date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/207208/gasteizko-udal-gobernuak-eta-elkarrekin-ek-akordioa-lortu-dute-aurrekontuetan.htm | Politika | Gasteizko udal gobernuak eta Elkarrekin-ek akordioa lortu dute aurrekontuetan | Hirugarren urtez jarraian, aurrekontuak aurrera ateratzea lortu dute EAJk eta PSEk, Elkarrekin taldearekin akordioa lortuta. Koalizioaren zuzenketek 3,5 milioi euroko balioa izango dute aurrekontuan. | Gasteizko udal gobernuak eta Elkarrekin-ek akordioa lortu dute aurrekontuetan. Hirugarren urtez jarraian, aurrekontuak aurrera ateratzea lortu dute EAJk eta PSEk, Elkarrekin taldearekin akordioa lortuta. Koalizioaren zuzenketek 3,5 milioi euroko balioa izango dute aurrekontuan. | Gasteizko udal gobernuak 410,9 milioi euroko aurrekontua adostu du Elkarrekin taldearekin, eta, horrenbestez, aurrekontuak aurrera ateratzeko moduan egongo dira EAJ eta PSE-EE. Hirugarren urtez jarraian lortuko dute akordioa kontu publikoak aurrera ateratzeko. Elkarrekin taldearen 30 zuzenketa onartuta lortu dute akordioa; denera, zuzenketek 3,5 milioi euroko balioa izango dute aurrekontuan.
Gorka Urtaran Gasteizko alkateak, Maider Etxebarria alkateordeak eta Iñaki Gurtubai alkateordeak iragarri dute akordioa prentsaurrekoan. Jakinarazi dutenez, lortutako akordioak hiru oinarri ditu: indarkeria matxisten aurkako borroka, susperraldi ekonomikoa eta «bidezko trantsizio energetikoa» bultzatzea. Akordioaren bitartez, hainbat inbertsio eta neurri hitzartu dituzte hiru alderdiek; besteak beste, zaharberritzeko inbertsioak 1,55 milioi euro handituko dira, udal eraikinetan energia fotovoltaikoko plakak ezartzeko 160.000 euro inbertituko dira, eta indarkeria matxistaren aurkako programa berria martxan jarriko dute, horretarako 150.000 euro jarrita. |
2022-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/207209/osasuntsua-eta-kalitatezkoa.htm | albisteak | Osasuntsua eta kalitatezkoa | Goenaga jogurtek ez dute ez esne hautsik, ezta bestelako gehigarririk ere. Digitalizazioa eta ekonomia zirkularra bidelagun izan behar dituzte erronka berriei aurre egin ahal izateko. | Osasuntsua eta kalitatezkoa. Goenaga jogurtek ez dute ez esne hautsik, ezta bestelako gehigarririk ere. Digitalizazioa eta ekonomia zirkularra bidelagun izan behar dituzte erronka berriei aurre egin ahal izateko. | Gurasoen erreleboa hartu zuten Miren, Joseba eta Arantxa Goenaga anai-arrebek 2017an . Hala ere, baserriko lanen berri bazuten aurretik ere, gurasoek 1983. urtean ekin baitzioten jogurtak ekoitzi eta saltzeko proiektu berritzaileari. 40 bururekin hasi zuten ekoizpena, eta, poliki-poliki, eskariari jarraiki, behi kopurua handituz joan da Pokopandegi baserria; 70 buru dituzte gaur egun.
Aitona-amonek baserrian izaten zuten behi arraza berdinarekin egiten dute lan: Brown Swiss arrazarekin. More than Milk kanpainarekin bat egiten dute, arraza horren esnearen proteina kalitatea oso baloratua baita Europa mailan. Bigarak larrean ibiltzen dira, eta behiak, berriz, ukuiluan esnea ematen ari diren bitartean, eta antzutzean berriz ere larrean; horrela, zikloa osatuz. Behien elikadurari ere garrantzi handia ematen diote, eta urte guztian materia bikainaz osaturiko nahasketa lehor bat izaten dute, transgenikorik gabea, lastoarekin batera.
Goenaga jogurtak bikainak dira, frutarekin eta fruitu lehorrekin jateko ezin hobeak.MARIAN ETXEBESTE
Kalitatezko jogurta
Hiru anai-arrebek argi daukate kalitatezko jogurta, jogurt osasuntsua, ekoiztea dela lehentasuna, ingurumenaren jasangarritasuna kontuan izango duena. Esne hartzigarriak eta esnea soilik duen bertako produktua, baserria eta ingurumenaren jasangarritasuna zainduko duena.
Jogurt on bat egiteko, esnearen proteinaren kalitatea oso garrantzitsua da, eta, horrexegatik, Goenaga jogurtek ez dute esne hautsik izaten, ezta bestelako gehigarrik ere. Oraintxe ekoizten duten esnearen %90a Beta Caseina proteina A2 motakoa dute, eta horrek pertsona askok esnearekin dituzten digestio arazoak arintzen laguntzen du. Epe motzerako helburu bezala dute ukuilu osoko behiak genetikoki A2A2 izatea.
Elkarlana
Banaketa lanak zuzenean Pokopandegi baserritik egiten dituzte, eta, jogurtekin batera, beste hainbat produktu ere banatzen dituzte. Hala nola 35 urte baina gehiago daramatzate Agour gaztandegiarekin lanean, baita Lizun gaztandegiarekin ere. Bezeroei beste hainbat produktu eskuratzeko bidea ere ireki dute, hala nola Arnabar ahate produktuak, Jam Jam marmeladak, Lore Eztia eztia eta Olasagasti kontserbak. Ekoizleen produktuak herri eta auzoko dendarien bitartez kontsumitzailearen esku jartzeko bidean laguntzea da helburua, jogurtak banatzeko duten banatze sarea erabiliz. Horretarako, App berri bat daukate martxan, dendarientzat eskariak eta kontabilitatea eskuragarri izateko aukera ematen diena.
Erronka berriak
Baserriak bizirik irauteko, errentagarri izateaz gain, baserriak gaur egungo erronkei aurre egin behar die, atzean geratu gabe, eta, horretarako, digitalizazioa eta ekonomia zirkularra bidelagun izan behar ditugu, ingurumen eta energia trantsizioarekin bat egiteko bideak landuz.
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.yogurgoenaga.com. |
2022-1-5 | https://www.berria.eus/albisteak/207210/patata-erraz-eta-osasuntsu-kozinatzeko.htm | albisteak | Patata erraz eta osasuntsu kozinatzeko | Udapa kooperatibak patata duten errezetak erraz, eta zapore ezin hobeaz kozinatzeko eskaintza zabala du; guztiak kontserbagarririk gabeak. | Patata erraz eta osasuntsu kozinatzeko. Udapa kooperatibak patata duten errezetak erraz, eta zapore ezin hobeaz kozinatzeko eskaintza zabala du; guztiak kontserbagarririk gabeak. | Klimari, lurrari eta tradizioan oinarritutako laborea izanda, gaur egun Arabako patata goren-goreneko kalitatezko elikagaitzat hartzen du kontsumitzaileak, eta gure lurrek ematen duten produktu estimatu hori ekoizteaz eta merkaturatzeaz arduratzen da Udapa kooperatiba , 1993. urteaz geroztik.
Patataren ekoizpen prozesu guztia kontrolatu ez ezik, bertako produktuen sustapenari eta berrikuntzari ere berebiziko garrantzia ematen dio Arabako kooperatibak, eta, horregatik, patata freskoez gain, zurituak eta egosiak dauden patatak ere ontziratzen ditu Udapa fácil markapean.
Hau da, egungo kontsumitzaileen beharrak asetzeko asmoz, osasuntsuak eta prestatzeko errazak diren produktuak merkaturatzen ditu Udapak. Patata hauek zurituta, era desberdinetan moztuak, lurrunetan egosirik eta hutsean ontziratuta aurkezten dira, inolako kontserbagarririk eta alergenorik gaineratu gabe. Modu horretan, kontsumitzaileek patata oinarri duten errezetak era azkar, erraz eta gozoan presta ditzakete.
Dagoeneko merkatuan zeuden hiru erreferentziei (hots, pintxoak eta jakiak egiteko patatak, arrautzopila egiteko patatak edota hornigai moduan jartzeko patatak), beste bi produktu berri gaineratu zaizkie: entsaladilla egitekoa, dado txikien formako patatak ez ezik, ilarrak eta azenarioa ere dakarrena, entsaladak, menestrak edota entsaladilla errusiarra era azkar eta erraz batean egitea ahalbidetzen duena; eta olioz eta tipulaz ondua dagoen patata panadera, zeinak are gehiago lagunduko dizu garnizioak prestatzen, eramaten duen ongailuak haragi edota arrain mota guztiei ezin hobeto datorkiolako.
450 gramotako paketeak ohiko supermerkatu handietan daude salgai, fruta eta barazkien guneko hotz-kameretan. Baina jateko prest dauden produktu hauek industria edota HORECA kanalera ere bideratzen dira, formatu handiagoetan eta bestelako osagaiak eta ongailuak izanda.
Laburbilduz, Udapa kooperatibak ekoizten dituen produktu bikain hauei esker, kontsumitzaileak patatak oinarri dituzten errezeta gogokoenak azkarrago eta errazago prestatzen lagunduko diete, plater horien benetako zapore eta testurari uko egin gabe.
Patata arrautzopila egiteko urratsak
Udapa fácil-ekin betiko patata arrautzopila egitea inoiz baino errazagoa izango da: •Patatak olio apur bat duen zartaginean berotzen diren bitartean, ontzi batean 4 edo 5 arrautza irabiatu.
•Patatak gorritu direnean, arrautzarekin nahastu eta gatza gaineratu.
•Azkenik, osagai guztiak ongi nahasi eta zartaginean nahierara gatzatzen utzi.
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.udapa.com |
2021-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/207211/laquoterrorismoarenraquo-unitate-didaktikoak-laquobete-beharrekoakraquo-izango-dira-nafarroan.htm | Politika | «Terrorismoaren» unitate didaktikoak «bete beharrekoak» izango dira Nafarroan | Espainiako Gobernuko Barne eta Hezkuntza ministerioek zazpi unitate didaktiko landu dituzte, eta gaur aurkeztu dituzte Iruñean «memoria eta terrorismoaren prebentziorako». Erkidegoetako gobernuek autonomia izango dute hura aplikatzeko. | «Terrorismoaren» unitate didaktikoak «bete beharrekoak» izango dira Nafarroan. Espainiako Gobernuko Barne eta Hezkuntza ministerioek zazpi unitate didaktiko landu dituzte, eta gaur aurkeztu dituzte Iruñean «memoria eta terrorismoaren prebentziorako». Erkidegoetako gobernuek autonomia izango dute hura aplikatzeko. | Fernando Grande Marlaska Espainiako Gobernuko Barne ministroak, Pilar Alegria Hezkuntza ministroak eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak aurkeztu dituzte «memoria eta terrorismoaren prebentziorako» zazpi unitate didaktikoak. Grande Marlaskak nabarmendu du belaunaldi berriei «terrorismoaren sorrera, bilakaera eta errealitate gordina» erakusteak balio behar duela «askatasunaren, bakearen eta demokraziaren balioak transmititzeko». «Nor egon daiteke horren kontra?», galdetu du halako batean.
Martxoan, hitzaldi batean aurreratu ziren haren edukiak, baina, berez, iazko urtarrilean espero zen ofizialki aurkeztea, eta azkenean 11 hilabete beranduago egin da ekitaldi ofizial hori, Iruñean. Grande Marlaskaren hitzetan, unitate didaktiko horietan «terrorismoaz» oro har hitz egiten bada ere, ETAren indarkerian azpimarra egiten da, eta horregatik egin dute aurkezpena Nafarroan. «Euskal herritarra naiz, eta Euskadin eta Nafarroan ETAren terrorismoak eragin berezia izan zuen. Espainia osoan eragin zuen, baina gezurretan ariko ginateke eta ez genuke memoria aintzat hartuko, esango bagenu sozialki berdin eragin zuela».
Ikusi gehiago: «Terrorismoa», ikasgai
Espainiako Gobernuko Hezkuntza eta Barne ministerioek gida moduko bat landu dute Terrorismoaren Biktimen Memoria Zentroarekin eta Terrorismoko Biktimen Fundazioarekin batera, eta bertan jasotzen dira zazpi unitate didaktiko Bigarren Hezkuntzako lehen eta laugarren mailan eta Batxilergoko lehen eta bigarren mailan emateko. Unitate horiek Historia, Balio Etikoak, Psikologia eta Filosofia klaseetan aplika daitezke, gaurko aurkezpenean azaldutakoaren arabera. Pilar Alegriaren arabera, auzi korapilatsua izanik ere, edukia zorrotz jorratu da.
Pilar Alegriaren arabera, hainbat erkidegoetako gobernuek interesa agertu dute unitate horiek ikastetxeetara eramateko. Maria Txibitek, berriz, aurreratu du Nafarroako Gobernua «jada» lanean ari dela material pedagogiko horrekin. Bake eta Bizikidetza zuzendaritzak aurreko legealditik Hezkuntza Departamentuarekin batera Memoria duten Eskolak programa ezarri du, eta asmoa da hemendik aurrera unitate horiek hor aplikatzea. Txibiteren arabera, konpromisoa dute unitate horiek «curriculumean sartzeko».
Horri buruz galdetuta, Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak erantzun du gobernuaren asmoa dela eduki hori «bete beharrekoa» izatea. Gimenoren arabera, LOMLOE legeak curriculum berria ezarriko du, eta «hizkuntz propioa duten erkidegoek» erdia zehazteko autonomia izango dute. Aurreratu du «datozen egunetan» hori garatuko duen dekretuaren zirriborroa aurkeztuko dutela, baina hainbat aldiz zehaztu du ikastetxeek «bete beharrekoa» izango dela. Grande Marlaskari galdetu zaio ea Jaurlaritzak erabiliko al dituen unitate horiek, eta soilik esan du Jaurlaritzarekin elkarlan ona dutela.
Unitate didaktiko horiek ez dute ETAren indarkeria soilik jorratzen, eta, adibidez, horietako batek Nazioarteko terrorismoa mundu garaikidean du izenburu. Dena den, Grande Marlaskari galdetu zaio ea Poliziaren indarkeria aipatzen ote den: «Guztiari buruz hitz egiten da, aho bizarrik gabe. Baina aho bizarrik gabe esan daiteke terrorismoaren biktimekin batera segurtasun indarrek lan bikaina egin dutela terrorismoa garaitzeko».
Gaurko ekitaldian behin eta berriz errepikatu da belaunaldi gazteek gertatutakoaren ezagutza izan behar dutela. Horri buruz, urrian Nafarroako Gobernuak Bigarren Hezkuntzako 1.156 ikasleri egindako inkesta baten emaitza ezagutarazi du. Inkesta horrek agerian uzten zuen gehiengo handi batek ez zuela ETAren eta GALen berririk. Gaur bertan Txibitek azaldu duenez, «kezkatuta» daude emaitzarekin, ez zutelako Miguel Angel Blancoren atentatuaren berri eta %26 inguruk ez zuelako gaizki ikusten motibazio politikoko indarkeria. Txibiteren arabera, horrek ikusarazi egin die unitate horiek erabiltzeko beharra. |
2021-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/207212/markel-olano-gobernatzeko-modu-berri-bat-errotzen-ari-da-gipuzkoan.htm | Politika | Markel Olano: «Gobernatzeko modu berri bat errotzen ari da Gipuzkoan» | 'Etorkizuna eraikiz' nazioarteko kongresua inauguratu du Gipuzkoako diputatu nagusiak; gaur hasi eta bihar amaituko da, Donostiako Kursaalean. Nabarmendu du erakundeen eta herritarren arteko zubiak «berreraiki» behar direla, etorkizun «hobe baten alde» egiteko. | Markel Olano: «Gobernatzeko modu berri bat errotzen ari da Gipuzkoan». 'Etorkizuna eraikiz' nazioarteko kongresua inauguratu du Gipuzkoako diputatu nagusiak; gaur hasi eta bihar amaituko da, Donostiako Kursaalean. Nabarmendu du erakundeen eta herritarren arteko zubiak «berreraiki» behar direla, etorkizun «hobe baten alde» egiteko. | Herritarren eta instituzioen arteko lankidetza espazioak «ahalik eta determinazio politiko handienarekin» bultzatzeko deia egin du Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak, gaur, Etorkizuna eraikiz nazioarteko kongresuaren inaugurazioan. Olanok nabarmendu duenez, kongresuaren bidez gobernatzeko «modu berri bat» errotzen ari da Gipuzkoan, egungo erronkei erantzun «eraginkorrak» emateko eta «populismo xenofoboak» zein demokrazia «kaltetzen» duten korronteak hedatzea saihesteko.
Gipuzkoako Foru Aldundiak, Deustuko Unibertsitateak, Euskal Herriko Unibertsitateak eta Mondragon Unibertsitateak antolatu dute Etorkizuna eraikiz kongresua; gaur hasi eta bihar amaituko da, Donostiako Kursaalean, eta 600 parte hartzailek baino gehiagok eman dute izena. Inaugurazio ekitaldian parte hartu dute, besteak beste, Markel Olanok, Jose Ignacio Asensio Ingurumeneko eta Obra Hidraulikoetako foru diputatuak, Eneko Goia Donostiako alkateak eta Cinzia Alcidi CEPS Centre for European Policy Studies erakundeko ikerketako zuzendari eta Politika Ekonomikoko Unitateko buruak.
Olanoren arabera, topaketak Gipuzkoako «lankidetzazko gobernantza eredua sendotzeko» balioko du, baina, horretarako, beharrezkoa da «lankidetzan oinarritutako eredu parte hartzaileagoak» adostea. Gaineratu du erakundeek herritarrekin «zubiak berreraiki» behar dituztela, elkarlanean etorkizun «hobe baten alde» egin ahal izateko.
2016an sortu zen Etorkizuna eraikiz, eta, Olanoren aburuz, egitasmoak, «bizitasun handia» izateaz gain, Aldundiaren eta herritarren arteko harremanak «eraldatu» ditu. Horrekin batera, gogorarazi du bost urtetan 125 proiektu babestu direla, 200 elkarte, erakunde sozial eta ekonomiko baino gehiagoren parte hartzearekin. Diputatu nagusiak, gainera, Etorkizuna eraikiz-en parte hartzen duten guztiak «ez konformatzera» gonbidatu ditu, elkarlanean «Gipuzkoaren etorkizuna amestu eta eraiki» ahal izateko. |
2021-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/207213/gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen-emakume-bat-jotzeagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen emakume bat jotzeagatik | Erasotzaileak 44 urte ditu, eta erasotua bere bikotekidea da. | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen emakume bat jotzeagatik. Erasotzaileak 44 urte ditu, eta erasotua bere bikotekidea da. | Gasteizko Udaltzaingoak gaur jakinarazi duenez, larunbatean 44 urteko gizon bat atxilotu zuten Gasteizko Zaramaga auzoan. Bere bikotekideak salatu zuen gertatutakoa: jo eta iraindu egin zuen gizonak.
Erasotuak zauriak zituen, eta Zaramagako etxebizitzan bertan artatu zuten osasun zerbitzuek. |
2021-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/207214/zazpi-urteko-zigorra-jarri-diote-gizon-bati-emakume-bat-bortxatzeagatik.htm | Gizartea | Zazpi urteko zigorra jarri diote gizon bati, emakume bat bortxatzeagatik | 2018ko apirilean egin zion eraso, Lizarran. Nafarroako Auzitegi Nagusiak berretsi egin du aitzinetik Probintzia Auzitegiak ezarritako zigorra. Erasotzaileak onartu egin zuen emakumeari sexu erasoa egin izana. | Zazpi urteko zigorra jarri diote gizon bati, emakume bat bortxatzeagatik. 2018ko apirilean egin zion eraso, Lizarran. Nafarroako Auzitegi Nagusiak berretsi egin du aitzinetik Probintzia Auzitegiak ezarritako zigorra. Erasotzaileak onartu egin zuen emakumeari sexu erasoa egin izana. | Nafarroako Auzitegi Nagusiak zazpi urteko espetxe zigorra jarri dio 29 urteko gizonezko bati, 2018ko apirilean Lizarran emakume bat bortxatzeagatik. Lagunak ziren erasotzailea eta emakumea, eta elkarrekin zeuden festa batean, harik eta gizonezkoak, andrearen borondatearen aurka, emakumea bertze leku batera eraman, eta bortxatu zuen arte.
Nafarroako Auzitegi Nagusiak berretsi egin du Probintzia Auzitegiak lehendik ezarritako zigorra, eta zehaztu du erasotzaileak hasieratik onartu zuela emakumeari eraso egin izana. Emakumearen testigantzei sinesgarritasuna eman die auzitegiak, gainera.
Zazpi urteko espetxe zigorra ez ezik, gizonezkoari bertze bortz urteko zaintzapeko askatasuna ezarri dio auzitegiak, eta hamar urtez emakumearengana 300 metrora baino hurbilagora hurbiltzeko eta harekin komunikatzeko debekua. Defentsak absoluzioa galdegina zuen gizonezkoarentzat. |
2021-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/207215/independentistek-ez-dute-onartu-erreferendumaren-emaitzen-laquozilegitasuna-eta-balioaraquo.htm | Mundua | Independentistek ez dute onartu erreferendumaren emaitzen «zilegitasuna eta balioa» | Kaledonia Berriko subiranistek hautsitzat jo dituzte Parisekin dituzten elkarrizketak datorren udaberrira arte: «Hurrengo gobernuarekin hitz egingo dugu». | Independentistek ez dute onartu erreferendumaren emaitzen «zilegitasuna eta balioa». Kaledonia Berriko subiranistek hautsitzat jo dituzte Parisekin dituzten elkarrizketak datorren udaberrira arte: «Hurrengo gobernuarekin hitz egingo dugu». | Dekolonizazio prozesuko hirugarren independentzia erreferendumaren biharamunean, Kaledonia Berriko independentistek mezu argia helarazi dute: ezer ez dela posible haien parte hartzerik gabe. Subiranisten ikuspuntutik, atzo sustaturiko estrategia «arrakastatsua» izan da, eta horrek eragin du galdeketaren emaitzek «zilegitasunik eta baliorik» ez izatea. «Erreferendum hau ez da Noumeako Akordioaren araberakoa izan», adierazi du sei indar politiko eta sindikatu bat biltzen dituen CSI-NP Ez-Parte Hartzerako Komite Estrategiko Independentistak.
Ofizialki, gaurtik hasita trantsizio epe batean sartu da Kaledonia Berria, eta Frantziako Gobernuaren plana argia da: 2023ko ekainera arte independentisten, loialisten eta Parisen arteko elkarrizketak egitea, Ozeaniako uhartediaren estatus berria definitze aldera. Negoziazio horien lehen aldia egunotan hasiko dute, Sebastien Lecornu Frantziaren Itsasoz Haraindiko ministroa Kaledonia Berrian baita etzira arte.
.
Aurreikusitako bide orria, ordea, ez da espero bezala iragango: independentistek hautsitzat jo dituzte Parisekin zituzten elkarrizketak, eta ez dira mahai beraren inguruan eseriko datorren udaberrira arte, Frantzian presidentetzarako bozak egiten dituzten arte. Hala baieztatu du CSI-NPk, baita Roch Wamytan Kaledonia Berriko Kongresuko presidenteak ere, atzo: «Itxarongo dugu [Frantziako] errepublikako hurrengo presidentea aukeratzen duten arte, eta hurrengo gobernua prest dagoen arte. Hurrengo gobernuarekin hitz egingo dugu».
Wamytanen azalpen horiek ohartarazpen batekin etorri ziren, azaldu baitzuen atzoko erreferenduma berriz egin beharko dutela, eta hori exijituko dutela datorren urteko elkarrizketetan, Ozeaniako uhartediak «eutsi egiten baitio noizbait independente izateko bokazioari». Bide beretik jo du CSI-NPk, adierazita komitea osatzen duten indar politikoak eta sindikatuak ez daudela «Lecornu egutegian engaiatuta»: «Jakinarazitako hemezortzi hilabeteak agintaldi amaieran dagoen gobernu batekin hasiko dira. Itsasoz Haraindiko ministroa gure etxean izateak gehiago du presidentetzarako kanpaina batetik etorkizunerako irtenbideak ekartzetik baino».
2017tik 2020ra Frantziako lehen ministro izandako Edouard Philippek 2019ko urrian adierazi zuen deskolonizazio prozesuko hirugarren erreferenduma ez zela egingo «2021eko irailaren erdialdearen eta 2022ko abuztuaren» artean; tartean Frantziako presidentetzarako bozen bi itzuliak egingo dituztelako. Lecornuk, ordea, ez du errespetatu Parisek emandako hitza, eta alde bakarrez erabaki zuen atzoko data.
Gainera, COVID-19ak gogor jo du Kaledonia Berria udazken honetan, eta hildako gehienak kanakak izan dira —indigenak—; hortaz, independentistek azaldu zuten egoera horretan ez zegoela galdeketarik egiterik, melanesiar kulturan doluari ematen zaion garrantziagatik, eta haien kanpaina atez atekoa eta ekitaldi jendetsuz beterikoa izaten delako. Halere, Itsasoz Haraindiko ministroak entzungor egin zien eskari horiei, eta, azkenean, herri kolonizaturik gabe egin dute dekolonizazio prozesuko hirugarren erreferenduma.
Kopuruak, behera
Estrategia horren ondorioz, iazko galdeketarekin konparatuz gero, parte hartzea 41,82 puntu txikitu da aurten —%43,87ra—, independentisten gehiengo zabalak ez duelako botoa eman. Horrek eragin du, hortaz, baiezkoaren babesa ere apaltzea: %46,74tik %3,5era.
Zehazki, Frantziatik ateratzearen aldeko hautuak 68.786 boto gutxiago jaso zituen atzo, baita handik ateratzearen kontrakoak ere, 5.783 bototan egin baitzuen behera kopuru horrek. Hala, loialistek garaipena aldarrikatu duten arren, agerian geratu da pandemiak, galdeketaren testuinguru bitxiak eta kanpainak eragina izan dutela haien oinarrian ere.
Frantziatik ateratzearen kontrakoen artean poza da nagusi atzodanik. Sonia Backes Hegoaldeko Probintziako presidentearen iritziz, «[Frantziako] errepublikaren kidetasunaren auzia ez da gehiago pausatzen»; horren ordez, mahai gainean dagoena «gizarte proiektu bat eraikitzea» da, eta hori egin beharko dute datozen hilabeteetan, «elkarrekin».
MPC Mugimendu Popular Kaledoniarra alderdiko presidente Gil Brialek, berriz,atzo NC la1ère kateari adierazi zion ez dutela «barkamenik eskatu behar» galdeketa irabazteagatik. «Musika txiki bat instalatu da jakiteko garaipena zilegi den ala ez. Baina guk irabazi egin dugu. Denok elkarrekin lan egin beharko dugu, baina oinarri horrekin: irabazi egin dugula».
Independentistek ez bezala, loialistek Lecornuk antolaturiko negoziazioetan parte hartzeko asmoa dute. Horietan definitu beharko lukete Kaledonia Berriaren estatus berria, baina hirugarren galdeketa boikotatu dutenen jarrerak ziurgabetasunez bete du Parisen hitzordu sorta. Hori bai, Itsasoz Haraindiko ministroak atzo azaldu modura, iragan igandean gertaturikoa «ez da istorioaren amaiera» izango. |
2021-12-13 | https://www.berria.eus/albisteak/207216/kontseiluak-adostasuna-eskatu-dio-eusko-legebiltzarrari-ikus-entzunezkoen-legearen-inguruan.htm | Gizartea | Kontseiluak «adostasuna» eskatu dio Eusko Legebiltzarrari ikus-entzunezkoen legearen inguruan | Galiziako Parlamentuan egin moduan, eskarietan bat etor daitezela eskatu die alderdiei. Lege proposamena ez du nahikotzat jo, eta edukien kopuruan nahiz finantzaketan «berdintasuna» falta duela salatu. | Kontseiluak «adostasuna» eskatu dio Eusko Legebiltzarrari ikus-entzunezkoen legearen inguruan. Galiziako Parlamentuan egin moduan, eskarietan bat etor daitezela eskatu die alderdiei. Lege proposamena ez du nahikotzat jo, eta edukien kopuruan nahiz finantzaketan «berdintasuna» falta duela salatu. | Espainiako Ikus-entzunezkoen Lege Orokor berriaren inguruan Euskalgintzaren Kontseiluak duen jarreraren berri eman du Paul Bilbao idazkari nagusiak, Legebiltzarreko Kultura, Euskara eta Kirol batzordean, eta lege horren inguruan hizkuntza gutxituen aldeko beste zenbait eragilerekin batera egiten ari diren lanketa azaldu du. Legearen aurreneko lanketan aktiboki parte hartu dutela zehaztu du, eta hainbat «ekarpen» egin dizkiotela lege proposamenari. Alabaina, horietako «bat bera ere» ez dutela aintzat hartu deitoratu du.
Kontseiluak adierazia zuen aurrez ere testuan jasotzen diren urratsak ez direla inolaz ere nahikoak, beste hainbat gizarte eragilerekin egindako agerraldi bateratuan, eta hala berretsi du gaur Bilbaok: «Kuota txiki bat jarri dute ekoizpenari dagokionez, baina gobernuak berak azaldu du ez diela plataforma guztiei eragingo. Legeak berak ez du berariaz aniztasuna aitortzen, eta euskararen kasuan, horren garrantzitsua den bikoizketaren gaiak ez du bermerik». Horrenbestez, legea, tramitatu bitartean, «nabarmen hobetu» beharko dela adierazi du.
