditu Landako guneak, gaurtik hasi eta ostegunera bitarte. Eta beharrezkoa izango da sarrera Ahotsenea guneak Plateruena kafe antzokian antolatutako kontzertuetarako ere. Maskara beharrezkoa izango da, hala barruan nola Landakora sartzeko ilara egitean ere.
Arazo bat edukiko dute gaur goizean Donostia aldetik Durangora autoz joan direnak. A-1 autobidea itxi dute luizi batengatik, eta ibilgailuek Zarautzen atera behar dute, Zumaiaraino, han berriz A1ean sartzeko. Eguerdi aldera ireki dute autobideko errailetako bat.
Musika emanaldiak ere hasi dira Plateruenan. Horretan lehena izan da Bulego taldea.
56. azoka estreinatzeko, ekitaldi berezi bat egin dute hainbat gonbidatuk. |
2021-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/206880/bakegileek-mobilizazio-fase-berria-abiatuko-dute.htm | Politika | Bakegileek mobilizazio fase berria abiatuko dute | Gatazkaren konponbidean aitzina egiten Frantziako Gobernuaren «borondatea falta» dela eta, desobedientzia zibilari ekingo diote. Urtarrilaren 8an Baionan eginen duten manifestazioa izanen da fase berriaren hasiera. | Bakegileek mobilizazio fase berria abiatuko dute. Gatazkaren konponbidean aitzina egiten Frantziako Gobernuaren «borondatea falta» dela eta, desobedientzia zibilari ekingo diote. Urtarrilaren 8an Baionan eginen duten manifestazioa izanen da fase berriaren hasiera. | «Ez dugu gibel eginen. Ez dezatela pentsa, orain arte egin den guztiaren ondoren, amore emanen dugunik». Bakegileek agerraldi jendetsua egin dute Hiriburun (Lapurdi), eta beste mobilizazio fase bat iragarri dute Euskal Herriko gatazkaren konponbidean Frantziako Gobernua aitzinapausoak egitera bultzatzeko. Desobedientzia zibilean oinarrituko da, «ekintza indartsuago eta determinatuagoekin», eta herritarrei dei egin diete bertan parte hartu dezaten. «Bolondres guztien engaiamendua eskatuko du, bakoitza bere heinean eta maila ezberdinean». Urtarrilaren 8an euskal presoen alde Baionan eginen duten manifestazioarekin abiatu nahi dute fase berria, eta gaur jakinarazi dituzte lehen xehetasunak: hiru lekutatik abiatuko da protesta, hiru zutabetan, eta oraindik iragarri ez duten leku batean bukatuko da. Fase berrian parte hartu nahi dutenentzat izena emateko parada izanen dela iragarri dute.
Ez da berria Frantziaren aitzinean jarrera gogortzeko borondatea. 2020ko irailean ekintza sinbolikoa egin zuten Bakegileek Baionako suprefetura aitzinean, adreiluzko pareta bat eraikita Frantziak gatazkaren konponbideari jarri dion «blokeoa» salatzeko. Hilabetera, biltzar nagusia egin zuten, eta mobilizazio ziklo «determinatu eta iraunkor bat» bultzatzea erabaki zuten. «Gogorrago» jokatzeko asmoa azaldu zuten, eta Luhusoko operazioaren urteurrenerako euskal presoen aldeko desobedientzia zibileko egitasmo «masibo eta determinatu» batean parte hartzeara deitu zuten. Baina, hortik egun batzuetara, Frederic Haranburu Xistor euskal presoa baldintzapean aske uztea erabaki zuen Parisko Dei Auzitegiak, eta behin-behinean ekintza «suspenditzea» erabaki zuten Bakegileek, erabakiak «esperantza izpi bat» sortzen ziela adierazita.
Eragile anitzetako ordezkariek eta herritar andanak inguraturik, urte batean izandako bilakaera laburbildu dute Anaiz Funosas eta Jean Daniel Elixiri Bakegileek. «Urte bat pasatu da Xistor etxekoengana itzuli denetik. Urte bat, Madrilek egiten dituen mugimendu berrien lekuko garela. Presoen hurbilketek eta Espainiako espetxe administrazioak aplikatzen dizkien gradu aldaketek perspektiba berriak irekitzen dituzte. Baina, urte bat gehiago da Jon Parot, Jakes Esnal eta Unai Parotentzat ere. 31 urte daramatzate kartzelan», deitoratu dute. «Urte bat gehiago, zeinetan, frantziar botere politikoak eta botere judizialak ez duten inongo jarrera aldaketarik erakutsi. Ez zaio inongo konponbiderik atzeman preso eta iheslariek aurre egin behar dieten arazoei. Ez dugu inongo borondaterik ikusten presoen egoerari aterabiderik atzemateko, eta, bereziki, erran dezagun, Jon Parot eta Jakes Esnalen kasuan. 70 urte baino gehiago dituzte gaur egun, eta 31 urte daramatzate giltzaturik».
Aieteko Konferentziaren hamargarren urtemugan, gatazkaren konponbidearen alde «engaiamendu berria» hartzeaz gain, dei zabala egin dute: «indarrak bil ditzagun etapa berri bati aurre egiteko». Batetik, Frantziako Gobernuaren «inertzia» ikusten dute, eta, bestetik, Terrorismoaren aurkako Frantziako Fiskaltzaren «laztasuna». Horregatik erabaki dute beste fase batera pasatzea. «Inork ezin ditu bazterrean utzi lurralde honetan izan diren bilakaera nagusiak; gatazkaren konponbidearen eta elkarbizitzaren alde, eragile ezberdinek izan duten engaiamendua: hautetsiak, gizarte zibila, alde guztietako biktimak eta Euskal Preso Politikoen Kolektiboa».
Macron interpelatua
Bakegileek argi dute: «Gatazka honen konponbidearen ordua iritsi da». Horregatik, Emmanuel Macron Frantziako presidenteari dei egin diote, eta- 2019ko maiatzaren 17an, G7koen goi bileraren harira Miarritzera (Lapurdi) egin zuen bisitan izan zituen hitzak oroitarazi dituzte: «Euskal afera egiazko gai bat da, nire ustez. Euskal Herria adibide bat da niretzat gatazken konponbidean eta armagabetzean. Zergatik hori? Omentzekoak dira eskualdeko hautetsi anitz, Frantziako eta Espainiako hautetsiak, gogoetarako eta adiskidetzarako borondatea erakutsi dutenak. Estatuaren eginbeharra da mugimendua laguntzea. Ez dezagun historia errepika, laguntzea da gure egin beharra». Bakegileek, «hitzetatik ekintzetara» pasatzeko ordua dela adierazi diote.
Urtarrilaren 8ko mobilizazioa Jon, Jakes eta Unai gurekin! lelopean antolatuko dute. Lauga gelatik, tren geltokitik eta Euskaldunen plazatik abiatuko da, eta Ipar Euskal Herriko eskualde bakoitzeko jendea hiru eremuetako batera bideratuko dute. Zutabe moduan Baionako karrikak zeharkatuko ondotik, berantago jakinaraziko duten toki batera iritsiko dira. Mobilizazioa prestatzeko, toki mailako dinamikak martxan jarriko dituzte gaurdanik, eta Eguberri garaian ekitaldi bat baino gehiago antolatuko dutela iragarri dute. |
2021-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/206881/pertsona-bat-hil-da-olaguen-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Pertsona bat hil da Olaguen, auto istripu batean | N-121-A errepidean gertatu da ezbeharra. Lau lagun zauritu dira. | Pertsona bat hil da Olaguen, auto istripu batean. N-121-A errepidean gertatu da ezbeharra. Lau lagun zauritu dira. | Pertsona bat hil da N-121-A errepidean izandako istripu batean, Olague parean (Nafarroa). Foruzaingoak jakinarazi duenez, kamioi batek eta bi autok elkar jo dute, eguerdiko ordu bata aldera. Beste lau lagun zauritu dira, eta gutxienez horietako bat ospitaleratu dute.
Cordovillako eta Iruñeko Trinitateko suhiltzaileak agertu dira ezbeharra izan den eremura, erreskate lanak egiteko, eta Foruzaingoa zer gertaut den ikertzen ari da. Istripua medio, errepidea itxi egin dute bi noranzkotan. |
2021-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/206882/36ko-gerrako-biktimak-lurpetik-ateratzeko-lanak-hasi-dituzte-bilboko-begontildean.htm | Gizartea | 36ko gerrako biktimak lurpetik ateratzeko lanak hasi dituzte Bilboko Begoñan | Gogora institutuaren arabera, 60 biktimaren gorpuzkiak daude lurperatuta hilerrian. Udalak parke publiko bihurtu nahi du eremua | 36ko gerrako biktimak lurpetik ateratzeko lanak hasi dituzte Bilboko Begoñan. Gogora institutuaren arabera, 60 biktimaren gorpuzkiak daude lurperatuta hilerrian. Udalak parke publiko bihurtu nahi du eremua | Espainiako gerran eta ondorengo urteetan hildako 60 lagunen gorpuzkiak berreskuratzeko lanak hasi ditu Aranzadi elkarteak Bilboko Begoñako hilerrian. Gogora institutuak eginiko ikerketen arabera, gudulariak zein biktima zibilak daude han lurperatuta; besteak beste, «1937ko apirilaren 18an Cotorrueloko babeslekuan izandako bonbardaketan hildakoak».
Gogora institutuak garaiko erregistro eta eliz liburuetatik atera du informazioa, eta, ondorioztatu dutenez, biktimen gorpuzkiak hilerriko bi eremutan daude banatuta; Aranzadik horietako batean hasi ditu berreskuratze lanak. Gainera, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek dei egin die euren senideak non eta noiz hil ziren ez dakiten herritarrei, Gogora institutuarekin harremanetan jar daitezela eskatzeko. Azaldu duenez, badira euren senideak hilerri hartan lurperatuta daudela ez dakiten familiak, eta halako proiektuek gizartea gaiarekiko «sentsibilizatzen» laguntzen dute.
Artolazabalek gehitu du Jaurlaritzak asmoa duela Espainiako Gerran desagertutako «ahalik eta pertsona gehien» berreskuratzeko: «Egia argitzen saiatuko gara, familia guztiek dolua behin betiko itxi ahal izan dezaten, eta Euskadiko demokraziaren alde borroka egin zutenen memoria berrezartzeko».
Bilboko Udalak espazio hura «parke publiko» bihurtzeko plan bat du, eta hark bultzatu ditu lanak. Hilerria itxita dago 2006tik —1813tik 2003ra bitarte lurperatu zen jendea han—, baina, Begoñako Argia proiektuarekin, udalak eta Aranzadik memoria historikoaren esparruan ikertzeko leku bilakatu nahi dute hura. «Zientzia eta ezagutza biltzen dituen proiektu baterako agertokirik egokiena da», azaldu du Juan Mari Aburto alkateak. Hark eskerrak eman dizkio Aranzadi elkarteari, «errespetuz betetako lan zehatzagatik», baita Eusko Jaurlaritzari ere, proiektuan parte hartzeagatik.
Memoria historikoa garatzeko espazio izateaz gain, XIX. mende amaierako eta XX.eko hasierako arkitektura aztertzeko ere balioko du. Izan ere, hilerria 1813tik 2003ra bitarte egon zen irekita. |
2021-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/206883/kote-cabezudoren-aurkako-ahozko-epaiketa-zabaltzea-erabaki-du-gipuzkoako-auzitegiak.htm | Gizartea | Kote Cabezudoren aurkako ahozko epaiketa zabaltzea erabaki du Gipuzkoako Auzitegiak | Cabezudo 21 emakumek egindako salaketetan oinarrituta dago auzipetuta, eta 47 delituren ustezko egilea izatea leporatzen diote. Martuteneko espetxean dago 2018tik. | Kote Cabezudoren aurkako ahozko epaiketa zabaltzea erabaki du Gipuzkoako Auzitegiak. Cabezudo 21 emakumek egindako salaketetan oinarrituta dago auzipetuta, eta 47 delituren ustezko egilea izatea leporatzen diote. Martuteneko espetxean dago 2018tik. | Gipuzkoako Auzitegiak erabaki du Kote Cabezudo argazkilari donostiarraren aurka ahozko epaiketa hastea, haren aurkako auzibide nagusiarekin lotuta. 47 delituren egilea izatea egozten diote, 21 emakumeren salaketak oinarri hartuta. Sexu askatasunaren eta intimitatearen aurkako delituak, iruzurra, eta osotasun moralaren aurkako delituak leporatzen dizkiote, besteak beste. Dagoeneko bost zigor jarri dizkiote argazkilariari.
Efe berri agentziak eskuratu duen autoaren arabera, Gipuzkoako Auzitegiko Lehen sekzioko epaitegiak sumarioaren jarduketetatik ondorioztatu du ikertutako egitateek «delitu izaera» dutela, eta «oinarri nahikoa» dagoela horien aurka egiteko.
Hori dela eta, onartu du ahozko epaiketa abiatzea, fiskaltzak eta akusazio partikularrak (biktimek) eskatu bezala. Auzitegiak baztertu egin ditu, gainera, Cabezudoren defentsak egindako eskaerak: ahozko epaiketaren hasiera atzeratzea eta biktimetako bati egindako ustezko delituak prozeduratik kentzea. Horiek horrela, auzia ahozko epaiketaren atarian legoke: datorren urtean izango litzateke.
