date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206254/sortuko-kideek-herrigaia-txostena-babestu-dute.htm | Politika | Sortuko kideek 'Herrigaia' txostena babestu dute | Parte hartzea %52 izan da. Botoa eman duten hamarretik zazpik (%71) babestu dute Nazio Kontseiluaren txostena. | Sortuko kideek 'Herrigaia' txostena babestu dute. Parte hartzea %52 izan da. Botoa eman duten hamarretik zazpik (%71) babestu dute Nazio Kontseiluaren txostena. | Sorturen kongresu prozesuan, Nazio Kontseiluak aurkeztutako Herrigaia txostenaren eta Lurrari Lotuz osoko zuzenketaren artean botoa emateko asteburua izan dute Sortuko kideek. Zuzendaritzaren proposamena nagusitu da: 7.936 kidek eman zezaketen botoa, eta 4.164k bozkatu dute (%52,4); horietatik %71k (2.948) babestu dute Herrigaia, eta %22k Lurrari Lotuz (919). 297k (%7) zuri bozkatu dute.
«Herrigaia hastapenik eraikuntza kolektiboa izan da. Buruz buruko 500 elkarrizketaren, dozenaka herri batzarren eta udaran egindako bi Nazio Topaketen emaitza, eta hala izango da aurrerantzean ere», zabaldu du Nazio Kontseiluak ohar batean.
Eztabaida prozesuak aurrera jarraitzen du. Abenduaren 5a arte, aukera dago Herrigaia>> dosierrari zuzenketa partzialak egiteko, eta abenduaren 17tik 19ra bozkatu ahal izango dira.
2017ko urtarrilean egin zuen Sortuk azken kongresua, eta oraingoa aurtengo urtarrilean egitekoa zen berez: pandemiaren ondorioz, ordea, urtebetez atzeratu zuten. 2022ko urtarrilaren 22an bukatuko da, eta zuzendaritza berria ere orduan aurkeztuko dute. |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206256/pentsioen-erreforma-aurrera-doa-eajren-aldeko-botoarekin-eta-eh-bilduren-abstentzioarekin.htm | Ekonomia | Pentsioen erreforma aurrera doa, EAJren aldeko botoarekin eta EH Bilduren abstentzioarekin | Espainiako Kongresuko lan batzordearen onespenaren ondoren, osoko saioak eztabaidatuko du legegaia. | Pentsioen erreforma aurrera doa, EAJren aldeko botoarekin eta EH Bilduren abstentzioarekin. Espainiako Kongresuko lan batzordearen onespenaren ondoren, osoko saioak eztabaidatuko du legegaia. | Gaur hasi da ikusten zer babes politiko duen pentsioen erreformak. Espainiako Kongresuko Lan Batzordeak ontzat hartu du gobernuak eta gizarte eragileek negoziatutako erreformaren lehen zatia, eta legegaia osoko bilkuraren esku geratu da. Aldeko botoa eman dute PSOEk, Unidas Podemosek, ERCk, EAJk eta Compromisek, eta aurkakoa PPk, Voxek, Ciudadanosek eta CUPek; EH bildu abstenitu egin da
Lege proiektuaren barruan daude ekainean erabakitakoak —batez besteko KPIaren arabera eguneratzea, gastu batzuk zergen kargu uztea, erretiro aurreratua zigortzea...—, baina baita joan den astean hitzartutakoa ere —kotizazioak hamar urte igotzea, pentsioen erreserba funtsa betetzeko—.
Halaber, diputatuek eztabaidan egindako aldaketa batzuk azalduko dira, hala nola alargun pentsioak ezkonduta ez dauden bikoteei ere ematea.
EH Bildu abstenitu egin den arren, hark eta ERC aliatuak negoziatutako zuzenketa batek aurrera egin du. Horren ondorioz, sei hilabeteko epean auditoria bat egin beharko dute Gizarte Segurantzak bere gain hartzen dituen gastuei buruz, eta ez dagozkion gastuak argitzeko.
Beste zuzenketa batek gobernua behartuko du urtebeteko epean gutxieneko pentsioen erreforma bat abiatzera, eta pentsio horiek SMI lanbide arteko gutxieneko soldatara lotzera.
ELAren presioa
EAJren eta EH Bilduren botoak erabakigarriak direla ikusita, haiei eta Elkarrekin Podemosekoei presio egiten ari da ELA, erreforma onar ez dezaten. Urriaren 24an kalera atera zen Hego Euskal Herriko hiriburuetan, Ez gaitzazue Madrilen saldu leloarekin.
Sindikatu horrek uste du erreformaren azken helburua dela pentsioen zenbatekoa jaistea, eta bereziki kritikoa da saria kalkulatzeko kotizatu beharreko epea luzatzearekin. Neurri hori erreformaren bigarren zati baterako utzi du Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak. Azken erreforma batek hamabostetik 25 urtera handitu du pentsioaren zenbatekoa kalkulatzeko zenbat urteko kotizazioak hartzen diren kontuan —aurten 24 urte izango dira, eta 25 urte 2022an—. Epe hori 35 urtera handitzeko aukera aipatu izan du Escrivak, baina baita kotizazio urterik txarrenak kalkulu horretatik kentzeko aukera ere, lan bizitzaren amaieran lanpostua galdutakoei kaltea txikitzeko. |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206258/vicario-baldintzapean-aske-uzteko-eskatu-dute-sarek-eta-etxerat-ek.htm | Politika | Vicario baldintzapean aske uzteko eskatu dute Sarek eta Etxerat-ek | Adierazi dute «ongi» joan zaiola bihotzeko ebakuntza, baina salatu dute espetxea ez dela leku «egokia» halako eritasunak artatzeko. 1988tik, sei euskal preso hil dira bihotzeko arazoen ondorioz. | Vicario baldintzapean aske uzteko eskatu dute Sarek eta Etxerat-ek. Adierazi dute «ongi» joan zaiola bihotzeko ebakuntza, baina salatu dute espetxea ez dela leku «egokia» halako eritasunak artatzeko. 1988tik, sei euskal preso hil dira bihotzeko arazoen ondorioz. | Juan Carlos Alberdi urnietarra (Gipuzkoa), 1988an, bihotzekoak jota. Mikel Zalakain Odriozola, Villabonakoa (Gipuzkoa), 1990an, berdin. Roberto Sainz Olmos Portugaleteko presoa (Bizkaia), 2006an, bihotzekoz. Xabier Lopez Peña galdakoztarra (Bizkaia), 2013an, bihotzeko arazoen ondorioz ospitalera eraman ondoren, buruko isuriz. Arkaitz Bellon Blanco Elorriokoa (Bizkaia), bihotzekoz, 2014an. Eta Kepa del Hoyo galdakoztarra, 2017an, berdin. Azken hiru hamarkadetan sei euskal preso zendu dira bihotzeko arazoen ondorioz, eta Sarek eta Etxerat-ek ohartarazi dute ez dutela halako heriotza gehiagorik nahi: «Era askotako gaitzak dituzte gaixorik dauden presoek, baina, zehazki, bihotzarekin lotutakoek eragin dute hildako gehien».
Patricia Velez Etxerat-eko bozeramaileak eta Joseba Azkarraga Sarekoak agerraldia egin dute gaur, Donostian, Gregorio Vicario Setien euskal presoaren egoeraz xehetasunak emateko. Joan den astean jakinarazi zuten bihotzeko ebakuntza bat egitekoa ziotela, eta gaur adierazi dute «ongi» joan dela operazioa, duten informazioaren arabera. Ez da hargatik gutiago kezkatzekoa: «Lau bypass jarri dizkiote, haren bizitza arriskuan baitzegoen». Salatu dutenez, gainera, haren osasun arazoa ez da «bat-batekoa» izan: «Denbora luzea darama minez». Azaldu dute duela urte eta erdi ospitaleratu zutela lehen aldiz, eta joan den urrian «oso zabalduta zegoen iskemia larria» detektatu ziotela: «Kateterismo bat egin, eta stent bat jarri zioten». Leongo ospitalean egin diote urgentziazko ebakuntza (Espainia), Burgosko espetxetik (Espainia) hara eramanda.
Euskal presoen eskubideen aldeko bi taldeek azpimarratu dute espetxea ez dela «leku egokia» halako gaixotasunak artatzeko: «Espetxe araudian araututa dago pertsona hauek espetxetik kanpo jaso ahal dutela tratamendua, baina, zoritxarrez, euskal presoen kasuan ez da aplikatzen arau hori». Oroitu dute, gainera, Vicariok 64 urte dituela, eta hogei daramatzala dagoeneko kartzelan. Sarek eta Etxerat-ek eskatu dute Vicario «berehala» hirugarren graduan ezar dezatela, eta baldintzapean aske utz dezatela ondotik, «dituen gaitzen tratamendua espetxetik kanpo hartzeko aukera izan dezan, bere hurkoengandik hurbil». Eritasun larriak dituzten bertze hemeretzi presoekin berdin egitea galdegin dute.
Berriki, Arizkuren
Presoen eskubideen aldeko bi taldeek gogoratu dute berriki izan dela halako bertze kasu bat: Josetxo Arizkurenena. 2018ko ekainean, Murtzian ospitaleratu zuten (Espainia), bihotzeko krisi akutu baten ondorioz. 2020ko azaroan, berriz, urgentziaz eraman behar izan zuten ospitalera, miokardia infartu bat izan ondotik. Ohartarazi dute Arizkurenek ere 60 urte baino gehiago dituela, eta hark ere hogei daramatzala espetxean. Kartzeletako «arduradunei» eskatu diete ez dezatela jarrai pertsona horien bizitza «arriskuan» jartzen: «Amaiera eman behar diote etengabeko osasun desasistentziari, eta gaixotasunak berandu detektatzea zuzentzeko bitartekoak jarri». Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari ere egin diete deia, haiek baitute Hego Euskal Herriko kartzeletako osasunaren eskumena: «Eskatzen diegu aurrerapauso bat eman dezatela, beren osasun zerbitzuen bidez, presoei osasun arreta emateko». |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206259/mundu-osoko-300-editore-baino-gehiago-bilduko-dira-bihartik-aurrera-irunean.htm | Kultura | Mundu osoko 300 editore baino gehiago bilduko dira bihartik aurrera Iruñean | Editore Independenteen Nazioarteko Topaketak egingo dituzte bihartik ostiralera bitarte, Baluarten. Argitaletxe Independenteen Nazioarteko Aliantzak eta Editargi elkarteak antolatu dute egitasmoa. | Mundu osoko 300 editore baino gehiago bilduko dira bihartik aurrera Iruñean. Editore Independenteen Nazioarteko Topaketak egingo dituzte bihartik ostiralera bitarte, Baluarten. Argitaletxe Independenteen Nazioarteko Aliantzak eta Editargi elkarteak antolatu dute egitasmoa. | Bihar abiatuko dira Edizio Independentearen Nazioarteko Topaketak, Iruñeko Baluarte auditoriumean. Ostiralera arte, mundu osoko 300 editore baino gehiago batuko ditu egitasmoak, sektorearen egoeraz eztabaidatzeko, eta globalizazioaren testuinguruan edizio independentearen nondik norakoak birpentsatzeko. Gaur inauguratuko dituzte topaketak, 18:00etan, baina jarduerak bihar hasiko dira. Nafarroako Gobernuak 110.000 eurorekin lagunduko du egitasmoa. Esteka honetan irakur daiteke egitaraua osorik.
Argitaletxe Independenteen Nazioarteko Aliantzak antolatu ditu topaketak, Editargi Nafarroako Editoreen Elkartearekin batera. Sare horrek munduko 55 herrialdetako 750 editore independente baino gehiago biltzen ditu. Iruñekoak laugarren topaketak izango dira; aurretik, Dakarren egin zituzten, 2003an; Parisen, 2007an; eta Lurmutur Hirian, 2014an.
Aritz Otazu Editargiko lehendakari eta Mintzoa argitaletxeko editoreak Nafarroako Hitza-ri azaldu dionez, bilgunea antolatzeko prozesua duela bi urte hasi zen: Txalaparta argitaletxea eta Editargi elkartea Nazioarteko Editoreen Aliantzan daude, eta, topaketak egiteko aukera zabaltzen hasi zenean, Iruñera etortzea proposatu zioten sarearen gaztelaniazko lerroa gidatzen duenari, Paulo Slachevskyri. 2019ko abenduan egin zuen bisita, Silvia Aguilera editorearekin batera, eta BERRIArekin ere izan ziren. «Etorri zen, ikusi zuen hemen zer azpiegitura eta aukera ditugun, eta ez hori bakarrik: Nafarroaren historia ezagutu zuen. Horrek harrapatu egin zuen, eta esan zigun hautagaitza aurkez genezakeela». Hala egin zuten, eta proposamenak aurrera egin zuen.
Baina zertan datza editore independentea izatea? Otazuk azaldu duenez, beren estatutuetan jasoa dutenarena arabera, sozietate bat independentetzat jotzeko ezinbestekoa da kapitalaren erdia baino gehiago liburuetatik ateratakoa izatea; %51 gutxienez, alegia. «Badaude, adibidez, noizbehinka liburuak argitaratzen dituzten talde multimediak. Ez dira txarrak, inola ere ez, baina ez dira gu bezalakoak. Gainera, azken batean, editore independente bat zera da, zernahi talde politiko edo erakunderen esanetara jokatzen ez duena», erantsi du.
Bi helburu nagusi
Topaketek bi ardatz izango dituzte, Otazuren hitzetan: batetik, «Nafarroa mapan kokatzea», edizioaren munduan zein oro har; eta, bestetik, datozen urteetarako «bide orriak zehaztea». Gainera, balioko dute editoreen lana aitortzeko ere: «Jendeak batzuetan uste du argitaletxe txikien lanak halamoduzkoak direla, eta argitaletxe handietan, berriz, kalitatea bermatuago dagoela. Ez da horrela».
Egitaraua ere bi bloketan banatu dute, goizez eta arratsaldez. Goizez, 09:00etatik 14:00etara, sektorearen etorkizuna zehazten duten gai nagusiak jorratzeko eztabaidak egingo dituzte; antolatzaileek zehaztu dutenez, landuko dituzten gaien artean izango dira «dependentziak eta interdependentziak, liburuaren ekologia, desberdintasunak, menderatze harremanak, hizkuntza gutxituetan argitaratzea, editatzeko askatasuna eta teknologiaren eragina, besteak beste».
Arratsaldez, 16:00etatik 18:00etara, tailerrak eta topaketak egingo dituzte, profesionalen artean aliantzak sortzeko. Jarraian, 18:00etatik 19:30era, argitaletxeen arteko topaketak egingo dituzte. Gainera, Nafarroako inprenta enpresen arteko bilkurak ere egingo dituzte, mundu osoko argitaletxeekin harremana izan dezaten.
Osasun egoerak azken asteetan okerrera egin duenez, etortzekoak ziren editore batzuek atzera egin dute. Hori dela eta, batzuek modu telematikoan parte hartuko dute. Saio guztiak Baluarten izango dira, eta Internet bidez ere ikusi ahal izango dira.
Edizioaren azoka, Gazteluko plazan
Topaketak Nafarroako V. Edizio Azokarekin batera egingo dituzte. Editargik antolatzen du azoka, eta Iruñeko Gazteluko plazan egingo dute, aste honetan bertan, ostegunetik igandera. Nafarroako argitaletxeek erakusmahaiak jarriko dituzte, eta, horrez gain, 22 liburu aurkezpen izango dira, bai eta zenbait tailer, hitzaldi eta kontzertu ere. |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206260/itxialdia-hasi-du-austriak-laugarren-oldea-geldiarazteko.htm | Mundua | Itxialdia hasi du Austriak, laugarren oldea geldiarazteko | Txertoa derrigorrezkoa izango da otsailaren 1etik aurrera. Neurri hori bera eztabaidagai da Alemanian. Biztanleriaren %68 dago txertatuta han, eta kutsatzeen erritmoa markak hausten ari da azken egunetan. 386 kutsatu ditu Alemaniak, 100.000 biztanleko. | Itxialdia hasi du Austriak, laugarren oldea geldiarazteko. Txertoa derrigorrezkoa izango da otsailaren 1etik aurrera. Neurri hori bera eztabaidagai da Alemanian. Biztanleriaren %68 dago txertatuta han, eta kutsatzeen erritmoa markak hausten ari da azken egunetan. 386 kutsatu ditu Alemaniak, 100.000 biztanleko. | Hutsik daude kaleak Austrian, herrialdeko gobernuak itxialdia ezarri baitu herrialde osoan, koronabirusaren laugarren olatu bat saihesteko. Herritarrek mugatua dute etxetik irteteko aukera. Soilik lanera edo eskolara joateko, ariketa egiteko edota oinarrizko produktuak erosteko atera daitezke kalera. Jatetxeak, museoak, kultur ekintza eta ikuskizunak berriro ere itxita daude Austrian.
Europako Batasuneko estatuetan COVID-19aren kontrako txertoak eskuragarri daudenetik itxialdia ezarri duen bigarren herrialdea da. Letoniak neurri bera hartu zuen urriaren 21ean, kutsatzeen azkartzea geldiarazteko.
Austriak 1.102 kutsatu atzeman ditu 100.000 biztanleko azken zazpi egunetan, eta zenbait eskualdetan COVID-19ak jotako gaixoz bete dira erietxeak. Ondorioz, ebakuntza eta tratamendu ugari atzeratu behar izan dituzte. «ZIUetan [zainketa intentsiboetarako unitateetan], langileak muturreko egoeran daude; jada ezin dute gehiago», adierazi du Wolfgang Muckstein Osasun ministroak. «Erabakimenez jokatu behar dugu». Gaineratu du herritar «guztientzako» behar direla ospitaleak.
Vienak joan den ostiralean iragarri zituen neurri murriztaileak, kutsatzeen erritmoak azken egunetan hainbat aldiz markak hautsi ostean. Bost egun lehenago, soilik txertatu gabekoentzako neurriak hartuko zituela adierazi zuen, baina mugak herritar guztiei ezartzea erabaki du azkenean. Hasiera batean, abenduaren 12ra arte egongo dira indarrean, baina horiek luzatzeko aukera izango du azaroaren amaieran, egoerak hala eskatzen duela uste badu.
Konfinamendua iragartzearekin batera, txertoa derrigorrezko bihurtzea erabaki du Austriako Gobernuak. Otsailaren 1etik aurrera izango da herritar guztientzako betebeharra. Herrialde hartan, biztanleen %66 daude txertatua, eta kopuru hori ez da nahikoa izaten ari birusaren delta aldaera geldiarazteko.
Gobernuak hartutako neurriek herritar asko haserretu dituzte, eta larunbatean manifestazio jendetsua egin zuten Vienan, FPO eskuin muturreko alderdiak deituta —40.000 manifestari inguru, Poliziaren arabera—. Koronabirusaren existentzia ukatzen zuten leloak, «diktadura» salatzen zutenak, txertoen kontrakoak eta «askatasuna» aldarrikatzen zutenak ikusi ziren. Manifestazioak izan ziren Bruselan eta Herbehereetako zenbait hiritan ere, estatu horietan kutsatzeen azkartzea eteteko hartu dituzten neurri murriztaileen kontra.
«Txertatuta, sendatuta ala hilda»
Austriaren antzeko proportzioa du Alemaniak herritar txertatuei dagokienez: %68. Eta han ere kezkatuta daude agintariak, herrialdea ez baita gai izaten ari koronabirusa geldiarazteko. Intzidentzia tasa 386 da 100.000 biztanleko- Duela hilabete eskas, 85 zen.
Egoera horretan, mezu argia bidali die Jens Spahn jarduneko Osasun ministroak Alemaniako herritarrei: «Ziurrenik, negu honen amaieran, zinikoki esan den bezala, txertatuta, sendatuta ala hilda egongo dira». Ohartarazi du birusaren delta aldaerarekin egoera hori «oso-oso probablea» dela, eta txertatzera deitu ditu biztanleak.
Angela Merkel Alemaniako jarduneko kantzilerrak joera «dramatikoa» dela aitortu du gaur CDU alderdi demokristauaren bilera batean, ZDF herrialdeko telebista publikoaren arabera. Bileraren ostean, Paul Ziemiak alderdiko idazkari nagusiak adierazi du «orain arte ezagutu gabeko egoera» pairatu dezakeela Alemaniak, kutsatzeen abiada moteltzen ez bada.
Berlingo Charite unibertsitate klinikako ikerlari buru Leif Erik Sanderrek adierazi duenez, «kutsatzearen bidezko immunitatea lortzea ez da eztabaidarako aukera bat», horrek Alemaniako osasun sistema «geldiaraziko» lukeelako, baita «bosgarren, seigarren eta zazpigarren olatu bat eragin» ere. «Inork ez du halakorik nahi».
Alemaniako txertatze maila Europako apalenetakoa dela ikusita, txertoa derrigorrezko bihurtzea eztabaidagai da herrialdean. Sanderrek ez du uste eztabaida horretarako garaia denik, halako neurri batek ez lukeelako eraginik izango erabakigarritzat jotzen dituen hurrengo asteetan. «Orain helburuak laugarren olatu bat eragoztea izan behar du, eta derrigorrezko txertoak ez du hori lortuko». Haren esanetan, harremanak gutxitzea eta txertoen errefortzuak dira orain gakoa. Dena den, txertatzeko «betebehar morala eta solidarioa» nabarmendu du, ez delako «erabaki pertsonal bat».
Alemanian gaixotasunen ikerketarako eta kontrolerako ardura duen zentroa ere, Robert Koch institutua alegia, ez da txertoa derrigorrezkoa bihurtzearen aldeko, printzipioz. Institutuko presidente Lothar Wielerek ZDF kate publikoari adierazi dionez, «azken aukera» izan behar du: «Ez du gutako inork halakorik nahi». Baina argitu du «gainerako ahalegin guztiak egin badira» Osasunaren Mundu Erakundeak derrigortasuna aztertzea gomendatzen duela. |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206261/hiruk-mobilizazioak-egingo-ditu-garraioaren-egoera-larria-salatzeko.htm | Ekonomia | Hiruk mobilizazioak egingo ditu, «garraioaren egoera larria salatzeko» | Garraiolari autonomoen sindikatuak ez du bat egingo, ordea, abendurako patronalak deitutako grebarekin. | Hiruk mobilizazioak egingo ditu, «garraioaren egoera larria salatzeko». Garraiolari autonomoen sindikatuak ez du bat egingo, ordea, abendurako patronalak deitutako grebarekin. | Larunbatean batzarra egin zuen Hiruk, Altsasuko Iortia kulturgunean. Euskal Herriko garraiolari autonomoen sindikatuko 70 kide inguru batu ziren, eta mobilizazio egutegi propioa antolatzea erabaki zuten, uste baitute sektorea egoera «larrian» dela.
Gasolioaren prezioaren igoerak haien irabazi tarteak txikitu izana da garraiolarien kezka nagusietako bat. Hori ikusita, kamioilari autonomoek eskatu diete administrazioei derrigorrezkoa egin dezatela fakturak gasolioaren prezioaren arabera berrikustea. Hau da, erregaia garestitzen denean, kargatzaileek haiei ordaintzen dietena ere handitzea.
Gainera, beste eskaera batzuk egin dituzte, hala nola har ditzala lan baldintza kaskarrei aurre egiteko neurriak, kooperatiba faltsuak kontrolatzea, ordainketak hilabete baino gehiago ez atzeratzea, azpikontratazioak eragoztea, eta gutxieneko tarifa baten azpitik lan egitea debekatzea.
Erretiratzeko adina 60 urte izan dadin laguntzak ematea, gaixotasun profesionalak dituzten garraiolariak erretiratzeko aukera handitzea, eta lanbidean hasi nahi dutenentzat Lanbide Heziketa abian jartzea ere eskatuko du Hiruk.
Bidesarien aurka
Errepideetako bidesariekin ere oso haserre dago Hiru, eta, horregatik, Bidegiren egoitzara iritsiko den martxa batekin hasiko dituzte mobilizazioak, gaur zortzi. Horren bidez, «2018tik bidegabeki kobratu zaizkien bidesariak» itzultzeko erreklamazioak eramango dituzte garraiolariek.
Gipuzkoako Foru Aldundiak joan den hilean eten zuen N-1 eta A-15 autobideetan kamioiek ordaindu beharreko bidesaria, epaitegiek hala behartuta. Edonola ere, Markel Olanoren gobernuak hasia du hirugarren foru arau baten eztabaida, eta asmoa du 2023rako N-1eko eta A-15eko tarte guzti-guztiak ordainpeko egiteko garraio astunarentzat.
Gipuzkoako diputazioak ez ezik, Bizkaikoak eta Nafarroako Gobernuak ere badute asmoa errepide bizkorretan kamioilariei bidesariak jartzeko.
Sindikatuak uste du errepideak konpontzeko dirua biltzea ezin dela kamioilarien bizkar jarri, eta bideak publikoak direnez, zergen bidez jasotakoarekin ordaindu behar direla.
Mobilizazioak bai, lanuztea ez
Abenduan, beste bizpahiru elkarretaratze egingo dituzte. Batetik, ibilgailuen martxak Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren aurrean, «administrazioaren utzikeria, laguntzarik eza, kamioiei bidesariak ezartzea eta zerga presioa areagotzea salatzeko». Bestetik, kontzentrazioak Confebasken eta Nafarroako enpresarien egoitzaren aurrean, garraiolariaren gastuen igoeraren neurri berean tarifak berritu daitezela eskatzeko.
Hiruk ez du bat egingo, ordea, abenduaren 19tik 22ra Espainiako garraiolarien patronalak eta haren euskal bazkideek deitutako lanuztearekin. Batzarrean parte hartu zutenek nabarmendu zuten grebara deitu dutenak direla, hain justu, «gaur egun garraioa egoera larrian egotearen eta hainbat gidari baldintza kaskarretan lanean jardutearen erantzule nagusiak». Enpresa handiek euren interesak garraioaren beharren gainetik jarri dituztela uste du sindikatuak. |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206262/eh-bilduk-aldeko-botoa-emango-die-espainiako-aurrekontuei.htm | Politika | EH Bilduk aldeko botoa emango die Espainiako aurrekontuei | Azken asteetako «aurrerapenek» negoziazioa desblokeatu dutela azaldu du Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak. 2022a amaitu aurretik ETB3 Nafarroa osoan emititzea adostu du koalizioak Espainiako Gobernuarekin. | EH Bilduk aldeko botoa emango die Espainiako aurrekontuei. Azken asteetako «aurrerapenek» negoziazioa desblokeatu dutela azaldu du Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak. 2022a amaitu aurretik ETB3 Nafarroa osoan emititzea adostu du koalizioak Espainiako Gobernuarekin. | Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak jakinarazi du EH Bilduk babesa emango diela Espainiako 2022ko aurrekontuei. Mahai Politikoak gaur goizean egin duen bileraren ostean, agerraldia egin dute Otegik berak eta Mertxe Aizpurua EH Bilduren Espainiako Kongresuko eledunak, eta bertan eman du erabakiaren berri Otegik. Negoziazioetan «azken aste hauetan aurrerapenak» izan direla adierazi du, eta, horrenbestez, baiezko botoa emango dutela «tokatzen den momentuan». Halaber, eskertu egin die ERCri eta Unidas Podemosi «negoziazio esparruan» egindako ahalegina.
«Euskal gehiengo sozialak babestutako eskakizunei» erantzungo dieten hiru konpromiso hitzartu dituztela nabarmendu du Aizpuruak: pandemiaren ondorioz martxan jarritako hainbat neurri sozial modu iraunkorrean ezartzea adostu dute, amiantoaren biktimentzako konpentsazio funtsa onartu, eta ETB3 2022a amaitu baino lehen Nafarroa osoan emititzea hitzartu.
Lehenengoari dagokionez, «alternatibarik» ez duten herritarren etxegabetzeak etetea eta «egoera zaurgarrietan alokairu errentaren ordainketa aldi baterako atzeratzea» jaso dute akordioan, Aizpuruak azpimarratu duenez. Neurri horiek «iraunkorrak» izateko mekanismoak ezartzeko asmoa dagoela azaldu du, eta, hala egin bitartean, «Espainiako Gobernuak aldi baterako irtenbide bat» emango duela. «Garrantzi handiko lorpen soziala» dela nabarmendu du Aizpuruak.
Bestalde, iragan astean jakin zen amiantoaren biktimentzako 25 milioi euroko funtsa sortzea onartu duela Madrilek, EH Bilduk egindako zuzenketa baten ondotik. Funts hori sortzeko legearen tramitazioa «desblokeatzea» hitzartu dutela adierazi du Aizpuruak, eta, hala, funts hori «aste batzuk barru» erabilgarri egongo dela.
Azkenik, ETB3 telebista katea Nafarroa osora zabalduko da hurrengo urtea amaitu baino lehen, Aizpuruak jakinarazi duenez: «Emisio hori ahalbidetuko duten beharrezko irtenbide teknikoak bilatzea eta aplikatzea adostu dugu bi aldeek». Horri esker, Nafarroako haurrek aukera izango dute «euskarazko edukiekin hazi, gozatu eta ikasteko», haren esanetan.
Hegoaldeko lau lurraldeetan hainbat inbertsio egitea ere hitzartu du EH Bilduk Espainiako Gobernuarekin. Pasai Antxoko (Gipuzkoa) Luzuriaga fabrika leheneratu eta bertan kultur proiektu bat egiteko erabiliko da funts horren zatirik handiena: sei milioi euro. Agurain (Araba) eta Irurtzun (Nafarroa) elkartuko dituen bide berdea finantzatzea ere jasota dago. Milioi bat jarriko dute horretarako. Azpiegiturez gainera, «euskarazko hedabideen ikus-entzunezko eduki eta baliabideak digitalizatzeko proiektu berritzailean» 500.000 euro inbertitzea ere aipatzen da zerrendan.
Larunbatean, 40.000tik gora
Otegik, gainera, azaldu du zer balorazio egin duen Mahai Politikoak larunbatean EH Bilduk Bilbon egindako manifestazioaren inguruan. Jakinarazi du 40.000 lagun baino gehiago bildu zirela mobilizazioan, herritarrek «oso ongi» erantzun ziotela egindako deialdiari, eta eskerrak eman dizkie.
Larunbateko mobilizazioa «indar erakustaldia» izan da, Otegiren ustez, «indar herritar baten erakustaldia». Ezkerreko independentismoa instituzionalki «oso indartsua» dela ezin da ukatu, haren esanetan, eta, hortik harago ere, larunbatekoak erakutsi zuen oso indartsu dagoela «herri mobilizazioan, masa mobilizazioan». Mobilizazioaren osteko ekitaldian esandakoa berretsi du; hots, «bloke historiko bat» sortu beharra, sigletatik harago. «Herri honek dituen erronkak ikusita, lidergo berri bat behar du», adierazi du. |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206263/oinarrizko-errenta-eskatzeko-ekinaldiak-7500-sinadura-bildu-ditu-bi-hilabetean.htm | Ekonomia | Oinarrizko errenta eskatzeko ekinaldiak 7.500 sinadura bildu ditu bi hilabetean | Urtarrilaren 7ra arteko epea dute 10.000 sinadurara heltzeko. Azpimarratu dute, hala ere, eztabaida «eremu publikora» zabaltzea dela helburua. | Oinarrizko errenta eskatzeko ekinaldiak 7.500 sinadura bildu ditu bi hilabetean. Urtarrilaren 7ra arteko epea dute 10.000 sinadurara heltzeko. Azpimarratu dute, hala ere, eztabaida «eremu publikora» zabaltzea dela helburua. | Baldintzarik gabeko oinarrizko errenta eskatzeko ekinaldiak 7.500 sinadura bildu ditu dagoeneko. Irailean jarri zuten martxan bilketa, eta bi hilabeteko epean helburua lortzear dago. Izan ere, 10.000 sinadura bildu beharko dituzte gutxienez Eusko Legebiltzarrak eskaria aintzat hartu eta eztabaida onartzeko. Urtarrilaren 7ra arteko epea dute horretarako.
Ekinaldia lan erditan da, eta, orain, balantzea egin nahi izan dute sustatzaileek. Bilbon, Donostian eta Gasteizen agerraldi bana egin dute, azalpenak emateko. Adierazi dutenez, bi hilabete hauetan proposamena herritarrengana iristeari eman diote lehentasuna, eta, horretarako, dozenaka hitzaldi eta mahai ingurutan parte hartu dute. Kalean ere izan dira, informazioa ahoz aho zabaltzen. «Milaka pertsonarekin informazioa eta esperientziak trukatu eta eztabaidatu dugu. 50.000 triptiko baino gehiago banatu ditugu».
Pozik daude orain artekoarekin, nola sinadura kopuruarekin hala jasotako laguntza ekonomikoarekin. Izan ere, 12.000 euro inguru lortu dituzte sarean egindako mezenasgo kanpaina bati esker. «Diru horri esker, herritarren artean hedapen handiagoa izango duen kanpaina bat egin dezakegu», zehaztu dute sustatzaileek. Sinadurei dagokienez ere, 7.500 horietatik 2.000 inguru dira webgunearen bidez, modu elektronikoan jasotakoak –gainerakoak eskuz jaso dituzte–. 80 erakunde baino gehiago ere atxiki dira ekinaldira.
Hala ere, azpimarratu dute ez direla konformatuko 10.000 sinadurako gutxieneko kopuruarekin; ahalik eta gehien bildu nahi dituzte. «Aise gaindituko dugu helburu hori, ziur gaude», azpimarratu dute sustatzaileek. Izan ere, nabarmendu dute helburu nagusia oinarrizko errenta agenda politikoan jartzea dela, gaiari buruz eremu publikoan eztabaidatzea. «Helburua ekimenari buruz hitz egitea da, ez gure proposamena zehatz-mehatz onartzea». Horregatik, uste dute «egokia» izan dela egitasmoa herri ekinaldi legegile gisa aurkeztu izana, besteak beste gaur arteko bidean «pertsonen eta erakundeen arteko harreman sare bat» eraikitzea lortu dutelako. «Orain arte harremanik ez genuen jende askorekin egoteko aukera izan dugu; asko dira hurbildu zaizkigunak. Eta denek esan digute eztabaidatzeko gaia dela, edo, gutxienez, aintzat hartu beharrekoa, pobreziari aurre egiteko tresna izan baitaiteke». |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206264/arnastutako-zenbat-aire-pilatzen-da-manifestazio-jendetsu-batean.htm | Gizartea | Arnastutako zenbat aire pilatzen da manifestazio jendetsu batean? | Ugo Mayor EHUko Ikerbasque ikertzaileak esperimentu bat egin du kalean, jendea pilatzen den lekuetan koronabirusa airez kutsatzeko arriskua zein den aztertzeko. Sei lekutan neurtu du CO2 maila azken egunetan: EH Bilduren manifestazioan, jangela txiki batean eta handi batean, metroan, autobusean eta kontzertu batean. | Arnastutako zenbat aire pilatzen da manifestazio jendetsu batean?. Ugo Mayor EHUko Ikerbasque ikertzaileak esperimentu bat egin du kalean, jendea pilatzen den lekuetan koronabirusa airez kutsatzeko arriskua zein den aztertzeko. Sei lekutan neurtu du CO2 maila azken egunetan: EH Bilduren manifestazioan, jangela txiki batean eta handi batean, metroan, autobusean eta kontzertu batean. | Etxean, terrazetan, ikasgelan, gimnasioetan, metroan, kalean... COVID-19arekin, inoiz ez bezala erreparatu zaio jende pilaketari, gaitza airez kutsatzeko arriskuagatik. Maskara eta segurtasun distantzia izan dira azken urte eta erdian ez kutsatzeko neurri garrantzitsuenak, arnastutako airearen bidez kutsatu ez dadin. Baina arnastutako zenbait aire dago jendea biltzen den lekuetan? Zergatik jarri edukiera mugak eta segurtasun distantzia leku batzuetan eta ez garraio publikoan, adibidez? Ugo Mayor EHUko Ikerbasque ikertzaileak esperimendu oso adierazgarria egin du asteburuan.
Irakurri elkarrizketa: «Aire zabalean, jende pilaketa handi batek ez du berez arriskurik sortzen».
Esperimentuaren bi muturretan, bazkari bat eta EH Bilduk larunbatean antolatu zuen manifestazioa. Biak larunbatean. Joan den astean EAJko zenbait agintarik ohartarazi zuten mobilizazio jendetsu horretaz, eta bertan behera utzi beharko zutela ere iradoki zuen baten batek. Baina arriskutsua al da benetan kalean jendea pilatzea neurri batzuk mantentzen badira?
Esperimentuaren emaitzak ezagutarazi aurretik, inkesta egin zuen Mayorrek larunbatean bertan Twitterren, eta 744 erabiltzailek erantzun zioten: erantzuna eman zutenen bi herenek adierazi zuten manifestazioan pilatutako arnastutako airea 450-650 ppm-koa izango zela (ppm CO2a neurtzeko erabiltzen den neurria da; milioiko parte esan nahi du). Mayorrek azaldu duenez, atmosferan baldintza normaletan CO2 maila 430-440 ppm bitartekoa da.
Jakina da aire zabalean kutsatzeko arriskua areto itxietan baino askoz txikiagoa dela. «Hogei aldiz txikiagoa», zehaztu du Mayorrek, asteburuan Twitterren. Hitzetatik ekintzetara pasa, eta jendea bildu den hainbat tokitan neurtu du arnastutako airea. Manifestazioan bost minutuan behin egin ditu neurketak, kale erdian, eta zehaztu du berak ez zuela haizerik somatu.
Manifestazio jendetsuan (544 ppm)
Larunbatean EH Bilduren manifestazioan Autonomia kalean ateratako argazkian, 25 metroko zabaleran, CO2 maila 544 ppm-koa izan dela erakusten du Mayorrek. Hemezortzi aldiz neurtu zuen airea manifestazioan, eta bakar batean ere CO2ak ez zuen gainditu 650 ppm-ko maila. Gaineratu du manifestazioan zeudenen %95-99k zutela maskara, eta ondo jarrita zeukatela, beren burua babesteko moduan.
Jatetxe txiki batean (800-900 ppm)
Larunbatean egin zuen neurketa hau. Bazkari bat izan zuen areto itxi batean. «Hogei pertsona baino gutxiago, eta aireztapen onargarria, baina ez gurutzatua», azaldu du. Neurtutako CO2a 800-900 ppm artekoa izan da . «Niretzat, muturrean», esan du Mayorrek.
Jatetxe handi batean (847 eta 1.090 ppm)
Jatetxe handi bateko jangelan, ehundik gora pertsona bazkaritan, maskararik gabe. «Aldebakarreko aireztapenarekin, kasuak berriro gora ari diren honetan. Baina aire zabaleko pilaketetan arreta jarrita. Ze atera liteke gaizki?». Azaroaren 16an 847 ppm neurtu zituen, eta biharamunean, 1.090 ppm.
Metroan (1.533 ppm)
Joan den astean egin zuen neurketa Mayorrek. 1.533ppm-ko CO2 maila jaso zuen azaroaren 16ean, asteartean.
Autobusean (1.647 ppm)
Joan den asteazkenean, autobus batera igo berri neurtu zuen arnastutako airea Mayorrek. 23 pertsona ziren, 55 eserleku zituen autobus batean. Autobusa hutsik zegoen igo zirenean, baina pertsona talde bat autobusetik jaitsi berri zen, gidariak azaldu zioenez. Emaitza: 1.647 ppm. «Ezin du izan. Zerbait gaizki dago. FPP2 maskara jarri dut [kirurgikoa zeraman]», dio Twitterren.
Kontzertu batean (2.744)
Duela pare bat aste egin zuen neurketa, kontzertu batean, azaroaren 6an. 2.744 ppm neurtu zituen. «Eta berriro ere argi dago ezer ez dugula ikasi. Kasuek gorantz egiten dutenean, arduradunek herritarroi egotziko digute errua berriz. Eta leku itxietan aireztapena egokia dela ziurtatuko bagenu?». Urrian, beste kontzertu batean, 1100-1250 ppm artean neurtu zituen.
Ondorioa
«Manifestazioan, pertsona bat maskara gabe gertu egotea izan zitekeen kutsatzen arrisku faktore bat. Baina beste guztiak, ez», ondorioztatu du Mayorrek. Eta gaineratu du: «Zaindu gaitezen, behar diren mugekin, ez gehiagorekin. (...) Jar ditzagun arriskuak testuinguru batean, eta horren arabera joka dezagun». |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206265/hiru-eskola-hetsi-dituzte-koronabirusagatik-lapurdin.htm | Gizartea | Hiru eskola hetsi dituzte koronabirusagatik Lapurdin | Bidarteko eskola, eta Uztaritzeko eta Basusarriko ikastolak hetsirik egonen dira astebetez. Hego Euskal Herrian 183 ikasgela etxeratu dituzte. | Hiru eskola hetsi dituzte koronabirusagatik Lapurdin. Bidarteko eskola, eta Uztaritzeko eta Basusarriko ikastolak hetsirik egonen dira astebetez. Hego Euskal Herrian 183 ikasgela etxeratu dituzte. | Koronabirusaren datuak berriz ere okertzen ari dira Ipar Euskal Herrian. Iragan ostiraleko datuen arabera, zazpi eguneko intzidentzia tasa metatua 221 da 100.000 biztanleko. Erraterako, Lapurdin hiru eskola itxi behar izan dituzte ikasle batzuek positibo eman ondotik. Hala, Bidarteko eskola publikoa eta Uztaritzeko eta Basusarriko ikastolak astebetez egonen dira hetsirik, gutxienez. Gainera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Eusko Jaurlaritzak 60 ikastetxetako 98 ikasgela hetsi ditu koronabirusarengatik, baina ez dute oraingoz ikastetxerik osoki zerratu behar izan. Nafarroan, 85 ikasgela hetsi dituzte, 44 ikastetxetan. Hego Euskal Herrian, beraz, 183 ikasgela konfinatu dituzte guztira.
Bidarteko eskolan, kasurako, 545 ikasle daude. Emmanuel Alzuri auzapezak esplikatu du hastapenean ama eskolan atzeman zituztela kasuak, eta gelak itxi behar izan zituztela. Geroztik, ordea, lehen hezkuntzara ere zabaldu da gaitza, eta horregatik hetsi behar izan dute ikastetxea, prefeturarekin eta ikuskaritzarekin adostuta. Herriko aisialdi zentroa ere zerratu dute, prebentzioz, ikastetxe guztietako ikasleek elkar ez kutsatzeko.
Egoera epidemiologikoaren okertzeari aurre egiteko asmoz, Pirinio Atlantikoetako Prefeturak maskararen erabilera luzatzea erabaki du zenbait kasutan, abenduaren 17ra arte. Erabili beharrekoa izanen da kanpoko azoketan, elkarretaratze publikoetan, eta publikoa hartzen duten egituren aitzinean sortzen diren jende lerroetan, baina karrikan ez da baitezpadakoa izanen. Eskoletan, berriz, udazkeneko oporren sartzeaz gero, 6 urtetik aitzina derrigorrezkoa da maskara erabiltzea ikastetxe barnean. |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206266/indarkeria-matxistak-irekitako-zaurien-mapa-bideo-bidez.htm | Gizartea | Indarkeria matxistak irekitako zaurien mapa, bideo bidez | BERRIAk ikus-entzunezko bat ondu du Emakumeen Aurkako Indarkeriaren Kontrako egunaren harira. 2003tik, 112 emakumezko eta 11 haur hil ditu indarkeria mota horrek Euskal Herrian. | Indarkeria matxistak irekitako zaurien mapa, bideo bidez. BERRIAk ikus-entzunezko bat ondu du Emakumeen Aurkako Indarkeriaren Kontrako egunaren harira. 2003tik, 112 emakumezko eta 11 haur hil ditu indarkeria mota horrek Euskal Herrian. | Hiru egunen faltan, ate joka dago azaroaren 25a, Emakumeen Aurkako Indarkeriaren Kontrako Eguna. Efemeridea gorriz pintatua da egutegian, eta, hain zuzen ere, eguna maiz da motibo egoki indarkeria matxistak utzitako datu beltzak bistaratzeko. Baita egoeraren diagnostikoa eta analisia egiteko ere. Datuak gordinak dira oraindik ere; ez baita desagertu matxismoaren gaitza. Egoeraren larritasunari ikusgaitasun handiagoa ematea helburu, BERRIAk bideo bat sortu du gai horren gainean.
Ikus-entzunezkoak, hain zuzen, BERRIAk aspaldi abiatua duen atal batean du oinarria. Nazioarteko egunera mugatu beharrik gabe, BERRIAk egunero heltzen baitio gai honi. Besteak beste, 2003. urtetik gaur egunera arte Euskal Herrian izandako hilketa matxistak zenbatzen ditu egunkariak: Zaurien mapa-n daude bildurik, webgunean. Hala, urtez urteko datuak eta lurraldekakoak ikus daitezke, baita hilketa bakoitzaren inguruko albistea ere: biktimaren datuak, hilketaren data, kokapena eta hiltzailearen nolakotasuna.
Gaur-gaurkoz, 2003tik hona, 112 dira indarkeria matxistaren ondorioz hildako emakumeak. 11 haurrak. Azken urte honetan, 2021ean, bost emakume hil dituzte. |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206267/astebetean-59-areagotu-dira-positiboak-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Astebetean %59 areagotu dira positiboak Hego Euskal Herrian | Ospitaleetan eragina izaten ari da goraldia: duela astebete baino %40 gaixo gehiago hartzen dituzte. Astebetean, gaitza zuten hamabost pertsona zendu dira. | Astebetean %59 areagotu dira positiboak Hego Euskal Herrian. Ospitaleetan eragina izaten ari da goraldia: duela astebete baino %40 gaixo gehiago hartzen dituzte. Astebetean, gaitza zuten hamabost pertsona zendu dira. | Goraldi betean dago COVID-19a. Hala erakusten dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eman berri dituzten datuek. Astebetean 5.584 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, aurreko astean baino 2.077 kasu gehiago; hau da, astebetean %59 ugaritu dira COVID-19 kasuak.
Gipuzkoako egoera da bereziki larritzekoa. Han detektatu dira azken asteko positiboen %40. Nafarroakoak dira kasuen %28, Bizkaikoak %25, eta Arabakoak %7. 100.000 biztanleko azken hamalau egunetako intzidentzia metatuak berresten du Gipuzkoakoa dela egoerarik txarrena: bertan, 513 kasukoa da intzidentzia; Nafarroan, 365ekoa; Bizkaian, 199koa; eta Araban, berriz, 176koa.
Ospitaleetan ere sumatzen da igoera: egun, 261 gaixo jasotzen ari dira Hego Euskal Herriko erietxeetako arta. Joan den astelehenean jakinarazi zuten 187 gaixo zeudela ospitalean; hau da, astebetean %40 areagotu da erietxeratu kopurua.
Gainera, 42 gaixo daude ZIUetan larri. Igoeratxo bat nabari da azken egunetan, baina ez ospitaleratzeetan adinakoa: duela astebete baino lau eri gehiago daude.
Gaitza zuten zenbat lagun hil diren ere jakinarazi dute erakundeek: astebetean hamabost pertsona zendu dira, aurreko astean baino bat gehiago.
Egoera, «okerrera»
Datuak ikusita, egoera epidemiologikoa «okertu» egin dela esan du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, Bizkaia irratian egin dioten elkarrizketa batean. Birusak «hedatzen» jarraitzen duela nabarmendu du, eta joera aldatu beharra dagoela.