Aldi berean, Bilbaok dei egin die Legebiltzarreko alderdiei gaiaren inguruan «adostasunera» irits daiteze. Horretarako, Galiziako Parlamentua eredutzat har dezate gonbidatu ditu, zeinean alderdi guztiak bat etorri baitziren oinarrizko zenbait puntutan: «galizierazko eta gaztelaniazko gutxieneko edukiak eta ehunekoak berdindu beharra bikoizketan, azpitituluetan eta audio deskripzioetan, bai eta telebista kanal eta plataformetako ikus-entzunezko ekoizpenen finantzaketa aurreratuan ere». Eskaera partekatu hori «aurrerapauso itzela» iruditzen zaio Bilbaori, eta alderdiei galdetu die ea han posible izan dena zergatik ez den posible Legebiltzarrean.
Bilbaoren esanetan, «berdintasuna eskatzeko» ados jarri dira Galizian, eta, hain justu, legeak printzipiotzat berdintasuna hartu behar lukeela defendatu du, hizkuntza gutxituen aldeko gainerako gizarte eragileekin adostutakoa oinarritzat hartuta. Gutxieneko edukietan eta finantzazioan, bietan, islatu behar litzateke hori, azaldu duenez: «Legeak aniztasunari erreparatuko badio, lehenik, estatuko hizkuntza guztietako edukiak eta gutxieneko ehunekoak berdindu beharko ditu bikoizketan, azpitituluetan eta audio-deskribapenetan. Eta, bigarrenik, estatuko hizkuntzetako ikus-entzunezko ekoizpenak finantzatzeko betebeharrak ere berdindu beharko ditu, plataforma digitaletarako zein telebista-kanaletarako».
Aitortzarik eza
Berdintasunik ezaren oinarrian dago, Bilbaoren ustez, legeak hizkuntza aniztasunari «berariazko aitortzarik» egin ez izana. «Ulergaitza egiten zaigu, jasota baldin badago berezko hainbat hizkuntza daudela estatuan, alegia hizkuntza aniztasuna dagoela, zergatik ez den horren isla ematen onartzen diren legeetan», esan du.
Aipamen berezia egin dio, halaber, legean jasota dagoen formulazio bati: «erkidego autonomoetako hizkuntza ofizialen batean». Ohartarazi du gaztelania ere badela hizkuntza horietako bat, eta, horrenbestez, aurreratu du argitzeko eskatuko duela «berezko hizkuntza ofizialen inguruan ari den». Zehaztasuna eskatu du, eta eskaera horrekin lotuta kezka agertu du streaming plataformei ezarritako hizkuntza kuoten inguruan. Izan ere, Espainiako Gobernuak albiste agentzia bati baiezatau zionez, Espainiako Estatutik kanpo sortutako streaming plataformek ez dute edukiaren %6 gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izan beharko —hala adostu zuen ERC Esquerra Republicana de Catalunyak, hasiera batean, Espainiako Gobernuarekin—.
Hitzartzearen amaieran, Bilbaok gogoratu du legearen inguruko eskaera zehatzak egingo dizkietela alderdiei etzi, Madrilen, hizkuntza gutxituen alde jarduten duten beste zenbait eragilerekin batera. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207217/terrorismoa-ikasgai.htm | Politika | «Terrorismoa» ikasgai | Espainiako Gobernuko Barne eta Hezkuntza ministerioek terrorismoari buruzko unitate didaktikoak ondu dituzte. Batxilergokoen unitateak osatuago daude, eta kasu errealak planteatzen dizkiete, «gogoeta egiteko». → «Terrorismoaren» unitate didaktikoak «bete beharrekoak» izango dira Nafarroan | «Terrorismoa» ikasgai. Espainiako Gobernuko Barne eta Hezkuntza ministerioek terrorismoari buruzko unitate didaktikoak ondu dituzte. Batxilergokoen unitateak osatuago daude, eta kasu errealak planteatzen dizkiete, «gogoeta egiteko». → «Terrorismoaren» unitate didaktikoak «bete beharrekoak» izango dira Nafarroan | «Beste fenomeno konplexu batzuekin gertatzen den bezala, terrorismoaren hainbat definizio daude. Adituek ez dute adostasunik lortu terrorismoa zer den zehazteko orduan, baina ia kasu guztietan proiektu politiko jakin bat indarrez ezartzeko tresna baten aurrean gaudela azpimarratzen dute». Halaxe definitzen du terrorismoa DBHko laugarren mailako ikasleei zuzendutako Terrorismoa Espainian unitate pedagogikoak. Geografia eta Historiarako ikasgaia da. Astelehenean egin dute unitateen aurkezpena, Iruñean.
Unitate horretan azaltzen denez, terrorismoaren ezaugarrien artean daude «indarkeria klandestinoa» edo modu sekretuan jardutea, izu giroa eragitea, helburu politikoak inposatu nahi izatea eta eragin propagandistikoa izatea. Hala, DBHko ikasleei aipatzen zaie «terrorismoak maila ezberdinean» eragin duela inguruko herrialdeetan, eta «Espainian ideologia desberdinetako erakunde terroristek jardun dutela: «Nazionalista erradikalak, jihadistak, ultraeskuina eta ezker muturra». Ez da GAL aipatzen. Lehen hitzaurre horretan, bahiketa bati buruzko informazioa bilatzea eskatzen zaie ikasleei.
Ondoren, frankismoari, trantsizioari eta ondorengo demokraziaren urteei erreparatzen die. Diktaduran, «terrorismoaren lehen biktima» gisa azaltzen da Begoña Urroz, eta «ETAren lehen biktima» gisa, berriz, Jose Antonio Pardines guardia zibila. Honela definitzen du ETAren urte haietako jarduera: «Oposizio antifrankista osatzen zuen alderdi eta sindikatuen gehiengo handiak ez zuen hilketara jo diktaduraren aurka egiteko, tresna baketsuetara baizik, hala nola grebara, propagandara edo manifestazioetara. Terrorismoa gutxiengo baten tresna bat izan zen, ondorio konponezinak eragin zituena. ETAren kasuan, 43 pertsona hil zituen 1968. eta 1975. urteen artean». Lekukotzen artean aipatzen dira Jesusa Ibarrola Begoña Urroz haurraren amarena eta Fermin Garces Hualde Guardia Zibilaren Informazio Zerbitzuetako kidearena.
Trantsizioan ETAren eta GRAPOren jarduerari ultraeskuinaren indarkeria gehitu zitzaiola dio. Estatu kolpeaz, berriz, hau dio: «Urte haietan (1975-1982) baziren muturreko gutxiengo jakin batzuk, beren arerio politikoak eskubidedun pertsona gisa ez, beren helburu partikularrak lortzeko deuseztatu beharreko etsai gisa ikusten zituztenak. 1981eko otsailaren 23an Gudarosteko alderdi atzerakoiek estatu kolpe bat jo zuten».
Ondorengo urteen deskribapen azkar bat egiten du, ETAren atentaturik lazgarrienak aipatuz eta 2003ko martxoaren 11ko atentatu jihadistari ere erreparatuz: «Azken eraso hori Espainian inoiz izan den handiena izan da». Mugimendu bakezalearen ibilbidea ere aipatzen du, eta lekukotzen artean daude Conchita Martin 2000n ETAk eraildako Pedro Antonio Blanco teniente koronelaren alargunarena, AVTko Juan Carlos Cabrerorena eta Madrilgo aldirietako trenen atentatu jihadistan hildako Juan Carlosen semearena.
GAL, Batxilergoan
Batxilergoko bigarren mailako ikasleentzat ere izen bereko unitate didaktiko bat dago: Terrorismoa Espainian. Datu gehiago emateaz gain, diferentzia esanguratsu batzuk daude. Adibidez, indarkeria erabili duten taldeen artean, aurretik aipatutakoez gain GAL ere erantsi dute: «GALen (Grupos Antiterroristas de Liberación) kasua, estatu demokratiko batean ezin zurituzkoa, ez dator bat ultra ideologiarekin. Antiterrorismo mota bidegabeko eta parapolizial bat izan zen, ustez borrokatzen zituzten haien (ETA) metodo terrorista berak erabili zituena. 27 pertsona erail zituzten 1983 eta 1987 artean». Halaxe definitzen du.
Unitate pedagogiko honetan, galderak planteatzen zaizkie ikasleei. Adibidez: «La voluntad del gudari liburuan, egileak, Gaizka Fernandez Soldevillak bere buruari honako hau galdetzen dio, guri galdetzen digu: “Noiz eta non jaio zen fanatismoa? Zeintzuk ziren gorrotoaren sustraiak? Nola eta zergatik agertu zen ETA? Bat-batean jaio al zen? Zeri erantzuten zion ETAk indarkeriaren alde egindako apustuak? Eta zergatik ez zen gertatu gauza bera Espainiako beste hainbat lekutan?” Galdera horiek guztiak erabakigarriak dira».
Era berean, unitate honetan kasu erreal gehiago planteatzen dira, eta horri buruz taldeka lan egitea proposatzen zaie ikasleei, garaiko testuinguru historikoaren arabera. Adibidez, diktadura garaian, 1972an ETAk eraildako Eloy Garcia Cambra Galdakaoko udaltzainaren hilketa planteatzen da, eta galdetu: «Zuen ustez justifikatu al daiteke udaltzain honen hilketa diktadura betean burutu zelako? Argudiatu zuen erantzuna».
Beste kasuetako bat GAE eskuin muturreko taldeari egotzitako Alonsotegiko atentatua da. Lau pertsona hil ziren, eta horien artean Liborio Arana zegoen. Haren semearen testigantza jasotzen du unitate didaktikoak, eta bertan dio «oso gogorra» izan zela familiarentzat: «Nire semeari ez nion atentatuaz ezer kontatu orain gutxi arte. Ertzain egin nintzen hura argitzen saiatzeko. Poliziak oso gaizki jokatu zuen, batez ere ikerketan eta tratuan... José Amedo —gerora GALengatik zigortua— izan zen ikerketaren burua». Behin hori irakurrita, ikasleei proposatzen zaie «gertatutakoaren izugarrikeriaz, familiarentzako ondorioez» gogoeta egitea.
GALen beste aipamenik ez dago unitate horretan. Unitate didaktikoak gazteleraz, euskaraz, katalanez eta galegoz daude, eta ikasleentzako eta irakasleentzako materiala planteatzen dute. |
2021-12-18 | https://www.berria.eus/albisteak/207218/covid-ziurtagiria-galderak-eta-erantzunak.htm | Gizartea | COVID ziurtagiria: galderak eta erantzunak | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak COVID ziurtagiriaren erabilerari buruz izan daitezkeen dudak argitzeko dokumentu bat kaleratu du. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ziurtagiria noiz, nola eta non erabili argitzeko gida moduko bat da. | COVID ziurtagiria: galderak eta erantzunak. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak COVID ziurtagiriaren erabilerari buruz izan daitezkeen dudak argitzeko dokumentu bat kaleratu du. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ziurtagiria noiz, nola eta non erabili argitzeko gida moduko bat da. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak COVID ziurtagiriari buruzko zalantzak argitzeko dokumentu bat ondu du, neurri horren inguruan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren artean sor daitezkeen zalantzak argitzeko asmoz. BERRIAk dokumentu horren galdera-erantzunak jaso ditu: Zer da Europako Batasuneko COVID ziurtagiri digitala?
EBko COVID ziurtagiri digitala QR irakurketa duen dokumentu bat da, Europako Batasunaren barruan herritarren zirkulazio seguruari bide ematen diona COVID-19aren pandemiaren garaian. Dokumentu hori Europako Batasunaren barruan bidaiatzea errazteko ezarri zen. Ziurtagiri hori duten bidaiariei kontrolak arinduko zaizkie, eta ez dutenei, berriz, herrialde bakoitzeko agintariek ezarritako bestelako kontrolak egingo zaizkie, eta, kasuan kasu, dagokion informazioa aurkeztu beharko dute.
Abenduaren 4az geroztik, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID ziurtagiri digitala eskatuko da gaueko aisialdiko establezimenduetan eta jatetxeetan sartzeko.
Zer ziurtagiri mota daude?
Hiru ziurtagiri mota daude, hiru pertsona motarentzat:
1) Txertaketa ziurtagiria: dosi batekin edo birekin txertatutakoek eskuratu ahal dute.
2) Osatze ziurtagiria: gaixotasuna pasatu dutenetik 11 eta 180 egun arteko epean PCR positiboa izan dutenek eskuratu ahal dute.
3)Proba negatiboaren ziurtagiria: antigeno proba batean 48 ordu lehenago negatibo eman dutenek eta 72 ordu lehenago PCR proba batean negatibo eman dutenek eskuratu ahal dute.
Nola lortu ziurtagiria?
COVID ziurtagiri digitala bi modutara lor daiteke: modu digitalean edo presentzialean. Informazio zehatza esteka honetan: https://www.euskadi.eus/certificado-covid-digital- ue/web01-a3korona/es/
Zenbateko iraupena du ziurtagiriak?
- Txertaketa ziurtagiria: Urtebete, azken dosiaren egunetik hasita.
- Osatze ziurtagiria: 6 hilabete.
- Diagnostiko proba negatiboaren ziurtagiria: antigeno probarekin, 48 ordu, eta PCR probarekin, 72 ordu. Non eskatuko da COVID ziurtagiria?
COVID ziurtagiri digitala bi kasutan eskatu ahal izango da. Alde batetik, aisia eta dantza jarduerak eskaintzen dituzten establezimenduetan âÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂdiskotekak, dantza aretoak, festa aretoak ikuskizunekin, musika tabernak, karaokeakâ eta III. eta IV. multzoan jasotako guztietan. Bestalde, III. multzoan jasotako pub eta taberna berezietan ere eskatu ahal izango da, eta 22:00etatik aurrera. Azkenik, 50 pertsona baino gehiago hartzeko baimena duten jatetxeetan ere eskatuko da.
Nork eskatu beharko du ziurtagiria?
Bai establezimenduaren titularrek, bai Poliziak edonoiz eskatu ahal izango diete establezimenduan dauden bezeroei lokalera sartzeko aurkeztutako dokumentazioa erakusteko.
Nola eta noiz erakutsi behar da ziurtagiria establezimenduetan?
Sartzerakoan zein egonaldian, establezimenduaren titularrak edo poliziek eskatu ondoren. Aurkezteko modua: PDF formatuko dokumentu digital bat izan daiteke, sakelako telefono batean edo beste gailu batean kokatutako QR kode batekin, edo paperekoa, beharrezkoa izanez gero.
Beharrezkoa da NA nortasun agiria edo identifikazio ziurtagiri ofiziala aurkeztea COVID ziurtagiriarekin batera?
Bai.
Eskatuta ere erabiltzaileak ez badu ziurtagiria aurkezten, establezimenduetako titularrak deitu egin behar dio Udaltzaingoari edo Ertzaintzari?
Jabeek, lehenik eta behin, lokalera sartzea galarazi beharko diote ziurtagiria aurkezten ez duenari. Erabiltzaileak ez badu lokalera sartzeko debekua errespetatzen, jabeak Udaltzaingoari edo Ertzaintzari deitu ahal izango dio.
Udaltzaingoa eta Ertzaintza establezimendu horietara joan ahal dira agindua betetzen ari den jakiteko?
Udaltzaingoak edo Ertzaintzak ikuskapenak egin ahal izango ditu establezimendu horietan, agindua betetzen dela egiaztatzeko.
COVID ziurtagiria 50 pertsona baino gehiagorentzako tokia duen jatetxe bateko tabernan eskatu behar da, edo jantoki gisa bakarrik erabiltzen den eremuan?
Ez da tabernetako barran eskatuko. Beraz, jantoki gisa erabiltzen den eremuan eskatuko da bakarrik.
Eusko Jaurlaritzak emango du ziurtagiri digitalaren QR kodea irakurtzeko aplikaziorik?
Ez. Erabilgarriak izan daitezkeen hainbat aplikazio daude martxan Europako hainbat herrialdetan. Aplikazio horiek une oro errespetatu beharko dute datuak babesteari buruzko Espainiako eta Europako legedia.
Txertoa kontraindikatua izan eta COVID txertaketa ziurtagiria eskuratu ezin dutenak nola sar daitezke lokal horietara?
Bi aukera daude establezimendu horietan dokumentazioa aurkezteko. Batetik, COVID-19 proba negatiboaren ziurtagiriarekin: PCR bat edo antigeno proba bat egin dela eta emaitza negatiboa eman duela egiaztatzen duen ziurtagiria da. Bestetik, osatze ziurtagiriarekin: COVID-19a pasatu dela egiaztatzen duen ziurtagiria. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207250/hiru-urteko-kartzela-zigorra-ezarri-diote-atxikitze-zentroan-sua-piztu-zuen-gizonari.htm | Gizartea | Hiru urteko kartzela zigorra ezarri diote atxikitze zentroan sua piztu zuen gizonari | Irailean gertatu zen sutea, Hendaiako atxikitze zentroan: bertan preso zegoen migratzaile batek su eman zion bere gelari. Baionako fiskalak bi urteko zigorra eskatu arren, hiru urteko zigorra betetzera kondenatu du epaileak. | Hiru urteko kartzela zigorra ezarri diote atxikitze zentroan sua piztu zuen gizonari. Irailean gertatu zen sutea, Hendaiako atxikitze zentroan: bertan preso zegoen migratzaile batek su eman zion bere gelari. Baionako fiskalak bi urteko zigorra eskatu arren, hiru urteko zigorra betetzera kondenatu du epaileak. | Baionako auzitegian epaitu zuten gizona, atzo. Iragan irailaren 19an, Hendaiako (Lapurdi) atxikitze zentroan preso zegoen, eta su eman zion bere gelari. Ospitalera eraman behar izan zuten, larri, eta harekin batera beste gizon bat ere bai, kea arnasteagatik. Prokuradoreak bi urteko presondegi zigorra ezartzeko galdeginik ere, epaileak hiru urteko zigorra ezarri dio. Gainera, 10 urtez Frantziako Estatuan ibiltzeko debekua izanen du, eta parte zibil gisa plantatu ziren Frantziako lau poliziei, guztira, 3.500 euroren kalte ordainak eman beharko dizkie.
Haren abokatuaren hitzetan, «neurriz kanpoko zigorra da», bezeroa «guztiz etsitua» baitzen atxikitze zentroan. Epaileak argudiatu du ez dela haren lehen delitua izan: aurretik presondegian egona zen indarkeria matxistagatik, Bordelen (Okzitania).
Sutea gertatu zenean, Hendaiako atxikitze zentroa ebakuatu zuten, eta hetsirik egon zen zenbait astez. Zentroa hesteko galdetu zuen orduan errefuxiatuen defentsarako abokatu elkarteak, baina Paueko auzitegi administratiboak atzera bota zuen eskaera. Sutea gertatu zenean gakoturik zen gizon batek BERRIAri kontatu zion baldintza gogorretan gertatu zela ebakuazioa. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207251/beste-lau-pertsona-hil-dituzte-kolonbian.htm | Mundua | Beste lau pertsona hil dituzte Kolonbian | Aurtengo 90. sarraskia da; guztira 320 lagun hil dituzte herrialdean. Garapenerako eta Bakerako Ikerketen Institutuak ohartarazi du indarkeria handia dela, eta herrialdea arriskuan dagoela. | Beste lau pertsona hil dituzte Kolonbian. Aurtengo 90. sarraskia da; guztira 320 lagun hil dituzte herrialdean. Garapenerako eta Bakerako Ikerketen Institutuak ohartarazi du indarkeria handia dela, eta herrialdea arriskuan dagoela. | Familia bereko lau kide hil zituzten igandean Kolonbiako Nariño departamentuan. Indepaz Garapenerako eta Bakerako Ikerketen Kolonbiako Institutuak eman du heriotzen berri, eta azaldu du aurten 90 aldiz egin dituztela mota honetako sarraskiak: guztira 320 lagun hil dituzte. Institutuak ohartazi du herrialdean bortizkeria handia dagoela, eta horrek arriskua areagotu duela herrialdean; eraso horiek alde batera utzita, azaldu du arrisku larrian daudela gizarte mugimenduetako buruak. Aurten 164 buruzagi hil dituzte, eta 2016ko Bake Akordioetatik giza eskubideen 1.278 defendatzaile hil dituzte.
Poliziak jakinarazi du gertatutakoa ikertzen ari dela. Abenduaren 12an gertatu zen ezbeharra, igandean. Azaldu dutenez, familiaren etxean bertan hil zituzten kideak, hainbat pertsona armatu indarrean etxean sartu eta gero.
Nariñoko departamenduan izan dira hilketak, herrialdeko hegoaldean. 2021ean 36 lagun hil dituzte han: bederatzi sarraski izan dira. Hain zuzen ere, herrialdeko departamenturik arriskutsuenen artean dago Nariño. Jazoera horiek «sistematikoak» direla azaldu du Indepazek, eta horien arrazoien artean egoten direla kokainaren ekoizpena handitzea, gizarteko desberdintasunak eta talde armatuek lurrak bereganatzeko elkarren artean dituzten gatazkak.
Hori horrela, herrialdeko egoerarekiko kezka azaldu du erakundeak, aurtengo eraso kopurua iazkoaren ia parekoa baita: iaz 91 izan ziren. Hala ere, hildako kopuruak behera egin du nabarmen, %32: iaz 469 lagun hil zituzten, eta aurten, 320. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207252/urte-honetarako-hazkunde-aurreikuspena-56ra-murriztu-du-pedro-azpiazuk.htm | Ekonomia | Urte honetarako hazkunde aurreikuspena %5,6ra murriztu du Pedro Azpiazuk | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia aurretik uste baino gutxiago haziko da 2021ean, Eusko Jaurlaritzak iragarri duenez. Aldiz, hobetu egin du 2022. urterako hazkunde iragarpena, %6,7raino. | Urte honetarako hazkunde aurreikuspena %5,6ra murriztu du Pedro Azpiazuk. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia aurretik uste baino gutxiago haziko da 2021ean, Eusko Jaurlaritzak iragarri duenez. Aldiz, hobetu egin du 2022. urterako hazkunde iragarpena, %6,7raino. | Irailean ekonomiaren bilakaerari buruz egindako aurreikuspenak berritu egin ditu Eusko Jaurlaritzak, uste duelako atzeratu egingo dela urte honetarako barne produktu gordinarentzat iragarritako hazkundearen zati bat, 2022. urtera arte. Pedro Azpiazuk aurkeztu ditu aurreikuspen berriak Eusko Legebiltzarrean aurrekontuei buruz egindako agerraldian, eta baztertu egin du sare produktiboaren ahultasunaren erakusgarri izatea hazkunde txikiagoa.
Azpiazuren arabera, 2021. urtean %5,6 haziko da ekonomia Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, irailean iragarri (%6,7) baino gutxiago. 2022. urtean, aldiz, BPGak %6,4 egingo du gora, irailean aurreikusi (%6,4) baino gehiago.
Enpleguari buruzko aurreikuspenetan, aldaketa gutxi. Aurten 13.390 enplegu gehiago aurreikusi ditu Jaurlaritzak, eta beste 11.500 inguru gehiago 2022rako. Horrekin, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako urteko batez besteko langabezia tasa %10 inguruan ibiliko da, eta %9,2ra jaitsiko da 2022an. Irailean, Jaurlaritzak iragarri zuen aurten %10,3ko langabezia tasa izango zela, eta %9,5ekoa 2022an. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207253/osakidetza-hasi-da-txandak-ematen-9-eta-11-urte-bitarteko-haurrak-txertatzeko.htm | Gizartea | Osakidetza hasi da txandak ematen 9 eta 11 urte bitarteko haurrak txertatzeko | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 145.000 haur txertatzeko kanpaina hasi da. Haurrentzako 60.000 txerto jaso zituen herenegun Osakidetzak. | Osakidetza hasi da txandak ematen 9 eta 11 urte bitarteko haurrak txertatzeko. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 145.000 haur txertatzeko kanpaina hasi da. Haurrentzako 60.000 txerto jaso zituen herenegun Osakidetzak. | Osakidetza atzo hasi zen haurrei COVID-19aren aurkako txertoa jartzeko txandak ematen. 145.000 haur deituko dituzte txertoa hartzera, 5 eta 11 urte artekoak, baina lehenbizi 9 eta 11 urte artekoak deituko dituzte txertatzera. Lehen txandak gaurko eman dituzte.
Txanda hartzeko Internet lehenetsiko du Osakidetzak, azaldu duenez, telefono lineak osasun arretarako uzteko. Osakidetzaren webgunean hartu beharko da ordua. Arazoren bat izanez gero, osasun etxera deitu beharko da, eta 1 zenbakia sakatuta jasoko du deitzen duenak haurrari txertoa jartzeko eguna eta ordua. Horrekin batera, zortzi aste geroago bigarren txertoa jartzeko txanda ere emango dute.
Ikusi gehiago: Pentsaldian. Miren Basaras Ibarzabal: Umeak txertatzeko arrazoiak
Herenegun jaso zituen Osakidetzak haurrei jartzeko 60.000 txerto. Pfizer txertoa da. 9 eta 11 urte artekoak txertatu ahala, haur txikiagoak deituko dituzte txertatzera. Haurrak txertatzeko guneak hasieran ez dira osasun etxeetan egongo, baina Osakidetzak ez du baztertzen, azaldu duenez, salbuespen kasuren batean osasun etxean bertan txertatzea.
Haurrek heldu batek lagunduta joan beharko dute txertoa hartzera. Infekzioren bat dutenak edo azken bi hilabeteetan koronabirusa pasatu dutenak ez dituzte txertatuko. Osakidetzak haurrak txertatzera deitu du, «segurua eta erainginkorra» delako. Espainiako Gobernuaren arabera, 5 eta 11 urte bitarteko haurrekin egindako saioetan %90,7ko eraginkortasuna izan du txertoak COVID-19 sintomadun kasuetan. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207254/konstituzio-berri-baterako-erreferenduma-eta-bozak-iragarri-ditu-saiedek-2022rako.htm | Mundua | Konstituzio berri baterako erreferenduma eta bozak iragarri ditu Saiedek 2022rako | Tunisiako presidenteak adierazi duenez, datorren urteko uztailaren 25ean izango da konstituzio erreforma bati buruzko galdeketa. Hauteskundeak abenduaren 17an egingo lirateke. Ordura arte, parlamentua indargabetuta egongo dela aurreratu du. | Konstituzio berri baterako erreferenduma eta bozak iragarri ditu Saiedek 2022rako. Tunisiako presidenteak adierazi duenez, datorren urteko uztailaren 25ean izango da konstituzio erreforma bati buruzko galdeketa. Hauteskundeak abenduaren 17an egingo lirateke. Ordura arte, parlamentua indargabetuta egongo dela aurreratu du. | Kais Saied Tunisiako presidenteak Tunisiako estatu botere ia osoari eutsi nahi dio 2022. urtearen amaierara arte, bere aurkariek estatu kolpetzat dutena ordura arte luzatuta. Astelehen gauean telebista bidezko diskurtso batean iragarri zuenez, herrialdeko parlamentuak indargabetuta jarraituko du legebiltzarrerako hauteskunde berriak egin arte. Bozak datorren urteko abenduaren 17rako deituko dituela esan zuen.
Aurretik, konstituzio berri bat onartzeko erreferendum bat antolatu nahi du Saiedek. 2022ko uztailaren 25ean ezarri du galdeketarako data. Hain justu, parlamentua ixteko agindu zuenetik urtebetera. Kalean Tunisiako Gobernuaren kontrako protesta jendetsuak zirela, 2014ko konstituzioak jasotzen duen botere banaketa eten eta bere gain hartu zituen estatuko aginte ahalmen nagusiak. «Salbuespenezko neurriak» hartzeko dekretu bidez gobernatuko zuela adierazi zuen irailean, eta elkarrizketa hitzeman aldaketa politiko sakonetarako. «Iraultzaren eta historiaren norabidea zuzendu» beharra nabarmendu zuen. Saieden arabera, boterea bere gain hartzea da gobernuaren «ekinaldi falta» eta herrialdeko krisi politiko nahiz ekonomikoa gainditzeko modu bakarra.
Ez dute iritzi bera oposizioko indarrek. Udaberri Arabiarrean (2010) Tunisiak lortu zituen erreforma politikoak arriskuan jarri ditu Saieden «estatu kolpeak», horien iritziz.
Hitxem Metxixi lehen ministro zena kargutik kendu eta bi hilabetera, Najla Buden Romdhane izendatu zuen Saiedek ardura horretarako, joan den irailean. Tunisiako lehen emakumezko gobernuburua. Munduko Bankuarentzat lanean aritutako ingeniaria. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207255/maiatzean-hasiko-dira-osakidetzako-2018-2019ko-leparen-azterketak.htm | Gizartea | Maiatzean hasiko dira Osakidetzako 2018-2019ko LEParen azterketak | Izen ematea urtarrilaren 25ean hasiko da. Epaimahaiak zozketa bidez hautatuko dituzte, eta epaimahaikide bakoitzak erabaki ahal izango du probak egiteko erantzukizuna onartzen duen edo eginkizun hori gaian esperientzia duen kanpoko instantzia bati ematen dion. | Maiatzean hasiko dira Osakidetzako 2018-2019ko LEParen azterketak. Izen ematea urtarrilaren 25ean hasiko da. Epaimahaiak zozketa bidez hautatuko dituzte, eta epaimahaikide bakoitzak erabaki ahal izango du probak egiteko erantzukizuna onartzen duen edo eginkizun hori gaian esperientzia duen kanpoko instantzia bati ematen dion. | Eusko Jaurlaritzak gaur argitaratu ditu aldizkari ofizialean Osakidetzako 2018-2019ko Lan Eskaintza Publikoaren oinarri orokorrak. Bi fasetan egingo dute. Lehen faserako izena emateko epea urtarrilaren 25ean irekiko da, eta otsailaren 24ko 14:00ak arte egongo da irekita. Lehen faseko azterketak maiatza eta uztaila bitartean egingo dituzte. Bigarrena, berriz, 2022ko udan izango da. «Laster, informazio gehiago emango da probak egiteko lekuari, egunari eta orduari buruz», gaineratu du Osasun Sailak.