Akusatua behin-behineko espetxealdian dago Martuteneko (Gipuzkoa) kartzelan, 2018ko maiatzaren 4tik. 2020ko apirilean, auzitegiek behin-behineko espetxealdia lau urtera luzatzea erabaki zuten, legez ezarritako gehiengora, eta 2022ko udaberrian bukatuko litzateke, hortaz.
Kasuaren instrukzioa 2013an hasi zen, eta 2019ko uztailean itxi zen. Epaileak 47 delitu leporatu zizkion Cabezudori. Orain arte, argazkilaria bost aldiz kondenatu dute guztira. Aurtengo apirilean zortzi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, agintarien aurkako desobedientzia leporatuta. Zehazki, epaile batek eskatu zion adingabe bat agertzen zen zenbait argazki eta bideo saretik kentzeko, baina Cabezudok ez zuen bete agindutakoa.
Era berean, zigor arloko epaitegi baten beste epai baten zain dago, ustez Facebookeko profilean edukitzeagatik modelo bat barruko arroparekin agertzen zen irudi bat, epailearen agindua bete gabe. Gainera, 2022ko martxoan beste epaiketa bat izango du, antzeko gertakariengatik, urrian bigarren aldiz atzeratu ondoren.
Cabezudok modaren arloko argazkiak egiten jardun zuen hainbat hamarkadatan; besteak beste, First Models agentziarentzat lan egiten zuen, eta sona zuen. Gerora, harekin lan egindako hainbat modelok salatu egin zuten. |
2021-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/206884/lehen-zatian-eutsi-ahal-izan-diote-soilik-zuri-gorriek.htm | Kirola | Lehen zatian eutsi ahal izan diote soilik zuri-gorriek | Athleticek 4-0 galdu du Bartzelonaren zelaian. Iraia Iturregiren taldeak lan ona egin du defentsan lehen zatian, baina bigarrenean etxekoek ohikoa duten erraztasuna eta eraginkortasuna erakutsi dute erasoan. | Lehen zatian eutsi ahal izan diote soilik zuri-gorriek. Athleticek 4-0 galdu du Bartzelonaren zelaian. Iraia Iturregiren taldeak lan ona egin du defentsan lehen zatian, baina bigarrenean etxekoek ohikoa duten erraztasuna eta eraginkortasuna erakutsi dute erasoan. | Aurreko denboraldian bezala, Bartzelona nagusitasunez ari da mendean hartzen aurkariak. Bata bestearen atzetik. Athletici ere hala gertatu zaio Johan Cruyff estadioan.4-0 galdu du. Iraia Iturregiren taldeak lehen zati txukuna egin du, defentsako lan on bati esker. Bigarren zati hasieran, ordea, Jeniffer Hermosok aurretik jarri du Herrialde Katalanetako taldea, burukada on bati esker. Hortik aurrera Bartzelona are nagusiago izan da, baina ez du norgehiagoka erabaki azken ordu laurdenera arte. Hermosok berak (76. min.), Claudia Pinak (87. min.) eta Aitana Bonmatik (92.min.) sartu dituzte beste hiru golak.
Erritmo bizia izan du lehen zatiak. Bartzelonak oso goian egin du presioa hasieratik, eta Athleticek zailtasunak izan ditu baloia atzetik ateratzeko. Etxekoei, ordea, ohikoak dituzten argitasuna eta eraginkortasuna falta izan zaizkie erasoan, Athleticek ondo estali baitzituen espazioak. Gainera, zuri-gorriek aurretik jartzeko aukera ona izan duten lehen zatiko azken txanpan. Baina Lucia Garciaren errematea Sandra Paños atezainaren eskuetara joan da. Marta Torrejonek, berriz, bi abagune oso garbi izan ditu etxekoei abantaila emateko. Aurrenekoan, Ainhoa Moraza atzelariak ondo atera du baloia, eta bigarrena zutoinera joan da
Bartzelona aurretik jarri zen aldagelatik bueltan. Horrek patxada eman dio. Partidaren erritmoa jaitsi egin zen apur bat, aldaketak tarteko. Blaugranek, ordea, luzeago jokatu dute eta argitasun gehiagorekin aritu dira. Hala iritsi ziren beste hiru golak, eta Athletic esku hutsi irten da Johan Cruyff estadiotik. |
2021-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/206885/bisitak-eten-dituzte-basauriko-espetxean-langile-batek-positibo-eman-ondotik.htm | Gizartea | Bisitak eten dituzte Basauriko espetxean, langile batek positibo eman ondotik | Kristalaren gibeleko bisitak ere ezin izango dira egin, Etxerat-ek BERRIAri baieztatu dionez. | Bisitak eten dituzte Basauriko espetxean, langile batek positibo eman ondotik. Kristalaren gibeleko bisitak ere ezin izango dira egin, Etxerat-ek BERRIAri baieztatu dionez. | Basauriko espetxean (Bizkaia) ezin izango da presorik bisitatu asteburu honetan: ez bisean bisean, ez kristalaren gibelean. Etxerat euskal presoen senideen elkarteak BERRIAri baieztatu dionez, hain zuzen, «komunikazio mota guztiak» eten dituzte kartzela horretan, espetxean irakasle aritzen den langile batek koronabirusean positibo eman ondoren.
Hainbatetan hartu dituzte halako neurriak espetxeetan: azken bi urteotan, hain zuzen, behin baino gehiagotan eten dituzte aurrez aurreko bisitak kartzeletan. |
2021-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/206886/behargin-bat-hil-da-bergaran.htm | Ekonomia | Behargin bat hil da Bergaran | Markinako behargin bat hil da Bergarako Fagor Ederlanen lantokian, «lan istripu ez-traumatiko batean», salatu du LAB sindikatuak. Beharginak 44 urte zituen. | Behargin bat hil da Bergaran. Markinako behargin bat hil da Bergarako Fagor Ederlanen lantokian, «lan istripu ez-traumatiko batean», salatu du LAB sindikatuak. Beharginak 44 urte zituen. | Lanean ari zela, behargin bat hil da bart gauean Bergaran, Fagor Ederlanek duen lantegian, «lan istripu ez-traumatiko batean». LAB sindikatuaren afiliatua zen langilea, B.O.M. 44 urteko markinarra.
Sindikatuak azaldu du heriotza honekin aurten jada 59 langile zendu direla euren lanpostuan Hego Euskal Herrian, eta haietatik hamabost hil direla lan istripu ez-traumatiko deiturikoetan. «Gaurko heriotza ezin diogu halabeharrari egotzi», gaineratu du LABek. «Oso irakurketa sinplista izango litzateke hori. Behin baino gehiagotan salatu izan dugu txanda sistemak eta bereziki gaueko lanak osasunean eragiten duen kalte fisiko eta psikologikoa».
Bide horretan, LABen iritziz, «lantokietan egiten diren arriskuen ebaluazioetan ez dira jasotzen lanak errealki sortzen dituen patologia guztiak, eta, beraz, ez da lan osasunaren zaintza integral eta eraginkor bat egiten. Hainbat eta hainbat gaixotasun profesional daude, isil-isilean eta inor konturatu gabe langileen osasunari kalte egiten diotenak, eta kasu askotan langileari heriotza dakarkiotenak». Sindikatuak osasuna eta bizitza aintzat hartuko dituzten prebentzio politika eraginkorrak eskatu ditu: «Hor uste dugu administrazio publikoek erantzukizun handia dutela». |
2021-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/206887/nerea-ibarzabalek-irabazi-du-larrabetzuko-finalaurrekoa-eta-osatu-da-finala.htm | Kultura | Nerea Ibarzabalek irabazi du Larrabetzuko finalaurrekoa, eta osatu da finala | Jone Uria bigarren sailkatu da gaur, eta bera ere Bilboko finalean izango da, hilaren 18an | Nerea Ibarzabalek irabazi du Larrabetzuko finalaurrekoa, eta osatu da finala. Jone Uria bigarren sailkatu da gaur, eta bera ere Bilboko finalean izango da, hilaren 18an | Nerea Ibarzabal nagusitu da, gaur, Larrabetzuko pilotalekuan jokatutako Bizkaiko Bertsolari Txapelketako hirugarren eta azken finalaurrekoan, 542,5 puntu eskuratuta. Frontoia 700 bertsozalek bete dute, eta giro beroa izan da bertan.
Horrela gelditu dira gaurko puntuazioak
1. Nerea Ibarzabal Salegi(542,5) 2. Jone Uria Albizuri (534) 3. Txaber Altube Sarrionandia (483) 4. Ander Elortegi Garatea (477) 5. Eneko Abasolo Txabarri 'Abarkas' (469) 6. Julen Arzanegi Erezuma (436,5)
Gaurkoan, Itxaro Juaristi Olaetxeak egin ditu gai-emaile lanak. Epaimahaian jardun dutenak Alaitz Etxanobe Bereziartua, Ander Arrien Aspiazu, Ander Txakartegi Basterretxea, Graxi Arregi Leonardo, Joseba Santxo Uriarte eta Miriam Juaristi Urizar izan dira.
Finalistak, erabakita
Gaurko saioa jokatuta, erabakita geratu da zeintzuk izango diren Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finalean kantatuko duten zortzi bertsolariak. Finala hilaren 18an jokatuko da, Bilbo Arenan.
Aitor Bizkarra Ruiz Aitor Etxebarriazarraga Gabiola Etxahun Lekue Etxebarria Gorka Pagonabarraga Agorria Jone Uria Albizuri. Nerea Ibarzabal Salegi Onintza Enbeita Maguregi Xabat Galletebeitia Abaroa
Zortzi horiez gain, Euskal Herriko Txapelketa Nagusian kantatzeko sailkatu dira Miren Amuriza Plaza eta Oihana Bartra Arenas ere. |
2021-12-4 | https://www.berria.eus/albisteak/206888/bigutasuna-ordaindu-du-realak.htm | Kirola | Bigutasuna ordaindu du Realak | Lehen zati amaiera on baten ostean, Realak bi gol jaso ditu bigarren zatiaren hasieran, atzean gaizki zaindutako bi jokalditan. Ezin izan du suspertu, eta hirugarren porrota kateatu du. | Bigutasuna ordaindu du Realak. Lehen zati amaiera on baten ostean, Realak bi gol jaso ditu bigarren zatiaren hasieran, atzean gaizki zaindutako bi jokalditan. Ezin izan du suspertu, eta hirugarren porrota kateatu du. | Realak denboraldi honetan ezaugarri bat izan badu, atzealdean erakutsi duen sendotasuna izan da. Baina azken partidetan bigun aritu da arlo horretan, eta hori ordaindu egiten da. Zer esanik ez aurrean Real Madril bezalako talde bat badago. Gaur hori gertatu zaio, eta 0-2 galdu du Anoetan, Ancelottiren taldearen aurka. Lehen zati amaiera on baten ostean, bigarrenaren hasiera oso txarra izan da, batez ere atzean, eta Real Madrilek bi gol sartu ditu: Viniciusek eta Jovicek. Hortik aurrera adorea bai, baina besterik ez. Europa Ligaren eta Ligaren artean hirugarren porrota segidan, lehena Ligan Anoetan. Altxatzea baino ez zaie geratzen txuri-urdinei, ostegunean partida erabakigarria baitute Europa Ligan jarraitzeko, PSVren kontra.
Espanyolen aurka ez bezala, Imanolek bi aurrelarirekin jokatzearen alde egin zdu. Isak eta Sorloth aritu dira puntan, eta taldea zelai erditik gidatzeko ardura Gebararentzat eta Zubimendirentzat izan da. Realak baloia pazientziaz mugituz hasi du neurketa. Real Madril, berriz, Rodrygoren eta Viniciusen abiadura bailatuz, kontraerasora irten zen ahal du aldiro. Imanolenek, ordea, ondo egin dute joan-etorriko lana. 16. minutuan Benzemak min hartu du eta Ancelottik Jovic zelairatu du. Ondoren iritsi ziren lehen minutu horietako aukerarik argienak: Januzajek urrutitik egindako jaurtiketa bat, eta Rodrygok area ertzetik egindako erremate bat.
Real Madril pixkanaka baloi jabetza izaten hasi da Krossen eta Modricen bidez, eta erasora jokalari askorekin ailegatzen. Reala, berriz, atzean sartu zen. Baina ondo eutsi dio, eta Januzaj erdira sartuz, txuri-urdinak pare bat aldiz ailegatu dira Courtoisen atera, bisitarien nagusitasuna gainetik kenduz. Presioa gorago egiteak ere lagundu dio horretan, baloi jabetzea gehiago izatea ahalbidetu baitio. Lehen zatiko azken txanpan Realak izan du partidaren aginte makila, eta Shorlotek eta Isakek ez dute asmatu 39.minutuan, area barruan egindako erremate banatan; ezta, Oiartzabalek geroago. Sarearen kanpoaldera jaurti du. Eztabaidagarria izan zen lehen zatiko azken jokaldia, kontraerasora atera eta kornerra behartu du Realak. Epaileak ez du jaurtitzen utzi. Txistu artean joan da Gil Manzano.
Bi kolpe segidan Bigarren zatia hasi eta berehala iritsi da espainiarren gola. Lo zelairatu da Reala, Gorosabelek eta Zubeldiak ez dute ondo zaindu Jovicek eta Viniciusek egindako jokaldi bat, eta brasildarrak ez du barkatu. Bigarrena handik gutxira iritsi da, korner batean. Jovicek bakar-bakarrik errematatu du kornerra barruan.