Hedapen hori eten nahian, Eusko Jaurlaritzak joan den ostegunean eskatu zion baimena EAEko Justizia auzitegi nagusiari COVID ziurtagiria galdegiteko. Sagarduiri «neurri ona» iruditzen zaio: «Helburua da leku itxietan eragitea, leku horietan gure portaera ez delako geure burua babestea: maskara kentzen dugu, distantzia ez dugu mantentzen, eta ez da behar adina aireztatzen; beraz, arriskua areagotu egiten da». |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206268/libian-65-bat-hautagaik-eman-dute-izena-presidentetzarako-bozetarako.htm | Mundua | Libian 65 bat hautagaik eman dute izena presidentetzarako bozetarako | Hauteskundeetan parte hartzeko erabakia hartu dutenen artean daude Dbeibeh behin-behineko lehen ministroa, Haftar ekialdeko militarra eta Gaddafiren semeetako bat. Hauteskundeak abenduaren 24an dira egitekoak. | Libian 65 bat hautagaik eman dute izena presidentetzarako bozetarako. Hauteskundeetan parte hartzeko erabakia hartu dutenen artean daude Dbeibeh behin-behineko lehen ministroa, Haftar ekialdeko militarra eta Gaddafiren semeetako bat. Hauteskundeak abenduaren 24an dira egitekoak. | NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresentzat, Libian abenduaren 24an egitekoak diren presidentetzarako bozak «nahitaezko hurrengo pauso bat» dira herrialdean bakea eta egonkortasuna finkatzeko. Ez da gutxiagorako: itxaropen handia dago jarria hitzordu horretan hamarkada bat iraun duen gerraren ondoren, 1951n independentzia lortzeaz geroztik egingo dituzten lehenak izango baitira. Libiako Hauteskunde Batzorde Gorenak jakinarazi duenez, 65 bat hautagaik eman dute izena lehian parte hartzeko —emakume bakarra haien artean—.
Azken urteotan Afrika iparraldeko herrialdean protagonismo handia izan duten politikarietako eta militarretako askok eman dute presidentetzarako hauteskundeetan parte hartzeko pausoa. Abdul Hamid Dbeibeh Libiako behin-behineko lehen ministroa izan da horretan azkenetarikoa, atzo aurkeztu baitzuen bere hautagaitza, aurrez iragarri zuen arren ez zuela hori egiteko asmorik; harekin batera, Khalifa Haftar ekialdeko agintari militarrak, Aguila Saleh Ordezkarien Ganberako presidenteak eta Saif al-Islam Gaddafik, Muammar Gaddafi herrialdeko agintari izan zenaren (1969-2011) semeetako batek nahi dute estatuburu kargura iritsi, esaterako.
Hauteskunde batzordeak berehala erabaki beharko du hautagaitza horien inguruan, bozen kanpaina abenduaren 8an hasiko baita. Eta badirudi, egunotako adierazpenak kontuan hartuz gero, zeregin hori ez dela gatazkarik gabea izango, presidentegaietako batzuek kritikak helarazi baitizkiete lehiakide posibleei, hauteskunde legea urratzen dutela argudiatuta. Hau da, ez dituztela bozetara aurkezteko baldintzak betetzen.
Dbeibeh da horietako bat. Aurkariek leporatu diote ez duela kargu publikoa utzi hauteskundeak egin baino hiru hilabete lehenago, legeak dioen modura; horrekin batera, litekeena da haren kontra egindako ustelkeria akusazioek eta berez bozetara aurkeztu behar ez zela adierazi izanak haren hautagaitza zailtzea.
Hori bai, behin-behineko lehen ministroak aldeko du gobernuburu karguan egindako lana, batez ere 372 proiektu ekonomiko sustatu eta gazteentzako laguntzak onartzeagatik, eta herrialdeko eremu askotan egindako inbertsioengatik. Horiek horrela, haren hautagaitza onartuko balute, Dbeibeh lehiako faboritoa bilakatuko litzateke: «Zailtasunak eta egoera anbiguoak dauden arren, itxaropena ez galtzeko deia helarazten dizuet. Bide egokiaren hasiera da», adierazi zuen atzo.
Behin-behineko lehen ministroari kritika egin diotenen artean dago Haftar, hark iragan irailean utzi baitzuen ekialdeko armadaren buruzagi kargua. Militarraren indar aliatuek herrialdearen eremu handiena kontrolatzen dute —eta petrolio putzu gehienak—, baina ez dute inoiz lortu Tripoli hiriburua bereganatzea; 2019ko apirilean abiatu zuten erasoaldia, eta, hamalau hilabeteren ostean, amore eman behar izan zuten, mendebaldean indartsu zen Batasun Nazionaleko Gobernuak eta haren nazioarteko aliatuek defentsa eta kontraeraso arrakastatsuak egin baitzituzten.
Gerra krimenak tarteko
Gertakari horien ostean, NBEk bake prozesu bat abiatu zuen, eta horren harira osatu zuten Dbeibeh buru duen gobernua, eta abenduaren 24an presidentetzarako eta parlamenturako hauteskundeak egiteko plana ondu. Herrialdearen mendebaldean eta hiriburuan, baina, ez dute begi onez ikusi boz horietarako Haftarren hautagaitza, gerra krimenak egozten baitizkiote.
Horrek agerian utzi du hauteskundeetako garaileak zailtasunak izango dituela herrialdea elkartzeko, bai biztanleriaren ikuspuntutik, baita erakundeen eta ekonomiarenetik ere. Halere, ekialdeko militarra konbentzituta dago hartu beharreko erabakiez, hautagaitza aurkeztean adierazi zuenez: «Bozak dira modu bakarra gure herrialdea krisi sakon honetatik ateratzeko».
Haftarri bezala, Gaddafi semeari ere gerra krimenak egotzi dizkiote, eta, are, Nazioarteko Zigor Auzitegiak haren atxiloketa agindu zuen, 2011ko protesten aurkako indarkeriaren harira. 2017ra arte espetxean egon zen, eta duela gutxira arte bizitza publikotik kanpo zegoen.
Hamar urte dira NATOren hegazkinek Gaddafi aitaren konboiari eraso ziotela, eta hilketa horren ondorio da Libiaren egungo zatiketa. 2012an parlamenturako hauteskundeak egin zituzten, baina islamistek ez zituzten onartu emaitzak, eta bitan zatitu zen herrialdea: bozen garaileak ekialdean gotortu ziren, eta Haftarrekin aliatzea beste aukerarik ez zuten izan. Mendebaldean, NBEk trantsiziorako gobernu bat osatzea adostu zuen islamistekin, eta, urteak pasatu ahala, Fayez al-Serraj buru duen GNAn barreiatu ziren.
Iaztik, Afrika iparraldeko herrialdea NBEk sustaturiko bake prozesu batean sartuta dago, baina horren arrakasta ez dago ziurtatuta, barne zatiketek eta hautagaien kexek eta kritikek kolokan jarri baitute. Hauteskunde legea bera ere gatazka iturri da; izan ere, Saleh buru duen Ordezkarien Ganberak onartu zuen —2014ko bozen ostean osatu zuten, %18ko parte hartzearekin—, baina Estatuko Kontseilu Gorenak —NBEk sorturiko goi ganberak— ezezkoa eman zion. |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206270/zubietako-erraustegiko-langileek-greba-mugagabea-egingo-dute-bihartik.htm | Ekonomia | Zubietako erraustegiko langileek greba mugagabea egingo dute bihartik | Besteak beste, segurtasun baldintzak bermatzeko eta lanaldiak errespetatzeko eskatzen diote Ekobal enpresari. | Zubietako erraustegiko langileek greba mugagabea egingo dute bihartik. Besteak beste, segurtasun baldintzak bermatzeko eta lanaldiak errespetatzeko eskatzen diote Ekobal enpresari. | Bihartik aurrera, greba mugagabea egingo dute Zubietako (Donostia) Gipuzkoako erraustegiko langileek, ELA sindikatuak gaur iragarri duenez. Prekaritatea salatzen dute langileok, eta segurtasun eta lan baldintzak bermatzeko eskatuko diote enpresari, lanuztearen bitartez.
Azpikontrataturiko Ekobal enpresari osasun eta lan baldintzak «hasieratik» ez bermatzea egotzi dio sindikatuak. Adierazi dutenez, «segurtasun eta osasun neurririk eza etengabea da». Salatu dute lan arriskuen ebaluazioa ez dela egokia.
Bide garbiketaren alorreko lan hitzarmena ezartzen diete langileoi, eta salatu dute hori ez datorrela bat Zubietako plantaren errealitatearekin. Horregatik, hitzarmen espezifikoa negoziatzen hasteko eskatu dute.
Grebara deitu dutenen arabera, hamabi orduko lan txandak ere egiten dituzte, etenik gabe. Horrez gain, aparteko orduak ere egin behar izaten dituzte. Lan egutegia ere egun batetik bestera aldatzen dietela salatu dute.
Adierazi dutenez, enpresak langileak kanporatzen ditu «sistematikoki» eta «inolako justifikaziorik gabe».
Sindikatuaren aburuz, Ekobal enpresak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak dute langileen eskaerei erantzuteko ardura.
Halaber, Eusko Jaurlaritzak plantan ezarri dituen zerbitzu minimoak salatu dituzte: %70 ekoizpen arloan eta %90koak zaborra errez argindarra sortzeko gunean. |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206271/bidea-da-borroka-komikia-eman-dute-gaztelumendi-anaiek.htm | Kultura | 'Bidea da borroka' komikia eman dute Gaztelumendi anaiek | Beñat Gaztelumendik idatzi du gidoia, eta Unai Gaztelumendik eraman du irudietara. Martin Artola izeneko bertsolaria du protagonista kontakizunak, eta eurak hazi ziren munduaren erretratu bat jaso nahi izan dute haren bueltan egileek. | 'Bidea da borroka' komikia eman dute Gaztelumendi anaiek. Beñat Gaztelumendik idatzi du gidoia, eta Unai Gaztelumendik eraman du irudietara. Martin Artola izeneko bertsolaria du protagonista kontakizunak, eta eurak hazi ziren munduaren erretratu bat jaso nahi izan dute haren bueltan egileek. | Bertsolaria, 30-35 urte bitartekoa, gizona, gipuzkoarra. Izen-deituraz, Martin Artola. Lehenengo aldiz iritsiko da Euskal Herriko Bertsolari Txapelketako finalera, Barakaldora (Bizkaia). Autoa hartuko du, harantz abiatuko da, eta errepidean doala errepasatuko ditu ordura arteko zenbait giro, jende, pasadizo. Bada, bi bidaia horiek, fisikoa eta bitala, uztartu dituzte Beñat eta Unai Gaztelumendik Bidea da borroka komikian. Lehenak idatzi du gidoia, eta marrazkietara eraman du bigarrenak. Bertsolari aldizkariak plazaratu du, baina, egileek nabarmendu dutenez, ez da «bertsolaritzari buruzko komiki bat», ezpada «bertsolaritzatik» egindakoa. Beñat Gaztelumendi: «Bertsolaritza ez da mundu bakan bat. Unai eta biok bertso munduan hazi ginen, eta bertso mundutik gure belaunaldiko beste edozeinek bizi izan dituen gauzak bizi izan ditugu. Saiatu gara horiek Martin Artolari transmititzen».
Duela bi urte heldu zitzaien enkargua Gaztelumendi anaiei, eta prozesu «luze bezain gustagarria» izan dela aipatu dute. Proiektuari forma emateko lehen bileretatik ikusi zuten antzeko istorioa kontatu nahi zutela biek, eta pertsonaiak zehaztu, pandemiaren itxialdi betean Beñatek gidoia idatzi, eta urte eta erdiz aritu da ondotik irudiak sortzen Unai. «Gidoia irakurritakoan boteprontoan sentitutakoa eraman dut paperera», esan du.
Kezkagai dituzten auziei buruz aritzeko baliatu nahi izan dute argitalpena, eta horri segika trazatu dituzte pertsonaia nagusia zein ingurukoak. Halaxe azaldu du gidoigileak: «Martin Artola Euskal Herriko gatazka singularrean kontatu izan den horren aro zehatz batean jaioa da, gerra hizkera batean hezia, bera jaiotzerako hor zeuden ikastolak, euskalgintzako erakunde gehienak, gaztetxeak, musika talde erreferentziazkoak... Horien ondoren eta berandu samar jaio izanaren sentsazioa dauka, eta bere bizitzari aurreko epika horren baitan aurkitu nahi izan dio zentzua, bere ekintzak halako funtzio handiago baten baitan kokatzen saiatu izan da». Helduarora iritsiko da, ordea, eta testuinguru hori aldatuta eta bestelako epikekin nahastuta topatuko du. Horixe komikiaren mamia: «Nola erresistentzian, nolabaiteko subalternitate batean hazi den pertsona bat botere posizio batera iritsiko den, eta nola ez den erabat kontziente zein den okupatzen duen leku hori».
Haren ondoan, beste lau pertsonaia agertuko dira: Urko, Martinen lagun minena baina batere bertsozalea ez dena, 1990eko hamarkadako nostalgiarekin ari dena militantzia politikoan; Ekhiñe, Martinen txikitako laguna, bertso eskolan zein taldetasuna gauzatzen den beste hainbat momentutan kanpo geratu izan dena; Sara, Martinen kantukidea eta haren arazoak entzun ohi dituena, «hankak lurrera» ekarri ohi dizkiona; eta Iparra, hau ere Martinekin bertso eskolan hasi baina «literatura idatzira» jo duena, izaera «kontraesankor eta berezikoa».
Unai Gaztelumendi: «Pertsonaiak sinpletu eta karikaturizatu egin behar izan ditugu, baina uste dut islatzen dutela gu zein mundutan hezi izan garen. Pertsonaia horiekin kontatu nahi izan dugu Martinen pentsamendua. Baina jolasetik ere asko dauka guretzat».
Aurretik ere aritu izan dira bi anaiak zenbait proiektutan elkarrekin, baina hau izan da batera osatu duten «lanik luzeena». Beñatentzat komikirako gidoi bat idatzi duen lehen aldia ere izan da. Aitortu du, Unairen aldean, ez dela generoaren jarraitzailea izan, eta lan horri ekiteko, lehenengo bere gustuko komikiak eskatu zizkiola anaiari. Pasatu zizkionen artetik, Zerocalcare komikigile italiarra bereziki gustatu izana oroitu du: «Tonua gustatu zitzaidan, gauzak gehiegi esajeratu gabe, sinple esate hori. Bai eta ikustea nola bizitza normal samar bat ere izan daitekeen komiki baterako gai».
Laugarren bertso-komikia
Beñat Hach Embarek Bertsolari aldizkariko koordinatzaileak lagunduta aurkeztu dute lana Gaztelumendi anaiek. Hark gogora ekarri du duela 30 urte martxan jarritako hedabidea dela Bertsolari, eta, paperean urteko lau zenbaki argitaratu eta bertsolari.eus webgunea elikatzeaz gain, 2015ean ekin ziotela komikiak plazaratzeari, «bertsolaritzatik gai orokorragoak» landuz. Patxi Gallego eta Xabi Payak sinatutako Nork eta Nori eta Adur Larreak eta Mikel Begoñaren Arditutakoak lanen ondotik heldu da orain, bada, Bidea da borroka.
Datozen hiletan, komikia aurkezteko bira bat egingo dute egileek, bertsoak kantatuz eta zuzenean marraztuz, komikiko gaien inguruan. Lehen emanaldia abenduaren 2an egingo dute, ostegunez, Añorgan (Donostia). |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206272/pablo-ibarrentzat-epaiketa-justua-eskatu-dute-senideek-gasteizen.htm | Gizartea | Pablo Ibarrentzat «epaiketa justua» eskatu dute senideek, Gasteizen | Presoak 27 urte daramatza kartzelatuta, Floridan; haietako hamabost heriotzaren korridorean. Senideek babesa eskertu dute, hunkituta. | Pablo Ibarrentzat «epaiketa justua» eskatu dute senideek, Gasteizen. Presoak 27 urte daramatza kartzelatuta, Floridan; haietako hamabost heriotzaren korridorean. Senideek babesa eskertu dute, hunkituta. | Pablo Ibarrek 27 urte daramatza Floridako kartzela batean preso (Estatu Batuetan). Haietako hamabost heriotzaren korridorean. 1994an klub batean lanean ziharduten bi neska hiltzea egotzita heriotz zigorra ezarri zioten Ibarri. Errugabetasuna aldarrikatu izan du, eta «epaiketa justu bat» aldarrikatu dute Ibarrentzat, Gasteizen. Euskal Herrira etorri da Ibarren familia, haren epaiketa prozesuaren azken albisteen berri emateko eta Ibarren Euskal Herriko familia bisitatzeko. Izan ere, Ibar heriotzera zigortu zutenetik, Euskal Herritik jaso duten babesa eskertu nahi izan du familiak.
Agerraldian izan dira Andres Krakenberger Pablo Ibar-Epaiketa Justua elkarteko bozeramailea, Candido Ibar Pabloren aita eta Tanya Ibar Ibarren emaztea. Ibarren defentsak 2016an lortu zuen heriotzara kondenatzen zuen 2000. urteko epaia baliogabetzea, fiskalak aurkeztutako frogak auzitegiak nahikotzat jo ez zituelako. Halere, berriz epaitu zuten 2019ko maiatzean, eta, ondorioz, biziarteko espetxealdia betetzera zigortu zuten. Ibarren defentsak azken epaiketaren apelazioa aurkeztu du Estatu Batuetako Floridako 4. Barruti Judizialeko Apelazioetako Auzitegian. Epaileak onartzen badu, lehen aldiz kondenatu zutenetik laugarren epaiketa izango litzateke.
Denboran atzera egin izan balute bezala sentitzen da Krakenberger. Izan ere, Floridako Auzitegi Gorenak heriotza zigorra baliogabetu zuenean, berriz hasieratik hasi zuten apelazio kate guztia. «Behetik hasi da prozesu guztia», esan du Krakenbergerrek, eta salatu du azken epaiketan ere fiskaltzaren partetik irregulartasun larriak egon zirela. Krakenbergek uste du urte hasierarako izango dutela fiskaltzak aurkeztutakoaren berri. Ostean, fiskaltzak adierazitakoaren aurkako argumentuak aurkeztea espero du defentsak.
Aurrera egiteko sustengua
«Eskerrik asko, zuek gabe galduta egongo ginateke». Hunkituta zuzendu zaie hedabideei Candido Ibar, Pabloren aita, eta Tanya Ibar, Pabloren emaztea. Azken epaiketan biziarteko espetxealdira zigortu zutenean, «ezin sinetsi eta garaitua» atera zela onartu dute. Azken bisitan «askoz hobeto, animosoago eta borrokatzeko gogoekin» ikusi dutela esan dute.
Garestiak izan ohi dira epaiketa. Krakenbergek esan du epaileak defentsari arrazoia ematen badio, 1.100.000 dolar inguruko kostua izango duela. Crowfounding kanpaina zabaldu dute. |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206273/lur-planeta-asteroideetatik-defendatzeko-dart-misioa-jaurtiko-dute-bihar.htm | Bizigiro | Lur planeta asteroideetatik defendatzeko DART misioa jaurtiko dute bihar | Dimorphos asteroidearen kontra joko du zundak, ikusteko kolpea nahikoa ote den objektua desbideratzeko. Funtzionatzen badu, etorkizunean erabili ahalko dute teknika, Lurrarentzat mehatxu diren asteroideekin. | Lur planeta asteroideetatik defendatzeko DART misioa jaurtiko dute bihar. Dimorphos asteroidearen kontra joko du zundak, ikusteko kolpea nahikoa ote den objektua desbideratzeko. Funtzionatzen badu, etorkizunean erabili ahalko dute teknika, Lurrarentzat mehatxu diren asteroideekin. | Filmetan ikusitakoa benetan gertatuko da datozen hilabeteetan. Esperimentu gisa, edonola ere: Lur planetatik jaurtitako gailu batekin danbatekoa emango diote asteroide bati, ikusteko horrekin aski den hura desbideratzeko. Oraingoan, mehatxu ez den asteroide baten kontra jo nahi dute. Baina, etorkizunean, baliteke teknika erabili behar izatea Lurra defendatzeko.
Hainbat arrazoirengatik, dinosauroek ez zuten espazio programarik garatu, bestela jakin-minez begiratuko zioten bihar zeruari, Kalifornian (AEB). Izan ere, bihar da SpaceX Falcon 9 suziri batean jaurtitzekoa DART misioa. Asteroide Bikoitza Berbideratzeko Proba moduan euskara daiteke. Dardo gisa itzul daiteke akronimoa. Horrek aski ongi laburbiltzen du NASAren misioa.
Asteroide batek Lurraren kontra talka egiteko arriskua gutxitzeko erabil daitekeen kolpe kinetikoaren teknika deiturikoaren lehenengo proba da: hau da, asteroide bati kolpea emango diote, haren orbitan aldaketa eragiteko.
Dimorphos asteroidea
Didymos eta Dimorphos asteroide bikote bat dira, eta Eguzkiaren inguruan orbitatzen dute. Didymos da bikoteko asteroide nagusia; 780 metro pasatxoko diametroa du. Dimorphos haren inguruan biraka dabilen ilargitxoa da, ia 162 metroko diametrokoa. Azken horri kolpea emanez, horren abiadura aldatu nahi dute. 500 kiloko gailuak ilargiaren erdi-erdian joko du, segundoko 6,6 kilometroko abiadan. Kalkulatu dutenez, horrek segundoko 0,4 milimetroko abiadura aldatuko dio Dimorphosi. Gutxi ematen du, baina aski izango da denborarekin bi asteroideen ibilbidea asko aldatzeko.
Horretarako itxaron beharko da, ordea. Lurretik gertu pasatuko dira asteroideok 2022ko udazkenean, eta urriaren 2rako espero dute talka. Lurreko teleskopioekin ikusi ahalko da. Baina neurketa zorrotzak Hera zuntzak egingo ditu urte bost urte geroago. ESA Europako Espazio Agentziak 2024an jaurtiko zunda, eta 2027. urtean helduko da. Orduan jakingo da nola aldatu duen talkak asteroideen ibilbidea. ESA eta NASA 2015. urtetik ari dira elkarlanean AIDA programan, planeta asteroideen mehatxuetatik defendatzeko. |
2021-11-22 | https://www.berria.eus/albisteak/206274/pertsona-bat-hil-da-zirauki-inguruan-gertaturiko-trafiko-istripu-batean.htm | Gizartea | Pertsona bat hil da Zirauki inguruan gertaturiko trafiko istripu batean | Auto batek kamoi baten atzeko aldean jo du, A-12 autobidean. Aurten 24 pertsona hil dira Nafarroako errepideetan. | Pertsona bat hil da Zirauki inguruan gertaturiko trafiko istripu batean. Auto batek kamoi baten atzeko aldean jo du, A-12 autobidean. Aurten 24 pertsona hil dira Nafarroako errepideetan. | Nafarroako suhiltzaileek jakitera eman dutenez, pertsona bat hil da gaur arratsaldean A-12 errepideko 29. kilometroan, Zirauki inguruan (Nafarroa), haren autoak kamioi baten atzeko aldea jo duenean.
Ez dute beste daturik eman.
Hori kontatuta, 24 lagun hil dira aurten Nafarroako errepideetan. Trafiko Istripuen Biktimen Munduko Eguna da gaur, eta, horren harira, datuak eman ditu Nafarroako Trafiko Bulegoak.
Aurten 21 lagun hil dira hiri arteko errepideetan gertaturiko 213 ezbeharretan, eta bi baino ez hiri barneko bideetan. Halere, askoz istripu gehiago gertatu dia hiri barnekoetan (492), baina ez ziren izan hain larriak (49 zauritu eraman behar izan zituzten erietxeetara).
2020. urtean, berriz, 20 pertsona hil ziren, baina urte atipikotzat daukate: izurriarengatik aginduriko konfinamenduak asko murriztu zuen errepideetako bidaien kopurua. Denera 576 istripu gertatu ziren, eta 97 zauritu eraman behar izan zituzten ospitalera.
Hildako gehienak autoa bidetik ateratzean gertatutako istripuetan izan ziren, eta aurrez aurreko talketan. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206308/gutxienez-46-lagun-hil-dira-bulgarian-autobus-batek-su-hartu-ondotik.htm | Mundua | Gutxienez 46 lagun hil dira Bulgarian autobus batek su hartu ondotik | Sofian gertatu da ezbeharra, atzo arratsaldean. Ikerketa bat abiatu dute, zergatik gertatu den aztertzeko. | Gutxienez 46 lagun hil dira Bulgarian autobus batek su hartu ondotik. Sofian gertatu da ezbeharra, atzo arratsaldean. Ikerketa bat abiatu dute, zergatik gertatu den aztertzeko. | Bulgariako Poliziak jakinarazi duenez, atzo arratsaldean autobus batek su hartu zuen herrialdeko hiriburuaren inguruan, Sofian, eta, ondorioz, 46 lagun zendu dira. Zehaztu dutenez, ibilgailua Bosnek herriaren ondoan zela piztu da sua, Struma autobidean, hain zuzen. Argitu dute hainbat haur direla kiskalita hildakoen artean.
Hildakoez gainera, hainbat herritar zauritu dira sutean. Ospitalera eraman dituzte zenbait. Poliziak zehaztu duenez, bestalde, ikerketa abiatu dute gertakariak zer-nola gertatu diren argitzeko. Izan ere, oraingoz ez dakite zehazki zerk piztu duen sua. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206309/noah-gordon-idazlea-hil-da-medikua-eleberriaren-egilea.htm | Kultura | Noah Gordon idazlea hil da, 'Medikua' eleberriaren egilea | Estatubatuarrak bi aldiz jaso zuen Zilarrezko Euskadi saria: 1992an eta 1995ean. Asko saldu diren hainbat eleberri idatzi ditu. | Noah Gordon idazlea hil da, 'Medikua' eleberriaren egilea. Estatubatuarrak bi aldiz jaso zuen Zilarrezko Euskadi saria: 1992an eta 1995ean. Asko saldu diren hainbat eleberri idatzi ditu. | 95 urterekin hil da Noah Gordon idazle estatubatuarra, bere etxean: «Noahk duela gutxi ospatu zuen bere 95. urtebetetzea, zoriontsu eta bizi izan duen bizitza luze eta oparoagatik eskertuta», adierazi du haren familiak ohar baten bidez. Gordon nazioarteko eleberrigile ospetsuenetakoa izan da, besteak beste, Medikua, Azken judua eta Xamana eleberriengatik.
Izugarri saldu diren hainbat eleberri idatzi ditu idazleak, eta milioika lagunek irakurri dituzte haren lanak mundu osoan, baita Euskal Herrian ere. Horregatik, bi aldiz jaso zuen Gipuzkoako Liburu Denden Elkarteak urtero ematen duen Zilarrezko Euskadi saria, 1992an eta 1995ean. 2007an ere Bilbon izan zen, Bodega eleberria aurkezten. XIX. mendearen amaierako Katalunian girotutako lan hura izan zen argitaratu zuen azkena.
Idazle izan aurretik, kazetaria izan zen Gordon. Bere lehen eleberria, Errabino (AEBetan arrakasta izan zuen bakarra), 1965ean argitaratu zuen, baina benetan ospetsu 1986tik aurrera bilakatu zen, Medikua liburua argitaratu zuenean. Hari jarraitu zioten trilogia osatu zuten beste bi eleberriek: Xamana eta Cole Doktorea.
Nagusiki bere herrialdetik kanpo irakurri ziren Gordonen lanak. Horren erakusgarri da 2013an plazaratutako Medikua filma Alemaniako etxe batek produzitu zuela, eta Europako publikoari zuzenduta sortu zutela ia erabat. Espainian, izen bereko musikal bat ere estreinatu zuten, 2018an. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206310/aurrez-izena-eman-beharko-da-durangoko-azoka-bisitatzeko.htm | Kultura | Aurrez izena eman beharko da Durangoko Azoka bisitatzeko | Jendea txandaka sartuko da Landako Gunean, eta izena emanda bakarrik ikusi ahalko dira Ahotseneko kontzertuak ere zuzenean. Koronabirusaren zabalpenak bultzatuta hartu ditu erabakiak Gerediaga elkarteak. | Aurrez izena eman beharko da Durangoko Azoka bisitatzeko. Jendea txandaka sartuko da Landako Gunean, eta izena emanda bakarrik ikusi ahalko dira Ahotseneko kontzertuak ere zuzenean. Koronabirusaren zabalpenak bultzatuta hartu ditu erabakiak Gerediaga elkarteak. | Pandemiaren datuak okerrerantz egiten hasi ahala, Durangoko Azokarekin zer gertatuko zen zalantza ere zabaldu da azken egunetan. Gerediaga elkarteak gaur jakinarazi duenez, azoka presentzialarekin aurrera egiteko asmoa dute, baina, hori bai, txanda eta izen-emate sistema bat ezarriko dute bisitentzat. 1.200 bisitari hartuko ditu, gehienez, Landako guneak txanda bakoitzean, eta ordu eta erdi iraungo dute. Webgunearen bidez egin ahalko dira erreserbak. Durangoko Udalarekin batera hartu ditu erabakiok elkarteak. Maskara jarrita edukitzea eta osasun arauak errespetatzea ere beharrezkoa izango dela gogorarazi dute antolatzaileek. «Kulturaren alde egitea eta osasun neurriak betetzea gauza bera dira».
Abendauren 3an digitalki irekiko ditu ateak azokak, orduan jarriko baitute martxan denda digitala. Eta abenduaren 4tik 8ra izango ditu zabalik ate fisikoak. Egun horietan, guztira, bost txanda antolatuko dituzte Landako Gunea bisitatzeko, 10:00etatik hasi eta 20:00etara arte. Ordu eta erdiko tartearen ostean, hustu egingo da espazioa, eta hurrengo txandari emango zaio sarbidea.
Txandak kontzertuetan ere
Plateruena kafe antzokiko kontzertuetan ere sistema bera ezarriko dute. Aurrez izena eman beharko dute Ahotsenea guneak bertan antolatutako saioak ikustera doazenek. Horrez gainera, ez da ostalaritza zerbitzurik egongo, eta galarazita egongo da edariak eta janariak kontsumitzea ere. Antolatzaileek gogoratu dutenez, streaming bidez ere zabalduko dituzte saio horiek.
Pandemiaren datuak okerragoak zirenetik zeukan mahai gainean plana Gerediaga elkarteak. Irailean, esaterako, txandakako sistema ezartzeko aukera hori aipatu zion Beñat Gaztelurrutia Gerediaga elkarteko kudeatzaileak BERRIA egunkariari: «Aztertzen ari gara zer sistemarekin egin, baina, ia ziur, aurrez izena eman beharko dute bisitariek». Eta aurreikustekoa zen, beraz, neurria. Baita aste honetan jakinaraziko zutela ere. Berez, astelehenerako egina zieten hedabideei azokaren programa aurkezteko deia, baina bertan behera utzi zuten asteburuan. Egitaraua ostegunean aurkeztuko dutela jakinarazi dute orain.
Ardurarako deia
Arduratsu jokatzeko deia egin diete bisitariei. «Euskal kulturaren plaza bizirik mantentzeko ezinbestekoa da denon babesa eta konpromisoa». Eta, ohar bidez, zehaztu dutenez, osasun neurriak betetzea ere bada konpromiso horren parte. «Txanda sistema honek ematen duen segurtasuna bermatuz, kulturzaleak animatu nahi ditugu Landakon sartzeko ordua hartzera». Azokaz kanpoko aisialdi guneetan ere arduraz jokatzeko eskatu dute. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206311/eliza-katolikoak-3000-higiezin-bereganatu-ditu-nafarroan.htm | Gizartea | Eliza katolikoak 3.000 higiezin bereganatu ditu Nafarroan | Immatrikulatutako ondarearen artean daude bi katedral, ia 1.000 tenplu, nekazaritzako lurrak, etxebizitzak, etxabeak, frontoiak eta museoak, besteak beste | Eliza katolikoak 3.000 higiezin bereganatu ditu Nafarroan. Immatrikulatutako ondarearen artean daude bi katedral, ia 1.000 tenplu, nekazaritzako lurrak, etxebizitzak, etxabeak, frontoiak eta museoak, besteak beste | Hasieran uste ziren baino askoz gehiago dira Eliza katolikoak Nafarroan bereganatutako ondasunak. Otsailean, Espainiako Gobernuak jakinarazi zuen Elizak 1.034 ondasun erregistratu zituela Nafarroan 1998. urteaz geroztik. Benetako kopurua, baina, hori halako hiru da. Nafarroako Migrazio Politikako eta Justiziako kontseilari Eduardo Santosek gaur azaldu duenez, 2.952 higiezin bereganatu ditu Elizak «gutxienez». Nafarroako Parlamentuan aurkeztu ditu ikerketaren emaitzak, eta baita salerosketa eta immatrikulazio operazio horien erregistroak ere. Nafarroako Ondarearen Defentsarako Plataformak 2019an ohartarazi zuen Elizaren immatrikulazioak «hasieran uste baino dezente gehiago» izan zitezkeela.
Izan ere, orain arte, ezagunak ziren 1998tik aurrerako datuak bakarrik; Espainiako Gobernuak, Jose Maria Aznar presidente zela, lege frankista bat moldatu eta Elizari edozein eraikin mota bere izenean erregistratzeko aukera eman zionetik, alegia. Ikerketa «xeheagoa» egin du orain Nafarroako Gobernuak, eta 1900. urtetik aurrerako guztiak zenbatu dituzte. «Nafarroan, immatrikulazioak era masiboan egin zituzten, baina datuak zatika genituen. Argazki osoa falta genuen», azaldu du Santosek.
Orain zenbatu dituztenak immatrikulazioak dira, baina baita immatrikulazioetan oinarritutako salerosketa kontratuak ere: «Udal erregistroetan azaldu digute operazio hauek guztiek immatrikulazioetan dutela jatorria. Batzuetan, Elizak bere izenean erregistratzen zituen lursail edo higiezin batzuk, eta gero saldu egiten zituen». Kontseilariak gaineratu du halako operazioek arazoak ekarri dituztela zenbait udalerritan: «Auzitara jo dute zenbait udalek, adibidez, Elizak lursail bat bere izenean jarri eta norbanako bati saldu ziolako, hortik bide publiko bat igarotzen zela aipatu gabe».
Higiezinen ezaugarriei dagokionez, Artzapezpikutzak immatrikulatutako ondasun gehienak tenpluak dira (ondasun guztien %33), eta horien artean dira bi katedral, ehunka eliza, errektore etxeak eta baselizak, besteak beste. Horiez gain, lursail asko ere bereganatu dituzte (nekazaritzako lurrak, baratzeak, olibondoak, mahastiak, lehorreko lurrak, zereal lursailak, basoak...), eta baita 187 etxebizitza, 101 finka, 36 etxabe eta zazpi eraikin oso ere. Ezohiko higiezinak ere bere izenean jarri ditu Elizak hamarkada hauetan guztietan; besteak beste, dozenaka hilerri, frontoiak, museoak, parkeak, zahar etxe bat eta erretiratuen elkarte bat. «Guztira, 4.107.000 metro koadro bereganatu ditu Elizak». Hau da: Iruñe osoaren azaleraren %20 edo Burlataren azalera halako bi, hori da Elizak Nafarroan immatrikulatutako ondasunen neurria. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206312/gazte-maputxe-bat-hil-dute-eta-beste-bat-larri-zauritu.htm | Mundua | Gazte maputxe bat hil dute, eta beste bat larri zauritu | Zibil jantzitako bi gizonezkok tirokatu zituzten. Protestak lehertu dira Bolsonen, Barilochen, Viedman eta Cipollettin. | Gazte maputxe bat hil dute, eta beste bat larri zauritu. Zibil jantzitako bi gizonezkok tirokatu zituzten. Protestak lehertu dira Bolsonen, Barilochen, Viedman eta Cipollettin. | Quemquemtrew komunitatean gertatu zen, igande gauean. Zibil jantzitako bi gizonezkok tiroka hil zuten Elias Garay gazte maputxea, eta larri zauritu zuten beste gazte bat. Garayri tiro bat egin zioten buruan, eta beste gazteari bi sabelean. Lekukoen arabera, bi gazteak maputxeen lurrak babesteko mugimenduko kideak ziren —desjabetu egin nahi dizkie gobernuak—. Lekukoen arabera, Poliziak ez zuen ezer egin erasotzaileak geldiarazteko. Atzo, protestak egin zituzten hilketa salatzeko.
Rio Negroko gobernadore Anabela Carreras egiten dute maputxeek gertatutakoaren erantzule. Komunitateak eta giza eskubideen aldeko erakundeek asteak daramatzate Poliziaren indarkeria eta jazarpena salatzen, eta egozten diote Carrerasi eskualdea militarizatu izana maputxeak handik kanporatzeko. «Polizia lurraldea inguratzen ari da, eta orain arte ez diote inori sartzen utzi, ez negurako arropekin, ez janariarekin, eta bi erasotzaileak armekin sartu dira. Azalpen bakarra dauka gertatutakoak», salatu du Orlando Carriqueok, Tehuelcheko koordinakunde maputxeko buruzagiak.
Lurraldea inguratua dute segurtasun indarrek, eta hiru pasabide soilik zabaldu dituzte. Haietatik igaro ahal izateko, Poliziaren kontrolak igaro behar dira. Droneak ere badituzte ingurua airetik zaindu ahal izateko. Horiek hala, giza eskubideen aldeko erakundeek eskatu diote gobernadoreari zabal dezala erasoa argitzeko informazio guztia.
Senatuak duela gutxi onartu du larrialdiko neurri bat, maputxeak kanporatzea debekatzen duena. 2006tik indarrean dagoen legediaren arabera, gobernuak euren lurren jabetza onartu behar die komunitateei, baina gaur-gaurkoz araudia ez da bete eskualde gehienetan. Maputxeek salatu dute segurtasun indarren jazarpena ez ezik herritarrena ere jasan dutela azken asteetan. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206313/gutxienez-zortzi-hilotz-aurkitu-dituzte-rio-de-janeiron-poliziarekin-tiroketa-bat-izan-ostean.htm | Mundua | Gutxienez zortzi hilotz aurkitu dituzte Rio de Janeiron, Poliziarekin tiroketa bat izan ostean | Mangladietan aurkitutako hildako batzuek tortura zantzuak zituzten. Salgueiro favelako bizilagunek uste dute gorpu gehiago aurkituko dituztela. | Gutxienez zortzi hilotz aurkitu dituzte Rio de Janeiron, Poliziarekin tiroketa bat izan ostean. Mangladietan aurkitutako hildako batzuek tortura zantzuak zituzten. Salgueiro favelako bizilagunek uste dute gorpu gehiago aurkituko dituztela. | «Gorpu guztiak mangladira bota zituzten; batzuk, tortura zantzuekin. Sarraski bat izan denaren itxura guztia du». Horiek dira lekuko batek Brasilgo Globo TV telebista kateari atzo egindako adierazpenak. Rio de Janeiro (Brasil) estatuko Poliziak gutxienez zortzi hilotz aurkitu ditu hiriaren kanpoaldeko mangladi batzuetan, ustez, Salgueiro favela txiroan izandako tiroketa bat ikertzen ari zirela. Hango bizilagunek Globo TVri azaldu diotenez, uste dute gorpu gehiago azalduko direla, tiroketa «bortitza» izan zelako.
Beste telebista kate batek, berriz, identifikatu gabeko gorpuak maindire zurietan bilduta erakutsi ditu, zingiraren ertzean. Brasilen ohikoa da giza eskubideen aldeko eragileek salatzea Poliziaren hilketa bidegabeak eta gehiegizko indarkeria, bereziki faveletan jarduten duten narkotrafikatzaileen aurka egiten dutenean.
Poliziak azaldu duenez, larunbatean hasi ziren istiluak, patruilatzen zebilen polizia bat hil zutenean. Horren ondorioz, Rioko Poliziaren operazio berezietarako taldeak igandean ekin zion favelaren aurkako sarealdiari: «Unitate berezia igandean sartu zen Salgueirora, larunbateko erasoan parte hartu zuen lagun bat, zaurituta, han ezkutatu zelakoan». Azaldu dutenez, gunea «egonkortzea» zen haien helburua.
Poliziak ez die erantzun hango bizilagunek egozten dizkieten akusazioei, eta ohar bidez esan duten bakarra da zortzi gorpu aurkitu dituztela, baita bi pistola, munizioa eta drogak ere.
58 tiroketa
Fogo Cruzado giza eskubideen aldeko taldearen datuen arabera, Rio de Janeiroko estatuan hiru hildako edo gehiago utzi dituzten 58 tiroketa izan dira jada 2021ean. Haietatik 43 Poliziaren operazioetan gertatu dira.
Oraingoz, larriena Jacarezinho favelan maiatzean gertatutakoa da: 28 hildako eragin zituen narkotrafikoaren aurkako sarealdi hark. Operazio hura zela eta, bi polizia inputatu zituzten, «modu irregularrean» jokatzeagatik. Salaketak zioenez, inputatutako poliziek etxe batean zaurituta eta armarik gabe zegoen gizon bat hil zuten. Horren ostean, gainera, hilotza ezkutatu zuten Poliziako adituak heldu aurretik, eta esan zuten pistola bat, kargagailu bat eta granada bat zituela hildakoak. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206314/gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen-neska-laguna-jotzeagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, neska laguna jotzeagatik | 41 urte ditu gizonezkoak. Atzo egin zion eraso neska lagunari, Arriaga-Lakuan. | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, neska laguna jotzeagatik. 41 urte ditu gizonezkoak. Atzo egin zion eraso neska lagunari, Arriaga-Lakuan. | Gasteizko Udalak jakinarazi duenez, 41 urteko gizonezko bat atxilotu zuten atzo, neska laguna jotzeagatik. Eztabaida batean ari zirela egin zion eraso emakumeari, eta udaltzainek atxilotu zuten, eraso fisikoa egitea egotzita.
Udalak jakinarazi duenez, Arriaga-Lakua auzoko etxe batean gertatu zen erasoa. Udaltzainek etxe atarian atzeman zuten gizonezkoa, bizilagun batek abisu eman ondotik. Gizona gaur pasatuko da epailearen aurretik. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206315/sergio-sayas-nafarroan-etb3-sartuta-reset-egin-nahi-dute-burmuinetan.htm | Politika | Sergio Sayas: «Nafarroan ETB3 sartuta, reset egin nahi dute burmuinetan» | Datorren urtea amaitzerako, ETB3 telebista katea Nafarroa osora zabaltzea adostu dute EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak. UPNko diputatu Sergio Sayas amorraturik azaldu da erabakiaren berri izandakoan: «Telebistaren bidez doktrinatzea baizik ez dute bilatzen». | Sergio Sayas: «Nafarroan ETB3 sartuta, reset egin nahi dute burmuinetan». Datorren urtea amaitzerako, ETB3 telebista katea Nafarroa osora zabaltzea adostu dute EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak. UPNko diputatu Sergio Sayas amorraturik azaldu da erabakiaren berri izandakoan: «Telebistaren bidez doktrinatzea baizik ez dute bilatzen». | Sumindurik, haserre bizian azaldu zen Espainiako Kongresuan UPNko diputatu den Sergio Sayas atzoko osoko bilkuran. Espainiako aurrekontuak eztabaidatzeko saioa izan zuten, eta, nabarmen aztoraturik, Sayasek gogor kritikatu zuen EH Bilduk eta Pedro Sanchezen gobernuak berriki eginiko negoziazioetan hitzartutakoa. Besteak beste, eta Mertxe Aizpurua EH Bilduren Espainiako Kongresuko eledunak iragarri zuenez, ETB3 2022a bukatu aurretik Nafarroa osoan ematea adostu dute saio horietan. Ohartarazpen argia egin du UPNkoak: «ETB3rekin, reset egin nahi dute burmuinetan». Sayasek «doktrinatzeko» asmoa ikusten du ETB3ren emisioa zabaltzeko egin nahi den urratsean.
«Nafarrok ez gaude ETB ikusteko desiotan; nafarrok inbertsioak eta komunitatearentzako proiektu bat nahi ditugu. Badakizue nork ikusi nahi duen Nafarroan ETB? Burmuinetan reset egin nahi dutenek», salatu du Sergio Sayasek. Haren iritziz, EH Bilduk «nazionalismoa indartu» nahi du telebistaren bitartez, uste baitu «Nafarroako herritarrak bereizteko» erabilia dela euskara. Argudiatu du Pedro Sanchezen gobernuak «goragalea eragiteraino» egin diola men EH Bilduri, «beste behin».
Espetxe politikek kezkaturik
Kezkak hartua agertu da Sayas. Eta ez bakarrik ETB3 telebista katearen harira. «Horiek dira ezagutzen ditugun akordioak, baina are gehiago kezkatzen gaituzte ezagutzen ez ditugunek», azaldu du. Hain zuzen, presoen hurbilketei buruzko aipamena ere egin du diputatuak kongresuan. «Otegik presoen askapena eskatu du aurrekontuak onartzeko baldintza gisan. Usteko duzue hori ez dela gertatuko, baina gauza bat esanen dizuet: bai, gertatuko da». Hurbilketekin «gauza bera» gertatu dela argudiatu du Sayasek: «Dagoeneko ez da presorik gelditzen hurbildu gabe». |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206316/elkarrekin-podemos-iuk-osoko-zuzenketa-aurkeztuko-du.htm | Politika | Elkarrekin Podemos-IUk osoko zuzenketa aurkeztuko du | Gorrotxategik jakinarazi du Jaurlaritzak uko egin diola koalizioaren «proposamen estrategikoez» hitz egiteari. EH Bilduk proposamen berri bat aurkeztuko dio Azpiazuri. | Elkarrekin Podemos-IUk osoko zuzenketa aurkeztuko du. Gorrotxategik jakinarazi du Jaurlaritzak uko egin diola koalizioaren «proposamen estrategikoez» hitz egiteari. EH Bilduk proposamen berri bat aurkeztuko dio Azpiazuri. | Elkarrekin Podemos-IUk eta Eusko Jaurlaritzak ez dute lortu 2022ko aurrekontuen inguruan ados jartzea, eta Miren Gorrotxategi bozeramaileak adierazi du ostiralean osoko zuzenketa bat aurkeztuko dutela, gobernuak uko egin baitio koalizioaren «proposamen estrategikoez» hitz egiteari. «[Pedro] Azpiazu kontseilariak deitu nau, eta esan dit datorren urtean ikusiko dugula elkar», adierazi du eledunak: «Behartuta gaude osoko zuzenketa aurkeztera». EH Bilduk, berriz, negoziatzen jarraitzeko saiakera berri bat egingo du
Elkarrekin Podemos-IUk bi aldeen arteko lehen bileraren ostean atera zituen argitara aurrekontuetan txertatu nahi dituen zuzenketa partzialak; denera 500 milioi euroko gastua izango luketen hogei zuzenketa. Horien artean, hiru nabarmendu zituen: energia enpresa publiko baten sorrera sustatzea —100 milioi euroko zuzenketa—, larrialdi egoeraren ostean kontratua berritu ez zaien 4.000 osasun langileak berriz kontratatzea —110 milioi eurokoa—, eta hezkuntza publikoa indartzea —80 milioi eurokoa—.
Lehen bilera haren ondoren, David Soto parlamentariak adierazi zuen ez zuela Jaurlaritzaren «borondaterik» ikusi «neurri estrategiko horien» inguruan negoziatzeko, eta, Pedro Azpiazu Ogasun sailburuak proposamenak aztertzeko asmoa adierazi zuen arren, koalizioak uste du ez dela aurrerapausorik egin. Joan den ostiralean egin zuten bigarren batzarra, baina, Gorrotxategiren esanetan, agerikoa da Jaurlaritzaren «interesik eza»: «Ez dute hitz egin nahi». Koalizioak gehitu du Azpiazuk aurkeztutako kontraeskaintza aztertu dutela, baina hark ez diela proposamenei erantzuten: «Gobernuak ez du gure hizkuntzan hitz egiten». Besteak beste, gaitzetsi dute eskola publikorako eskatutako inbertsioen alorrean patioak berritzeko lau milioi euroko proposamen bat aurkeztera mugatu dela Jaurlaritza. Era berean, gaitzetsi du ez dutela jaso erantzunik diru sarrerak bermatzeko errentaren eta energia enpresa publiko baten sorreraren inguruko proposamenentzat. Hartara, Gorrotxategiren esanetan, gobernua da balizko akordio bati «betoa» jarri diona: «2022ko aurrekontuek Euskadiri ez diote lagunduko pandemiak eragindako kolpe ekonomiko, sozial eta sanitariotik osatzen».