Guztira 3.535 lanpostu eskainiko dira LEP horretan. Lehen fasean, 1.611 lanpostu aterako dira, hemeretzi kategoriatan banatuta. Horien artean egongo dira lehen arretan sortu diren hutsuneak betetzeko eskainiko direnak; esate baterako, 322 familia mediku lanpostu eta 62 pediatriako lanpostu. LEPa aurkeztu zutenean esan zutenez, horren bidez finkatuko diren postuak erretiroa hartu duten langileak ordezkatzeko izango dira; orain propio sortutako postu batzuk ere badaudela esan zuten.
Hauek dira lehen fasean sartuko diren hemeretzi kategoriak: familia medikua, pediatriko medikua, erizaina, lan osasunerako erizaina, osasun mentalerako erizaina, fisioterapeuta, emagina, optika eta optometriako diplomatua, logopediako diplomatua, terapeuta okupazionala, gizarte langilea, anatomia patologikoko teknikari espezialista, audioprotesiko teknikari espezialista, dietetitako teknikari espezialista, osasun dokumentazioko teknikari espezialista, laborategiko teknikari espezialista, erradiodiagnostikoko teknikari espezialista, erradioterapiako teknikari espezialista eta administraria.
Gainerako kategoriak bigarren fasean aterako dira. Osakidetzaren webgunean informazio guztia kontsultatu ahal izateko atal bat gaitu dute, besteak beste, kategoria bakoitzeko gai-zerrenda orokorra eta berezia eta bibliografia.
«Ausazko elementu bat»
Osakidetzak ohar batean adierazi du LEP horren helburua «profesional onenak aukeratua eta talentua erakartzea» dela, eta berme guztiak izango dituela, «berdintasuneko, merezimenduko, gaitasuneko, objektibotasuneko, inpartzialtasuneko, gardentasuneko, arintasuneko eta fidagarritasuneko printzipioei jarraikiz».
Epaimahaia zozketa bidez aukeratuko da eta epaimahaikideek jokabide kode bat onartu beharko dute. Gainera, azterketak egiteko eskuliburu bat izango dute: bakoitzak erabaki ahalko du probak egiteko erantzukizuna onartzen ote duen edo eginkizun hori gaian esperientzia duen kanpoko instantzia bati ematen ote dion.
Aurreko LEP batzuetan izan diren iruzur kasuan ez daitezen errepikatu, modu horretan ausazko elementu bat sartu nahi izan dute LEPean, hautaketa-prozesuan parte hartzen duen inork ez dezan izan probaren amaierako edukiaren berri: «zati praktikoa prestatzea ez da pertsona bakar baten esku geratuko».
Dagoeneko hogei auzipetu daude aurreko oposizioetako irregulartasunen auzian, eta zurrunbilo handia sortu da horren inguruan. 2018ko ekainean hasi zen auzia, eta azaroan Maria Jesus Mujika Osakidetzako zuzendariak dimisioa aurkeztu zuen. 2019ko otsailean jarri zuen fiskaltzak Osakidetzaren aurkako salaketa, eta Jon Darpon Osasun sailburuak dimisioa eman zuen martxoan.
Sindikatuak mesfidati agertu ziren LEPa aurkeztu zutenean. Orduan adierazi zuten iragarritako neurri horiekin ez dela aski aurreko deialdian atzeman ziren «iruzurrak» eragozteko. ELAk ohartarazi zuen «gardentasuna» ez dagoela bermatuta deialdi honekin, eta, gainera, «behin-behinekotasunari» ez diola konponbiderik emango. Sindikatu horrek gogorarazi zuen 24.600 langile ari direla Osakidetzan behin-behineko postuetan. Horietatik, 9.000 langilek zortzi urte baino gehiago daramate egoera horretan, eta lan eskaintza honek ez du arazoa konponduko. Erantsi zuen mahai sektorialeko sindikatuek ez dutela babestu lan eskaintza. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207256/foro-sozialak-ustekabeko-topaketak-antolatuko-ditu-nazioarteko-esperientzietatik-ikasteko.htm | Politika | Foro Sozialak «ustekabeko» topaketak antolatuko ditu, nazioarteko esperientzietatik ikasteko | Hitzaldi sorta batekin, «memoria kritiko inklusiboan» aitzina egin nahiko lukete. Ondotik Euskal Herrira ekartzea da asmoa. | Foro Sozialak «ustekabeko» topaketak antolatuko ditu, nazioarteko esperientzietatik ikasteko. Hitzaldi sorta batekin, «memoria kritiko inklusiboan» aitzina egin nahiko lukete. Ondotik Euskal Herrira ekartzea da asmoa. | Aieteko Konferentziatik hamar urtera, Euskal Herrian egoera «hobea» dagoela uste du Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko bozeramaileak, baina oraindik ere askatu beharreko hiru «korapilo» ikusten ditu: biktima guztien «egiarako, justiziarako eta erreparaziorako eskubidea», euskal presoei politika «arruntak» aplikatzea, eta «modu desegokian kontakizunaren borroka deiturikoa». Foroak azken horretan jarri nahiko luke arreta datozen hilabeteetan, gaur Donostian egindako agerraldian jakinarazi duenez. Hain zuzen, «memoria kritiko inklusiboan» urratsak egin nahi lituzke, eta horretarako hainbat hitzaldi antolatu dituzte, Ustekabean, topo lelopean. Nazioarteko esperientzietatik ikastea da xedea, eta, horretarako, bertzeak bertze Hegoafrika, Kolonbia eta Irlandako esperientziak ekarriko dituzte Euskal Herrira. Asmoa da aitzinago filosofia bera Euskal Herriko egoerari aplikatzea, «elkargune publiko eta pribatuak» osatuta.
Lehendabiziko hitzaldia asteazkenean eginen dute, 18:00etan, eta Kamerungo eta Libanoko egoerak izanen dituzte hizpide. Antoine Bouba Kidakou eta Christina Foerch ariko dira solasean, Foro Sozialaren Youtube kanaletik. Kamerungo Maroua Unibertsitateko irakaslea da bata; Libanoko Fighters for Peace-eko nazioarteko harremanen arduraduna bertzea.
Agus Hernanen ustez, momentu «egokia» da memoriaren gaian urrats «ausartak» egiteko: «Gaur egun espazio politikoan eta mediatikoan dagoen krispazio eremutik espazio eraikitzaileago batera pasatu behar dugu, eztabaida sosegatuagora, mikrofonoetatik kanpo». Horrek emanen luke aukera pausoak emateko, Hernanen ustez: «Modu pribatuan eragile guztiek bat egiten dute ez dela kontakizun bakar bat izango; beraz, unea da urrats ausart bat egiteko eta eztabaida marko berri bat sortzeko, non kontakizun guztiek ekarpena egiten ahalko duten, irakurketa kritiko bat eginez eta planteamendu inklusibo batekin». Hernanen ustez, kontakizunak «poliedrikoa» izan behar du, eta Euskal Herriko «sentsibilitate guztiak» hartu behar ditu kontuan, iraganaren interpretazio «kritikoa» eginez, «akatsetatik ikasteko». Azpimarratu du ez litzaiekeela «ardura» hori hurrengo belaunaldiei utzi behar: «Gure belaunaldiaren ardura da». |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207257/beste-bero-marka-bat-baieztatu-dute-artikoan-38-gradu.htm | Bizigiro | Beste bero marka bat baieztatu dute Artikoan: 38 gradu | Iazko ekainean, Artikoan inoiz neurtu gabeko mailara heldu ziren termometroak SIberiako Verkhoiansk herrian. Neurketa ontzat eman du gaur Munduko Meteorologia Erakundeak. | Beste bero marka bat baieztatu dute Artikoan: 38 gradu. Iazko ekainean, Artikoan inoiz neurtu gabeko mailara heldu ziren termometroak SIberiako Verkhoiansk herrian. Neurketa ontzat eman du gaur Munduko Meteorologia Erakundeak. | Gaurtik aurrera ofiziala da: Artikoan inoiz neurturiko tenperaturarik altuena erregistratu dute Siberian (Errusia). 38 gradu zentigradora heldu ziren termometroak Verkhoiansk herrian, 2020ko ekainaren 20an. Munduko Meteorologia Erakundeak hilabete luzez aztertu du hango estazioak emaniko datua, eta gaur baieztatu du. «Tenperatura hori gehiago dagokio Mediterraneoari, Artikoari baino», esan du erakundeak.
Zientzialariek esan dute bero olde luze batean neurtu zutela. Uda horretan, Siberiako Artikoko batez besteko tenperaturak normalean baino hamar gradu beroagoak izan ziren, azaldu dutenez. Verkhoiansk zirkulu artikotik 115 kilometro iparraldera dago, Jakutian, eta hango meteorologia estazioa lanean aritu da 1885. urtetik.
Meteorologoek adierazi dute «alarmak» piztu dituela neurketak. Izan ere, uda horretan bertan beste tenperatura errekorra jaso zuten Antartikan: 18,3 gradu.
Poloetako eskualdeetan halako beroa neurtuz gero, zer-nolako datuak emango zituzten munduko lekurik beroenek? Erakundeak nabarmendu duenez, 2020an eta aurten 54,4 gradu erregistratu dituzte Kaliforniako Heriotzaren haranean. Era berean, Europako errekorra ere badira Sizilia uhartean (Italia) aurten neurturiko 48,8 graduak. Halere, datu horiek oraindik egiaztatzeko lanean ari direla nabarmendu dute.
«Munduko Meteorologia Erakundearen Eguraldi eta Klima Fitxategiak ez du inoiz horrenbeste ikerketa eduki mahaiaren gainean aldi berean», esan du erakundeko idazkari nagusi Petteri Taalasek.
Azaldu duenez, Artikoa da munduan azkarren berotzen ari diren eskualdeetako bat, munduko batezbestekoa halako bi baino gehiago. Adituok adierazi dute litekeena dela muturreko tenperatura marka gehiago jasotzea Artikoan etorkizunean.
Siberia Euskal Herritik urrun dagoela pentsatzea erraza da, baina ez da ahaztu behar klima sistema globala dela, eta Artikoan gertatzen dena ez dela Artikoan geratzen. Iazko beroak izotz asko urtu du Artikoan, zientzialariek ondorioztatu dutenez, eta horrek eragin diezaioke itsasoaren gatz kontzentrazioari. Azken horren diferentziak mugitzen du Euskal Herria epeltzen duen Golkoko itsaslasterra, eta zientzialariek joan zen otsailean ondorioztatu zuten ez dela egon horren ahul mila urtean. Ohartarazi dute litekeena dela horren ahultzeak neguko ekaitz bortitzagoak ekartzea. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207258/covid-ziurtagiria-eremu-itxi-gehienetara-zabaltzea-baimendu-du-eaeko-auzitegi-nagusiak.htm | Gizartea | COVID ziurtagiria eremu itxi gehienetara zabaltzea baimendu du EAEko Auzitegi Nagusiak | Dekretua bihar sartuko da indarrean. Ostalaritzako eremuetara, ospitaleetara, zentro soziosanitarioetara, zahar etxeetara, gimnasioetara, kultur ekitaldietara eta espetxeetara ere zabalduko da COVID ziurtagiriaren erabilera. Auzitegiak puntu batean bota du atzera eskea: aire zabaleko kirol ekitaldietan. Jaurlaritzak ez du jarriko helegiterik. | COVID ziurtagiria eremu itxi gehienetara zabaltzea baimendu du EAEko Auzitegi Nagusiak. Dekretua bihar sartuko da indarrean. Ostalaritzako eremuetara, ospitaleetara, zentro soziosanitarioetara, zahar etxeetara, gimnasioetara, kultur ekitaldietara eta espetxeetara ere zabalduko da COVID ziurtagiriaren erabilera. Auzitegiak puntu batean bota du atzera eskea: aire zabaleko kirol ekitaldietan. Jaurlaritzak ez du jarriko helegiterik. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko epaileek aho batez eman diote baimena Eusko Jaurlaritzari COVID ziurtagiria eremu itxietara zabaltzeko. Jaurlaritzak igorritako osasun txostena, txosten juridikoa eta dekretuaren zirriborroa aztertu ondotik hartu dute erabakia epaileek. Ostalaritzako eremuetara, zentro soziosanitarioetara, zahar etxeetara, kiroldegi eta gimnasioetara, kultur ekitaldietara eta espetxeetara ere zabaldu ahalko da COVID ziurtagiriaren erabilera, betiere azken hamalau egunetako intzidentzia tasa 100.000 biztanleko 300 kasutik gorakoa bada. Salbuespen bakarra ezarri du auzitegiak: aire zabaleko kirol ekitaldiak. Puntu horretan bota du atzera Eusko Jaurlaritzaren eskaera. Hala, ez du baimenik eman besteak beste futbol zelaietan osasun agiria eskatzeko.
Atzo iritsi zen Eusko Jaurlaritzaren eskariaren gaineko fiskaltzaren onespena, eta kutsatzeak eragozteko bidean «beharrezko» erabakitzat jo zuen ziurtagiriaren hedapena. Erabaki «egokia eta proportzionala» dela adierazi zuen, eta argudiatu orain «osasun segurtasuna bermatzen eta horrelako establezimenduetan kutsatzeko arriskuak murrizten» jarri behar dela indarra.
Helegitea jartzeko asmorik ez
EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak COVID ziurtagiria zabaltzeko baimena eman izana «albiste ona» dela esan du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, eta iragarri du Jaurlaritzak ebazpena beteko duela eta ez diola helegiterik aurkeztuko. Eusko Jaurlaritzaren gobernu kontseiluaren osteko agerraldian hitz egin du Sagarduik, eta bertan mintzatu da EAEko Auzitegiak eguerdian kaleratu duen autoaz. «Albiste ona da, neurri gehiago baliatzen dituelako pandemiaren aurka aritzeko», adierazi du. Auzitegiak ontzat jo du Jaurlaritzak ziurtagiria eremu gehiagotara zabaltzeko egindako eskaera, puntu batean izan ezik: aire zabalean egiten diren kirol ikuskizunetan. Jaurlaritzak ez dio helegiterik aurkeztuko erabaki horri, Sagarduik jakinarazi duenez. Hala, Eusko Jaurlaritzak gaur bertan egokituko du ziurtagiria zabaltzeko dekretua, eta bihar bertan argitaratuko da EAEko Aldizkari Ofizialean; argitaratzearekin batera sartuko da indarrean.
Aire zabalean egiten diren kirol ikuskizunei dagokienez, Sagarduik «kezka» agertu du ez direlako neurriak behar bezala errespetatzen ari, eta dei egin die ikuskizun horien arduradunei neurriak betearaz ditzaten. Gogoratu du toki horietan ezin dela janaririk eta edaririk hartu, ura salbu, eta neurri horiek betetzeko deia egin die.
→ Ikusi gehiago: EAEko Fiskaltzak ontzat jo du ziurtagiriaren erabilera hedatzea
Fiskaltzaren onespenaren ondotik iritsi da EAEko Auzitegi Nagusiaren oniritzia. Auzitegiko magistratuek autoan diotenez, egoera epidemiologikoa okertu izana bada «nahikoa oinarri» Eusko Jaurlaritzak neurri murriztaile gehiago hartzeko; besteak beste, COVID ziurtagiria zabaltzeko. Magistratuek gogoratu dute ezen, Jaurlaritzak azaroan COVID ziurtagiria ezartzeko baimena eskatu zuenean eta EAEko Auzitegi Nagusiak eskaria atzera bota zuenean, Euskal Autonomia Erkidegoko intzidentzia tasa 184,84 kasukoa zela, 114 lagun zeudela gaitzak jota ospitaleratuta, eta horietako 30 ZIUetan. Orain, ordea, okerragoa da egoera, eta «justifikatuta» dago ziurtagiria zabaltzeko eskaera, magistratuen ustez. Hala, gogoratu dute abenduaren 8an —Jaurlaritzak eskaria egin zuen egunean— intzidentzia tasa 791 kasukoa zela, 293 lagun zeudela ospitaleratuta, eta horietatik 73 ZIUetan. Halaber, EAEko Auzitegi Nagusiak gogoratu du Espainiako Auzitegi Gorenak jurisprudentzia ezarri duela ziurtagiriaren erabilera baimenduta, eta, beraz, hark emandako irizpidea bete beharrekoa dela.
Haatik, auzitegiak puntu batean atzera bota du Jaurlaritzaren eskaera: aire zabaleko kirol ekitaldietan ziurtagiria eskatzea. Hori da epaileek atzera bota duten puntu bakarra. Jaurlaritzaren nahia zen ehun lagun baino gehiago biltzen dituzten kirol ikuskizunetan ziurtagiria eskatzea, baina EAEko Auzitegi Nagusiko epaileek ez dute ontzat eman eskakizun hori. Autoak dioenez, ez da behar adina justifikatu eremu irekietan ziurtagiria eskatzearen beharra, eta gaineratu dute ebazpen judizialik ez dagoela aire zabalean ziurtagiriaren erabilera baimentzen duenik. Gainera, gogoratu dute kutsatzeko arriskurik handiena duten tokien artean ez daudela aire zabalean egindako ekitaldiak. Horrez gain, justiziak zehaztu du COVID ziurtagiririk ez dutela erakutsi beharko 12 urtez azpiko haurrek, ezta ziurtagiria beharrezkoa den establezimenduetako langileek ere.
Txosten «argigarri» bat
Atzo, ziurtagiriari buruzko txosten argigarri bat zabaldu zuten Eusko Jaurlaritzako Osasun Saileko kideek. Galdera-erantzun formatuan plazaratu zuten, neurri horren inguruan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren ahotan egon litezkeen zalantza guztiak argitzeko. Bertan, une honetan indarrean dagoen neurriari buruzko xehetasun eta nondik norakoak azaldu dituzte.
Gaur-gaurkoz, bi kasutan eskatu ahal da ziurtagiri digitala. Lehenik, aisia eta dantza uztartzen dituzten establezimenduetan –izan diskoteka, dantza areto, festa areto, musika taberna, karaoke eta antzeko tokietan– eta III. eta IV. multzoan jasotako guztietan. Halaber, III. multzoan jasotako pub eta taberna berezietan ere eskatu ahal izango da 22:00etatik aurrera. Bigarrenik, 50 pertsona baino gehiago hartzeko baimena duten jatetxeetan.
Eta nork eska dezake? Bada, bai establezimenduaren titular diren guztiek, bai Poliziak. Eta, behin establezimendura sartuta, edonoiz. Eta inork uko egiten badio ziurtagiri digitala erakusteari? Eusko Jaurlaritzaren dokumentuaren arabera, jabeek ezingo diote establezimendura sartzen utzi, eta, erabiltzaileak ez badu debeku hori errespetatzen, Udaltzaingoari edo Ertzaintzari deitu ahal izango diete. Azken horiek, gainera, baimenduta daude establezimenduetara joan eta aginduak betetzen ari direla ikuskatu eta egiaztatzeko.
→ Ikusi gehiago: COVID ziurtagiria: galderak eta erantzunak
COVID-19a, hedatu eta hedatu
Koronabirusaren izurriaren goraldi betean kokatu behar da COVID ziurtagiriaren hedapenari buruzko afera; izan ere, marka guztiak hautsi dituzte azken asteotako positibo kopuruek. Hego Euskal Herrian, abenduaren 6tik 12rako astean, 15.323 positibo atzeman zituzten, azaroaren 29tik abenduaren 5erakoan baino %19 gehiago. Hala ere, larunbatean jakinarazitako datuak piztu du alarma: ostiralean gaitza atzemateko egindako probetan, 2.962 positibo izan ziren Hego Euskal Herrian, pandemia hasiz geroztik egun bakarrean atzemandako kopururik handiena.
Positiboak areagotzearekin batera, ospitaleetako egoera ere okerrera egiten ari da azken asteotan. Orain 556 gaixo daude COVID-19ak jota Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan. Maiatzaren 13az geroztik jasotako daturik txarrena da. Datuak alderatzen hasita: duela astebete baino %25 gaixo gehiago daude erietxeetan, eta duela bi aste baino %63 gehiago. ZIUetan ere, goranzko joera nabari da: orotara, 113 eri daude larri, duela astebete baino %31 gehiago, eta duela bi aste baino %88 gehiago.
→ Ikusi gehiago: Aurreko astean baino %19 positibo gehiago atzeman dituzte Hegoaldean
Ziurtagiriaren aurrekariak
Abenduaren 4az geroztik eskatu ahal da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID ziurtagiri digitala gaueko aisialdiko establezimenduetan eta jatetxeetan sartzeko. Ez da erabaki erraza izan: buelta ugari eman ditu, eta ezadostasun ugari ere izan dira neurriaren proportzionaltasunaren inguruan. Hasieran, EAEko Auzitegi Nagusiak ez zuen Eusko Jaurlaritzaren eskaera baimendu, eta, azkenean, Espainiako Auzitegi Gorena izan zen COVID ziurtagiriaren erabilera baimendu zuena, Jaurlaritzaren helegite batean oinarrituta.
Irailaren 14an Galiziarako eman zuen ebazpen batean oinarritu zen Gorena bere epaia argudiatzeko, eta esan zuen ziurtagiri digitala «proportziozko neurri bat» dela. Fiskaltza ere ziurtagiriaren alde agertu zen. Horregatik, ikusteko dago ziurtagiriaren hedapenarekin zer gertatuko den, fiskaltza alde agertu arren hedapenaren aurka egin baitezake Auzitegi Nagusiak. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207259/berrehundik-goiti-zuzenketa-partzial-aurkeztu-dizkiote-herrigaia-ri.htm | Politika | Berrehundik goiti zuzenketa partzial aurkeztu dizkiote 'Herrigaia'-ri | Horietako batzuk elkartuta, guztira 112 zuzenketa bozkatuko dituzte militanteek. Asteburuan izanen dute bozkatzeko aukera. | Berrehundik goiti zuzenketa partzial aurkeztu dizkiote 'Herrigaia'-ri. Horietako batzuk elkartuta, guztira 112 zuzenketa bozkatuko dituzte militanteek. Asteburuan izanen dute bozkatzeko aukera. | Sorturen kongresu prozesuan bozkatu zutenen %71k Herrigaia txostenari babesa eman ondotik, dokumentuari zuzenketa partzialak egiteko aukera izan zuten militanteek abenduaren 5era arte. Sorturen Nazio Kontseiluak jakinarazi duenez, guztira 230 zuzenketa aurkeztu dizkiote txostenari: haren ustez, parte hartze «zabala eta aberatsa». Txostenaz gogoeta egiteko prozesua «sintesi ariketa kolektibo handi gisa» proposatu zuen Nazio Kontseiluak «hasieratik», eta, «kontsentsu zabalenak eskuratzeko filosofiarekin segituz», Sortuk azaldu du azken egunotan «ados jarri» direla zuzenketen egileekin, horietako «asko» bateratzeko. Hala, guztira 112 zuzenketa bozkatzen ahalko dituzte militanteek.
Akreditatuek abenduaren 17tik 19ra bitarte izanen dute bozkatzeko aukera: hots, asteburu honetan. Bozketa «garrantzitsutzat» jo du Sortuk, eta jakinarazi du gaur aurkeztuko dituela zuzenketa guztiak, memoria batean. Azaldu duenez, bertzalde, herri batzarretan agerturiko hainbat «kezka eta ekarpen» aintzat hartuta, Nazio Kontseiluak berak ere «autozuzenketak» aurkeztu ditu. Sortuko emakumeen batzarrean azaleratutako ekarpenak ere «bere egin» eta autozuzenketa modura sartu dituzte, «Herrigaia ikuspegi feminista batetik aberasteko». Zuzenketa guztien artean, bateraturikoak 44 dira, Nazio Kontseiluak babestutakoak 29, autozuzenketak 11, eta adostasunik gabekoak 28. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207260/gatibu-ets-iseo-amp-dodosound-los-chikos-del-maiz-eta-beste-hainbat-talde-zetak-taldeak-becen-antolatutako-jaialdian.htm | Kultura | Gatibu, ETS, Iseo & Dodosound, Los Chikos del Maiz eta beste hainbat talde Zetak taldeak BECen antolatutako jaialdian | 'Zeinen ederra izango den FEST' lelopean antolatu dute, eta jada iragarri dituzte bertan izango diren lehen taldeak. Datorren urtean izango da, apirilaren 2an. | Gatibu, ETS, Iseo & Dodosound, Los Chikos del Maiz eta beste hainbat talde Zetak taldeak BECen antolatutako jaialdian. 'Zeinen ederra izango den FEST' lelopean antolatu dute, eta jada iragarri dituzte bertan izango diren lehen taldeak. Datorren urtean izango da, apirilaren 2an. | Zeinen ederra izango den FEST lelopean, «jaialdi berezi bat» antolatu du Zetak taldeak. «Euskal Herriko urteko musika eta gizarte ekitaldi nagusi» bilakatu nahi dute jaialdi berezi hori, eta datorren urtean egingo dute, apirilaren 2an, BEC Bilbao Exhibition Center erakustazoka handian. Eta handitasun horretan, talde handiak iragarri dituzte: Zetak, Gatibu, Iseo & Dodosound, Zoo, ETS, Maria Arnal y Marcel Bages, Los Chikos del Maiz, Sua eta Adriana Gaulter dira baieztatutako lehen taldeak, baina gehiago ere izango direla iragarri dute.
«Mundu guztiarentzako topagune» bilakatu nahi dute jaialdia. «Herri txikia izan arren, Euskal Herrian horrelako gauza handiak egiteko gai garela erakusten duen erakustaldi bat izango da», adierazi dute antolatzaileek. Hain justu ere, hortik dator jaialdiaren beraren funtsa ere, Zeinen ederra izango den kantutik: «Ezintasun eta kolektibitate negatiboko une batean sortu zen, 2020ko konfinamenduan. Euskal gizarte osoarekin konektatu, eta berehala egin zen biral, musika esparrutik haratago joanez eta mugimendu itxaropentsu bihurtuz».
Hala, kantu soil moduan hasi zena «proiektu handi bat, gizarte osoarentzako jaialdi» bihurtu dute. Antolatzaileen esanetan, musika jendearekin elkartzeko aitzakia bat izan dadila nahi dute, non guztiek «esperientzia paregabe batez» gozatuko duten, «baikortasun eta zoriontasun uneak inspiratuz». Horregatik azpimarratu dute behin eta berriro «denona eta denontzat» ideia, edozein sexutako, adinetako, herrialdetako, klase sozialetako eta arrazatako jendearentzako moduko jaialdi bat izango dela nabarmentzeko.
Urteroko zita
Zetak taldeak eta Panda Artist Management agentziak antolatu dute jaialdia, Xabi Uribe-Etxebarriaren laguntzarekin eta Bizkaiko Foru Aldundiaren babesarekin. Urteroko zita bilakatu nahi dute, eta datorren urtean egingo dutena ibilbide horren lehen pausoak izango dira. «Jendea ohitu dadila apirileko lehen larunbat guztietan lagunekin hitzordu bat izatera, 'Whatsapp talde osoa batzen duen jaialdia' bezalako bat. Galdu ezin den zerbait», adierazi dute.
Ziur daude «Euskal Herriko musika eta gizarte ekitaldi handienetako bat» izango dela; izan ere, jaialdiaren data, kartela eta lekua jakinarazi baino lehen, 2.000 sarrera saldu ziren ekitaldiaren lehen iragarpenarekin bakarrik. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207261/euskarak-luzaroago-iraungo-du-katalanak-baino.htm | Gizartea | Euskarak luzaroago iraungo du katalanak baino? | Antoni Strubell i Trueta filologoa Euskal Herrian bizi izan da, eta azken hamarkadetan bi herrialdeetan ezarri diren hizkuntza ereduak erkatu ditu, Elnacional.cat hedabidean. Larunbatean egingo dute murgiltze ereduaren aldeko manifestazioa Bartzelonan. | Euskarak luzaroago iraungo du katalanak baino?. Antoni Strubell i Trueta filologoa Euskal Herrian bizi izan da, eta azken hamarkadetan bi herrialdeetan ezarri diren hizkuntza ereduak erkatu ditu, Elnacional.cat hedabidean. Larunbatean egingo dute murgiltze ereduaren aldeko manifestazioa Bartzelonan. | «Euskararen eta katalanaren egoera zaila ikusita, zer esanik ez Espainiako Auzitegi Gorenaren epaiaren ostean, aztertuko dut nolako hizkuntza ereduak ezarri diren Euskal Herrian eta Katalunian trantsiziotik orain arte». Hala hasi du Antoni Strubell i Trueta filologo eta politikariak gaur Elnacional.cat hedabide digitalean argitaratu duen zutabea. Hizkuntza ereduaren inguruko eztabaida sekula baino biziago dago Katalunian, Gorenak ikastorduen %25 gazteleraz ematera behartu duelako, besteak beste, eta azken urteetan indarra hartu dutelako katalanaren aurkako jarrerek, nagusiki Ciutadans eta Vox alderdiek sustatuta.