Eroso aritu da norgehiagoka amaitu bitar Real Madril, kontraerasoa jokatuz. Nahiz eta ez duen asko estutu, 86. minutuan Viniciusek Remiroren aurrean izandako buruz burukoan izan ezik. Realak bultzatu du, baina aparteko aukerarik egin gabe. |
2021-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/206921/alderdi-subiranistek-espainiako-konstituzioa-agortuta-dagoela-aldarrikatu-dute.htm | Politika | Alderdi subiranistek Espainiako Konstituzioa «agortuta» dagoela aldarrikatu dute | Konstituzioaren Egunaren bezperan, ohar bateratu bat plazaratu dute Llotja de Marreko akordioaren sinatzaileek. «Herrien autodeterminazio eskubidean oinarritutako eredu bat» eskatu dute. | Alderdi subiranistek Espainiako Konstituzioa «agortuta» dagoela aldarrikatu dute. Konstituzioaren Egunaren bezperan, ohar bateratu bat plazaratu dute Llotja de Marreko akordioaren sinatzaileek. «Herrien autodeterminazio eskubidean oinarritutako eredu bat» eskatu dute. | Azken 38 urteetan bezala, jaieguna izango da bihar Hego Euskal Herrian; Espainiako Konstituzioaren Eguna da. 1978ko abenduaren 6an bozkatu eta onartu zen testu hura, eta 1983tik ospatzen da urteurrena. Hori dela eta, adierazpen bateratu bat argitaratu dute Llotja de Marreko akordioa sinatu zuten alderdiek: EH Bilduk, ERCk, PDCat-JxCatek, CUPek eta BNGk. Konstituzioa «agortuta» dagoela esan dute, eta erabakitzeko eskubidea aldarrikatu.
«Beste urte batez, Espainiako Konstituzioa gorespen eta defentsa fanatiko baten objektu bilakatuko da gure herrien eskaera nazionalei erantzun bat ematea saihesten duten horien partetik», hasi dute testua. Salatu dute Konstituzioak errealitate plurinazionala ukatzen duela, «baita bertatik eratorritako eskubide nazionalak ere».
Eredu autonomiko deszentralizatua agortuta dago alderdi subiranisten iritziz, eta gaitzetsu dute Auzitegi Nazionala «birzentralizazio instrumentu» bilakatu dela. Gainera, Konstituzioak defizit nabarmen bat duela gogorarazi dute: «Biztanleriak ez du izan eduki nagusien inguruan bere iritzia emateko aukerarik: monarkia, lurralde eredua, eskubide sozialak... Ondorioz, agortua dagoen Konstituzio baten aurrean gaude, zilegitasunik ez duen Konstituzio baten aurrean».
Horregatik, «egiturazko aldaketak» eskatu dituzte. eta baieztatu dute Estatua bera ere jabetua dela ziklo konstituzionalaren amaieraz eta hura erreformatzeko beharraz.
Bi joera
Espainiako unionisten artean, egoera horri aurre egiteko bi joera identifikatu dituzte subiranistek: «Alde batetik, badira ziklo hau makillaje operazio berri batekin itxi nahi dutenak, itxura ireki eta progresista batetik, baina Konstituzio honen oinarriak ukitu gabe. Beste alde batetik, ordea, badira inboluzio birzentralizatzaile eta antidemokratiko bat planteatzen dutenak», azaldu dute.
Azkenik, ziurtatu dute etorkizunean ere agenda politikoan jarraituko duela nazio auziaren gaineko eztabaidak. Berretsi dute Konstituzioa eragozpen bat dela «gure nazioen etorkizun demokratikoaren aurrean», eta gehitu dute herrien autodeterminazio eskubidean oinarritutako eredu bat eskatzen jarraituko dutela: «Nazioak gara, eta demokratikoki erabaki nahi dugu gure etorkizuna». |
2021-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/206922/alavesek-eta-realak-irabazi-eibarrek-berdindu.htm | Kirola | Alavesek eta Realak irabazi, Eibarrek berdindu | Emaitza bikainak eskuratu dituzte gaur jokatu duten hiru euskal taldeek. Alavesek Valentziari irabazi dio (3-1), Realak Madrili (1-2), eta Eibarrek Huelvan berdindu du (1-1). | Alavesek eta Realak irabazi, Eibarrek berdindu. Emaitza bikainak eskuratu dituzte gaur jokatu duten hiru euskal taldeek. Alavesek Valentziari irabazi dio (3-1), Realak Madrili (1-2), eta Eibarrek Huelvan berdindu du (1-1). | Jardunaldia ez zen nahi bezala hasi euskal taldeentzat (Athleticek 4-0 galdu zuen Bartzelona liderraren aurka), baina emaitza bikainak eskuratu dituzte gaur lehiatu duten hirurek. Bigarren postuan da Reala, laugarrenean Alaves, bosgarrenean Athletic eta hamabigarrenean Eibar.
Sporting Huelva 1-1 Eibar
Eibarrek bisita egin dio gaur mailari eusteko lehian aurkari zuzen duen Huelvari. Azken hiru neurketak galduta, bolada txarrean ziren armaginak. Gaur ere ez dira gauzak nahi bezala hasi: zortzigarren minutuan sartu du neurketako lehen gola Fatoumata Kantehk, eta aurretik jarri ditu etxekoak.
Zorionez, atsedenaldiaren aurretik berdindu du markagailua Ana de Teresak, atezainaren aurkako buruz burukoan asmatuta. Bigarren zatia haizeak baldintzatu du neurketa, eta emaitzari eustearekin nahiko izan du Eibarrek. Ana Junyent entrenatzailearen hitzetan, berdinketa oso garrantzitsua da gaur lortutakoa.
Armaginek, berdinketari esker, denboraldiko hamargarren puntua poltsikoratu dute, eta lehendik Huelvarekiko zuten hiru puntuko errentari eutsi diote. Bost puntura dituzte jaitsiera postuak.
Alaves 3-1 Valentzia
Alaves da bolada onean jarraitzen duena. Garaipen bikaina lortu dute gaur etxean, sailkapeneko hamahirugarren postuan den Valentziaren aurka.
Atsedenaldira hutsean berdinduta heldu dira bi taldeak, baina bigarren zatiaren hasieran erauntsi bat izan da Alaves: hiru gol sartu dituzte 50. eta 67. minutuen artean. Miriam Dieguez, Ohale eta Sanadri izan dira golegileak. 68.enean sartu Altubek valentziarren gola, baina alferrikakoa izan da.
Gauzak hala, sailkapeneko laugarren posturaino igo da Alaves, Athletici aurrea hartuta.
Madril 1-2 Reala
Geldiezin jarraitzen du Realak ere. Gaur partida zaila zuten etxetik kanpo, Madrilen, baina itxura sendoa eman eta denboraldiko hamargarren garaipena eskuratu dute donostiarrek.
Neurketa hasi eta gutxira penalti bat huts egin du Amaiur Sarriegik. 39. minutuan, ordea, Sarriegik berak egin du Realaren lehen gola bilakatu den erdiraketa. Vanegas izan da golegilea. Atsedenaldiaren aurretik aukera gehiago ere izan dituzte kanpokoek, baina ez dute asmatu.
Bigarren zatian bi taldeek izan dituzte gol aukera onak, baina azkenean neurketako protagonista izan da Realaren bigarrena sartu duena: Amaiur Sarriegi, 85. minutuan. Neurketa amaitzear zela sartu du Silvia Rubiok etxekoen gola, 30 metrotik egindako jaurtiketa baten bidez.
Bigarren jarraitzen dute txuri-urdinek 27 punturekin. 36 ditu Bartzelona liderrak, eta 24 Atletico Madrilek, hirugarren sailkatuak. |
2021-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/206923/bigarren-garaipena-urrutikoetxea-arangurenentzat.htm | Kirola | Bigarren garaipena Urrutikoetxea-Arangurenentzat | Ezustekoa eman eta bikote faboritoetako bati irabazi diote. Urrutikoetxea izan da partidako onena. Emakume Master Cupeko lau eta erdiko finala Miriam Arrillagak eta Amaia Aldaik jokatuko dute. | Bigarren garaipena Urrutikoetxea-Arangurenentzat. Ezustekoa eman eta bikote faboritoetako bati irabazi diote. Urrutikoetxea izan da partidako onena. Emakume Master Cupeko lau eta erdiko finala Miriam Arrillagak eta Amaia Aldaik jokatuko dute. | Urrutikoetxearen errematea eta Arangurenen segurtasuna. Bi osagai horiekin lortu du bikoteak Binakako Txapelketako bigarren garaipena, gaur, Bilbon. 22-16 gailendu zaizkie Jon Ander Peñari eta Jon Ander Albisuri. Hiru neurketatik bakarra irabazi dute haiek.
6-6ra arte neurketa berdindua izan da, baina gero Urrutikoetxearen ezkerrak agindu du. 17-11 aurreratu dira irabazleak, eta Peña II.ak eta Albisuk osatutako bikotea 17-16raino gerturatu den arren, hainbat akatsek 22ra heltzea ahalbidetu diete Urrutikoetxeari eta Arangureni.
Hirugarren jardunaldia atzo hasi zen Lizarran (Nafarroa), Jaka-Mariezkurrena II.aren garaipenarekin (22-21 Laso-Imazen aurka). Bihar Tolosan (Gipuzkoa) jokatuko dute Altuna III.a-Martijak Elezkano II.a-Zabaletaren aurka, eta asteazkenean, Bergaran (Gipuzkoa), Ezkurdia-Tolosak Irribarria-Rezustaren aurka. Momentuz, Elezkano eta Zabaleta dira neurketarik galdu gabe jarraitzen duten bakarrak.
Finala, Arrillaga-Aldai
Bestalde, gaur goizean jokatu dira Emakume Master Cupeko lau eta erdiko txapelketako finalaurrekoak. Miriam Arrillagak 22-15 irabazi dio Enara Gaminderi, eta Amaia Aldaik 22-19 Olatz Arrizabalagari. Bi garaileek abenduaren 19an jokatuko dute finala Mungian (Bizkaia). |
2021-12-5 | https://www.berria.eus/albisteak/206924/osasunak-hutsean-berdindu-du-levanteren-zelaian.htm | Kirola | Osasunak hutsean berdindu du Levanteren zelaian | Gorritxoek zazpi jardunaldi daramatzate irabazi gabe, baina zortzigarren postuari eusten diote. Gaur hobea izan da Levante, sailkapeneko azkena. | Osasunak hutsean berdindu du Levanteren zelaian. Gorritxoek zazpi jardunaldi daramatzate irabazi gabe, baina zortzigarren postuari eusten diote. Gaur hobea izan da Levante, sailkapeneko azkena. | Garaipena behar zuten gaur Levantek eta Osasunak. Etxekoek, aurten oraindik ez dutelako neurketa bat bera ere irabazi: zortzi partida galdu dituzte, eta zortzi berdindu. Gaurkoarekin, gainera, Espainiako Ligako errekor bat berdindu dute: 24 norgehiagoka jarraian daramatzate irabazi gabe, iazkoak eta aurtengoak batuta.
Kanpokoek, berriz, denboraldi hasierako sentsazioak bikainak berreskuratu ezinda jarraitzen dute. Oraingoz, zortzigarren postuari eusten dio Arrasateren taldeak, baina, hor jarraitu nahi badu, komeni zaio ahalik eta azkarrena hirunaka gehitzen hastea.
Levante taldeak izan du gertuen garaipena gaurko neurketan. Baina jakina da kirolean zaila izaten dela inertziei buelta ematea, eta entrenatzaile aldaketarekin ere ez du lortu hori talde valentziarrak: arrazoi bategatik edo besteagatik, ezin izan du golik sartu gaur ere. Aukerarik argiena De Frutosek izan du, baina zutoinean jo du haren jaurtiketak. Osasunak ez du ia gola sartzeko aukera bat bera ere sortu partida osoan.
Gauzak hala, zortzigarren postuan daude oraindk ere nafarrak, Bartzelonatik bi puntura —zazpigarren baita hura—, eta Athleticek baino puntu bat gehiagorekin —bederatzigarren baita—.
Levante: Cardenas; Son, Mustafi, Vezo, Clerc (Franquesa, 87'); Radoja (Malsa, 58'), Pepelu (Bardhi, 66'), Campaña; De Frutos (Cantero, 87'), Morales eta Roger (Soldado, 66').
Osasuna: Herrera; Nacho Vidal, Unai Garcia, David Garcia, Juan Cruz, Manu Sanchez (Cote, 89. min); Torro, Moncayola (Oier, 89. min), Brasanac (Javi Martinez, 72. min); Budimir (Kike Barja, 6. min) eta Avila (Ruben Garcia, 61. min). |
2021-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/206925/aung-san-suu-kyi-bi-urteko-kartzelaldira-zigortu-dute-matxinada-sustatzea-egotzita.htm | Mundua | Aung San Suu Kyi bi urteko kartzelaldira zigortu dute, matxinada sustatzea egotzita | Militarrek agintea hartu osteko lehen kondena jaso du Myanmarko Estatu Kontseilari kargugabetuak. NBEk eskatu du zigortua «berehala» askatzeko. | Aung San Suu Kyi bi urteko kartzelaldira zigortu dute, matxinada sustatzea egotzita. Militarrek agintea hartu osteko lehen kondena jaso du Myanmarko Estatu Kontseilari kargugabetuak. NBEk eskatu du zigortua «berehala» askatzeko. | Aung San Suu Kyiren kontrako lehen sententziaren berri eman dute: Myanmarko Estatu kontseilari kargugabetu eta Bakearen Nobel sariduna lau urteko kartzelaldira zigortu du auzitegi batek, militarren gobernuaren kontrako matxinada sustatzea eta koronabirusaren pandemiari aurre egiteko neurriak urratzea leporatuta. Gerora, baina, junta militarreko buruzagi Min Aung Hlaingen aginduz, kondena erdira txikitu diote, bi urtera. Win Myint presidente kargugabetuari delitu berberak egotzi dizkiote, eta lau urteko espetxealdia ezarri, eta, horrez gain, bi politikariek ezingo dute hurrengo bozetan parte hartu, inhabilitazio zigorrak ere jaso baitituzte.