Jarrera horren aurrean, Elkarrekin Podemos-IUko eledunak «subiranotasun energetikoaren» aldeko apustua defendatu du, eta energia enpresa publiko bat sustatzeko lege proiektu bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean: EnergiBerri. Koalizioaren arabera, helburua da «energia propioa sortu eta komertzializatzea», «faktura merkatzeko» eta 2050erako herritarrek ez izateko derrigorrean «oligopolio energetikoari ordaintzeko beharra». Gorrotxategik salatu du haiek Eusko Jaurlaritzaren funts publikoak jasotzen dituztela, baina horiek ez direla inoiz «herritarrentzako onura» bihurtzen.
EH Bildu, hitz egiteko prest
EH Bilduren Mahai Politikoak atzo adostu zuen Eusko Jaurlaritzari proposamen bat bidaltzea, negoziazioei bide ematea posible den aztertzeko. Koalizio subiranistak 118 milioi euroko sei neurri ekonomiko eta beste horrenbeste neurri politiko planteatu zizkion Jaurlaritzari. Bi aldeak joan den asteazkenean bildu ziren azkenekoz, eta, haren ostean, Azpiazuk adierazi zuen Jaurlaritzak 162 milioi euroko proposamen multzo bat jarri zuela mahai gainean, baita «sei neurri politikoetatik lau» ere: «Alternatiba bideragarria eta errealista da». Proposamen hark «deskolokatu» egin zuen EH Bildu, EAJren Bizkai Buru Batzarreko presidente Itxaso Atutxaren arabera. Bizkaia Irratian eginiko elkarrizketan, adierazi du koalizio subiranistak zail izango duela kontrako botoa ematea, besteak beste, «Nafarroan proposamen horietako batzuk» onartu dituelako.
Bestelako irakurketa egin zuen, baina, EH Bilduko eledun Maddalen Iriartek bilera hartaz: «Negoziazio prozesu bati ekiteko aukera ez dago gertu». Izan ere, koalizio subiranistaren arabera, gobernuaren proposamenak «gabeziak» ditu, «bereziki konpromiso politikoen esparruan». Kontrara, neurri ekonomikoei dagokionez, «aurrera egiteko aukera» ikusten dute. Hartara, EH Bilduk bihar aurkeztuko dio proposamen berria Jaurlaritzari, eta haren inguruan negoziatuko duen taldea ere izendatu du; Maddalen Iriarte bozeramaileak, Nerea Kortajarena talde parlamentarioko koordinatzaileak, Pello Otxandiano koalizioko programa zuzendariak eta Unai Urruzuno koordinatzaile nagusiaren albokoak osatuko lukete.
Elkarrekin Podemos-IU izan da osoko zuzenketa bat aurkezteko asmoa adierazi duen lehen talde parlamentarioa, eta, bide hori itxita, EH Bildu da Jaurlaritzarekin negoziazioak irekita dituen talde parlamentario bakarra. Aurrez, ostiralean, PP+Cs koalizioa izan zen Jaurlaritzarekin elkarrizketak «amaitutzat» jo zituena. Vox, berriz, hasieratik utzi zuen kanpoan Azpiazuk. Halere, Jaurlaritzak bermatuta dauka aurrekontuen onarpena, EAJk eta PSE-EEk gehiengo absolutua baitaukate legebiltzarrean. Iaz, Jaurlaritzak Elkarrekin Podemos-IUrekin negoziatu zituen aurrekontuak nagusiki, baina ez ziren ados jarri, eta gobernuko alderdiek baino ez zuten babestu 2021erako proiektua. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206317/eaeko-auzitegi-nagusiak-novaltia-zigortu-du-greba-eskubidea-urratzeagatik.htm | Ekonomia | EAEko Auzitegi Nagusiak Novaltia zigortu du, greba eskubidea urratzeagatik | Isuna jarri dio greban dauden beharginak aldi baterako laneko enpresetako langileekin ordezkatzeagatik. Novaltia botika banaketan jarduten duen kooperatiba bat da, eta farmaziak dira haren bazkideak. Bi urte pasa darama greban Zamudioko biltegiko lantaldearen erdiak. | EAEko Auzitegi Nagusiak Novaltia zigortu du, greba eskubidea urratzeagatik. Isuna jarri dio greban dauden beharginak aldi baterako laneko enpresetako langileekin ordezkatzeagatik. Novaltia botika banaketan jarduten duen kooperatiba bat da, eta farmaziak dira haren bazkideak. Bi urte pasa darama greban Zamudioko biltegiko lantaldearen erdiak. | EAEko Auzitegi Nagusiak Novaltia zigortu du greban dauden langileak aldi baterako laneko enpresetako (ABLE) langileekin ordezkatzeagatik, eta 6.251 euroko kalte ordaina eman beharko dio ELA sindikatuari, grebarako eskubidea urratzeagatik.
Farmazia produktuak banatzen dituen kooperatiba bat da Novaltia, eta Zamudioko biltegiko (Bizkaia) hogei langile —lantaldearen %40 inguru— greban daude 2019ko uztailaren 23tik, lan baldintzak hobetzeko. 2019ko azarotik, blokeatuta daude lan hitzarmen bat adosteko negoziazioak.
2020an, Novaltiako zuzendaritzak grebalariei jakinarazi zien oporrak txandaka hartu behar zituztela ekainetik abendura bitartean, eta, horiek ordezkatzeko, aldi baterako laneko enpresetako hemeretzi langile kontratatu zituen. ELAk auzitara jo zuen, greba eskubidea urratzen zuelako eta erabakia langile batzordearekin adostu gabe zegoelako.
Auzitegiak arrazoia eman dio ELAri. Honela dio ebazpenean: «Eztabaidagarria da enpresak greban zeudenen oporraldia ordezkatzea modu partzialean konfiguratuz; gainera, kontuan hartzen badugu langileek ez zituztela aldez aurretik oporrak onartu, opor horiek ematea eta ustez oporraldian zeuden langileak ordezkatzea grebarako eskubidea urratzea da».
Bi urte luze greban
Sindikatuak epaia txalotu du, eta Novaltiako zuzendaritzari eskatu dio «soldata eta lan baldintza duinak» jasotzen dituen hitzarmen bat «behingoz» negoziatzeko. Grebaren harira zuzendaritzak hartu dituen hainbat erabaki auzitegietan salatu ditu ELAk; kasu batzuetan arrazoia eman dio, eta beste batzuetan ez. Sindikatuak salatu duenez, Lan Ikuskaritzaren «konplizitateari esker» jokatu du modu horretan enpresak. Botika banaketan jarduten duen kooperatiba bat da Novaltia, eta farmaziak dira haren bazkideak.
2019. urtean, zuzendaritzak Bizkaiko biltegiko enpresa hitzarmena etetea erabaki zuen, eta Espainiako Estatuko hitzarmena aplikatzen hasi zen; hark lan baldintzak asko okertu zituen, beste hainbat sektoretan gertatzen den moduan. Greban dauden langileek eskatzen dute soldata eskala bikoitzik ez egotea: diotenez, kontratu berrietan %35 gutxiago pagatzen du Novaltiak, eta soldata apalenek ez dituzte gainditzen 950 euroak; alegia, lanbide arteko gutxieneko soldatatik oso gertu daude. Horrez gain, igande eta jaiegunetan ere lan egiten dute, besteak beste. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206318/intzidentzia-ehun-kasutik-gora-duten-eremuetan-ostalaritzaren-barrualdeak-ixtea-aztertuko-dute-gaur-madrilen.htm | Gizartea | Intzidentzia ehun kasutik gora duten eremuetan ostalaritzaren barrualdeak ixtea aztertuko dute gaur Madrilen | Espainiako Osasun Publikorako Batzordeak bilera bat egingo du, eta hor erabakiko dute neurri murriztaile berriak hartu ala ez. COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia 60 urtetik gorakoei eta osasun arloko profesionalei ematea onetsiko dute. | Intzidentzia ehun kasutik gora duten eremuetan ostalaritzaren barrualdeak ixtea aztertuko dute gaur Madrilen. Espainiako Osasun Publikorako Batzordeak bilera bat egingo du, eta hor erabakiko dute neurri murriztaile berriak hartu ala ez. COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia 60 urtetik gorakoei eta osasun arloko profesionalei ematea onetsiko dute. | Espainiako Osasun Ministerioak eta autonomia erkidegoek bilera bat egingo dute gaur arratsaldean, Madrilen, Osasun Publikorako Batzordean, eta hizpide izango dituzten gaien artean honako hau egongo da: gaueko 23:00etatik aurrera ostalaritzaren barrualdeak ixtea azken hamalau egunetako intzidentzia metatua 100.000 biztanleko ehun kasutik gorakoa bada eta ospitaleetako presioa handitzen bada. Birusaren transmisioa apaltzeko asmoz egingo die proposamen hori Espainiako Osasun Ministerioak erkidegoei. Hainbat komunikabidek publiko egin berri dute Osasun Ministerioak ondu duen proposamena, eta, haren arabera, Carolina Dariasek gidatzen duen ministerioak COVID semaforoa egiteko orain arte erabili diren langak aldatuko dira. Semaforo berri horren arabera, «arrisku ertaineko eremua» izango da hamalau eguneko intzidentzia metatua 100 eta 300 artekoa denean —une honetan arrisku ertaineko eremutzat jotzen da 50 kasutik beherako intzidentzia baldin badago—. Intzidentziaren aldagaia ez ezik, ospitaleetako okupazioa ere aintzat hartuko da eremu batean arrisku ertaina dagoela erabakitzeko. Kasu horretan, COVID-19ak ospitaleetan hartutako oheen kopurua %5etik gora izan beharko da. Ostalaritzaren barrualdeak ixteaz landa, Osasun Publikoko Batzordeak gaur aztergai izango duen txostenak bestelako neurri murriztaileak ere proposatzen ditu intzidentzia metatua ehundik gora duten eremuetan: hala nola gaueko aisialdia goizaldeko 01:00etan ixtea, eta dantza egiterakoan maskara derrigorrez jantzita eramatea. Halaber, proposatzen du mahai bakoitzean gehienez hamar pertsona egotea eta barrualdeetako edukiera % 50ekoa izatea.
«Arrisku handiko eremuetan» neurri are zorrotzagoak ezartzea jaso du txostenak: hala, hamalau eguneko intzidentzia metatua hirurehundik gorakoa denean eta ospitaleetako presioa handitzen denean, ostalaritzako barrualdeak edukieraren % 25rekin irekitzea, mahai bakoitzean gehienez sei pertsona biltzea, eta 23:00etan ixtea proposatu du.
Hirugarren dosia
Gaur arratsaldeko bileran, gainera, 60 urtetik gorakoei eta osasun langileei eta osasun soziosanitarioei koronabirusaren aurkako hirugarren txertoa jartzea ere eztabaidatuko dute. Iragan astean aukera horren alde agertu zen Espainiako Txertoen Batzordea, eta Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea. Gaurko bileran erabaki hori onestea espero da. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206319/nola-islatu-osotasuna-zatitutako-euskal-herri-batean.htm | Gizartea | Nola islatu osotasuna zatitutako Euskal Herri batean | Euskal hedabideek nazio ikuspegitik ematen duten irudia aztertu dute Eneko Bidegain, Ainhoa Larrañaga eta Zuriñe Maguregi Huheziko irakasleek, Izan ala ez izen? Euskal Herriaren irudikapena euskal hedabideetan liburuan. Ondorioztatu dute lurralde zatiketa agerikoagoa dela datuetan oinarritutako kazetaritzan. «Agenda propioa» garatu beharra azpimarratu dute. | Nola islatu osotasuna zatitutako Euskal Herri batean. Euskal hedabideek nazio ikuspegitik ematen duten irudia aztertu dute Eneko Bidegain, Ainhoa Larrañaga eta Zuriñe Maguregi Huheziko irakasleek, Izan ala ez izen? Euskal Herriaren irudikapena euskal hedabideetan liburuan. Ondorioztatu dute lurralde zatiketa agerikoagoa dela datuetan oinarritutako kazetaritzan. «Agenda propioa» garatu beharra azpimarratu dute. | Euskarazko hedabideek zenbateraino indartzen duten nazio kontzientzia eta zenbateraino islatzen zatiketa administratiboa. Gai horren inguruko ikerketa egin dute Eneko Bidegain, Ainhoa Larrañaga eta Zuriñe Maguregi Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateko irakasleek, Martin Ugalde bekaren laguntzaz, eta liburu batera eraman dute emaitza: Izan ala ez izen? Euskal Herriaren irudikapena euskal hedabideetan. Gaur goizean aurkeztu dute, Andoainen (Gipuzkoa), Martin Ugalde kultur parkean.
Izenak izana dakarrela abiapuntutzat hartuta, «gure herriaren izenarekin dugun nahasmena» liburuaren izenburura eraman nahi izan dutela azaldu du Bidegainek: «Ez dakigu zertaz ari garen Euskadiz ari garenean, ezta Euskal Herriaz ari garenean ere». Nahasmen horrek «izanarekin dugun arazoa» islatzen duela uste du ikerlariak.
Arazo hori eguneroko informazio emarian nola islatzen den aztertu dute egileek, eta ondorioztatu «albiste anitzek» ez dutela «Euskal Herria osotasunean islatzen», Bidegainek adierazi duenez. Agenda informatiboa nork markatzen duen, horrek zuzeneko eragina duela azaldu du. Izan ere, «hedabideetatik kanpoko erakunde publikoek eta pribatuek» zehazten dute, haren esanetan. Gainera, jatorrian datuak dituzten albisteetan igoera nabari dela azaldu du, eta ohartarazi du datu horiek sortzen dituzten erakundeak «Euskal Herriaren zatiketa administratiboaren eragile diren erakundeak» direla gehienetan.
Aldiz, Euskal Herriaren irudikapena desberdina da kazetariak lantzen duen gaia ez denean hainbeste oinarritzen iturri horiek emandako informazioan eta «lanketa propio bat dagoenean», Bidegainek adierazi duenez: «Euskal Herriaren ikuspegi nazional orokor hori errespetatzen da, eta betetzen da». Osotasuna zatiketa administratiboari gailentzeko proposatutako aterabidearekin lotu du emaitza hori; hots, «agenda propioa» garatu beharrarekin. Modu horretan «Euskal Herriaren osotasuna zaintzeko aukera handiagoa» dagoela nabarmendu du.
Bestalde, datuen inguruko «gogoeta zorrotz bat» ere proposatu dute egileek. Datuak «begirada kritikotik» lantzeaz aritu da Bidegain: «Itxuraz oso zehatzak dira, baina datuen zehaztasun horren gibelean dago datuak eman dituen erakundeak duen interesa». Halaber, Euskal Herria bere osoan hartzen duten datuen faltak eta, bereziki, Ipar Euskal Herriaren ingurukoenak kazetaria ere «hautu batzuk» hartzera behartzen du, Huheziko irakaslearen esanetan, eta erabakitzera zer «sakrifikatu»: nazio ikuspegia ala datuak. Lehenengoa ez dadin azpiratuta geratu, «datuen kazetaritzaren morrontzatik ateratzea» proposatu du, edo, bestela, «datu horiek izan daitezela kazetariek berek landutakoak».
«Koordinaziorako» deia
Irtenbide gehiago ere proposatu dituzte liburuan. Euskal hedabideen arteko «elkarlana» da horietako bat. Ikuspegi nazionala lantzeko, euskarazko hedabideetan lan egiten duten kazetarien arteko lankidetzarekin «Euskal Herri osoko egoerak islatzen dituzten informazioak» osa litezkeela esan du Bidegainek. Aitortu du horretarako galga dela «euskal hedabideen prekaritatea», zeina «geroz eta handiagoa» den, baina, aldi berean, zehaztu du hedabide horietan «ehunka pertsona» ari direla lanean, eta «gauza interesgarriak» egin litezkeela elkarrekin koordinatuz gero.
Hedabideetan «kontzientzia nazionalaren» transmisioa lantzea ere aipatu du, jakinik hedabideetara doazen kazetari berriek ez dutela hezkuntzaren bidez ikuspegi nazional hori jasotzen. Terminologiari loturiko gida bat ere erantsi diote liburuko edukiari, lurralde eta eremu administratibo bakoitzaren inguruko informazioa ematean lagungarri izan dadin. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206320/jaurlaritzak-osasun-larrialdia-berrezartzea-aztertuko-du-ziuetako-presioak-gora-eginez-gero.htm | Gizartea | Jaurlaritzak osasun larrialdia berrezartzea aztertuko du ZIUetako presioak gora eginez gero | Gehienezko muga bat ezarri dute: 50 kutsatu ZIUetan. Langa hori igaroz gero aztertuko dute pandemiaren legea baliatuta neurriak zorroztea. Izurritearen bilakaera okerrera egiten ari dela ohartarazi du Sagarduik. | Jaurlaritzak osasun larrialdia berrezartzea aztertuko du ZIUetako presioak gora eginez gero. Gehienezko muga bat ezarri dute: 50 kutsatu ZIUetan. Langa hori igaroz gero aztertuko dute pandemiaren legea baliatuta neurriak zorroztea. Izurritearen bilakaera okerrera egiten ari dela ohartarazi du Sagarduik. | Egoera larria dela nabarmendu du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik: «Ez goaz ondo; hau geldiarazi beharra dago». Pandemiaren eboluzioa neurtzeko datuak gero eta ilunagoak direla ikusita, Jaurlaritza neurriak hartzeko prest izanen dela argitu du. Erietxeei erreparatuko diete horretarako: ZIUetako presiok gora eginez gero, osasun larrialdia berriz ezartzea aztertuko dute.
Zehazki, Sagarduiren esanetan, Osakidetzaren ardurapeko ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan COVID-19ak jotako 50 gaixo baino gehiago baldin badira emanen dute pausoa: orduan aztertuko dute osasun larrialdia berriz ezartzea. Gaur egun, 31 gaixo dira ZIUetan ospitaleraturik. Diagnostiko zehatzagoa aurkezte aldera, izurriteari buruzko beste datu batzuk ere plazaratu ditu Osasun Sailak: atzo 785 kasu positibo atzeman ziren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; igandean baino 97 gehiago, alegia.
Hain zuzen ere, pandemiari kontra egin ahal izateko erreminta juridikoen premia dagoela azpimarratu du Sagarduik. Iritzi dio autonomia erkidegoek oraintxe bertan dituzten tresnak ez direla aski izurria gehiago ez hedatzeko. Hain justu, epaileen ezezkoa jaso zuen atzo Eusko Jaurlaritzak, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota baitu COVID ziurtagiria ezarri ahal izateko Jaurlaritzak eginiko eskaria. Ordea, helegiterik ez aurkeztea erabaki dute. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206321/indarkeria-matxistaren-aurkako-borroka-lehentasunezkotzat-jo-dute-84k.htm | Gizartea | Indarkeria matxistaren aurkako borroka «lehentasunezkotzat» jo dute %84k | Emakumeen aurkako bortizkeriaren inguruko jarrerei buruz inkesta bat aurkeztu du Jaurlaritzak, eta azaroaren 25eko gaitzespen ekintzetan parte hartzera deitu du. | Indarkeria matxistaren aurkako borroka «lehentasunezkotzat» jo dute %84k. Emakumeen aurkako bortizkeriaren inguruko jarrerei buruz inkesta bat aurkeztu du Jaurlaritzak, eta azaroaren 25eko gaitzespen ekintzetan parte hartzera deitu du. | «Euskal gizartea gero eta sentsibilizatuago dago berdintasunarekin, eta gero eta neurri gehiago eskatzen ditu emakumeen aurkako indarkeria desagerrarazteko». Ondorio horretara iritsi da gaur Beatriz Artolazabal, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua. Andreen kontrako bortizkeriaren inguruko jarrerei buruz azterlan bat aurkeztu du gobernu kontseiluaren osteko agerraldian, eta berretsi du indarkeria horren inguruko kezka nabarmen handitu dela azken urteetan: galdetutakoen %84k uste dute indarkeria matxistaren aurkako borrokak «lehentasuna» izan beharko lukeela. Igo egin da indarkeria eta desberdintasuna lortzen dutenen portzentajea; %89 oso ados edo nahiko ados agertu dira baieztapen honekin: «Gizonen eta emakumeen arteko desberdintasunak irauten duen bitartean, emakumeen aurkako indarkeria egongo da».
Era berean, inkestak agerian utzi du indarkeriaren inguruko isiltasuna hausten ari dela, eta gero eta biztanle gehiagok antzematen dutela bortxa. Galdetutakoen %37k adierazi dute inguruan (familian, lagun artean, lantokian edo auzoan) ezagutzen dutela bikotekidearen edo bikotekide ohiaren tratu txarrak jasandako emakumeren bat; %27 ziren 2015ean, eta %18 2004an. Hala ere, azterlanak agerian utzi du estereotipo eta mito askok indartsu dirautela. Adibidez, inkestan parte hartu dutenen %50k uste dute alkoholak eta drogek eragiten dituztela indarkeria ekintza «gehienak»; %27k, salaketa faltsu «asko» daudela; eta %24k, biktima gehienak etorkinak direla.
Eraso bat ikusiko balute zer egingo luketen ere galdetu dute azterlanean. %54k erantzun dute Poliziari deituko lioketela, %25ek erasotzaileari aurre egingo liokete, eta %13k beste pertsona batzuei eskatuko liekete laguntza. Inkestan parte hartu dutenen arabera, indarkeria molde ohikoenak dira, hain justu, bikotekideak egindako bortizkeria psikologikoa, eta, horrez gain, sare sozialen bidezko jazarpena. Halaber, bortxa larrienak dira jotzea (%92rentzat), bortxatzea (%87), emakumearen irudiak haren baimenik gabe zabaltzea (%82), mehatxu egitea (%75) edota senide eta lagunekiko harremanak oztopatzea (%75).
Etzi izango da emakumeen aurkako indarkeria desagerrarazteko nazioarteko eguna, eta adierazpen instituzionala plazaratu du aurten ere Jaurlaritzak. «Indarkeria sexistaren adierazpen guztien erabateko gaitzespena» agertu du gobernuak, eta lan egiten segitzeko konpromisoa berretsi du. Halaber, azaroaren 25eko ekitaldietan parte hartzeko deia egin du, «osasun neurriak hartuta». |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206322/jaurlaritzak-bost-milioi-euroren-laguntzak-emango-dizkie-irratiei-eta-prentsa-idatziari.htm | Gizartea | Jaurlaritzak bost milioi euroren laguntzak emango dizkie irratiei eta prentsa idatziari | Gobernu kontseiluan onartu dituzte laguntzak, hedabideek aurre egin diezaieten COVID-19ak eragindako kalteei. | Jaurlaritzak bost milioi euroren laguntzak emango dizkie irratiei eta prentsa idatziari. Gobernu kontseiluan onartu dituzte laguntzak, hedabideek aurre egin diezaieten COVID-19ak eragindako kalteei. | Eusko Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluak gaurko batzarrean erabaki du bost milioi euroko diru-laguntza programa bat ematea prentsa idatziari eta irratiei, COVID19-ak eragindako «lurrikara ekonomikoari» aurre egiteko: «egunkarien salmenten beherakada batetik, eta irratietako publizitatearen jaitsiera bestetik» .
Audientziaren arabera banatuko du Jaurlaritzak diru hori. Egunkariei dagokienez, Vocento taldeak jasoko du gehien; 1,6 milioi euro El Correo-k eta 747.535 euro El Diario Vasco-k. Deia egunkariak 558.126 euro jasoko ditu, eta 305.580 euro Gara-k. BERRIAk, berriz, 290.427 euro. Zerrenda horretan hurrengoak dira Noticias taldeko beste argitalpen batzuk: Noticias de Gipuzkoa-k 171.731 euro jasoko ditu, eta Noticias de Alava-k 113.645 euro.
Irratiei dagokienez, Ser irrati kateari emango diote diru gehien: 520.244 euro. Nervion irratiari, berriz, 224.765 euro, eta Coperi 174.256. Onda Cerok 123.747 euro eskuratuko ditu, eta Onda Vascak 73.238 euro. Herri Irratiak (25.254 euro), Radio 7k (22.729 euro) eta Bizkaia irratiak (40.000 euro) osatzen dute zerrenda.
Jaurlaritzak azaldu du izurri garaian «agerikoa» izan dela «hedabide profesional eta gertukoek duten funtzio garrantzitsua eta eraginkortasuna, interes orokorreko eguneroko informazioa gizarteari helarazteko bitarteko diren heinean». |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206323/langile-bat-hil-da-portugaleten-eraikin-batetik-erorita.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Portugaleten, eraikin batetik erorita | Iruñeko epaitegi batek obra bateko lau arduradun zigortu ditu, 2019an langile baten heriotza eragin zuen istripuaren erantzule izan zirelako. | Langile bat hil da Portugaleten, eraikin batetik erorita. Iruñeko epaitegi batek obra bateko lau arduradun zigortu ditu, 2019an langile baten heriotza eragin zuen istripuaren erantzule izan zirelako. | Langile bat hil da gaur goizean Portugaleten (Bizkaia), bost solairuko etxe bateko teilatutik erorita, hogei metro inguruko altueratik. Beharginak 45 urte zituen, R.P.L. zuen izena, eta teilatuko hodia konpontzeko lanak egiten ari zen Bravo Lanak S.L. enpresarentzat. Anbulantziak joan direnerako, R.P.L. hilik zegoen. Gehiengo sindikalak ostiralean Portugaleteko San Roke plazan biltzeko eta segurtasun neurrien eskasia salatzeko deia egin die herritarrei.
ELAren eta LABen zenbaketaren arabera, aurten lanean ari zela Euskal Herrian hildako 57. behargina da. Aurreko biak «ez traumatikoak» izan dira: atzo hil zen Donostiako Argilun Iluminacion S.L. 53 urteko J.M.A.O., eta azaroaren 19an, berriz, Donostiako Barcelo Costa Vasca hoteleko 63 urteko G.G.A. harrerako langilea.
ELAk zabaldu duenez, G.G. A. ondoezik sentitu zen gaueko txandan ari zela. Bakarrik lan egin behar ez izatea eskatu zuen, baina zuzendaritzak ez zuen eskaria aintzat hartu. Haren lankideak etzi bilduko dira heriotza salatzeko.
LABek elkartasuna adierazi die azken egunotan hildako langile guztien gertukoei, eta ziurtatu du «agerikoak» direla laneko heriotza ez traumatikoen arrazoiak: «Testuinguru soziala, non modu esponentzialean areagotu diren faktore psikosozialek eragindako osasunarazoak, medikazioa hartzea, osasun mentaleko espezialistei kontsultak egitea, eta istripu kardio edo zerebrobaskularrak eragindako heriotzak».
Zigorra Iruñean
Iruñeko epaitegiak etxe baten eraikuntzaren lau arduradun zigortu ditu, lan horretan langile bat hil zelako. 2019ko urrian hil zen Felipe Manuel Santos Oliveira, 32 urtekoa, Erripagañako Dublin kalean eraikitzen ari ziren etxe batetik erorita. Epaileak frogatutzat jo duenez, eraikuntza lanetan ez ziren segurtasun neurri guztiak bete, eta, horregatik, sei hilabeteko espetxe zigorra jarri diete obraren koordinatzaileari, Adania eraikuntza enpresako lan osasuneko arduradunari eta Construclair enpresako bi ordezkariri. Giza hilketa eragin zuen langileen osasunaren aurkako delituengatik zigortu dituzte. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206324/aebek-eta-txinak-erreserbako-petrolioa-salduko-dute-upelaren-prezioa-jaistearren.htm | Ekonomia | AEBek eta Txinak erreserbako petrolioa salduko dute, upelaren prezioa jaistearren | Indiak, Hego Koreak, Japoniak eta Erresuma Batuak ere hartuko dute parte operazioan. Petrolioaren prezioa garestitu egin da, merkatuek upel gehiago saltzea espero zutelako. | AEBek eta Txinak erreserbako petrolioa salduko dute, upelaren prezioa jaistearren. Indiak, Hego Koreak, Japoniak eta Erresuma Batuak ere hartuko dute parte operazioan. Petrolioaren prezioa garestitu egin da, merkatuek upel gehiago saltzea espero zutelako. | Ikusita LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeari egindako presioak ez zuela eragin handirik izan, Joe Biden AEBetako presidenteak petrolioaren prezioa jaisteko ekintza bat koordinatu du Txinarekin, Indiarekin, Japoniarekin, Hego Korearekin eta Erresuma Batuarekin. Haren bidez, beren erreserbetan dituzten miloika upel merkatura aterako dituzte, eskaintza handitu eta, hartara, petrolioaren prezioa txikitzeko.
Hasieran, ordea, operazioak ez du esperotako emaitza izan. Brent upela bi dolarretik gora garestitzen ari zen atzo arratsaldean, 82 dolarreraino. Merkatuek kopuru handiago espero zutela ondorioztatu dute analistek.
Etxe Zuriak kaleratutako agiri batek azaldu duenez, petrolio erreserbako 50 milioi upel salduko dituzte AEBek «hurrengo hilabeteetan». Egunean ia 100 milioi upel kontsumitzen dira munduan, eta horietatik ia hogei milioi AEBetan. Hau da, 2,5 egunetarako kontsumoa soilik salduko duela.
Indiak jakinarazi du bost milioi upel salduko dituela, eta Erresuma Batuak, berriz, 1,5 milioi.
Txina da kontsumitzailerik handienetan bigarrena, ia hamahiru milioi upelekin, eta haren atzetik doaz India eta Japonia, biak lau milioi eurotik gorako kontsumoarekin.
Bidenek inflazioaren aurkako neurri gisa justifikatu du erreserbak txikitzeko erabakia. Azken urtean %6,2 igo dira prezioak AEBetan, eta igoera horren zati handi bat energia garestitzearen ondorio da. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206325/gasteiz-eta-baiona-elkarlanerako-bidean.htm | Politika | Gasteiz eta Baiona, elkarlanerako bidean | Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezak eta Gorka Urtaran Gasteizko auzapezak hitzarmen bat izenpetu dute goizean, politika publiko zenbaitetan elkarlanean aritzeko. | Gasteiz eta Baiona, elkarlanerako bidean. Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezak eta Gorka Urtaran Gasteizko auzapezak hitzarmen bat izenpetu dute goizean, politika publiko zenbaitetan elkarlanean aritzeko. | Baionako eta Gasteizko hirien arteko lankidetza hitzarmena abian da. Goizean izenpetu dute Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezak eta Gorka Urtaran Gasteizko auzapezak. «Euskal Autonomia Erkidegoaren eta Euskal Hirigune Elkargoaren artean dagoen lotura historiko estua» azpimarratu dute bi hautetsiek, eta «mugaz bi aldeetako partaidetza azkartzea» jarri dute helburutzat. Besteak beste, garraioa, etxebizitza, ondarea, ekonomia, turismoa eta kultura dira landu nahi dituzten arloak.
Bi hirien antzak azpimarratu nahi izan dituzte Etxegaraik eta Urtaranek; eta Hego Euskal Herriko eta Ipar Euskal Herriko hiriburuak diren heinean erronka komunak dituztela segurtatu dute. Hiru arlo nagusi landuz hasi nahi dute partaidetza: bi hirietako ondarearen balioa agerian eman nahi dute, mugikortasun estrategien inguruko hausnarketa egin nahi dute, eta, etxebizitzaren arloan, bizitegi zaharrak arraberritzeko programak lantzeko xedea dute. Horretarako, hain zuzen, bi herriko etxeetako zerbitzu teknikoen arteko trukea bultzatuko dutela segurtatu dute.
Honela mintzatu da Etxegarai: «Bi administrazio ezberdinen menpe izanik ere, gure arazoak berak dira, eta elkarrekin lantzen ahal ditugu. Bi hiriek gauza anitz dituzte komunean, hiriburu politiko eta administratibo diren heinean. Batak bestearengandik asko dugu ikasteko». Urtaranek ere txalotu du elkarlanerako gogoa: «Etorkizunean landuko ditugun proiektuak oso estrategikoak dira bai Baionako hiriarentzat, eta baita Gasteizko hiriarentzat ere. Hirien garaia da, eta hiriek zerbait egin behar dute munduak dituen erronkei erantzuteko». |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206327/euskaldunako-langile-pablo-gonzalez-gogoan-hartu-du-sortuk.htm | Ekonomia | Euskaldunako langile Pablo Gonzalez gogoan hartu du Sortuk | 1984an hil zen, bihotzekoak jota, Espainiako Polizia Euskalduna ontziolako langileen kontra oldartu zenean | Euskaldunako langile Pablo Gonzalez gogoan hartu du Sortuk. 1984an hil zen, bihotzekoak jota, Espainiako Polizia Euskalduna ontziolako langileen kontra oldartu zenean | 37 urte bete dira Pablo Gonzalez Larrazabal Euskalduna ontziolako langilea hil zenetik, bihotzekoak jota, Espainiako Polizia langileei oldartu zitzaienean. Sortuk ekitaldi bat egin du Gonzalez Larrazabal eta Euskaldunako langileen borroka gomutan hartzeko: pankarta erraldoi bat eskegi dute Deustuko zubian, Gonzalez hil zen lekutik oso gertu, eta Euskaldunako langile ohiak eta gatazkaren lehen lerroan egon ziren emakumeak bildu ditu; Euskaldunako langileek garai hartan erabili zuten pankarta zaharretako bat ere erakutsi dute ekitaldian.
«Euskal langileriak historian erakutsitako jarrera borrokalaria» balioetsi nahi izan du Sortuk ekitaldi horren bidez. Esan dutenez, borroka horrek «aurrera jarraitzen du» gaur egun ere: «Kapitalaren logika beraren pean gaude gaur egun ere langileok. Haien klase interesak gure bizitzaren gainetik jartzen dituzte». «Langileen errepublika duin bat» proposatu dute irtenbide gisa, eta elkartasuna adierazi diete Cadizen (Espainia) metalaren arloan borrokan ari diren langileei. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206328/streaming-plataformetako-edukien-6-gutxienez-euskaraz-katalanez-edo-galegoz-izatera-behartuko-dute-legez.htm | Gizartea | 'Streaming' plataformetako edukien %6 gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izatera behartuko dute legez | ERCk hitzartu du neurria Espainiako Gobernuarekin, aurrekontuak babestearen trukean. EH Bilduk ere atzo jakinarazi zuen babestuko dituela, besteak beste, ETB3 Nafarroa osoan ematearen truke. | 'Streaming' plataformetako edukien %6 gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izatera behartuko dute legez. ERCk hitzartu du neurria Espainiako Gobernuarekin, aurrekontuak babestearen trukean. EH Bilduk ere atzo jakinarazi zuen babestuko dituela, besteak beste, ETB3 Nafarroa osoan ematearen truke. | Pedro Sanchezen gobernuak bermatu ditu Espainiako aurrekontuentzako babesak. Atzo EH Bilduk jakinarazi zuen aldeko botoa emango duela, besteak beste, ETB3 2022a amaitu baino lehen Nafarroa osoan ematearen truke. Gaur ERCk lortu du hitzarmena gobernuarekin, eta, akordioa erdiesteko, haiek ere ikus-entzunezkoetan egin dute azpimarra. Madril osatzen ari den ikus-entzunezkoen lege berrian hizkuntza gutxituen aldeko neurri bat izatea bermatu dute subiranistek: legea onartutakoan, streaming plataformetako edukien %6k gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz egon beharko dute.
ERC azkenera arte jardun da negoziatzen, bazekielako bere hamahiru botoak ezinbestekoak zirela aurrekontuak onartzeko. Lortutakoa hala azaldu dute: «Netflixen egongo diren ehun filmetatik 30ek Europan ekoitziak izan beharko dute; horietatik, erdiak, Estatuko hizkuntzan (gazteleraz); horietatik %40, katalanez, euskaraz edo galegoz. Hau da, Europako pelikulen %20k gutxienez katalanez, euskaraz edo galegoz eskuragarri egon beharko dute. Eskaintzen den edukia hizkuntza koofizial batean eskuragarri badago, itzulita edo azpidatzita, eskaintzan gehitu beharko da derrigorrez».
Iaz ere hizkuntza jarri zuen ERCk aurrekontuak onartzeko baldintza gisa. Orduan, hezkuntza legean, eta, orain, ikus-entzunezkoenean.Aurtengo akordioan adostu dituzte azpiegiturei eta inbertsioei buruzko puntu gehiago ere.
«Plataforma handiak ez uxatzeko», Madrilek pizgarri fiskalak eskainiko dizkie edukiak hizkuntza gutxituetan izateagatik. Sanchezen gobernuak apustu indartsua egin du ikus-entzunezkoen industriaren alde, eta kuotak ekoizle handiak beldurtuko zituen susmoa zuen.
ETB3 eta eskariak
Ikusteko dago ERCk eskuratutakoak zer eragin izango duen Hego Euskal Herrian. Izan ere, legeak hizkuntza gutxien alde egiten du, bai, baina haietatik hiztun gehien dituena katalana da. Eta, gainera, legea onartzeko presio egin dutenak ere katalanak dira. Beraz, aurreikus liteke plataformek hizkuntza horri emango diotela lehentasuna, eta ez euskarari edo galegoari.
Euskal Herrian, Pantailak Euskaraz plataforma da euskarak streaming plataformetan lekua izan dezan lanean dabilen eragile nagusia. Joan den azaroaren 8an Eusko Legebiltzarrean egin zuten agerraldian eman zituzten egoerari buruzko hainbat datu: euskaldunen %47k kontsumitzen dituzte streaming bidezko plataformak, eta 20-24 urte arteko gazteen %75ek. Baina plataforma horietan zenbat film daude euskaraz? Netflixen, hiru; Disney Plusen, bat ere ez; HBO Maxen, bat ere ez; eta Amazon Prime Videon, bi. Telesailik euskaraz ezin da ikusi horietan guztietan.
Horregatik, ondorioa argia da taldeko ordezkarien arabera: «Gazteen erreferenteak erdaldunak dira. Zinema aretoetan ere egoera larria da, emanaldien %1 baino ez baitira euskaraz». EITBk sortuko duen plataforma berriak euskara hutsean behar lukeela ere galdegin zuen Pantailak Euskarazek.
Ikusi gehiago: Alex Aginagalde, Pantailak Euskaraz mugimenduaren bozeramailea: «Ezinbestekoa da aisialdian euskara sendo egotea» |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206329/sei-inuitek-danimarkako-estatua-salatuko-dute-euren-familia-hizkuntza-eta-kultura-lapurtzeagatik.htm | Mundua | Sei inuitek Danimarkako Estatua salatuko dute, euren familia, hizkuntza eta kultura lapurtzeagatik | 1951. urtean Groenlandiako 22 inuit euren familietatik eraman zituzten, «danimarkar txiki» gisa hezteko. Horietatik bizirik jarraitzen dutenek konpentsazioa eskatu dute. | Sei inuitek Danimarkako Estatua salatuko dute, euren familia, hizkuntza eta kultura lapurtzeagatik. 1951. urtean Groenlandiako 22 inuit euren familietatik eraman zituzten, «danimarkar txiki» gisa hezteko. Horietatik bizirik jarraitzen dutenek konpentsazioa eskatu dute. | Danimarkak esperimentu sozial bat egin zuen 1951. urtean: Groenlandiako koloniako 22 ume kendu zizkieten euren familiei, hamahiru mutil, eta bederatzi neska, eta Danimarkara eraman zituzten, han adopta eta hez zitzaten. Irakasle eta apaizei eskatu zieten zerrenda egiteko, «berriz hezteko» moduko umeak aukeratuta.
6 eta 8 urte arteko haurrak aukeratu zituzten, familia pobrekoak, alargundutako ama gazteen seme-alabak, esaterako. Gurasoak estutu egin zituzten, besteak beste, haurrek Danimarkan bizimodu hobea izango zutela esanda. Esperimentuaren helburua honako hau zen: haur inuitak «danimarkar txiki» bihurtzea. Planaren arabera, gazteak, danimarkartu ostean, Groenlandiara itzuliko zituzten, besteentzat eredu izan zitezen.
Orain, 22 haietatik bizirik jarraitzen duten seik salaketa jarriko diote Danimarkako Estatuari, iragarri dutenez, eta konpentsazioa eskatuko diote, euren haurtzaroa, familiekiko harremana, hizkuntza eta kultura lapurtu zizkietela argudiatuta. Horietako batzuek ez zituzten berriz ikusi euren senideak, eta batek behintzat ez zuen jakin familiatik erauzi egin zutela 52 urte bete zituen arte.
Haurren erdiak hil egin ziren heldu bihurtu aurretik. Horietako batzuk Groenlandiara itzuli zituzten urtebeteko epean, baina, familiei itzuli beharrean, Nuuk hiriko umezurztegi batean sartu zituzten. Beste batzuek bizitza osoa pasatu zuten Danimarkan.
«Familia galdu zuten, hizkuntza, kultura eta inuitak izatearen sentimendua», esan du salaketa jarri dutenen abokatu Mads Prammingek, Danimarkako Politiken egunkarian. Konpentsazio gisa, 33.600 euro eskatzen dio bakoitzak Danimarkako Estatuari.
«Bizitza pribatu eta familiako bizitza edukitzeko eskubidea bortxatu zieten», esan du Prammingek, eta gogoratu du eskubide hori jasotzen duela Europako Giza Eskubideen Konbentzioak. Bi asteko epea eman dio abokatuak Danimarkako Lehen ministroaren bulegoari erantzuteko, bestela salaketa jarriko duela.
Kopenhagek ez du mezu ofizialik plazaratu salaketaren inguruan.
Barkamen eskea
Danimarkako Gobernuari barkamena eskatzeko galdegin zion Groenlandiako gobernu autonomoko lehen ministro Kuupik Kleistek, 2009an. Baina Lars Lokke Rasmussen Kopenhageko gobernuburuak ez zuen barkamenik eskatu, eta esperimentu hura «zoritxarrekoa» izan zela adierazi zuen, besterik gabe. Geroztik gatazka iturria izan da barkamenaren gaia bi gobernuen artean.
Iazko abenduan, Danimarkako Lehen ministro Mette Frederiksenek barkamen eskea egin zuen azkenean. «Ezin dugu aldatu gertatu zena. Baina ardura geure gain hartu eta barkamena eska diezaiekegu, zaindu behar genituelako, baina huts egin genielako».
Inuitak dira Groenlandiako jatorrizko biztanleak. Gaur ere, Groenlandiako ia 58.000 biztanleen %89 inuitak dira.
Danimarkak kolonia gisa gobernatu zuen Groenlandia 1814, urtetik 1953ra, hau da, zuzenean Kopenhagetik, baina hango herritarrei danimarkar naziotasuna onartu gabe. 1979. urtean, autonomia bihurtzearen alde bozkatu zuten groenlandiarrek, eta badago independentziaren aldeko mugimendu indartsua. Aurtengo apirilean eginiko bozetan, independentistek botoen %80 eskuratu zituzten, eta IA Inuit Ataqatigiit (Inuit Komunitatea) alderdi sozialista eta ekologistak lortu zuen boto gehien.
Kanadan eta Australian
Groenlandiako inuitei eginikoen antzeko salaketak plazara atera dira azken hilabeteotan kolonialismoa pairatu duten munduko hainbat bazterretan.
Aurtengo udan erregistratu gabeko 751 hilobi aurkitu zituzten Marieval barnetegia izandakoaren inguruan, Kanadako Saskatchewan eskualdean. 1889. eta 1997. urteen artean erabili zen eraikina barnetegi moduan. Erakunde erlijiosoen eskumenekoa izan zen. Indigenek salatu dutenez, haurrak bortxaz eramaten zituzten euren komunitateetatik. Elizak basatitzat zituen haurrak fede kristauan hezi nahi zituen.
Kalkuluen arabera, 1863. eta 1998. urteen artean, 150.000 adingabe indigena baino gehiago sartu zituzten ikastetxe horietan. Tratu txarrak eta askotariko gehiegikeriak izaten zirela salatu izan dute komunitate indigenek, eta 2015ean Kanadako Gobernuak publikatutako ikerketa batek «genozidio kulturaltzat» hartu zuen barnetegietan eginikoa. Zenbait adituren arabera, 6.000 inguru haur hil ziren horietan.
Australiako Legebiltzar Federalak, berriz, 2008ko otsailean eskatu zien barkamena herri aborigenei, «batez ere, Lapurturiko Belaunaldietakoei, emaniko tratu txarrarengatik», eta herrialdearen historiako «atal lotsagarri» gisa deskribatu zuen eginikoa.
Han ere, antzekoa izan zen kontua: aborigenen familietatik erauzi zituzten haurrak 1905tik 1970ko hamarkadara arte, eta Elizaren misioetara edo estatuaren eskoletara bidali zituzten. Kalkulu ofizialen arabera, hainbat lekutan haur indigenen %10 eta %30 artean behartu zituzten familietatik urruntzera. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206330/esk-sindikatuak-jakinarazi-du-auzitara-joko-duela-luis-enrique-sorianoren-kasua-argitzeko.htm | Ekonomia | ESK sindikatuak jakinarazi du auzitara joko duela Luis Enrique Sorianoren kasua argitzeko | Sorianok lantegian bere buruaz beste egin zuen uztailean, eta enpresaren kontrako salaketa jarriko duela iragarri du ESK sindikatuak gaur, Donostian egin duen agerraldian. | ESK sindikatuak jakinarazi du auzitara joko duela Luis Enrique Sorianoren kasua argitzeko. Sorianok lantegian bere buruaz beste egin zuen uztailean, eta enpresaren kontrako salaketa jarriko duela iragarri du ESK sindikatuak gaur, Donostian egin duen agerraldian. | Joan zen uztailaren 30ean, Luis Enrique Sorianok bere buruaz beste egin zuen lan egiten zuen Azpeitiko lantegian, eta gaur, asteartea, ESK sindikatuak adierazi du auzitara joko duela gertatutakoa argitzeko. Hain zuzen ere, sindikatuak jakinarazi du Manuel Aizpuru SL enpresa salatuko duela, Sorianok lan egiten zuen lantegia. Izan ere, sindikatu horren arabera, «zalantzarik gabe lan istripua» izan zen 20 urteko gaztearena, lantegian hil zelako eta hark bere burua hiltzeko «faktore nagusia lanean bizi zuen egoera» izan zelako.
Agerraldia egin dute gaur Donostian, Sorianoren ama Silvia Castillok, ESK sindikatuko abokatu Fatima del Castillok, ESK sindikatuko kide Iratxe Alvarezek eta Azpeitiko Elkar-ekin taldeko Eneko Ibargurenek eta Imanol Agirrek. ESK-ko Del Castillo abokatuak esan duenez, abuztuaren 11n jarri zen gaztearen familia sindikatuarekin harremanetan, eta, hari laguntzeko «ardura etikoa nahiz profesionala» sentituta, ordutik gertatutakoa argitzeko lanean ari dira. Haren arabera, «egoera gogor, triste eta korapilatsu» baten aurrean daude; izan ere, gertatutakoaren «zenbait alderdi argitzeko» badaude ere, «egia» jakin nahi dutela azaldu du.