Egoerari aurre egiteko, hainbat ekintza eta protesta antolatu dituzte. Manifestazio nagusia larunbatean egingo dute, Bartzelonan, Som Escola plataforma sortu berriak deituta. Hainbat gizarte eta kultur eragilek sortu dute plataforma hori, eta protestak alderdi subiranisten babesa ere izango du; ez, ordea, PSCrena. Han izango da BERRIA ere, eta igandeko egunkariak luze eta sakon landuko du gaia.
Momentuz, ordea, murgiltze eredua amaitu egin da Katalunian. Espainiako Auzitegi Gorenak baztertu egin zuen joan den azaroaren 24an Generalitateak iaz aurkezturiko kasazio helegitea, eta, hortaz, Katalunian ikastorduen %25 gazteleraz ematera behartu zuen.
Herri mugimendua
Strubell 25 urtez bizi izan zen Euskal Herrian —Deustuko Unibertsitateko irakaslea izan zen, besteak beste—, eta azpimarratu du hizkuntz eskubideen aldeko herri mugimendua askoz indartsuagoa dela hemen Katalunian baino: «Betidanik pentsatu izan da euskara katalana baino hizkuntza mehatxatuagoa dela, eta, agian horregatik, euskaldunek lan asko egin behar izan dute euren hizkuntza babesteko».
Strubellen arabera, Hego Euskal Herrian murgiltze eredurik ezarri ez denez, ezinbestekoa izan da gurasoak etengabe bultzatzea seme-alabak D ereduan apuntatzera. Euskaldunen mobilizazio gaitasuna izan da horren akuilua, filologoaren iritziz: «Euskal Herrian bizi nintzenean, autobusak ikusten nituen D ereduaren aldeko publizitatearekin, Korrika milaka lagun biltzen, edota ikastolen aldeko jaiak errepideak kolapsatzen. Baita guraso erdaldunak euskaraz ikasten ere, seme-alabei hizkuntza horretan hitz egin ahal izateko».
Horretaz gain, gehitu du euskararen aldeko lan horrek hizkuntzaren aurkakoak zokoratzen zituela: «Ez zen ondo geratzen». Orduan hasi da katalanarekin alderatzen: «Euskarak beti mantendu du irudi atsegin bat. Ustezko inposizioaren kritika samurtzen du gizarteak hizkuntzaren alde duen joerak. Dinamika horri esker eragotzi dute Ciudadanos eta Vox bezalako alderdiak indartzea».
Filologoak goraipatu egin du, beraz, Hego Euskal Herrian egindako bidea: «Batzuek kritikatuko dute euskararen aldeko mugimenduak gehiago duela publizitatetik erabileratik baino, edo esango dute katalanak baino aurkakotasun gutxiago izan duela. Baina errealitatea da euskara aurrera egiten ari dela, D eredua dela nagusi ia lurralde guztietan, eta Vox eta Ciudadanos bezalako gaitzak ia erabat zokoratu dituztela».
Ardura, erakundeen gain
Kataluniako egoera, ordea, erabat ezberdina dela aipatu du, eta katalana atzera egiten ari dela: «Batzuek immigrazioari egozten diote hori, baina, datuei begiratuta, Euskal Herrikoen antzekoak dira». Strubellek arreta jarri du trantsizioaren osteko aroan ezarritako politikekiko konfiantzan: «Politika horiekin nahikoa zen etorkizuna bermatzeko?». Horregatik, katalanaren normalizazioaren ardura instituzioen gain bakarrik uztea okerra izan zela dio: «Argi esan behar dugu: hizkuntza autonomiko batek ez du etorkizunik ez hemen eta ez inon».
Filologoaren iritziz, horri esker ekin diote «katalanaren aurkako gerrari» Albert Rivera eta Ines Arrimadas bezalako politikariek; ez zegoen haiei aurre egingo zion herri mugimendu indartsurik: «Neofalangistek hainbat mendetako joera katalanofoboa berreskuratu zuten; ezbaian jarri zuten trantsizioaren ostean katalanak gizartean lortutako onarpena». Prozesu horretan Espainiako hedabideek izan duten jokabidea gaitzetsi du Strubellek: «Haiek egin zuten ospetsu Rivera, eta haiek ari dira Caneteko mobilizazioa kriminalizatzen».
Joan den ostiralean ehunka ikaslek eta senidek Canet de Marreko (Katalunia) ikastetxe batean egindako mobilizazioari buruz ari da Strubell. Espainiako Auzitegi Gorenaren epaiaren aurka egin zuten protesta. Ikastetxe hartan, 5 urteko ume baten gurasoek eskatu zuten haurrak ikastorduen erdiak gutxienez gazteleraz jasotzea, eta kasua ospetsu egin dute hainbat hedabidek: familiak jazarpena eta mehatxuak jasan dituela salatu dute.
Bizirik iraun
Eragileei dagokienez, Strubellek onartu du azken urteetan nabarmen hazi direla Omnium Cultural eta Plataforma Per la Llengua, baina esan du berandu iritsi direla, «dagoeneko aukera gutxi baitituzte erdaldun elebakarren artean eragiteko».
«Prozesu hobetan guztian txarrena da katalanoi eragin digula azkenean. Gainera, ez dugu erantzuteko gaitasunik, harrigarria iruditzen zaigulako katalanaren alde borrokatu behar izatea». Gogor kritikatu du katalana normalizatzeko ardura guztia utzi izana hezkuntza sistemaren eta erakunde publikoen gain: «Ez dugu ikusi zer zetorkigun gainera».
Hala amaitu du: «Ez dakit euskarak luzaroago iraungo duen katalanak baino. Seguru dakit, ordea, azkar erreakzionatzen ez badugu gure hizkuntza galduko dugula, irlandarrek eta okzitaniarrek bezala». |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207262/gurutze-gorriak-ohartarazi-du-somaliako-lehorteak-eta-gatazkak-herrialdeko-egoera-okertu-dutela.htm | Mundua | Gurutze Gorriak ohartarazi du Somaliako lehorteak eta gatazkak herrialdeko egoera okertu dutela | 300.000 biztanlek baino gehiagok jasan dituzte lehortearen ondorioak, eta 100.000 lagun baino gehiago lekualdatu dira. Larrialdi egoera deklaratu zuen gobernuak azaroan. | Gurutze Gorriak ohartarazi du Somaliako lehorteak eta gatazkak herrialdeko egoera okertu dutela. 300.000 biztanlek baino gehiagok jasan dituzte lehortearen ondorioak, eta 100.000 lagun baino gehiago lekualdatu dira. Larrialdi egoera deklaratu zuen gobernuak azaroan. | Somalia larrialdi egoeran dago aurreko hilabetetik, jasaten ari diren lehorteak Galgaduud eskualdeko 300.000 laguni kalte egin eta gero. Lehorteari gatazka armatua batu zaiola ohartarazi du Gurutze Gorriko Nazioarteko Batzordeak, eta horrek herrialdeko egoera okertu duela. Hain zuzen ere, nazioarteko erakundeek jakinarazi dute 100.000 biztanlek baino gehiagok etxea utzi behar izan dutela gatazkaren eta lehortearen ondorioz.
Herrialdean pairatzen ari diren krisia bikoitza dela azaldu dute nazioarteko hedabideek, garai bertsuan gertatu baitira lehorteak eta gatazkak eragindako krisiak. Ur faltak 300.000 laguni eragin die zuzenean, baina 2,3 milioi biztanlek —herrialdeko bost biztanletik batek— ur premia duela azaldu du NBEk. Era berean, Gurutze Gorriak jakinarazi du liskarrek «eragin nabarmena» izan dutela biztanleriarengan, eta osasun sareko eraikinak guztiz edo partzialki suntsitu dituztela. Horrez gain, ura biltegiratzeko sistemak ere kalte nabarmenak izan dituela gehitu du.
Urri bukaeran arnasa pixka bat eman zion lehorteak biztanleriari, euri jasa txiki batek aurre hartu baitzion. Garai horretan egin zuen eztanda, hain zuzen ere, gatazkak. Bertako erakundeek azaldu dutenez, Galgaduud eskualdean euritea hasi bezain pronto, beste eremu idorretatik jendea azaldu zen bertara. Baina gobernuko indarren eta talde armatu batzuen arteko liskarrak zenbait hildako utzi zituen. Eta, horretatik ihesi, 100.000 lagunek inguruko lurraldeetara alde egin dutela jakinarazi dute bertako agintariek; Gurutze Gorriak azpimarratu du haietako asko inguruko herrietan eraikitako kanpaleku informaletan daudela. Kanpaleku horietan daudenen artean ur faltagatik eskualdera heldutako migratzaileak ere badaudela azaldu du erakundeak. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207263/zabalik-ikusten-dute-bizkaiko-bertsolari-txapelketako-finala.htm | Kultura | Zabalik ikusten dute Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finala | Urtebeteko atzerapenarekin heldu da finala, pandemiaren eraginez, eta, onartu dutenez, horrek «arrarotu» egiten du guztia. Saioa 17:00etan hasiko da, larunbatean, Bilbo Arenan. | Zabalik ikusten dute Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finala. Urtebeteko atzerapenarekin heldu da finala, pandemiaren eraginez, eta, onartu dutenez, horrek «arrarotu» egiten du guztia. Saioa 17:00etan hasiko da, larunbatean, Bilbo Arenan. | Zehazki, 30,75 urte ditu aurtengo Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finalak. Jone Uria Albizuri bertsolari eta matematikariak egin du kalkulua: larunbatean Bilbo Arenan kantuan arituko diren zortzi bertsolarien adina kontuan hartu, eta hori da batezbestekoa. Izan zitekeen urtebete gazteagoa ere, baina pandemiaren eraginez, antolatzaileek eten behar izan zuten iaz hasitako txapelketa, eta, ondorioz, orain egin behar izan dute finala. «Gaitza» izan da hori Belate Olabarria Bizkaiko Bertsozale elkarteko lehendakariak onartu duenez: «Antolatzen eta desantolatzen ibili gara, baina, oztopoak oztopo, lortu dugu». 17:00etan hasiko dira kantuan Aitor Bizkarra Ruiz, Aitor Etxebarriazarraga Gabiola, Etxahun Lekue Etxebarria, Gorka Pagonabarraga Agorria, Nerea Ibarzabal Salegi, Onintza Enbeita Maguregi, Xabat Galletebeitia Abaroa eta Uria bera, eta iluntzean jakingo da txapeldunaren adina. Eta, noski, izen-abizenak.
Onintza Enbeitak onartu duenez, urtebeteko atzerapenak «arrarotu» egin du guztia. «Sentsazio hori airean dago». Bera izan zen pandemia aurreko azken txapelketako irabazlea, eta txapela bigarrenez janzteko aukera izango du zapatuan. Horregatik, umorera jotzeko baliatu du aukera. «Pertsonalki horrela hobe niretzat», erdi irribarrez, maskarapean. «Edozer gertatu daiteke zapatuan, eta nik urtebete gehiagoz eduki dut txapela, eta, orduan, bi aldiz egin dut historia: txapela irabazi duen lehen emakumea ni izan naiz, eta txapela hiru urtean eduki duen lehenengoa ere izan naiz».
Dena hutsetik hasita
Enbeitak berak erabat zabalik deskribatu du finaleko saioa. «Hemen berdin du noiz hasi zinen bertsotan, zer irabazi edo galdu zenuen: hemen 17:00etan dena hasten da hutsetik». Enbeitak, esaterako, aurten ez du finalerako txartel zuzenik jaso, finalaurreko fasean ez baitzuen lehen posturik lortu, eta saio guztietako puntuazioen zain egon behar izan du larunbatean kantuan arituko zen jakiteko. Onartu duenez, ordea, ona da izen berriak agertzea. Umorez berriro ere azalpena: «Beteranoak izatea tokatzen zaigu, eta niri txapelarena baino gehiago kostatzen zait hori asumitzea, finaleko zaharrenak garelako, diferentziagaz. Hori ona da Bizkaiko bertsolaritzarentzat». Esperientziak finalari aurre egiteko bestelako «arma emozional» batzuk ere ematen dituela gehitu du.
Etxahun Lekuek ere faborito argirik gabe ikusten du finala. Bigarren txapela janzteko aukera du hark ere zapatuan, 2016an irabazi baitzuen lehena. «Txapel bat edukitzeak ez du ezer esan nahi; nik nahiko zabal ikusten dut finala». Saio on bat espero duela ere esan du. «Ni bat gehiago sentitzen naiz. Gustura sentitzen naiz zortzikote honetan».
Lehen finalaren ilusioa
Kontrastean, Aitor Etxebarriazarragak eta Gorka Pagonabarragak lehen finala izango dute. «Sorpresa» eta «ilusioa» aipatu dituzte biek. Etxebarriazarraga: «Niretzat, bertsolari moduan neure burua onartzeko modu bat da izan da finala. Bertso eskola barik hasi nuen ibilbidea, 22 urtegaz, eta neure burua baloratzeko arrazoi on bat da Miribillan bertsotan egiteko aukera izatea beti bertsolari moduan ikusi dudan jendearekin». Eta gogotsu Pagonabarraga ere: «Sustotxoa ere hartu nuen. Ez dut esango ez nuenik amesten final batekin, baina inondik inora ez nuen uste etorriko zenik».
Bizkarrak bigarren finala izango du, eta pozik dago bera ere. «Lehenengoa garrantzitsua izan zen, eta berezia. Ez dakit hau ere beste modu batean garrantzitsua eta berezia izango den. Aurreko finalean esan nuen etorri nintzela zutik eustera saioari, eta oraingoan pentsatzen dut gorputzaldi onean natorrela, tentsioagaz eta gogoz, baina ez, behintzat, lotuta eta ikaratuta»».
Presioa apalduta
Pandemiaren ondorioz, Uriari bigarren planoan geratu zaio finalari buruzko kezka. Seigarren finala izango du, eta zamarik gabe aritu nahi duela azaldu du. «Presioa ematen du final askotan kantatu izanak, baina nik pentsatzen dut ibilbide bat badudala, zer demostraturik ez dut sentitzen, eta saiatuko naiz ahalik eta ondoenq kantatzen, gustura sentitzen, eta etorri behar bada, etorriko da».
Xabat Galletebeitiak finala egitea bera nabarmendu du, eta bertan egon ahal izatea. «Finalera pasatu ostean, sekulako lasaitasuna daukat; balio handia ematen diot finalean egoteari, baina ez naiz konformatzen horregaz bakarrik: disfrutatu nahi dut, eta sufritu ere bai, sufrimendu ona delako bizi duguna».
Emozio edulkoratuak eta leherketa
Nerea Ibartzabalek ere leherketa bat irudikatu du zapatuan. «Azken urteetan, gure emozioak apur bat edulkoratuak izan dira, eta imajinatzea zapatuan sentituko dugun dena berriro, ba, kristorena da, eta espero dut disfrutatzea». Hirugarren finala izango du aurtengoa, eta horregatik egin du gogoeta hori. «Txapelketak bizkor zahartzen gaitu denak. Bizkor bihurtzen zara beterano, eta laster zaude leku arduratsuago batean. Eta nahi nuke hor eutsi, urteetako ibilbidea daukaten beste hainbeste bertsolari dauden bezala, hor eutsi diotenak. Amaitzen denean hasierako eferbeszentzia horri eusten jakitea, hor egoten jakitea».
Talde lanaren ikur
Bizkaiko Bertsozale elkarteko lehendakari Olabarriak ere txapelketaren garrantzia nabarmendu du: «Bertsolaritzaren erakusleihoa da». Urte osoko lana gogorarazi du, eta baita talde lan handia ere. Eskertu egin ditu gai jartzaileak, epaileak, bertso eskolak eta baita ekitaldietan lanerako izena ematen duten boluntarioak ere. Eta, hain justu, talde lan horren ikurtzat aurkeztu ditu aurten txapeldunari txapela jarriko dioten bi bertsozaleak ere: Moises Enbeita eta Joseba Etxebarria.
«Ohore bat da», azaldu du Enbeitak. Eta antzera Etxebarriak ere: «Poz ikaragarria hartu nuen». Eta berehala egin dute oharra. «Proposamena jasotzean, talde baten ordezkari ginela izan zen burura etorri zitzaigun lehen gauza», Etxebarriak, eta Enbeitak segida: «Bestela ez genukeen onartuko».
Aireztatzea
Finalera garraio publikoz joateko deia egin diete antolatzaileek zaleei. Maskara jantzita eduki beharko dela gogorarazi dute, eta aretoa hainbatetan aireztatuko dutela, saioak iraun bitartean. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207264/eusko-legebiltzarrak-atzera-bota-ditu-aurrekontuei-aurkeztutako-osoko-zuzenketak.htm | Politika | Eusko Legebiltzarrak atzera bota ditu aurrekontuei aurkeztutako osoko zuzenketak | EAJk, EH Bilduk eta PSEk zuzenketen aurka bozkatu dute. Azpiazuk eta Iriartek bi aldeen arteko akordioa nabarmendu dute. | Eusko Legebiltzarrak atzera bota ditu aurrekontuei aurkeztutako osoko zuzenketak. EAJk, EH Bilduk eta PSEk zuzenketen aurka bozkatu dute. Azpiazuk eta Iriartek bi aldeen arteko akordioa nabarmendu dute. | Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburu Pedro Azpiazuk 2022rako aurrekontu «errealistak eta egingarriak» defendatu ditu Eusko Legebiltzarrean, eta haren proiektuak beste urrats bat egin du onartua izateko. Legebiltzarkideek atzera bota dituzte Elkarrekin Podemos-IUk, PP+Cs-k eta Voxek aurkeztutako osoko zuzenketak, EAJren, EH Bilduren eta PSEren ezezko botoekin.
Azpiazuren hitzetan, egungo erronkei erantzuteko aurrekontuak dira Eusko Jaurlaritzak prestatutakoak, eta nabarmendu du hamar eurotik zortzi gizarte politiketara bideratuko dituztela, eta 1.605 milioi inbertsioetara, Europatik irits daitezkeen laguntzen esperoan. Sailburuak, baina, zenbakietatik harago, EH Bildurekin lortutako akordioa goraipatu du, eta koalizio subiranistaren «bide aldaketa» eskertu: «Akordio garrantzitsu bat dela uste dut, politika erabilgarriaren aldeko apustu bat». Haren esanetan, gainera, «beste akordio batzuk» iristeko bidea izan daiteke.
EH Bilduko eledun Maddalen Iriartek ere akordioari esker lortutako «hobekuntza adierazgarriak» nabarmendu ditu —253 milioi euroren hainbat zuzenketa—, osoko zuzenketen aurkako boto argudiatzeko. Gogoratu du kontuak «hasiera-hasieratik» daudela onartuak, EAJren eta PSEren gehiengo osoa dela medio, baina koalizioak lan egin duela horiek hobetzeko. Iriarteren aburuz, 2022rako onartuko diren aurrekontuak ez dira «herri gisa aurre egin beharreko erronkei» erantzuteko modukoak, baina bai gobernuak «bide egokia» topatu izanaren adierazgarri. «Borondatea badago, akordioak lortzen dira», adierazi dio Iriartek Azpiazuri.
Elkarrekin Podemos-IUko eledun Miren Gorrotxategi gogorrago mintzatu da. Haren esanetan, egungo egoerak «sakoneko esku hartze bat» eskatzen du, eta aurrekontuek ez dute modurik emango behar bezala erantzuteko. «Ez dute bermatzen kohesio soziala», gehitu du Jon Hernandez koaliziokideak: «Patronalaren beharrak langileen beharren gainetik jartzen dituzte». Era berean, Azpiazuren lantaldeak Elkarrekin Podemos-IUrekin izaniko jarrera kritikatu dute, koalizioaren proposamenak atzera botatzeagatik, hala nola Osakidetzak 4.000 langile berriz kontratatzea. Hernandezen arabera, «inoiz baino arrazoi gehiago» izan dituzte osoko zuzenketa bat aurkezteko.
EAJko eta PSEko parlamentariek bestelako iritzia plazaratu dute negoziazio horretaz. Itxaso Berrojalbiz jeltzaleak «ausardia falta» leporatu dio Gorrotxategiri, eta Jaurlaritzak aurkeztutako proposamen orori «ezetza eman» izana gaitzetsi; besteak beste, gogora ekarri du politika sozialetan 72 milioi euro gehiago jartzea proposatu zietela. PSEko Susana Corcuerak, berriz, «jeloskor» egotea egotzi dio, akordioa EH Bildurekin egin delako.
PP+Cs-ko bozeramaile Carlos Iturgaizek hizpide izan du Elkarrekin Podemos-IUk negoziazio mahaitik kanpo utzitako afera bat: aldundiekin eta udalekin adostutako «premiazko» erreforma fiskal bat. Haren hitzetan, gaiaren inguruko akordio bat erdiestea «ezinezkoa» izateak eta aurrekontuak «irrealak eta zaharkituak» egoteak bultzatu du koalizioa osoko zuzenketa aurkeztera. «Bira erabateko bat» egitea ere leporatu dio EAJri, eta Lizarra-Garaziko Hitzarmenarekin konparatu du EH Bildurekin eginiko akordioa: «Hausturarako akordioa bat da».
Azpiazuren hitzetan, baina, hasieratik izan zen «ezinezkoa» eskuin unionistarekin akordio bat ixtea. «Ez dut uste zuen asmoa akordioa lortzea izan denik», azaldu du Berrojalbizek, eta «oposizio frontista» bat izatea leporatu dio Iturgaizi. Corcuerak, berriz, gaitzetsi du akordio bat ixteko «aukera galdu» izana, «Euskaditik kanpoko arrazoiengatik».
Voxeko Amaia Martinezek, berriz, adierazi du aurrekontuek «gizonen aurkako diskriminazioan sakontzeko» eta «espainiarrak bereizteko» balio dutela. Corcuerak «Konstituzioaren aurkakotzat» jo ditu haren hitzak eta aurkeztutako osoko zuzenketa.
Jaurlaritzaren kontuak hilaren 23an onartuko ditu legebiltzarrak, EAJren eta PSEren baiezko botoekin, eta EH Bilduren abstentzioarekin. Denera, 13.107,8 milioi euro bideratuko dira aurrekontuetara, aurten baino %5,3 gehiago. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207265/alestiseko-langileek-espero-dute-iazko-85-kaleratzeak-indargabetuko-dituela-auzitegi-gorenak.htm | Ekonomia | Alestiseko langileek espero dute iazko 85 kaleratzeak indargabetuko dituela Auzitegi Gorenak | Bihar hasiko dira epaitzen enplegu erregulazioari jarritako helegitea, Madrilen. Konpainia handiek eskariak egin dizkietela eta, gogorarazi dute hegazkingintza sektorea lehengoratzen hasia dela. | Alestiseko langileek espero dute iazko 85 kaleratzeak indargabetuko dituela Auzitegi Gorenak. Bihar hasiko dira epaitzen enplegu erregulazioari jarritako helegitea, Madrilen. Konpainia handiek eskariak egin dizkietela eta, gogorarazi dute hegazkingintza sektorea lehengoratzen hasia dela. | Litekeena da Alestis hegazkingintza osagaien enpresako lan gatazka datozen egunetan amaitzea, Espainiako Auzitegi Gorenak erabakiko baitu kaleratzeak legezkoak izan ziren edo ez. Bihar dira helegitea aztertzen hastekoak, Madrilen. Urtebete da Miñaoko Teknologia Parkeko lantegian (Araba) 85 langile kaleratu zituztela, eta, Auzitegi Nazionalak ontzat jo bazituen ere, langile batzordeak uste du kaleratzeak «arrazoi objektiborik gabe» egin zirela, eta osasun egoera koiunturala baliatu zela Gasteizko planta «desegiteko».
Langile batzordeak gogorarazi du Gorenaren epaia bereziki garrantzitsua izango dela, irizpideak finkatuko dituelako eta jurisprudentzia sortuko duelako sektoreko gainerako kasuetarako, hala nola Aernnova eta ITPren kasuetarako. Langileek aldeko epaia jasotzea espero dute, eta kaleratutako langile guztiak lanera itzultzeko eskatu dute. Gainontzean, ohartarazi dute langileek banakako helegiteak jarriko dituztela, uste dutelako enpresak «gehiegikeriaz» jokatu zuela eta ez zituela bete erregulazio txostenean ezarritako izendapen irizpideak.
Edonola ere, ikusi beharko da emaitza zen den; izan ere, Alestisek Gasteizen duen plantako langileek erregulazioaren aurka bozkatu bazuten ere, negoziazioa Espainiako plantako ordezkariekin batera izan zen, eta CCOO eta UGT sindikatuen babesa jaso zuen zuzendaritzaren erabakiak. Horrek, bada, balantzak alde batera edo bestera egitea eragin dezake.
Eskariak gora Gasteizko langileen ordezkariek adierazi dute hegazkingintza sektorea «leheneratze prozesuan» dagoela gaur egun, Airbus, Boeing, Embraer eta halako konpainia handiak eskariak egiten hasiak direlako. «Airbusen eskaera irmoak 7.000 hegazkin baino gehiagokoak dira, eta gainerako enpresenek ere gorantz jarraitzen dute», adierazi dute.
Horregatik, bestelako neurriak hartu zitezkeela gogorarazi dute: «Behin-behineko arazo baten aurrean ezin zen egiturazko neurririk aplikatu; egoeraren araberako beste neurri batzuk har zitezkeen, hala nola lanaldi murrizketak, aldi baterako erregulazioak eta abar».
Batzordearen arabera, gainera, Gasteizko plantak egun dituen langileak ez dira aski jasotzen ari diren eskariei aurre egiteko, eta beldur dira lan hori beste lantegi batzuetara eramango ote duten. Horiek horrela, Eusko Jaurlaritzari eskatu diote lanpostuak defendatzeko. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207266/argindarraren-prezioak-goia-joko-du-hego-euskal-herrian-29173-euro-mwh-ko.htm | Ekonomia | Argindarraren prezioak goia joko du Hego Euskal Herrian: 291,73 euro MWh-ko | Urriaren 7ko langa historikoa igaroko du asteazkenean, eta litekeena da goranzko bideari eustea hurrengo egunetan | Argindarraren prezioak goia joko du Hego Euskal Herrian: 291,73 euro MWh-ko. Urriaren 7ko langa historikoa igaroko du asteazkenean, eta litekeena da goranzko bideari eustea hurrengo egunetan | Argindarraren prezioak beste langa historiko bat igaroko du bihar, eta Hego Euskal Herriko batez besteko salneurria 291,73 euro izango da MWh-ko. Asteak zeramatzan 200 euro ingururen bueltan, baina azken egunetan gora egin du berriz, eta atzean utziko du orain arteko preziorik garestiena zena. Urriaren 7an gertatu zen, eta orduan 288,53 euroan saldu zen. Gainera, ez dirudi joera hori egun pare bateko kontua izango denik, eta ez litzateke harritzekoa hurrengo egunetan langa hori berriz igarotzea.
Prezio hori gaurkoa baino %1,73 handiagoa da, duela astebetekoa baino %168 handiagoa, eta iazko egun berean egon zena baino ia sei aldiz handiagoa (+%496). Argindarra garestien salduko den tartea 21:00etatik 22:00etarakoa izango da: 319,1 euro MWh-eko. Prezio hori tarifa arautua duten bezeroei aplikatuko zaie, eta erreferentzia gisa erabiltzen da tarifa librea dutenentzat.
Aditu gehienen ustez, eskariaren handitzeak, energia berriztagarrien ekoizpen txikiagoak eta, bereziki, gasaren prezioaren igoerak eragin dute egungo egoera. Azken aldagai horrek garrantzi berezia du oraingoan, gasaren prezioa ere maila historikoetan baitago. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207267/negoziatzera-jesartzeko-eskatu-diete-elak-eta-labek-bizkaiko-foru-aldundiari-eta-zahar-etxeen-patronalari.htm | Gizartea | Negoziatzera jesartzeko eskatu diete ELAk eta LABek Bizkaiko Foru Aldundiari eta zahar etxeen patronalari | Greba egin dute gaur Bizkaiko zahar etxeetako ehunka langilek hitzarmen berria eskatzeko. Sektore publikoko langileen baldintza berak eta oraingoak baino ratio hobeak eskatu dituzte | Negoziatzera jesartzeko eskatu diete ELAk eta LABek Bizkaiko Foru Aldundiari eta zahar etxeen patronalari. Greba egin dute gaur Bizkaiko zahar etxeetako ehunka langilek hitzarmen berria eskatzeko. Sektore publikoko langileen baldintza berak eta oraingoak baino ratio hobeak eskatu dituzte | «Zer izango ote da?», galdetu dio Olentzerok langileari burlaka, oparia zabaltzen zuen bitartean. «Ordezkapenak etetea!». Barrezka hasi dira gainerako langileak. Halaxe egin du protesta ELA sindikatuak Bizkaiko Foru Aldundiaren jauregiaren aurrean gaur, 11:30ean, Bizkaiko zahar etxeen egoeragatik. Olentzeroz jantzitako langileak Unai Rementeria ahaldun nagusiaren maskara jantzi du, eta Mari Domingik, Sergio Murillo Gizarte Ekintza diputatuarena. Kaleratzeak, txanda bikoitzak, soldata izozketak eta ratio txikiagoak izan dira biek langileei eman dizkieten oparietako batzuk. «Langile gutxiago? Ba, jakina, pila bat zarete, eta beti zaudete potrojorran!», bota die Olentzerok bozgorailutik.
LABek ere protesta egin du Bizkaiko Batzar Nagusien egoitzaren aurrean ordubete lehenago. Sindikatu biek egin diote deia aldundiari negoziazioari berriro ekiteko, lan hitzarmen berria adostu ahal izateko. Adierazi dute urte eta erdian egindako hamar negoziazio bilerek ez dutela emaitzarik eman.