Myanmarko justiziaren erabakiak hainbat kritika eragin ditu herrialdean zein nazioartean, eta zenbait estatuk eta erakundek gogor gaitzetsi dituzte erabakiok, argudiatuta «arrazoi politikoak» daudela horien atzean. NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideen Batzordeko goi mandatari Michelle Bacheletek adierazi du epaiketa «faltsua» izan dela, «militarrek kontrolaturiko auzitegi batean» gertatu dela, eta horrek «agerian» uzten dituela erabakiaren «motibazioak». Horregatik, Bacheleten ustetan, ezinbestekoa da Aung San Suu Kyi «berehala» askatzea.
NBEren goi mandatariak zenbait datu ere eman ditu Myanmarko egoeraz: hilabeteotan 10.000 lagun inguru atxilotu dituzte «modu arbitrarioan», eta horietako 175 hil egin dira zaintzapean zeudela; «ziurrenik», torturengatik.
Josep Borrell Europako Batasunaren diplomaziaburuak ere bide beretik jo du sententziez aritzean, eta adierazi du epai horien bidez «beste pauso bat eman» dutela Myanmarko «zuzenbide estatuaren desegitean eta giza eskubideen urraketan».
Aung San Suu Kyi etxeko atxiloaldian da iragan otsail hasieran militarrek agintea hartu zutenetik, eta han beteko du jaso berri duen kondena. Horrez gain, beste bederatzi delituri ere egin behar die aurre; tartean, ustelkeria eta sekretu ofizialen legea haustea. Hortaz, denera ehun urte pasatxoko espetxealdira zigortu lezakete agintari ohia gerora jakinaraziko dituzten sententzien bitartez.
Orain arte, auzi saio guztiak ateak itxita egin dituzte, eta sumarioa sekretupean jarri dute; hau da, ez da informaziorik atera horietatik, eta abokatuak ezin dira gaiaz mintzatu, ezta elkarrizketak eman ere. Gauza bera espero da hurrengo epaiketetarako.
Egungo egoera politikoak azken hamarkadako gertakariak ditu oinarri. 2011n, militarrek onartu egin zuten boterea partekatzea, eta 2015ean hauteskundeak antolatu zituzten, ia mende erdi iraun zuen diktaduraren osteko lehenak. Boz horietan, Bakearen Nobel saridunaren NLD Demokraziarako Liga Nazionalak lortu zuen ordezkaritzarik handiena, eta iazko azaroan ere alde handiz irabazi zituen bozak, 440 eserlekutik 258 bilduta. Militarren arabera, ordea, «iruzurra» egin zuten hitzordu horretan, nahiz eta hauteskunde batzordeak behin eta berriz ziurtatu duen ez zela halakorik gertatu.
Hala, herrialdeko agintea hartzea erabaki zuten aurtengo otsail hasieran, konstituzioko artikulu batean oinarrituta: 417.ak armadari esku hartzeko baimena ematen dio «Myanmarko batasunaren suntsitzea gerarazteko». Nazioarteko komunitateak salatu zuen militarrek kolpetik eten zutela «trantsizio demokratikorako abiaturiko» bidea.
Atxilotuta dagoenez, Aung San Suu Kyik ezin ditu adierazpen publikoak egin; argitara atera diren haren esaldi bakarrak honakoak izan ziren, iragan maiatzean: «Herriarentzat sortu zen NLD, eta existitzen jarraituko du jendeak hor jarraitu bitartean». Estatu kontseilari kargugabetuak hitz horiekin erantzun zuen NLD legez kanpokoa bilakatzeko erabakiari. Finean, alderdiaren zilegitasuna defendatu zuen.
Diktaduraren aurkako sinboloa
Aung San Suu Kyi Myanmarko diktadura militarraren kontrako sinbolo bat da, eta borroka horrengatik jaso zuen Bakearen Nobel saria, 1991n; zehazki, «kontzientzia demokratikoa pizteko eta giza eskubideak defenditzeko egindako lanagatik».p>
Erresuma Batuan egin zituen ikasketak, eta 1980ko hamarkadaren amaieran itzuli zen Myanmarrera. Demokraziaren aldeko mugimendu baketsuetan hartu zuen parte, NLD alderdiaren barruan.
1990eko hauteskundeetan, NLDk botoen %59 lortu zituen. Aung San Suu Kyi lehen ministro izatekotan zela, armadak baliorik gabe utzi zituen bozak, eta etxeko atxiloaldia ezarri zioten NLDko buruzagiari, 2011raarte.
2015eko bozen ostetik Estatu kontseilari kargua zuen Aung San Suu Kyik. Agintaldian kritika dezente izan ditu, batez ere rohingyen jazarpenagatik. Izan ere, 2017an, etnia horretako herritarren kontrako errepresio kanpaina bat abiatu zuen Myanmarko armadak; NBEren arabera, 25.000 hildako eta 725.000 desplazatu eragin zituen operazioak. «Garbiketa etnikoa» egitea ere leporatu zioten.
Horren ondorioz, Nazioarteko Zigor Auzitegiak Myanmarren kontrako epaiketa hasi zuen iaz, genozidioagatik, eta Aung San Suu Kyi aritu zen estatuaren defentsa zuzentzen. |
2021-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/206926/sei-zauritu-eta-hogei-atxilotu-bruselan-neurrien-aurkako-protestan.htm | Mundua | Sei zauritu eta hogei atxilotu Bruselan, neurrien aurkako protestan | Belgikan ere derrigorrezkoa da COVID ziurtagiria tabernetan, jatetxeetan eta aisialdirako hainbat gunetan sartzeko | Sei zauritu eta hogei atxilotu Bruselan, neurrien aurkako protestan. Belgikan ere derrigorrezkoa da COVID ziurtagiria tabernetan, jatetxeetan eta aisialdirako hainbat gunetan sartzeko | Atzo Belgikako hiriburuan eginiko protestaren balantzea zabaldu du Poliziak: 8.000 pertsona inguru bildu ziren izurria kontrolatzeko harturiko neurrien aurkako protestan. Istiluak izan ziren manifestazioaren amaieran; sei pertsona zauritu ziren, eta hogei atxilotu zituzten.
Manifestazioa 13:00ak aldera hasi zen, eta Europako Batasuneko erakundeek egoitza duten auzunerako bidea egin zuen. «Askatasunaren» aldeko eta txertatugabeen «estigmatizazioaren» kontrako aldarriak egin zituzten manifestariek.
Modu baketsuan egin zen protesta, baina, amaieran, talde batek suziriak eta bestelako jaurtigaiak bota zituen EBko egoitzak inguratzen zituzten polizien kontra. Poliziak ur kanoiak eta negar gasa erabili zituen manifestarien kontra.
Manifestazioa azaroaren 21ekoa baino txikiagoa izan zen; orduan 35.000 pertsona inguru bildu zituzten deitzaileek.
Belgikan gogor jotzen ari da izurria: azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko 2.127 kasuko intzidentzia erregistratu dute. Belgikan ere derrigorrezkoa da COVID ziurtagiria tabernetan, jatetxeetan eta aisialdirako hainbat guneetan sartzeko. Protestaren deitzaileen arabera, neurria oinarrizko eskubideen aurkakoa da: «Birusa ez dago kontrolpean, baina populazioa bai».
Urtarriletik aurrera, txertatzea derrigorrezkoa izango da osasun langileentzat eta beste hainbat langile publikorentzat, suhiltzaileentzat esaterako. Horietako asko manifestazioan zeuden atzo. |
2021-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/206927/ziburun-trenak-harrapatuta-zaurituriko-etorkinak-eta-hiru-elkartek-salaketa-jarri-dute.htm | Gizartea | Ziburun trenak harrapatuta zaurituriko etorkinak eta hiru elkartek salaketa jarri dute | Nahi gabeko hilketagatik, bizia arriskuan jartzeagatik, nahi gabeko zauriengatik, eta pozoitzeagatik jarri dute salaketa Cimade, Anafe, eta Gisti elkarteek, istriputik zauriturik atera zen etorkinarekin batera. | Ziburun trenak harrapatuta zaurituriko etorkinak eta hiru elkartek salaketa jarri dute. Nahi gabeko hilketagatik, bizia arriskuan jartzeagatik, nahi gabeko zauriengatik, eta pozoitzeagatik jarri dute salaketa Cimade, Anafe, eta Gisti elkarteek, istriputik zauriturik atera zen etorkinarekin batera. | Iragan urriaren 12an gertatu zen ezbeharra, Ziburun (Lapurdi). Hendaiatik (Lapurdi) Bordelera (Okzitania) zihoan trenak lau lagun harrapatu zituen, trenbidean etzanik zeudela. Horietako hiru hil dira, eta laugarrena Baionako erietxera eraman behar izan zuten, larri. Baionako prokuradoreak baieztatu zuen laurak Aljeriatik zetozela, eta migrazioaren bidean zeudela, Baionara iritsi nahian. Bada, etorkinen defentsarako hiru elkartek eta zauriturik atera zen gizonak Baionako fiskalaren aitzinean salaketa jartzea erabaki dute: nahi gabeko hilketagatik, bizia arriskuan jartzeagatik, nahi gabeko zauriengatik, eta pozoitzeagatik.
Izan ere, istripua gertatu eta bi egunera, Frantziako Poliziak istriputik ongi atera zen bosgarren gizon bat atxilotu zuen, Baionan. Zauriturik atera zenak kontatutakoaren arabera, ordea, pasatzaile gisa kontratatu zuten bosgarrena, eta susmoa du pozoitu ote zituen gainerako laurak. Haren abokatuak Sud Ouest-i kontatu dionez, «pentsaezina da» laurak lo gelditu izana, «normalean batek zaintza lana» egiten zuelako.
Bestalde, Baionako Fiskalak istripua gertatu eta berehala ireki zuen ikerketa, «heriotzaren arrazoiak» zuzen zein izan diren aztertzeko. Frantziako Auzi Poliziak eta Frantziako Aireko eta Mugetako Poliziak eramaten dute ikerketa. Elkarteek eta bizirik atera denak ezarritako salaketak «ikerketaren barneko eztabaidak» argituko dituela uste du abokatuak. |
2021-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/206928/moderna-txertoa-baizik-ez-dute-jarriko-iparraldeko-txertaketa-guneetan.htm | Gizartea | Moderna txertoa baizik ez dute jarriko Iparraldeko txertaketa guneetan | Eskualdeko Osasun Agentziak erran du «dosien kontserbazioagatik» hartu duela erabakia. Pfizer txertoaren dosi bat jarri behar dutenek eta 30 urtetik beherako herritarrek osasun langile independenteengana jo beharko dute hemendik aitzina. | Moderna txertoa baizik ez dute jarriko Iparraldeko txertaketa guneetan. Eskualdeko Osasun Agentziak erran du «dosien kontserbazioagatik» hartu duela erabakia. Pfizer txertoaren dosi bat jarri behar dutenek eta 30 urtetik beherako herritarrek osasun langile independenteengana jo beharko dute hemendik aitzina. | Hemendik aitzina ez dute Pfizer txertorik jarriko Ipar Euskal Herriko txertaketa guneetan. Hori da Eskualdeko Osasun Agentziak iragarri duena. Argudiatu du Moderna txertoaren kontserbaziorako baldintzak egokiagoak direla txertaketa guneen antolaketarako; honezkero, Pfizer txertoaren dosiak osasun profesional independenteen bulegoetan jartzen ahalko dira bakarrik. Neurriak 30 urtetik beherakoei eragiten die gehienbat, ez baitute Moderna txertorik hartzen ahal.
Eskualdeko Osasun Agentziak, halere, zehaztu du Pfizer txertoaren dosi bat jartzeko ordua jadanik hartua duten herritarrek «erreserbak ahitu arte» jartzen ahalko dutela, txertaketa guneetan. Dena den, eskatu dute hemendik aitzina Moderna txertoa jartzeko orduak bakarrik hartzeko.
Ipar Euskal Herrian, 18 urtetik gorako herritar guztiek jar dezakete indartze dosia, azken dosia hartu eta bost hilabetera. Urtarrilaren 15etik goiti, osasun ziurtagiria baliogabetuko zaie indartze dosia jartzen ez duten herritarrei; gehienez ere, azkena jarri eta zazpi hilabeteko epea izanen du ziurtagiriak baliozkoa izaten segitzeko. |
2021-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/206929/astebetean-52-handitu-da-positibo-kopurua-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Astebetean %52 handitu da positibo kopurua Hego Euskal Herrian | 27 herritar hil dira COVID-19ak jota, iragan astean baino hiru gehiago. Orotara, 445 gaixo daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan. | Astebetean %52 handitu da positibo kopurua Hego Euskal Herrian. 27 herritar hil dira COVID-19ak jota, iragan astean baino hiru gehiago. Orotara, 445 gaixo daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan. | Pandemiaren hedapenak ez du gelditzeko itxurarik. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eman dituzten datuan arabera, 12.902 positibo atzeman zituzten azaroaren 29tik abenduaren 5era arteko astean: hau da, aurreko astean baino %52 gehiago. Datu bereziki txarra izan zen joan den ostegunekoa. Egun hartan egindako probetan 2.215 kasu atzeman zituzten.