(jarraitu irakurtzen, Urola Kostako Hitza-n) |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206331/orkestrak-dio-atzerriko-inbertsioak-erakartzeko-zailtasunak-daudela.htm | Ekonomia | Orkestrak dio atzerriko inbertsioak erakartzeko zailtasunak daudela | Lehiakortasunerako Euskal Institutuaren arabera, enpresen produktibitatea eta berrikuntza handitu behar dira, eta, horretarako, ezinbestekoa da kanpoko kapitala eta enpresen arteko lankidetza. | Orkestrak dio atzerriko inbertsioak erakartzeko zailtasunak daudela. Lehiakortasunerako Euskal Institutuaren arabera, enpresen produktibitatea eta berrikuntza handitu behar dira, eta, horretarako, ezinbestekoa da kanpoko kapitala eta enpresen arteko lankidetza. | Orkestra Lehiakortasunerako Euskal Institutuak ondorioztatu duenez, pandemiak «eragin negatibo handia» izan du enpresen errentagarritasunean, eta azpimarratu du horri buelta emateko ezinbestekoa izango dela lehiakortasuna eta berrikuntza sustatzea, enpresen «produktibitatea handitzeko» eta datozen urteetako «trantsizio handietara» egokitu daitezen. Horretarako, inbertsioak erakarri behar direla dio, baina ohartarazi du dirua atzerritik lortzeko «zailtasunak» daudela. «Euskadi ez da oraindik aski ezaguna kanpoan, eta ez dago nazioarteko erabakiguneetako inbertitzaile handi askoren radarrean», azpimarratu du Ivan Marten presidenteak.
Orkestraren Lehiakortasun Txosteneko ondorio nagusietako bat da hori. Azterketan ez dute zerga sistemari buruzko eztabaidan sakondu; hala ere, kazetarien galderei erantzunez, Martenek adierazi du enpresentzako laguntzak inbertsioak erakartzeko tresna bat direla, baina ez bakarra. «Kontua ez da soilik pizgarri fiskalen bidez erakartzea; helburua da enpresa berritzaileen ekosistema bat sendotzea inbertsio horiek herrialdean gera daitezen, eta horiek balio izatea lehiakortasuna hobetzeko eta, horrekin batera, gizartearen ongizatean laguntzeko».
Enpresa lehiakorragoak lortzeko bidean, horien tamaina handitzea ere ez da beti konponbiderik onena, Martenen arabera. Adibide egoki gisa jarri ditu klusterrak edo enpresak elkarrekin kolaboratzeko sor daitezkeen lankidetza formulak. «Tamaina bezain garrantzitsua da borondatea izatea I+Gn inbertitzeko, nazioartekotzeko eta atzerriko berrikuntza zentroetatik gertu egoteko».
Lan gatazkak ere aipatu ditu Martenek. Lehiakortasuna oztopa dezaketen elementuen artean aipatzen dituzte maiz Euskal Herriko enpresaburuek, baina Orkestrako zuzendariak adierazi du horrek ez duela beste batzuek baino pisu handiagoa inbertsioak erakartzeko orduan, eragina baduen arren.
Ahulguneak
Txostenaren egileek ondorioztatu dutenez, azken hamarkadetan egindako lana dela eta, euskal enpresak «posizio onean» daude COVID-19ak eragindako krisiari eta etorkizuneko «hiru trantsizio handiei» aurre egiteko: ingurumenekoari, energetikoari eta demografikoari. Hala ere, ahulgune batzuk detektatu dituzte. Kezka agertu dute, adibidez, produktibitate mailarekin. Batasuneko 27 herrialdeen batezbestekoaren gainetik daude Araba, Bizkai eta Gipuzkoako enpresak —42,6 euro lan egindako ordu bakoitzeko-, baina erreferentziazko beste industria eskualdeekin alderatuta, azpitik jarraitzen dute oraindik —Alemanian, oro har, 50,7 eurokoa da—.
Hori gainditzeko, Orkestrako ikertzaileek ezinbestekotzat jotzen dute berrikuntzan inbertitzea. Hala ere, ikerketa eta garapena (I+G) «tokia irabazten» ari den arren, erakundeen eta enpresen gastua Europako batezbestekoaren azpitik dagoela azpimarratu dute, eta orokorrean alor horretan egindako inbertsioek proportzioan behera egin dutela 2008ko krisiaz geroztik.
Euskal ekonomian industriak duen pisua kontuan hartuta, Orkestrak funtsezkotzat jotzen du, halaber, energia garbietarako trantsizioa «modu ordenatuan» egitea. Airearen kalitateari dagokionez, egoerak hobera egin badu ere, ohartarazi du enpresek oraindik ere «asko» dutela hobetzeko gasen isurietan eta birziklatze tasetan, eta Europako batezbestekoaren azpitik daudela nabarmendu du.
Enplegua ere azpimarratu dute ikertzaileek. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langabezia tasa %10aren bueltan dagoen arren, Europako batezbestekoaren (%7,1) gainetik dagoela gogoratu dute, eta kezka berezia agertu dute gazteekin eta emakumeekin. Aurrenekoei buruz, azpimarratu dute haientzako kalitatezko enplegua sortzea «erronka kritikoa» dela, eta andreen kasuan, ohartarazi dute genero arrakala zabaltzen ari den sentsazioa gero eta handiago bihurtzen ari dela urtetik urtera. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206332/kataluniako-murgiltze-eredua-amaitu-du-espainiako-gorenak.htm | Mundua | Kataluniako murgiltze eredua amaitu du Espainiako Gorenak | Generalitatearen helegitea baztertuta, auzitegiak berretsi du ikastorduen %25 gazteleraz egin beharko dituztela. Hezkuntza kontseilariak ikastetxeei eskatu die programak ez aldatzeko. | Kataluniako murgiltze eredua amaitu du Espainiako Gorenak. Generalitatearen helegitea baztertuta, auzitegiak berretsi du ikastorduen %25 gazteleraz egin beharko dituztela. Hezkuntza kontseilariak ikastetxeei eskatu die programak ez aldatzeko. | Murgiltze eredua amaitu egin da Katalunian. Espainiako Auzitegi Gorenak baztertu egin du astearte arratsaldean Generalitateak iaz aurkezturiko kasazio helegitea, eta, hortaz, Katalunian ikastorduen %25 gazteleraz ematera behartu du. Ebazpenaren arabera, ikasleek «berehala» hasi behar dute eredu berri horretan ikasten.
Kataluniako Hezkuntza kontseilari Josep Gonzalez-Cambrayk eta Kultura kontseilari Natalia Garrigak eman dute epaileen erabakiaren berri. Agerraldian, Gonzalez-Cambrayk «lasaitasuna» eskatu die ikastetxeei, eta indarrean dauden programak ez aldatzeko: «Egungo eredua mantenduko dugu».
Bi kontseilarien ustetan, Gorenaren erabakia «zuzeneko eraso bat da» Kataluniako hezkuntza sistemaren kontra: «Murgiltze eredua oinarri sozial, soziologiko eta politiko zabal batean dago eraikita, eta hala islatu da urte hauetan guztietan».
Garrigak azaldu du katalana gobernuaren lehentasunetako bat dela, eta bilera bat antolatuko dutela hizkuntzaren erabilera sustatzen duten talde guztiekin; Pere Aragones Generalitateko presidenteak ere parte hartuko du horretan, elkarlanean aritzeko eta «erantzun bateratu bat aztertzeko». Horietako bat litzateke erabakia ez errespetatzea, bi kontseilariek agerraldian iradoki dutenez.
Omnium Culturaleko presidente Jordi Cuixart ere haserre agertu da Gorenaren erabakiarekin, eta adierazi du «herrialdearen arrakasta handi hori babestuko» dutela; erakundeei, berriz, eskatu die Kataluniako hezkuntza eredua «gotortzeko».
Kataluniako Auzitegi Nagusiak iragan abenduan ebatzi zuen Kataluniako Gobernuak neurriak hartu behar dituela ikastetxeetan gaztelania eta katalana «normal» erabil daitezen, haietako baten «erabilera sinboliko hutsa» saihesteko.
Horren ondorioz, irakastorduen %25 gazteleraz ematera derrigortu zuen Generalitatea, eta kritikatu egin zuen orain arte gutxieneko kopuru hori betetzeko neurririk hartu ez izana; orduan aurkeztu zuen Kataluniako Gobernuak erabaki horren kontrako kasazio helegitea.
Hori argudiatzeko, Hezkuntza Kontseilaritzak zenbait datu helarazi zituen: lehen hezkuntzan orduen %18 ematen direla gazteleraz; bigarren hezkuntzan %19; eta batxilergoan %26. Generalitateak froga gisa erabili zituen 184 ikastetxeetatik bostetan ikasgaien %25 gaztelaniaz ematen dituztela.
Erabakia 2015ean Espainiako Auzitegi Gorenak hartutako beste ebazpen batean oinarritzen da, zeinak ontzat ematen duen irakastorduen laurden bat gaztelaniaz ematea, betiere horien artean irakasgai ardatz bat badago; guraso talde batek, baina, helegitea aurkeztu zuen gutxieneko kopurua %50era igotzeko eskatuz. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206333/estrasburgok-turkia-zigortu-du-417-epaile-eta-fiskal-atxilotzeagatik.htm | Mundua | Estrasburgok Turkia zigortu du 417 epaile eta fiskal atxilotzeagatik | Giza Eskubideen Europako Auzitegiak 5.000 euroren kalte ordainak agindu ditu, akusatuen «segurtasuna eta askatasuna» urratzeagatik. | Estrasburgok Turkia zigortu du 417 epaile eta fiskal atxilotzeagatik. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak 5.000 euroren kalte ordainak agindu ditu, akusatuen «segurtasuna eta askatasuna» urratzeagatik. | Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Turkia zigortu du, 2016ko uztaileko estatu kolpe saiakeraren harira atxiloturiko 417 epaileren eta fiskalen «segurtasuna eta askatasuna» urratzeagatik. Estrasburgoren sententziaren arabera, Ankarak 5.000 euroren kalte ordainak ordaindu beharko dizkie legelari horiei; alegia, denera bi milioi euro pasatxo gastatu beharko ditu horretan.
Atxiloketen unean, salaketa aurkeztu zuten 417ek Kasazio Auzitegiko, Goreneko edota lehen instantziako auzitegi bateko epaile eta fiskal karguak zituzten, eta Fethullah Gulen predikatzaile islamistarekin harremanak zituztelakoan hartu zituzten atxilo —Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak hainbatetan egotzi dio Guleni estatu-kolpe saiakeraren atzean egotea—; salatzaileen arabera, behar adina arrazoirik gabe eta legeak urratuta. Iritzi bera helarazi du Estrasburgoko auzitegiak ere, «legez kanpoko atxiloaldi prebentiboan» izan zituztela ebatzita.
Estatu-kolpe saiakeraz geroztik, Turkian 130.000 lagun baino gehiago kaleratu dituzte beren lanpostuetatik, eta 100.000 inguru atxilotu; iragan abenduan, esaterako, 333 militar eta lau zibil zigortu zituzten bizi guztiko espetxealdira, 2016ko uztaileko gertakariekin zerikusia izan zutela argudiatuta.
Hain justu, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebazpenaren berri eman eta gutxira, Izmir probintziako fiskaltzak 112 susmagarri atxilotzeko agindu ditu, eta, Ankarakoak, beste 101 atxilotzeko —lerro hauek idazterako, 130 bat lagun atzeman ditu Poliziak—. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206334/alarma-piztu-du-errioxako-sor-markaren-arabako-balizko-adar-autonomo-batek.htm | Ekonomia | Alarma piztu du Errioxako sor-markaren Arabako balizko adar autonomo batek | Hilaren 30ean eztabaidatuko dute Espainiako Kongresuan EAJren proiektu bat, Errioxako sor-marka Arabako erakundeen esku gera dadin Arabako lurraldean, izendapen berri baten bidez. Errioxako presidenteak batzar batera deitu ditu lurralde horretako alderdiak eta eragileak, Arabako Errioxako jatorri izen baten sorrera nola eragotzi aztertzeko. | Alarma piztu du Errioxako sor-markaren Arabako balizko adar autonomo batek. Hilaren 30ean eztabaidatuko dute Espainiako Kongresuan EAJren proiektu bat, Errioxako sor-marka Arabako erakundeen esku gera dadin Arabako lurraldean, izendapen berri baten bidez. Errioxako presidenteak batzar batera deitu ditu lurralde horretako alderdiak eta eragileak, Arabako Errioxako jatorri izen baten sorrera nola eragotzi aztertzeko. | Ardoa da Errioxan eztabaida politikorako hizpide nagusia aspaldian, Arabako ardogileak aspalditik ari baitira saiatzen askatasun handiagoa izaten Errioxak erabateko kontrolpean duen sor-markaren barruan. Europako erakundeen leihatilan dagoen sor-marka berri batek leherrarazi zuen Errioxako ardoaren gatazka: Abra Arabako upategi txikiek sustatutako Arabako Mahastiak izendapenak; eta, orain, berriz, Errioxako alderdien eta jatorri izenaren beraren histeria beste koska bat igoarazi du EAJk, Espainiako Kongresura eztabaidatzeko proiektu bat eraman duelako, zeinak ahalbidetuko bailuke Araban sortzea Errioxako sor-markaren adar autonomo bat, Arabako Errioxako sor-marka alegia. Hilaren 30ean izango da eztabaida hori, eta, haren aurretik, Errioxako erkidegoko presidente Concha Andreuk (PSOE) batzar handi batera deitu ditu alderdiak eta eragileak, Logroñon, proiektu horri bidea mozten saiatzeko.
Madrilen eztabaidatuko dutena lege egitasmo bat da, Jatorri Izenen Legea erreformatzeko. Aldaketa horrek ahalbideko luke erkidego bat baino gehiago hartzen dituzten sor-marketan erkidego bakoitzean eremu jakinen izendapenak sortzea, eta, hortaz, kontseilu horrek kudeatzea erkidego horren ardoaren alorra: uzta nola kudeatu, zenbat landatu, ardoa nola azaldu, uztak nola izendatu... aldagai guztiak Arabarako bakarrik litzatekeen kontseiluaren esku geratuko lirateke, Logroñoko boteregunea atzean utzita. Alegia, jatorri izen berri bat litzateke, baina Errioxa sor-markari uko egin gabe. Kontseilu hori Eusko Jaurlaritzaren aterkian geratuko litzateke, gainera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoako beste edozein sor-markarekin gertatzen den modura.
Errioxako presidenteak «lasaitasuna» helarazi die erkidego horretako eragile guztiei, baina haren erreakzio bortitzak aurkakoa adierazten du: Errioxan izu-laborria dagoela Errioxako sor-markaren monopolioaren galera baten aurrean. «Jarrera komun bat nahi dut adostu guztiekin, zorte handia baitugu gure jatorri izenaren sendotasuna ikusita», esan du. «Aparteko egoera honetan, posizio bateratua adostuko du eskualde gisa».
Batzar horretan izango dira Errioxako sor-markaren kontseilua, Errioxako talde parlamentario guztiak —hau da, PSOE, PP, Ciudadanos, Podemos eta IU–, eta Errioxako diputatu eta senatari guztiak. Halaber, nekazarien sindikatu eta patronal guztiak izango dira han, baita Errioxako Merkataritza Ganbera eta Errioxako Unibertsitatea ere.
Ramiro Gonzalez: «Ez luke ezer hautsiko»
Ezaguna da Arabako ahaldun nagusi Ramiro Gonzalez ez dela Arabako Mahastiak upategi txikien proiektuaren aldekoa, eta beti babestu duela Errioxako sor-markan jarraitzearen aukera. Baina independentzia handiagoa eskatu du, Arabako Errioxako upategi gehien-gehienen eskaerarekin bat. Gonzalezen arabera, «ez luke hautsiko ezer» Araban izendapen berri bat sortzeak Errioxako sor-markaren barruan. «Prestigio handiagoko eredu bat» eraikitzen lagunduko luke horrek, ahaldun nagusiaren arabera.
Baina, hain zuzen, horren beldur dira Errioxako upategi handiak. Nahiago dute denek zigilu berarekin aritu, desberdindu gabe eskualdeen lurrak, mahatsondoak, eguraldia, lan egiteko moduak eta abar. Arabako upategi txiki eta ertain gehienak beste bide batetik doaz aspaldian, kalitatea kantitatearen gainetik jarrita, merkatuan oso apalak diren prezioak igoarazteko. Logroñon hartzen dituzten erabakiak, ordea, eragozpenak baizik ez dira ardo gorenak egin nahi dituztenentzat.
Ramiro Gonzalezek esplikatu du EAJk aspaldian babesten duela sor-marka handien barruan jatorri izen txikiak egiteko formula, hau da, Errioxaren barruan Arabako Errioxako izendapena egitea ahalbidetuko lukeen formula, Bordelen gertatzen den moduan. Bordeleri erreparatu dio ahaldun nagusiak esplikatzeko «arrakasta» eredu bat dela, «produktua desberdintzen» laguntzen duela. Desberdintzea da hitz gakoa, izan ere, Arabako Errioxako ardoaren auzian.
Zaila ematen du, ordea, hilaren 30ean Espainiako ganberak aintzat hartzea Errioxan alarmak piztu dituen lege egitasmo hori. PPk iragarri du ezezkoaren alde egingo duela, eta nekez emango diote bidea proiektuari Espainiako beste alderdiek, Errioxan oso estu hartu baitituzte upategi handiek, nekazariek eta auzia politika petoa egiteko baliatzen ari diren alderdiak: PP eta Ciudadanos. «Errioxa gurea da» eta antzeko adierazpenak ohiko bihurtu dira Arabako Mahastiak zigilu berriaren harira. Horrelakoa da giroa gaur egun Errioxan. |
2021-11-23 | https://www.berria.eus/albisteak/206335/osasun-publikorako-batzordeak-onetsi-egin-du-60-urtetik-gorakoei-hirugarren-dosia-jartzea.htm | Gizartea | Osasun Publikorako Batzordeak onetsi egin du 60 urtetik gorakoei hirugarren dosia jartzea | Osasun langileei eta langile soziosanitarioei ere jarri nahi diete babesa indartzeko dosia. Lurralde Arteko Osasun Kontseiluak berretsi beharko du erabakia. | Osasun Publikorako Batzordeak onetsi egin du 60 urtetik gorakoei hirugarren dosia jartzea. Osasun langileei eta langile soziosanitarioei ere jarri nahi diete babesa indartzeko dosia. Lurralde Arteko Osasun Kontseiluak berretsi beharko du erabakia. | Osasun Publikorako Batzordeak defendatu du COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia jartzea 60 urtetik gorakoei, osasun langileei eta langile soziosanitarioei. Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun ministroak jakinarazi duenez, Pfizerren txertoa jarri asmo diete. Erabakia ez da behin betikoa, eta Lurralde Arteko Osasun Kontseiluak berretsi beharko du.
Beste gai bat ere landu dute batzordean: 23:00etatik aurrera ostalaritzaren barrualdeak ixtea azken hamalau egunetako intzidentzia metatua 100.000 biztanleko ehun kasutik gorakoa bada eta ospitaleetako presioa handitzen bada. Ez dute horren inguruko irizpiderik eman. Gainera, aldatu egin dute arrisku maila zehazteko semaforoa: «arrisku baxua» egongo da 100.000 biztanleko intzidentzia 50 eta 100 kasu bitartekoa denean —orain arte 25 eta 50 bitartekoa zenean zegoen arrisku maila hori—; «arrisku ertaina» 100 eta 300 bitartekoa denean —50 eta 150 bitartekoan zegoen orain arte—; «altua» 300etik 500era artekoa denean —orain arte 150 eta 250 artekoa zenean zegoen arrisku maila hori— eta «oso altua» 500etik gorakoa denean.
Dariasi osasun ziurtagiriaz ere galdetu diote. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan zenbait jardueratan eskatzeko baimena eskatu zion Eusko Jaurlaritzak EAEko Justizia Auzitegi Nagusiari, baina epaileek ez zuten onartu. Dariasen irudiko, Jaurlaritzak jarraitu beharreko bidea argia da: Espainiako Auzitegi Gorenean helegitea jartzea. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206363/ehunka-migratzailek-mexikokoko-gobernuak-emandako-bisak-onartu-dituzte-karabana-uztearen-truke.htm | Mundua | Ehunka migratzailek Mexikokoko Gobernuak emandako bisak onartu dituzte, karabana uztearen truke | Joan den azaroaren 18an Tapachulatik abiatutako karabanan zihoazen etorkin gehienek onartu dute agintarien eskaintza. Herrialdeko hamar estatutara eramango dituzte. | Ehunka migratzailek Mexikokoko Gobernuak emandako bisak onartu dituzte, karabana uztearen truke. Joan den azaroaren 18an Tapachulatik abiatutako karabanan zihoazen etorkin gehienek onartu dute agintarien eskaintza. Herrialdeko hamar estatutara eramango dituzte. | Mexikoko Migrazio Institutu Nazionalak jakinarazi duenez, akordio bat egin dute joan den azaroaren 18an Tapachulatik (Chiapas, Mexiko) abiatu eta AEBetarantz doan karabanan zihoazen ehunka migratzailerekin. Gauzak horrela, etorkinek beren lege estatusa erregularizatzeko prozesu bat hasiko dute karabana uztearen truke ; hau da, Mexikoko bisak emango dizkiete.
Institutuak kaleratutako oharraren arabera, migratzaileen eskubideak defendatzen dituen talde batekin egin dute akordioa, eta horren lekuko izan da Mexikoko Giza Eskubideen Batzorde Nazionala. Migratzaile gehienak Erdiko Amerikakoak eta Haitikoak dira.
Luis Garcia Villagran Mugarik Gabeko Herriak elkarteko kidea da karabanaren antolatzaileetako bat, eta, Reuters berri agentziari adierazi dionez, etorkin gehienek onartu dute eskaintza, eta agintariek Mexikoko hamar estatutara eramango dituzte, autobusez. Guerrero, Queretaro, Puebla, Guanajuato eta Colima dira estatu horietako batzuk.
Magastepec (Chiapas) herrian zegoen 2.500 bat pertsonako karabana. Garcia Villagranentzat positiboa da migratzaileei bisa bat eskaintzea, aintzat hartuta Tapachula «espetxe bat» bihurtu dela. Guatemalako mugan dago. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206364/bake-bideak-fase-laquoofentsiboagoraquo-bat-abiatuko-du-urtarrilaren-8an.htm | Politika | Bake Bideak fase «ofentsiboago» bat abiatuko du urtarrilaren 8an | Bake Bideak fase berriaren beharra azpimarratu du: «Azken urte honetan, ez da pauso esanguratsurik eman euskal preso eta iheslarien auziaren konpontze orokorraren alde». | Bake Bideak fase «ofentsiboago» bat abiatuko du urtarrilaren 8an. Bake Bideak fase berriaren beharra azpimarratu du: «Azken urte honetan, ez da pauso esanguratsurik eman euskal preso eta iheslarien auziaren konpontze orokorraren alde». | Urtarrilaren 8an manifestazioa eginen du Bake Bideak, Baionan, Denbora guti dugu! Unai, Jon eta Jakes gurekin lelopean. Egun horretatik aurrera fase «ofentsiboago eta determinatuago» bat abiatzeko beharra aldarrikatu dute, azken urtean euskal preso eta iheslarien auzia konpontzeko «pauso esanguratsurik» eman ez dela argudiatuta. «Xistorren presondegitik ateratzearen urtemuga betetzen den egun honetan, euskal presoen eta bereziki Jon Paroten eta Jakes Esnalen auziak konpontzeko borondate eskasa ondorioztatu behar dugu, baita Espainiako Estatuan preso den Unai Paroten kasuan ere. Hori dela eta, 2022ko lehen sei hilabetetan, ofentsiboagoa eta determinatuagoa izanen den dinamika mobilizatzaile berria aktibatzeko erabakia hartu dugu». Salatu dute «beste garai bateko auziak burutzen segitzen» dutela.
Bestalde, Euskal Herriko herritarrei eta hautetsiei dei egin diete «indarrak batzeko». Hala, datorren abenduaren 4an biltzar bat eginen dute Hiriburun (Lapurdi), 09:00etan, fase berria «eraikitzeko» asmoz.
Bilbon ere, kalera
Baionako manifestazioarekin batera, Bilbon ere martxa eginen dute herritarrek, Sarek deituta, Elkarbizitzarako. Bakerako. Etxerako bidean lelopean. Bide horretan egindako urratsak ontzat eman zituen Bego Atxa Sareren bozeramaileak, baina ohartarazi zuen bizikidetza «ezinezkoa» dela euskal presoei aplikatzen zaien «salbuespen legeria» desagertzen ez bada.
Espetxe administrazioaren geldotasuna salatzeaz gain, justiziaren jarrera politikoa eta ideologikoa deitoratu ditu Sarek. Izan ere, espetxeetako batzordeek gradu aldaketaren bat edo baimenen bat eman orduko Espainiako Auzitegi Nazionalak «errekurtsoa jarri, blokeatu eta geldiarazi» egiten dituela gaitzetsi du. Eta salatu du atzerapausoak ere ematen dituztela batzuetan, presoak hirugarren gradutik bigarrenera pasatuz. Hain zuzen, bizikidetza eta espetxe politika lotuta daude Atxarentzat, eta, Sareren ustez, bietan egin behar da bidea: «Elkarrekin gaude bide horretan aurrera egin nahi dugun guztiak, sufrimendua desagerrarazi nahi dugun guztiak, eskubideen urraketa behin betiko amaitzea nahi dugun guztiak, eta konfrontazioaren aroa atzean utzi nahi dugun guztiak». |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206365/ikastolen-elkarteak-gaitzetsi-egin-du-katalunian-murgiltzea-kentzea-eta-eskatu-du-hizkuntza-ereduak-indargabetzeko.htm | Gizartea | Ikastolen Elkarteak gaitzetsi egin du Katalunian murgiltzea kentzea, eta eskatu du hizkuntza ereduak indargabetzeko | Euskalgintzaren Kontseiluaren iritziz, «berezko hizkuntzak desagerrarazteko estrategia bat» da botere judizialarena. Begirada Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako hezkuntza lege berrian jarri dute bi eragileek. Heizek «arduraz» hartu du erabakia. | Ikastolen Elkarteak gaitzetsi egin du Katalunian murgiltzea kentzea, eta eskatu du hizkuntza ereduak indargabetzeko. Euskalgintzaren Kontseiluaren iritziz, «berezko hizkuntzak desagerrarazteko estrategia bat» da botere judizialarena. Begirada Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako hezkuntza lege berrian jarri dute bi eragileek. Heizek «arduraz» hartu du erabakia. | Euskal Herrian erreakzio erreskada eragin du Espainiako Auzitegi Gorenak Kataluniako murgiltze eredua kendu eta ikastorduen %25 behintzat gazteleraz ematera derrigortu izanak. Ikastolen Elkarteak epaia «gaitzetsi» du ohar bidez: «Herri batek bere hizkuntza —hizkuntza gutxitua, gainera— biziberritzeko nahia aurrera eramateko bideari ezin zaio trabarik jarri, ez legeen bitartez, ezta lege horiek interpretatu eta epaiak ematen dituzten erakundeen bitartez ere». Justu aurkakoa egin behar delakoan dago: «Hizkuntza gutxitua biziberritzea kaltetzen dituzten bideak dira moztu beharrekoak». Nabarmendu dute Katalunian gertatutakoaren «antzeko erasoak» Euskal Herrian ere «maiz» gertatzen direla.
Dena den, esan dute epaiak ez dituela harritu, Kataluniako Auzitegi Nagusiak aurretik emandako epaia berretsi baitu Espainiako Auzitegi Gorenak. Azaldu dutenez, Kataluniako Hezkuntza Legean oinarritzen da epaia: «2009an onartu zen lege hori, Espainian LOMCE [hezkuntza] legea indarrean zegoela, eta, testuinguru horretan, ikasgaien %25 gaztelaniaz ematera behartzen zuen dekretu bat indarrean zela. Beraz, hori aintzat hartuta, bi auzitegiek bat egin dute dekretuaren irakurketarekin». Orain, ordea, LOMLOE legea dago indarrean, eta bertan jasota dago gaztelania ez dela izango komunikaziorako hizkuntza. Gainera, Ikastolen Elkarteak nabarmendu duenez, «hainbat neurri» hartzeko aukera ematen du, «ikasleek euskarazko hizkuntza komunikaziorako gaitasuna behar den maila lortzea bermatzeko». Hori bai, horrela izan dadin, azaldu dute beharrezkoa dela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hurrengo hezkuntza legean jasotzea euskara dela komunikazio hizkuntza eta ikaskuntza hizkuntza. «Aukera paregabea dugu Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako garatuko den hurrengo hezkuntza legean euskarari behar duen bultzada emateko, baita ikasleek derrigorrezko hezkuntza amaitzen dutenean euskaraz gaitasun osoa izateko ere». Halaber, «garrantzitsua» iruditzen zaie LOMCE arautzeko eginiko errege dekretua bertan behera uztea ere, «gaztelaniaren gutxieneko komunikazio erabileraren zehaztapena organo judizialek adierazi duten bezain handia izan ez dadin».
Ikusi gehiago: Nola jorratu dute Auzitegi Gorenaren ebazpena Kataluniako hedabideek?
Ikastolen Elkartearen irudiko, Espainiako Auzitegi Gorenaren epaiak «are eta premiazkoagoa» egiten du Eusko Legebiltzarrean ontzen ari diren hezkuntza legean murgiltze eredua jasotzea eta hizkuntza ereduak indargabetzea. Eta ohartarazpen bat egin dute: «Hala egiten ez badu, Espainiako justizia auzitegien eta helegiteak jartzen dituzten Espainiako alderdi politikoen eta gure hizkuntzari erasoka dabiltzan bestelako eragile batzuen esku egongo gara berriro, Katalunian gertatu den bezala».
Erabakia «arduraz» hartu du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxe publikoetako zuzendariak bitzen dituen Heize elkarteak. Iñigo Salaberria lehendakariak esan du ikusteko dagoela oraindik zein eragin izango duen: «Ikusteko dago hori nola aplikatuko den eta nolako eragina izango duen; halere, legez hezkuntza dinamiketan eragite hori estrategia gisa agian ez da egokiena».
Ikusten du eskola publikoetako familiek D eredua —euskara hutsezkoa, eta gaztelania irakasgai bat dena— hautatu dutela nagusiki. Eta hala erantsi du: «Hizkuntza ez da gatazka gai bat, euskara integraziorako giltzarri bihurtu zaigu». Halere, egun legea ez dela betetzen azaldu du, ikasle orok ez duelako bermatuta euskaraz legeak markatzen duen ezagutza maila izatea: «Eta ez bereziki D ereduarengatik; A eta B ereduek ere bermatu beharko lukete maila edo konpetentzia linguistiko hori».
Administrazioan Euskaraz taldeak ere gogor kritikatu du epaia, eta «botere banaketarik ezaren» adierazle dela uste du: «Botere judizialaren egitekoak izan behar luke legea betearaztea, ez besterik, baina Espainiako justiziak, askotan, botere legegilearen rola hartzen du, eta epai bidez legislatzen du», azaldu du taldeko bozeramaile den Joseba Otanok. Haren esanetan, auzia ez da berria, eta egiturazkoa da. «Diktaduraren segida da fenomeno hau, baina, orain, epaileak arduratzen dira bide horri eusteaz eta hizkuntza eskubideak zapaltzeaz».
«Oso larria»
Gaiaren inguruko ohar bat kaleratu du Euskalgintzaren Kontseiluak ere, «berezko hizkuntzak desagerrarazteko estrategia» salatzeko. Botere judizialaren jarrera gaitzetsi du bereziki: «Kataluniako eskoletako murgiltze ereduaren aurkako erasoarekin, botere judizialaren oldarraldian beste urrats bat egin du Gorenak».
Auzitegiak baztertu egin zuen atzo Generalitateak iaz aurkezturiko kasazio helegitea, eta, hortaz, Katalunian ikastorduen %25 gazteleraz ematera behartu du. Ebazpenaren arabera, ikasleek «berehala» hasi behar dute eredu berri horretan ikasten.
Erabakia «oso larria» dela uste du Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak, eta salatu du epaileek aspalditik zutela jomugan «Kataluniako eredu orokortu inklusiboa». Izan ere, eredu hori abian jarri zenean ere saiatu ziren baliogabetzen, baina ez zuten lortu: «Urteetan legezkoa izan dena legez kontrako bihurtu izanak erakusten du erabakiak ez duela oinarri juridikorik», gaitzetsi du Bilbaok. «Ez dago zalantzarik inertzia politikoak bultzatutako estrategia bat dela».
Kontseiluak azaldu du eredugarria dela Kataluniako eredua, «hizkuntza separatismoaren eredua» baztertu egin baitzuten han, ikasleen arteko segregazioa saihesteko.
Jauzia egiteko unea
Txalotu egin du Kataluniako erakundeek eta eragileek erabakia jakin zenetik izandako jarrera: «Oso argi erakutsi dute beren eredua defendatzeko prest daudela eta gizartearen babesa duen hezkuntza eredu horrekin jarraituko dutela», gehitu du Bilbaok.
Euskal Herriari dagokionez, Kontseiluak gogorarazi du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere zabaldu berri dela hezkuntzaren legearen inguruko eztabaida. Bilbaok aipatu du «hezkuntza komunitateko eragile nagusiek, Kontseiluarekin batera, Ikasle euskaldun eleanitzak sortzen proposamena» jorratu zutela: «Inor bazterrean utziko ez duen eredu bat behar dugu, eta gutxien duenari gehiago emango diona. Gurean ere adostasun ikaragarri handia dago hezkuntzan jauzia egiteko», azaldu du. «Orain da hezkuntzan jauzia egiteko unea». |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206366/gerrillari-ohien-hilketak-gaitzetsi-ditu-nbeko-idazkari-nagusiak.htm | Mundua | Gerrillari ohien hilketak gaitzetsi ditu NBEko idazkari nagusiak | FARCen eta Kolonbiako Gobernuaren arteko bake akordioek bost urte betetzen dituzten egunean, Antioquian izan da Guterres. AEBek iragarri dute «terroristen zerrendatik» kenduko dutela gerrilla. | Gerrillari ohien hilketak gaitzetsi ditu NBEko idazkari nagusiak. FARCen eta Kolonbiako Gobernuaren arteko bake akordioek bost urte betetzen dituzten egunean, Antioquian izan da Guterres. AEBek iragarri dute «terroristen zerrendatik» kenduko dutela gerrilla. | 2016ko azaroaren 24an sinatu zuten FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileetako buru Rodrigo Londoño Timochenko-k eta Juan Manuel Santos presidenteak 50 urteko gatazka amaitu zuen hitzarmena. Gaur betetzen dira bost urte sinatze hartatik, eta urteurreneko ekitaldietan izan da NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterres, Kolonbiako presidente Ivan Duque eta Comunes alderdiko —garai batean FARC— buru Londoño bera. Guterresek gerrillari ohien eta buruzagi sozialen hilketak gaitzetsi ditu, estatuburuarekin eta gerrillari ohiarekin batera egindako agerraldian —bost urteotan FARCeko kide izandako 296 pertsona hil dituzte, eta 1.280 buruzagi sozial—. Antiokian izan da NBEko idazkari nagusia, akordioen aurretik FARCen kanpamentu izandakoetako batean, eta gerora desmilitarizatutako gerrillarientzat babesgune bilakatutakoan.
Guterresek ohartarazi du bakeak beti dituela etsaiak, eta txalotu egin du prozesuaren alde egindako ahalegina: «Zentzu berezia du gune honek. Gatazkaren ondorioak urte askoan bizi ostean, bertako jendeak ahalegin berezia egiten du orain euren familiak aurrera ateratzeko. Badakite adiskidetzea dela bake iraunkor baterako bide bakarra».
Adiskidetu beharra nabarmendu du Londoñok berak ere. Haren esanetan, estigmatizazioa oztopo bat da aurrera egiteko. «Adiskidetzen ez bagara, arazo asko izango ditugu prozesu honetan». Timochenko bera izan zen 2016an hitzarmena sinatu zuen buruzagia, eta haren ostean beste milaka gerrillarik onartu zituzten itunean jasotako puntuak; 2018an utzi zituzten armak eta desegin zuten taldea, eta jarraian abiatu ziren horiek guztiak gizarteratzeko proiektuak. Urte berean, FARCeko buruzagik zortzi eserleku hartu zituzten Kolonbiako Kongresuan, borroka armatutik politikarako jauzia eginez.
Bost urteotan, espero baino urrats gutxiago egin dira prozesuan, eta askok Duquek gidatzen duen gobernuari egozten diote moteltze hori, hura izan baitzen Alvaro Uribe presidentearekin batera akordioen aurka gogorren egin zuten buruzagietako bat. Estatuburuak, ordea, orain arte emandako pausoak goretsi ditu Guterresekin egindako agerraldian. Haren esanetan, Lurralde Garapenerako Egitasmoak izan dira hitzarmeneko puntu nagusietako bat; horiek helburu dute gatazkak gogorren jotako eskualdeetako azpiegiturak hobetzea.
Bestalde, AEBek ere urratsa egin zuten bart, FARC gerrilla «terroristen zerrendatik» aterako dutela iragarriz. Erabakia atzo jakinarazi zion Joe Biden presidenteak Kongresuari, eta orain berretsi egin behar du hark. Washingtonek 1997an sartu zuren zerrenda beltzean gerrilla, eta, ondorioz, kideei debekatu egin zieten herrialdera sartzea, baita AEBetan zituzten jabetzak blokeatu ere. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206367/42-urte-kartzelatuta-igaro-dituen-gizon-bat-absolbitu-eta-askatu-dute.htm | Mundua | 42 urte kartzelatuta igaro dituen gizon bat absolbitu eta askatu dute | Egilea bera zela adierazten zuen frogarik ez zegoen arren, Kevin Stricklandi bizi guztiko kartzela zigorra ezarri zioten 1978an, Missourin, hiru pertsona tiroz hiltzea egotzita. Ziurrenik ez du kalte ordainik jasoko. Estatu horretako fiskaltza kontra agertu da. | 42 urte kartzelatuta igaro dituen gizon bat absolbitu eta askatu dute. Egilea bera zela adierazten zuen frogarik ez zegoen arren, Kevin Stricklandi bizi guztiko kartzela zigorra ezarri zioten 1978an, Missourin, hiru pertsona tiroz hiltzea egotzita. Ziurrenik ez du kalte ordainik jasoko. Estatu horretako fiskaltza kontra agertu da. | 1978an Kansas Cityn (Missouri, AEB) hiru pertsona tiroz hiltzea leporatuta, Kevin Stricklandi bizi guztiko kartzela zigorra ezarri zioten. 18 urte zituen. Berak beti esan izan du errugabea dela. 42 urte pasa espetxean igaro eta gero, Missouriko epaile batek agindu du absolbitu dezatela. Strickland atzo geratu zen aske. «Ez nuen uste egun hau iritsiko zenik», adierazi zuen epaitegitik atera zenean.
Etxe batean gertatutako krimen harekin lotuko zuen ebidentzia fisikorik ez zegoen arren, Strickland zigortu egin zuten, eta sententzian zehaztu zuten, gainera, 50 urte igaro arte ezin izango zuela eskatu baldintzapean aske uzteko. Etxe hartan zegoen pertsona bat onik atera zen, eta, gerora onartu zuenez, polizia batek presio egin zion adieraz zezan Strickland zela hilketen egilea.
Epailearen agindua heldu baino egun batzuk lehenago, Stricklandekin hitz egin zuen The Washington Post egunkariak. «Onena espero dut, baina okerrena aurreikus dezaket», adierazi zuen, ezkor. Midwest Innocence Project elkartea arduratu da haren defentsaz, eta epailearen erabakiaren ondoren «pozez zoratzen» zegoela adierazi zuen Tricia Rojo Bushnell abokatuak: «Pentsatzen genuen ebidentzia ikusiko zuen edozein epailek ondorioztatuko zuela Strickland errugabea dela, eta, hain zuzen, hori gertatu da».
Gogoratu zuen, nolanahi ere, Missouriko agintariek ez diotela kalte ordainik emango, estatu horretan DNA frogen bidez absolbitu dituztenei soilik ematen baitizkiete kalte ordainak.
Fiskala, kontra
Eric Schmitt Missouriko fiskal nagusia absoluzioaren kontra agertu da, eta adierazi du uste duela Stricklandek hil zituela hiru pertsona haiek. Datorren urteko hauteskundeetan, Alderdi Errepublikanoarekin AEBetako senatari izateko aurkeztuko da. Haren laguntzaile Andrew Clarkerentzat, Stricklandi 1979an egindako epaiketa justua izan zen, eta iruditzen zaio azkeneko lau hamarkadetan «erantzukizunak saihesten» aritu dela. Mike Parson Missouriko gobernadorea ados agertu da fiskaltzak adierazitakoarekin; Strickland absolbitua izan aurretik esana zuen, gainera, ez dela «lehentasunetako bat» izango hari barkamena eskatzea.
Missourin modu bidegabean luzatutako kartzelaldirik luzeena izan da Stricklndena. 1989an sortutako AEBetako Absoluzioen Erregistroa Nazionalaren arabera, herrialde hartan inoiz onartu diren espetxeratze bidegaberik luzeenen artean zazpigarrena izan da.
Joan den astean, Malcolm X hiltzea egotzita kartzelatutako bi pertsona absolbitu zituzten. 20 urte pasa egin zituzten kartzelan. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206368/iggy-pop-donostiako-57-jazzaldian-ariko-da.htm | Kultura | Iggy Pop Donostiako 57. Jazzaldian ariko da | Calexicok, Gregory Porterrek, Yann Tiersenek eta Herbie Hancockek osatuko dute Kursaaleko auditoriumeko programazioa. Trinitate plazan, berriz, Miho Hazama, Hiromi, Steve Coleman, Louis Cole, Amina Claudine Myers, Kurt Elling, Lakecia Benjamin eta Diana Krall ariko dira. Jaialdia 2022ko uztailaren 21etik 25era egingo da. | Iggy Pop Donostiako 57. Jazzaldian ariko da. Calexicok, Gregory Porterrek, Yann Tiersenek eta Herbie Hancockek osatuko dute Kursaaleko auditoriumeko programazioa. Trinitate plazan, berriz, Miho Hazama, Hiromi, Steve Coleman, Louis Cole, Amina Claudine Myers, Kurt Elling, Lakecia Benjamin eta Diana Krall ariko dira. Jaialdia 2022ko uztailaren 21etik 25era egingo da. | Iggy Pop abeslari estatubatuarrak Donostiako Jazzaldiaren 2022ko ekitaldian parte hartuko du. Antolatzaileek gaur jakinarazi dutenez, The Stooges taldeko abeslari izan zenak uztailaren 23an jardungo du Kursaaleko auditoriumean.
XX. mendeko rock musikaren ikonorik handienetakoa da James Newell Osterberg, Jr (Michigan, AEB, 1947) 1960ko hamarkadaren amaieran Detroiteko musika eszenan nabarmentzen hasi zenetik. The Iguanas taldearekin eman zuen bere burua ezagutzera, baina batik bat The Stooges taldearekin 1969. eta 1973. urteen artean grabatu zituen hiru diskoek (The Stooges, 1969; Fun House, 1970; eta Raw Power, 1973) bihurtu zuten rock-and-roll indartsu, gitarrazale eta energiaz beterikoaren ordezkari nagusietakoa. MC5 taldearekin batera, The Stoogesek Detroit hiriko rock-and-rolla definitu zuen, besteak beste, I Wanna Be Your Dog, 1969, No Fun eta Gimme Danger kantuekin.
The Stoogesen lehen garai hura bukatu zenean —2007an itzulli zen The Weirdness diskoarekin—, Iggy Popek bakarkako bideari ekin zion, David Bowie lagunaren babesarekin. Hain zuzen ere, Ziggy Stardust-en egileak ekoitzi zituen haren lehenengo bi diskoak, The Idiot eta Lust for Life, biak 1977koak.
Bere ibilbidean bakarkako hemezortzi disko grabatu ditu Iggy Popek, eta kantu ezagun ugari egin ditu: The Passenger, Lust for Life, China Girl, Candy...
Azkeneko urteotan bi disko argitaratu ditu: Post pop Depression (2016), Queens of The Stone Age taldeko Josh Hommerekin elkarrekin grabatutakoa; eta Free (2019), rocketik aldetzen den eta jazz soinuak bere egiten dituen lana.
Aurretik iragarrita zegoen bezala, Kursaaleko programazioa Calexico taldeak irekiko du uztailaren 21ean, eta hurrengo egunetan Gregory Porter kantaria (22an), Yann Tiersen pianista (24an) eta Herbie Hancock pianista (25ean) igoko dira oholtza horretara. Kontzertu guztiak 18:30ean hasiko dira.
Trinitatean, jazza
Kursaaleko programazioan jazz musika entzungo bada ere, Donostiako Jazzaldiaren espaziorik enblematikoenean, Trinitate plazan, izango du bere leku nabarmena. Aurten ere, iaz bezala, eserleku zenbakidunak izango dituzte bertaratzen direnek, eta guztira lau emanaldi bikoitz izango dira bertan, guztiak 21:00etan hasita.
Uztailaren 22an Musikene Summer Big Band, goi mailako musika ikastegiko ikasle eta ikasle ohiek osatutako taldea, zuzenduko du Miho Hazamak, eta, haren ondotik, Hiromi pianista japoniar ospetsua ariko da hari laukote batek lagunduta.
Trinitate plazako bigarren jardunaldian, jazzari lotuta egon arren arras ezberdinak diren bi artista igoko dira oholtzara. Lehendabizi, Steve Coleman saxo jotzailea, jazz garaikidearen izen handienetako bat, eta ondoren Louis Cole, jatorriz bateria jolea izanda ere, gaur egun teklatuak jo eta abesten duen musikari polifazetikoa.
Amina Claudine Myers pianistak 1950eko hamarkadako gospel musika omenduko du uztailaren 24an, eta segidan Kurt Elling kantariak SuperBlue bere proiektua aurkeztuko du, Charlie Hunter gitarrista lagun duela.
Azkeneko egunean, Lakecia Benjamin saxo jotzaileak John eta Alice Coltranek idatzitako musika ekarriko du gogora, eta jaialdiari amaiera emateko, Diana Krall pianista eta kantari kanadarra igoko da Trinitate plazara. 1997an izan lehen lehen aldiz Donostiako Jazzaldian, eta, orduz geroztik, jaialdiko ohiko parte hartzaile bihurtu da. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206369/cafek-hazten-jarraitzen-du-alstomi-alsaziako-fabrika-eta-bi-tren-erosita.htm | Ekonomia | CAFek hazten jarraitzen du, Alstomi Alsaziako fabrika eta bi tren erosita | Reichshoffen-eko lantegiak 760 langile ditu, eta han egiten dute aurrerantzean CAFena izango den Coradia Polyvalent modeloa. Alemanian eta Frantzian kontratu gehiago lortzea espero du CAFek. | CAFek hazten jarraitzen du, Alstomi Alsaziako fabrika eta bi tren erosita. Reichshoffen-eko lantegiak 760 langile ditu, eta han egiten dute aurrerantzean CAFena izango den Coradia Polyvalent modeloa. Alemanian eta Frantzian kontratu gehiago lortzea espero du CAFek. | CAFek beste urrats bat egin du Europako trengintzan eragile nagusietako bat bilakatzeko. Eta ez da pauso txikia, 750 langiletik gorako fabrika bat ez ezik, Frantzian eta Alemanian kontratu franko lortu dituzten bi tren plataformaren jabetza ere eskuratu baitu. Gainera, lehiakide baten kontura egin du; gogo txarrez bada ere, Alstomek CAFi saldu behar izan dizkio Reichshoffen herriko lantegia (Alsazia, Frantzia) eta Coradia Polyvalent eta Talent 3 plataformak. Europako Batzordeak behartu du aktibo horiek saltzera, Bombardier lehiakidea irensteko baimenaren truke.
Aukeran, Alstomek ez zituen lantegia eta plataformak CAFen esku utzi nahi, ez zuelako indartu nahi jada Frantziako bere merkatu nagusian bi kontratu handi ostu dizkion lehiakide bat. Kontratu horietako bat —146 tren Paris eta inguruko hiriak lotzen dituen RER 1 linearako, Bombardierrekin batera— trabatu egin nahi izan zuen Alstomek, baina ez zuen lortu, administrazioak aurka jarri zitzaizkiolako.