Sektore publikoko langileekin lan baldintzak parekatzea exijitu dute, eta ratioak «bidezkoak eta duinak» egiteko. Sindikatu biek deitoratu dute egiten diren kontratuen ehuneko handi bat aldi baterakoak eta lanaldi partzialekoak izaten direla. Aspaldian lan baldintzek okerrera egin dutela salatu dute bi sindikatuetako langileek. Sektoreak bizi duen pribatizazioari egotzi dio Olentzeroz mozorrotutako langileak baldintza eskasen jatorria, «mozkinak irabazteko helburuagatik». Laneko bajak ez dituztela betetzen adierazi du Marta Olazabal langileak. «Egun batean norbait agertzen ez bada, besteok egin behar dugu lan hori».
Hogei urte daramatza sektorean lanean LABeko Monica Rojok, eta berak ere adierazi du nabaritu duela lana zaildu zaiela azken hamar urteotan: «Orain menpekotasun askoz handiagoz datoz gurera, eta gehitu behar zaio pandemia egoeran ez dutela plantilla indartu». Rojoren arabera, goiz batean zaintzaile batek hogei egoiliar altxa ditzake. «Arretaren kalitateak behera egin du, eta ia ez gara iristen oinarrizko arreta ematera ere».
Zaintzaren kalitateak behera egin badu ere, Rojok azpimarratu du fokua langileengan ere jarri behar dela, giharretako eta hezurretako arazoak izaten dituztelako, arazo psikologikoez gain. «Mutualitateek ez dute onartzen lanarekin lotura dutenik. ‘Herentziazko artrosia da’, esaten digute». Konponbidea langile gehiago kontratatzea dela uste du, egoiliar bakoitzari denbora gehiago eskaini ahal izateko.
Gainera, Eusko Jaurlaritzaren jarrera salatu dute, %100eko zerbitzu minimoak ezarrita greba eskubidea «urratu» duelako. Grebarako eskubidea ezin izan dutela erabili azpimarratu du Olazabalek, eta oporretan dagoelako joan ahal izan da protestara. Beste batzuk, arratsalde eta gaueko txandak dauzkatelako. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207268/hondamendi-eremu-izendatu-dute-nafarroa.htm | Gizartea | Hondamendi eremu izendatu dute Nafarroa | Espainiako Gobernuak eta Nafarroako Gobernuak «koordinazioa» eskatu dute uholdeek eragindako kalteei aurre egiteko. | Hondamendi eremu izendatu dute Nafarroa. Espainiako Gobernuak eta Nafarroako Gobernuak «koordinazioa» eskatu dute uholdeek eragindako kalteei aurre egiteko. | Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidentearen eskaera bete du Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak. Ondorioz, Espainiako Ministro Kontseiluak hondamendi eremu izendatuko du Nafarroa ostiralean. Izan ere, Txibitek adierazi duenez, joan den asteko uholdeek 12.000 hektarea labore kaltetu dituzte. Horregatik, bai Sanchezek eta baita Txibitek ere beharrezkotzat jotzen dute administrazioen arteko «koordinazioa», laguntzak emateko eta kalte materialei aurre egiteko. Sanchezek baieztatu du datozen egunetan bisitatuko duela Nafarroa.
Sanchezek argi utzi nahi izan du uholdeek kaltetutakoekin duen «konpromisoa», eta ziurtatu du «estatuak baliabide guztiak» bideratuko dituela uholdeen ondorioak murrizteko; «egunez egun suspertzen» laguntzeko. Halere, Txibitek ohartarazi du «oraindik ikusteko dagoela ibaiek eragindako kalteak zenbaterainokoak diren. Izan ere, hainbat ikastetxe, osasun zentro, errepide... batzuetan izan duen eragina ezin daiteke kalkulatu». Gainera, enpresa edo etxebizitza partikularretan izandako beste kalteak gehituko zaizkie horiei.
Bestalde, UAGN Nafarroako Nekazari eta Abeltzainen Batasuneko kideek ibaiak garbi ez mantentzea kritikatu zioten Nafarroako Gobernuari. Horren harira, hau esan du Txibitek: «UAGNren iritzia errespetatzen dut, baina jakin behar dugu ibaiaren garbiketarekin bakarrik ez garela uholdeetatik libratuko». Hala, etorkizunean uholdeetarako «hobeto prestatuta» egon behar dutela onartu du, kalteak «txikiagoak» izan daitezen.
Erantzukizunak
«Lan batzuk egin behar dira eta egin daitezke, eta hori CHE Ebroko Ur Konfederazioarekin eta Ingurumen Ministerioarekin koordinatuta egin behar dugu, denok jakin dezagun zein den egoera», esan du. Horregatik, gertatutakoaren inguruan CHEk izan ditzakeen erantzukizunei dagokienez, azalpenak eskatu dituztela ziurtatu du. «Txosten bat eskatuko dugu, zer aurreikuspen zituen eta zer jarduketa egin zituen azaltzeko. Besterik gabe, jakiteko zerbait hobetu ahal den», nabarmendu du presidenteak. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207269/ludo-docx-zendu-da-74-urterekin.htm | Gizartea | Ludo Docx zendu da, 74 urterekin | Flandriako apeza euskalgintzaren alde aritu da lanean azken urteetan. Ikastolei emandako laguntza azpimarratu dute. | Ludo Docx zendu da, 74 urterekin. Flandriako apeza euskalgintzaren alde aritu da lanean azken urteetan. Ikastolei emandako laguntza azpimarratu dute. | Ludo Docx euskaltzalea zendu da, 74 urte zituela. Flandriako Berlaar herrian sortu zen, baina 1973an Euskal Herrira etorri zen, eta bertan bizi zen ordutik. Besteak beste, Flik elkartea sortu zuen, Flandriatik ikastolentzat, Ipar Euskal Herriko ikastolak laguntzeko eta dirua biltzeko. «Flandrian antolatzen ziren besten bidez sosa bildu eta ondotik Flandriar lagunak ekartzen zituen udan, ikastolen eraikuntzak auzolanean laguntzera», oroitu du Seaskak, Docx omentzeko eta haren lana eskertzeko idatzitako agiri batean.
Euskal Herriaz maitemindua zen, eta euskara ikasi zuen Lazkaoko (Gipuzkoa) Maizpide euskaltegian. Flandriaren Etxea ere sortu zuen Donapaleun (Nafarroa Behera), eta bertan bizi izan da orain dela guti arte. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207270/bihar-sartuko-da-indarrean-covid-ziurtagiria-eremu-gehiagotan-eskatzeko-dekretua.htm | Gizartea | Bihar sartuko da indarrean COVID ziurtagiria eremu gehiagotan eskatzeko dekretua | Eusko Jaurlaritzak ontzat jo du EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakia, eta ez dio helegiterik aurkeztuko aire zabaleko kirol instalazioetan ziurtagiria ezartzeko debekuari. COVID ziurtagiria eremu itxi gehienetara zabaltzea baimendu du EAEko Auzitegi Nagusiak | Bihar sartuko da indarrean COVID ziurtagiria eremu gehiagotan eskatzeko dekretua. Eusko Jaurlaritzak ontzat jo du EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakia, eta ez dio helegiterik aurkeztuko aire zabaleko kirol instalazioetan ziurtagiria ezartzeko debekuari. COVID ziurtagiria eremu itxi gehienetara zabaltzea baimendu du EAEko Auzitegi Nagusiak | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak esan du «albiste ona» dela EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak COVID ziurtagiria zabaltzeko baimena eman izana, eta iragarri du Jaurlaritzak ebazpena beteko duela eta ez diola helegiterik aurkeztuko. Eusko Jaurlaritzaren gobernu kontseiluaren osteko agerraldian hitz egin du Sagarduik, eta bertan mintzatu da EAEko Auzitegiak eguerdian kaleratu duen autoaz. «Albiste ona da, neurri gehiago baliatzen dituelako pandemiaren aurka aritzeko», adierazi du. Auzitegiak ontzat jo du Jaurlaritzak ziurtagiria eremu gehiagotara zabaltzeko egindako eskaera, puntu batean izan ezik: aire zabalean egiten diren kirol ikuskizunetan. Jaurlaritzak ez dio helegiterik aurkeztuko erabaki horri, Sagarduik jakinarazi duenez. Horiek horrela, Eusko Jaurlaritzak gaur bertan egokituko du ziurtagiria zabaltzeko dekretua, eta bihar bertan argitaratuko da EAEko aldizkari ofizialean; argitaratze denean sartuko da indarrean. Aire zabalean egiten diren kirol ikuskizunei dagokienez, Sagarduik «kezka» agertu du ez direlako neurriak behar bezala errespetatzen ari, eta dei egin die ikuskizun horien arduradunei neurriak betearaz ditzatela. Gogorarazi du toki horietan ezin dela janaririk eta edaririk hartu, ura salbu, eta neurri horiek betetzeko deia egin die. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207271/sei-omikron-kasu-atzeman-dituztela-jakinarazi-du-sagarduik.htm | Gizartea | Sei omikron kasu atzeman dituztela jakinarazi du Sagarduik | Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak esan du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan detektatutako kasuetako bat atzerrira egindako bidaia batekin lotuta dagoela, baina gainerakoak «komunitarioak» direla. Nafarroan, atzemandako bi kasu omikron aldaerakoak direlako susmoa dago, baina ez dute baieztatu. | Sei omikron kasu atzeman dituztela jakinarazi du Sagarduik. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak esan du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan detektatutako kasuetako bat atzerrira egindako bidaia batekin lotuta dagoela, baina gainerakoak «komunitarioak» direla. Nafarroan, atzemandako bi kasu omikron aldaerakoak direlako susmoa dago, baina ez dute baieztatu. | «Euskadin sei kasu atzeman ditugu ziurtasunez omikron aldaerakoak», azaldu du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak hedabideen aurrean gobernu kontseiluaren ostean egin duen agerraldian. Eta, horiei begira, aldaeraren «transmisio komunitarioa» dagoela ondorioztatu du: izan ere, kasuetako bat «kanpora» egindako bidaia batekin lotuta dago, baina besteetan ez dago horrelakorik, eta, beraz, ulertu behar da Euskal Herrian bertan kutsatu direla positibo eman duten horiek.
Osasun sailburuak aditzera eman duenez, bost kasu Bizkaian atzeman dituzte, eta bat Araban. Aitortu du munduko beste bazter batzuetan zer gertatzen ari den ikusita pentsatzekoa dela Euskal Herrian ere heda daitekeela aldaera hori: «Ez litzateke arraroa izango zabaltzea, aurrez beste hainbat aldaerarekin gertatu den eran». Adierazi duenez, sei kasu hauek baieztatu badituzte ere, litekeena da aurreragoko azterketek kasu gehiagoren berri ematea. Omikron aldaeraren hedapenaren albisteak gero eta ugariagoak dira mundu zabalean. ECDC erakundeak berak atzo onartu zuen hasieran «bidaiekin lotutako» kasuak besterik ez zirela ageri, baina orain ja «transmisio komunitario etengabea» suma daitekeela kasuen eboluzioan. Argitzeko dago oraindik zehatz-mehatz zer ezaugarri dituen aldaera horrek, baina, hainbat ikerketaren arabera, bizkorrago zabaltzen da.
Pandemiaren eboluzioaren berri emateko gainerako datuak ere eman ditu Sagarduik. Esan du atzo Osakidetzak 1.984 test postibo atzeman zituela, eta hamalau eguneko intzidentzia metatua 969,5 kasukoa dela; izurria hasi zenetik izan den gorenean dago. 332 COVID-19 paziente daude Osakidetzako erietxeetan, eta 92 ZIUetan.
Nafarroan, susmoak
Jaurlaritzaren antzera, Nafarroako Gobernua ere erne da omikron aldaerari. Berriki, Osasun Departamentuak jakinarazi du herrialdean atzemandako bi kasu aztertzen ari direla, omikron aldaerakoak izan daitezkeelakoan. Ordea, gobernuak argitu du oraindik ez dagoela baieztapen ziurrik. Sekuentziazio lanetan dihardute, oraingoz. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207272/aht-berriaren-diruztatzea-bozkatu-du-akitania-berria-eskualdeak.htm | Gizartea | AHT berriaren diruztatzea bozkatu du Akitania Berria eskualdeak | 710 milioi euroko aurrekontua onartu dute Bordele-Tolosa eta Bordele-Akize ibilbideentzat. Euskal Hirigune Elkargoak larunbatean aztertuko du gaia | AHT berriaren diruztatzea bozkatu du Akitania Berria eskualdeak. 710 milioi euroko aurrekontua onartu dute Bordele-Tolosa eta Bordele-Akize ibilbideentzat. Euskal Hirigune Elkargoak larunbatean aztertuko du gaia | AHT berriaren proiektuak aitzina segitzen du. Hautetsi eta eragile andana batek kontrako iritzia erakutsirik ere, GPSO Hego Mendebaldeko trenbide Egitasmo Handia diruztatzea bozkatu zuen atzo arratsaldean Akitania Berria eskualdeak. 710 milioi euroko aurrekontu horretan sartuko dira AHT berriaren Bordele-Tolosa eta Bordele-Akize ibilbideak (Okzitania), eta baita Bordele hegoaldeko eta Tolosa iparraldeko linea txiki batzuen berritzea ere.
Baina Aktinia Berriaren diruztatzea zati bat besterik ez da. Frantziako Estatuaren eta Europako Batasunaren parte hartzeez gain tokiko erakunde publikoen parte hartzea ere galdetu dute. Hala, Alain Rousset Akitania Berriko presidentearen planetan, 305 milioi euro eman beharko lituzke Pirinio Atlantikoetako departamenduak, eta 150 milioi euro Euskal Hirigune Elkargoak. Azaro hasieran aurkeztu zien proiektua Euskal Herriko hautetsiei, eragileen protesten artean.
Hain zuzen ere, larunbat honetan eginen dute Euskal Elkargoko batzarra, eta AHT berriaren proiektua gai ordenan sartu dute. Ikusteko dago zer joera gailenduko den hautetsien artean. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207273/hitzarmen-ekonomikoa-berritzeko-akordioa-lortu-dute-espainiako-eta-nafarroako-gobernuek.htm | Ekonomia | Hitzarmen Ekonomikoa berritzeko akordioa lortu dute Espainiako eta Nafarroako gobernuek | Kontzertu Ekonomikoarekin aurretik egin bezala, berriki onartutako Google eta Tobin tasak sartu dira, eta akordioa eta enpresa handien BEZari buruzko doikuntza aldatu da | Hitzarmen Ekonomikoa berritzeko akordioa lortu dute Espainiako eta Nafarroako gobernuek. Kontzertu Ekonomikoarekin aurretik egin bezala, berriki onartutako Google eta Tobin tasak sartu dira, eta akordioa eta enpresa handien BEZari buruzko doikuntza aldatu da | Oraingoz, lehen akordioa baino ez da. Nafarroako eta Espainiako gobernuek Hitzarmen Ekonomikoa eguneratzeko lehen urratsa egin dute. Ofizialki, astelehenean bilduko da Negoziazio Batzordea, eta orduan sinatuko da ituna. Bi aldeek ez dute informazio handirik eman. Nafarroako Gobernuaren arabera, edukia «garrantzitsua» da, eta zerga harmoniazioaren zein finantza harremanen inguruko neurriak jaso ditu. 1990ean Hitzarmen Ekonomikoaren legea onartu zenetik, sei aldiz berritu da. Azkena, 2015 hasieran —ordu hartan Yolanda Barcina zen Nafarroako Gobernuko lehendakari, eta Cristobal Montoro Espainiako Ogasun ministro—.
Nafarroako Gobernuko iturriek esan dute ezin dutela gehiago zehaztu, akordioaren edukia negoziazio batzordean diren alderdiei pasa beharko dietelako eta haiekiko begirunez. Dena den, Kontzertu Ekonomikoarekin egin bezala, bi gobernuek adostu dute azkenaldian onartutako zerga berriak eranstea Hitzarmen Ekonomikoari, Nafarroak haien gaineko eskumena izan dezan: finantza harremanen gaineko Tobin tasa eta teknologia multinazionalen gaineko Google tasa. Halaber, BEZ zergaren doikuntzak berritu dituzte. Enpresa handien BEZ zerga lurraldeko fakturazioaren arabera kobratuko du Nafarroak.
Gobernuaren arabera, akordioan Hitzarmen Ekonomikoaren legearen testua aldatu da, bai finantza arloan eta bai zerga arloan. Behin hori eginda, gobernuko iturriek uste dute urrats bat gehiago egin dela ekarpena finkatzeko negoziazioan. 2020etik 2024rako eperako, Nafarroak estatuari urtero bere gain ez dauden eskumenen truke ordaindu beharreko diru kopurua zehazteke dute. Aurki, Nafarroako Gobernuak bere gain hartuko du trafikoaren eskumena, eta bizitzeko gutxieneko diru sarreren errenta kudeatuko du; besteak beste bi zerbitzu horien kostuari buruz ez dira ados jartzen bi aldeak.
Hemendik aurrerako bidea
Atzokoa lehen akordioa baino ez da. Astelehenean bilduko da Negoziazio Batzordea, eta, behin sinatuta, alde bakoitzak bere bidea hartu beharko du: Nafarroan, lehenik gobernu kontseiluak onartu beharko du aldaketa, eta, gero, parlamentuak aurrera atera beharko du edukia gehiengo handiz; Espainian, berriz, Ministroen Kontseiluak aurreproiektu bidez aurkeztuko du eguneratzea, eta Gorteek onespena eman beharko diote.
Dena den, bide hori guztia tramite bat izatea espero da. Negoziazio Batzordean parlamentuko talde guztiek dute ordezkaritza. Gobernuaren ordezkari gisa, Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilaria eta Oscar Martinez de Bujanda Ogasuneko zuzendari nagusia daude. Navarra Sumaren izenean, Javier Esparza eta Maria Jesus Valdemoros daude; PSNren ordezkari gisa, Ramon Alzorriz eta Ainhoa Unzu; Geroa Baitik, Uxue Barkos eta Fernando de la Hucha; EH Bildutik, Adolfo Araiz eta Maiorga Ramirez; Ahal Dugu-ren ordezkari gisa, Ainhoa Aznarez eta Mikel Buil; eta Ezkerratik, Jose Miguel Nuin eta Jesus Pardo. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207274/brinkola-eta-gabiria-arteko-tren-zerbitzua-martxan-da-berriz.htm | Gizartea | Brinkola eta Gabiria arteko tren zerbitzua martxan da berriz | Zerbitzua etena izan da joan den ostegunetik, uholdeek eragindako luizi baten ondorioz. Ibilgailuen abiada mugatuta berrekin diete joan-etorriei. | Brinkola eta Gabiria arteko tren zerbitzua martxan da berriz. Zerbitzua etena izan da joan den ostegunetik, uholdeek eragindako luizi baten ondorioz. Ibilgailuen abiada mugatuta berrekin diete joan-etorriei. | Iragan ostegunetik gaur arte iraun du etenak. Luizi batek erdiz erdi hartu zuen Brinkola (Gipuzkoa) eta Gabiria (Gipuzkoa) arteko trenbidearen zati bat, eta, ondorioz, tren zerbitzua etena izan da azken egunetan. Bidea egokitzeko lanetan jardun dute ostegunetik. Gaur, tren zerbitzuak berriz ere martxan direla iragarri du Adif Espainiako Trenbide Azpiegituren Administratzaileak. Bi bideak dira zabalik. Halere, prebentzioz, trenek mugatu egin beharko dute abiada.
Uholdeen ondoriozko luiziak kalte nabarmenak eragin zituen bi udalerrien arteko tartean. Ez trenbidean soilik; tren bat ere hartu zuen luiziak. Zorionez, bagoian ziren bidaiariek aurretik jaso zuten ibilgailutik ateratzeko agindua. Adifek azaldu duenez, azken egunotako zeregin nagusia trenbidea garbitzea izan da, baita lurrak hartua zen bagoia ateratzea ere, mendi magalari eutsi bitartean. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207275/nafarroan-euskararen-lege-berri-bat-lantzeko-deia-egin-du-kontseiluak.htm | Gizartea | Nafarroan euskararen lege berri bat lantzeko deia egin du Kontseiluak | Adostasun berri bat eraikitzea "zinez posible" dela uste du Paul Bilbaok, eta horretara batzeko eskatu die eragile politiko, sozial eta sindikalei. | Nafarroan euskararen lege berri bat lantzeko deia egin du Kontseiluak. Adostasun berri bat eraikitzea "zinez posible" dela uste du Paul Bilbaok, eta horretara batzeko eskatu die eragile politiko, sozial eta sindikalei. | Nafarroako euskararen lege berriaren inguruan adostasunak lortzeko konpromisoa agertu du Euskalgintzaren Kontseiluak, legearen 35. urteurrenean, eta langintza horretara batzeko dei egin die, euskalgintzako eragileei ez ezik, “eragile sozialei eta sindikalei”. Iruñeko Plazara! gunean egin du ekitaldia, herritarren eta euskalgintzako hainbat eragileren sostenguarekin.
“Zinez uste dugu posible dela adostasun berria eraikitzea”, adierazi du Paul Bilbao idazkari nagusiak, eta horretan ahaleginduko direla ziurtatu du, “orain arte bat egin duten” eragileetatik abiatuta. Lege berri bat egiteko “presa” dagoela onartu arren, adostasunak ereiteko “denbora” hartuko dutela azaldu du: “Urratsez urrats joango gara, legearen beharra partekatuz eta legearen printzipio nagusiak guztion artean adostuz”. Dena den, balizko lege berriak oinarritzat behar luke, haren usteko, “herritar guztien arteko berdintasuna bermatzea”.
Euskararen aldeko erabakiekiko “desadostasunak” alderdiek sarritan aipatzen dituztela esan du Bilbaok, eta salatu du posizio hori argudiotzat erabiltzen dela “bidegabekeriei” bide emateko. Horregatik, argudio horrek ez dituela “asetzen” nabarmendu du: “Ulertzen dugu, bai, gai batzuetan desadostasunak egon daitezkeela, noski, baina horren barruan marra bat irudikatu behar dela iruditzen zaigu, kontuan hartuta nolako ondorioak eragin diezazkieketen herritarrei”. Zentzu horretan, kezka agertu du azken urtean hizkuntza eskubideen esparruan hartutako norabidearekin: “Kezkaz ikusten ari gara zer gertatu zen kontratazio publikoaren legearekin, Madrilen onartutako legez besteko proposamenarekin, eta, nola ez, laster atera behar duten dekretuarekin”.
Aurkako norabidean ere egin da urratsik, hala ere, Kontseiluko idazkari nagusiak nabarmendu duenez. Zonifikazioaren kontra Nafarroa hegoaldean abiatutako Hordago! egitasmoa goretsi du, eta dinamika hori eta eragileekin batera egin nahi duten bidea elkarren osagarri izan daitezen nahi duela adierazi du. Hain justu, gaurko ekitaldian parte hartu du egitasmoko kide batek, eta abiarazitako dinamikaren nondik norakoen berri eman du.
‘Batuz Aldatu’-ren gainean
Gaurko adostasunek biharkoei bidea erraz diezaieten nahi du Kontseiluak. Horregatik, aipamen berezia egin dio Batuz Aldatu dokumentuari, alor askotako ia ehun eragilek izenpetutako itun sozialari. “Hizkuntza politika berrirako bide orri” gisa aurkeztu zuten akordioa, iragan ekainean. Euskararen erabilera erosorako baldintzak sortzea dute xede, eta, horretarako, “hizkuntza eskubideak eremu guztietan bermatu beharra” aldarrikatzen du, “hala nahi duen edonork ez dezan euskara erabiltzeko inolako eragozpenik izan”.
Ituna aurkeztu dute Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak eta Esther Lakasta Dindaia elkarteko kideak, eta, horrez gain, euskarazko lege berriaren oinarri izan behar lukeela defendatu dut, Nafarroan lanketa berezia beharko duela aitortu arren.
Euskararen legearen bilakaeraren berri ere eman dute ekitaldian. Sagrario Aleman euskaltzain eta euskaltzalea legea aplikatu zuten garaiaz aritu da, besteak beste. Kontseiluak legearen aurka egindako ekinbideen errepasoa ere egin dute, irudien eta ikus-entzunezkoen bidez. |
2021-12-14 | https://www.berria.eus/albisteak/207276/donostiako-amelia-amp-paulo-jatetxeak-bi-michelin-izar-jaso-ditu.htm | Bizigiro | Donostiako Amelia & Paulo jatetxeak bi Michelin izar jaso ditu | Julen Bazen Garena jatetxeak lehenbiziko izarra jaso du, eta Martin Berasategik Michelin gidaren mentore saria jaso du | Donostiako Amelia & Paulo jatetxeak bi Michelin izar jaso ditu. Julen Bazen Garena jatetxeak lehenbiziko izarra jaso du, eta Martin Berasategik Michelin gidaren mentore saria jaso du | Euskal Herrian izan da izar berririk: Paulo Airaudo sukaldari argentinarrak zuzentzen duen Donostiako Amelia & Paulo jatetxeak bigarren Michelin izarra jaso du gaur iluntzean, eta Julen Baz sukaldariak Diman (Bizkaia) duen Garena jatetxeari Michelin izar bat eman diote lehenbiziko aldiz. "Zer esan dezaket? Bi izar jaso ditugu; harrituta gaude", esan du Airaudok oholtza gainean. Michelin gidaren sariak banatzen ari dira gaur gauean Valentzian.
Aurten bi sari berri eman dituzte: sukaldari gazteenarena eta sukaldari mentorearena. Martin Berasategi donostiarrak jaso du mentore saria. Esker ona adierazteko hitzartzean, gazteak izan ditu gogoan: "Guk ezagutzaren bikaintasuna transmititzen diegu gazteei. Oraingo gazteak ni gaztea nintzenean baino hobeak dira, azkarragoak, freskoagoak, errazagoak. Erabat ahaleginduko naiz ezkerretik aurreratu nazazuen". Bere jatorria ere gogoan izan du sukaldari gipuzkoarrak: "Herri jatetxe batean hasi nintzen, esfortzuaren kulturarekin. Zorteduna naiz, gurasoekin eta izebarekin sukaldaritza ikasten hasi nintzenean unibertsitatea etxean bainuen".
Hiru Michelin izar dira jatetxe batek jaso dezakeen sari nagusia. Horri eutsi diote Gipuzkoako hiru jatetxek: Elena Arzakek Donostian duen Arzakek, Pedro Subijanak Donostian duen Akelarrek eta Martin Berasategik Lasarten duen izen bereko jatetxeak. Bizkaian, Eneko Atxaren Azurmendi jatetxeak lortu du hirugarren izarrari eustea, eta Euskal Herritik kanpo, Jesus Sanchez nafarraren Amos jatetxeak, baita Berasategik Paolo Casagranderekin zuzentzen duen Lasarte jatetxeak ere. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207300/marihuana-legeztatu-duen-europako-lehen-herrialdea-da-malta.htm | Mundua | Marihuana legeztatu duen Europako lehen herrialdea da Malta | Banakoek gehienez zazpi gramo kalamu eduki ahal izango dituzte nork bere kontsumorako. Etxean, berriz, gehienez lau landare hazi ahalko dira. Baina debekatuta egongo da jendaurrean edo adingabeen aurrean erretzea. | Marihuana legeztatu duen Europako lehen herrialdea da Malta. Banakoek gehienez zazpi gramo kalamu eduki ahal izango dituzte nork bere kontsumorako. Etxean, berriz, gehienez lau landare hazi ahalko dira. Baina debekatuta egongo da jendaurrean edo adingabeen aurrean erretzea. | Gaurtik legezkoa da marihuana kontsumitu eta haztea Maltan. Neurria onartu duen Europako lehen herrialdea da hura. Arauak, baina, baditu mugak: norbanakoek ezin izango dituzte zazpi gramo baino gehiago eraman, eta etxean gehienez ere lau kalamu landare hazi ahalko dituzte. Horrez gain, debekatuta egongo da jendaurrean edota haurren aurrean erretzea.
Europan badira antzeko asmoa iragarri duten herrialdeak, besteak beste Alemania edo Luxenburgo; badira erabilera jakinetarako kalamua baimentzen dutenak ere, Herbehereak kasu. Baina uharteko gobernua izan da haren erabilera legez onartzen lehena. Atzo arratsaldean bozkatu zuten lege proposamena parlamentuan, eta aldeko 36 boto eta aurkako 27 jaso zituen. Berdintasun ministro Owen Bonniciren iritziz, onuragarria izango da neurria, kontsumitzaileak «kriminalizatzea» saihestuko duelako, eta droga trafikoa gutxituko, kalamua behar dutenek hura lortu ahalko dutelako ezkutura jo gabe.
Arauak zigorrak ere aurreikusten ditu legea urratzen dutenentzat. Ehun eurorainoko isuna ordaindu beharko dute zazpi gramo baino gehiago eta 28 baino gutxiagorekin atzematen dituztenek. Aldiz, 235 euroko isuna jasoko dute jendaurrean erretzen dutenek, eta 500 eurokoa adingabeen aurrean kontsumitzen dutenek. Kontrolpean izango dituzte kalamu elkarteak ere, eta mugatu egingo diete erosle bakoitzari saldu beharreko kopurua; aldi berean, kontsumitzaile bat elkarte bakarreko kide izan ahalko da.