Birusa kontrolatzeko ezintasuna erakusten du positiboen ehunekoak: adibidez, atzo egindako 10.481 probetan 1.548 lagunek eman zuten positibo; hau da %14,8k. Beraz, OME Osasunaren Mundu Erakundeak pandemia bat kontrolpean edukitzeko jarritako %5eko langaren gainetik dago nabarmen.
Gipuzkoako egoera da bereziki larria. Bertan, atzo egindako probetan, beste 560 kasu atzeman dituzte, eta azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia 1.183 kasukoa da. Nafarroan, 435 lagunek eman dute positibo egun bakarrean, eta 828 kasuko intzidentzia daukate; Araban, 184 positibo erregistratu dituzte, eta 739 kasukoa da intzidentzia; eta Bizkaian, 354 lagunek eman dute positibo, eta 435 positiboko intzidentzia daukate.
Gero eta jende gehiago gaixotu ahala, gero eta gehiago dira ospitaleko arta behar duten gaixoak ere. Atzo beste 42 herritar sartu behar izan zituzten ospitalean, eta, oraintxe, 445 eri daude Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan. Kopurua etengabe ari da igotzen: duela astebete baino %30 gaixo gehiago daude, eta duela bi aste baino %70 gehiago. Abuztuaren 17tik ez dira hainbeste gaixo egon Hego Euskal Herriko ospitaleetan. Gainera, horietako batzuk larri daude, ZIUetan. Hain zuzen, 86 pazientek behar dute arta mota hori, duela astebete baino %43 gehiagok eta duela bi aste baino %105 gehiagok.
Hildakoen kopuruan ere igoeratxo bat ikusten da: astebetean, Hego Euskal Herriko 27 pertsona hil dira COVID-19ak jota, aurreko astean baino hiru gehiago.
Nafarroan, beste neurririk ez
Nafarroan, ez dira ari aztertzen birusa hesitzeko beste neurriren bat hartzea, Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek SER irratian egindako elkarrizketan esan duenez: «Txertaketa ahalik eta gehien bizkortzea ari gara baloratzen, eta COVID pasaportea ondo funtzionatzen ari zaigu». Adierazi du COVID ziurtagiria eskatzeak jendea txertatzera bultzatu duela: Txibiteren datuen arabera, ziurtagiria eskatzen hasi aurretik ordurik gabe 75 lagun inguru txertatzen ziren egunero; orain, 250 dira egunero. |
2021-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/206930/euskarazko-wikipediak-20-urte-bete-ditu.htm | Bizigiro | Euskarazko Wikipediak 20 urte bete ditu | Wikipedia lantzen duten munduko hizkuntzen artean 33. postuan dago euskara artikulu kopuruari dagokionez, estatu hizkuntza diren hainbat eleren aurretik. | Euskarazko Wikipediak 20 urte bete ditu. Wikipedia lantzen duten munduko hizkuntzen artean 33. postuan dago euskara artikulu kopuruari dagokionez, estatu hizkuntza diren hainbat eleren aurretik. | Gaurko egunez, 2001eko abenduaren 6an, Dr. Polilla ezizeneko erabiltzaile batek euskarazko lehenbiziko artikulua sortu zuen Wikipedian. Horrekin jaio zen euskarazko entziklopedia kooperatiboa.
Lurra artikulua idatzi zuen, planetaren inguruan, eta oraindik euskarazko Wikipedian artikuluak idazteko estiloa finkatu gabe zegoenez, bat baino gehiago harrituko du haren tonuak: Lurra (2001). «Eguzki handi batek, lau planeta erraldoik, bost txikiagok, berrogei satelite baino gehiagok, 100.000 satelite baino gehiagok, eta beharbada 100.000 milloi izar lokak eratzen dute Eguzki sistema, eta hala ere, batean baino ez dugu bizitza aurkituko: Lurrean».
Gaurko artikuluaren sarrera askoz estandarragoa da, noski. Lehen artikulu hura aterpetu zuen eu.wikipedia.com domeinua bi egun lehenago sortu zuten, eta, oraindik ere, entziklopedialarien komunitatean ez dakite nork sortu zuen.
Bigarren artikuluak ere zientzia kontuak zituen gaitzat, eta bost egun geroago argitaratu zuten: Astronomia.
Luze gabe, wikipedialarien arteko eztabaida sortu zen, terminologiaren inguruan, eta kooperazioaren aldeko mezua zabaldu zuten, Iparraldeko eta Hegoaldeko euskaldunek izen berak erabiltzea lortzeko.
Sei urte geroago, 2006ko urtarrilaren 28an, euskarazko Wikipediak bazituen 5.000 artikulu, eta hortik aurrera etengabe hazten joan zen. Urte hartako azarorako, 15.000 artikulu zituen entziklopediak.
Euskarazko Wikipediak berak gaur plazaraturiko datuen arabera, 30.000. artikulua Sexu izan zen, 2008an; 40.000.a, Eden Project 2009an; errinozeroen inguruko sarrera izan zen 50.000.a, urte berean; eta 60.000. artikuluak, berriz, posta kodeak zer diren azaltzen du.
Geroztik, roboten laguntza eduki du Wikipediak, artikulu kopurua izugarri handitzeko: izan ere, Frantziako udalerrien datuak sistematizatuta daudela baliatzeko, horiek euskarara ekartzeko programa bat eratu zuten, lan nekeza makinek egin zezaten.
100.000. artikulua Euskararen debekua izan zen, eta talde lanean osatu zuten. Historian zehar euskarari ezarritako debekuak bildu zituzten, Erdi Arotik gaurdaino.
33. Wikipedia, euskarazkoa
Munduko hizkuntzen artean, aurrera samar dago euskara, Wikipediako artikulu kopuruari dagokionez. Gaur, 33. postuan dago, estatua daukaten malaysieraren atzetik, eta errumanieraren aurretik.
BERRIAk berak ere ekarpena egin dio entziklopediari. 2018an, 2012tik kazetan argitaratutako 2.500 infografia baino gehiago utzi zituen egunkariak Wikipediaren esku, eta geroztik sortu direnak gehitu dituzte.
Galder Gonzalez Euskarazko Wikipediaren ordezkariak orduan nabarmendu zuen BERRIAko infografiak balio handikoak izango zirela Wikipediako erabiltzaileentzat: «Euskal Herria bere osotasunean aintzat hartzen duten infografiak, aktualitateko gaiekin eta euskaraz Wikipedian izatea oso garrantzitsua da. Ekarpen handia da».
Horrez gain, Ahotsak.eus-en ekarpena eduki du Wikipediak, Elhuyarrerena (Teknopolis saioko bideoak, esaterako) eta Euskal Herriko unibertsitateena. |
2021-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/206931/oier-oari-ez-diote-lurralde-debekua-kenduko-eta-familiatik-banatua-segitu-beharko-du.htm | Politika | Oier Oari ez diote lurralde debekua kenduko, eta familiatik banatua segitu beharko du | Gaur eman du erabakia Parisko Zigor Auzitegiak. Otsailean epaituko dute, Baionan, lurralde debekua urratzea leporatuta. | Oier Oari ez diote lurralde debekua kenduko, eta familiatik banatua segitu beharko du. Gaur eman du erabakia Parisko Zigor Auzitegiak. Otsailean epaituko dute, Baionan, lurralde debekua urratzea leporatuta. | Oier Oa ez da Larresorora (Lapurdi) itzultzen ahalko. Parisko Zigor Auzitegiak erabaki du ez diola kenduko Frantziako Estatuan egoteko debekua, euskal preso ohiak BERRIAri jakinarazio dionez. Azaro hasieran aztertu zuten Oaren kasua, eta gaur eman du epaileak erabakiaren berri. Egoera aztertu, eta ondoko egunetan erabakiko dute zer urrats juridiko egin Oak eta haren defentsak. Anartean, emaztearengandik eta semeengandik banatua segitu beharko du oraindik. Kasu deigarria da euskal preso ohiarena. Urteak daramatza eskatzen kendu diezaiotela Frantziako Estatuan egoteko lurralde debekua, baina behin eta berriz ukatu diote.
Bakegileek erran dute erabakia «onartezina» dela. «Oier Oak eskubide osoa du bere familiarekin Larresoron bizitzeko», adierazi dute sare sozialetan, eta deitoratu dute Frantziako botere publikoek ez dutela «inolako jarrera aldaketarik» erakusten. Horren adibide da, Bakegileen iritziz, Oari buruz hartu duten erabakia. «Gauzak aldatzeko» indarrak bildu behar direla adierazi dute, eta urtarrilaren 8ko manifestazioan parte hartzera deitu dute. Izan ere, Frantziako Gobernuaren «borondate falta salatu» zuten, larunbatean, agerraldi jendetsu batean, eta hemendik aitzina «mobilizazio fase berria» abiatuko dutela iragarri zuten.
EH Baik ere salatu du Parisko Zigor Auzitegiaren erabakia. «Iraganari kateatu nahi gaituzten neurriak bukarazi behar dira. Preso eta iheslari ohiei aplikatzen zaizkien salbuespen neurriak bukatu behar dira, eta Euskal Herrian bizitzeko eta lan egiteko eskubideak errespetzea eskatzen dugu», adierazi dute sare sozialetan zabaldutako mezu batean.
Atxiloketak eta zigorrak
2012ko otsailean atxilotu zuen Oa Frantziako Poliziak, Angelun (Lapurdi), eta, lau urteko espetxe zigorra beteta, 2015eko uztailean aske gelditu zen. Frantziako lurraldean bizitzeko debekua eman zioten orduan. Bi aldiz galdetu zuen kentzeko, familia Lapurdin zuela argudiatuta, baina epaitegian ez zioten eskaera onartu. Hasieran, Donostian bizitzen gelditu zen, baina laster Larresorora itzultzea erabaki zuen, familiarekin bizitzera. «Familia bizia oso pisutsua bilakatzen ari zen. Normaltasunez elkartzeko ezintasun horrek anitzetan eragiten zuen espetxean nengoenean baino antsietate eta ezinegon handiagoa. Denok bareago eta seguruago egoteko, Donostiatik Larresorora joatea erabaki genuen, arrisku guziak geure eginez», esplikatu zion BERRIAri elkarrizketa batean.
Urteetan bizi izan da horrela, iazko azaroan atxilotu zuten arte. Bernat Etxepare lizeoko barnetegian ari zen lanean, zaindari gisa, baina egun hartan ez zen lanera iritsi. Larresorotik Baionara bidean, errepide kontrol batean gelditu, eta, Frantziako Estatuan bizitzeko zuen debekuaren ondorioz, komisariara eraman zuten. Biharamunean gelditu zen aske. Bere egoera konpondu bitartean, Zugarramurdin bizi da, lagun batzuek utzitako etxe batean.
Martxoan, hitzordua izan zuen Baionako prokuradorearen bulegoan, eta hark zigor proposamen bat egin zion, Frantziako Estatuan egoteko duen debekua urratzeagatik: lau hilabeteko espetxe zigorra, gibelapenarekin. Oak ez zuen onartu, eta, beraz, epaitua izan beharko du. Otsailean du zita Baionako auzitegian, Parisko auzitegiaren erabakia iritsi artean Baionako auzia gibelatzea onartu baitzuten. Igor Uriarte euskal preso ohiaren aurrekaria dago hor: maiatzean kendu zion lurralde debekua Parisko Zigor Auzitegiak, eta irailean, Baionakoak ez zuen zigortu debekua ez errespetatzeagatik.
Azaroaren 9an, Oaren kontrako lurralde debekua ez kentzeko eskatu zuen Parisko Zigor Auzitegiko prokuradore nagusiak, eta bide beretik jo du epaitegiak. |
2021-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/206932/la-casa-de-papel-netflixeko-lehen-tokian-jarri-da-aebetan.htm | Bizigiro | ‘La casa de papel’ Netflixeko lehen tokian jarri da AEBetan | Iruñeko sanferminak eta Pasaiako portua aipatzen dira azkeneko ataletan. Iñigo Aranbarri Azkoitiko (Gipuzkoa) aktoreak rol txiki bat jokatzen du. Protagonisten artean dira Itziar Ituño, Ramon Agirre, Ahikar Azkona eta Najwa Nimri. | ‘La casa de papel’ Netflixeko lehen tokian jarri da AEBetan. Iruñeko sanferminak eta Pasaiako portua aipatzen dira azkeneko ataletan. Iñigo Aranbarri Azkoitiko (Gipuzkoa) aktoreak rol txiki bat jokatzen du. Protagonisten artean dira Itziar Ituño, Ramon Agirre, Ahikar Azkona eta Najwa Nimri. | Netflix plataforman ikusle gehien duten edukien zerrendako lehen tokian jarri da AEBetan La casa de papel telesailaren azkeneko denboraldia —ostiralean estreinatu zituzten azken atalak—. Lider da Espainian, Kanadan eta beste herrialde batzuetan ere.
Bosgarren denboraldiaren lehen atal sorta irailean estreinatu zuten. Eta, orain, zerbitzuan jarri dituzte azken-azkenak, istorioari amaiera ematen diotenak. Iragarri dutenez, Berlin pertsonaiaren gaineko spin-off bat egingo dute 2023rako (Pedro Alonso aktoreak egiten du haren rola).