CAFen eskaintza alde batera utzi, eta Alstomek erabaki zuen Skodarekin negoziazioa hobestea. Elkarrizketa horiek luzeak izan dira, baina ez dute fruiturik eman; antza, Txekiar Errepublikako ekoizleak diru gutxi eskaini zuelako. CAFek ez du jakinarazi zenbat diru ordainduko duen, baina hedabide batzuek aurreratu dute 75 milioi euro izan daitezkeela. Salerosketa 2022ko apirilaren eta irailaren artean ixtea espero du Beasaingo enpresak.
Langileak, pozik
Berria ongi hartu dute Reichsoffeko sindikatuek, nahiz eta «zapore mingotsa uzten duen 75.000 langileko talde bat uzteak», Daniel Dreger fabrikako CGT-FO-CGC intersindikaleko bozeramaileak aitortu duenez. Eroslea Skoda ez baizik CAF izatea «langileak lasaitzen dituen berri bat» da. «CAF kontratu asko eta merkatu kuota lortzeko bidean da. Skodak eskaini zezakeenarekin alderatuta, askoz lan karga handiagoa eskaini dezake».
Epe erdian ez dute kezka handirik Alsaziako lantegian, Alstomek 2026 arterako lan kargua bermatu dielako. «Erosketaren ondoren ere, kontsortzio batean jarraituko dugu Regiolis trenak egiteko, hidrogenoa darabiltenak nagusiki», gaineratu du Dregerrek, eta oharra egin die jabe berriei: «Alstomen lortu genuen guztia CAFekin borrokatu beharko dugu, eta ez da izango afera erraza».
Frantzia eta Alemania
Alsaziako fabrikan egiten dira Coradia Polyvalent trenak. Aurrerantzean CAFena izango da modelo hori. Alstomen distantzia erdiko trena da Coradia, eta Polyvalent horien arteko plataforma modernoena da, 2014. urtean sortutakoa. Coradia Polyvalent trenaren lehen unitateak 2014ko apirilean hasi ziren funtzionatzen, SNCF Frantziako trenbide enpresa publikoak kudeatzen dituen Akitaniako, Okzitaniako eta Frantzia ipar-ekialdeko trenbideetan. Tren horietako batzuk Suitzara eta Alemaniara doazen mugaz gaindiko trenbideetan ibiltzen dira. Halaber izango da CAFena beste modelo bat, Bombardier Hennigsdorfen (Alemania) garatzen ari den Talent 3 plataformakoa.
Bi modelo horiei esker, CAFek uste du aurrerantzean gai izango dela Frantziako eta Alemaniako merkatuetan kontratu gehiago lortzeko. Europako bi merkatu nagusiak dira bi horiek, eta historikoki lurralde zailak izan dira CAFentzat, Europako bi konpainia handienen aurka lehiatu behar izan duelako han, Siemensekin eta Alstomekin.
Hedapen prozesu betean dago CAF —joan den astean, Nafarroako Orbital Critical Systems ingeniaritza enpresa erosi zuen—, baina zenbait porrot ere izan ditu, eta horien artean nagusia izan da Thalesen seinaleztapen adarra erosteko lehiaketa ez irabazi izana, aurtengo abuztuan. Renferen azken kontratu handia, berriz, Alstomek eta Stadlerrek irabazi diote. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206370/aragones-laquoirakasleenganako-errespetu-falta-da-gorenaren-ebazpenaraquo.htm | Mundua | Aragones: «Irakasleenganako errespetu falta da Gorenaren ebazpena» | Josep Gonzalez-Cambray ere mintzatu da ebazpenaren inguruan, eta esan du Kataluniako eskola ereduaren oinarrien aurkako «eraso larri bat» dela. Salvador Illaren ustez, erabakiak ez ditu «arriskuan» jartzen ohiko eredua eta jarduna. | Aragones: «Irakasleenganako errespetu falta da Gorenaren ebazpena». Josep Gonzalez-Cambray ere mintzatu da ebazpenaren inguruan, eta esan du Kataluniako eskola ereduaren oinarrien aurkako «eraso larri bat» dela. Salvador Illaren ustez, erabakiak ez ditu «arriskuan» jartzen ohiko eredua eta jarduna. | Hasi dira iristen Kataluniako murgiltze ereduaren inguruko Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakiak eragindako askotariko erreakzioak. Atzo arratsaldean eman zuten erabakiaren berri, eta, ondorioz, ikastorduen %25 gazteleraz egin beharko dituzte Katalunian. Ebazpenaren arabera, ikasleek «berehala» hasi behar dute eredu berri horretan ikasten. Pere Aragones Kataluniako presidenteak «esku hartze» eta «irakasleekiko errespetu falta» gisa definitu du Auzitegi Gorenaren ebazpena, eta nabarmendu du orain arte izan duten murgiltze eredu hori «gizarte kohesiorako eta aukeren berdintasunerako berme bat» dela.
Kataluniako Hezkuntza kontseilari Josep Gonzalez-Cambray ere mintzatu da ebazpenaren inguruan. Efe berri agentziaren arabera, gutun bat bidali die Kataluniako ikastetxeetako zuzendari guztiei –5108 ikastetxeetan bidali du agiri hori–, eta, idatzi horren bitartez, eskatu die Espainiako Auzitegi Gorenaren epaiari kasurik ez egiteko. Gutun horretan, Kataluniako Hezkuntza kontseilariak azpimarratu du ebazpena Kataluniako eskola ereduaren oinarrien aurkako «eraso larri bat» dela, eta «Kataluniako ikastetxeen errealitate soziolinguistikoaren inguruko ezagutzarik ez duen epaimahai baten eskutik» datorrela.
Ikusi gehiago: Nola jorratu dute Auzitegi Gorenaren ebazpena Kataluniako hedabideek?
Aldiz, Salvador Illa Kataluniako Parlamentuko PSCren buruak azaldu du ikasgai bat gehiago gaztelaniaz emateak ez dituela arriskuan jartzen Kataluniako ikastetxeen ohiko eredua eta jarduna, ezta katalanaren erabilera ere komunikatzeko hizkuntza gisa. Gainera, nabarmendu du epaiak betetzeko daudela, horiek ebazten dutena «gustatu edo ez». Halaber, auzitan jarri du hizkuntzei buruz mintzatzeko garaian «ehunekoek» hartzen duten indarra, eta gaineratu du «malgutasuna» behar dela ikastetxe bakoitzean protagonismo handiagoa zein hizkuntzari eman erabakitzerakoan, betiere, tokian tokiko ingurune soziolingustiko bakoitza kontuan hartuz.
AEB Ikastetxe Elebidunen Aldeko Asanbladaren izenean ere hitz egin dute. Idatzi bat plazaratu dute, eta azaldu dute ez dietela uko egingo beren eskubide linguistikoei. «Hezkuntza ereduarekin aldatzeko txanda da», adierazi dute. Asanbladako kideek ukatu egin dute ebazpena katalanaren aurkako eraso bat dela, eta baietsi dute Katalunian milaka ikasle hizkuntza arrazoiengatik bereizten dituzten hezkuntza sistema baten parte direla. «[Espainiako] Konstituzioak Kataluniako hizkuntza ofizialetan eskolatuak izateko eskubide bat bermatzen die, eta, gaur egun, katalanezko irakaskuntza bakarrik onartzen dute Kataluniako hizkuntza agintariek». |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206371/nafarroako-gobernuak-covid-ziurtagiria-arautzeko-foru-agindua-aurkeztu-dio-justiziari.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak COVID ziurtagiria arautzeko foru agindua aurkeztu dio justiziari | Javier Remirez Nafarroako Gobernuko bozeramaileak espero du Nafarroako Auzitegi Nagusiak eskaera babestea. «Ez dugu B planik», erantsi du. | Nafarroako Gobernuak COVID ziurtagiria arautzeko foru agindua aurkeztu dio justiziari. Javier Remirez Nafarroako Gobernuko bozeramaileak espero du Nafarroako Auzitegi Nagusiak eskaera babestea. «Ez dugu B planik», erantsi du. | Nafarroako Gobernuak egin du lehen urratsa COVID pasaportea lurraldean ezartzeko, eta gaur bertan igorri dio Nafarroako Auzitegi Nagusiari neurria arautzeko foru agindua, Javier Remirez gobernuko bozeramaileak jakinarazi duenez. Remirezek esan du espero dutela justiziak ziurtagiria ezartzeko baimena ematea, eta baikorra dela: «Pandemiaren hasieratik auzitegiarekin izan dugun esperientzia positiboa izan da, oreka bat lortu dugu, eta uste dugu oraingoan ere hala izango dela eta baimena emango digula». Gobernuko eleduna ziur da neurri hori «egokia eta proportzionala» dela. Auzitegiak baimena emanez gero, Nafarroako Gobernuaren nahia da larunbat honetan bertan ziurtagiria ezartzea; urtarrilaren 6ra arte indarrean egotea aurreikusi du. 50 pertsona baino gehiagorako edukiera duten jatetxeetan, gaueko aisialdian –besteak beste, diskoteketan eta dantzalekuetan–, eta baita barnealdeko ekitaldi jendetsuetan ere eskatu nahi dute, horietan jateko edo edateko aukera baldin badago, betiere. COVID ziurtagiria nola eta nork eskatuko duen galdetuta, Remirezek esan du aipatutako establezimenduetako eta ekitaldietako arduradunen esku egongo dela horren ardura, eta Poliziak ere «ausaz» egingo dituela kontrolak.
Nafarroako Justizia Auzitegiak ezezkoa emanez gero, gobernuak ez du aurreikusita bestelako neurri murriztailerik hartzea. «Ez dugu B planik», esan du Remirezek. «Baimena ematen badu, ongi, eta bestela ere, ongi». Oraingoz ez, baina egoeraren arabera aztertuko du gobernuak neurri berriak ezarri behar dituen ala ez. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206372/elak-afiliatuen-agindua-laquonahikotasunezraquo-bete-duela-nabarmendu-du-lakuntzak.htm | Ekonomia | ELAk afiliatuen agindua «nahikotasunez» bete duela nabarmendu du Lakuntzak | Erakunde publikoek eta enpresek negoziazio kolektiboa blokeatu duten arren, azken lau urteak emankorrak izan direla uste du. | ELAk afiliatuen agindua «nahikotasunez» bete duela nabarmendu du Lakuntzak. Erakunde publikoek eta enpresek negoziazio kolektiboa blokeatu duten arren, azken lau urteak emankorrak izan direla uste du. | «Garai intentsu, atipiko eta emankorra izan da», Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak horrela laburbildu ditu sindikatuaren azken lau urte eta erdiak. Pandemiak goitik behar baldintzatu du aurreko batzar orokorretik igarotako denbora, baina ordukoan afiliatuengandik jasotako agindua «nahikotasunez» bete dutela uste du. Tarte horretan, afiliatuen kopurua handitu egin dela nabarmendu du, eta greben zein zerbitzu juridikoen eraginkortasuna goratu du. Era berean, kritiko mintzatu da ezkerreko alderdien inguruan, eta ez ditu ezkutatu LAB sindikatuarekin izandako ezin ikusiak. Nabarmentzekoa izan da hitzaldi osoa euskara hutsean egin duela.
Ostegunean batzorde eragile berriaren osaketa bozkatuko da, eta orduan berretsiko dute Lakuntza bere karguan, baina lehen egunean, atzera begiratu du. «Intentsua erasoei aurre egin behar izan diegulako, atipikoa pandemiarengatik, eta emankorra erronkak bete ditugulako», zehaztu du. Erasoen atalean erakunde publikoen eta patronalaren aldetik jasotakoak nabarmendu ditu: «Gobernuek eta patronalek negoziazio kolektiboa blokeatu egin dute». Erakunde publikoek pandemian izandako jarrera kritikatu du, eta esan du langileen defentsarako neurri bakarrak sindikatuen lanari esker iritsi zirela: «AHTaren lanak funtsezkoak zirela esan zuten orduan; iragan astean, aldiz, bidegorri bat zirela». Patronalaz mintzatzea «sekulako presioa» sartu zuela gaitzetsi du, eta enpresari elkarteak «herri honetako lobby eraginkorrena» direla gehitu.
Egoera horri aurre egitea zaila izan dela nabarmendu du Lakuntzak, eta borroka horretan bi «ezinbesteko erreminta» goratu ditu: greba eta zerbitzu juridikoak. Greba kopuruak gora egin duela azaldu du Lakuntzak, eta lan gatazka asko hari esker irabazi direla. Bizkaiko zahar egoitzetako langileen 368 eguneko grebaldia gogoratu du, besteak beste. Zerbitzu juridikoez hitz egitean, berriz, esan du lantaldea handitu dutela, 65 kidetik 81era, eta haiek gabe ezin dela ulertu prekaritatearen aurkako borroka. Are gehiago, lan erregulazioei aurre egiteko talde berezi bat sortu du sindikatuak.
Hori guztia, baina, ezinekoa litzateke afiliaziorik gabe, eta haiei esker duten «autonomia» goratu du idazkari nagusiak. Haren hitzak berretsi ditu Amaia Muñoa idazkari nagusiordeak, txosten ekonomikoa aletzean: «Ez dugu mailegurik eskatuta, eta ez diogu inori ezer zor. Afiliatuei esker dugu autonomia osoa, haiek dira gure finantziaketa iturria». Azken lau urteetan 100.000 afiliatuen langa gainditu du berriz ELAk, eta ordezkarian %38,85 du Araba, Bizkaian eta Gipuzkoan. Lakuntzak nabarmendu du Erriberan hazi dela gehien ELA, eta egun ehun ordezkari falta zaizkiola Nafarroan ere ordezkari gehien dituen sindikatua izateko.
Hazkunde hori, hein handi batean, emakumeei esker izan da. Iragarri du pandemiaren ostean lan baldintzak are gehiago kaskartzen saiatuko direla, eta sindikatuak baldintzarik kaskarrenak dituzten langileen alboan egon behar duela. Kolektibo feminizatuak aipatu ditu Lakuntzak, eta sindikatu feminista izateko «konpromiso irmoa» hartu du. Batzorde eragile berria parekidea da, eta egun ELAko afiliatuen %46 emakumeak dira.
Hitz kritiko guztiak, baina, ez dira izan erakunde eta patronalarentzat. Lakuntzak ez ditu ezkutatu azken lau urteetan LABekin izandako talkak. Alde horretatik, bi aipatu ditu: batetik, 2017an subiranotasunari buruzko agiri bateratua idaztean izandakoak: «Interpelazioak ezberdin ulertu genituen, batez ere EH Bilduri egin beharrekoak». Bestetik, Nafarroan izandakoak: «Nafarroan, arazo handiak izan ditugu LABekin sektore publikoko borrokak aktibatzeko. Nafarroan, arazo handiak izan ditugu beste sindikatuekin».
Agurrean, Lakuntzak batzorde eragilea utziko duten kideen lana goratu du, eta aitortza berezia egin dio Mixel Berhokoirigoin zenari. Benetako sindikalista eta pertsona oso berezi bezala deskribatu du: «Ohore bat izan da, Mixel». |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206373/bildarratzek-gurasoei-eskatu-die-arduratsu-jokatzeko-eskolaz-kanpoko-jardueretan-ere.htm | Gizartea | Bildarratzek gurasoei eskatu die «arduratsu» jokatzeko eskolaz kanpoko jardueretan ere | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak zirkular bat bidaliko die gaur bertan ikastetxe guztiei, koronabirusari aurre egiteko gomendio batzuekin. | Bildarratzek gurasoei eskatu die «arduratsu» jokatzeko eskolaz kanpoko jardueretan ere. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak zirkular bat bidaliko die gaur bertan ikastetxe guztiei, koronabirusari aurre egiteko gomendio batzuekin. | Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua Radio Euskadin elkarrizketatu dute gaur goizean, eta hizpide izan du, besteak beste, COVID-19aren izurria ikastetxeetan izaten ari den eragina. Hezkuntza sailburua kezkatuta dago egoerarekin, baina datuak testuinguruan jarri ditu, eta azpimarratu du «kualitatiboki eta kuantitatiboki» duela urtebete baino egoera hobea dela egungoa. Izan ere, orain 109 ikasgela daude itxita Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, ikasgela guztien %0,6 baino ez. «Bestela esanda, 17.300 ikasgela baino gehiago irekita daude, hau da, gelen %99,4 irekita daude», zehaztu du. Hala eta guztiz ere, jakinarazi duenez, Hezkuntza Sailak zirkular bat bidaliko die gaur bertan ikastetxe guztiei gomendio batzuekin: besteak beste, koronabirusaren aurrean arreta ez arintzeko eskatuko die, «ikastetxeek gune seguruak izaten jarrai dezaten». Halaber, Bildarratzek gurasoei eskatu die ikastetxeetatik kanpo ere «eskoletan bezain arduratsu» izan daitezela, eta ez lasaitzeko gomendatu die; besteak beste, bilkurarik eta urtebetetze festarik ez egiteko eskatu die.
Bide horretan, Hezkuntza sailburuak adierazi du espero duela EMA Sendagaien Europako Agentziak 12 urtetik beherakoei txertoa jartzeko baimena ematea, txerto horri esker «jauzi kualitatibo eta kuantitatibo handia» eman ahal izango delako. Txertoa jartzeko deia egin die adingabe horien gurasoei, seme-alabak txertatu ditzaten, eta baita 20 eta 29 urte bitarteko ikasleei ere. «Zuhurrena txertoa hartzea da: egunero ari gara adibideak ikusten. Arazo asko ari dira izaten txertoa hartu ez duten pertsonak. Ospitalean amaitzeko lau aldiz arrisku handiagoa dute», azaldu du. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206374/trafiko-eskumena-ez-da-abenduaren-1ean-sinatuko.htm | Politika | Trafiko eskumena ez da abenduaren 1ean sinatuko | Nafarroako Gobernuak eta Espainiakoak ziurtatu zuten datorren asteazkenean izenpetuko zela akordioa, baina beste behin atzeratu egin da. Remirezek dio negoziazioak oso aurreratuta daudela. | Trafiko eskumena ez da abenduaren 1ean sinatuko. Nafarroako Gobernuak eta Espainiakoak ziurtatu zuten datorren asteazkenean izenpetuko zela akordioa, baina beste behin atzeratu egin da. Remirezek dio negoziazioak oso aurreratuta daudela. | Beste atzerapen bat. 2018ko urriaren 31n, Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak konpromisoa hartu eta promes egin zion Uxue Barkos orduko lehendakariari trafiko eskumena itzuliko ziola Nafarroari. Hiru urte iragan dira, eta oraindik ez dute akordioa izenpetu bi gobernuek. Iragan irailaren hasieran, Nafarroako Gobernuak ziurtatu zuen Transferentzien Batzordeak abenduaren 1ean sinatuko zuela, baina, beste behin, kale egin du.
Gaur, Javier Remirez presidenteordeak eman du atzerapen horren berri gobernu kontseiluan, eta, hura justifikatu nahirik, esan du «aurrerapen esanguratsua» izan dela negoziazioetan, eskumen horren transferentziaren kontu teknikoen inguruan; hau da, Remirezen arabera, Nafarroak bere gain hartu behar duen eskumenaren nondik norakoetan, zein hura ezartzeko epeetan. Izan ere, eskumena apurka bere gain hartuko du, eta espero du prozesua «2024ko abenduaren 31 eta 2025eko abenduaren 31 artean» egitea.
Remirezen esanetan, politikoki hitzartuta baitago jada eskumen osoa bere gain hartzeak zenbateko inbertsioa eskatuko duen, eta ekarpen bidez zenbat aurreztu behar den. Kostu horren kalkuluaren zehaztapena «amaitzen» ari dira.
Hitzartzeko falta diren arloetako bat isunen kudeaketa da. Remirezen arabera, Trafikoko Zuzendaritzarekin akordioa negoziatzen ari dira, Nafarroako Gobernuak isun horien kudeaketa sistema «balia dezan».
Guardia Zibilaren «pasabidea»
Beste auzi polemiko bat da zer egin gaur egun trafikoaz arduratzen diren guardia zibilekin. Egun, 1.500 guardia zibil daude Nafarroan, eta horietatik 189 inguru arduratzen dira trafikoaz. Remirezen arabera, «pasabide bat» sortu nahi dute, hala nahi duten guardia zibilak Foruzaingora pasatu daitezen. Gobernuak 149 foruzain gehiago behar dituela uste du.
Nafarroako Gobernuaren 2022ko aurrekontuaren lege proiektuan, kreditu berezi bat ezarri da hemezortzigarren xedapen gehigarri batean, eskumen hori bere gain hartuko duten langileen soldatak ordaintzeko. Nahiz eta zehazki eurei erreferentzia ez egin, xedapen horrek ezartzen du Foruzaingora pasatzen diren guardia zibilei osagarri bat pagatuko zaiela, egun kobratzen duten diruarekin alderatuta, diferentzia konpentsatzeko.
Foruzaingoaren barruan, sindikatu guztiak ez datoz bat erabaki horiekin. ELAren ustez, «ez lirateke lehenetsi behar Guardia Zibilaren moduko izaera militarreko polizia bateko partaideak». Salatu du 2022ko aurrekontuek horretarako bidea eman dutela, eta irmo salatu du osagarri bat jasoko dutela. ELAk «izaera zibileko Foruzaingo profesional» baten alde egin du apustu. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206375/remirez-laquoetb3-nafarroa-osoan-ikusten-da-eremu-euskaldunean-izan-ezikraquo.htm | Politika | Remirez: «ETB3 Nafarroa osoan ikusten da, eremu euskaldunean izan ezik» | Javier Remirezek esan du albiste ona dela Madrilen «nafarrentzat onak diren neurriak lortzen dituzten talde politikoak egotea». | Remirez: «ETB3 Nafarroa osoan ikusten da, eremu euskaldunean izan ezik». Javier Remirezek esan du albiste ona dela Madrilen «nafarrentzat onak diren neurriak lortzen dituzten talde politikoak egotea». | EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak ETB3ren seinalea Nafarroa osora zabaltzeko akordioa baloratzerakoan, gaur goizean Javier Remirez gobernuko bozeramaileak kontraesana izan du PSNk azken urteetan babestu duen hizkuntza politikaren inguruan. Azaldu du «erabat logikoa» dela euskarazko haurrentzako telebista katea Nafarroa osoan ikusi ahal izatea, baina, hori argudiatzerakoan, agerian utzi du zentzugabekeria handia izan dela orain arteko egoera. Hitzez hitz, hala esan du: «ETB3 foru erkidego osoan ikusten da, eremu euskaldunean izan ezik: Sakanan, Beran eta Elizondon. Ikusten da Tuteran, Ribaforadan, Lizarran edo Tafallan. [EH Bilduren] Proposamena erabat logikoa da».
Gobernu bileraren osteko agerraldian mintzatu da Remirez aste honetan EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak adostu duten akordioaren inguruan. Esan du azken egunetan entzun dituen zenbait adierazpen gezurrak direla: «'Haurren garunetan reset egin' bezalako hitzak entzun ditugu, Ayuso [Madrilgo presidentea] anderearen hitzak entzun ditugu, zeina azkenaldian gehiago kezkatzen den Nafarroaz bere erkidegoaz baino, eta gezurrak diren astakeria handiak ere entzun ditugu». Eta ironiaz, edo akordioa zuritu nahian, gaineratu du Nafarroan ETB1 Miguel Sanz presidente ohiari esker ikusten dela: «Nafarren garunetan reset egiten lagundu duen norbait badago, hori Miguel Sanz da». Azaldu du Nafarroako lau kate autonomikoak Sanzen garaian sinatu zen hitzarmenari esker daudela.
Gai hori Espainiako aurrekontuen negoziazioetan adostu izanari buruz galdetuta, Remirezek esan du albiste ona dela «nafarrentzat onak diren neurriak lortzen dituzten talde politikoak egotea», eta ez dela Madrilgo akordio politikoen beldur izan behar. Nafarroako gizartearentzat UPN jada ez dela baliagarria ere esan du, eta Sergio Sayas UPNko diputatuaz esan du Nafarroarentzat mesedegarriak diren gauzak lortzeaz kezkatuago balego haren lana baliagarriagoa izango litzatekeela. «Agian arazoa da, erradikalizazio estrategia bat hartuta, alderdi politiko batzuek euren burua [negoziaziotik] kanpo utzi dutela».
Aurreratu du lanean ari direla jada ETB3 eremu euskaldunean ere ikusi ahal izan dadin, nahiz eta, haren hitzetan, «telebistako profesionalek eurek esanda, haurrek gehiago ikusten dutela telebista gailuetan edo aplikazioetan, ohiko moduan baino». |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206376/lehen-ministro-izendatu-eta-ordu-gutxira-dimisioa-eman-du-magdalena-anderssonek.htm | Mundua | Lehen ministro izendatu eta ordu gutxira dimisioa eman du Magdalena Anderssonek | Ekologistekin batera agintzekoa zen, baina Ingurumenaren Alderdiak gobernu koalizioa utzi du, oposizioak gaur onartu dituen aurrekontuak kudeatzera behartuta egongo liratekeelako. | Lehen ministro izendatu eta ordu gutxira dimisioa eman du Magdalena Anderssonek. Ekologistekin batera agintzekoa zen, baina Ingurumenaren Alderdiak gobernu koalizioa utzi du, oposizioak gaur onartu dituen aurrekontuak kudeatzera behartuta egongo liratekeelako. | Suediako Parlamentuak Magdalena Andersson sozialdemokrata aukeratu du herrialdeko lehen ministro, eta, beraz, Stefan Lofven alderdikidea ordezkatu behar zuen, zeinak dimisioa eman baitzuen joan den ekainaren amaieran. Hala, Suediako lehen ministroa estreinakoz izan da emakumea. Baina ordu gutxiren ondoren dimisioa eman du.
Anderssonek gutxiengoan gobernatu behar zuen, ekologistekin batera. Hitza hartu duenean, nabarmendu du bere asmoa dela zerbitzu publikoetan inbertitzea, eta aurrerapausoak ematen jarraitzea trantsizio energetikorako. Asmo horiek etenda gelditu dira oraingoz, Ingurumenaren Alderdiak koalizio gobernutik irtetea erabaki duelako, lehen ministro berria izendatu duen egun berean, parlamentuak oposizioaren aurrekontuak onartu dituenean.
«Praktika konstituzionalaren arabera, koalizio gobernu batek dimisioa eman behar du alderdi bat irteten denean. Ez dut zilegitasuna zalantzan jartzen zaion gobernu bat gidatu nahi. Horregatik aurkeztu dut nire dimisioa», azaldu du Anderssonek.
Lehen ministro berriaren erabakia onartu du Andreas Norlen parlamentuko presidenteak, eta bihar argituko du gobernuburua aukeratzeko prozesuak nola jarraituko duen, alderdietako liderrekin bilera sorta bat egin ostean. Aukeretako bat da sozialdemokraten burua berriro ere hautatua izatea, gaurko izendapenerako izan duen babesari eusten dio eta. Hala baieztatu du alderdi ekologistak.
Andersson zen kargurako hautagai bakarra, eta 117 parlamentarik bozkatu dute haren alde, 174k kontra, eta 57 abstenitu egin dira. Ozta-ozta inbestitu ahal izan dute; izan ere, parlamentuaren arautegiak dioenez, norbait lehen ministro aukeratzeko bete beharreko baldintza da ganberaren gehiengoak kontra ez bozkatzea. 175 boto behar dira gehiengoa edukitzeko.
Ziurtatuta zegoen, ia, Anderssonek bozketa gainditu ahal izango zuela, atzo gauean akordio bat itxi baitzuen Alderdi Sozalistarekin, pentsio txikienak jasotzen dituztenen baldintzak hobetu ditzaten. Sozialistak bezala, Zentroko Alderdia ere abstenitu egin da, eta, horrela, lehen ministrogaiaren inbestidura bideratu.
54 urte dauzka Anderssonek, eta 2014az geroztik Finantza ministroa da. Alderdi Sozialdemokratako presidentea ere bada azaroa hasieratik, Lofvenek alderdiaren lidergoa ere uztea erabaki baitzuen abuztuan.
Aurrekontuen bozketa
Lehen erronka ordu gutxira izan du. Aurrekontuei buruzko bozketa egin dute parlamentuan, eta, iragarri bezala Zentroko Alderdiak ezezkoa eman die gobernuak aurkeztutako aurrekontuei. Aldiz, onartu egin dituzte kontserbadoreek, demokristauek eta ultrek elkarrekin aurkeztutakoek, eta Andersson horiekin gobernatzera behartuta zegoen.
2018ko hauteskundeak arte, alderdiek uko egiten zioten Suediako Demokratak eskuin muturreko alderdiarekin negoziatzeari, baina orduz geroztik jarrera aldatu dute eskuineko alderdiek.
Datorren urteko irailean dira egitekoak parlamenturako hauteskundeak. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206377/25-urte-arteko-2000-gaztek-baino-gehiagok-izan-dute-trafiko-istripuren-bat-iaz.htm | Gizartea | 25 urte arteko 2.000 gaztek baino gehiagok izan dute trafiko istripuren bat iaz | 'Don't be Dummy, Zuk ez duzu ordezkorik' ekitaldi ibiltaria aurkeztu dute Gasteizko Europa jauregian, gazteak errepidean kontzientziatzeko. | 25 urte arteko 2.000 gaztek baino gehiagok izan dute trafiko istripuren bat iaz. 'Don't be Dummy, Zuk ez duzu ordezkorik' ekitaldi ibiltaria aurkeztu dute Gasteizko Europa jauregian, gazteak errepidean kontzientziatzeko. | «Zuk ez duzu ordezkorik». Hori izan da Dummyk, 3Dn sortutako abatar batek, 1.073 gazteri helarazi nahi izan dien mezu nagusia. Hark gidatu du Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak trafiko istripuak prebenitzeko sortutako Don' be Dummy, Zuk ez duzu ordezkorik ekitaldi ibiltaria. Gaur, Gasteizko Europa jauregian aurkeztu dute. Errepideari lotutako profesionalen zuzeneko lekukotzak, trafiko istripuetako biktimak eta haien senitartekoen testigantzak ere izan dira ekitaldian. Horrez gain, ikus-entzunezko lanak uztartu dituzte. Ibilgailu motordun baten gidari izateko zorian dauden edo lagunekin batera ibilgailu batean bidaiari izandako gazteen kontzientzian eragitea da ekitaldi horien helburua; hain zuzen, errepidearen arriskuen eta prebentzioaren garrantziaz jabetzea. Auto istripuak edo horien simulazio bideoak jarri dituzte ekitaldian. Izan ere, 2.000 gaztek baino gehiagok izan zuten iaz auto istripuren bat, Eusko Jaurlaritzak Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako emandako datuen arabera.
Bideoetako baten amaieran, datu hau erakutsi dute: 2020an, 25 urte baino gutxiagoko 2.128 gazte trafiko istripuren batean nahasita egon ziren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Trafiko istripu askotan izan da Laura Fontaneda ertzaina. Azaldu duenez, aurreko urtean bost pertsona hil ziren Arabako errepideetan; aurten, berriz, bederatzi pertsona hil dira dagoeneko. Konfinamendu osteko ezinegonarekin lotu du arazoa: «Guztiok gaude urduri, ateratzeko gogoz, disfrutatzeko gogoz... eta horrek ere eragina dauka errepidean. Gora egin du alkohol eta drogen kontsumoak».
Suhiltzaileek ere parte hartu dute ekitaldian. Trafiko istripu bat sufritu dutenak autotik ateratzeaz arduratzen dira, adibidez. Tomas de la Calle eta Aitor Lopez de Agiletak errepidean ikusi eta bizi izan dutenaz hitz egin diete gazteei; esku hartu duten istripu batzuk kontatu dituzte. Lopez de Agiletak argi esan die «zentzudunak» izateko. De la Callek ohartarazi die seinale ona dela errepidean haiekin ez elkartzea: «Gazteak zarete, bizitza guztia daukazue aurrean. Guk zuei ez laguntzea seinale ona da. Horrek esan nahi du autoan kontuz zoaztela».
Ekitaldiaren amaieran, ikusle moduan egon diren gazte batzuen gogoetak bideo bidez jaso dituzte antolatzaileek. Datozen asteotan, Bilbon, Durangon eta Donostian aurkeztuko dute ekitaldia. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206378/heldu-guztiek-txertoaren-hirugarren-dosia-hartzea-eskatu-du-europako-batzordeak.htm | Gizartea | Heldu guztiek txertoaren hirugarren dosia hartzea eskatu du Europako Batzordeak | 18 urtetik gorako guztiei indartzeko dosi bat eman beharra azpimarratu du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak. Batez ere 40 urtetik gorakoek hartu behar luketela esan du. | Heldu guztiek txertoaren hirugarren dosia hartzea eskatu du Europako Batzordeak. 18 urtetik gorako guztiei indartzeko dosi bat eman beharra azpimarratu du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak. Batez ere 40 urtetik gorakoek hartu behar luketela esan du. | Europan azken asteetan COVID-19aren kutsatze tasa handitu izanak eragin du batzordearen eskaera. Izan ere, Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, joan den astean zenbatutako 3,6 milioi kasuetatik 2,4 Europan hauteman ziren.
Gaixotasunen Prebentzio eta Kontroleko Europako Zentroak ohar bidez adierazi du oraintxe COVID-19aren arriskua «oso handia» dela, ez badira osasun publikoa bermatzeko neurriak berehala hartzen eta ez bada txertaketa tasa handitzen. Erdialdeko Europan ari da handitzen gehien: Txekian eta Hungarian markak hautsi dituzte, eta orain arte egunean izandako kutsatze kopururik handienak izan zituzten atzo. Eslovakian handitu da gehien kutsatze tasa egun batetik bestera.
Delta aldaera da zirkulazioan dagoen bakarra ia. GISAID laborategien analisien arabera, ikertutako laginen %99,8 delta aldaerarenak dira; %0,1, gammarenak; eta %0,1 baino gutxiago, beta, alfa eta bestelakoenak.
Derrigorrezko txertatzea
Robb Butler Munduko Osasun Erakundearen Europako zuzendariak goizean esan du herrialdeek aukera moduan baloratu beharko luketela derrigorrezko txertatzea. Alemaniak gaur jakinarazi du indar armatuak txertoa hartzera derrigortuko dituela. Dagoeneko %80 inguruan dago indar armatuen txertatze tasa, Alemaniako batez besteko %68,1etik gora. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206379/nola-jorratu-dute-auzitegi-gorenaren-ebazpena-kataluniako-hedabideek.htm | Mundua | Nola jorratu dute Auzitegi Gorenaren ebazpena Kataluniako hedabideek? | Hedabide askok azalera eraman dute murgiltze ereduari buruzko ebazpenaren afera. Gaia sakonetik landu dute batzuek, eta editoriala ere eskaini diote gaiari. | Nola jorratu dute Auzitegi Gorenaren ebazpena Kataluniako hedabideek?. Hedabide askok azalera eraman dute murgiltze ereduari buruzko ebazpenaren afera. Gaia sakonetik landu dute batzuek, eta editoriala ere eskaini diote gaiari. | Politikariez, erakundeetako eta elkarteetako ordezkariez eta beste hainbat norbanako eta herritarrez gain, hedabideetako azal eta atariak ere mintzatu dira Kataluniako murgiltze ereduaren inguruko Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakiaz. Albiste hori azalera eramanda esnatu dira horietako asko, eta batzuetan iritzi artikulu edo editorialen bat ere eskaini diote gaiari.
«Gorenaren ezpatakada murgiltze ereduari». Hori irakur daiteke, esaterako, Ara hedabidean. Webguneko azalera ez ezik, paperera ere eraman dute titularra. Horrez gain, inkesta bat ere jarri dute martxan webgunean. «Zein uste duzu dela katalanaren egoera ikastetxeetan, eta zer etorkizun duela uste duzu hizkuntza normalizazioak?». Galdera hori bota dute, eta hiru erantzun jarri dituzte aukera gisa. Katalana minorizazio arrisku larrian dagoela eta erantzun azkar bat behar duela dioen erantzuna da jendeak gehien bozkatu duena —390 bozka pasatxo ditu oraingoz, bozka guztien herena—.
Editoriala ere eskaini diote gaiari Ara egunkarian. Honela dio: «Oraindik ere susmo etengabean dago katalana, Espainian gehien hitz egiten den bigarren hizkuntza, eta beti zalantzan jartzen dira dituen eskubideak». Eta murgiltze ereduari buruz hitz egiten jarraitzen du, haren ezaugarri onuragarriak aipatuz: «Murgiltze ereduak adostasun sozial, politiko eta pedagogiko zabal bat biltzen du. Horri esker, kanpotik etorritako pertsona asko katalanera iritsi ahal izan dira, eta hizkuntza arrazoiek eragindako haustura saihestu du, kohesio eta aukeren berdintasuna indartuz».
Vilaweb atarian ere luze eta zabal sakondu dute gaia. Webguneko azalean pilatu dituzte albiste guztiak, eta gaia ematen ari denaren jarraipena ere egiten ari dira, aldiro albiste berriak txertatuz. Ara hedabideak bezalaxe, editoriala idatzi du Vicent Parlat Vilaweb atariko zuzendariak ere, Katalana salbatu ala Pedro Sanchez salbatu goiburupean. «Hizkuntza, edozein hizkuntza, ez da trukatu daitekeen kromo bat, eskubide bat baizik», nabarmendu du editorialean.
Ez hain sakonetik
El Periodico eta Naciodigital hedabideek ere jorratu dute gaia. Lehenaren kasuan, azalera eraman du titularra, eta toki nabarmena eman dio albisteari bai webgunean baita paperean ere. Hala ere, ez ditu askoz ere pieza gehiago osatu gaiaren inguruan, eta ez du ebazpenari buruzko iritzi artikulurik edo editorialik egin.
Naciodigital komunikabidearen kasuan, murgiltze ereduarena ez da webgunera sartu eta handian ikus daitekeen lehen titularra, baina apur bat beherago joanda gaiari buruz egiten ari diren lanketa ikus daiteke: albiste nagusi bat eta Auzitegi Gorenaren ebazpena eragiten ari den erreakzioak biltzen dituzten bestelako albisteak.
Antzerako zerbait ikus daiteke La Vanguardia egunkarian ere. Paperaren kasuan, azalean eta letra handiz jaso dute Auzitegi Gorenaren epaia, baina webgunera joatean beherago agertzen da, ez da lehen begi kolpean ikusten. Iritzi artikuluen kasuan, ez dago murgiltze ereduaren afera lantzen duen artikulurik, eta editoriala ere ez dute horri buruz idatzi, Europako funtsen kudeaketaren inguruan baizik. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206380/vwek-bi-astez-itxiko-du-landabengo-lantegia.htm | Ekonomia | VWek bi astez itxiko du Landabengo lantegia | Mikrotxipak falta zaizkio, klimatizazio aparailurako. Zuzendaritzak ohartarazi die sindikatuei egun gehiagoz itxi beharko dutela. | VWek bi astez itxiko du Landabengo lantegia. Mikrotxipak falta zaizkio, klimatizazio aparailurako. Zuzendaritzak ohartarazi die sindikatuei egun gehiagoz itxi beharko dutela. | Erdieroaleen krisiak beste bi asteko etenaldia eragingo du Volkswagen Nafarroan. Azaroaren 29tik abenduaren 12ra arte, itxita egongo da Landabengo fabrika, Climatronic klimatizazio aparailuak beharrezkoak dituen erdieroaleak ez direlako iritsi Thailandiatik.
Berez, hurrengo bi asteak ez ziren ekoizpen handiko egunak izan behar Landabenen, jaiegun asko zeudelako egutegian: San Saturnino da astelehenean, Nafarroaren eguna abenduaren 3an, Espainiako Konstituzioaren eguna abenduaren 6an, eta Ama Birjina Sortzez Garbiaren eguna abenduaren 8an.
Alfredo Morales (UGT) enpresa batzordeko presidentea «oso kezkatuta» azaldu da, zuzendaritzak jakinarazi dielako agian beste egun batzuez itxi beharko dutela, mikrotxipen hornidura arazoak konpondu ez direlako.
Moralesek azaldu duenez, zuzendaritzarekin negoziatzen ari dira nola egin aurre egoerari. «Abenduaren amaieran agortuko den itun bat daukagu, eta zuzendaritzarekin hitz egin behar dugu ituna berritu eta enplegua eta soldata bermatu ahal izateko datorren urteko lehen hilabeteetarako». |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206381/euskariana-izeneko-liburutegi-digitala-sortu-du-jaurlaritzak.htm | Kultura | 'Euskariana' izeneko liburutegi digitala sortu du Jaurlaritzak | Nagusiki, Gipuzkoa, Araba eta Bizkaiko artxibo eta liburutegietatik edaten du atariak, eta hamaika formatutako 750.000 dokumentu digitalki kontsultatzeko aukera ematen du. Hiru milioi euro bideratu dituzte proiekturako, eta funtsa handituz joango da hurrengo urteetan. | 'Euskariana' izeneko liburutegi digitala sortu du Jaurlaritzak. Nagusiki, Gipuzkoa, Araba eta Bizkaiko artxibo eta liburutegietatik edaten du atariak, eta hamaika formatutako 750.000 dokumentu digitalki kontsultatzeko aukera ematen du. Hiru milioi euro bideratu dituzte proiekturako, eta funtsa handituz joango da hurrengo urteetan. | Euskal ondare ahalik eta zabalenera ate digital bat irekitzea. Hori da Euskariana izeneko liburutegi digitalaren helburua. Liburuak, eskuizkribuak, egunkariak, mapak, argazkiak, partiturak, museo piezak eta ikus-entzunezkoak ere kontuan hartuz, 750.000 dokumentu digital kontsultatzeko aukera eskaintzen du une honetan plataformak, eta kopuru hori elikatzen jarraitzea da asmoa. Euskaraz sortutako lanak bilduko ditu funtsak, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan argitaratutako lanak, egile gipuzkoar, bizkaitar zein arabarrek edozein hizkuntzatan sortutakoak, euskal gaiei buruzko argitalpenak, zein XIX. mende aurreko dokumentuak. Eusko Jaurlaritzak bultzatu du proiektua, eta 2019tik datorren urteko abendura arte, hiru milioi euro jarri ditu horretarako.
«Interneten euskal kulturaren ondarearen inguruan edozein gauza bilatzeko tresna bat izatea nahi dugu». Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailburu eta bozeramaileak esaldi horrekin laburbildu du Euskarianaren egitekoa. Azaldu duenez, ikerlari espezializatuak eta publiko orokorra, biak izan dituzte buruan funtsak osatu eta bilatzailea sortzeko orduan. Eta, zehaztu duenez, elkarlanak eta azken urteetan egin den digitalizazio lanak bakarrik egin dute posible hura sortzea.
Funtsaren askotarikotasuna
Zupiriak tartekatuta erabili ditu «Euskadiko Liburutegi Digitala» eta «Euskadiko Liburutegi Nazionala» izendapenak, eta ordezkaritza instituzional zabalarekin egin du haren aurkezpena gaur Bilbon, Euskadiko Artxibo Historikoan. Bertan izan dira, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundietako ordezkariak eta Bilboko, Donostiako eta Gasteizko Udaletako ordezkariak ere. Cindy Barbeito Euskadiko Liburutegi Digitaleko arduraduna ere izan da ekitaldian, eta Donostiako postal bat, Iberiar penintsulako mapa bat eta Nafarroako eskuizkribu zahar bat bilatuz erakutsi du plataformaren funtzionamendua eta haren funtsa osatzen duten dokumentuen askotarikotasuna.
Jadanik sarean diren hainbat katalogotik edaten du liburutegi digitalak. Guztira, 35 erakunde zerrendatu dituzte. Bertan dira, bestak beste, Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarea, Bilgunea, Ondare Bibliografikoaren Katalogo Kolektiboa, eta ondorengo elkarte eta instituzioen funtsak ere: Eusko Jaurlaritzarenak, Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako foru aldundienak, hiru lurralde horietako hiriburuetako udalenak, Euskal Herriko Unibertsitatearenak zein Mondragon Unibertsitatearenak, Eusko Ikaskuntzarenak, Eresbil artxiboarenak, eta Sancho el Sabio, Labayru eta Beneditarren Fundazioa elkarteenak. Horietatik ez ezik, nazioarteko hainbat iturritatik ere edaten du katalogoak: Espainiako Liburutegitik, Frantziako Liburutegitik, Nevadako Unibertsitatetik, AEBeta Kongresuko Liburutegitik, kasurako.
Egile eskubideen korapiloa
Atari digitalaren parte izan nahi duen erakunde eta elkarte guztiek horretarako aukera izango dutela esan du Zupiriak, eta prest daudela hitzarmen berriak egiteko ere. Liburutegia elikatuko duten elkarteen zerrenda haziz joango dela espero du. Hutsuneak ere badaude, ordea. Nafarroako Gobernua, Euskaltzaindia eta Xenpelar artxiboa ez daude zerrenda horretan, esaterako, beren funtsetan euskaraz sortutako material kopuru garrantzitsua biltzen duten hiru kasu zehatz aipatzearren.
Egile eskubideak dira oraindik askatu gabeko korapiloetako bat, Zupiriak onartu duenez. «Hori da datozen urteetarako zabalik dagoen eztabaidarik garrantzitsu eta interesgarrienetako bat. Gaur egun, adibidez, E-liburutegian [liburu digitalen maileguak bideratzen dituen plataforma] ez dauzkagu diruz laguntzen ditugun liburu guztiak. Adibide bat da hori». Eta antzerakoa da Euskarianarekin gertatzen dena ere. «Erakundeek badute kezka hor. Gauza bat da euren apalategietan duten objektu bat erakustea, eta beste bat da haren tripetan dauden datu guztiak konpartitzea. Gure gizarteak, europar gizarte osoak bezala, pendiente duen gaietako bat da».
Duplizitateak saihesteko
Erregistroak gordetzeko erabilitako metodoa izan daiteke liburutegiaren funtsa areago zabaltzen joateko beste trabetako bat. Artxibo guztiek ez dute beti dokumentuak erregistratzeko sistema bera baliatzen, eta lana eska dezake, horregatik, beren bildumak Euskarianak proposatzen duen irizpideetara egokitzeak. Eta hori izan daiteke hurrengo urteetako zabalpenean eragina izan dezakeen beste faktoreetako bat.
Eusko Legebiltzarrak 2007an onartu zuen Liburutegien Legea du oinarri Euskarianak. Zupiriak gogoratu duenez, orduan ezarri zitzaion Jaurlaritzari Euskadiko Biblioteka sortzeko betebeharra, eta, ordutik, hainbat urtez, «harantz eta honantz» ibili da proiektua, harik eta, azkenean, aurreko legealdian erronkari heltzea erabaki zuten arte. Zehaztu duenez, jadanik martxan ziren liburutegiak kontuan hartzea izan dute gidalerro nagusietako bat, eta «duplizitateak» saihestea izan da helburua. Horregatik erabaki zuten jadanik baziren liburutegi eta artxiboen gainetik zegoen zerbait sortzea, eta baita tresna hori digitala izango zela ere.
Europeanaren eredura
Europako ondare kulturala biltzen duen Europeana izeneko tresna izan dute erreferentziatzat, eta hari keinu eginez hautatu dute Euskariana izena tresnarentzat, aldi berean, Anton Abadiak eta Agosti Xahok sortu eta Arturo Campionek ere baliatutako hitza gogoan hartuta. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206382/hostoak-euskal-presoei-informazioa-helarazteko-aldizkaria.htm | Politika | 'Hostoak', euskal presoei informazioa helarazteko aldizkaria | Sortuk hedabide berri bat kaleratu du, «espetxeetan diren militanteei» haren jardun politikoaz informatzeko. Euskal presoei eurei eragiten dieten gaiak landuko ditu, batez ere. Espainiako Auzitegi Nazionalak joan den irailean agindu zuen 'Kalera info' ixteko. | 'Hostoak', euskal presoei informazioa helarazteko aldizkaria. Sortuk hedabide berri bat kaleratu du, «espetxeetan diren militanteei» haren jardun politikoaz informatzeko. Euskal presoei eurei eragiten dieten gaiak landuko ditu, batez ere. Espainiako Auzitegi Nazionalak joan den irailean agindu zuen 'Kalera info' ixteko. | Sorturen beraren jarduna, Euskal Herriko egoera politikoa eta bereziki euskal presoen egoera izanen dira irakurgai Hostoak aldizkari berriaren orrietan. Sortuk argitaratuko du aldizkaria, eta, jakinarazi duenez, «espetxean diren militanteei» zuzenduko diete berripapera, «ohiko kanaletatik» ez baitute jasotzen «euskal egoera politikoari buruzko informazio osoturik».