NBE Nazio Batuen Erakundeak iaz egin zuen lehen urratsa, kalamua erabilera terapeutikorako onartuz. Horren ostean, estatu askok jo dute indarrean duten legedia aldatzera. Italiak iragarri du auziari buruzko galdeketa bat egingo duela datorren urtean, eta kontsumoa legeztatu dutenak ere badira; esaterako, Hegoafrika, Mexiko, Jamaika eta AEBetako hainbat estatu. Uruguai izan zen kalamuaren kontsumoa legeztatu zuen munduko lehen herrialdea: 2013an izan zen hori. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207301/inflazio-tasa-52an-azaroan-ere.htm | Ekonomia | Inflazio tasa %5,2an, azaroan ere | Urrian bezala, azaroan kontsumo gaien prezioek %5,2ko igoera izan dute iazko urtearen aldean. Argindarra, garraioa eta elikagaiak izan dira eragile nagusiak KPI kontsumo prezioen indizearen gorakadan. | Inflazio tasa %5,2an, azaroan ere. Urrian bezala, azaroan kontsumo gaien prezioek %5,2ko igoera izan dute iazko urtearen aldean. Argindarra, garraioa eta elikagaiak izan dira eragile nagusiak KPI kontsumo prezioen indizearen gorakadan. | Espero zen eta gertatu da: inflazioak goian jarraitu du azaroan Hego Euskal Herrian, %5,2an, batik bat argindarraren, erregaien eta elikagaien prezioen gorakadaren ondorioz. Halako igoera soilik behin ikusi da mende honetan, 2008ko udan —%5,2 2008ko uztailean—, petrolioaren gorakadak inflazioaren sukarra bat-batean igo zuenetik; orduan berehala jaitsi zen, Lehman Brothersen porrotak Atzeraldi Handiari atea ireki ziolako, eta harekin inflazio txikiaren eta inflazio negatiboaren aro luze bat zabaldu zuelako.
Hilabeteko epean, hots, urritik azarora, argindarra, gasa, ura eta etxebizitzako beste gastuen prezioa apaldu egin da oro har, baina aldea oso handia da iazko azaroarekiko —%17 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta %19,8 Nafarroan—. Argindarraren prezioa hilabeteko epean jaitsi egin da, bi arrazoi direla medio: handizkako merkatuan prezioek oso goian baina egonkor jarraitu dute —hori da tarifa arautuetan erabiltzen dena—, baina Espainiako Gobernuak zergak txikitu ditu, eta deskontua handitu die bonu soziala jasotzen dutenei —%25etik %60ra—.
Hain zuzen ere, Maria Jesus Montero Espainiako Ogasun ministroak iragarri du gaur goizean gutxienez beste lau hilabetez luzatuko dutela zergen jaitsiera. Horrenbestez, argindarraren BEZak %10ean jarraituko du apirilaren 30era arte, %0,5ean geratuko da argindar zerga berezia (kontsumitzaileek ordaintzen dute), eta etenda segituko du argindar ekoizpenaren zergak (konpainiek ordaintzen dute).
Gasaren prezioaren igoerak, ordea, ez du atsedenik eman, eta, ondorioz, berogailuetarako gasaren salneurriak gora egin du.
Garraioa da inflazio tasa esanguratsua duen beste alor bat, azaro honetan erregaiak garestitu egin direlako eta, aldiz, iazko azaroan horien prezioa jaitsi egin zelako. Iazkoekin alderatuta, garraioko prezioak %13 inguru handiagoak izan dira azaroan.
Elikagaiak ere, garestiago
Kontsumo saskian pisu handia duen beste alor batean ere, elikagaietan eta alkoholik gabeko edarietan, prezioen igoera esanguratsua pilatu da azken urtean: iazko azarotik %2,6ko igoera izan du indizeak alor horretan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %3,4ko igoera Nafarroan.
Argindarraren eta erregaien garestitzeak badu eragina elikagaien prezioetan, argindar garestiagoak ekoizpenaren kostua handitu ohi duelako, eta gasolio garestiagoak elikagaien garraioa garestitzen duelako.
Azken hilean nabarmen garestitu dira ardikia (%4,5), arraina (%3,4 EAEn) eta behikia (%2,4). Azken urtean, berriz, olioa (%21), ardikia (%15), eta arrautzak (%6).
Negoziazio kolektiboa
Herritarren patriketan ez ezik, negoziazio kolektiboan ere eragin handia izango du inflazio handiak. Izan ere, hitzarmen gehienetan aurreko urteko KPIa hartzen da erreferentzia gisa, eta, hortaz, aurtengo gorakada handia ez lukete datorren urtera arte berreskuratuko. Eta hor sor daiteke arazo bat datorren urteko negoziazio kolektiboan, enpresa eta sektore askotan soldaten igoera handi baterako erresistentzia handiak egon daitezkeelako. Adegik aholkatu die bere bazkideei 2021eko inflazio handiaren eragina bi urtean banatzeko, edota, bestela, urteko batez besteko inflazioa aplikatzeko —hau da, urte arteko %5etik gorakoaren ordez, %2,5 ingurukoa ezartzeko—.
Asmo horien aurka mintzatu dira sindikatuak. «Hitzartuta dagoena errespetatuko den ala ez, hori da kontua. Euskal Herrian KPIa da erreferentzia historikoa. Ez dugu onartuko sinatuta dagoena errespetatzea ez den beste ezer. Soldatak ez dira arazoa, soluzioa baizik», azaldu zion Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak BERRIAri. LAB sindikatuak ere oso garbi nabarmendu du KPIa dela erreferentzia, eta lan itun berriak egiteko negoziazioetan ere hura izango dutela eskaera.
Pentsioak %2,5 dira igotzekoak, hori baita urteko batez besteko inflazioa Espainian, eta aurrerantzean aldagai hori erabiliko dutelako urtero pentsioak eguneratzeko. Soldata publikoak, berriz, %2 handituko dituzte. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207302/aire-zabaleko-kirol-ikuskizunetan-zer-neurri-hartu-aztertuko-du-eusko-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Aire zabaleko kirol ikuskizunetan zer neurri hartu aztertuko du Eusko Jaurlaritzak | Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak esan du «eremu seguruak» izan behar dutela, besteak beste, kirol estadioek eta frontoiek. | Aire zabaleko kirol ikuskizunetan zer neurri hartu aztertuko du Eusko Jaurlaritzak. Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak esan du «eremu seguruak» izan behar dutela, besteak beste, kirol estadioek eta frontoiek. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak COVID ziurtagiria eremu itxi ia gehienetara zabaltzeko baimena eman zuen atzo, salbuespen batekin: aire zabalean egiten diren kirol ikuskizunak; toki horietan ez da derrigorrezkoa izango ziurtagiria eskatzea. Horri buruz mintzatu da gaur Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailea, Onda Vasca irratian. Esan du Eusko Jaurlaritzak aztertuko duela zer neurri osagarri har daitezkeen aire zabalean egiten diren ikuskizun horiek «eremu seguruak» izan daitezen. «Gaizki aireztatutako toki itxiak ez ezik, bereziki zaindu behar ditugu aire zabalean egiten diren eta jende asko biltzen duten guneak ere», azaldu du. Atzo, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak kirol klubei ohartarazi zien neurriak bete eta betearazi behar dituztela, eta horixe bera azpimarratu du gaur Zupiriak ere: «Araua argia da, eta balio du Anoeta, Mendizorrotza edo San Mameserako, eta pilotaleku edo saskibaloi estadioetarako ere: maskara une oro jantzita eraman behar da, eta debekatuta dago jatea eta edatea, horretarako maskara kendu behar delako». Zupiriak «kezka» agertu du, toki horietan neurriak ez direlako behar bezala betetzen, eta onartu du EAEko Auzitegi Nagusiaren babes juridikorik gabe Jaurlaritzak bestelako neurriak aztertu beharko dituela. COVID ziurtagiria eremu gehiagotara zabaltzeko neurriari buruz, berriz, Zupiriak adierazi du balio izango duela txertatu gabekoak txertoa hartzera animatzeko eta txertoa hartu dutenak toki itxietan «seguruago» egoteko. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207303/20-eta-22-urteko-espetxe-zigorra-ezarri-diete-javier-ardinesen-hiltzaileei.htm | Gizartea | 20 eta 22 urteko espetxe zigorra ezarri diete Javier Ardinesen hiltzaileei | 22 urteko zigorra ezarri diete hilketa agindu eta gauzatu zuten hiruei, eta 20 urteko zigorra bitartekari lanetan aritu zenari. Llanesko zinegotzi zen Javier Ardines, Izquierda Unida alderdiarekin. | 20 eta 22 urteko espetxe zigorra ezarri diete Javier Ardinesen hiltzaileei. 22 urteko zigorra ezarri diete hilketa agindu eta gauzatu zuten hiruei, eta 20 urteko zigorra bitartekari lanetan aritu zenari. Llanesko zinegotzi zen Javier Ardines, Izquierda Unida alderdiarekin. | Iritsi da Javier Ardinesen hiltzaileen zigorraren ebazpena. Oviedoko Auzitegiak 20 eta 22 urteko espetxe zigorra ezarri die lau inplikatuei: 22 urteko zigorra hilketa agindu eta gauzatu zuten hiru lagunei, eta 20 urteko zigorra bitartekari lanetan aritu zen lagunari.
2018ko abuztuaren 16an hil zuten Ardines, 52 urte zituela. Llanesko (Asturias, Espainia) zinegotzi zen orduan, Izquierda Unida alderdiarekin. Etxe alboan auto barrenean zela egin zioten eraso: hesi batzuk jarri eta oztopatu egin zuten, eta ibilgailutik ateratakoan, jipoitu eta ito egin zuten, hil arte. Bizkaiko lau gizonezko atxilotu zituzten hilketa leporatuta.
«Mendeku gisa»
Ardines Izquierda Unidako zinegotzi izanik, hasieran arrazoi politikoengatik hil zutela susmatu zuen Poliziak. Ikerketan aurrera egin ahala, baina, beste hipotesi bat gailendu zen: fiskalaren arabera, emakume batekin zuen harremanagatik hil zuten Ardines, eta, hain justu ere, andre haren bikoteak antolatu zuen hilketa, mendeku gisa.
Epaiketa azaroan egin zuten, Oviedoko Lurralde Auzitegian (Espainia), eta, 18 saioren ostean, lau gizonezkoak erruduntzat jo zituen herri epaimahaiak. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207304/erck-eta-espainiako-gobernuak-akordioa-lortu-dute-ikus-entzunezkoen-legearen-inguruan.htm | Gizartea | ERCk eta Espainiako Gobernuak akordioa lortu dute Ikus-entzunezkoen Legearen inguruan | Horren ondorioz, ERCk bide emango dio Espainiako 2022ko aurrekontuak onartzeari | ERCk eta Espainiako Gobernuak akordioa lortu dute Ikus-entzunezkoen Legearen inguruan. Horren ondorioz, ERCk bide emango dio Espainiako 2022ko aurrekontuak onartzeari | ERCk jakinarazi du akordio bat lortu duela Espainiako Gobernuarekin, Ikus-entzunezkoen Legearen inguruan. Akordio horrek «katalana bermatu» egiten du ikus-entzunezko edukietan, eta, era berean, «Espainiako aurrekontuen onartzea erraztu» egiten du, «negoziazio prozesuari bultzada emateko».
Oraindik ez dute jakitera eman zertan datzan akordioa, baina El Pais egunkariak argitaratu duenez, Espainiako Gobernua eta ERC beste bide bat aztertzen ari ziren Espainiako aurrekontuetan nazioetako hizkuntzetako ikus-entzunezko edukien aferari aterabide bat emateko. ERCk %6ko kuota bat ezarri nahi zuen, nazioarteko plataformek Espainiaren menpeko nazioetako hizkuntzetan eman beharreko edukiei dagokienez, eta hori bete beharreko baldintzatzat aurkeztu zuen aurrekontuei baiezko botoa emateko. Orain, aldiz, badirudi kuota hori ezartzea Europako Batasunaren legeriaren kontrakoa izan daitekeela, eta horregatik bi aldeek beste bide bat aztertzeari ekin zioten.
El Paisek argitaratutakoaren arabera, Espainiako Gobernuak kuota bat ezarriko lieke Espainiako plataformei. Nazioartekoei ere ezartzea ezinezkoa litzaiokeenez, hori konpentsatuko luke diru poltsa bat ezarriz, katalanez sortzen diren ikus-entzunezkoak diruz laguntzeko, eta kanpotik iritsitako edukiak katalanez bikoizteko. Oraindik ez dute jakitera eman funts hori zenbat diruz hornituko luketen, ezta katalana ez beste hizkuntzetako ikus-entzunezko edukiak ere funts horretatik diruz lagunduko ote lituzketen.
Akordioaren albistea zabaldu aurretik, ERCko presidente Oriol Junquerasek elkarrizketa batean esan du akordioa lortuko balitz, hura «ezer ez lortzea baino hobea» izango litzatekeela.
«Fronte komuna» osatzeko deia
Hizkuntza gutxituen alde lanean ari diren elkarteek, tartean Euskalgintzaren Kontseiluak, bilera egin dute Madrilen estaturik gabeko nazioetako ordezkariekin, eta Ikus-entzunezkoen Lege berrian sartu beharreko gutxieneko hizkuntza-aldarrikapenak eta akordioak helarazteaz gain, euskararen, galizieraren eta katalanaren aldeko «fronte komuna» egitea proposatu diete.
Hizkuntza gutxituen alde elkarteek EAJ, EH Bildu, ERC, Junts, BNG, Compromís, CUP, En Comu Podem eta Mes per Mallorca taldeei eskatu diete legeak «zehapen araudi argia eta zehatza» izan dezala, eta berma dadila plataforma bakoitzaren katalogoan edukien %6 euskaraz, galizieraz eta katalanez egotea, «egoitza [Espainiako] estatutik kanpo dutenetan ere». Katalogoetan euskaraz, galizieraz eta katalanez bikoizketa duten produktu guztiak eskuragarri egotea, hizkuntza horietan telesailak sortzeko pizgarriak ezartzea, Espainiako Irrati eta Telebista Korporazioak ere bere eduki guztiak euskarara, galizierara eta katalanera bikoiztutako aukerarekin zabaltzeko betebeharra edukitzea eta beste zenbait eskaera egin dizkiete alderdietako ordezkariei. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207305/luis-azanza-argazkilari-iruindarra-hil-da.htm | Bizigiro | Luis Azanza argazkilari iruindarra hil da | Besteak beste, Euskaldunon Egunkaria-n egin zuen lan bere berrogei urteko ibilbidean. 60 urte zituen. | Luis Azanza argazkilari iruindarra hil da. Besteak beste, Euskaldunon Egunkaria-n egin zuen lan bere berrogei urteko ibilbidean. 60 urte zituen. | Minbiziak jota hil zen, atzo, Luis Azanza argazkilari iruindarra, 60 urte zituela. Denera 40 urtez jardun du argazki kazetaritzan, hogei urte zituenetik hil den arte. Hainbat hedabidetan osatu du bere ibilbidea, baina lana beti Nafarroan egin izan du: besteak beste, Euskaldunon Egunkaria-n, El País-en, El Diario Vasco-n eta Deia-n jardun zuen.
Azken hamar urteetan ilustrazioan eta diseinuan ere ibili da, bikotekidearekin sortu zuen Aloa komunikazio agentzian. Haren webgunean ikus daitezke Azanzaren lanik onenetako batzuk. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207306/psnk-iruntildeeko-aurrekontu-proiektuaren-aurka-egingo-du.htm | Politika | PSNk Iruñeko aurrekontu proiektuaren aurka egingo du | Maite Esporrinek esan du Maia alkatea ez dela «konfiantzazkoa». Gaitzetsi du aurtengo aurrekontuak «irrealak eta kontinuistak» direla, eta, iazkoak bezala, ezingo direla bete. | PSNk Iruñeko aurrekontu proiektuaren aurka egingo du. Maite Esporrinek esan du Maia alkatea ez dela «konfiantzazkoa». Gaitzetsi du aurtengo aurrekontuak «irrealak eta kontinuistak» direla, eta, iazkoak bezala, ezingo direla bete. | Iruñeko udal gobernuari zaildu egin zaio datorren urterako aurrekontu proiektua aurrera ateratzea. Izan ere, PSNko udal taldeak agerraldi bat egin du gaur, iragartzeko kontrako botoa emango diola aurrekontu proiektuari. 253 milioi euroko aurrekontu proiektua aurkeztu zuen Navarra Sumak osatutako udal gobernuak.
Maite Esporrin bozeramailea udal talde osoak lagunduta irten da prentsaren aurrera, eta azaldu du PSNren Iruñeko asanbleari proposatuko diola kontrako botoa ematea. Astelehen arratsaldean da batzar hori biltzekoa. Esporrinek esan du Enrique Maia alkateak «bere hitza hautsi» duela eta ez dela «konfiantzazkoa»: «Kezkatzen gaitu, ez talde sozialista engainatu izanak, Iruñeko herritar guztiak engainatu izanak baizik».
Izan ere, gaitzetsi du aurrekontuak «irrealak eta kontinuistak» direla, eta, iazko aurrekontuak bezala, ezingo direla bete: «Lortuko ez dituela badakien diru sarrera batzuetan oinarritzen dira aurrekontuak». 2019ko maiatzeko hauteskundeen ondoren, PSN giltzarri izan zen Enrique Maiak alkatetza lor zezan, eta, iaz, bi taldeek lortu zuten aurrekontuak aurrera ateratzeko akordioa. Aurtengo aurrekontuek, ordea, ezer berririk ez dakartela adierazi du Esporrinek, «ezta ilusioa pizten duen proiekturik ere».
Legezko zirrikitua
Bete ez diren zuzenketak zehaztu ditu bozeramaileak, haren iritziz «oso garrantzitsuak» direnak: etxebizitza sozialarena, Sarasate pasealekuarena, Labriteko pasabidearena, Labriteko bidegorriarena eta abar. PSNren arabera, zuzenketa horiek guztiak onartu zituen iaz Maiak, baina ez ditu bete: «Udatik, gainera, ez dugu aurrekontuen ebaluazioa egiteko bilera bat bera ere egin; Maiak ez digu dei egin», gehitu du.
Abenduaren 30ean bozkatuko dituzte aurrekontuak, eta zer gerta daitekeen aurreikusi du Esporrinek: «Alkateak zinegotziren baten falta baliatzen badu aurrekontuak onartzeko, etika demokratiko gutxi erakutsiko du». Kontua da zinegotzi izateari utzi diola EH Bilduko Joxe Abaurreak, 2019ko sanferminetako txupinazoan izandako istiluengatik sei hilabeteko espetxe zigorra ezarri diotelako: «[Aurrekontuak onartzea] Legezkoa izango da, ez dugu hori eztabaidatuko, baina ez dator bat udal honek duen errealitate instituzionalarekin», amaitu du PSNren bozeramaileak. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207307/urtarrilaren-31-arte-eskatuko-da-covid-ziurtagiria-eremu-itxi-gehienetan.htm | Gizartea | Urtarrilaren 31 arte eskatuko da COVID ziurtagiria eremu itxi gehienetan | EAEko Aldizkari Ofizialak goizeko lehen orduan argitaratu du Iñigo Urkullu lehendakariak sinatutako dekretua, eta, beraz, indarrean da ziurtagiria eremu itxietan erabiltzeko betebeharra Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | Urtarrilaren 31 arte eskatuko da COVID ziurtagiria eremu itxi gehienetan. EAEko Aldizkari Ofizialak goizeko lehen orduan argitaratu du Iñigo Urkullu lehendakariak sinatutako dekretua, eta, beraz, indarrean da ziurtagiria eremu itxietan erabiltzeko betebeharra Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | COVID ziurtagiria eremu itxi gehiagotan ezartzen duen dekretua gaur goizeko 8:00ak aldera argitaratu da EAEko Aldizkari Ofizialean, eta une horretan bertan indarrean sartu da neurria Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Iñigo Urkullu lehendakariak sinatutako dekretuak zehazten du zein tokitan eskatu beharko den ziurtagiria, zein egoeratan eskatu ahalko den, nola eskuratu daitekeen agiri hori eta noiz arte izango den indarrean neurria. Non eskatuko da ziurtagiria?
100.000 biztanleko intzidentzia metatua 300 kasu edo gehiago duten herrietan eta hirietan, toki hauetan: 1.– Kontzertu aretoetan eta erabilera anitzeko aretoetan edo beste espazio itxi batzuetan, kontzertuak, musika jaialdiak eta bestelako kultura eta arte ekitaldiak egiten direnean.
2.– Ostalaritza establezimenduetan eta jatetxeetan, baita bankete aretoetan ere, dantza egiteko aukera ematen duten jarduerak egiten direnean, bertaratuen kopurua zeinahi dela ere.
3.– Kiroldegietan, gimnasioetan eta jarduera fisikoa edota kirola egiten den bestelako espazio itxietan, izan kirolarientzat, laguntzaileentzat nahiz publikoarentzat.
4.– Kirol instalazio itxietan, hala nola estadioetan, frontoietan edo antzekoetan, sarrera kontrolatzeko sistema batekin (tiketak, abonamenduak, gonbidapenak eta antzekoak), eta ehun pertsona baino gehiago bertaratuta lehiaketak egiten direnean.
5.– Ospitaleetan, zentro soziosanitarioetan eta espetxeetan: ospitaleratutako pazienteak edo egoiliarrak bisitatzen dituzten pertsonak. Nortzuk daude salbuetsita?
12 urtetik beherakoek eta goian aipaturiko guneetako langileek ez dute COVID ziurtagiria erakutsi beharko.
Noiz arte egongo da indarrean? 2022ko urtarrilaren 31 arte. Hala ere, dekretuak zehazten du egoera epidemiologikoaren arabera egokituko dela erabakia, eta horren arabera epe hori luzatu, aldatu edo bertan behera utz daitekeela. Nork kontrolatuko du neurria betetzen dela? Establezimenduetako eta ekitaldietako titularrek eta arduradunek, baita poliziek ere, edonoiz. Establezimenduetako sarreretan ikusteko moduko kartelak jarri beharko dira, lokalean sartzeko baldintzen eta bertan aplikatu beharreko neurrien berri emango zaie bezeroei, eta, bereziki, maskara erabiltzea nahitaezkoa dela gogoraziko zaie. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207308/ez-dut-uste-euskalkiak-desagertuko-direnik-baina-antzekotu-bai.htm | Gizartea | «Ez dut uste euskalkiak desagertuko direnik, baina antzekotu bai» | Euskal Filologia ikasi zuen Artzelusek, eta Garaziko hizkeraren inguruko doktore tesia egin du. Ipar Euskal Herriko hizkeraz, muga politikoaren eraginaz eta euskararen egoeraz hitz egin du. | «Ez dut uste euskalkiak desagertuko direnik, baina antzekotu bai». Euskal Filologia ikasi zuen Artzelusek, eta Garaziko hizkeraren inguruko doktore tesia egin du. Ipar Euskal Herriko hizkeraz, muga politikoaren eraginaz eta euskararen egoeraz hitz egin du. | Bergaran jaio, Azpeitian hazi, Gasteizen bizi. Nafarroa Beherera eta Zuberoara joan izan da sarri-sarri. Hango eta hemengo iturrietatik edan du Alex Artzelusek (Bergara, Gipuzkoa, 1992), eta, ziur aski, hortik etorriko da haren pasioa: euskara eta, bereziki, dialektologia interesatzen zaizkio. Ez interesatu bakarrik: Euskal Filologia ikasi zuen, eta Garaziko hizkeraren inguruko doktore tesia egin du. Bazkalostean, trikitia jotzen ari zela harrapatu du Urola Kostako Hitza-k.
Garaziko hizkera ikertu duzu, Irulegiko Irratian kolaboratzen duzu… Gipuzkoarra izanda, nondik datorkizu Ipar Euskal Herriarekiko halako atxikimendua?
Betidanik asko gustatu izan zaizkit Zuberoa eta Nafarroa Beherea, gurasoekin joaten nintzelako. Lapurdirekin beti izan dut lotura gutxiago: izan ere, oso laua da, eta herriak dezente handiak dira. Horregatik, gehiago gustatu izan zaizkit Nafarroa Beherea eta Zuberoa. Nik 13 bat urte neuzkala hasi ginen leku horietara joaten, eta ikusten nuen gure inguruan galdu diren gauza asko gordetzen zituztela: lehengo basoak, baserria ere askoz biziago dago han… Amak kontatzen zizkidan ipuinak bizirik ikusten nituen han, eta horregatik hasi zitzaidan asko gustatzen. Gainera, hara joatean, konturatzen zara zer den benetan euskalduna izatea: hau da, zer datorkizun zuri Espainiako Estatuak inposatu dizulako, eta zer ez. Hara joaten zarenean, Espainiatik edan duzun hori dena albo batera utzi behar duzu, bestela ez baituzu ezer ulertuko: ez erreferentziak, ez hizkuntza… Hori oso ariketa interesgarria iruditzen zitzaidan.
Iparraldera egindako joan-etorri horietan, Garaziko euskarak interes berezia piztu zizun.
Luzaideko errealitateak piztu zidan arreta. Luzaide berez Nafarroa Garaian dago, baina hango kultura, etxeen arkitektura eta euskara Garaziko berak dira. 23 urte nituela, lan txiki bat egin nuen Luzaideko euskararen inguruan, eta hango amandre batengana joan nintzen: Garaziko euskararen berdin-berdina hitz egiten zuen, baina ez zekien frantsesez. Garazin, bestalde, ez dakite gaztelaniaz. Muga bat erdian egonda, euskara modu berean hitz egiten zuten bi aldeetan, eta horrek harrituta utzi ninduen. Zaharren artean ez da nabaritzen muga hori apenas, baina gazteagoen artean bai: haien artean, frantsesak eta espainierak sekulako eragina daukate. Muga politiko bat muga naturala gainditzeko gai izan da, eta horrek euskara desberdintzea eragin du.
Irakurri elkarrizketa, osorik, Urola Kostako Hitzaren webgunean. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207309/castells-legeak-desobeditzera-dei-egin-dute-ernaik-eta-sepck.htm | Gizartea | 'Castells legeak' desobeditzera dei egin dute Ernaik eta SEPCk | «Hezkuntzaren merkantilizazioa» sustatuko du Unibertsitate Sistemaren Lege Orokorrak, bi antolakundeen arabera, eta «kontzientziazio politikoaren» eta mobilizazioaren kontra egingo Unibertsitateko Elkarbizitza Legeak. Mobilizazioetara deitua dute biharko. | 'Castells legeak' desobeditzera dei egin dute Ernaik eta SEPCk. «Hezkuntzaren merkantilizazioa» sustatuko du Unibertsitate Sistemaren Lege Orokorrak, bi antolakundeen arabera, eta «kontzientziazio politikoaren» eta mobilizazioaren kontra egingo Unibertsitateko Elkarbizitza Legeak. Mobilizazioetara deitua dute biharko. | Ernai gazte antolakundeak eta SEPC Herrialde Katalanetako Ikasle Sindikatuak adierazpen bateratu bat plazaratu dute Castells lege gisa —Manuel Castells Espainiako Unibertsitateen ministroak sustatu dituelako— izendatu dituztenen kontra; hots, Unibertsitateko Elkarbizitza Legearen eta Unibertsitate Sistemaren Lege Orokorraren aurka.
Azaroan onartu zuten lehenengoa, eta hori «desobeditzera» dei egin diete «estatu espainiarreko herri zapalduetako ikasleei». Izan ere, salatu dute Espainiako Gobernuak «demokrazia ikasgeletara» eramango dutela hitzeman arren «manifestaziorako, elkartzeko, adierazpen askatasunerako eta grebarako eskubideak gogor zigortu eta zapalduko» dituela legeak, eta «merkantilizazioari joko zelai erosoa bermatuko» diola.
Hezkuntzaren merkantilizazio prozesuarekin eta pribatizazioarekin lotu dute bi eragileek, hain justu, Unibertsitate Sistemaren Lege Orokorra —abuztu amaieran onartu zuen Espainiako Ministroen Kontseiluak legearen aurreproiektua—: «Lege aurrerakoia, gure hezkuntzaren merkantilizazio prozesua zorrozten eta sustatzen duena enpresa pribatuei unibertsitateen ateak irekiz, lan merkatuaren beharretara egokitu ahal dezaten, hau da, haien nahietara egokitu dezaten». Halaber, salatu dute Espainiako Unibertsitate Ministerioak «adostasun lege» gisa aurkeztu duela «unibertsitateko hezkuntza komunitatearekin adostu gabeko» lege hori.
«Frankismoaren oinordekoa» den eredua
«Borroka» egingo dutela ziurtatu dute Ernaik eta SEPCk, «gure hezkuntza merkantzia bilakatzeko ahalegin bakoitzaren aurrean, gure hizkuntza eta kultura akabatzeko ahalegin bakoitzean eta gu eskulan merke bihurtzeko ahaleginen aurka». Legeon jatorrian, «Frankismoaren oinordeko den espainiar estatuaren inposaketa eta errepresioa» ikusten dute bi gazte eragileek, zeinak «izpiritu kritikoz» nahiz «kontzientzia politikoz hila» izango den unibertsitate eredua sustatzen duen.
Era berean, «sistema patriarkala erreproduzitzen duen» eta «kapitalismo basatienaren zerbitzura dagoen» unibertsitate sistema «geldiarazteko» indar egingo dutela azaldu dute. Horri nolako eredua gainjarri nahi dioten ere azaldu dute: «Hezkuntza erabat antipatriarkala eta feminista. Gure hizkuntza, gure kultura defendatuko duen eta gizarte kohesiorako tresna bihurtuko den hezkuntza. Etorkizuneko gizartea eraikitzeko balioko digun hezkuntza, ez beraiek nahi duten bezala, baizik eta guk nahi dugun bezala».