Alex Pina (Iruñea, 1967) da fikzioaren sortzaile eta ekoizlea. Azken ataletan, Ahikar Azkona Iguzkizako (Nafarroa) aktore gazteak Pamplona gisa izendatzen du bere burua, eta sanferminak goraipatzen ditu —lapur taldean guztiek baitute hiri baten ezizena—. Lisboa da, esate baterako, Itziar Ituño. Ramon Agirre eta Najwa Nimri aktore protagonisten artean daude. Eta rol txiki batean azaldu da Iñigo Aranbarri. Pasaiako portua ere (Gipuzkoa) ageri da eszena batean.
Ramon Agirrek Joan-etorriko paperak kaiera idatzi zuen BERRIArentzat, bosgarren denboraldiko grabaketen inguruko pasadizoak islatuz. |
2021-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/206933/ikastetxeetako-protokoloa-zorroztuko-dute-ipar-euskal-herrian.htm | Gizartea | Ikastetxeetako protokoloa zorroztuko dute Ipar Euskal Herrian | Hirugarren arrisku maila aplikatu beharko dute hezkuntza egoitzetan: maskara derrigorrezkoa izanen da beti, taldeak ez nahasten ahalegindu beharko dira, eta, tokiko egoeraren arabera, lizeoetan klaseen erdia etxetik egiten ahalko dute. | Ikastetxeetako protokoloa zorroztuko dute Ipar Euskal Herrian. Hirugarren arrisku maila aplikatu beharko dute hezkuntza egoitzetan: maskara derrigorrezkoa izanen da beti, taldeak ez nahasten ahalegindu beharko dira, eta, tokiko egoeraren arabera, lizeoetan klaseen erdia etxetik egiten ahalko dute. | Frantziako Gobernuak Osasun eta Defentsa Kontseilua izan du eguerdian. Osasun egoera larritzen ari denez, neurri murritzaileak ezartzea aztertu dute bilkuran. Txertaketaren inguruan ere eztabaidak izan dituzte, zenbait hedabidek aurreratu dutenez. 19:00etan mintzatu dira Jean Castex Frantziako lehen ministroa eta Olivier Veran Osasun ministroa. Birusaren hedapen handia dela-eta, neurriak errespetatzera deitu dute, eta ikastetxeetako protokoloak zorroztuko dituztela iragarri dute.
Castexek erran du bosgarren olatua iritsi dela, baina nabarmendu du egoera orain dela urte bat baino hobea dela. Hori txertaketari esker izan da, bere hitzetan. «Txertorik gabe ez ginen honela izanen». Hala ere, abisatu du txertoak COVID-19aren forma grabeak eta heriotzak sahiestea ahalbidetzen badu ere, «indartze dosi bat beharrezkoa dela immunitatea atxikitzeko». Horregatik, hirugarren txertoa emateko kanpaina abiatu dute berriki.
Birusaren hedapena mugatzea eman du helburutzat Castexek. Hala ere, konfinamendu edo etxeratze agindu oro baztertu ditu; «gehiegikeria» litzateke. Ikastetxeetako protokoloetan eman dute azpimarra: hirugarren arrisku mailara igaroko da.
Arrisku maila hori ezarrita, maskararen erabilera derrigorrezkoa izanen da berriz ere Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako ikastetxeetan, ikasle eta langile guztientzat, barnealdean zein kanpoaldean. Barnealdean, kirola egiteko ere beharrezkoa izanen da maskara erabiltzea eta elkarren arteko gutxieneko distantzia atxikitzea. Klaseen arteko gurutzatzeak ere saihetsi beharko dituzte, batez ere otorduen denboran. Castexek abisatu du, hiru kutsatze kasutik aitzina ikasgelak itxiko dituztela.
Oraingoz, xehetasunik eman ez badute ere, hirugarren arrisku mailak ahalbidetzen du lizeoetan klaseen zati bat etxetik egin ahal izatea, lekuko egoera epidemiologikoaren arabera. Azken datuen arabera, Ipar Euskal Herria barne duen Pirinio Atlantikoetako Departamenduan zazpi eguneko intzidentzia tasa metatua 587 da.
Defentsa Kontseiluan, bestalde, 5 eta 11 urte arteko haurren txertaketari buruz aritu da Frantziako Gobernua. Castexek adierazi «hurbil» dagoela adin tarte horretako umeen txertatzea. Oraingoz, Frantziako Osasun Aginte Gorenaren eta Frantziako Etika Batzordearen iritziaren zain daude agintariak, baina Veranek asteburuan aurreratu zuen zaurgarri diren haurrek «laster» jartzen ahalko zutela txertoa, «abenduaren erdialdetik seguruenik». Aginte Gorenak baimenduko balu, abenduaren 15ean hasiko direla erran du Castexek. Gainerakoentzat, urtarriletik aitzina hasteko asmoa adierazi zuen Veranek, betiere batzordeen oniritzia ukanen balute.
Ospakizunak
Koronabirusak eragindako osasun krisia abiatu dutenetik, egin dituzten hitzartze gehienetan bezala, agindu bera eman du Frantziako Gobernuak: telelanaren hedatzea. «Hori da metodo ona», Castex lehen ministroaren hitzetan. Frantziako Estatuko enpresa guzietan neurri hori orokortzera deitu du, astean hiru egunez etxetik lan egitera deituta.
Urte bukaerako bestak aitzin, eremu profesional eta pribatuan ospakizunik ez egitera ere deitu du. Eremu publikoan antolatzen diren ekitaldientzat, departamenduetako prefeten esku utzi du protokoloaren bilakaera zuzentzea. |
2021-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/206934/lanuzteekin-jarraituko-dute-orozkoko-artiachen.htm | Ekonomia | Lanuzteekin jarraituko dute Orozkoko Artiachen | Sindikatuek salatu dute zuzendaritzak ez duela onartu nahi berea ez den beste proposamenik. Aiaraldeko enpresa nagusietako bat da: hirurehundik gora langile ditu. | Lanuzteekin jarraituko dute Orozkoko Artiachen. Sindikatuek salatu dute zuzendaritzak ez duela onartu nahi berea ez den beste proposamenik. Aiaraldeko enpresa nagusietako bat da: hirurehundik gora langile ditu. | Greban jarraituko dute Orozkoko (Bizkaia) Artiach galleta enpresako langileek. Egunero geratuko dira, hiru lan txandetan, bakoitzean lau orduz. Azaroaren 22an hasi zituzten lanuzteak, eta hilaren 23ra arte luzatu dituzte. Greba egiten ari dira zuzendaritzak «ezarri nahi dituen murrizketen» aurka eta lan hitzarmen «duin» baten alde. Duela urtebete inguru iraungi zitzaien ituna, eta salatu dute zuzendaritzak ez duela onartu nahi berea ez den proposamenik. Aiaraldeko lantegiak 220 behargin ditu, gehi aldi baterako beste ehun inguru.
ELAk, LABek eta ESK-k osatzen dute langile batzordearen gehiengoa, eta haiek deitu dute mobilizazioetara. Nabarmendu dutenez, zuzendaritzak soldatak izoztu nahi ditu, antzinatasun plusa eta beste batzuk murriztu, eta soldata eskala desberdinak sortu. Horrekin batera, lanaldia handitu eta lantaldea produkzioaren beharren arabera egokitu nahi du.
Sindikatuen arabera, azken urteetan Artiachek «irabazi handiak» izan arren, ez ditu lan baldintzak hobetu nahi. «Ez gara geldituko bidezko hitzarmen bat lortu arte, gure eguneroko lanarekin sortzen dugun aberastasuna banatzeko eta baldintzak hobetzeko».
Urri amaieran abiatu zituzten protestak, lantegiaren aurrean elkarretaratzeak eginda, eta azaroaren 22an hasi zituzten lanuzteak, egunero lau orduz geldituta, lan txanda bakoitzean. Grebara jo zuten «enpresa negoziatzera esertzeko gai ote zen ikusteko», baina ez dute lortu, lanuzteek «erantzun zabala» izan duten arren. Gainera, sindikatuek salatu dutenez, zuzendaritza protestak oztopatzen saiatu da, «ezkutuko gutxieneko zerbitzuak» ezarrita eta langileei «xantaia» eginda.«Erakusten ari da ez duela hitz egin nahi».
Grebarekin batera, beste mobilizazio batzuk egingo dituzte, eta horietan parte hartzera deitu dituzte Aiaraldeko herritarrak.
Guggenheimen, seigarren hilabetea
Bilboko Guggenheim museoko garbitzaileek, berriz, 178 greba egun egin dituzte astelehen honetan; honezkero, sei hilabete daramatzate. Salatzen ari dira 900 euro baino gutxiagoko soldatak dituztela, eta lan karga jasanezinak. |
2021-12-6 | https://www.berria.eus/albisteak/206935/hizkuntza-politika-burujabea-aldarrikatu-du-ehek-durangon.htm | Gizartea | «Hizkuntza politika burujabea» aldarrikatu du EHEk Durangon | Ehunka lagun bildu dira Euskal Herrian Euskaraz taldeak egindako manifestazioan. Euskara «prozesu subiranistaren erdigunean» jartzera deitu ditu independentistak, eta euskararen aldeko borroka «berpiztea» galdegin die euskaltzaleei eta euskalgintzari. | «Hizkuntza politika burujabea» aldarrikatu du EHEk Durangon. Ehunka lagun bildu dira Euskal Herrian Euskaraz taldeak egindako manifestazioan. Euskara «prozesu subiranistaren erdigunean» jartzera deitu ditu independentistak, eta euskararen aldeko borroka «berpiztea» galdegin die euskaltzaleei eta euskalgintzari. | Eguraldiak ez du lagundu, baina ehunka lagun bildu ditu EHE Euskal Herrian Euskaraz taldeak gaur arratsaldean, Durangon (Bizkaia) egindako manifestazio nazionalean. Hizkuntza politiketan jauzi bat eskatu du: euskararen alorrean ere burujabetza nahi du, eta euskal errepublika «Euskararen Errepublika» izan dadila. Eta, helburua ezartzeaz gain, eskaera zehatzak ere egin ditu EHEk. Euskalgintzari eta euskaltzaleei galdegin die «euskalduntzearen aldeko borroka berrindartzea»; eta independentziaren aldeko eragileei, berriz, hizkuntzarekin ez ahaztea: «Euskararik gabe ez dago Euskal Herririk».
«Nire hizkuntzak zure estatuaren oinarriak astintzen baditu, horrek esan nahi du, ziur asko, zure estatua nire lurrean eraiki duzula». Musa Anter idazle kurduaren esaldi horrekin abiatu du Koldo Zarate EHEko kideak martxaren osteko ekitaldi politikoa, kurduen bisita probestuta. Izan ere, haren ustez, euskaldunak «arnasarik gabe» nahi dituzte Espainiako eta Frantziako estatuek: «Gure hizkuntza gure gorputzetatik ostu nahi digute. Herri izatea ematen digun osagaia, euskara, zokoratu nahi dute. Estatuen botere eta ahalmen guztiak euskara gutxiagotzeko eta gure eskubideak urratzeko baliatu dituzte». Historian zehar debekuak, zigorrak eta irainak izan direla ekarri du gogora Zaratek, baina ohartarazi du eraso gehiago helduko direla: «Datozkigun astinaldiak bizirik gauden euskaldun gehienok inoiz ezagutu ez ditugun dimentsio eta intentsitatekoak izango dira; herri gisa baturik aurre egin ezean, neoliberalismo homogeneizatzailearen eta estatuen zentralismo linguiziden olatuak harrapatuko gaitu».
Hortaz, egungo egoera gainditzeko premiaz mintzatu da EHEren bozeramailea. Batetik, ez duelako borondate politikorik ikusten Madrilen eta Parisen: «Frantziar eta Espainiar estatuak ez daude prest euskararen berreskurapen eta normalizazio osoa gerta dadin uztera. Zapalkuntza hori da euskaldunok pairatzen dugun hizkuntza gatazkaren muina». Bestetik, agortuta nabaritzen dituelako egungo hizkuntza politikak: «Eman behar zutena eman dute». Beraz, jauzi bat behar du euskarak, «burujabetza osoa eskuratzean» datzana: «Inolako esku hartzerik gabe soilik Euskal Herrian erabaki behar dugu nolako hizkuntza politika nahi dugun. Horretarako, Euskararen Errepublika independentea lortu behar dugu ezinbestean».
Hiru eskaera
Bide horretan, eskaera zehatzak egin ditu gaur arratsaldeko manifestazioan Euskal Herrian Euskaraz-ek. Lehenik, euskalgintzari galdegin dio euskararen borroka «biderkatzea» eta Euskal Herri osoan zabaltzea: «Aktiba ditzagun euskalgintzaren indarrak instituzioak eta eragileak burujabetzarantz presionatzeko». Euskaltzaleei ere «grina berpizteko» eskatu die: «Ahal dugun guztietan euskaraz bizitzetik hasita. Euskaraz bizitzea baita euskaldunok egin dezakegun ekintzarik desobedienteena».