Lehendabiziko alean, Aieteko nazioarteko konferentziaren hamargarren urteurrena izan dute hizpide, baita EH Bai eta EH Bilduren irakurketak, Arnaldo Otegik eta Arkaitz Rodriguezek urriaren 18an egindako adierazpena, eta urriaren 20an Sortuk egindakoa ere. Euskal presoei buruzko informazio xehea ere eman dute: erraterako, jaso dituzten azken epaiak. «Euskal preso politikoei esku hartzen zaizkien komunikazioen inguruko azterketa» egin dute lehen alean, bertzalde. Sortuk jakinarazi du neurri hori «ia guztiei» aplikatzen zaiela gaur egun, oraindik: «Egoera anakroniko honek agerian uzten du iraganeko inertzien biktima izaten jarraitzen dutela».
Irailetik, aldizkaririk gabe
Espainiako Auzitegi Nazionalak joan den irailean eman zuen Kalera info aldizkaria ixteko agindua. Hartan ere euskal presoei buruzko informazioa ematen zuen Sortuk, nagusiki haiei zuzenduta. Epaileak «ongietorrien bidez terrorismoari gorazarre egitea» egotzita eskatu zuen aldizkaria eta izen bereko webgunea ixteko. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206383/klima-pandemia-eta-modernizazioa-izango-dira-alemaniako-koalizio-gobernuaren-lehentasunak.htm | Mundua | Klima, pandemia eta modernizazioa izango dira Alemaniako koalizio gobernuaren lehentasunak | SPDk, Berdeek eta FDPk akordio bat egin dute legealdirako. Scholz abendu hasieran aukeratuko dute Alemaniako kantziler. | Klima, pandemia eta modernizazioa izango dira Alemaniako koalizio gobernuaren lehentasunak. SPDk, Berdeek eta FDPk akordio bat egin dute legealdirako. Scholz abendu hasieran aukeratuko dute Alemaniako kantziler. | Semaforoa martxan da. Koalizio gobernua osatuko duten hiru alderdien koloreak atzean zituela, eta aldaketaren mezua indartzen duen Ausartu aurrerago egiten leloa oinarri duela, Olaf Scholz SPD Alemaniako Alderdi Sozialdemokratako kantzilergaiak jakinarazi du bere indar politikoa, Aliantza 90/Berdeak ekologista eta FDP Alderdi Demokratiko Libreko liberalak ados jarri direla hiruko koalizio bat osatzeko, eta, hortaz, herrialdea aro politiko berri batean sartuko dela datorren hilabetetik aurrera. Scholzek «bide egokia eraikitzeko» akordiotzat aurkeztu du SPDk, Berdeek eta FDPk ondu duten dokumentua, eta argi utzi du klima, pandemia eta herrialdearen modernizazioa izango direla haien lehentasunak.
Hiru alderdietako buruzagiek parte hartu dute koalizio gobernuaren adostasunaren berri emateko agerraldian. Denek aitortu dute hilabeteotako negoziazioak aberatsak eta batzuetan gogorrak izan direla, baina, aldi berean, inoiz ez dutela zalantzarik izan arrakasta izango zutela. FDPren buruzagi Christian Lindnerren ustetan, premiazkoa zen statu quo-a amaitzea; hau da, azken hamasei urteetako agintaldi kontserbadoreak.
Hori bai, aldaketak izango diren arren, Lindnerrek azaldu du Alemaniako gobernu berriak «aliatu fidagarria» izaten jarraituko duela, bai etxean, baita atzerrian ere: «Scholz kantziler sendo bat izango da», adierazi du hiru alderdiz osaturiko koalizioak izan dezakeen desegonkortasunari buruz.
Annalena Baerbock ekologisten buruzagietako batek, berriz, arreta jarri du klima larrialdian eta ekonomia moldatu beharrean: «Klima neutraltasuna puntu komun bat izango da [ministerio guztietan] hartuko diren norabideetan». Haren aurretik, Robert Habeck Berdeen beste buruak adierazi du «aliantza inoiz ikusi ez den bezalakoa» dela, eta «helburua herrialdea modernizatzea» izango dutela.
Adosturiko neurrien artean daude gutxieneko soldata orduko 9,6 eurotik 12ra igotzea; ikatza erabiltzeari «idealki» 2030ean uztea —aurreikusi baino zortzi urte lehenago—, eta klima neutraltasuna 2045erako lortzea; koronabirusaren pandemiari aurre egiteko krisi talde bat sortzea; urtero 400.000 apartamentu eraikitzea, eta alokairuen igoera gelditzea; pentsioak ez murriztea; barne produktu gordinaren %3,5 ikerketan, berrikuntzan eta garapenean (I+G+B) inbertitzea; digitalizazioa sustatzea; botoa emateko eskubidea 16 urtera jaistea; eta kalamua legeztatzea, besteak beste.
Agintariek ez dute semaforo izeneko —alderdien koloreengatik— koalizio gobernuko postuen berri eman, baina, agerraldiaren aurretik argitara atera duten akordioaren arabera, SPDk sei ministerio izango ditu; Berdeek, bost; eta liberalek, lau. Karguei dagokienez, Scholz sozialdemokrata izango da gobernuburua, eta haren alderdiak Barne, Defentsa, Lan eta Osasun postuak izango ditu, esaterako.
Ekologisten kasuan, Habeck izango litzateke kantzilerordea, eta, horrekin batera, Ekonomia eta Klima ministro ere izango da; Baerbocki dagokionez, Atzerri ministro postuaz arduratuko da, eta ekologistek Nekazaritzakoa eta Familiakoa ere izango dute, besteak beste.
Azkenik, liberalen buruzagi Lindnerrek hainbeste desio zuen ministerioa lortu du, Finantzakoa; horrez gain, FDPk Hezkuntza eta Justizia ministroak izango ditu, adibidez.
Alderdien baiezkoaren zain
Hiruko koalizio gobernuaren 177 orrialdeko akordioari alderdien baiezkoa falta zaio, eta laster jasotzea espero dute. Berdeek iritzia eskatuko diete militanteei, eta SPDk eta FDPk datorren asteko asteburuan egitekoak diren konferentzietan onartu beharko lukete gobernabide ituna; hala, Scholz abenduko bigarren astean aukeratu beharko lukete Alemaniako gobernuburu, aurreikusitako egutegia betez gero.
Iragan irailaren 27an egin zituzten hauteskundeen biharamunean, SPDren kantzilergaiak ez zituen bere asmoak ezkutatu jarraitzaileen aurrean: «Alemaniaren historiako oinarri bilakatuko litzateke koalizio sozial-liberal-ekologiko bat osatzea. Herritarrek gobernu aldaketa nahi dute».
Sozialdemokratek bildu zuten ordezkaritzarik handiena boz horietan (206 diputatu), eta, Berdeen aulkiekin (118) eta FDPrenekin (92), gehiengo osoa izango dute Bundestagen —parlamentuko behe ganberan—.
Negoziazio formalak urriaren 21ean hasi zituzten; aurrez, ekologistek eta liberalek bien artean ados jartzeko helburua finkatu zuten, eta, behin hori lortuta, sozialdemokratekin elkartu ziren. Denera 78 egun behar izan dituzte legealdirako programa zehazteko, eta, printzipioz, Scholzek nahi zuen egutegia beteko dute, datorren hilabete hasierarako nahi baitu indarrean gobernu berria.
Koalizio hori bada berritasun bat Alemaniako politikaren historian, lehen aldiz hirukoa izango baita maila federalean, eta hamasei urtean lehenengoz SPDko politikari bat izango baita gobernuburu, Angela Merkel demokristauaren hiru agintaldien ostean (2005-2021); Merkelek berriz ez aurkeztea erabaki zuen, eta iragan iraileko bozetan CDU Batasun Kristau-Demokratak eta CSU Batasun Kristau Sozialak osatzen duten blokeak inoizko ordezkaritzarik txikiena jaso zuen (197).
Scholzen gobernuak berehalako erronkak izango ditu: etxean, positibo kasuak gora eta gora ari dira egunero —intzidentzia tasa 404,5ra igo da lehen aldiz—, eta, atzerrian, Bielorrusiaren eta Europako Batasunaren arteko gatazkari egin beharko dio aurre, besteak beste. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206384/shin-chan-eusko-gudaria.htm | Bizigiro | Shin Chan, eusko gudaria | Espainiako eta Nafarroako eskuinak espantuka hartu du ETB3 Nafarroa osoan ikusi ahal izateko Madrilek eta EH Bilduk eginiko ituna. Haserre planta horrek hainbat erantzun ironiko eta umoretsu eragin ditu sare sozialetan. | Shin Chan, eusko gudaria. Espainiako eta Nafarroako eskuinak espantuka hartu du ETB3 Nafarroa osoan ikusi ahal izateko Madrilek eta EH Bilduk eginiko ituna. Haserre planta horrek hainbat erantzun ironiko eta umoretsu eragin ditu sare sozialetan. | Astelehenean zabaldu zuten EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak akordio bat lortu dutela ETB3ren seinalea Nafarroa osora zabaltzeko. Orain arte, Nafarroan ikusten zen oro har, baina ez Euskararen Legeak eremu euskalduntzat jotzen dituen guneetan, hala nola Baztanen, Malerrekan, Bidasoan edo Sakanan. Itunak Espainiako eta Nafarroako eskuinaren erreakzio gogorra eragin du. Sare sozialetako hainbat erabiltzaileri horren gehiegizkoak iruditu zaizkie itunaren aurkako espantu plantak, non ironiara jo duten horretaz barre egiteko.
Madrilgo Autonomia Erkidegoko presidenteak esan zuen «euskara, Espainiaren ondare kulturala, Nafarroako telebistaren bidez ezarri nahi dute, euskara areagotzeko, eta arma gisa erabiltzeko». UPNk Espainiako Kongresuan duen diputatu Sergio Sayasek ere ozen salatu zuen telebistaren bidez haurrak «doktrinatzeko» asmoa dutela.
Halako egoera bat irudikatu du Twitterreko @oznerol_10 erabiltzaileak: «Adi, atera dute EITB3ren lehenengo emanaldia Nafarroan». Mezuarekin, Shin Chan marrazki bizidunetako telesailaren eszena bat argitaratu du. Horretan, Eusko gudariak ereserkiaren musikarekin desfilatzen agertzen da Shin Chan pertsonaia. Japonierazko testuen itzulpen irudinentsuak sartu ditu: Sabino Aranaren omenez, hemen maketorik ez; alde hemendik, utzi bakean; eta Euskal Herri feminista, sozialista, euskaldun, ekologista eta antifaxista lortu arte.
Ane Lindane aktore, websail zuzendari eta, oro har, sareetako sortzaileak bere jarraitzaileei erakutsi nahi izan die «euskarazko bikoizketa doktrinamendu hutsa» dela, eta Doraemon telesailaren hasierako kantuaren barruan ezkutatzen den mezua nabarmendun du: «Pron pon pon, gora ETA gora beti, Doraemon!».
Arkaitz Terron Twitterreko erabiltzaileak idatzi du: «Argi bazegoen Bud Spencer (@JonInarritu) eta Terence Hill (@OskarMatute) ETAkoak zirela… Denbora kontua zen #Dorarmon aurkitzea, anime komandoko burua». Testua Doraemon armatu batekin ilustratu du.
Jurgi Marcus erabiltzaileak Sayasen adierazpenen inguruko iruzkina egin du: «ETB3 Nafarroan ikustearen ondorioak». Txioa irudi muntaketa batekin ilustratu du: begi askoko munstro batek bi gazteren burmuinak xurgatzen ditu.
Bestelako mezu asko eragin ditu erreakzioak. Jon Artieda txiolariak hau adierazi du: «Otegi bera etorriko da Nafarroako etxe guztietara ETB3 sintonizatzera eta gainerako kanalak kentzera».
Maria Jauregik ETB3ko programazioan ikus daitezkeen hainbat saioren irudi bat argitaratu du.
Joseba Permachek egun ona opatu die munduko doktrinatzaileei. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206385/frantziako-osasun-ministroak-neurri-berriak-ezarriko-ditu.htm | Gizartea | Frantziako Osasun ministroak neurri berriak ezarriko ditu | Frantziako Gobernua Defentsa Kontseiluan bildu da goizean. Hiru ildo nagusi izan dituzte aipagai: maskararen hedatzea, osasun ziurtagiriaren gogortzea, eta txertoaren hirugarren dosiaren hedatzea. Bihar trenkatuko du Veranek zein neurri izanen diren indarrean zehazki. | Frantziako Osasun ministroak neurri berriak ezarriko ditu. Frantziako Gobernua Defentsa Kontseiluan bildu da goizean. Hiru ildo nagusi izan dituzte aipagai: maskararen hedatzea, osasun ziurtagiriaren gogortzea, eta txertoaren hirugarren dosiaren hedatzea. Bihar trenkatuko du Veranek zein neurri izanen diren indarrean zehazki. | Frantziako Gobernuak Defentsa Kontseilua egin du goizean, eta bururatzean mintzatu da Gabriel Attal bozeramailea. Iragarri du Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak agerraldi bat eginen duela bihar, eta neurriak ezarriko dituela koronabirusaren datuen okertzeari aurre egiteko asmoz. Attalen arabera, hiru neurri izan dituzte aipagai Frantziako exekutiboko kideek: maskararen erabilera hedatzea, osasun ziurtagiriaren erabilera zorroztea, eta hirugarren dosiaren bidez txertaketa kanpainaren zalutzea.
Ipar Euskal Herrian, oraingoz, maskara ez da beharrezkoa ziurtagiria eskatzen duten lekuetan, baina erabilera berriz ezartzea erabaki lezake Veranek bihar. Gainera, Attalek azaldu du «hertsadura gehiago ezarri nahi» zizkietela txertoa jarri ez duten herritarrei osasun ziurtagiriaren erabilera hedatuz, besteak beste. Halaber, koronabirusaren kontrako txertoaren hirugarren dosiaren inguruko irizpideak emanen ditu bihar Veranek. Gaur-gaurkoz, 65 urtetik gorako herritarrei gomendatu diete hartzeko. Atzo, Frantziako Osasun Aginte Gorenak 40 urtetik gorako herritar guztiek hirugarren dosia hartzearen alde egin zuen; Frantziako Kontseilu Zientifikoak, berriz, hirugarren dosia 18 urtetik gorakoei zabaltzearen alde egin zuen. Horiek horrela, Frantziako Gobernuak bihar jakinaraziko du zehazki zein izanen diren neurri berriak. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206386/bi-partidako-zigorra-aritz-elustondori.htm | Kirola | Bi partidako zigorra Aritz Elustondori | Valentziako jokalari bati "ostikada bat ematen saiatzeagatik' jarri diote partida bateko zigorra, eta bestea "kanporatua izan ostean baloikada bat jotzeagatik'. Printzipioz ezingo du jokatu Espanyolen eta Real Madrilen kontra. Baina Realak helegitea jarri du. | Bi partidako zigorra Aritz Elustondori. Valentziako jokalari bati "ostikada bat ematen saiatzeagatik' jarri diote partida bateko zigorra, eta bestea "kanporatua izan ostean baloikada bat jotzeagatik'. Printzipioz ezingo du jokatu Espanyolen eta Real Madrilen kontra. Baina Realak helegitea jarri du. | Bi partidako zigorra jarri diote Aritz Elustondo Realako jokalariari. Hala jakinarazi du Espainiako Federazioko Lehiaketa Batzordeak. Horrenbestez, Beasaingo erdiko atzelariak ezingo du jokatu ez Espanyolen kontra, ezta Real Madrilen aurka ere. Igandean Realaren eta Valentziaren arteko partida epaitu zuen Melero Lopezek aktan jaso zuenez, 76. minutuan, Valentziako jokalari Daniel Wassek bultzakada eman zion Elustondori, eta lurrean zela Realeko jokalaria Wassi ostikada bat ematen ahalegindu zen. Epaileak horia atera zion Valentziako jokalariari, eta gorria Elustondori. Realak helegitea jarri dio erabakiari, eta orain diziplina batzordeak izango du azken hitza.
Lehiaketa Batzordeak partida bateko zigorra jarri dio horregatik, eta bestea kanporatua izan ondoren, aldageletara zihoala, haserrearen eraginez, baloikada bat jo zuelako. Mikel Labaka bigarren entrenatzaileak irten behar izan zuen hura lasaitzera. Jokabide hori kiroltasunaren aurkakoa dela dio epaileak. Partida amaitzean, Elustondok barkamena eskatu zien taldekideei.
Eztabaidagarria izan zen Melero Lopezen lana. Izan ere, aurreko beste jokaldi batean ez zuen Valentziako jokalari Koba Lein kanporatu, baloirik gabeko jokaldi batean Diego Ricori bultzadaka gogor bat eman ostean. Realeko jokalariak bere onetik atera zituen. Valentziak gogor jokatu zuen, eta batez ere lehen zatian, epaileak ia ez zuen faltarik adierazi. Alderantziz. Jokatzen utzi zuen. Bigarrenean, berriz, lau txartel hori eta gorri bat atera zizkion Realari. Gorria Elustondori, eta horia Gorosabeli, Turrientesi eta Gebarari; zazpi, berriz, Valentziari.
Talde txuri-urdina Monakora bidean dago, bihar jokatuko baitu Europa Ligako ligaxkako bosgarren partida (21:00). Multzoko bigarren dago, eta bihar irabaziz gero, eta Stum Grazek PSV mendean hartzen badu, sailkatuta egongo litzateke hurrengo kanporaketarako. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206387/txistua-besteen-pare-jartzeko.htm | Kultura | Txistua besteen pare jartzeko | Garikoitz Mendizabalek eta Euskadiko Orkestrak Gutizia disko bikoitza argitaratu dute. Txistu eta orkestrarako bederatzi obra biltzen ditu. Txistua tresna bakarlari modura aldarrikatu du musikariak. | Txistua besteen pare jartzeko. Garikoitz Mendizabalek eta Euskadiko Orkestrak Gutizia disko bikoitza argitaratu dute. Txistu eta orkestrarako bederatzi obra biltzen ditu. Txistua tresna bakarlari modura aldarrikatu du musikariak. | Txistua mundura zabaltzea. Beste edozein instrumenturen pare jartzea. Orkestrarekin batera bakarlari gisa aritzeko tresna baliotsua dela aldarrikatzea. Helburu horiek ardatz hartuta urteak daramatza lanean Garikoitz Mendizabalek, eta bide berean beste pauso bat eman du orain, EO Euskadiko Orkestrarekin elkarlanean. Gutizia disko bikoitza plazaratu berri dute elkarrekin. Txistu eta orkestrarako idatzitako bederatzi obra jaso dituzte albumean, 84 minutu doinu guztira, eta Orpheus zigilupean eman dute argitara. Durangoko Azokan salgai izango da, baita ondoren ohiko saltokietan nahiz plataformetan ere.
Mendizabal Bilboko Udal Txistularien Bandako zuzendaria da egun, eta bakarlari ere aritzen da. Hainbat disko plazaratu ditu bere ibilbidean, eta askotariko proiektuak landu ditu bakarka zein beste musikari batzuekin elkarlanean. Gutizia du horietan berriena, eta 2011n abiatutako beste egitasmo batekin lotu du artistak. «Esango nuke lan hau dela duela hamar urte pasa egindako Txistu Symphonic proiektuaren kontsolidazioa. Orduan, txisturako idatzitako hainbat obra orkestratu ziren, eta horrek urte hauetan guztietan ahalbidetu dit konprobatzea Euskal Herritik kanpo ere zein arretarekin entzun daitekeen txistua eta beste bakarlari guztien pare lan egin dezakeela».
Hamarkada bat atzera hasitako bide horren bigarren pauso gisa, «konposizio berriak bultzatzea, literatura ugaritzea eta estilo ezberdinetako obra berri batzuekin txistua bakarlari zirkuituan sartzea aspalditik buruan» zuela aipatu du. EOko arduradunei proposamena egin, eta iragan otsailean grabatu zuten lana, orkestrak Donostian duen egoitzan; Jaume Santonja EOko zuzendari elkartua arduratu da proiektuaren zuzendaritza musikalaz. Santonjaz, Mendizabalez eta orkestraz gain, Naroa Intxausti sopranoak nahiz Francisco Escudero Kontserbatorioko haur abesbatzak (Eva Ugaldek zuzentzen duena) parte hartu dute proiektuan, baita Iñaki Telleriak eta Marc Blanesek ere, produkzioan eta soinuan.
«Lur honek hain propio duen instrumentu hau, txistua, jai giroan ohikoa da, baita gure gizartearen une solemneetan ere. Baina Gutizia lanean irakurketa ezberdinarekin aurkezten da, begirada zabal eta askotarikoarekin, mundu osoko konpositore eta inspirazioekin», adierazi du Oriol Roch EOko zuzendari nagusiak. Mendizabali proposamena egin izana eskertu dio, baita hark egindako bilketa lana txalotu ere. «Bederatzi obretan orkestrak mimo handiz eman dio aterpe eta toki propioa txistuari». Hain zuzen, euskal tradizioa zabaltzearen ildotik, EOren egitekoen artean txistua balioestea ere badagoela adierazi du, eta, bide horretan, mugarritzat jo du plazaratu duten lana.
Gehienak, berariaz idatziak
Mendizabalek proiektura konpositore ugari gonbidatu izana goraipatu du Rochek, «txistuaren gainean nork bere begirada emateko eta orkestrarekin batera noraino eraman dezaketen aztertzeko». Hain zuzen, obra gehienak diskorako beren-beregi idatzi dituzte hainbat musikagile garaikidek, baina badaude Mendizabalek berreskuratu eta lanean jaso nahi izan dituen beste batzuk ere.
Hiru obra biltzen ditu bi diskoetako lehenak. Txistu eta orkestrarako kontzertua da aurrenekoa, Naji Hakim konpositore libanoarrak sortua txistulariaren eskariz eta 2019an Beiruten estreinatu zutena. Symphony-Concerto idatzi du, berriz, Nafarroako Orkestrarekin aritzen den David Johnstone txelistak. Eta euskal musikagile baten konposizioak ixten du diskoa, Fernando Velazquezen Reflexiones sobre la longitud del viento izenekoak. Mendizabal: «Harekin harremanetan jarri nintzen, iruditzen zitzaidalako horrelako proiektu batek behar zuela gainbegiratuko zuen artista bat, konfiantza emango zidana, eta hori bera izan da».
Bigarren diskoak, berriz, sei lan biltzen ditu. Karibu Peponi da lehena; Javier Martinez Camposek konposatua, musika afrikarra du oinarrian, eta «liluragarria» dela iritzi dio Mendizabalek. Jarraian, Zaharra dator, txistulari errepertorioan aspalditik dagoena; Martin Elola txistulariak ezagun egin zuen, Luis Aranburuk moldaketak egin zizkion, eta Pierre Weksteinek orkestratu du. Haren ondotik, Leyenda entzun daiteke, Eduardo Moreno konpositore eta Guardiako (Araba) musika bandako zuzendariak ondutakoa, eta Mendizabalen iritzian kutsu «zinematografikoa» duena. Eta hurrena bi «harribitxi»: Iruten ari nuzu eta Atzo ttun ttun. Bien orkestrazio lanak Kepa de Miguel txistulariak egin ditu, Mendizabalen irakasle izandakoak, eta bietan abesten du Naroa Intxausti sopranoak —bigarrenean, baita Francisco Escudero Kontserbatorioko haur abesbatzak ere—. Grigoras Dinicus musikagile errumaniarrak idatzitako eta Iñaki Urkizuk orkestratutako Hora Stacatto piezak ixten du diskoa.
Diskoan parte hartu duten guztiei, EOri bereziki, eskerrak eman dizkie Mendizabalek, eta «amets bat» bete duela adierazi du. «Nik uste dut lan profesional honekin ja jarriko dela txistua, Euskal Herritik kanpo ere, nire ustez merezi duen lekuan». |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206388/otxandioko-herri-eskolak-eskuratu-du-lehenengo-joxe-mari-auzmendi-hezkuntza-beka.htm | Gizartea | Otxandioko Herri Eskolak eskuratu du lehenengo Joxe Mari Auzmendi hezkuntza beka | 12.000 euroko laguntza jasoko du, eta bi urteko epea izango du Eskola berria proiektua aurrera eramateko. | Otxandioko Herri Eskolak eskuratu du lehenengo Joxe Mari Auzmendi hezkuntza beka. 12.000 euroko laguntza jasoko du, eta bi urteko epea izango du Eskola berria proiektua aurrera eramateko. | «Eskolaren eta komunitatearen arteko zubia berreirakitzea» da Otxandioko Herri Eskolak (Bizkaia) aurkeztu duen Eskola berria proiektuaren helburuetako bat. Izan ere, Lur Olabarri Etxebarria eskolako aholkulariar adierazi duenez, «eskola ez da herririk gabe eta herria ez da eskolarik gabe». Hik Hasi egitasmo pedagogikoak eta Hernaniko Udalak elkarlanean sortutako Joxe Mari Auzmendi hezkuntza bekara aurkeztu zuten proiektua, eta hura saritu du gaur epaimahaiak. 12.000 euroko laguntza jasoko du, eta bi urteko epea izango du lan prozesua aurrera eramateko.
Hezkuntza balioetan oinarritzen da beka, eta ekainean aurkeztu zuten. Guztira hamar proiektu aurkeztu dira, eta Mikel Agirrezabala Hik Hasiko ordezkariaren arabera, Eskola berria izan da «Joxe Mari Auzmendiren izpirituari ongien uztartzen zaion proiektua». Lau lan ildotan ardazten da beka: hobekuntza pedagogikoa, euskara eta euskal kulturaren biziberritzea, herri hezitzailea eta inklusioa; eta «balio horietan» oinarritzen da Otxandioko Herri Eskolak aurkeztutako proiektua. Naturaren integrazioan, haur hezkuntzan eta lehen hezkuntzan «berrikuntza pedagogikoak» proposatzeko «jauzi kualitatiboa», eta, batez ere, eskolaren eta komunitatearen «hurbilpenari begira» proposatzen duen proiektua nabarmendu ditu Agirrezabalak.
Epaimahaiak, gainera, aipamen berezia egin dio Jakinmin praktika filosofikoen elkartearen Jolastuz hausnartzen haur filosofia proposamena proiektuari; «haurtzarotik eskoletan gogoetatzeko, hausnartzeko eta adierazteko eta argudiatzeko gaitasuna garatzea» duelako helburu.
Eskola berria-k sei ardatzetan oinarritutako «proiektu integral» bat proposatzen du: ikasleen interesetatik abiatutako ikasketa prozesua; mugimendu autonomoa martxan jartzea; komunikazio sinboliko eta afektiboaren bitartez hizkuntza eta kultura transmititzea; jasangarritasuna; naturan ikastea; eta inklusioa: «eskolan zein herrian» aniztasuna «zentzu guztietan» errespetatzea.
Itxialdia proiektuaren «detonatzaile»
Aurretik «ideia batzuk» bazituzten ere, pandemia izan zen proiektua sortzeko «detonatzailea», azaldu du Aloña Erauskin Barandiaran eskolako irakasleak. Itxialdian «sekulako presioa» jasan zuten eskolek, eta «oso ageriko» geratu ziren gaur egungo hezkuntza ereduaren «zenbait gabezia». Horrek eman zien «bultzada» eredua «auzitan jartzen» hasteko.
Proiektuarekin «ikaskuntza aktiboago bat» sustatu nahi dute, eta, horren bitartez, ikasleak «euren esperientziatik, errealitatetik» ikastera bultzatu, azaldu du Olabarrik. Ikaslea izango da ikasketa prozesuaren erdigune, eta irakaslea izango du bidelagun. Eskola berria aurrera eraman ahal izateko, «ezinbestekoa» da eskola eta herria «elkarlanean» aritzea, baina «ausardia» ere behar dela adierazi du aholkulariak: «Gelatik eta eskolatik atera behar da».
Nagore Agirrebeitia Fondetxa eskolako zuzendariaren arabera, Otxandioko eskolak eramango du aurrera proiektua, baina «esportagarria» izango da Euskal Herriko beste eskoletarako ere. Haren aburuz, «komunikazio bat» sortu beharko litzateke eskolen artean, «besteek egiten dutenetik ikasteko». |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206389/krakovia-argitaratu-du-goizalde-landabaso-etxeberrik.htm | Kultura | 'Krakovia' argitaratu du Goizalde Landabaso-Etxeberrik | Ereinekin plazaratu du bere estreinako eleberria. Izterreko zauri sakon bat sendatu bitartean erietxean den pertsonaia bat jarri du ardatzean, eta umore beltzez girotu. | 'Krakovia' argitaratu du Goizalde Landabaso-Etxeberrik. Ereinekin plazaratu du bere estreinako eleberria. Izterreko zauri sakon bat sendatu bitartean erietxean den pertsonaia bat jarri du ardatzean, eta umore beltzez girotu. | Igandea da, baina izan zitekeen beste edozein egun. Badira gizakia bataren edo bestearen erritmotik gabetzen duten lekuak. «Ezlekuak», Goizalde Landabaso-Etxeberriren (Bilbo, 1970) hitzetan. Horietako batean jarri du fokua bere estreinako eleberrian idazleak, Krakovia-n. Ospitalean agertuko da protagonista, 15 metro koadroko gela batean, oso ongi ulertu ezinik nola heldu den horra, zer egin behar lukeen orain. Handik hautemango du mundua; aurrera doan mundua baina beretzat gelditu egin dena, «izoztu». Jasoko ditu gertukoen bisitak, eramango dizkiote jaki goxoak, loreak, baina bakarrik sentituko da hala ere, eta «espero gabeko aliatuak» topatuko ditu orduan. «Ataka horretan aurrera egingo du, eta humanoago ere uste dut egingo duela egonaldiak. Leku oso ona da hura ikusteko zer den mundua benetan, eta zer den gizakia. Gure bizitza bizkor hauetan, askotan, ez dugu ikusten zer gertatzen ari den eta zein gauza gutxi garen; zer zaurgarri eta zenbat behar dugun bestea, bizirauteko», aurreratu du egileak. «Bakarrik sartuko da [ospitalean], eta kolektiboaren jabe egingo da».
Duela hamar urte Landabasori berari gertatutako pasadizo bat du oinarrian eleberriko istorioak. «Kostatu zitzaidan gertatutakoaren digestioa egitea», onartu du; «hamar urte behar izan ditut hau dena ordenatzeko». Kontatzeko, berriz, «unibertso paralelo bat» eraiki duela aipatu du, zeinetan berari pasatu zitzaizkionak eta ez zitzaizkionak gurutzatu dituen, berak hartu zituen zenbait erabaki, baina baita hartu ez zituenak ere. «Oso biluzik agertzen den pertsonaia bat da; biluzik agertzen dena bere beldurretan, bere minetan, bere itxaropenetan; bere identitatean, azkenean».
Bere orduko portaeraren aurrean, adore handiagoa antzematen du orain pertsonaiarengan: «Esango nuke protagonista ni baino ausartagoa izan dela, baina denboraren eta literaturaren ahalbideek ere errazten dute ausardia hori sortzea».
Emakumezkoa da pertsonaia zentral hori —hark kontatzen du lehen pertsonan istorioa—, idazlearen adin bueltakoa, autorearen lanbide berekoa —kazetaria da ofizioz Landabaso—, eta idatzi ere egiten duena. Izterrean hamabost zentimetro luze eta lau zentimetro sakon dituen zauri batekin helduko da ospitalera, eta, horren «krak-az» jabeturik, protagonistaren barne solasaren bidez soilik ez, haren gorputzaren bitartez ere saiatu da kontatzen Landabaso: «Saiatu naiz gorputzak ere kontatu dezan berak pairatutako errealitatea. Uste dut min hori ere ikusi eta sentitu daitekeela testuan; hori izan da asmoa».
Izan ere, oinazea protagonistarekin partekatzen duen zerbait dela uste du idazleak. Berak nozitu zuen mina «kontzienteki ahaztuta» daukan arren, badaki mina hor egon zela: «Badut orban zabal bat gogorarazten didana».
Azpimarratu egin du min hori esplizitatzeko gogoa izan duela testuan, unean bertan hitzetara nekez ekarri ohi den alderdi bat delakoan: «Bisitan datorrenak ez du ikusten ospitalearen backstage-ean dagoen dena. Badirudi ospitaleko beharginen eta hor daudenen arteko sekretu bat bihurtzen dela mina. Liburuko protagonistak ere ez die duen mina adierazten bisitan joaten zaizkionei, eta haiek ere ez dute ikusten mina pairatzen, baina pairatzen du, izugarria. Haragi bizian dagoen zauri bat du, besteak beste, garbitu egin behar dena, eta garbiketak sufrikarioa dira».
«Beldurraren kortesiaz»
Nolanahi ere, oinazea eta noraeza erakusteko, umorera jo nahi izan du idazleak, eta horixe azpimarratu du Inazio Mujika Ereineko editoreak ere, hori delakoan liburuaren ezaugarri nabarmenetako bat: «Halakoetan, askotan esaten da: ‘Umorea dago, baina txisterik ez’. Ba liburu honetan bai, txisteak ere badaude». Horrek batzuetan irribarreak, besteetan barreak eragingo dizkio irakurleari, haren ustetan, baita ezinegona ere. «Petralkeria guztien gainetik, elkartasunaren beharra ikusaraziko du».
Gogora ekarri du, halaber, elkarrekin aurkeztu zuten eta Landabasoren aurreneko liburua izan zen Korte bat, mesedez (2000) lanean ere bazela umorerik. Tonu hura «abandonatua» zuela esan du, aldiz, idazleak, eta modu kontzientean berreskuratu nahi izan duela oraingoan: «Iruditzen zait bide oso ona dela gauza batzuk bestela kontatzeko; baimendu egiten zaiolako beste genero batzuek dituzten mugak pasatzea. Umore beltza erabili dut, horrek irensgarriago egiten dituelakoan pertsonaiak bizi behar dituenak».
Boris Vianek «beldurraren kortesiatzat» definitu zuen umorea, eta bere egin du ideia Landabasok, eleberriaren sakonean beldur asko ere badagoela erantsiz. Horien artean gailen, heriotzarekiko izua. «Hor dagoen zerbait da, airean. Beharbada urte askorekin hurbil ikusten duzu, baina gehiegi ere ez dituzunean, ez duzu pentsatzen hainbeste. Aldiz, hainbat egunez izoztuta zaudenean, isiltasunean, denbora asko daukazu, eta heriotzaz ere pentsatzen duzu. Protagonistari askotan pasatzen zaio lotara doala eta ez dakiela hurrengo goizik egongo den». Liburutik irakurri du: «Bero egiten du hor kanpoan, eta leihoa zabalik utzi du. Herioa heldu behar bada, sar dadila kristala apurtu barik».
Jaione Dagdrommerrek egin dio azala liburuari, eta izenburuari dagokiona albait irekien utzi du idazleak: «Bakarrik esango dut helduleku bat dela ospitalean den horrentzat». |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206390/eajk-abian-zurekin-lelopean-eginen-du-viii-batzar-nagusia.htm | Politika | EAJk 'Abian, zurekin' lelopean eginen du VIII. Batzar Nagusia | Larunbatean eta igandean eginen dute, Barakaldoko BECen. «Entzuketa aktiboa» eta EAJrekin harremanetan jartzeko «modu berri bat» aurkeztuko dituzte larunbat arratsaldean. Mireia Zarate EBBko idazkariak adierazi du osasun neurri «guztiak» errespetatuko dituztela. | EAJk 'Abian, zurekin' lelopean eginen du VIII. Batzar Nagusia. Larunbatean eta igandean eginen dute, Barakaldoko BECen. «Entzuketa aktiboa» eta EAJrekin harremanetan jartzeko «modu berri bat» aurkeztuko dituzte larunbat arratsaldean. Mireia Zarate EBBko idazkariak adierazi du osasun neurri «guztiak» errespetatuko dituztela. | EAJk heldu den asteburuan eginen du bere VIII. Batzar Nagusia, Barakaldoko BECen (Bizkaia). Abian, zurekin leloa jarri diote «zazpi herrialdeetatik etorritako 600 bat ordezkari» bilduko dituen bilkurari, jeltzaleek adierazi nahi baitute «Euskadi zutik eta martxan» dagoela, eta baita EAJ bera ere. Elkartzeko eta militantziarekin eta gizartearekin eztabaidatzeko baliatu nahi dute larunbateko eta igandeko parada, halaber. Mireia Zarate EBB Euskadi Buru Batzarreko idazkariak jakinarazi duenez, izan ere, bi egitasmo berri aurkeztuko dituzte larunbat arratsaldean: «entzuketa aktiboa» eta EAJrekin harremanetan jartzeko «modu berri bat». Zaratek nabarmendu duenez, «gizarte osoarekin konektatu, komunikatu eta kolaboratzea» dute xedea «izen propioa» eta «nortasun korporatiboa» izanen duten egitasmo horien bidez: «Berriro ere konektatu nahi dugu gizartearekin, gure ibilbidea definitzeko eta jarduera politikoa diseinatzeko».
09:30ean hasiko dute batzarra, larunbatean, baina, aitzineko urteetan ez bezala, EAJk ez du txosten politikorik aurkeztuko. «Barne eztabaida» eginen dute, halere, eta diagnostiko bat aurkeztuko: «Agiri hori izango da abiapuntua. Oinarria sendo eta landua eramango du EAJk, herritarrek eurek hobetzeko», erran du Zaratek. 16:30ean aurkeztuko dituzte egitasmo berriak, ondoren.
Igandean, berriz, ekitaldi politikoa eginen dute: Andoni Ortuzar EBBko presidenteak eta Egi gazte erakundeko kide batek hartuko dute hitza, eta Zaratek aitzinatu du gazteek «zeregin esanguratsua» izanen dutela. EAJko militante eta «lagunei» egin diete bi eguneko batzarrera joateko deia: «BECeko ateak eta EAJrenak zabal-zabalik egongo dira topaketa honetan gurekin egon nahi dutenentzat. Zain izango gaituzue, segurtasun neurri guztiak betez eta ilusioz beterik». Idazkariak jakinarazi du osasun protokolo «guztiak» beteko dituztela bilkuran.
Batzar «atipikoa»
EAJk 2020ko uztailean egin behar zuen VIII. Batzar Nagusia, baina bi aldiz gibelatu behar izan du: lehenbizikoz, Eusko Legebiltzarreko hauteskundeengatik, eta, bigarrenez, pandemiagatik. Zaratek erran du «atipikoa» izanen dela aurtengoa, hala. Izan ere, jadanik hautatuak dituzte EAJko kargu nagusiak diren EBBko presidentea eta bertze zortzi «burukideak». 2020ko abenduan egin zituzten kargu aldaketa eta berrespenak. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206391/polizietako-sindikatuak-plazara-atera-dira-mozal-legea-ren-erreformaren-aurka.htm | Politika | Polizietako sindikatuak plazara atera dira 'mozal legea'-ren erreformaren aurka | Ertzaintzako, Foruzaingoko, udaltzaingoetako, Guardia Zibileko eta Espainiako Poliziako ordezkariak batera egin dute protesta, besteak beste, herritarrek komunikatu gabeko bat-bateko bilkurak egiteko eskubidearen kontra agertzeko. | Polizietako sindikatuak plazara atera dira 'mozal legea'-ren erreformaren aurka. Ertzaintzako, Foruzaingoko, udaltzaingoetako, Guardia Zibileko eta Espainiako Poliziako ordezkariak batera egin dute protesta, besteak beste, herritarrek komunikatu gabeko bat-bateko bilkurak egiteko eskubidearen kontra agertzeko. | Hego Euskal Herrian dauden polizia guztietako sindikatuetako ordezkariak bildu dira gaur Iruñean eta Bilbon, Mozal Legearen erreformaren aurka protesta egiteko.
Hamar sindikatuk egin dute bat Bilbon eginiko bilkuran, Plaza Eliptikoan: ErNE, Euspel, SiPE, SVPE-PLES, IGC, AUGC, CEP, SPP, SUP y UFP. Espainiako Poliziako SUPeko Ramon Cossio mintzatu da plataformaren izenean. Salatu du, besteak beste, legearen erreformari jarraikiz herritarrek komunikatu gabeko «bat-bateko elkarretaratzeak» egin ahal izatea.
Horrez gain, deitoratu du herritarrek Polizia grabatu ahal izatea, eta sare sozialetan zabaltzea, horrek poliziak «babesgabe» uzten dituelakoan. «Oso zaila da irudiak eta bideoak sareratzen dituzten pertsonen aurka jotzea. Gure lana zaila da. Gauzak okertzen direnean, geuk hartu behar dugu esku, eta, egoera horretan, geure lana itsusia izaten da», onartu du.
Espainiako Gobernuari eskatu dio polizien sindikatuekin hitz egin dezala, mozal legea aldatu aurretik.
Ertzaintzako ErNE sindikatuko Roberto Seijok esan du bilkura «historikoa» izan dela Araban, Bizkaian eta Gipuzoan ari diren polizia guztietako ordezkariak bildu dituelako. Legea aldatzeak «segurtasun eza» sortzen duela gaineratu du. Adierazi duenez, mobilizazioak egingo direla iragartzea derrigorrezkoa izan beharko litzatekeela. Horrez gain, kexua agertu du polizien testigantzari ematen zaion balioarengatik: «Ez badiote sinesgarritasunik ematen Poliziaren hitzari, geureak egin du!».
Ertzaintza Sipe sindikatuko Juan Carlos Saenz, berriz, deitoratu egin du gomazko pilotak erabiltzea zalantzan jartzea. «Ez diegu herritarrei minik egin nahi».
Iruñean, Espainiako Gobernuak duen ordezkaritzan bildu dira. Sindikatuetako kideez gain, Navarra Sumako eta Voxeko ordezkariak egon dira bilkuran.
Ez, segurtasunik gabeko Espainiari leloa zuen pankarta baten atzean bildu dira, eta Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezen dimisioa eskatu dute, oihuz. Legearen erreformak kalean drogak edukitzeagatik jarritako isunak jaisteko bidea emango duela, deitoratu dute, irakurritako agiri batean. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206392/eusko-jaurlaritzak-gorenera-jo-du-covid-ziurtagiriaz-eaeko-auzitegiak-ebatzitakoaren-aurka.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak Gorenera jo du COVID ziurtagiriaz EAEko auzitegiak ebatzitakoaren aurka | EAEko Auzitegi Nagusiak astelehenean ebatzi zuen Jaurlaritzak ezin zuela derrigortu ziurtagiria eskatzera. Eusko Jaurlaritzak Gorenean helegitea jartzea erabaki du. | Eusko Jaurlaritzak Gorenera jo du COVID ziurtagiriaz EAEko auzitegiak ebatzitakoaren aurka. EAEko Auzitegi Nagusiak astelehenean ebatzi zuen Jaurlaritzak ezin zuela derrigortu ziurtagiria eskatzera. Eusko Jaurlaritzak Gorenean helegitea jartzea erabaki du. | Eusko Jaurlaritzak bide berri bat urratu du. EAEko Auzitegi Nagusiak orain arte Jaurlaritzaren zenbait eskaera atzera bota izan dituenean, Jaurlaritza ados ez egonda ere, ez du aurrera urratsik egin. Oraingoan aurrera pausoa egitea erabaki du. Espainiako Auzitegi Gorenean kasazio helegitea jartzea erabaki du EAEko Auzitegi Nagusiak COVID-19aren kontrako ziurtagiriaz ebatzitakoaren kontra. Jaurlaritzak nahi zuen auzitegiak baimentzea gaueko aisialdian eta jatetxetan ziurtagiria eskatzeko. EAEko Auzitegiak ez zuen onartu. Gorenera jotzea erabaki du.
Eusko Jaurlaritzak kasazio errekurtsoa jarri du gaur Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiaren (TSJPV) autoaren aurrean. Zerbitzu juridikoek idazki bat aurkeztu dute Auzitegi Goreneko Administrazioarekiko Auzien Salan, dokumentu hori balioztatzeko eskatuz, gaueko aisialdiko leku edo establezimendu jakin batzuetara eta 50 lagunetik gorako jatetxeetara sartzeko, pandemiaren egungo gorakada geldiarazteko bide gisa. «Neurrien proportzionaltasuna» defendatzen dute zerbitzu juridikoek, «eskubideen murrizketa orok beharrezkoa eta egokia izan behar baitu goragoko eskubide bat babesteko, hala nola bizitzeko eskubidea eta osasunaren babesa». Helegiteak Murtzia eta Kataluniak kasuak aipatzen ditu. Erkidego horietako auzitegi nagusiek onartu baitituzte gobernuek eskatutako neurriak. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206393/gutxienez-27-migrante-ito-dira-mantxako-kanalean-erresuma-batura-heldu-nahian.htm | Mundua | Gutxienez 27 migrante ito dira Mantxako kanalean, Erresuma Batura heldu nahian | Boris Johnson lehen ministroak esan du «penagarria» zaiola gertaturikoa, eta ahaleginak eta bi egingo dituela «giza trafikoan dabiltzan taldeak» gelditzeko. | Gutxienez 27 migrante ito dira Mantxako kanalean, Erresuma Batura heldu nahian. Boris Johnson lehen ministroak esan du «penagarria» zaiola gertaturikoa, eta ahaleginak eta bi egingo dituela «giza trafikoan dabiltzan taldeak» gelditzeko. | Mantxako kanalean, Calaistik (Frantzia) gertu hondoratu da gaur migranteak zeramatzan ontzi bat, eta gutxienez 27 hil dira itota. 2014. urtean hasi ziren bide horretatik Erresuma Batura heldu nahian hildakoen inguruko datuak biltzen, eta ordutik inoiz ez da horrenbeste pertsona hil batera.
Arrantzontzi batek eman du abisua, gaur arratsaldean, hainbat pertsona uretan ikusi dituenean. Erreskate operazioa abiatu dute Frantziatik eta Ingalaterratik. 27 gorpu atera dituztela baieztatu du Natacha Bouchart Calaiseko alkateak arratsaldean. Bi pertsona bizirik atera dituzte. Frantziako hainbat hedabidek geroago esan zuten 31 zirela hildakoak, baina, oraingoz 27koa da ezbeharraren bilan ofiziala.
Frantziako Lehen ministro Jean Castexek deitoratu egin du tragedia. Haatik, Johnsonek bezala, «migranteen etsipena eta miseria esplotatzen dituzten trafikatzaile kriminalak» seinalatu ditu.
«Honek erakusten du hil edo bizikoa dela ahaleginak azkartzea jendea itsasora modu honetan bidaltzen ari diren kriminalen negozio eredua apurtzeko», adierazi du Johnsonek.