Analisi hori biharko deituak dituzten mobilizazioekin lotu dute bi antolakundeek. EHUko Gasteizko, Leioako eta Donostiako campusetatik abiatuta, mobilizazioak egingo ditu Ernaik bihar, 12:00etan. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207310/ingurumen-delituak-kartzelarekin-zigortzea-proposatu-du-europako-batzordeak.htm | Mundua | Ingurumen delituak kartzelarekin zigortzea proposatu du Europako Batzordeak | Europako Batasuneko estatu kideek zehaztu beharko dute zeintzuk diren gutxieneko zigorrak, eta kontratu publikoak lotzea debekatuko diete delitu larriak egiten dituztenei. | Ingurumen delituak kartzelarekin zigortzea proposatu du Europako Batzordeak. Europako Batasuneko estatu kideek zehaztu beharko dute zeintzuk diren gutxieneko zigorrak, eta kontratu publikoak lotzea debekatuko diete delitu larriak egiten dituztenei. | Europako Batzordeak zigor gogorragoak nahi ditu ingurumenaren aurkako delituak egiten dituztenentzat, eta delitu horiek gehiago zehazteko ere eskatu die Europako Batasuneko estatu kideei. Neurria aurrera aterako bada, Europako Parlamentuaren eta Europar Kontseiluaren onespena behar du oraindik, baina Batzordeak aurreratu ditu dagoeneko proposamenaren puntu nagusiak: kartzela zigorrak jasoko dituzte ingurumenaren aurkako delituak egiten dituztenek, eta, kasu larrienetan, ukatu egingo zaie kontratu publikoak eskuratzeko aukera. Gutxieneko kartzela zigorrak eta delituaren nondik norakoak, ordea, estatu kide bakoitzak zehaztu beharko ditu.
Ingurumen komisario Virginijus Sinkeviciusek azaldu duenez, urtero %5 handitzen dira delitu mota horiek, eta horien ondorioek luze eragiten dute: «Ez dago neurri nahikorik ingurumen legeak betearazteko, eta, ondorioz, maiz zigorrik gabe geratzen dira delituok». Europako Batzordearen asmoa litzateke egun dauden delituak are gehiago zehaztea, baina, aldi berean, lege hausteen zerrenda handitzea egun delitu gisa jasotzen ez diren beste hainbat ekintzekin; besteak beste, egurraren legez kanpoko salerosketak, ontziak ezkutuan desegitea eta ura baimenik gabe ustiatzea.
Horiek hala, Bruselak estatu kideak derrigortu nahi ditu mota horretako delituak zigortzera, eta helburu horrekin gutxieneko kartzela zigorrak ezartzeko eskatu die, baita isunak edo bestelako zigor ekonomikoak aztertzeko ere, delitu larriagoen kasuan, esaterako, herritarren heriotza edo osasun arazoak eragiten dituztenentzat. Proposamenak aurreikusten du, gainera, kaltea eragiten duenak kalte ordainak eman beharko dituela, ezin izango duela diru laguntza publikorik jaso, eta baimen administratiboak kenduko dizkiotela.
Hala ere, Sinkeviciusek ohartarazi du jazarpenaren eta indarkeriaren biktima izan ohi direla halako delituak salatzen dituztenak, eta, beraz, horiek babesteko neurriak ere eskatu ditu. «Ingurumenak ez du mugarik, baina haren aurkako delituek ondorio kaltegarriak dituzte estatu kideengan. Proposamen honek tresna gehiago emango dizkie agintariei eta justiziari, ingurumenaren aurkako delituak geldi ditzaten», azaldu du komisarioak. Horretarako, baina, elkarlan handiagoa eskatu du Bruselak, baita justiziari eta segurtasun indarrei baliabide gehiago emateko ere. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207311/aebetan-800000-hildako-eragin-ditu-dagoeneko-covid-19ak.htm | Mundua | AEBetan 800.000 hildako eragin ditu dagoeneko COVID-19ak | Omikron aldaera nagusi izango da Europan urtarril erdirako; hala ohartarazi du Europako Batzordeak. | AEBetan 800.000 hildako eragin ditu dagoeneko COVID-19ak. Omikron aldaera nagusi izango da Europan urtarril erdirako; hala ohartarazi du Europako Batzordeak. | COVID-19a goraldi betean da beste behin ere, eta ondorioak nabarmentzen hasiak dira. Omikron aldaeraren kasuak ugaritzen ari diren honetan, AEBek jakinarazi dute 800.000 hildakotik gora zenbatu dituztela orain arte: mundu osoan 5,3 milioi hildako eragin ditu pandemiak, horietatik %15 AEBetan, han munduko biztanle guztien %4 baino bizi ez badira ere. Adituek ohartarazi dute litekeena dela kopurua are handiagoa izatea herrialde horretan, eta egoerak ez duela hobera egingo. Poloniak ere jakinarazi du aurreko olatuko hildako kopuru gorena gainditu duela: 660 lagun hil dira azken 24 orduetan.
Kasuen gorakada azkarra omikron aldaera berriaren kutsakortasunari egotzi diote zenbait adituk. Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko zuzendariak ere aitortu du aldaera hori «aurretik ikusi gabeko abiaduran» ari dela hedatzen, eta azaldu du dagoeneko 77 estatutan jakinarazi dituztela omikron aldaeraren kasuak.
Europan ere, haren presentzia handitzen ari da, eta urtarril erdialderako aldaera nagusi bilakatu daitekeela uste du Von der Leyenek. «Aztertuz gero kasu berri bakoitzak beste bi kutsatzeko behar duen denbora, badirudi bizpahiru egunen buruan bikoiztu egiten dela kasu kopurua. Hori ikaragarria da. Adituek esan digute litekeena dela urtarril erdialderako omikrona izatea Europako aldaera nagusia», azaldu du Von der Leyenek.
Hala ere, lasaitasun mezua zabaldu du, argudiaturik EB Europako Batasuna osatzen duten 27 estatuek pandemiari aurre egiteko beste txerto dituztela. «Europan gaitasuna dugu hilean 300 milioi dosi ekoizteko», esan du. Berak emandako datuen arabera, EBko biztanleen %66,6k jaso dituzte COVID-19aren aurkako txertoaren bi dosiak, eta 62 milioi lagunek jaso dute hirugarrena. Hori horrela, batzordearen egungo erronkak zehaztu ditu: txertatuen ehunekoa areagotzea, haurren txertaketa bultzatzea eta txertoen inguruko sinesgaiztasuna gainditzea.
Neurri zorrotzagoen beharrean
Erresuma Batuko agintariek Von der Leyenek erabilitako datu berak erabili dituzte: haiek ere azaldu dute omikron aldaerarekin bizpahiru egunen buruan bikoizten dela kasu kopurua; eta aurreikusi dute abendu amaierarako milioi bat kasutara heldu daitekeela aldaera berria. Kutsatzeek abiadura bizitu dutela ohartarazi dute, eta horrek osasun sisteman «presio nabarmena» eragin dezakeela. Egoerari buelta emateko asmotan, gobernuak neurriak iragarri ditu; horietako bi dira osasun ziurtagiria eta barrualdeetan maskara erabiltzeko agindua. Hala ere, neurri horiek iragartzeak krisia sortu du Boris Johnson lehen ministroaren gobernuan, neurrien aurka bozkatu baitute Johnsonen alderdi kontserbadoreko kideetako askok.
Norvegiak eta Danimarkak ere azaldu dute aldaera berriaren presentzia nabarmena dela, eta, deltarekin batuta, birusak kalte handiak eragin ditzakeela. Horregatik, neurriak zorroztu dituzte bi herrialde horietan ere, eta eskolak itxi eta tabernetako ordutegiak murriztu dituzte Danimarkan. Norvegian, berriz, tabernetan alkohola saltzea debekatu dute, telelana bultzatu, eta gimnasioetako edukierak murriztu. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207312/egunean-behin-jokoaren-finala-eta-elkartasun-maratoia-egingo-dituzte-bihar-etbn.htm | Bizigiro | Egunean Behin jokoaren finala eta elkartasun maratoia egingo dituzte bihar ETBn | Alzheimerrarekin lotutako saio bereziak emango dituzte ETB1en eta ETB2n. Bestetik, Egunean Behin jokoaren final sinkronizatua 21:30ean hasiko da, eta Xabier Sukiak eta Maddalen Arzallusek aurkeztuko dute. | Egunean Behin jokoaren finala eta elkartasun maratoia egingo dituzte bihar ETBn. Alzheimerrarekin lotutako saio bereziak emango dituzte ETB1en eta ETB2n. Bestetik, Egunean Behin jokoaren final sinkronizatua 21:30ean hasiko da, eta Xabier Sukiak eta Maddalen Arzallusek aurkeztuko dute. | Bihar hasiko da EITB Maratoiaren eguna, 09:00etan, EITBren Bilboko egoitzako Multibox aretoan jarriko duten deien gunean; bertan izango dira Unai Iparragirre ETBko zuzendaria eta Marian Ibarrondo Ikerketa eta Berrikuntza Sanitarioko zuzendaria, besteak beste. Ohi bezala, egunean zehar 150 pertsonaia ezagun arituko dira gune horretan deiak hartzen, eta Eusko Jaurlaritzako hainbat sailburu ere bertan izango dira egun osoan.
EITBko hedabideek luze eta zabal emango dute horren berri: Biba Zuek Ondorengoak (ETB1) eta El Día de Mañana: Especial Alzhéimer( ETB2) saio bereziekin bukatuko da eguna. Azkeneko konexioan, Andoni Aldekoa EITBko zuzendaria izango da deien gunean.
Goizean zehar, EITB Maratoiak eta aurtengo kausek leku berezia izango dute Donostiako Kontxako hondartzan, harean egingo duten esku hartze artistiko iragankorrean. Streaming bidez ikusi ahalko da hori guztia.
Alzheimerraren ikerketaren alde dohaintzak egiteko zenbait aukera jarri ditu EITBk: 900-840 750 doako telefonoa, Bizum (33478), banku transferentzia, eta Internet bidezko ekarpena EITBren webgunean.
Egunean Behin jokoaren finala ETB1en
Egunean Behin lehiaketako final sinkronizatua egingo dute bihar gauean, elkartasun maratoiaren harira: Biba Egunean Behin telebistako saio berezia emango dute, zuzenean, 21:30ean, ETB1en. Xabier Sukiak eta Maddalen Arzallusek aurkeztuko dute bigarren aldiz aldibereko lehiaketa handia —aurreneko aldia uztailean egin zuten—. Eitb.eus-en eta EITBren Youtubeko kanalean ere ikusi ahal izango da saioa.
Oraingo honetan, platoan eta Euskal Herri osoko Egunean Behin-en zaleekin batera, bikote hauek parte hartuko dute: Maitane Urbieta kazetaria eta Iker Galartza aktorea —Euskadi Irratian elkarrekin Realaren Europako Ligako partidak komentatzen dituzte—; Gazteako Julen Telleria eta Jon Gotzon Aldaparena; eta Xabier Lizaso bertsolaria eta Sara Cozar aktorea.
Gonbidatuen artean, halaber, Erik Gartzia Egaña izango dute saioan. Denboraldi honetako txapeldun absolutua izan da Egunean Behin aplikazioan, eta Oarso-Bidasoko Hitza-ko kazetaria da —BERRIAn aritu zen kazetari duela urte batzuk—. Jokoan parte hartu duten 83.223 jokalariren artean berak lortu ditu puntu gehien. Platoan txapeldunak ere izango du 10 galdera 40 segundo azpitik nola erantzuten duen erakusteko aukera.
Finalaren dinamikari dagokionez, lau partida jokatuko dira, eta galdetegi berdinak azalduko dira sakelako telefono guztietan aldi berean (21:30ean). Lehen hiru partidak parte hartzaile guztientzat izango dira; laugarren partida erabakigarrira, berriz, aurreko hiru partidetako 20 onenak pasatuko dira. Denboraldi honetan 83.000 lagunek jokatu dute Egunean Behin-en, eta 3,9 milioi partida jokatu dituzte. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207313/prezioen-igoera-urte-hasieran-normalduko-dela-uste-du-laboral-kutxak.htm | Ekonomia | Prezioen igoera urte hasieran «normalduko» dela uste du Laboral Kutxak | 2022rako iragarpenak apaldu dituen arren, «hazkunde urtea» izango dela uste du bankuek. Ikerlarien ustez, BPGa %6,2 igoko da Nafarroan, eta %6,3 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. | Prezioen igoera urte hasieran «normalduko» dela uste du Laboral Kutxak. 2022rako iragarpenak apaldu dituen arren, «hazkunde urtea» izango dela uste du bankuek. Ikerlarien ustez, BPGa %6,2 igoko da Nafarroan, eta %6,3 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. | Laboral Kutxarek ikerketa taldea baikor dago 2022ra begira, eta Hego Euskal Herrian «hazkunde urtea» izango dela iragarri du. Susmo hori, baina, duela sei hilabete zuena baino apalagoa da, orduan eginiko hazkunde aurreikuspenak apaldu baititu. Apaltze horren arrazoiak pandemiaren bilakaera eta inflazioa dira, baina arazo horiek ere luze gabe konponduko direla espero dute, prezioen gorakada eragiten ari diren faktore asko urte hasieran «normalduko» direlako.
Laboral Kutxaren ikerketa taldeak abenduan egiten duen euskal ekonomiaren egoeraren txostenaren aurkezpenean egin ditu iragarpenak. Haien datuen arabera, 2022an BPGa %6,2 handituko da Nafarroan eta %6,3 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Datu onak dira, baina duela sei hilabete eman zituztenak baino apalagoak. Ordukoan, %6,8ko igoera iragarri zuten Araba, Bizkai eta Gipuzkoan eta %7koa Nafarroan. Pandemia aurreko balioekin alderatuz, gaur egun Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGa 2019an baino %4,5 beherago dago, eta Nafarroakoa %2. Beste ekonomia adierazleei erreparatuz, Nafarroako enplegu tasa %4,7 igoko dela uste dute, eta %4,4 Araba, Bizkaia eta Gipuzkoakoa. KPIak ere gora egingo du, %3,2 eta %3 hurrenez hurren.
Eta zergatik apaldu dituzte datuak? Bi dira gakoak, Joseba Madariaga ikerketa taldeko buruaren ustetan: «Pandemiaren bilakaera eta inflazioa». Aldagai horiek eragin nabarmena izan dute urteko bigarren sehilekoan. Lehen aldagaia txertaketaren zabalkundearekin konponduko dela ziurtzat ematen dute; beste kontu bat da, baina, prezioen garestitzea. Orain, inflazioa %5 ingurukoa da Hego Euskal Herrian, eta Madariagak azaldu du igoera horren %80 garraioaren, eta etxebizitzaren eta etxebizitza barneko energiaren garestitzearen ondorio dela. Ikerlarien ustez, baina, baliteke hiru hilabete barru normaltzea: «Neguan kontsumo fase handi batean sartuta egongo gara, eta hornidura arazo batzuk ditugu. Baina epe motzean konpondu beharko lirateke, eta horrek prezioetan eragina izan beharko luke». Dena den, ondoren ikusi beharko da erosketa saskiko zenbat produktu merkatuko diren atzera.
Madariagak hainbat daturekin arrazoitu du bere erantzuna. Esaterako, irailean goia jo ondoren, itsas garraioa ia %40 merkeago zegoen abendu hasieran. Brent petrolio upela ere merkatu egin da, baita gas naturala ere. Onartu du azken astean hiru aldagaiek gorakada txikia izan dutela, baina ez du uste luzerako izango denik. «Horregatik uste dugu garestitzea apaldu egingo dela. Hurrengo urteko inflazioan eragin zuzena izateko, erregaiek eta garraioek erritmo berean garestitzen jarraitu beharko lukete, eta ez dugu halakorik espero». Horiek hala, 2021eko KPIa Nafarroan %3,3 izango dela uste dute, eta %3 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Datu hori hilabete guztietako batezbestekoa batuz kalkulatu dute.
Laboral Kutxako ikerlariak arduratuta daude euskal ekonomian urteko hirugarren hiruhilekoan izandako gertaera batzuekin. Industria jarduera murriztu egin da hornidura krisiarengatik, eta txikizkako merkataritzak espero baino bilakaera kaskarragoa izan du. «Inflazioak beti du eragina kontsumoan», azaldu du Madariagak, «pandemian egin den aurrezki poltsarekin konponduko zela uste genuen. Gehiago azaleratuko zela. Baina konponduz joatea komeni da». Erosketa ahalmenarekin lotuta doaz soldatak: «Igotzen badituzte, igoera horrek isla izan beharko du produktuen salneurrietan». |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207314/azetek-salatu-du-hiru-familia-etxegabetu-dituztela-bilboko-alde-zaharrean.htm | Gizartea | AZETek salatu du hiru familia etxegabetu dituztela Bilboko Alde Zaharrean | «Ondasun handiak dituen jabe bat» eraikin oso batez jabetu zen, bertako bizilagunek eta etxebizitza sindikatuko kideek azaldu dutenez, eta hiru familiek alde egin behar izan dute, errenta berria ezin ordainduta. | AZETek salatu du hiru familia etxegabetu dituztela Bilboko Alde Zaharrean. «Ondasun handiak dituen jabe bat» eraikin oso batez jabetu zen, bertako bizilagunek eta etxebizitza sindikatuko kideek azaldu dutenez, eta hiru familiek alde egin behar izan dute, errenta berria ezin ordainduta. | Bilboko Erribera kaleko 9. zenbakiko bizilagunek eta AZET Etxebizitza Sindikatuko kideek agerraldia egin dute, eta salatu dute eraikin horretan bizi ziren hiru familiak beren etxea utzi behar izan dutela. Azaldu dutenez, udan jakin zuten «gure auzoan hainbat jabetza dituen jabe handi batek gure etxeak erosi zituela». Adierazi dute jabe berriak bloke horretako errentak «errenta altuagoengatik ordezkatu» zituela, eta horrek beren etxetik alde egin beharrean utzi zituela bloke horretan bizi ziren bost familiatik hiru.
Izan ere, «etxegabetzeko modu asko» daudela azaldu dute, eta horietako bat dela bloke oso bat jabe handi bati saltzea, «bertan bizi diren familiak etxetik alde egitera behartuz». Modu hori eta beste zenbait, gainera, «legalak» direla salatu dute: «Gure kasua, Erriberan eman dena, estatistika ofizialetan agertuko ez den etxegabetzea izan da, beste hainbat bezala. Etxegabetze sotilak dira, oharkabean pasatzen direnak, inpunitate osoz gauzatzen direnak eta instituzioen babes osoarekin exekutatzen direnak».
«Espekulazio operazioa» salatzeaz gain, etxebizitzaren jabeari bi eskaera zuzen egin dizkiote agerraldian: «blokean geratzen diren auzokideek lehengo jabearekin sinatutako kontratua errespetatzea» eta «eraikina birkalifikatzeko eta eraberritzeko obra guztiak egungo auzokideekin adostea».
Agentzia, «bitartekari»
Jabea ez ezik, Somera higiezinen agentziak «operazio espekulatibo honetan egindako bitartekari lana» ere salatu dute. Ohartarazi dute ez dela halakoekin «topo» egiten duten lehen aldia, eta gaitzetsi dute halako enpresek «etxebizitzaren problematikan, merkatu espekulatiboan eta auzo herrikoien suntsiketan paper erabakigarria» jokatzen dutela. Izan ere, azaldu dute higiezinen merkatuak «pobreen arteko gerra» sustatzen duela. Horrez gain, «arrazakeria immobiliarioa» ere aipatu dute: «pertsona migrante edo arrazializatuei alokairuak ukatzea», alegia. Higiezinen agentziek desokupazio enpresen eta jabeen arteko bitartekaritza zerbitzua eskaini ohi dutela ere salatu dute. Gentrifikazioaz ere ohartarazi dute etxebizitza sindikatuko kideek, eta azaldu dute higiezinen agentziek fenomeno horri hauspoa ematen diotela.
Etxebizitza eskubidea «oinarrizko beharra» dela gogorarazi dute agerraldian, eta horren aldeko dinamikak txalotu dituzte, etxebizitza sindikatuei aipamen berezia eginda: «Desjabetu moduan antolatzen ari gara, eta horren adierazle da Euskal Herriko hainbat auzo eta herritan etxebizitza sindikatuetatik eraikitzen ari den komunitate politikoa». |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207315/eguberrietan-gehienez-hamar-pertsona-biltzea-proposatu-du-nafarroako-gobernuak.htm | Gizartea | Eguberrietan gehienez hamar pertsona biltzea proposatu du Nafarroako Gobernuak | Bilakaera epidemiologiko makurra dela eta, Eguberrietako ospakizunetan gehienez bi bizikidetza unitate eta hamar pertsona biltzeko aholkua eman du Osasun Departamentuak. Omikron aldaeraren beste bi kasu atzeman dituzte Nafarroan. | Eguberrietan gehienez hamar pertsona biltzea proposatu du Nafarroako Gobernuak. Bilakaera epidemiologiko makurra dela eta, Eguberrietako ospakizunetan gehienez bi bizikidetza unitate eta hamar pertsona biltzeko aholkua eman du Osasun Departamentuak. Omikron aldaeraren beste bi kasu atzeman dituzte Nafarroan. | Nafarroan koronabirusaren intzidentzia handia dela eta, Eguberrietako eta urte amaierako ospakizunekin kezkatuta dago Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilaria. Hala, prebentzio neurriak zorrotz betetzeko gomendioan jarri du indarra osasun kontseilariak, eta gomendioa egin du Eguberrietan gehienez hamar pertsona eta bi bizikidetza unitate biltzeko. Nafarroako Gobernuak ostiralean argitaratuko du ebazpen bat Gabonetarako gomendioak bildurik. Indurainek abisua eman du: neurriak zorrotz bete ezean, baliteke Eguberrietan murrizketak izatea. Izan ere, ohartarazi du ospitaleetan tentsioa areagotzen ari dela: 129 pertsona daude gaitzak jota erietxeratuta, bezperan baino bederatzi gehiago, eta horietatik 23 ZIUetan, hiru gehiago. Gainera, hasi dira bertan behera uzten premiazkoak ez diren zenbait ebakuntza, Indurainek adierazi duenez.
Gainera, jakinarazi du Nafarroan omikron aldaeraren beste bi kasu detektatu dituztela. Atzo atzemandako bi kasuen zuzeneko kontaktuak dira kasu horiek. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207316/hazkunde-aurreikuspena-puntu-bat-murriztu-du-jaurlaritzak.htm | Ekonomia | Hazkunde aurreikuspena puntu bat murriztu du Jaurlaritzak | Pedro Azpiazuk argitu du susperraldiaren zati bat 2022ra atzeratuko dela, ziurgabetasuna dela eta. Irailean BPGaren %6,7ko hazkundea finkatu ondoren, %5,6ra apaldu du Ekonomia Sailak orain. | Hazkunde aurreikuspena puntu bat murriztu du Jaurlaritzak. Pedro Azpiazuk argitu du susperraldiaren zati bat 2022ra atzeratuko dela, ziurgabetasuna dela eta. Irailean BPGaren %6,7ko hazkundea finkatu ondoren, %5,6ra apaldu du Ekonomia Sailak orain. | Susperraldiaren urtea izango da 2021a, baina ez gobernuek espero zuten bezainbesteko indarrez. Eusko Jaurlaritzak murriztu egin du aurtengo hazkunde aurreikuspena, azken hilabeteetan hedatutako ziurgabetasun handiko jokaleku honetan. %6,7 ez, %5,6 handituko da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPG barne produktu gordina. Ekonomia sailburu Pedro Azpiazuk eman du azken doikuntza horren berri.
Gobernuak zenbaki makroak aldatu ditu, eta lerratu da hainbat eragilek beren aurreikuspenetan helarazitako kopuru apalagoekin. Pandemiaren ondoriorik larrienak bridatu dituzte txertoek, baina kutsatzeen oldarraldia gai da ekonomian eragiteko oraindik ere, kontsumoan adibidez. Eta, susperraldiak eragindako albo ondorioak, osagai batzuen eskasia eta energiaren garestitzea tarteko, 1,1 puntu kendu dio Lakuak irailean finkatu zuen hazkundeari.
Baina Azpiazuk argitu du hazkundearen doikuntzak ez duela islatzen «sare produktiboaren ahultasuna». Aurten uste baino gutxiago handituko da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGen batura, baina galdutako koska horren zati bat 2022an berreskuratuko dute, Ekonomia Sailaren arabera: 2022. urtean hazkundeak %6,7 egingo du gora, irailean aurreikusi zutena (%6,4) baino hiru hamarren gehiago.«Osagai batzuen eta lehengaien eskasiak prezioak garestitu ditu, eta ekonomiaren osotasunera zabaltzen ari da hori, KPIan islatzen denez», esplikatu du sailburuak.
Eragin txikia enpleguan
Edonola ere, doikuntza egiteak behartua ematen zuen, urteko hirugarren hiruhilekoen datuak jakin ondoren. Eustatek %3,9ko errebotea islatu du urte arteko tasan, eta %5,5ekoa aurreikusia zuen gobernuak. Dena den, hazkunde apalago horrek enpleguari eragingo ote dion kezkak uxatu nahi izan ditu Azpiazuk. Gasteizko gobernuak duen taula makroak enpleguari buruzko datu onak islatzen ditu: urte honetarako 13.390 enplegu gehiago aurreikusi ditu, eta beste 11.500 2022rako. Horrekin, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batez besteko langabezia %10 inguruan ibiliko da aurtengo amaieran, eta %9,2ra jaitsiko da 2022rako. Irailean, urte honetarako %10,3ko langabezia tasa iragarri zuen gobernuak, eta %9,5ekoa 2022rako.
Bilketa eta zorra
Jaurlaritzaren aurrekontuen tramitazioaren harira eman du Azpiazuk aurreikuspenen doikuntzaren berri, eta ziurtatu du apaltze horrek ez diela eragingo aurrekontuei, %9,3koa delako BPGaren hazkunde nominala. Indikatzaile hori bilketari lotua dago, eta ogasunen bilketa bide onetik doa. Araban, %12,4 igo da azarora arte, eta Gipuzkoak %13,3 gehiago bildu du. 2019ko azaroko datuen gainetik dago jadanik Gipuzkoa (+%3,9). Bizkaia gaur da jakinaraztekoa azaroko datua, baina urrirako kasik 2019ko maila berreskuratuta zuen.
Zerga bilketa handitu arren, handiagoa izan da erakunde publikoek egindako gastua, eta horrek zor publikoa handitu du. Espainiako Bankuak berritutako datuek diote Jaurlaritzak 11.470 milioi euroren zorra duela, BPGaren %16,3 gehiago. Azken hiruhilekoan txikitu egin da (-69 milioi euro), baina duela urtebetekoa baino nabarmen handiagoa da (+1.303 milioi). Nafarroak ere gutxitu egin du zorra azken hiruhilekoan (-7 milioi), eta handitu azken urtean (+148 milioi); guztira, 3.613 milioi zor ditu, BPGaren %18,3. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207317/biktimek-emanen-diote-hasiera-urtarrilaren-8ko-goizeko-ekitaldiari.htm | Politika | Biktimek emanen diote hasiera urtarrilaren 8ko goizeko ekitaldiari | Bilboko manifestazioaren aitzinetik mahai ingurua eginen dute Euskalduna jauregian. Robert Manriquek, Naiara Zamarreñok, Rosa Lluchek, Maider Garciak eta Idoia Zabalzak hartuko dute hitza. | Biktimek emanen diote hasiera urtarrilaren 8ko goizeko ekitaldiari. Bilboko manifestazioaren aitzinetik mahai ingurua eginen dute Euskalduna jauregian. Robert Manriquek, Naiara Zamarreñok, Rosa Lluchek, Maider Garciak eta Idoia Zabalzak hartuko dute hitza. | Euskal presoen eskubideen aldeko manifestazioak eginen dituzte urtarrilaren 8an Bilbon eta Baionan, eta, Sarek gaur goizean iragarri duenez, Bilbon goizetik abiatuko dute aldarrikapen eguna. «Indarkeria anitzeko» biktimek emanen diote hasiera 10:30ean Euskalduna jauregian eginen duten ekitaldiari. Mahai inguruan izanen dira Robert Manrique, Naiara Zamarreño eta Rosa Lluch ETAren biktimak eta Maider Garcia eta Idoia Zabalza estatu indarkeriaren biktimak. Pilar Kaltzada kazetariak eginen dizkie galderak.
Sareren ustez, gizarteak «Euskal Herrian suntsitu eta eraitsi diren hainbat eta hainbat zubi berreraiki» behar ditu, eta «elkarbizitzaren alde borondateak batu». Horregatik emanen diete «ahotsa» biktimei: «Biktimei buruz asko hitz egiten da, bada baita haien izenean hitz egiten dutela dioenik ere, baina garrantzitsuena haiekin hitz egitea da, entzutea eta babesa ematea».