Azkenik, Euskal Herriaren independentziaren aldeko eragileei ohartarazi die euskarak «prozesu subiranistaren erdigunean» behar duela: «Bizi dugun egoerak eskatzen du eragile politiko, sindikal eta sozial independentistok elkarrekin esertzea, adostasunak bilatu eta guztion artean Euskararen Errepublikara, Euskal Errepublikara, eramango gaituen gehiengo sozial independentista egituratzeko». Hala, Txillardegi zenaren esaldi batekin amaitu du Zaratek mintzaldia: «Estatu batekin, agian, euskara ez da salbatuko; gabe, ziur ezetz». |
2021-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/206936/athletic-argitasunik-gabe-beste-behin.htm | Kirola | Athletic argitasunik gabe beste behin | Zuri-gorriek 0-0 berdindu dute Getafaren zelaian. Lehen zatian jokoaren ekimena izan dute, baina argitasuna falta izan zaie. Bigarren zati kaskarra jokatu dute, ordea. Zazpi jardunaldi daramatzate irabazi gabe. | Athletic argitasunik gabe beste behin. Zuri-gorriek 0-0 berdindu dute Getafaren zelaian. Lehen zatian jokoaren ekimena izan dute, baina argitasuna falta izan zaie. Bigarren zati kaskarra jokatu dute, ordea. Zazpi jardunaldi daramatzate irabazi gabe. | Athletici kontrako eztarritik joan zaio, beste behin, sailkapenaren behealdean dagoen talde baten kontrako neurketa. Cadizen, Levanteren eta Granadaren kontra gertatu bezala, ezin izan du Getafe mendean hartu. 0-0 berdindu du Alfonso Perez Coliseumean. Denboraldi honetan behin eta berriz erakutsi ditun gabeziak erakutsi ditu Marcelinoren taldeak: jokoa sortzeko arazoak, eta gabeziak aurkariaren ate aurrean. Apenas sortu ditu aukerak, eta Williams anaien abiadura izan da baliabide bakarra. Batez ere bigarren zatian joko kaskarra egin du. Azken txanpan Getafe hobea izan da, eta pare bat aukera izan ditu irabazteko. Nahiz eta azken abagunea Berenguerrek izan duen. Baina dena alde zuenean lo hartu du, eta ez du erremate ona egin. Zuri-gorriek zazpi jardunaldi daramatzate irabazi gabe.
Marcelinok Zarragaren eta Nico Williamsen alde egin du, eta Muniainek aulkian hasi du neurketa, azken egunetan min hartuta egon eta gero. Getaferen zelaian jokatzen diren partidak trabatuak izan ohi dira, joko askorik gabekoak. Hala izan da oraingoan ere. Lehen minutuetan, behintzat, airetik baloi asko, eta bi taldeak partidaren aginte makilari heldu ezinik. Muniain gabe, zuri-gorriek zailtasunak izan dituzte zelai erdiaren eta aurrealdearen arteko lotura egiteko, eta Raul Garciari eta Iñaki Williamsi baloi gutxi ailegatu zaizkie. Nico Williams izan da ezker hegaletik gehien ahalegindu dena.
Athletic Iñigo Martinezek urrutitik jaurtitako falta baten bidez iritsi da estreinakoz Soriaren atera, eta handik gutxira iritsi da Getaferen erantzuna. Area kanpotik jo du baloia Aleñak, Unai Simonek ez dio ondo eutsi baloiari, eta gutxiagatik ez da iritsi Unal. Getafek bere ohiko jokoa egin du, Sandrori baloi luzeak bidaliz. Alañak baino ez dio eman apur bat zentzua etxekoen jokoari. Pixkanaka Athleticek baloiaren jabetza gehiago izan du, eta denbora gehiago jokatu da Getaferen zelaian. Lerro artean hobeto moldatu da, eta zuloak topatuz, Soriaren atera gerturatzen joan da. Baina azken pasea faltatu izan zaio benetako arriskua sortzea. Lehen zatiko azken jokaldian sortu du talde zuri-gorriak abagune argiena, kontraeraso bizkor batean. Getafek falta bat atera, eta Athleticen atzealdeak ondo atera du baloia. Niico Williamsek hartu du bizi, eta zuzen joan da etxekoen areara. Pase ona eman dio Iñaki anaiari. Soria atezaina aurreratua zegoen, eta aukera izan du baloia lortzeko. Baina ez du egin, nahiago izan du Getaferen atzelariari iskin egin, eta jaurtitzea. Indarrik gabe egin du, ordea.
Bigarren zatia hasi eta gutxira, Alañaren bidez, gertu izan du Getafek lehen gola. Alañak area ertzetik egin du errematea, baina Unai SImonek ondo egin du atzera, eta eskua atera. Lehen zatiaren traza izan izan du bigarrengoaren hasierak. Athleticek baloia izan du, eta saiatu da hegaletatik arriskua sortzen. Baina ezer gutxi hortik aurrera. Getafe, berriz, nahiz eta sailkapenaren zuloan egon, bazirudien konforme zela puntu batekin. Erasoan apenas erakutsi du zerbait. Marcelionaren taldean Nico Williamsek jarraitu du onena izaten. Partida zegoen moduan, lehen gola sartzen zuenak aukera asko zituen irabazteko.
Minutuak aurrera joan ahala, Athleticek baloi jabetzea izaten segitu du, baina zuen argitasun apurra eta abiadura galdu ditu. Gainera, Getafek, Sandroren bidez ia gola egitea lortu du. Area ertzean kontrol ona egin, Athleticen atzelari bat atzean utzi, eta haren errematea kanpora joan da. Argitasuna berreskuratu nahian Marcelinok Sancet zelairatu du. Baina hurrengo jokaldian berriro ere Snadrok aukera izan du gola egiteko. Partidaren azken txanpan Getafe hobea izan da, eta 86. minutuan Oliveirak ia gola egin du, bigarren zutoinean korner bat bakarrik errematatu ostean. Unai Simonik sekulako gelditua egin du. Azken aukera, ordea, Athleticek izan du. Baina Berenguerrek lo hartu du, eta dena alde zuenean ez du ondo errematatu. |
2021-12-8 | https://www.berria.eus/albisteak/206965/labek-greba-orokorra-baztertu-du-elaren-jarreragatik.htm | Ekonomia | LABek greba orokorra baztertu du, ELAren «jarreragatik» | LABek taktizismoa leporatu dio ELAri: alderdi politikoek Madrilen hartzen dituzten erabakien arabera jokatzea. ELAk erantzun du ez diola grebara deitzeko aukerari «inolaz ere» uko egingo «erreformen mehatxuak dirauen bitartean» | LABek greba orokorra baztertu du, ELAren «jarreragatik». LABek taktizismoa leporatu dio ELAri: alderdi politikoek Madrilen hartzen dituzten erabakien arabera jokatzea. ELAk erantzun du ez diola grebara deitzeko aukerari «inolaz ere» uko egingo «erreformen mehatxuak dirauen bitartean» | Argitu da azken hilabeteetan ELA eta LABen arteko harremanak gehien baldintzatu dituen auzietako bat. Ohar batean, LABek jakinarazi du Hego Euskal Herrian greba orokorrera deitzeko aukera «zapuztu» egin dela, eta hori gertatu dela bi sindikatu abertzaleek «jarrera desberdinak» izan dituztelako mobilizazioaren «izaeraren eta kudeaketaren» inguruan. Erantzukizunak banatu arren, LABek bestearen zelaian utzi du pilota, gogoratuta bere jarrerarekin ELAk ere ez duela bere helburua bete: alegia, Madrilen negoziatzen ari diren pentsio eta lan erreformetan eragitea. LABek grebarako aukera itxi arren, ELAk, bere erantzunean, zabalik utzi du aukera hori, «erreformen mehatxuak dirauen bitartean».
LABek Maiatzaren Leheneko ekitaldietan proposatu zuen greba orokorrera deitzeko aukera; haren asmoa zen «lehenbailehen» deitzea, urtea amaitu baino lehen, Madrilgo negoziazioetan «ahalik eta eragin handiena izateko». Baina salatu du ELAk nahiago izan duela unea atzeratuz joatea, «Madrilen hartuko ziren erabakietatik greba orokorrerako pizgarria sortuko zelakoan».
Udaberritik, zurrumurru ugari izan dira balizko data bati buruz, baina ELAk, LABek ez bezala, ez du inoiz epeei buruz hitz egin nahi izan. Mitxel Lakuntza buru duen sindikatuak oso presente izan du EAJren, EH Bilduren eta Elkarrekin Podemosen botoak beharrezkoa zirela euskal langileei eta pentsiodunei eragingo dieten erreformak onartzeko, eta alderdi horiek estu hartzeko erabili du greba orokorrera deitzeko aukeraren karta.
Azken egunetan, baina, bizkortu egin dira gertaerak. Aurreko astean Espainiako Kongresuak ahalbidetu zuen pentsioen erreformaren zati batek aurrera egitea, EAJren aldeko botoarekin eta EH Bilduren abstentzioarekin. Alderdi abertzaleek, gainera, akordioak egin dituzte Espainiako Gobernuarekin, aurrekontuen negoziazioetan. Eta lan erreformari buruzko akordioa ere gertu dago; urtea amaitu baino lehen aurkeztuko du gobernuak. Horrek guztiak eraman ditu sindikatuak fitxak mugitzera.
ELAk asteak zeramatzan greba orokorraren aukera aipatu gabe, gaur arte. LABi erantzuteko oharrean azpimarratu du ez diola aukera horri «inolaz ere» uko egingo: «EAJk eta Bilduk pentsioen erreforma ahalbidetzeko hartutako erabakiaren ondoren, greba orokorraren aukera baztertzeak bi alderdiei presioa eta erantzukizuna kentzea dakar». Dena den, LABen gaurko adierazpenek ulertzera eman dezakete orain bera dela aukera hori baztertzen duena. «Greba orokorra epe motzean antolatzeko prozesua kale itsu batera heldu da».
Helburuak bete gabe
Negoziazio prozesuan ELAk erakutsitako taktizismoa kritikatu du LABek, eta azpimarratu du ELAk ere ez duela lortu bere helburua. «Grebaren pizgarri litzatekeen gertakari baten zain egoteak gertakarietan eragiteko aukera galtzea ekarri du». Ohartarazi du grebari buruzko jarrera Madrilgo gertakarietara mugatzeak hango «eszenatokia eta agenda indartzen» dituela eta «Euskal Herrian egin beharreko bidea mugatzen» duela.
LABek onartu du Madrilen gerta zitekeena beretzat ere akuilu garrantzitsua zela grebara deitzeko, baina berretsi du berak oinarri «subiranistagoa» eman nahi ziola mobilizazioari, estrategikoagoa, bere asmoa «Euskal Herritik Euskal Herrirako greba bat» egitea zelako; horrekin batera, gogoratu du beste egitasmo batzuk ere proposatu dituela denbora honetan: adibidez, Lan Kode eta Gizarte Segurantza sistema propioak sortzeko lege egitasmoak.
LABek gogoratu duenez, greba orokor baten beharra plazaratu zuenean, Espainiako Gobernuaren erabakietan eragitea proposatu zuen, baina, bereziki, «Madrilen posible ez den ibilbide eraldatzailea Euskal Herrian posible egitea». Azpimarratu duenez, oinarri horren gainean «gehiengo nahikoa» zegoen grebara lehenbailehen deitzeko, baina azkenean ez da hala izan, ELAren jarreragatik.
Mobilizazio handi horren aukera baztertuta, LABek nabarmendu du eusten diola «borroka ziklo berri bat abian jartzeko helburuari» —Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak ELAren kongresuan esan zuen moduan—, eta iragarri du hurrengo asteetan «euskal ibilbide orri bat» prestatuko duela, «lantokietan borroka sindikalak ugaritu, kalean dinamika soziala hauspotu eta lan eta bizi baldintzak eraldatzeko». |
2021-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/206966/barraka-euskarazko-abentura-bideo-jokoak-irabazi-du-durangoko-azokako-laugarren-sormen-beka.htm | Kultura | ‘Barraka’ euskarazko abentura bideo jokoak irabazi du Durangoko Azokako laugarren sormen beka | Ibai Aizpurua diseinatzaile eta programatzaile irundarrak eskuratu du 15.000 euroko laguntza, urtebeteko epean bere proiektua garatzeko. Heldu den urteko azokan aurkeztuko du emaitza. | ‘Barraka’ euskarazko abentura bideo jokoak irabazi du Durangoko Azokako laugarren sormen beka. Ibai Aizpurua diseinatzaile eta programatzaile irundarrak eskuratu du 15.000 euroko laguntza, urtebeteko epean bere proiektua garatzeko. Heldu den urteko azokan aurkeztuko du emaitza. | Laugarren urtez banatu du Durangoko Azokak bere sormen beka, Durangoko Udalarekin elkarlanean, eta aurten kultur sorkuntza digitaleko proiektu bat laguntzea izan du helburu. Ibai Aizpurua diseinatzaile eta programatzaileak eskuratu du; Barraka izeneko euskarazko abentura bideo jokoa garatuko du bekaren bultzadarekin, eta datorren urteko azokan aurkeztuko du emaitza. 15.000 euro jasoko ditu horretarako.
Sortzaileak azaldu duenez, esplorazio bideo joko bat izango da, eta irudi errealak, stop-motiona eta animazio tradizionala nahastuko ditu. Aizpuruak sortuko ditu diseinua, irudiak, animazioak, soinua eta programazioak, eta Gonzalo Sardonek, berriz, musika jarriko dio. Bekaren sustatzaileei eskerrak eman dizkie Aizpuruak. Azken urteotan hainbat bideo joko «proiektu txiki» sortu baditu ere, «laguntza erraldoi honekin aurrerapauso bat» emateko eta bideo joko oso bat garatzeko aukera izango duela adierazi du. Haren asmoa da «edonor erraz murgildu ahal izango den euskarazko abentura bideo joko umoretsu bat sortzea».