Hainbat ontzi txiki heldu dira gaur Ingalaterrako kostara. Aurten, 25.700 pertsonak gurutzatu dute Mantxako kanala era horretan, hau da, inoiz baino gehiagok. |
2021-11-24 | https://www.berria.eus/albisteak/206394/epaimahaiak-maguette-mbeugou-hiltzearen-erruduntzat-jo-du-haren-senarra.htm | Gizartea | Epaimahaiak Maguette Mbeugou hiltzearen erruduntzat jo du haren senarra | Hilketaz gain, beste hiru delitu eman dituzte frogatutzat: ohiko tratu txarrak, alaben lesio psikikoak eta adingabeen abandonua. 2018ko irailean izan zen hilketa, Bilbon; 25 urte zituen biktimak. | Epaimahaiak Maguette Mbeugou hiltzearen erruduntzat jo du haren senarra. Hilketaz gain, beste hiru delitu eman dituzte frogatutzat: ohiko tratu txarrak, alaben lesio psikikoak eta adingabeen abandonua. 2018ko irailean izan zen hilketa, Bilbon; 25 urte zituen biktimak. | Maguette Mbeugou hiltzeaz akusatutako gizona erruduntzat jo du Bizkaiko Probintzia Auzitegiak. Herri epaimahai batek epaitu du azken hamar egunotan Bara N., biktimaren senarra, 2018ko irailean 25 urteko emakumea hiltzeagatik. Lau delituren egiletzat jo dute: hilketa, ohiko tratu txarrak, bi alaben lesio psikologikoak eta adingabeen abandonua. Epaileak erabakiko du zer zigor ezarri, baina, frogatutzat eman dituzten delituak kontuan hartuta, aurreko zigor eskaerak moldatu eta 44 urteko espetxealdia galdegin dute fiskalak eta akusazio guztiek —fiskalak 25 urtekoa eskatu du orain arte, adingabeen aurkako deliturik ez zegoelakoan—.
Akusatuak hasieratik onartu zuen berak hil zuela Mbeugou, «bere burua defendatzeko»; epaimahaiak ez dio sinesgarritasunik eman bertsio horri. Labankadaz eraso zion andreari, eta lepoa moztu; gorpuak 80 zauri baino gehiago zituen, bost aiztorekin eginak. Hori dela eta, azpikeriaren eta ankerkeriaren larrigarriak ezarri dizkiote. Bilbon zuten etxean izan zen hilketa, 2 eta 4 urteko alabekin zeudela; gizonak ihes egin zuenean, amaren gorpuarekin bakarrik utzi zituen haurrak, eta horregatik ebatzi dute adingabeak abandonatu zituela eta lesioak eragin zizkiela.
Epaiketan, fiskaltzak «barkamena» eskatu dio biktimaren familiari, «sistemak huts egin baitzion». Izan ere, Mbeugouk senarraren aurkako salaketa jarri eta babesa eskatu zuen, baina ukatu egin zioten, eta gizona absolbitu zuten. Sortzez senegaldarra zen Mbeugou: andre migratuentzat arreta hobea eskatu die mugimendu feministak erakundeei, asteon epaitegiaren aurrean egindako bilkura batean. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206423/joaquik-giltzak-eman-ditu-etxebidek-mehatxu-egin-ondoren.htm | Gizartea | Joaquik giltzak eman ditu, Etxebidek mehatxu egin ondoren | Indarkeria matxista salatu zuen emakume bat etxegabetu dute Bilboko Abusu auzoan. Hari tratu txarrak emateagatik kondenatutako gizonari emango diote. | Joaquik giltzak eman ditu, Etxebidek mehatxu egin ondoren. Indarkeria matxista salatu zuen emakume bat etxegabetu dute Bilboko Abusu auzoan. Hari tratu txarrak emateagatik kondenatutako gizonari emango diote. | Senarrarengandik tratu txarrak jasan zituen emakumeak etxegabetu nahi dutenei giltzak ematea erabaki du azkenean. Goiz osoan izan dira Joaqui eta auzoko bizilagunak etxegabetzea oztopatu nahian, baina azkenean giltzak eman ditu, Batu Elkarlaguntza Sareko kideek jakinarazi dutenez, Etxebidek mehatxu egin ondoren: kaleratzea gelditzen saiatuz gero, ez diotela emango eskainitako etxebizitza.
Tweets by GotzonH
Goizean goizetik, hainbat lagun bildu dira gaur Bilboko Abusu auzoan. Ertzaintza aurreikusi baino ordu eta erdi inguru lehenago joan da –berez, 08:30ak aldera zegoen aurreikusita–. Etxegabetzea oztopatzeko, Batu Elkarlaguntza Sareko zenbait kide itxi dira barruan. Sarrailagileak uko egin dio atea irekitzeari, eta beste bati deituko diotela esan dute.
Etxegabetze soil batetik haragoko faktore batzuengatik ere sortu du harrabotsa auziak: Joaquiri etxebizitza kenduko diote hari tratu txarrak emateagatik kondenatutako gizonari emateko, noiz eta Indarkeria Matxistaren Aurkako Nazioarteko Egunean. Joaquiri eta haren familiari babesa adieraztera joan den jendearen erantzuna nabarmena da. «Ezetz, ezetz, ez garela beldur», esan dute, ertzain gehiago etorri direnean. Oihuka eta zarataka aritu dira etxegabetzea gelditzeko asmotan.
Erasotzailerik ez dute nahi auzoan
Kazetarien aurrean ere mintzatu da Batu Elkarlaguntza Sareko kide bat: «Joaquik tratu txarrak salatu zituenean, bi urtez bizkartzaina jarri zioten. Orduan babestu zuten ertzainek gaur erasotzaileari lagunduko diote etxea kentzen». Halaber, salatu du Joaquik tratu txarrak salatu eta etxetik alde egin zuenean erasotzailea auzoan ibili zela haren bila aizto handi batekin. «Auzokideek ez dute nahi erasotzailea auzora itzultzerik», azpimarratu du.
Gaineratu du etxebizitzaren arazoan eragina dutela klaseak, arrazak eta sexuak: «Klase, arraza eta genero ezaugarriak ditu, eta emakume aurpegia dauka. Gure asmoa da epaitegiaren batzordea datorrenean haiekin negoziatzea. Helburua da Joaqui etxean gelditzea».
«Nire izena Joaqui da, eta hauxe da nire istorioa»
Batu Elkarlaguntza Sareak denbora darama Joaquiren egoera salatu eta gizarteratzen. Hain justu ere, duela gutxi zabaldu dute Joaquiren beraren testigantza jasotzen duen pilula bat sare sozialetan. Bertan, bere erasotzailearengandik jasan behar izan duena kontatzen du, eta azaltzen du zerk eraman duen une honetan etxegabetua izateko arriskuan egotera. Horrekin batera, dei egiten du gaur, azaroaren 25ean, Bilboko Abusu auzora joan eta etxegabetze prozedura geldiarazten laguntzera. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206425/pertsona-bat-hil-eta-hiru-zauritu-dira-ascoko-zentral-nuklearrean.htm | Mundua | Pertsona bat hil eta hiru zauritu dira Ascoko zentral nuklearrean | Instalazioen mantentze lanak egiten ari zirenean gertatutako karbono dioxido ihes baten ondorioz hil da langilea. | Pertsona bat hil eta hiru zauritu dira Ascoko zentral nuklearrean. Instalazioen mantentze lanak egiten ari zirenean gertatutako karbono dioxido ihes baten ondorioz hil da langilea. | Langile bat hil eta beste hiru arin zauritu ziren atzo arratsaldean Ascoko (Tarragona, Katalunia) zentral nuklearrean izandako karbono dioxido ihes baten ondorioz. Iturri ofizialek zabaldu dutenez, istripua instalazioen kanpoaldean gertatu zen, suteen aurkako sistemaren mantentze lanak egiten ari zirenean.
Hiru zaurituak Mora d'Ebre erietxera eraman zituzten. Osasun Larrialdietarako Sistemak jakinarazi duenez, larrialdietarako hiru unitate bidali zituzten bart gauean zentralera. Karbono dioxido isuriak oxigenoa galtzea eragin du langileak zeuden instalazioetan, eta horren ondorioz hil da haietako bat. Zentraleko hiru langile eta suhiltzaile bat zeuden instalazioetan ezbeharra gertatu den unean.
Suhiltzaileek inguruak segurtatu dituzte, eta gertatutakoaren inguruko ikerketa abiatu dute. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206426/mugimendu-feminista-indarkeria-matxistaren-aurka-mobilizatu-da.htm | Gizartea | Mugimendu feminista indarkeria matxistaren aurka mobilizatu da | Indarkeria Matxistaren Aurkako Nazioarteko Eguna izaki, mugimendu feministak Euskal Herriko hainbat herri eta eskualdetan antolatu ditu mobilizazioak. Indarkeria matxista gaitzetsi dute Eusko Legebiltzarrean eta Nafarroako Parlamentuan. | Mugimendu feminista indarkeria matxistaren aurka mobilizatu da. Indarkeria Matxistaren Aurkako Nazioarteko Eguna izaki, mugimendu feministak Euskal Herriko hainbat herri eta eskualdetan antolatu ditu mobilizazioak. Indarkeria matxista gaitzetsi dute Eusko Legebiltzarrean eta Nafarroako Parlamentuan. | Iluntzean hasi dira Indarkeria Matxistaren Kontrako Nazioarteko Eguneko mobilizazio nagusiak Euskal Herrian. Baionan, Moracin plazatik abiatu da martxa, han indarkeria matxista kasu larri bat gertatu zelako.
Manifa hasi berritan tentsio une bat izan da: gizon batek pareta batean zintzilikatutako mezu bat kendu du. Indarkeria matxista, erantzun feminista zioen mezuak.
Amaierako ekitaldian irakurritako agirian, «munduko emakume guztiei» elkartasuna adierazi diete, eta Afganistango neska eta emakumeen egoeraz aritu dira.
Mugimendu feministako eragile eta elkarte ugarik amorru biziz oihukatzera deitu dituzte herritarrak gaurko. Zauriak ikus daitezen, bortizkeria izan dadin bistara; matxismoa salatzeko. Argia da aldarria, beste behin: eten dadila emakumezkoen aurkako indarkeria. Helburura hurbiltzeko urratsak egitea xede, hainbat deialdi plazaratu dituzte, herri eta eskualde ugaritan.
Donostian, Intziri talde feministak eta Donostiako Asanblada Feministak egin dute deialdia.
Jende asko bildu da manifestazioan, eta indarkeriarik gabe bizitzeko eskubidea aldarrikatu dute. Donostiako emakumeen etxeak «etxe handiago bat» eskatu du; etxe «duin» bat.
Goizean Eusko Legebiltzarrean eta Nafarroako Parlamentuan egin dituzte ekitaldi bana, besteak beste. Eusko Jaurlaritzak elkarretaratze isila egin du Gasteizen, legebiltzarraren parean. Talde politiko guztietako kideek egin dute bat agerraldiarekin, eta Iñigo Urkullu lehendakaria eta legebiltzarreko presidente Bakartxo Tejeria izan dira buru topaketan.
Nafarroako Gobernuak ere egin du agerraldia Indarkeria Matxistaren Nazioarteko Egunaren harira. Alderdi politikoetako ordezkariek Iruñeko Sarasate pasealekuan egin dute bat. Geroa Baik kontzentrazioko zenbait argazki zabaldu ditu Twitter bidez:
Azaroak 25 dituen aldiro, ohikoa da indarkeria matxistan berebiziko arreta jartzea. Ordea, bistakoa da emakumeen kontrako indarkeria ez dela mugatzen egun bakarrera; matxismoak egunero iluntzen ditu milaka andreren bizitzak. Jazarpen horren biktima direnen ahotsak ozentzeko helburuz, bortxa mota hori jasan duten bi emakumeren testigantzak bildu ditu BERRIAk, eta ikus-entzunezko batean jaso: «Ezetza askotan esanda, tripako minarena esanda... Isilik gelditu nintzen»
Halaber, BERRIAk martxan du indarkeria matxistak eragindako heriotzen zenbaketa. 2003. urtetik gaur egun arte Euskal Herrian izandako hilketa matxistak zenbatzen ditu egunkariak: Zaurien mapa-n daude bildurik, webgunean. Azken hemezortzi urteetan, 112 emakumezko eta 11 haur hil dituzte. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206427/hizkuntza-koofizialetan-eginiko-ikus-entzunezkoak-sustatzeko-funts-bat-eratuko-dute.htm | Bizigiro | Hizkuntza koofizialetan eginiko ikus-entzunezkoak sustatzeko funts bat eratuko dute | EH Bilduk, ERCk eta BNGk 10,5 milioi euroko zuzenketa bat adostu dute Espainiako Gobernuarekin. | Hizkuntza koofizialetan eginiko ikus-entzunezkoak sustatzeko funts bat eratuko dute. EH Bilduk, ERCk eta BNGk 10,5 milioi euroko zuzenketa bat adostu dute Espainiako Gobernuarekin. | «Dibertsitate kultural eta linguistikoa» errespetatzeko asmoz, euskaraz, katalanez eta galegoz eginiko ikus-entzunezkoen ekoizpena, banaketa eta sustapena bultzatzeko funts bat adostu dute EH Bilduk, ERCk eta BNGk Espainiako Gobernuarekin. Denera, 2022rako aurrekontuetatik 10,5 milioi euro baliatuko dituzte euskaraz, katalanezko eta galegozko lanak babesteko funtsa eratzera, alderdi subiranistek aurkeztutako zuzenketaren arabera.
Alderdiek jakinarazi dute zuzenketaren asmoa dela 2009 eta 2011 urteen artean martxan egon zen funtsa berreskuratzea. Ikus-entzunezko horien sustapenera bideratutako diru laguntzak eta kredituak bideratzeko moduaren berri ere jaso dute zuzenketan: hizkuntza koofizialak dituzten autonomia erkidegoetako erakundeekin eginiko hitzarmenen bidez jarriko lirateke martxan.
Espainiako Gobernuaren aurrekontu proiektuaren inguruko eztabaidaren harira, EH Bilduk eta ERCk indar egin dute arlo horretan. Alderdi katalanaren kasuan, aurrekontu proiektuaren babesa Madril prestatzen ari den ikus-entzunezkoen legearen tramitazioarekin lotu du. Asteartean, EH Bildurekin eginiko agerraldi bateratu batean, ERCko eledun Gabriel Rufianek jakinarazi zuen lehen adostasun bat finkatu zutela bi aldeek: streaming plataformetako edukien %6k gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz egon beharko dute. «Ehun filmetatik 30ek Europan ekoitziak izan beharko dute; horietatik, erdiak, Estatuko hizkuntzan (gazteleraz); horietatik %40, katalanez, euskaraz edo galegoz. Hau da, Europako pelikulen %20k gutxienez katalanez, euskaraz edo galegoz eskuragarri egon beharko dute. Eskaintzen den edukia hizkuntza koofizial batean eskuragarri badago, itzulita edo azpidatzita, eskaintzan gehitu beharko da derrigorrez», zehaztu zuen. Ez da, baina, hizkuntza bakoitzari eman beharreko espazioaren inguruko xehetasunik eman, eta, katalana izanik hiztun gehien dituena, ikusteko dago zer eragin izango duen lege berriak Hego Euskal Herrian.
Ikus-entzunezkoak alboratu gabe, EH Bilduk astelehenean jakinarazi zuen Espainiako Gobernuarekin adostu zuela 2022a amaitu baino lehen ETB3 Nafarroa osoan emititzea, aurrekontuak onartzeko baldintza gisa. «Emisio hori ahalbidetuko duten beharrezko irtenbide teknikoak bilatzea eta aplikatzea adostu dugu bi aldeek», jakinarazi zuen koalizioak. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206428/erruduntzat-jo-dituzte-georgian-kirola-egiten-ari-zen-afro-amerikar-bat-hil-zuten-hiru-gizonezko-zuriak.htm | Mundua | Erruduntzat jo dituzte Georgian kirola egiten ari zen afro-amerikar bat hil zuten hiru gizonezko zuriak | «Susmagarri» itxura hartu eta hari jarraika ibili eta gero hil zuten. Bermerako eskubiderik gabeko bizi guztiko zigorra jar diezaiekete hiru hiltzaileei. | Erruduntzat jo dituzte Georgian kirola egiten ari zen afro-amerikar bat hil zuten hiru gizonezko zuriak. «Susmagarri» itxura hartu eta hari jarraika ibili eta gero hil zuten. Bermerako eskubiderik gabeko bizi guztiko zigorra jar diezaiekete hiru hiltzaileei. | Georgian gertatu zen ezbeharra, joan den urtean. Urtebete igarota, epaimahaiak erruduntzat jo ditu Ahmaud Arbery afro-amerikarra hil zuten hiru gizonezko zuriak. Kirola egiten ari zela hil zuten Arbery: «susmagarri» itxura hartu, eta, argudio hori erabilita, hari jarraika ibili eta beren kabuz atxilotzen saiatu eta gero.
Hiltzaileen esanetan, Arbery lapur bat zela uste zuten, eta justizia «gizartearen edota herritarren gain hartuta» hil zuten –beraien gain hartuta, kasu honetan–. Orain, epaimahaiaren irizpenaren ondoren, bermerako eskubiderik gabeko bizi guztiko zigorra jar diezaiekete –11 zuri eta afro-amerikar bakar bat izan dira epaiaren ebazpena erabakitzen, eta 11 orduz eztabaidatu zuten–.
Izugarrizko oihartzuna izan zuen auziak, eta jende askoren gaitzespena jaso zuen. Lau haizeetara zabaldu zen; izan ere, korrika egitera atera zen gizonezko bat hil zuten. Zergatik, eta afro-amerikarra izateagatik, Gregory McMichael, haren seme Travis eta haien bizilagun William Roddie Bryan auzokideek «susmagarri» itxura zuela iritzi ziotelako. Gainera, hilketa bera bideoan jasota gelditu zen, eta, bideo hori zabaldu ahala, jendeak are gehiago salatu zuen jazoera.
Hilketa zibila
Herritarrek eginiko hilketa, herritarrek beren gain hartutako edo haien gain utzitako hilketa, herritar gisa egindako hilketa... Kontzeptu horiek erabili dituzte Ahmaud Arbery afro-amerikarraren hiltzaileek egin zutena sostengatzeko. Kontzeptu abstraktu samarra da, baina, finean, Arbery lapur bat zela susmatzen zutelako eta «jarrera susmagarri samarra» zuelako hil zutela sostengatzeko bide gisa erabili dute; hots, susmo horiek zituztelako soilik hil zutela justifikatzeko.
Atxiloketa zibil gisa ere izendatu izan da kontzeptu hori. 1863. urtean onartutako lege bat du oinarri. Lege horrekin, aukera ematen zaie herritarrei «zentzuz susmagarriak diren» gizabanakoak atxilotzeko. Esklabotzaren gainbehera betean sortu zen araua, beren menpe zituzten esklaboak hegoaldetik ihes egin ez zezaten. Gerora, beltzenganako erasoak leuntzeko edota justifikatzeko erabili izan da. Georgiako gobernadoreak, Brian Kemp errepublikanoak, Arbery hil ondoren indargabetu zuen lege hori. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206429/ehun-euroren-laguntza-bat-banatuko-du-frantziako-gobernuak-energia-garestia-konpentsatzeko.htm | Ekonomia | Ehun euroren laguntza bat banatuko du Frantziako Gobernuak, energia garestia konpentsatzeko | Hilean bi mila eurotik beherako diru sarrerak dituztenek jasoko dute. Abenduan eskuratuko dute soldatapekoek, eta 2022 hasieran besteek. Hego Euskal Herrian, bonu sozialeko laguntzak handitu ditu Madrilek, eta konpainien irabaziak murriztuko. | Ehun euroren laguntza bat banatuko du Frantziako Gobernuak, energia garestia konpentsatzeko. Hilean bi mila eurotik beherako diru sarrerak dituztenek jasoko dute. Abenduan eskuratuko dute soldatapekoek, eta 2022 hasieran besteek. Hego Euskal Herrian, bonu sozialeko laguntzak handitu ditu Madrilek, eta konpainien irabaziak murriztuko. | Euskal Herriko etxebizitza askotan lasaitua hartuko dute negu honetan, argindarraren eta gasaren prezioen igoera leuntzeko asmoz Frantziako eta Espainiako gobernuek hartu dituzten neurriengatik. Ipar Euskal Herrian, ehun euroren laguntza bat jasoko dute, hilean 2.000 eurotik beherako diru sarrerak dituzten herritar guztiek. Hego Euskal Herrian, laguntza handiagoak jasoko dituzte energiarako bonu soziala eskatua dutenek: 69.000 pertsona inguruk.
Parisko gobernuak urriarenamaieran aipatu zuen laguntza hori emateko aukera, eta asteazken gauean onartuzuen Frantziako Asanbleak, aldeko 39 botorekin eta aurkako hamabirekin. «Neurri sinplea, bizkorra eta eraginkorra da», defendatu zuen Agnes Pannier-Runacher Ekonomia ministrordeak. «Inflazioaren kalte ordaina» izena jaso du laguntzak.
Ezkerreko eta eskuineko oposizioak kritikatu du laguntza norbanakoen diru sarreren araberakoa izatea, eta ez familiarena. Adibide batekin azaldu dute «injustizia»: 2.050 euroko soldata duen pertsona batek ez du laguntza jasoko seme-alabak bai baina bikotekiderik ez badu, baina 1.900 eurokoa duen batek bai jasoko du, bikotekideak soldata izanda ere.
Ezkerreko eta eskuineko oposizioak, berriz, kritikatu zuten norbanakoen diru sarreren araberakoa izatea, eta ez familiaren araberakoa. Adibide batekin azaldu zuten «injustizia»: 2.050 euroko soldata duen pertsona batek ez du eurorik jasoko seme-alabak bai baina bikotekiderik ez badu, baina 1.900 euroren saria duen batek jaso ahalko du, bikotekideak soldata handiagoa badu ere.
Ez dago argi hori nola egingo den mugaz gaindi lan egiten dutenen kasuan; adibidez, Ipar Euskal Herrian bizi baina Hegoaldean lan egiten dutenen kasuan. Langile autonomoek, erretiratuek, langabeek eta gizarte laguntzak jasotzen dituztenek, berriz, 2022. urtearen hasieran eskuratuko dute laguntza.
Hegoaldean, bonu sozialak
Hego Euskal Herrian eragina izango duten laguntzak onartu ditu ostegun honetan Espainiako Kongresuak. Bonu soziala dutenen artean, orain arte %25eko deskontua zutenek %60koa izango dute martxora arte, eta gainerakoek %70ekoa. Horrekin batera, gasa ordaintzeko 35 eta 124 euro arteko txeke bat jasoko dute, urtero legez —25 eurotik 35era igo dute gutxienekoa—. Horrez gain, fakturak ordaintzen ez dituztenei ezingo zaie argi edota gas loturak moztu, martxora arte.
Laguntza horiekin batera, beste neurri batzuk ere babestu ditu Kongresuak, tartean, argindar konpainien etekinei eragingo dien bat. Gobernuari eman beharko diote gasa eta CO2a isurtzen ez duten teknologien bidez ekoitzitako argindarraren prezioaren gainbalioaren parte bat —zerutik eroritako mozkinak ere deiturikoak—. Baina ez guztia, eta martxora arte soilik. Diru horrekin bonu sozialetarako eta berriztagarrietarako funtsak hornituko ditu gobernuak.
Bigarrenean egin du aurrera neurriak. Irailaren 16an helburu bera zuen dekretu bat onartu zuen Kongresuak, baina, konpainia handien kritiken eraginez, neurria aldatu du gobernuak. Kontratu guztietan ezarri nahi zuen penalizazioa; orain, libre geratuko dira epe luzeko kontratuetako mozkinen parte bat itzultzetik. Hala, hasierako dekretuan aurreikusi baino nabarmen txikiagoa izango da itzuli beharrekoa, epe luzeko kontratuak dituztelako hiru kontsumitzailetik bik eta enpresa gehien-gehienak.
Legeak, dena den, gobernuari ahalbidetzen dio horietatik ere dirua jasotzeko. Hain zuzen ere, merkatuaren aldaketei loturiko zati bat dago horietan, eta horren gainean modu proportzionatuan ezarriko dizkie murrizketak konpainiei. Dena den, penalizazioak irailaren 16az geroztiko kontratuetan baino ez dira ezarriko, eta aldi baterako izango da, martxora arte.
Horrekin Madrilek «arrazoizko prezioak» dituzten prezio finkoko epe luzeko kontratuak bultzatu nahi ditu, fakturak merkatuaren aldakortasunaren mende egon ez daitezen. Baina zer dira arrazoizko prezioak? Horretarako, kontratuei buruzko kontrol handiagoak ezarriko ditu, CNMC Merkatuen eta Lehiaren Batzorde Nazionalaren bidez. Besteak beste, konpainiek bezeroei aldez aurretik, hilabeteko epearekin gutxienez, jakinarazi beharko diete epe luzeko kontratuetan egindako edozein aldaketa —orain arte ez zeuden behartuta—; merkaturatzen dituzten kontratu mota guztiei buruzko informazio garden eta berritua eman beharko diote CNMCri; eta erakunde horrek handizkako merkatuko prezioak gainbegiratzeko gaitasun handiagoa izango du. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206430/navarra-sumaren-osoko-zuzenketa-atzera-bota-dute-gainerako-taldeek.htm | Politika | Navarra Sumaren osoko zuzenketa atzera bota dute gainerako taldeek | 2022ko aurrekontuek aurrera egiteko oztopo nagusia gainditu dute. EH Bilduren babesa bilatzeagatik «gobernu ahula» izatea kritikatu du Navarra Sumak, eta, PSNk erantzun dioenez, «iragana ez da itzuliko» | Navarra Sumaren osoko zuzenketa atzera bota dute gainerako taldeek. 2022ko aurrekontuek aurrera egiteko oztopo nagusia gainditu dute. EH Bilduren babesa bilatzeagatik «gobernu ahula» izatea kritikatu du Navarra Sumak, eta, PSNk erantzun dioenez, «iragana ez da itzuliko» | Hamarkada batez, UPNk eta Navarra Sumak hamar ezezko jaso dituzte. Barcinaren agintaldiko azken hiru urteetan ez zituzten aurrekontuak aurrera atera eta ondorengo legealdietan, Barkosen zein Txibiteren gobernuek aurkeztutako aurrekontuei jarritako osoko zuzenketek ere ezezko irmoa jaso dute.
Bereari eutsiz, Navarra Sumak 2022ko aurrekontuei ere osoko zuzenketa aurkeztu die, eta espero bezala euren kontrako botoekin erantzun diete PSNko, Geroa Baiko, EH Bilduko, Ahal Dugu-ko eta Ezkerrako 30 parlamentariek. Modu horretan, lege proiektuak tramitazioan aurrera egiteko lehen oztopo nagusia gainditu du, eta helmuga abenduaren 23an jarria du, orduan bozkatu eta onartuko baita.
Hurrengo urratsa bihar ostiralean egingo da, orduan amaituko baita zatikako zuzenketak aurkezteko epea. Bost taldeek hitzartua dute ezohiko gastuei aurre egiteko kontingentzia planetik 14 milioi euro horiek finantzatzeko erabiltzea, eta bakoitzaren ordezkaritzaren araberako zuzenketak elkar babesteko akordioa lotua dute. Haatik, uneotan, taldeekin elkarrekin aurkeztuko dituzten zuzenketak negoziatzen ari dira.
5.273 milioiko aurrekontua
Eztabaidaren hasieran, Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak nabarmendu du «aurrekontu onak eta erabilgarriak» direla, «inoizko handienak», eta lehentasun artean gizarte arloko inbertsioa dagoela: ehun eurotik 54 bideratuko dira Osasun, Hezkuntza eta Gizarte Eskubideen departamenduetara. Azpimarratu du Europako funtsetatik gutxienez 166 milioi euro jasoko direla. «Eta guzti honi ezezkoa esan nahi dio oposizioko talde nagusiak. Ez duzue nahikoa Nafarroa beltz bat marraztearekin, inoiz baino beharrezkoagoak diren aurrekontuok eraitsi nahi dituzuela», gaineratu du.
Navarra Sumaren argudioen jakitun, Saizek aurreratu du «zuhurtziaz eta zorrotz» jokatu dutela, ekonomiaren gaineko zalantzak kontuan hartuz. Bere hitzetan, urteko lehen hiruhilekoko bilakaera ekonomikoak eta azken hiruhileko datu batzuk adierazten dute hazkunde ekonomikoak «%6,5etik gertu» amaituko duela aurten, eta hurrengo urteko aurreikuspena hainbat erakunde ekonomikok egindakoaren azpitik dagoela. Saizek aurreratu du datuek kontrakoa adieratziko balute aurreikuspena berrikusi egingo luketela baina oraingoz ez dagoela halakorik. Nafarroaren irudi desitxuratua marraztea egotzi dio eskuineko koalizioari. «Nafarroa maite duzuela diozue, baina egiazki ez da horrela».
Ika mika
Navarra Sumako Maria Jose Valdemororen arabera, «hauek ez dira Nafarroak behar dituen aurrekontuak», eta aurtengo hazkunde ekonomikoa gobernuak egindakoaren «nabarmen azpitik» geratuko dela uste du, %5 inguruan. Valdemorosek kritikatu du aurrekontuek ez dutela ikuspegi estrategikorik, euskarako diru sailak nabarmen handitzen dituela PAI programaren kaltetan, gakoa ez dela handiak izatea baizik eta euro bakoitza ondo kudeatzea, eta bost alderdiren babesa behar izateak «euren nahien gatibu» egiten duela gobernua. Alta, batik bat EH Bilduren babesa bilatzea aurpegiratu dio gobernuari eta aurreko legealdian esandakoaren kontra diharduela gaineratu du: «Ahulak zarete, setiatuta zaudete, uste duzue dena kontrolatzen duzuela baina boterean egotearen truke dena saltzen duzue, baita arima ere».
PSNko Ramon Alzorrizek erantzun dio «lasai» daudela. «Aurrekontuak aurrera aterako ditugu. Behin eta berriz eskatuagatik, iragana ez da itzuliko. Behin eta berriz ari zarete PSNren zati bat defendatuz, baina zuek gobernutik bota zenituzten, gobernutik bota gintuzuen guztiok. Ez ahaztu hori inoiz». Alzorrizek aipatu du osoko zuzenketan erabiliko argudioak Kongresuan PPk eta Vox-ek erabiltzen dituzten berberak direla.
Geroa Baiko Uxue Barkosek gogorarazi dio zazpi urtez jarraian aurrekontuan izango dituela, UPNren azken legealdiko hiru urteetan ez bezala. Ustezko ikuspegi estrategiko falta irmo ukatu du, eta euskara gizartearen konfrontatzioa bilatzeko erabiltzea gaitzetsi du: «Ez erabili zifrak testuingururik at, ez erabili euskara zatitzeko». Familiei iruzur egitea ere aurpegiratu dio. Izan ere Barkosen hitzetan, eskuineko koalizioak zergen jaitsiera eta gastu igoera proposatzen ditu finantzaketa iturri alternatiborik proposatu gabe eta ondorioz, zorra igoko litzatekeenez, «sendiei hori etorkizuneko belaunaldiek ordaindu beharko luketela esan gabe».
«Vox bezala»
EH Bilduko Bakartxo Ruizen arabera, «aspergarria eta etsigarria» da Navarra Sumaren diskurtsoa, eta iazko bere hitzaldiaren hasiera errepikatu du hitzez hitz, haiek toki berean daudela adierazteko. Ruizen arabera, eskuineko koalizioak oposizio gordinaren eredua aukeratu du ez delako gai akordioetara heltzeko. «Zuen posizioa jantzi behar duzue, mundua zuen kontra eta zuek munduaren kontra». Ruizen arabera, gainerako alderdiek bat egiten duten puntuetako bat da ez dituztela nahi eskuineko koalizioaren politikak. Hala, bere ustez, Navarra Suma «bere gezurrak sinestera» iritsi da eta horrek posizio irrigarrietara eraman du, aste hasieran Sergio Sayasek Kongresuan esandakoari erreferentzia eginez. «Sare sozialetan egin den bezala, txisteak egingo nituzke gai serioa eta kezkagarria ez balitz. Vox bezala hitz egiten duzue eta haiek bezala ari zarete».
Ahal Dugu-ko Mikel Builen arabera, hauek ez dira bost alderdiek bakarka hautatuko lituzkeen aurrekontuak baina bai bosten artean adostutakoak. Koherentzia falta egotzi dio ere, Navarra Sumak Europako funts nahikorik ez dagoela kritikatzearekin batera Bruselan PP taldeak oztopoak jarri dituelako horretan. Builek arrapostu du ere bai, zementuan inbertitzen dela, baina ez azpiegitura handiak egiteko «eskolak, osasun etxeak eta zahar etxeak eraikitzeko baizik». |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206431/delirium-tremens-taldea-itzuliko-da-30-urteren-ondoren.htm | Kultura | Delirium Tremens taldea itzuliko da 30 urteren ondoren | Datorren asteartean prentsaurrekoa emango du itzuleraren berri emateko. Mutrikun (Gipuzkoa) sortutako taldea 1985etik 1991ra bitartean izan zen martxan, eta, tarte horretan, Zarrapo taldearekin konpartitutako disko bat, bi lan luze eta zuzeneko bat argitaratu zituen. | Delirium Tremens taldea itzuliko da 30 urteren ondoren. Datorren asteartean prentsaurrekoa emango du itzuleraren berri emateko. Mutrikun (Gipuzkoa) sortutako taldea 1985etik 1991ra bitartean izan zen martxan, eta, tarte horretan, Zarrapo taldearekin konpartitutako disko bat, bi lan luze eta zuzeneko bat argitaratu zituen. | Mauka diskoetxeak eta Last Tour management enpresak jakinarazi dutenez, Delirium Tremens taldea itzuli egingo da, desegin zenetik 30 urte igaro diren honetan. Datorren astean emango dute prentsaurrekoa Bilboko Kafe Antzokian, eta han emango dituzte itzulera horren inguruko argibideak.
Prentsara bidalitako oharrean horrela diote: «1991ko azaroaren 30ean eman zuen bere azken kontzertua Delirium Tremensek. Eta 30 urte hauetan gauzak asko aldatu dira, onerako bezala txarrerako. Bat, guretzat zoritxarrez, inoiz ez da berreskuratu ahal izango, baina 80ko bukaeran eta 90eko hasieran denon bihotzak ukitu eta astindu zituen kresal usaineko rock zuzen eta indartsu honek bizirik jarraitzen du. Oraindik ere! Bai horixe!».
Delirium Tremens 1985ean sortu zuten Andoni Basterretxeak (ahotsa eta gitarra), Juan Jose Iurrita Txufu-k (bateria) eta Javier Bilbatua Billy-k (baxua), eta, hainbat maketa grabatu ostean, 1987an argitaratu zuen lehenengo diskoa Zarrapo taldearekin erdi bana partekatutakoa: Hemen denak berdinak dira (Oihuka). Lan hartan baziren jada Delirium Tremensen kanturik ezagunenetako batzuk bilakatuko zirenak, Ezin leike eta Sua, besteak beste.
1989an iritsi zen taldearen lehenengo diskoa, Ikusi eta ikasi (Oihuka). Diskoa grabatzera sartu baino lehen Txufuk taldea utzi zuen, eta Patxi Irisarri sartu zen haren ordez. Arrakasta handia izan zuen diskoak, besteak beste Laino ilunak, Boga boga, Kaixo eta Ikusi kantuei esker.
Diskoa grabatu eta berehala Iñigo Muguruza sartu zen taldean, eta Delirium Tremens laukote bilakatu zen. Talde horrekin grabatu zuen estudioko azken diskoa, Hiru aeroplano (Oihuka)
Bilbo zuzenean 91-5-24 (Esan Ozenki) zuzenean grabatutako diskoa izan zen taldeak kaleratu zuen azkena.
Orain dela bi urte, Iñigo Muguruza lagun eta taldekide ohiaren omenez, Bilboko Kafe Antzokian egindako omenaldian berriro itzuli zen oholtzara Delirium Tremens. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206432/mitxel-lakuntza-ela-okerren-daudenen-esanetara-jartzea-da-gure-helburua.htm | Ekonomia | Mitxel Lakuntza: «ELA okerren daudenen esanetara jartzea da gure helburua» | Sindikatuko idazkari nagusi berretsi dute, bozen %90,69rekin. Euskal errepublikaren beharra defendatu du, eta konfrontazioaren beharra: «Guretzat, ez da hitz zakarra» | Mitxel Lakuntza: «ELA okerren daudenen esanetara jartzea da gure helburua». Sindikatuko idazkari nagusi berretsi dute, bozen %90,69rekin. Euskal errepublikaren beharra defendatu du, eta konfrontazioaren beharra: «Guretzat, ez da hitz zakarra» | ELAko delegatuek Mitxel Lakuntza (Iruñea, 1976) berretsi dute idazkari nagusi kargurako. 2019an hartu zuen sindikatuko lema, eta beste lau urtez jarraituko du karguan. Gehiengo handiz berritu du kargua, batzorde eragile osoarekin batera, bozen %90,69 jaso baitute. Aldeko 624 boto izan dira, aurkako 42, eta hamazazpi zuri.
Bere lehen hitzaldian euskal errepublikaren aldarria egin du, eta sindikatuak ezin duela konfrontazioa baztertu nabarmendu du: «Gure hiztegian oso presente dago eta ez du konnotazio negatiborik. Grebak ez dira beste garai bateko gauza bat».
Lakuntzak karga politiko handiko hitzaldia egin du Euskalduna jauregian bildutako ELAko 736 delegatuen aurrean. Hala ere, nabarmendu du sindikatu bat direla, eta egungo gizartean «funtsezko tresna bat direla». Aurrera begira prekaritateak ez duela atzera egingo iragarri du, ez behintzat sindikatuek eragozten ez badute, eta, bere ustez hor egon behar du ELAk: «Gure helburua da sindikatua jartzea egoerarik okerrenean dauden esanetara». Era berean, erronka jarri dio bere buruari: «Prekaritatearen kontrako borroka hori areagotu behar dugu, bereziki soldata arrakalaren aurka».
Bide horretan, Lakuntzak grebaren aldarria egin du. «Guretzat, konfrontazioa ez da sekula hitz zakar bat izango», nabarmendu du. Gogoratu du 2022an lan hitzarmen asko berrikusi behar direla eta urte gogorra izango dela. «Aspaldi ikasi genuen borrokatzen dugunean bakarrik entzuten gaituztela», eta negoziazio horretan grebek izan dezaketen garrantzia aipatu du: «Grebak ez dira beste garai bateko gauza bat. Oso bizirik daude».
Errepublika independentea
Euskal errepublika independentearen aldarria izan da Kongresu Konfederaleko txosteneko berritasunetako bat. ELAk irmotasunez defendatu du egitasmo politiko hori, eta Lakuntzak azaldu egin du: «Errepublika batean bizi nahi dugu. Estatu propio batean, emakume eta gizonen berdintasuna bermatuko duena, gure esku utziko duena herri honen erabateko autogobernua». Era berean, zehaztu du errepublika horrek sozialista behar duela, euskalduna eta ingurumena zainduko duena.
Bide horretan, «esker instituzionala» interpretatu du. Eragile sozialak ezkerraren beharrean daudela nabarmendu du, erakundeetan bereziki. «Ezkerreko alderdi bategatik espero duguna da gai gatazkatsuak ez baztertzea, alternatibak lantzea eta oposizioa egitea. Hori nekez ikusten da gure instituzioetan. Aurrekontuei edo fiskalitateari besterik ez zaio erreparatu behar». |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206433/pentsioen-lege-berriari-uko-egiteko-eskatu-die-euskal-alderdiei.htm | Pentsioen lege berriari uko egiteko eskatu die euskal alderdiei | Pentsioen lege berriari uko egiteko eskatu die euskal alderdiei. | ELAren Kongresu Konfederalean bildutako delegatuek gehiengo handiz onartu dute EAJri, EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi eginiko interpelazioa. Lan erreforma indargabetzea eta pentsioen lege berriari uko egitea eskatu diete hiru alderdiei. Luis Fernandez Centeno delegatuak defendatu du proposamena, eta hala izan ezean mobilizazioak iragarri ditu. «Gora greba orokorra!» oihukatuz amaitu du hitzartzea.
Lege proiektua abenduaren 2an iritsiko da Espainiako Kongresuko osoko bilkurara. Astelehenean, testuak aurrera egin zuen lan batzordearen, eta aldeko botoa eman zuten Unidas Podemosek eta EAJk; EH Bildu, berriz, abstenitu egin zen. | ||
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206434/iparraldean-osasun-ziurtagiria-baliozkoa-izateko-hirugarren-dosia-hartu-beharko-dute-herritarrek.htm | Gizartea | Iparraldean osasun ziurtagiria baliozkoa izateko, hirugarren dosia hartu beharko dute herritarrek | Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak neurri berriak hartuko dituztela iragarri du. Hirugarren dosia 18 urtetik gorako guztiek jartzen ahalko dute. | Iparraldean osasun ziurtagiria baliozkoa izateko, hirugarren dosia hartu beharko dute herritarrek. Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak neurri berriak hartuko dituztela iragarri du. Hirugarren dosia 18 urtetik gorako guztiek jartzen ahalko dute. | «Birusa denetan, eta fite hedatzen ari da». Honela hasi du agerraldia Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak. Frantziako Estatuan «bosgarren olatua iritsi» dela dio Veranek, eta «luzeagoa eta zailagoa» izan daitekeela. Konfinamendurik eta etxeratze agindurik ez du ezarriko Frantziako Gobernuak, oraingoz, baina zenbait neurri ezarriko ditu, bihartik aurrera. Hasteko, txertoaren hirugarren dosiarekin eraginkortasuna berriz aktibatzen dela erran du. Hala, lehen dosia hartu eta bost hilabetera egiten ahalko dute hirugarrena, 18 urtetik gorako herritarrek Ipar Euskal Herrian. Larunbatetik hasita hartzen ahalko dute ordua, txertaketa guneetan. Gaitza pasatu dutenek ere, bost hilabetera egiten ahalko dute txertoaren berriztatzea.
Iragarri du, halaber, osasun ziurtagiria aurrerantzean ere baliozkoa izan dadin herritarrek hirugarren dosia jarri beharko dutela, eta urtarrilaren 15era arte izango dutela. Bestalde, orain arte, osasun ziurtagiria eskuratzeko, 48 ordu baino gutxiagoko PCR edo antigeno proba negatibo bat beharrezkoa zen txertatuak ez zirenentzat; bada, epea 24 ordura murriztu du Frantziako Gobernuak. Gainera, osasun ziurtagiria beharrezkoa den lekuetan, berriz ere beharrezkoa izanen da maskara erabiltzea. Departamenduetako prefetek karrikan maskara derrigortzea erabakitzen ahalko dute, lekuko egoeraren arabera.
Lehen hezkuntzan, aldaketak
Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroa ere mintzatu da, eta lehen hezkuntzako protokoloa datorren astetik aurrera aldatuko dela iragarri du. Talde batean positibo bat agertzen delarik, ikasle guztiei eginen diete proba, eta negatibo direnek klasera etortzen segitzen ahalko dute; positibo ematen dutenak bakarrik bakartuko dituzte.
Haurren txertaketari buruz ere hitz egin du Veranek. 5 eta 11 urte bitarteko haurren txertaketari buruzko erabakia hartzeko, Frantziako Etika Batzordearen laguntza eskatuko du Veranek, baita Frantziako Osasun Aginte Gorenarena ere. Frantzian haurren txertaketa onartuko balute, 2022 urte hastapenetik ekingo liokete. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206435/indarkeria-matxistaren-biktimak-babesteko-baliabideak-ebaluatzeko-eta-egokitzeko-eskatu-diote-jaurlaritzari.htm | Gizartea | Indarkeria matxistaren biktimak babesteko baliabideak ebaluatzeko eta egokitzeko eskatu diote Jaurlaritzari | Vox ez gainerako taldeen babesari esker onartu da proposamena gaur Eusko Legebiltzarrean. Jaurlaritzari eskatu dio egokitu ditzala ebaluazio horren ondorioak indarkeria matxistaren biktimei laguntzeko programetara, eta protokoloak «berritu» ditzala biktimei arreta «azkarra, eraginkorra eta integrala» emateko. | Indarkeria matxistaren biktimak babesteko baliabideak ebaluatzeko eta egokitzeko eskatu diote Jaurlaritzari. Vox ez gainerako taldeen babesari esker onartu da proposamena gaur Eusko Legebiltzarrean. Jaurlaritzari eskatu dio egokitu ditzala ebaluazio horren ondorioak indarkeria matxistaren biktimei laguntzeko programetara, eta protokoloak «berritu» ditzala biktimei arreta «azkarra, eraginkorra eta integrala» emateko. | EH Bilduk aurkeztutako mozio bat aintzat hartuta, Eusko Legebiltzarrak indarkeria matxistaren aurkako proposamen bat ia aho batez onartu du gaur goizean. Vox ez gainerako taldeek babestu dute testua, eta, beraz, babes oso zabala izan du. EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk adostutako erdibideko zuzenketa izan da onartu den testua, Elkarrekin Podemos-IUren eta PPren aldeko botoak jasota. Onartutako testuaren bidez, Eusko Legebiltzarrak hiru eskaera egin dizkio Eusko Jaurlaritzari. Batetik, indarkeria matxistaren biktima diren emakumeentzat dauden baliabideen «ebaluazio kualitatiboa» egiteko eskatu dio. Ebaluazio horretarako, besteak beste, zerbitzu horien erabiltzaileak eta bertan lan egiten duten profesionalen iritzia jasoko da, horren ondorioak erakundeen arteko hirugarren akordioaren definizioetarako baliagarriak izan daitezen. «Ikuspegi intersekzionala ere aintzat hartuko da, behar espezifikoak dituztenentzako erantzun maila nolakoa izan den aztertzeko», dio testuak. Bestalde, Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari galdegin dio egokitu ditzala ebaluazio horren ondorioak indarkeria matxistaren biktimei laguntzeko programetara, eta protokoloak «berrikus» eta hobetu ditzala «arreta azkarra, eraginkorra eta integrala» emateko. Hirugarren eskaera bat ere egin dio Jaurlaritzari: garatu ditzala iaz indarkeria matxistari aurre egiteko legebiltzarrak onartutako akordioak indartzeko eta betetzeko beharrezkoak diren ekintzak.
Vox ez gainerako taldeek akordioaren garrantzia azpimarratu dute gaurko eztabaidan. Oihana Etxebarrieta EH Bilduko legebiltzarkideak premiazkotzat jo du babes sistema sendo bat eraikitzea. Gogoratu duenez, 2003az geroztik, emakumeen aurkako indarkeriari buruzko datuak jasotzen hasi zirenetik, 112 emakume eta 11 haur erailak izan dira Euskal Herrian, bi emakumetik batek indarkeria matxista pairatu du bere bizitzan zehar, eta, gazteen artean, sareetako indarkeria kasuek etengabe egiten dute gora. Azaldu duenez, «egun dauden baliabide guztien gaineko analisi sakon bat egitea beharrezkoa da jakin dezagun zer dugun, nola dagoen, emakumeek zer pentsatzen duten, langileek nola ikusten duten; pauso hori ezinbestekoa da hobetu edo sortu beharrekoa mahaigaineratzeko». Ideia bera azpimarratu dute gainerako taldeetako ordezkariek ere, eta gaitzetsi egin dituzte biolentzia matxista ukatzen dituzten jarrerak. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206436/astebetean-60-areagotu-da-covid-19ak-jota-ospitaleratutakoen-kopurua.htm | Gizartea | Astebetean %60 areagotu da COVID-19ak jota ospitaleratutakoen kopurua | Atzo egindako probetan, beste 1.289 positibo atzeman dituzte, daturik okerrena abuztuaren 6tik. | Astebetean %60 areagotu da COVID-19ak jota ospitaleratutakoen kopurua. Atzo egindako probetan, beste 1.289 positibo atzeman dituzte, daturik okerrena abuztuaren 6tik. | Birusaren bilakaerak ez du itxura onik: joan den astelehenetik —orduan eman zituen azken aldiz datuak Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak— handitu egin da positiboen kopurua, ospitaleratuena eta ZIUetan daudenena. Azken eguneko datuak bereziki kezkatzekoak dira: 1.289 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Ia lau hilabete egin behar da atzera datu okerrago bat aurkitzeko; zehazki, abuzturen 6tik ez zituzten jakinarazi hainbeste positibo. Eta positiboen ehunekoa ere ez da batere ona: atzo egindako 14.441 probetatik %9k eman dute positibo. Beraz, ia bikoiztu egiten du OME Osasunaren Mundu Erakundeak pandemia kontrolpean edukitzeko ezarritako %5eko muga. Eta ospitaleratzeetan ere, igoera: duela astebete baino %60 gaixo gehiago daude COVID-19ak jota ospitaleratuta.
Azkenaldiko joerari eutsiz, Gipuzkoako egoera da makurrena: azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia metatua 651 kasukoa da bertan. Gainerako lurraldeetan, intzidentzia txikiagoa da, baina denek ere gorazko joerari eusten diote: 453 positiboko intzidentzia dute Nafarroan, 256koa Araban, eta 231 Bizkaian.
Positiboak areagotu ahala, ospitaleak ere betetzen ari dira. Egun, 292 gaixo daude Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan. Igoera nabarmena da: hiru egunean %12 areagotu da arta hori behar duten gaixoen kopurua, eta duela astebetetik, %60. ZIUetan ere gero eta gaixo gehiago daude: 48 dira, azken datuen arabera. Igoera bat ikusten da hor ere: hiru egunean %14 handitu da gaixo kopurua, eta astebetean, %30. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206438/emak-oniritzia-eman-dio-5-eta-11-urte-bitarteko-umeei-ere-txertoa-jartzeari.htm | Gizartea | EMAk oniritzia eman dio 5 eta 11 urte bitarteko umeei ere txertoa jartzeari | 12 urtetik gorakoei jartzen zaien dosia baino txikiagoa jarriko diete. Pfizerren txertoa baimendu du umeentzat. | EMAk oniritzia eman dio 5 eta 11 urte bitarteko umeei ere txertoa jartzeari. 12 urtetik gorakoei jartzen zaien dosia baino txikiagoa jarriko diete. Pfizerren txertoa baimendu du umeentzat. | EMA Sendagaien Europako Agentziak oniritzia eman dio 5 eta 11 urte bitarteko haurrei ere Pfizerren txertoa jartzeari. 12 urtetik gorakoei baino dosi txikiagoa jartzea baimendu du. Helduei bezala, bi dosi jarriko dizkiete umeei ere, batetik bestera hiru asteko tartea utzita.
2.000 haurrekin egin dute ikerketa, eta, azaldu dutenez, eraginkorra dela frogatu dute. Eman dituzten datuen arabera, azterketa horretan txertoak %90,7ko eraginkortasuna izan du sintomak saihesteko —kalkulatu dute benetako eraginkortasuna %67,7 eta %98,3 bitartekoa izan litekeela—.
Gainera, EMAk jakinarazi duenez, txertoak umeen artean onura gehiago eragiten ditu kalteak baino. Nahi gabeko ondorio «arinak» dituztela ikusi dute: nekea, giharretako mina, buruko mina, hotzikarak eta txertoa jarritako lekua gorritzea edo min hartzea. Egun batzuk igarota, ondorio horiek desagertu egin zaizkie.
Goizean, EMAren albistea ezagutu aurretik, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik gaiaren inguruko adierazpenak egin ditu. Esan du espero duela abenduan hastea 12 urtetik beherakoak txertatzen.
Umeen artean intzidentziarik handiena
Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuetan ikus daitekeenez, birusa haurren artean dago gehien zabalduta. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia metatua 375 kasukoa da. Haurren artean nabarmen handiagoa da, ordea: 6 eta 12 urte bitarteko umeen artean, intzidentzia 1.033 kasukoa da, eta 3 eta 5 urte bitartekoetan, 474koa. Nafarroan, joan den asteko datuei erreparatuta, 5 eta 14 urte bitarteko umeenak dira aste osoko positiboen %23, eta 520 kasukoa da intzidentzia. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206439/murrizketekin-ere-durangoko-azokak-ohiko-itxura-berreskuratuko-du.htm | Kultura | Murrizketekin ere, Durangoko Azokak ohiko itxura berreskuratuko du | Landako guneak 219 erakusmahai izango ditu abenduaren 4tik 8ra, eta gune guztiak izango dira martxan berriz. Gerediaga elkarteko ordezkarien hitzetan, azoka segurua egitea izan dute helburu nagusia, eta astelehenean zabalduko dute bisitarako txandak eskatzeko aukera | Murrizketekin ere, Durangoko Azokak ohiko itxura berreskuratuko du. Landako guneak 219 erakusmahai izango ditu abenduaren 4tik 8ra, eta gune guztiak izango dira martxan berriz. Gerediaga elkarteko ordezkarien hitzetan, azoka segurua egitea izan dute helburu nagusia, eta astelehenean zabalduko dute bisitarako txandak eskatzeko aukera | «Betiko itxura hartuko du Durangoko Azokak». Indarrean diren osasun murrizketa guztiekin ere, Plateruenako kontzertuetarako eta Landako gunerako sarbidea mugatuta egongo dela iragarrita ere, baieztapen hori egin du gaur Beñat Gaztelurrutia Gerediaga elkarteko koordinatzaileak. «Agian ez da izango gurako genukeen modukoa, baina bada». Iazko etenaren ostean, itzuli egingo dira erakusmahaiak erakustazokara, eta berriz aktibatuko dira azokaren parte diren gune guztiak ere. Guztira, 219 mahai izango dira Landakon, eta 990 nobedade izango dira salgai bertan. Pandemia aurreko azken azoketan izandako kopuruen antzekoak dira zenbaki horiek, eta «oso pozik» azaldu dira horregatik antolatzaileak jasotako babesarekin. Abenduaren 3tik 7ra egongo da martxan denda digitala, eta abenduaren 4tik 8ra egingo dute aurrez aurreko azoka.
Koronabirusak erabat baldintzatuta egongo da dena, edonola ere. Antolatzaileek azaldu dutenez, azoka segurua izatea izango da aurten Gerediagaren helburu nagusia. Pilaketak eragotzi nahi dituzte horretarako. Horregatik ezarri dute txanda sistema bat Landako gunea bisitatu ahal izateko. Duela egun batzuk jakinarazi zuten neurria, eta berretsi egin dute orain. Egunean bost txanda antolatuko dituzte, bakoitza gehienez ere 1.200 pertsonakoa eta ordu eta erdiko iraupenekoa. Txanda bakoitzeko lau txartel hartu ahalko ditu bisitari bakoitzak, eta nahi beste txandatan eman ahalko du izena. Aurrez izena emanda bakarrik sartu ahalko da salmahai artera, eta aurrez izena emanda bakarrik ikusi ahalko dira Ahotsenea guneak Plateruenan antolatutako kontzertuak ere.
Astelehenean irekiko dute izena emateko epea, www.durangokoazoka.eus webgunean.
Maskara eta ardura
Bestalde, maskara jantzia izan beharko da beti barrualdeetan, eta baita kanpoan ere, segurtasun distantziak bete ezin direnean. Eta azokako bisita bukatu ostean, herrira joanez gero, orduan ere, arduratsu jokatzeko deia egin dute antolatzaileek.
Landako guneaz eta Plateruenaz gainerako espazio guztietarako ez da aurrez txandarik eskatu beharko, baina eserleku kopuru mugatua izango dute guztiek. Areto Nagusian 70 pertsonakoa izango da muga. Szenatokian, 304 ikuslekoa. Saguganbaran, Bartolome Ertzilla musika eskolan, 100 pertsonakoa; Irudieneko areto txikian, 120koa, eta, proiekzioa areto handian denetan, doblea.
Aurrez aurrekoak eta 'online' emisioak
Ahotsenea guneak izandako eskaintza kopuru handia ere nabarmendu dute antolatzaileek. Landako guneko erakustazokarekin batera, hori izaten da jende gehien bildu ohi duen gunea. Zehaztu dutenez, guztira 50 kontzertu antolatuko dituzte aurten bertan. Guztiak Plateruena gunean izango dira, eta, hasiberri diren hainbat talderekin batera, besteak beste, Anarik, Bixente Martinezek eta Skakeitan taldeak ere emanaldi bana eskainiko dutela zehaztu dute. Aurten argitaratutako 70 literatur lanen aurkezpenak ere antolatuko dituzte: Landakon egingo dituzte haietako batzuk, eta Bartolome Ertzilla musika eskolan beste batzuk.
Guztira, 35 film proiektatuko ditu Irudieneak. Emanaldi bana antolatuko du Szenatokia guneak San Agustin Kultur Gunean 4tik 8ra bitarte. Haur eta gazte literaturari eskainitako programa propioa izango du Saguganbarak. Mundu digitalari eskainitako aurkezpenak, mahai inguruak eta tailerrak eskainiko ditu Kabi@ guneak. Areto Nagusiari izena aldatu diotela ere jakinarazi du Gerediaga elkarteak. Talaia izango da aurrerantzean haren izena. Orain arte bezala, literatur lanez aparteko argitalpenak aurkeztuko dituzte bertan, eta mahai inguruak eta solasaldiak ere egingo dituzte.
Programaren zati bat online ere emango du Azoka telebistak, eta, horrez gainera, azokak egunez egun eman duenari buruzko magazin bat emango du iluntzero.
Erabakiari eustea
Salbuespen bilakatu nahi izan dute iazko azoka antolatzaileek. Osasun larrialdiaren eraginez, aurrez aurreko azoka eten eta, haren ordez, online denda bat antolatu zuen Gerediaga elkarteak iazko azoka egunetarako. Jasotako erantzuna ona izan zela esan dute, baina aurten aurrez aurrekora itzultzeko erabakia hartu zuten duela hilabete batzuk, eta erabaki hori unean uneko egoerara moldatu behar izan dute geroztik. «Kultura ez da azokan egiten», azaldu du Gaztelurrutiak, «kultura urte osoan egiten da, baina hori guztia ikusgarri, erakusgarri eta ukigarri topaketa honetan gertatzen da, eta hori da euskal kultura bizirik dagoen froga argi bat». Eta, haren hitzetan, horregatik eutsi diote azoka presentzialari, murrizketak murrizketa.
Historikoki, Ikasle Goiza egin izan dute urtero Durangoko Azokako lehen egunean, Euskal Herri osoko hamaika ikastetxetako ikasleekin. Aurten ez dute halakorik antolatu, ordea, eta «pena» azaldu du horregatik Gerediaga elkarteko koordinatzaileak. Gaztelurrutia: «Ez dugu antolatu uste genuelako testuinguruak ez zigula horretarako aukerarik ematen, eta gure konpromisoa da hurrengo urtean, ahal den neurrian, berriz ere martxan jartzea».
Azken unera arteko ziurgabetasuna
Neurri murriztaile hauekin guztiekin ere, ezer ez dago erabat ziurtatua. Osasun egoeraren menpe egongo da guztia, azken unera arte, Gaztelurrutiak aitortu duenez. «Indarrean diren neurriak aldatuko balira, jakina, horietara egokituko ginateke. Posible da hemendik astebetera aldatzea egoera, baina badaukagu gaitasuna horretara moldatzeko». |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206440/nafarroako-auzitegi-nagusiak-baimendu-egin-du-nafarroan-ziurtagiriaren-ezartzea.htm | Gizartea | Nafarroako Auzitegi Nagusiak baimendu egin du Nafarroan ziurtagiriaren ezartzea | Foru aginduan jasotako neurriak «egokiak, beharrezkoak eta neurrizkoak» direla ebatzi du. | Nafarroako Auzitegi Nagusiak baimendu egin du Nafarroan ziurtagiriaren ezartzea. Foru aginduan jasotako neurriak «egokiak, beharrezkoak eta neurrizkoak» direla ebatzi du. | Nafarroako Gobernuak atzo igorri zion Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiari COVID pasaportea ezartzeko foru agindua, eta erantzuna eman berri du auzitegiak: ontzat jo du ziurtagiria ezartzeko erabakia. Auzitegiko Administrazioarekiko Auzien Salak dio, Espainiako Auzitegi Gorenaren jurisprudentzia eta Nafarroako Gobernuak emandako txostenak ikusita, foru aginduan erabakitako neurriak «egokiak, beharrezkoak eta neurrizkoak» direla. Magistratuen esanetan, COVID ziurtagiria «transmisioa eragozteko tresna» bat da, eta, bestelako neurri batzuekin alderatuta, gainera, oinarrizko eskubideetan «eragin apalagoa» dauka. Auzitegiak gaineratu duenez, bere helburua honako hau da: arriskurik handiena duten espazioetan kutsatzeko arriskua murrizten laguntzea (batez ere jendetza biltzen den tokietan, eta jatea eta edatea baimenduta dagoen tokietan), eta, zeharka, txertaketa sustatzea, txertaketaren estaldura %100ekoa izan dadin. COVID ziurtagiria ezartzearekin batera, aurrerantzean ere prebentzio neurriak betetzea garrantzitsua dela dio auzitegiak, hala nola maskara egoki erabiltzea eta leku itxiak aireztatzea. Auzitegiak autoan argudiatu duenez, COVID ziurtagiria eskatzeko Nafarroako Gobernuak emandako argudioak «justifikatuta» daude. Are, azpimarratu du indarrean diren lege ezberdinek babestu egiten dituztela oinarrizko eskubide batzuk murriztea edo mugatzea. Besteak beste, Espainiako Konstituzioak eta Osasun Publikorako lege organikoak babestuta dago halako neurri bat ezartzea, epaileen arabera.
«Erabakitako neurriek modu arinean mugatzen dituzte oinarrizko eskubideak», azpimarratu dute aretoko magistratuek. Zehaztu dute COVID ziurtagiria ezartzeak oinarrizko eskubide batzuk «mugatzen» dituela, baina ez dituela horiek urratzen. Gainera, ohartarazi dute Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren doktrinak dioela oinarrizko eskubideei muga jartzea justifikatuta dagoela baldin eta helburua «legitimoa eta proportzionala» bada. Epaileen ustez, ziurtagiria ezartzea «proportzionala» da bilatzen dituen helburuarekiko, hau da, osasuna babesteko helburuarekiko. Autoak dioenez, ziurtagiria eskatzea neurri «egokia» da osasuna babesteko, dokumentu hori eskatuko den tokietan sartzea borondatezkoa delako eta horietan ez delako funtsezko jarduerarik egiten. Horrela dio autoak, hitzez hitz: «Aisialdia nahi den moduan erabil daiteke, eta pertsonak establezimendu horietara sar daitezke, edo terrazan geratzea erabaki dezakete; baina establezimenduen barrualdeetara sartzea erabakitzen badute, zeinak leku itxiak eta gutxi aireztatuak izaten diren, kutsatzeko arrisku handiagoa izango dute. Beraz, ziurtagiria erakusteak bermatuko luke pertsona hori ez dagoela SARS-CoV-2 birusarekin kutsatuta».
Autoaren arabera, gainera, ziurtagiriak ez du berdintasun eskubidea urratzen, ez baita «diskriminaziorik» egiten txertatuta daudenen eta ez daudenen artean. Izan ere, epaileek gogoratu dute Nafarroako Gobernuak aurkeztutako foru aginduak zehazten duela ziurtagiria eskatu dezatekela ez soilik txertaketa pauta osoa dutenek, baita azken 72 orduetan PCR proba negatiboa eskuratu dutenek eta azken 48 orduetan antigeno proba negatiboa izan dutenek ere.
Gainera, Nafarroako Gobernuak ziurtagiria ezartzeko baimena eskatzerakoan emandako argudioak «modu argi eta zehatz» batean oinarrituta daudela uste dute epaileek. Besteak beste, Osasun Publikoko Institutuaren txosten epidemiologikoa, Nafarroako ospitaleko osasun asistentzialaren egoeraren txostena eta azterlan juridiko bat aurkeztu zituen foru gobernuak bere erabakia argudiatzeko.
Azaroaren 27tik urtarrilaren 7ra bitartean eskatu nahi du foru gobernuak ziurtagiria, eta erabaki hori ontzat jo dute epaileek, «egokia eta proportzionala» delako. Hala, auzitegiaren babesa jasota, larunbatetik aurrera COVID ziurtagiria eskatzeko moduan egongo dira Nafarroan 60 mahaikidetik gorako jatetxeetan, gaueko aisialdian –besteak beste, diskoteketan eta dantzalekuetan–, bai eta barrualdean egiten diren ekitaldi jendetsuetan ere, baldin eta 1.000 pertsonatik gorako guneak badira eta jateko edo edateko aukera baldin badago, betiere.
Javier Remirez Nafarroako Gobernuko eledunak atzo zehaztu zuenez, establezimenduetako eta ekitaldietako arduradunen esku egongo da COVID ziurtagiria eskatzeko ardura, eta udaltzainek eta foruzainek «ausaz» egingo dituzte kontrol eta ikuskaritzak.
Indurain, pozik
Nafarroako Justizia Auzitegiaren erabakiaz presazko balorazioa egin du gaur Santos Indurain Nafarroako Osasun Kontseilariak. Adierazi du erabakiak «babes juridikoa» ematen diola neurriari, egokia eta proportzionala dela esan duelako. Osasun kontseilariaren ustez, ziurtagiria ezarri ahal izateak balio izango du oraindik txertoa jaso ez duten pertsonen txertaketa «sustatzeko». Izan ere, nahiz eta lurraldeko txertaketa maila oso ona den, txertatu berri bakoitzak erietxeratu eta hildako kopurua murriztea posible egiten du, Indurainen esanetan. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206441/2022rako-aurrekontuei-baietza-eman-die-espainiako-kongresuak.htm | Politika | 2022rako aurrekontuei baietza eman die Espainiako Kongresuak | Moncloak 11 alderdiren babesa jaso du, eta aise gainditu du langa. Tramitazioak Senatuan jarraituko du. | 2022rako aurrekontuei baietza eman die Espainiako Kongresuak. Moncloak 11 alderdiren babesa jaso du, eta aise gainditu du langa. Tramitazioak Senatuan jarraituko du. | Espainiako Gobernuak bideratua du aurrekontuen onarpena. Azken egunetako negoziazio zurrunbiloaren ostean, Kongresuaren baietza jaso du, 2022rako aurrekontu proiektuak aurrera egin dezan. Proposamenak 188 diputaturen babesa jaso du; besteak beste, 200 zuzenketa partzial baino gehiago adostu ostean. Tramitazioa, ordea, ez da amaitu, eta Senatuaren txanda izango da orain. Han negoziatzen jarraitzeko asmoa du EAJk, «akordio oso bat» lortzeko.
Espainiako Gobernuak gehiengo soila behar zuen aurrekontu proiektuak urrats bat gehiago egin zezan, eta aise gainditu du langa. PSOEko eta Unidas Podemoseko diputatuek ez ezik —154 dira, Alberto Rodriguez ez baitute ordezkatu—, EAJ, EH Bildu, ERC, PDeCAT, Mas Pais, Compromis, Nueva Canarias, Teruel Existe eta PRC alderdiek ere bozkatu dute alde. Eskuin unionista —PP, Vox eta Ciudadanos—, eta Foro Asturias eta Coalicion Canaria agertu dira aurka. Abstentzioan, berriz, bakarrik geratu da BNGko Nestor Rego diputatua.
Orain, Senatuak hilabeteko epea izango du proiektua babestu edo atzera botatzeko. Iaz, lanak eginda iritsi zen gobernua Senatura, eta ez zen zuzenketa gehiago aurkeztu. Aurten, baina, ez dago hain garbi. EAJko eledun Aitor Estebanek atzo adierazi zuen oraindik ere nahikoa denbora dagoela elkarrizketekin jarraitzeko, jeltzaleak «kezkatzen» dituzten hainbat arlotan sakontzeko; hala nola AHTa hiriburuetan sartzeko bideen ingurukoak. Izan ere, azkenera arte isilpean mantendu dute gaurkoan hartuko zuten erabakia, Kongresuan azken hitz batzuk egiteari ere uko eginez. Maria Jesus Montero Ogasun ministroak ere adierazi du jeltzaleekin «xehetasunak» adostea falta dela. La Sexta telebista katean eginiko elkarrizketan, azaldu du EAJ gobernuaren «lehentasunezko» bazkidea dela, eta hark eginiko «eskaera bideragarriak» entzungo dituztela.
EH Bilduko bozeramaile Mertxe Aizpuruak, berriz, eskuin unionistaren jarrera kritikatzeko baliatu du bere hitzaldia. Izan ere, PPk, Voxek eta Ciudadanosek apenas egin duten kontuen aurkako kritikarik, gobernuaren eta ezkerreko independentisten arteko akordioak gaitzestetik haratago. Aizpuruaren esanetan, eskuinaren «oihuek eta haserreek» erakusten dute koalizioaren «ezkerreko proiektu subiranista indar hartzen» ari dela. EH Bilduk lortutako «akordio onak» nabarmendu ditu, Euskal Herriko, baina baita estatu osoko, herritarren «bizitzak hobetzeko» balioko dutelakoan: «Zuek [eskuinak] kendutako eskubideak itzuliko dizkiogu langile klaseari». Halere, gobernuari gogoratu dio «erronka sozial handiak» dituela aurretik; besteak beste, lan erreforma indargabetzea, mozal legearen amaiera eta «inpunitaterik gabeko» memoriaren lege bat eratzea.
Gobernua osatzen duten alderdietako kideek aurrekontu proiektua babesteko baliatu dute eguna. Unidas Podemoseko diputatu Pablo Echeniquek adierazi du aurrekontuak ez direla ekonomikoki nabarmen handitu, iazkoekin alderatuz gero, baina arlo sozialean eraldaketa nabarmena izan dela. Hark dependentzia eta berdintasun politiketarako baliatuko diren diru sailak nabarmendu ditu, eta ondorioztatu du«historiako aurrekonturik sozialenak» direla. PSOEko Hector Gomezek, berriz, eskuinari eskatu dio «ekarpenik» egin behar ez badu «ez molestatzeko».
Alderdien babesa lortzeko, Espainiako Gobernuak negoziazio saio ugari egin ditu. Hala nola EAJrekin 44 zuzenketa partzial adostu ditu, eta beste 30 baino gehiago EH Bildurekin. Jeltzaleek adostutako zuzenketen artean dago minbiziak edo beste gaixotasun larriren batek eragindako adingabekoen babesa 18 urtetik 23ra zabaltzea. Era berean, bizitzeko gutxieneko errentaren kudeaketa Eusko Jaurlaritzaren esku uzteko urratsak egin ditu. EH Bilduren kasuan, berriz, nabarmentzekoak dira pandemiaren ondorioz martxan jarritako hainbat neurri sozial modu iraunkorrean ezartzeko akordioa, amiantoaren biktimentzako konpentsazio funtsa onartzea, eta ETB3 2022a amaitu baino lehen Nafarroa osoan emititzea hitzartzea.
Ikus-entzunezkoak erdigunean
Aurrekontuen inguruko negoziazioetan EH Bildurekin bidea partekatu duen eta partekatuko duen —talde bera osatzen dute Senatuan— alderdia ERC izan da. Haren babesa ezinbestekoa da Pedro Sanchezen gobernuarentzat; katalanek hamahiru diputatu dituzte, eta beste hamalau senatari. Alderdiko eledun Gabriel Rufianen esanetan, «garrantzitsuak» dira Moncloarekin eginiko akordioak, baina, haren ustez, ezkerra ez da aurrerapauso handirik ematen ari: «Hemizikloko ezkerreko alderdiak ez gara konkistak lortzen ari, eskuinaren presio eta mehatxu askoren ostean, atzerapausoak frenatzen ari gara».
ERCk, besteak beste, ikus-entzunezko legearen tramitazioarekin lotu ditu aurrekontuen inguruko negoziazioak. Hala, streaming plataformetako edukien %6k gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izatea adostu dute gobernuarekin —EH Bilduk ere parte hartu du negoziazio horietan—. Bide beretik doa Esquerrak, EH Bilduk eta BNGk Espainiako Gobernuarekin gaur adostutako zuzenketa ere; hizkuntza koofizialetan eginiko ikus-entzunezkoen ekoizpena, banaketa eta sustapena bultzatzeko funts bat eratzea, «dibertsitate kultural eta linguistikoa» errespetatzeko asmoz. Denera, 2022rako kontuetatik 10,5 milioi euro baliatuko dituzte euskarazko, katalanezko eta galegozko lanak babesteko funtsa eratzeko, alderdi subiranistek aurkeztutako zuzenketaren arabera.
Alderdiek jakinarazi dute zuzenketaren asmoa dela 2009 eta 2011 bitartean martxan egon zen funtsa berreskuratzea. Ikus-entzunezko horiek sustatzeko jarritako diru laguntzak eta kredituak bideratzeko moduaren berri ere jaso dute zuzenketan: hizkuntza koofizialak dituzten autonomia erkidegoetako erakundeekin eginiko hitzarmenen bidez jarriko lirateke martxan. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206442/frantziak-nazioarteko-lankidetza-eskatu-du-mantxako-kanalean-migrazioari-aurre-egiteko.htm | Mundua | Frantziak nazioarteko lankidetza eskatu du Mantxako kanalean migrazioari aurre egiteko | Erresuma Batuak agenteak eta teknologia eskaini dizkio Parisi, eta Europako Batzordea laguntza ekonomikoa ematekotan da. Kanalean atzo hildakoen kopurua eguneratu dute: 27 migratzaile dira. | Frantziak nazioarteko lankidetza eskatu du Mantxako kanalean migrazioari aurre egiteko. Erresuma Batuak agenteak eta teknologia eskaini dizkio Parisi, eta Europako Batzordea laguntza ekonomikoa ematekotan da. Kanalean atzo hildakoen kopurua eguneratu dute: 27 migratzaile dira. | Mantxako kanaleko heriotzen biharamunean, Frantziako Gobernuak migrazioaren afera kudeatzeko baliabideak eta lankidetza eskatu dizkie nazioarteko aliatuei. Emmanuel Macron Frantziako presidentearen deiak ezintasun sentsazio bat helarazi du, nahikoa tresna ez dituztelakoan migratzaileen bidea gelditzeko helburua betetzeko; horregatik, Europako beste kideei euren artean koordinatzeko beharraz ohartarazi die agintariak, eta iganderako bilkura bat antolatzea lortu du Erresuma Batuko, Belgikako, Herbehereetako eta Alemaniako Barne ministroekin, eta Europako Batzordearekin.
Atzo arratsaldean, 34 pertsonak Erresuma Baturako bidea hartu zuten ontzi puzgarri batean, iparraldeko Calais (Frantzia) ingurutik aterata. Hortik gutxira, arrantzontzi batek zenbait lagun ikusi zituen itsasoan, eta alarma deia helarazi zuen; eremura iristean, erreskate taldeek ia airerik gabeko ontzi bat aurkitu zuten.
Hasieran, Frantziako agintariek 31 hildakoren berri eman zuten, baina gaurko ordu txikietan 27ra jaitsi dute kopurua. Horrekin batera, jakinarazi dute ustez migratzaileei ontzia eman zieten bost trafikatzaile atxilotu dituztela.
Gertakari horren berri izan arren, gaur goizean ere izan dira Erresuma Batuaren eta Frantziaren arteko muga itsaso bidez igarotzeko saiakerak; horietako batzuk arrakastatsuak, 40 lagun zeramatzaten bi ontzik Mantxako kanala pasatzea lortu baitute.
Migrazioaren afera kudeatzea zaila izan da bi herrialdeetako gobernuentzat, eta hori agerian geratu da gaur ere, bi aldeek egindako adierazpenekin; are gehiago kontuan harturik Parisen eta Londresen egungo harremana ez dela egokiena.
Mantxako kanalean izandako heriotzen inguruan, Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak iradoki du Frantziak legez kanpoko migrazioa gelditzeko egindako ahaleginek ez dutela «funtzionatzen», eta Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak erantzun dio ahal duten «guztia» egiten ari direla, adibide gisa jarrita atzo 671 saiakera gelditu zituztela.
Steve Barclay Erresuma Batuko Kabinete ministroak, berriz, azaldu du aurten 20.000 ahalegin gelditu dituztela, eta auzi horretan «aurrerapausoak egiten» ari direla; Komunen Ganberan egin ditu adierazpenok, auziaz azalpenak eskatu baitizkiote gobernuari —Erresuma Batuak 60 milioi euroko laguntza eman zion Frantziari bere itsasbazterra zaintzeko—.
Europako Batzordeak, berriz, tonu lasaiagoa izan du Frantziako Gobernuarekin, eta laguntza eskaintzeko prest agertu da, dirua emanez edo mugen zaintzaz arduratzen den Frontexen babesa helarazita. Ylva Johansson Batzordeko Barne komisarioa Darmaninekin hitz egitekoa da gaur, proposamen horiek eztabaidatzeko: «Horixe behar dugula Europaren lankidetza». Horrez gain, baliteke datozen asteetan neurri gehiago iragartzea, Europako Batasuneko Barne ministroak abenduaren 9an baitira elkartzekoak.
Frantziari dagokionez, ikusteko dago gobernuak zer erabaki hartuko duen, Jean Castex gobernuko beste sei ministrorekin mintzatzekoa baitzen eman beharreko pausoez; hedabideen arabera, baliabideak handitzea litzateke aukeretako bat, barkuak eta droneak ugarituta, eta kamera termikoak erabilita.
Ikuspuntu desberdinak
Londresek eta Parisek elkarri egotzi diote 27 migratzaileen heriotza, baina Frantziako presidenteak bi herrialdeen «erantzukizun partekatuan» jarri zuen arreta atzo gauean, bi agintariek izandako telefono deian. Johnsoni adierazi zion «erabateko lankidetza» espero duela, eta eskatu zion auzia ez erabiltzeko «helburu politikoetarako», Eliseoak ohar baten bidez jakinarazi duenez.
Erresuma Batuko lehen ministroak berriz proposatu zion patruila bateratuak egiteko, baina Macronek ezezkoarekin erantzun zion, Johnsonek atzo gauean azaldu zuenez: «Zailtasunak izan ditugu gure aliatuak konbentzitzeko, batez ere frantsesak. Ulertzen dut herrialde guztiek zailtasun askori egin behar dietela aurre, baina guk orain nahi duguna da gehiago egitea, eta eskaintza hori egin dugu».
Halere, Pitri Patel Erresuma Batuko Barne ministroak proposamen bera helarazi dio gaur Frantziakoari, adierazita prest daudela «eremua segurtatzeko beharrezko» neurriak hartzeko: «Bidaia arriskutsu horiek eragotzi behar ditugu. Dei egiten dut nazioarteko ahalegin koordinatu bat egitera». Horrekin batera, agenteak eta zaintzarako teknologia ere eskaini dizkio.
Oraindik ezer adostu ez duten arren, eta ikuspuntu desberdinak izan arren, Macron eta Johnson ados jarri ziren ahaleginak «indartu» egin behar dituztela hildako gehiago izan ez daitezen, eta, Frantziako presidenteak adierazi modura, Mantxako kanala «hilerri bat» bilakatu ez dadin.
IOM Nazioarteko Migrazio Erakundea 2014an hasi zen Mantxako kanaleko heriotzei buruzko datuak biltzen. Mediterraneoan ez bezala, ezohikoak dira Frantzia eta Erresuma Batuaren artean, bi herrialdeetako patruilen zaintzagatik, eta eremua askoz ere txikiagoa delako —32 kilometroko bidea egin behar dute—.
Horregatik, atzo hildakoen kopurua zazpi urteotan izandako handiena da, IOMren arabera; 2018 eta 2020 artean, esaterako, 11 lagun hil ziren kanalean. Aurten, berriz, 7.800 migratzaile inguru atzeman dituzte, eta Calaisen 47.000 saiakera inguru izan dira; iaz, esaterako, 12.000 izan zituzten. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206443/natura-ondarea-kontserbatzeko-legea-onartu-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Gizartea | Natura Ondarea Kontserbatzeko Legea onartu du Eusko Legebiltzarrak | Legearen helburua da, besteak beste, «euskal natura ondarea babestea, kontserbatzea eta hobetzea». EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta PP+C's-ek alde bozkatu dute, eta Elkarrekin Podemos-IUk aurka. | Natura Ondarea Kontserbatzeko Legea onartu du Eusko Legebiltzarrak. Legearen helburua da, besteak beste, «euskal natura ondarea babestea, kontserbatzea eta hobetzea». EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta PP+C's-ek alde bozkatu dute, eta Elkarrekin Podemos-IUk aurka. | Eusko Legebiltzarrak Euskal Autonomia Erkidegoko Natura Ondarea Kontserbatzeko Legea onartu du gaur. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburuaren arabera, legearen helburua da «euskal natura ondarea babestea, kontserbatzea, kudeatzea, modu iraunkorrean erabiltzea, lehengoratzea eta hobetzea». Gaineratu du araudia «Nazio Batuen Garapen Iraunkorrerako Helburuen eta Basque Country 2030 Agendaren barruan» kokatzen dela.
EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta PP+C's-ek legearen alde bozkatu dute, eta Elkarrekin Podemos-IU izan da legearen aurka bozkatu duen bakarra; Vox abstenitu egin da. Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko buruaren iritziz, legeak «ez dio gaur egungo ingurumen krisiari erantzuten», eta adierazi du onartutako zuzenketak «azalekoak» direla. Gaineratu du legearen helburu nagusia izan daitekeela «inolako oztoporik ez jartzea» natura ondareko gune babestuetan ematen diren jarduera ekonomikoei.
Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak, ordea, Elkarrekin Podemos-IUk legearen izapidetzean izan duen jarrera salatu du, eta adierazi du hori ez dela «aurrera egiteko modua». Era berean, nabarmendu du gaur egungo «krisi ekologikoari» aurre egiteko «beharrezkoa» dela «erreminta kutxa osoa irekitzea, kasu bakoitzean egokiena dena erabiliz».
Eusko Jaurlaritzak eta EH Bilduk Natura Ondarea Kontserbatzeko Lege berria adostu zuten irailean, araudiak «berritze bat» behar zuelako. Oteroren iritziz, ordura arte zegoen «legearen aspektu asko hobetzea» lortu zuten. Legebiltzarkideak azaldu zuenez, araudi berriarekin, besteak beste, aurrekontu sail zehatzak egingo dituzte, eta korridore ekologikoei bultzada emango zaie. Jaurlaritzak baztertu egin zituen Elkarrekin Podemos IUren proposamenak, eta, Gorrotxategiren ustez, Jaurlaritzak «aukera paregabea» galdu zuen «ingurumen politika indartsuen alde» egiteko. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206444/auzitegi-nazionalak-josu-urrutikoetxea-epaitzea-ebatzi-du.htm | Politika | Auzitegi Nazionalak Josu Urrutikoetxea epaitzea ebatzi du | Zaragozako kuartelaren aurka 1987an eginiko erasoaren harira auzipetu dute Urrutikoetxea. | Auzitegi Nazionalak Josu Urrutikoetxea epaitzea ebatzi du. Zaragozako kuartelaren aurka 1987an eginiko erasoaren harira auzipetu dute Urrutikoetxea. | Espainiako Auzitegi Nazionalak ebatzi du ahozko epaiketa egitea Josu Urrutikoetxea ETAren ordezkari ohiari. Zehazki, 1987an Guardia Zibilaren Zaragozako kuartelaren aurka egindako atentatuari lotuta epaitu nahi dute. Urrutikoetxeak alegazioak aurkeztu zituen auzia artxibatu zedin, baina magistratuek erabaki dute ez dagoela zertan onartu «instrukzio fasean aurkeztu ez denik», uste baitute haren aurkako zantzuak «sendoak» direla.
Azaro hasieran, Urrutikoetxeak ukatu egin zuen kuartelaren aurka eginiko atentatuan ardurarik izan zuela. Urrutikoetxearen aurkako akusazio bat zabalik du Auzitegi Nazionalak, eta epaiketa egitearen aurkako helegitea aurkeztu zuen Urrutikoetxeak. Idatzi horretan, gogorarazi zuen eraso hori ikertu izan dutela aurretik ere, zigor epaiak ere eman zituztela, eta ikerketa horietan ez zela azaleratu Urrutikoetxeak erantzukizunik zuenik. Are gehiago, argudiatu zuen ETAren orduko «ustezko kidetza» erabili dela Urrutikoetxea bera atentatuaren «azken erantzule» bihurtzeko. Gaineratu zuen haren aurkako akusazioaren oinarria Guardia Zibilaren 2001eko txosten bat dela.
Irailaren 1ean, Josu Urrutikoetxea errugabe jo zuen Parisko Zigor Auzitegiko epaileak, eta atzo berriz epaitu behar zuten, 2002 eta 2005 artean ETAko kide izan zelakoan, «helburu terroristak dituen» gaizkile elkarte bateko kide izatea leporatuta. Baina, anitzen ezusterako, ezohiko erabaki bat hartu zuen epaileak: epaiketa bertan behera utzi zuen, eta berriz instrukziora bidali sumarioa.
Guztira sei auzi izan ditu Urrutikoetxeak: lau Espainian (bi euroagindu eta bi estradizio eskaera) eta bi Frantzian. Espainian, estradizio eskaerei dagokienez, aurtengo maiatzean, Santiago Pedraz epaileak bertan behera utzi zuen Urrutikoetxea epaitzeko 2005ean zabaldutako autoa. Auto hartan, 1980an Luis Hergueta Gasteizko Michelin enpresako arduradunaren hilketan parte hartu izana egozten zioten, baina akusazio horrek ez zuen heldulekurik, Pedraz epaileak auto batean jakinarazi zuenez: hilketa hura ETA politiko-militarrak (ETApm) hartu zuen bere gain, eta Urrutikoetxea ETA militarreko (ETAm) kidea zen. Hori hala zela baieztatu zuen Pedrazek, Guardia Zibilaren txostenak erreferentziatzat hartuta. Gainera, Barajasko 2006ko atentatuagatik eta Herriko tabernen auziagatik bi euroagindu eskatu zituen Madrilek, baina Barajaskoa atzera bota zuten Frantziako auzitegiek.
Madrilek Parisi bi euroagindu (honek bat atzera bota du: Barajaskoa) eta bi estraditazio eskatu dizkio (Hergueta auzia itxi egin du Espainiako Auzitegi Nazionalak). Frantziak epaiketa bat egin dio 2011-2013ko elkarrizketa mahaiaz, eta absoluzioa eman du; 2005-2006ko prozesuko auzia instrukziora pasatu du epaileak. Argazkian, Urrutikoetxea 2020ko urriaren 11n, Parisen.
Frantzian, berriz, bi auzi; Parisko Zigor Auzitegiak Urrutikoetxea absolbitu egin zuen irailean, 2011 eta 2013 bitartean ETAren aparatu politikoko kidea izatea, ETAko kide izatea, klandestinitatean bizi izatea eta ETAko kideekin harremanak atxikitzea leporatu eta gero. Irailean bertan, Dei Auzitegiak instrukzio aldira bidali zuen berriro Urrutikoetxearen aurkako akusazio bat: 2002 eta 2005 artean ETAko kide izan zelakoan, «helburu terroristak dituen» gaizkile elkarte bateko kide izatea leporatuta epaitu behar zuten. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206445/torturaz-akusaturiko-jeneral-bat-izendatu-dute-interpoleko-buru.htm | Mundua | Torturaz akusaturiko jeneral bat izendatu dute Interpoleko buru | Arabiar Emirerri Batuetako Ahmed Naser Al-Raisiri oposizioko kideak torturatzea egotzi diote. Giza eskubideentzako «egun tristea» dela adierazi dute hainbat elkartek. | Torturaz akusaturiko jeneral bat izendatu dute Interpoleko buru. Arabiar Emirerri Batuetako Ahmed Naser Al-Raisiri oposizioko kideak torturatzea egotzi diote. Giza eskubideentzako «egun tristea» dela adierazi dute hainbat elkartek. | Azken asteotan egon den ika-mikak ez du erabakia galarazi azkenean: Arabiar Emirerri Batuetako Ahmed Naser Al-Raisi militarra Interpoleko buru izendatu dute gaur, nahiz eta haren kontrako hainbat salaketa dauden auzitegian, atxilotu politikoak torturatzea egozten diotenak.
Interpolek Lyonen du egoitza nagusia (Frantzia), eta 188 estatu kideen poliziak koordinatzen ditu: nazioarteko erakunderik handiena da, NBEren atzetik. Horien ordezkarien %68,9k bozkatu dute Al-Raisi presidente izendatzearen alde. Lau urterako egongo da karguan.
Turkiako eta Frantziako auzitegietan jarri dituzte salaketak haren aurka. Turkian bertan egin dute gaurko bozketa, erakundea han egiten ari baita batzar nagusia. Salaketetako batean, Giza Eskubideen Aldeko Golkoko Zentroak Al-Raisiri egoitzi dio Ahmed Mansur oposizioko kidea 2017. urtetik atxilotuta edukitzea lau metroko koadroko ziega batean, koltxoirik eta mantarik gabe, eta osasun azterketa edo garbitzeko aukera barik.
Matthew Hedges unibertsitateko ikertzaile ingelesak salaketa jarri du, besteak beste Al-Raisiren aurka, aurtengo maiatzean. Udaberri arabiar deituriko matxinadei buruzko tesia osatzeko, Arabiar Emirerri Batuetara joan zen 2018an, besteak beste oposizioko kideak elkarrizketatzeko. Dubaiko aireportuan atxilotu zuten handik bi astera, eta espioitza leporatu zioten. Sei hilabetez eduki zuten preso, bakarturik iaz denbora guztian, eta tortura psikologikoa egotzi zion Al-Raisiri.
«Zalantzarik gabe Golkoko gobernurik autoritarioenaren ordezkaria» Interpoleko buru aukeratu dutela-eta, gaurkoa «giza eskubideentzako egun tristea» dela adierazi du Human Rights Watch elkarteko ikertzaile Hiba Zaiadinek.
Abu Dhabiko Gobernuko ordezkariek, berriz, pozik hartu dute erabakia, eta Al-Raisiren aurkako «difamazio kanpaina» salatu dute.
Iazko urrian, Human Rights Watchek eta beste hemezortzi erakundek salatu egin zuten Al-Raisiren hautagaitza, «oposizio baketsua sistematikoki jomugan hartzen duen segurtasun aparatu bateko kidea» delakoan.
Aurtengo udaberrian, berriz, Erresuma Batuko hainbat erakundek txosten bat argitaratu zuten erakusteko Arabiar Emirerri Batuek Interpolen Ohar Gorrien sistema erabiltzen duela oposizioko kideen kontra. Ohar Gorriak pertsona bat behin-behinean atxilotzeko nazioarteko eskaerak dira, herrialdeetako Poliziek ez duten zertan bete derrigorrez, baina garrantzi handia ematen diete. Txostenak izenez aipatzen du Al-Raisi: «Arabiar Emirerri Batuetako errepresio sistemaren gailurrean dago, eta zuzenean hartu du parte hainbat tortura eta atxiloketa kasu nabarmenetan. Hura aukeratzeak honako mezua bidaliko dio munduari: Interpolek errespetu gutxi edo bat ere ez diela giza eskubideei, eta ezikusia egingo diela torturari eta errepresioari».
Polizia erakundean bertan ere ika-mika sortu du izendapenak. Sarka Havrankova txekiarra zen presidentetzarako beste hautagaia, eta Al-Raisi zoriondu badu ere, bozketaren aurretik gogora ekarri du Interpolen estatutuek erakundeko kideak behartzen dituela Giza Eskubideen Deklarazio Unibertsala aintzat hartuta lan egitera. «Horrez gain, baztertu egin behar ditugu atxiloketa arbitrarioak, eta torturak eta beste tratu doilorrak gaitzetsi. Horiek ez dira polizia lan onerako tresnak».
Al-Raisi aukeratzeak erakundearen izenari eta lanari egin diezaiokeen kalteaz ohartarazi diote berriki Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteari Europako Legebiltzarreko bi diputatuk, tartean Marie Arena Giza Eskubideen Azpibatzordeko buruak.
Interpolek historia beltza dauka lehendik ere. 1938 eta 1945 artean, hainbat agintari nazi izan ziren erakundeko presidente, besteak beste Reinhard Heydrich, Gestapoko buru eta juduen holokaustoaren antolatzaile nagusietakoa. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206446/irungo-hondarribiko-eta-hendaiako-alkateek-mugako-kontrolak-gaitzetsi-dituzte.htm | Gizartea | Irungo, Hondarribiko eta Hendaiako alkateek mugako kontrolak gaitzetsi dituzte | Kontrolen helburua igaroan doazen migratzaileen etorrera kontrolatzea dela adierazi dute | Irungo, Hondarribiko eta Hendaiako alkateek mugako kontrolak gaitzetsi dituzte. Kontrolen helburua igaroan doazen migratzaileen etorrera kontrolatzea dela adierazi dute | Agiri bidez jakinarazi dute Irungo, Hondarribiko eta Hendaiako alkateek ez daudela ados mugak gogortzearekin, eta esan dute ez datozela bat kontrolen xedearekin: «Kontrolen helburua iragaitzazko migratzaileak kontrolatzea da, eta salatu beharreko drama humanitario bat eragiten ari da hori».
Alkateek oharrean nabarmendu dute Bidasoa ibaia hiru hirien arteko «elkargunea» dela, eta ez dutela nahi etorkizun hobe baten bila datozen horientzako «tranpa hilgarri» bilakatzea. Azken hilabeteetan hil diren gazteak ekarri dituzte gogora, kontrolak saihesten hil direnak zein Bidasoa gurutzatzen ito direnak. «Ibaiko urek dolua ekarri dute», idatzi dute auzapezek, eta mugakoa «drama humanitarioa» dela esan dute.
Adierazi dute egunean ia 100.000 lagun direla mugaz gaindiko harremana «oinarrizkotzat» dutenak, eta lana, familia eta lagunak dauzkatela alde bietan askok. Berriro mugak ezartzea «harrigarria», «anakronikoa» eta «deserosoa» dela gehitu dute.
Arazoari batera erantzuteko beharraz jardun dute agirian, eta Frantziari, Espainiari eta Europako Batasunari eskatu diete erantzun bateratua emateko eta konponbideak bilatzeko, «berriro ere» Europa mugarik gabea izan dadin. |
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206447/arabako-ardoaren-sor-markarako-lege-egitasmoa-erretiratu-du-eajk.htm | Ekonomia | Arabako ardoaren sor-markarako lege egitasmoa erretiratu du EAJk | Datorren astean bozkatu behar zen Espainiako Kongresuan. Espainiako Gobernuarekin gaiari buruz hitz egiten jarraitzeko konpromisoa lortu dutela azaldu dute jeltzaleek. | Arabako ardoaren sor-markarako lege egitasmoa erretiratu du EAJk. Datorren astean bozkatu behar zen Espainiako Kongresuan. Espainiako Gobernuarekin gaiari buruz hitz egiten jarraitzeko konpromisoa lortu dutela azaldu dute jeltzaleek. | Arabako Errioxako ardoaren beste izen bati atea zabalduko liokeen lege proposamena bertan behera uztea erabaki du EAJk, Aitor Esteban diputatu jeltzalea Luis Planas Espainiako Nekazaritza ministroarekin akordio bat lortu ondoren. Eskaera horri buruz hitz egiten jarraituko dute, baina «Espainiako Kongresuko giro gaiztotutik kanpo».
Jeltzaleek Madrilera eraman nahi zuten proposamenak hautsak harrotu ditu Espainiako hiriburuan eta, bereziki, Errioxakoan. Hango ardogileek ez dute begi onez ikusten Arabako upategiek beren sor-marka propioa izatea. Sozialistentzat patata bero bat zen jeltzaleen proposamena, Logroñon gobernatzen baitute. Asteazken honetan, Estebanek berak iradoki zuen gaiak luzerako jo dezakeela, eta azpimarratu zuen aurrekontuen negoziazioetatik atera zutela. Gaur, beste urrats bat egin dute jeltzaleek, lege egitasmoa erretiratuta.
Lege proiektu horrekin EAJ Arabako ardogile batzuen eskaera eraman nahi zuen Madrilera. Autonomia erkidego bat baino gehiago hartzen dituzten jatorri izenetan eremuko izenak sortzeko atea ireki nahi zuen, «kudeaketa hurbilago» bat sortzeko. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.