Aurtengo bekaren epaimahaiaren izenean, Lorea Arakistain PuntuEUS fundazioko komunikazio arduradunak hartu du hitza, eta adierazi du Barraka «oso proposamen iradokitzaile eta tentagarria» dela. «Haurrentzako fantasiazko mundu estetikoki eder eta gozagarria sortzen du, begiekin jateko modukoa. Era berean, helduoi barruan ahaztuta izan ohi dugun umea ateratzen lagunduko digu, haur izan garen guztiontzat ezagunak diren bizipen eta erreferentziekin: herri txiki bateko festak, barrakak, gozokiz jositako mundu bat… plazerez betetako mundu bat». Arakistainek gogorarazi duenez, Interneten mugitzen den trafikoaren %8 bideo jokoak dira, eta haien artean «euskararen presentzia anekdotikoa da». Arakistainekin batera, epaimahaiko kide izan dira aurten Diana Franco (Durangoko Azokako Kabi@ gunearen arduraduna), Vanesa Fernandez (Bilboko Zinebi jaialdiko zuzendaria), Rakel Esparza (Azkuna Zentroko programazio arduraduna) eta Iker Fidalgo (Arte Ederretan doktorea eta ikertzaile independentea).
Durangoko Udalaren izenean, berriz, Ima Garrastatxu alkateak ohartarazi du garai zailak bizi dituztela kulturgintzak eta sortzaileek, eta erakunde publikoen aldetik ere babesa behar dutela. Udala horretarako prest dagoela berretsi du.
Nerea Mujika Gerediaga elkarteko lehendakariak azaldu du hasieratik sortzaileei plaza eta oholtza eskaintzea izan dutela helburu, eta horretan ari direla gaur egun ere. Gogorarazi du ildo horri jarraituz eta Durangoko Udalarekin lankidetzan sortu zutela sormen beka. Haren xedea dela euskarazko kultur produktu baten sorkuntza bere prozesu osoan laguntzea, hasieratik bukaerara, lehen ideiatik zabalkundera arte, eta horretarako 15.000 euro bideratzen dituztela. Urtero, kultur diziplina ezberdin bateko proiektuak garatzeko deialdia egin dute. Lehen urtean Atopia euskarazko rol jokoa sortzeko akuilu izan zen beka; bigarrenean, Kai Nakai reggaeton abeslariak eskuratu zuen; eta hirugarrenean, aurten aurkeztu duten Bañolet ikus-entzunezko web sailak. Heldu den urteko azokan ikusi ahal izango da Ibai Aizpuruaren lana. |
2021-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/206967/herri-indigenen-lurrak-baliatzeko-baimena-ukatu-diete-auzitegiek-palma-olioa-ustiatzen-duten-enpresei.htm | Mundua | Herri indigenen lurrak baliatzeko baimena ukatu diete auzitegiek palma olioa ustiatzen duten enpresei | Indonesia da palma olio esportatzaile handiena. Papua probintzian milioi bat hektarea baso lur bideratu dituzte palma olioa ekoiztera 2000. urtetik. | Herri indigenen lurrak baliatzeko baimena ukatu diete auzitegiek palma olioa ustiatzen duten enpresei. Indonesia da palma olio esportatzaile handiena. Papua probintzian milioi bat hektarea baso lur bideratu dituzte palma olioa ekoiztera 2000. urtetik. | Garaipen handia izan da Indonesiako Mendebaldeko Papua probintzian bizi diren herri indigenentzako. Joan den otsailean heldu zen lehen albiste ona, Sorong barrutiko buru Johny Kamuruk bertan behera utzi zituenean palma olioa ustiatzen zuten hainbat enpresei emandako baimenak, indigenek salatu ostean ez zutela onartuko enpresek euren antzinako lurrak baliatzea palmondoak landatzeko. Hala, enpresetako hiruk helegitea jarri zuten, eta gaur auzitegiek berretsi egin dute aurrez hartutako erabakia, baimenak ukatuz.
Indonesia da munduko palma olio esportatzaile handiena, eta Mendebaldeko Papuan soilik milioi bat hektarea baso lur bideratu dituzte 2000. urtetik palmondoak landatzera. Indonesiako Greenpeace erakundearen arabera, helegitea jarri duten hiru konpainiek soilik 90.031 hektarea palmondo dituzte probintzian. Joan den urrian plazaratutako txosten baten arabera, herrialdeko palmondo eremuen bosten bat baimendu gabeko eremuetan dago landatuta, besteak beste, herri indigenen lurretan, eremu babestuetan edota parke nazionaletan.
Duela bi urte, 2019an, Indonesiako presidenteak moratoria bat onartu zuen palmondo landaketa berrientzako, basoak babesteko helburuarekin. Etenaldia, ordea, irailean amaitu zen, eta gobernuak lanpostuak sortzea helburu duen beste lege bat ezarri zuen haren ordez. Horren arabera, legez kanpo palmondoak landatu dituzten konpainiek euren baimenak berritu ditzakete hiru urteko epean, eta modu horretan zigorrak saihestu. Enpresa horietako askok moi indigenen lurretan dituzte palmondoak.
Ingurumenaren aldeko ekintzaileek ohartarazi dute moratoria bertan behera uzteak arriskuan jarriko dituela baso eremuak. Gobernuaren datuen arabera, Indonesiako 47,3 milioi hektarea lirateke palmondoak landatzeko baliagarriak, eta horietatik 21 milioi hektarea basoak dira, tartean herri indigenak bizi diren inguruak. «Iaz Indonesiak 95,6 hektarea baso zituen, bere eremu osoaren %50,9 inguru. Baina palmondoak landatzeko asmoei eusten badie, lurralde osoaren heren bat soilik izango da basoa», ohartarazi du Indonesiako Basoen Behatokia gobernuz kanpoko erakundeko ikertzaile Mufti Fathul Barrik. |
2021-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/206968/oinatz-bengoetxeak-pilota-profesionala-utziko-du.htm | Kirola | Oinatz Bengoetxeak pilota profesionala utziko du | Baikok iragarri duenez, Iruñean jokatuko du bere azken neurketa urtarrilaren 29an. Ordura arte agurreko lau partida jokatuko ditu. Hemeretzi urte egin ditu profesionaletan. | Oinatz Bengoetxeak pilota profesionala utziko du. Baikok iragarri duenez, Iruñean jokatuko du bere azken neurketa urtarrilaren 29an. Ordura arte agurreko lau partida jokatuko ditu. Hemeretzi urte egin ditu profesionaletan. | Oinatz Bengoetxeari iritsi zaio agur esateko unea. Hala jakinarazi du pilotariak berak Baikoren bidez. Leitzako (Nafarroa) pilotariak hemeretzi urte egin ditu profesionaletan (2002ko urrian egin zuen debuta), eta hori «pribilegio bat» dela adierazi du gaur, agurtzeko argitaratu duen bideoan: «Oso harro nago egindako ibilbideaz», gehitu du.
Ez da gutxiagorako. Juan Martinez de Irujo edo Aimar Olaizola bezalako pilotarien belaunaldi berekoa den arren, garaipen garrantzitsuak lortu ditu Bengoetxeak: bi aldiz izan da buruz buruko txapelduna (2008an eta 2017an), 2016an irabazi zuen lau eta erdiko txapelketa, eta 2015ean binakakoa. Txapelketa nagusietan galdutako finalak ere baditu: lau eta erdikoa 2012an, eta binakakoa 2005ean eta 2017an. Denera mila norgehiagoka baino gehiago jokatu ditu.
Hortaz gain, pilotazaleen artean maitatua da Bengoetxea VI.a, eta horren jakitun da: «Urte hauetan guztietan pilotazaleen artean oso maitatua sentitu naiz. Eskertuta nago. Pilotazalerik gabe ez genuke pilota bizirik edukiko; ezinbestekoa da pilotarentzat. Partida guztietan jokoa erakargarria egiten saiatzen naiz, pilotazaleek gozatu dezaten», esan zion BERRIAri pasa den urrian. Izan ere kantxan erakutsi duen joko erasokorra eta alaia da leitzarraren ezaugarri nagusienetako bat.
Kantxatik kanpo, berriz, iaz Baikoko pilotariek egin zuten grebaren bultzatzaile eta aurpegi nagusienetako bat izan zen. Tarteka, BERRIAn ere idatzi izan du zutabe bat edo beste.
Bengoetxeak beste urtebetez jarraitzeko nahia zuela esan zion BERRIAri duela bi hilabete, baina aitortu zuen bazekiela zaila izango zela: «Azken finean, 37 urte ditut, eta lehietan nabaritzen dut fisikoki ez dudala lehengoko gaitasun bera. Ahalmen hori galtzen noa, baita erresistentzia ere; berrindartzea gehiago kostatzen zait», adierazi zuen. Urte bukaeran amaitzen zaio Baikorekin duen kontratua, eta ez dute argitu ez berritzea noren erabakia izan den: enpresarena, pilotariarena edo biena.
Agurrak
Bengoetxeak ez du pilota egun batetik bestera utziko, ordea. Zaletuek hura jokatzen ikusteko aukera izango dute urtarrilaren 29ra arte; egun hartan jokatuko du azken partida, Iruñeko Labrit pilotalekuan. Baikok iragarri ditu agurraren aurretik Bengoetxeak eurekin jokatuko dituen beste neurketak ere: abenduaren 26an Bilbon, urtarrilaren 2an Gasteizen, urtarrilaren 16an Donostian eta urtarrilaren 24an Tolosan (Gipuzkoa). Dena den, urrira arte edo bere kabuz jokatzen jarraitzeko asmoa duela jakinarazi du pilotariak. |
2021-12-7 | https://www.berria.eus/albisteak/206969/5-11-urte-arteko-haurren-txertaketa-onetsi-du-espainiako-osasun-publikoko-batzordeak.htm | Gizartea | 5-11 urte arteko haurren txertaketa onetsi du Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak | Hilaren 15etik aurrera autonomia erkidegoek haurrak txertatzen hasi ahal izango dutela jakinarazi du | 5-11 urte arteko haurren txertaketa onetsi du Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak. Hilaren 15etik aurrera autonomia erkidegoek haurrak txertatzen hasi ahal izango dutela jakinarazi du | Sendagaien Europako Batzordeak oniritzia eman zion Pfizer botika etxeak haurrentzat ondu duen COVID-19aren aurkako txertoari, eta 5-11 urte arteko umeei txerto hori jartzeko bidea ireki du orain Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak. Adierazi du lehen txertoak hilaren 13an helduko direla, eta hilaren 15ean hasi ahal izango dutela autonomia erkidegoek umeak txertatzen. Urtarrila bitartean 3,2 milioi dosi jasotzea espero dutela esan dute, eta horiekin 5-11 urte arteko ume guztiei lehen dosia jartzeko era izango dela.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hilaren 15ean bertan hasi asmo dute txertaketa, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik gaurko gobernu kontseiluaren osteko agerraldian esan duenez: «Osakidetza horretarako prest dago, eta hasteko eguna eta Euskadin edukiko duen dosi kopurua —oraindik ez digute jakinarazi zehazki zenbat izango diren— zein den jakinda, txertaketa prozesuan informazioa emango diegu pertsona horiei datozen egunetan». Zehaztu duenez, 11 urtekoekin hasiko dira, eta horiek txertatu ahala, gazteagoekin jarraituko dute. Sagarduik ez du bestelako xehetasunik eman, esaterako, ez du argitu umeak non txertatuko dituzten. Esan du dosi kopuruaren eta bestelako xehetasun batzuen berri izandakoan jakinaraziko dutela.
Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek EMAk txertoa onetsi berritan ezagutu berritan adierazi zuen txertaketa nola egin antolatzen hasiko direla. Erantsi zuen daukaten txerto kopuruaren araberakoa izango dela txertaketa hori. Ipar Euskal Herriari dagokionez, Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak atzo azaldu zuen, Frantziako Osasun Aginte Gorenaren eta Frantziako Etika Batzordearen onespenaren zain daudela, eta abenduaren 15ean hasi nahi dutela haiek ere umeen txertaketa.
Txertoa oso zabalduta dago gainerako adin tarteetan, eta umeen artean naro zabaltzen ari da orain birusa. Adibiderako, atzo Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak pandemiaren azken datuekin zabaldutako buletineko datuak. Hamalau eguneko intzidentzia tasa metatu altuena duen adin tartea 0-9 urte arteko umeena da: 1343,70koa zehazki. Horregatik, hainbat osasun agintarik aparteko interesa azaldu dute umeak txertatzen hasteko. Gaitza sintoma arinekin pasatzen dute normalean umeek, baina birusaren transmisioan duten eraginari erreparatzen ari zaizkio txertaketaren alde ari diren eragileak.
12 urtetik gorakoei baino dosi txikiagoa jartzea baimendu zuen EMAk; hain zuzen, helduei ematen dietenaren herena emango diete. Bi dosi jarriko dizkiete umeei ere, batetik bestera hiru asteko tartea utzita. EMAk 2.000 umerekin egindako ikerketa baten ostean eman zuen ebazpena. Azaldu zutenez, txertoa umeentzat ere eraginkorra dela probatu dute. Haien datuen arabera, %90,7ko eraginkortasuna izan du sintomak ez izateko orduan. Kalkulatu dute benetako eraginkortasuna %67,7 eta %98,3 bitartekoa izan litekeela. EMAk jakinarazi duenez, txertoak umeen artean onura handiagoa eragiten du kaltea baino. Nahigabeko ondorio «arinak edo neurrizkoak» dituztela ikusi dute: nekea, giharretako mina, buruko mina, hotzikarak eta txertoa jarritako lekua gorritzea edo min hartzea. Egun batzuk igarota, ondorioak desagertu egin zaizkie. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.