Mahai inguruaren ondotik, Sareko bozeramaileek «elkarbizitzarako bidean aurrera egiteko beharrari buruzko hausnarketa labur bat» plazaratuko dute, «enpatian, erantzukizunean eta sufrimendu guztien aitortzan eta errespetuan oinarritua». Halaber, «elkarbizitzarako eta bakerako bidean aurrera egiten jarraitzeko, euskal presoak etxera itzultzeko prozesuan aurrera egitearen beharrezkotasuna» azpimarratuko dute. Sarek jakinarazi duenez, azkenik, ekitaldiaren ondotik «uneari buruzko barne hausnarketa baten ondorioak» argitaratuko dituzte dokumentu «luze» batean: «Espetxe politikaren elementu distortsionatzaile guztiak ez ezik, indarkeriaren biktimei eman beharreko tratamenduaren inguruan, memoriaren kontakizunaren inguruan, egungo egoeraren datuen inguruan... hausnartu eta elementu desitxuratzaile guztiak aztertzen dituena». |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207318/37-urteko-kartzela-zigorra-ezarri-diote-maguette-mbeugouren-hiltzaileari.htm | Gizartea | 37 urteko kartzela zigorra ezarri diote Maguette Mbeugouren hiltzaileari | Izenpeko epaimahaiak joan den azaroaren 24an jo zuen Mbegouren senarra bere emaztearen hilketaren erruduntzat; gaur argitaratu dute sententzia. Tratu txarrak egiteagatik ere kondenatu dute. | 37 urteko kartzela zigorra ezarri diote Maguette Mbeugouren hiltzaileari. Izenpeko epaimahaiak joan den azaroaren 24an jo zuen Mbegouren senarra bere emaztearen hilketaren erruduntzat; gaur argitaratu dute sententzia. Tratu txarrak egiteagatik ere kondenatu dute. | Zehaztua da kondena: Bizkaiko Probintzia Auzitegiak 37 urteko zigorra ezarri dio Bara N.-ri, Maguette Mbeugouren senarrari, emaztea hiltzeagatik eta tratu txarrak egiteagatik. Gizonezkoak 2018ko irailaren 24an hil zuen Mbeugou, emakumezkoak 25 urte zituela.
Kondenaren neurriari dagokionez, fiskalak eta akusazio guztiek galdegindakoa baino apalagoa da orain epaileek zehaztutako zigorra, 44 urteko espetxealdia eskatu baitzuten epaiketaren hondarrean.
Zinpeko epaimahaiak joan den azaroan ebatzi zuenez, hiltzaileak labankadaka hil zuen Mbeugou, bikotearen Bilboko etxebizitzan, 2 eta 4 urteko alabak aurrean zirela. Ondotik, gizonezkoak ihes egin zuen, eta amaren gorpuarekin utzi zituen haurrak, bakarrik. Horregatik, emaztea hil eta tratu txarrak eman ez ezik, adingabeak abandonatu zituela eta lesioak eragin zizkiela ere ebatzi zuten epaiketan, aho batez. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207319/plastikozko-ehunka-borobil-aurkitu-dituzte-hendaiako-kostaldean.htm | Gizartea | Plastikozko ehunka borobil aurkitu dituzte Hendaiako kostaldean | Surf Rider elkartearen arabera, ura iragazteko erabiltzen diren biomediak dira. Azken egunetako uholdeen ondorio izan daitekeela uste dute, baina ez dute identifikatu kutsaduraren iturria | Plastikozko ehunka borobil aurkitu dituzte Hendaiako kostaldean. Surf Rider elkartearen arabera, ura iragazteko erabiltzen diren biomediak dira. Azken egunetako uholdeen ondorio izan daitekeela uste dute, baina ez dute identifikatu kutsaduraren iturria | Hendaiako kostaldean dagoen kutsadura salatu du Surf Rider ingurumen elkarteak sare sozialetan zabaldutako mezu batean. Plastikozko ehunka borobil aurkitu dituzte itsas bazterrean, urak ekarriak. Elkartearen arabera, ura iragazteko erabiltzen diren biomedia batzuk lirateke, eta itsas bazterrera azken egunetako uholdeek ekarri dituztela uste dute. «Gure laguntzaileetako batek 120 borobil bildu zituen igandean, ordubetean», adierazi dute. Beste lekukotza ugari ere jaso dituzte biomedietan kutsadura handia dagoela adierazteko, eta, egin dituzten behaketen arabera, Hendaiako hondartzetako metro bakoitzeko gutxienez biomedia bat ikusi dute.
Hondartzako eremutik harago, beste laguntzaile batzuek Bidasoa ibaian gora egin dutela esplikatu du Surf Riderrek, eta biomediak aurkitu dituzte leku gehiagotan ere. Besteak beste, Txingudiko badia nautikoaren parean, Kanetako portuan eta hamabi bat kilometro gorago ur bazterrean agertu dira plastikozko borobilak.
Surf Rider elkarteak esplikatu du ura iragazteko erabili ohi direla biomediak. «Biomediak erabiltzen dira mikroorganismoak finkatu daitezen, gisa horretara uretan zintzilik dauden gaiak ugaritu eta digeritzeko, higatutako urak iragazteko helburuarekin». Baina, ur araztegietako disfuntzio edo ahalmenik eza dela eta, maiz gertatzen da biomedia horiek naturan askatzea, ingurumen elkartearen hitzetan.
Kutsadura hau azken egunetako eguraldi gogorrarekin lotuta egon daitekeela uste du Surf Rider elkarteak, baina argitu dute haren jatorria eta kausa ezin izan direla oraindik identifikatu. Horregatik, herritarrei dei egin diete hondartzetan gisa horretako kutsadurak ikusiz gero elkartearen orrialdearen bidez jakinarazpena bidaltzeko. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207320/seme-alaba-bakoitzeko-laguntzak-handitu-nahi-ditu-eusko-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Seme-alaba bakoitzeko laguntzak handitu nahi ditu Eusko Jaurlaritzak | Erronka demografikorako 2030 euskal estrategiaren proposamena aurkeztu dute; 0-2 urtekoentzako haur eskolak doan jarriko ditu gobernuak. | Seme-alaba bakoitzeko laguntzak handitu nahi ditu Eusko Jaurlaritzak. Erronka demografikorako 2030 euskal estrategiaren proposamena aurkeztu dute; 0-2 urtekoentzako haur eskolak doan jarriko ditu gobernuak. | Jonan Fernandez Eusko Jaurlaritzako Trantsizio Sozialaren eta 2030 Agendaren idazkari nagusiak Erronka demografikorako 2030 euskal estrategiaren proposamena aurkeztu du. Besteak beste, txostenean jasotako asmoetako bat da ardurapeko seme-alaba bakoitzeko laguntzen eredua «birmoldatzea» eta zenbatekoa handitzea: «Familiek jasotzen dituzten estimuluak birkonfiguratu, bateratu eta igoko dituen laguntza bat planteatzen da, progresio ikuspegiarekin, 2023tik 2030era arte».
Era berean, 0-2 urtekoentzako haur eskolen «doakotasuna bermatzeko beharrezkoak diren aurrekontu baliabideak antolatu» nahi ditu Jaurlaritzak, «kontziliazioa indartzeko neurri gisa».
Gobernuaren estrategiak 25 ekinaldi ditu, eta horietako lau proposamen berriak dira. Horien artean daude seme-alaba bakoitzeko diru laguntzak handitzea eta haur eskolak doakoak izatea. Horrez gain, ordea, gazteek etxebizitza baterako sarbidea izan dezaten errazteko, Jaurlaritzak iragarri du interesik gabeko maileguen eta epe luzerako itzulketen programa bat sortuko duela «ekintzailetzako, prestakuntzako edo gazteentzako etxebizitzako proiektuetarako». Testuinguru horretan, landa inguruneko proiektuetarako, maileguaren zati bat itzuli beharrik gabeko diru laguntza izango litzateke. Programak hartuko lukeen adina, kuantifikazioa eta erregulazioa aztertzen ari dira orain. Edonola ere, lehen lau urteetan, programa irekita egongo litzateke aurrekontua amaitu arte. Fernandezen esanetan, aurreikuspen horrek aukera emango du «inpaktua ebaluatzeko eta etorkizuneko dimentsionamendua doitzeko».
2023rako indarrean
Fernandezek laburbildu duenez, bi dira jardun eremu estrategikoak «gizartea gaztetzeko eta oreka demografiko berri bat» lortzeko: «Gazteen emantzipazio prozesuei laguntzea eta familia proiektuak eraikitzea». Hori horrela, Jaurlaritzaren xedea da datozen urteetan «joera negatiboa aldatzea, bai emantzipatzeko adinean, bai jaiotza tasetan, susperraldi demografiko batera igarotzeko».
Ekarpenak jasotzeko aldi bat du orain gobernuak, eta asmoa da 2022ko ekainean egitasmoak behin betiko onarpena jasotzea eta, horrela, 2023ko aurrekontuetan isla izatea. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207321/desagerturik-zen-75-urteko-iruneko-gizon-baten-gorpua-aurkitu-dute.htm | Gizartea | Desagerturik zen 75 urteko Iruñeko gizon baten gorpua aurkitu dute | Larunbatean desagertu zen, Arrotxapea auzoan. | Desagerturik zen 75 urteko Iruñeko gizon baten gorpua aurkitu dute. Larunbatean desagertu zen, Arrotxapea auzoan. | Hilik agertu da joan den larunbatean Iruñean desagertu zen 75 urteko gizona. Arrotxapea auzoko bizilaguna zen, eta senideek larunbat arratsaldean galdu zuten haren arrastoa. Gaur Santa Luzia gainaren eta agustindarren industrialdearen artean aurkitu dute haren gorpua. Inguru horretan paseatzen ari zen pertsona batek aurkitu du.
Gizonak buruko gaixotasun degeneratibo bat zuen, baina horrek ez zion eragozten orientatzea. Joan den larunbatean, ordea, emaztea saltoki batera sartu eta handik irtetean jabetu zen senarra ez zuela kanpoan, utzitako tokian. 19:00ak inguru ziren. Etxean ez zegoela ikusirik, auzoan hasi ziren haren bila, eta gauean jarri zuten salaketa. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207322/galdakaon-egin-den-berria-zabalik-kanpainak-baditu-irabazleak.htm | Gizartea | Galdakaon egin den ‘BERRIA zabalik’ kanpainak baditu irabazleak | Txalaparta Kopi dendak 1.000 euroko bonua izango du BERRIAn publizitatean gastatzeko, eta Pilar RianÌok, berriz, beste 1.000 euro kanpainan parte hartu duten tokiko establezimenduetan kontsumitzeko. | Galdakaon egin den ‘BERRIA zabalik’ kanpainak baditu irabazleak. Txalaparta Kopi dendak 1.000 euroko bonua izango du BERRIAn publizitatean gastatzeko, eta Pilar RianÌok, berriz, beste 1.000 euro kanpainan parte hartu duten tokiko establezimenduetan kontsumitzeko. | Euskararen Egunarekin bat jakin zen nortzuk izan ziren BERRIA zabalik kanpainaren irabazleak. Txalaparta Kopi dendak 1.000 euro izango ditu, BERRIAren eskutik, hedabide horretan bertan publizitatean gastatzeko. Pilar RianÌok, berriz, Kutxabankek babestuta, 1.000 euro izango ditu Galdakaon egin zen kanpainan parte hartu zuten establezimenduetan gastatzeko. Kanpaina arrakastatsua izan da, eta bete egin dira hasierako helburuak: batetik, tokiko establezimenduei ikusgaitasuna eman eta merkatari txikien ekonomia biziberritzea, eta, bestetik, euskara sustatu eta gizarteratzea galdakoztarren artean.
Galdakaoko dendari eta kontsumitzaileen artean harrera oso ona izan du BERRIA zabalik kanpainak. 41 establezimenduk parte hartu dute, eta 8.000 txartel baino gehiago bete dituzte kanpainak iraun duen bitartean. Galdakaoko eragileek ahalegin berezia egin dute tokiko ekonomia biziberritzeko, euskaratik eta euskaraz. Izan ere, egitasmo honek bi ardatz nagusi ditu: batetik, tokiko eragileei ikusgaitasuna eman eta kontsumoa sustatzea, eta, bestetik, euskaraz bizi eta irakurtzeko ahaleginean pauso bat aurrera egitea.
Tokiko eragileen babesa
Kanpaina aurrera eramateko, ezinbestekoa izan da tokiko eragileen babesa eta engaiamendua. Horiek horrela, Galdakaoko Udalak hasiera-hasieratik eskaini dio babesa egitasmoari. Herriko dendarien elkarteak ere, Gu Dendari-k, parte hartu du egitasmoan, eta Kutxabankek diruz babestu du kanpaina. Aurrera begira, BERRIAk lanean jarraituko du tokiko eragileekin batera euskararen erabileran eta irakurzaletasunean eragiteko. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207323/gobernuaren-aurkako-protestetan-28-manifestari-hiltzea-egotzi-dio-nbek-kolonbiako-poliziari.htm | Mundua | Gobernuaren aurkako protestetan 28 manifestari hiltzea egotzi dio NBEk Kolonbiako Poliziari | NBEren Giza Eskubideen Bulegoak egin duen ikerketaren arabera, 63 hilketaren berri izan zuten apiriletik uztailera arteko manifestazioetan, eta horietatik %76 tiroketen biktima izan ziren. | Gobernuaren aurkako protestetan 28 manifestari hiltzea egotzi dio NBEk Kolonbiako Poliziari. NBEren Giza Eskubideen Bulegoak egin duen ikerketaren arabera, 63 hilketaren berri izan zuten apiriletik uztailera arteko manifestazioetan, eta horietatik %76 tiroketen biktima izan ziren. | Manifestazioak izan ziren nagusi Kolonbian aurtengo udaberrian eta uda hasieran. Ivan Duque presidenteak bultzatutako zerga erreformak piztu zuen herritarren haserrea, eta hainbat egunez kaleak bete zituzten gobernuaren aurkako aldarriek. Protestak, baina, ez ziren baketsuak izan. Datu ofizialen arabera, 63 manifestari hil zituzten —horiek dira NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideen Bulegoari jakinarazitako heriotzak—; horietatik, gaur-gaurkoz, 46 baieztatu ahal izan ditu nazioarteko erakundeak: 28, Poliziak berak tiroz hildakoak.
2021eko lanuzte nazionala. Kolonbian modu baketsuan biltzeko eskubidea erabiltzeko ikasitakoak izeneko txostena aurkeztu du gaur Giza Eskubideen Bulegoko ordezkari Juliette de Riverok. Bertan jasotzen diren datuen arabera, egiaztatutako 46 hildakoetatik 44 ziren zibilak, eta bi poliziak; horrez gain, hildakoetatik %76 tiroketen biktima izan ziren. «Ikerketa argi, azkar, independente eta sakonak egin behar zaizkie indarkeriaren erantzule guztiei, baita estatuaren aginduetara aritu zirenei ere», esan du Riverok. Horrez gain, Kolonbiako Gobernuari eskatu dio berma dezala biktimek kalte ordainak jasotzen dituztela.
Rivero kezkatuta agertu da manifestazioetan kaleko jantzita eta armak eskuan zituztela manifestarien aurka jo zutenen inguruan ere. «Kolonbian aldatu egin behar da protestak kudeatzeko modua. Estatuak bermatu egin behar ditu giza eskubideak», nabarmendu du NBEko ordezkariak. Txostenak jasotzen duenez, Bogotak ez zituen manifestariak babesteko neurriak hartu, eta, aldiz, «gehiegizko indarkeria» baliatu zuen protestan ari zirenen aurka, kasu batzuetan baita sexu indarkeria ere. Adibide gisa jasotzen du apirilaren 28ko greba deialdia. Egun hartan, Poliziak indarrez desegin zituen manifestazioak, modu baketsuan biltzeko eskubidea urratuz. Alde horretatik, gogora ekartzen du Kolonbiak onartuak dituela indarkeriaren gehiegizko erabilera eragozteko nazioarteko protokoloak.
Nazioarteko araudiaren arabera, protestak indarrez desegin daitezke soilik baketsuak izateari uzten diotenean. Baina legeak zehazten du banako batzuek beste batzuei bultza egitea ez dela indarkeria, eta errepideak moztea ere ez; eta soilik indarkeriatzat joko litzatekeela gehiengo batek herritarren aurka joko balu, inoren aurka gogor oldartuko balitz edota kalte material handiak eragingo balitu. Bide batez, nabarmentzen du ezin zaizkiela manifestari guztiei edo antolatzaileei egotzi gutxi batzuek eragindako istiluak, eta estatuak bermatu egin behar dituela «indarkeriaz» akusatutako horien giza eskubideak ere. Hala, Kolonbiari dagokionez ondorio argia atera du Riverok: «Gutxi batzuek edo gutxiengo batek eragindako istiluek ez dute zuritzen modu baketsuan manifestatzen ari zirenen aurkako indarkeria».
Segurtasun indarrek baliatutako indarkeriaren adibide jakinak ere jasotzen ditu txostenak. Haietako bat da 20 urteko Harold Antonio Rodriguez. Maiatzaren 3an hil zuten gaztea, Siloen, ogia erostera zihoanean. Ez zen manifestazioetan parte hartzen ari, baina tiroz hil zuen Poliziak. Berdin gertatu zitzaion 26 urteko Christian David Castillori ere. Bogotan zen Castillo ekainaren 22an, ESMAD Istiluen Kontrako Eskuadroi Ibiltariak jaurtitako negar-gas jaurtigai batek buruan jo eta hil zuenean. Bi kasuetan, fiskaltzak ikerketa bat abiatu zuen.
Suzko armen erabilera
Dokumentuak ohartarazten du suzko armen erabilerari buruz ere, eta nabarmentzen segurtasun indarrek ez lituzketela horiek soinean eraman behar manifestazio baketsuak zaintzeko. «Norbait hiltzeko arriskua dagoen kasuetan edo pertsona jakinak zaintzeko soilik erabili behar ditu Poliziak suzko armak; inoiz ez manifestazio baketsu bat sakabanatzeko», azaldu du Riverok. Arma arriskutsuen artean sailkatzen dituzte, gainera, negar gasa jaurtitzeko erabiltzen direnak eta tarte motzetan erabilita heriotza eragin dezaketenak.
Hildakoak ez ezik, zaurituak ere eragin zituzten manifestazioek: 1.140 zibil eta 1.712 polizia zauritu zituzten. Baina txostenak zehazten du kopurua askoz handiagoa izan daitekeela, zaurituetako askok ez zutelako erietxera jo, Poliziak identifikatu egingo zituen beldur. Hala, manifestariek eurek antolatutako «larrialdi guneetan» artatu zituzten horietako asko. Nabarmentzekoa da zaurituetako zenbatek galdu zuten begi bat, edo biak. Gobernuz kanpoko Temblores erakundearen arabera, 103 salaketa jaso zituzten uztailaren 20ra arte; horietatik %79, Poliziaren oldarraldien ondorioz. Kasuen %34tan biktimek begi bat galdu zuten, edo ikusmena nabarmen murriztu zitzaien.
Duqueren gobernua, baina, ez dator bat erakundearen ondorioekin. Bogotak jasotako datuen arabera, protestetan 29 pertsona hil zituzten. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207324/euskal-selekzioak-ez-du-jokatuko-gabonetan.htm | Kirola | Euskal selekzioak ez du jokatuko Gabonetan | Txile edo Nigeriaren aurka jokatzeko saiakera egin du federazioak. "Baina ezinezkoa izan da, Espainiako Ligak egutegian egindako aldaketengatik", adierazi du Javier Landeta presidenteak. Martxoan saiatuko dira berriro. | Euskal selekzioak ez du jokatuko Gabonetan. Txile edo Nigeriaren aurka jokatzeko saiakera egin du federazioak. "Baina ezinezkoa izan da, Espainiako Ligak egutegian egindako aldaketengatik", adierazi du Javier Landeta presidenteak. Martxoan saiatuko dira berriro. | Azken asteetako zurrumurrua baieztatu egin da. Futboleko euskal selekzioak ez du partidarik jokatuko Gabonetan. Hala jakinarazi du, ohar baten bidez, federazioak. "Azkenera arte saiatu gara. Baina ezin izan ditugu batu halako partida garrantzitsu bat jokatzeko beharrezkoak ziren osagai guztiak. Atsekabetuta gaude; ez genuen hau espero", adierazi du Javer Landeta presidenteak.
"Ahalik eta kalitate handieneko partida" antolatu nahi zuten, eta, oharrean jasotzen denez, hiru irizpideren arabera egin nahi zuten hori: goi mailako jokalarien deialdi bat osatzea, aurkaririk erakargarriena gonbidatzea, eta ahalik eta zale gehien bilduko lituzkeen zelai bat topatzea. "Baina ezinezkoa izan zaigu. Prozesu honetan, erabakigarria izan da Espainiako Ligak egutegian egindako aldaketak". Federazioak bi egun zituen buruan, abenduaren 21a eta 27a. Aurkarien kasuan, Txileko eta Nigeriako selekzioekin hitz egin zuten. Baina datorren astean Athleticek eta Alavesek Ligako partidak dituzte, egutegian izandako aldaketak direla medio, eta ezinezkoa izango da.
Landetak zaleengan jarri du arreta. "Ulertu eta babestu egiten dugu erabaki honek zaleengan eragiten duen frustrazioa. Ez da nahi genuena, eta gogorra izan da onartzea". Hemendik aurrera helburu bat dutela aurreratu du Landetak: "Ea martxoan aipatutako hiru irizpide horiek betetzen diren". Data jakinik eman ez duen arren, martxoaren 24 eta 29 artean izango litzateke, orduan jokatzen baitira Qatarko Munduko Kopan egoteko azken kanporaketak. "Gogor jarraituko dugu lanean, gure nahia baita euskal selekzioa jokalari onenekin, zelairik onenean eta aurkaririk indartsuenaren kontra jokatzen ikustea".
Iazko azaroaren 16an jokatu zuen azken partida euskal selekzioak. Costa Ricaren kontra jokatu zuen, Ipuruan. eta 2-1 irabazi zuen. Unai Nuñezek sartu zuen, luzapenean, garaipenaren gola. Orduan Javier Clemente zen hautatzailea. Baina Barakaldoko teknikariak kargua utzi zuen, berriro ere Libiako selekzioa zuzentzen hasteko. Euskadiko Futbol Federazioak oraindik ez du erabaki nork hartuko duen haren lekua. Bi dira bolo-bolo dabiltzan izenak: Jagoba Arrasate eta Joseba Etxeberria |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207326/cabacas-auzia-dela-eta-irekita-zegoen-barne-ikerketa-artxibatu-egingo-du-ertzaintzak.htm | Politika | 'Cabacas auzia' dela-eta irekita zegoen barne ikerketa artxibatu egingo du Ertzaintzak | Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun sailburuak Segurtasun Batzordean esan du ezin zaiela erantzukizun diziplinariorik eskatu, jada ez direlako Ertzaintzaren parte. | 'Cabacas auzia' dela-eta irekita zegoen barne ikerketa artxibatu egingo du Ertzaintzak. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun sailburuak Segurtasun Batzordean esan du ezin zaiela erantzukizun diziplinariorik eskatu, jada ez direlako Ertzaintzaren parte. | Ertzaintzak barne ikerketa artxibatuko du. Iñigo Cabacas gomazko pilota batek jo ostean hil zen, 2012an, Ertzaintza Bilbon oldartu ostean. Auzi judiziala egin zen, eta operazio haren buru izan zen polizia zigortu egin zuten bi urtera eta lau urteko inhabilitaziora. Barne ikerketa bat ere hasi zuten, eta Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak legebiltzarreko batzordean esan du barne ikerketa hori ere itxi egin dutela irekita zegoen sei ertzainetatik bosten kasuan. Erkorekaren esanetan, ezin zaie erantzukizun diziplinariorik eskatu, jada ez direlako Ertzaintzaren parte.
Erkorekak esan du barne ikerketa bakarra dagoela irekita: Cabacas auzia dela-eta epaitu zituzten ertzainetatik absolbituak izan zirenetako batena, «prozesatua izan zen ertzain bakarra baita oraindik ere Ertzaintzaren parte». Dena den, esan du oso zaila dela zehaztea ertzain horrek inolako araurik urratu ote zuen: «Bere gainetik zeuden agintarien aginduak bete zituen, ez besterik».
Agerraldia EH Bilduren eskariz egin du Erkorekak. Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideari «lotsagabea» eta «etsigarria» egin zaio Iñigo Cabacasen auziaren harira hasitako barne ikerketa amaitutzat ematea. «Cabacasen senideentzat beste umiliazio bat izan da», Arzuagaren esanetan. «Zergatik egin zuten tiro egin zuten moduan pilotak bota zituztenek? Zergatik garbitu zituzten armak? Zergatik ezkutatzen dituzte frogak? Familiak justizia eskatzen du semea hil eta hamar urtera, baina Eusko Jaurlaritzak bizkarra eman die berriz ere».
Cabacas zenaren gurasoek ezinegona adierazi dute ikerketa artxibatzeko moduari buruz. Hedabideei egindako adierazpenetan, Ertzaintzaren eta Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saileko arduradunen «enpatia eta gizatasun falta» salatu dituzte, «bizirik egonik hil dituztela» erran dute. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207327/euskal-lan-itunek-lehentasuna-izango-lukete-baina-ez-eduki-guztietan.htm | Ekonomia | Euskal lan itunek lehentasuna izango lukete, baina ez eduki guztietan | Lan erreformaren akordioa espero da aurki, Madrilen. Espainiako Gobernuak lehentasuna kendu nahi dio enpresa itunari . | Euskal lan itunek lehentasuna izango lukete, baina ez eduki guztietan. Lan erreformaren akordioa espero da aurki, Madrilen. Espainiako Gobernuak lehentasuna kendu nahi dio enpresa itunari . | Espainiako Gobernuak azeleragailuari eragin dio lan erreformaren inguruan eragileek akordioa egin dezaten aste honetan edo hurrenean. Joan den astetik egunero ari dira negoziatzen CCOO eta UGT sindikatuak eta CEOE patronala, Yolanda Diaz Lan ministroarekin batera. Hiru aldeko akordioak bidea zabalik du gaur-gaurkoz, eragileen adierazpenen arabera, baina azken egunetan oso gutxi jakin da negoziazioen edukien inguruan; beharbada, ituna oso gertu dagoen seinale.
Azken orduan jakin den apurra negoziazio kolektiboari dagokio, eta milaka euskal langileri zuzen-zuzenean eragiten dien eduki garrantzitsua du hizpide: Sanchezen gobernuak herrialdeko sektoreko hitzarmenei eman nahi die berriro lehentasuna, eta horrek esan nahiko luke Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroako lan hitzarmenetan adostutakoak arautuko lituzkeela euskal langileen baldintzak. Bai behintzat soldatari eta lanaldiari dagokienez, beste zenbait eduki Espainia osoko sektoreko itunek finkatuko lituzkete eta.
Eta letra txiki horrek badu garrantzia; izan ere, Madrilgo gobernuak mahairatu duen eredua aurrera aterako balitz, Euskal Herritik kanpo hitzartutako akordioek arautuko lituzkete soldata eta lanaldiaz besteko zenbait eduki: esaterako, kontratazio motak, mailaketa profesionala, diziplina arautegia eta lan arriskuen prebentzioa.
Lanbide arteko euskal esparru akordioa
PPren lan erreformak (2012) enpresako itunei ematen die nagusitasuna, eta, haiek ez daudenean, Espainia osoko sektoreko itunei. Hori dela eta, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek eta Confebaskek Lanbide arteko euskal esparru akordioa egin zuten 2017ko urtarrilean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektoreko hitzarmenak aplikatzeko, haiek indarrean daudenean behintzat. Itun hori ez dute begi onez ikusten ez CEOEk ezta Madrilen egoitza nagusia duten sindikatuek ere, CCOOk eta UGTk, nahiz eta haien euskal adarrek sinatu duten. FEADRS patronalak (CEOEko kide) eta CCOOk eta UGTk epaitegira eraman zuten itun hori, baina gaur arte indarrean da.
Sindikatu abertzaleek ohartarazi dute azken asteetan lan erreformak areagotu egin dezakeela estatalizazioaren prozesua, euskal eragileei negoziatzeko eskuduntza gehiago kenduta. ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak BERRIAri azaldu dio berriki espero dutela Sanchezen gobernuak esku artean izango lukeen eredua: «Gerta daiteke erreformak estatuko itunak lehenestea, argi, edota edukien arabera erabakitzea prebalentziak: soldatak, ordutegia eta abar. Zer sektore itunetan eta zer edukitan ezarriko dituzten lehentasunak, hori da gakoa hemen».
ELAk eta LABek euskal negoziazio kolektiboari eraso egingo dion lan erreformarik ez onartzeko eskatu diete kalean EAJri eta EH Bilduri. Greba orokorraren aukera baztertu den arren, alderdi horiek jaso dute mezua, eta estu hartzen ari dira Madrilen, herrialdeko sektorekoak izan daitezen lehentasunezkoak. Diaz ministroak aurrez aurre dituen eragileak, ordea, ez dira itunen prebalentziak modu horretan ezartzearen aldekoak, batez ere CEOE. Beretzat gorde nahiko lituzkete zenbait eduki CCOOk eta UGTk ere, eta sindikatu abertzaleak negoziazioaren jokotik atera. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207328/pentsioak-25-handituko-dira-hegoaldean.htm | Ekonomia | Pentsioak, %2,5 handituko dira Hegoaldean | Batez beste, urtarriletik aurrera, hilero 32 euro handituko dira pentsioak. Erretiro pentsioak, berriz, 36 euro batez beste. | Pentsioak, %2,5 handituko dira Hegoaldean. Batez beste, urtarriletik aurrera, hilero 32 euro handituko dira pentsioak. Erretiro pentsioak, berriz, 36 euro batez beste. | Duela pare bat aste iragarritakoa baieztatu egin da: urtarrilaren 1ean %2,5 handituko dira pentsioak Hego Euskal Herrian. Espainian 2020eko abendutik 2021eko azarora artean izan den batez besteko inflazioa da %2,5. Aurrerantzean formula hori erabiliko dute pentsioak eguneratzeko, eta alde batera geratuko dira aurretik erabilitakoak, hala nola inflazio aurreikuspenaren araberako eguneratzea, edo Gizarte Segurantzaren finantza egoerari lotutakoa (PPren azken erreforma).
Hego Euskal Herrian, batez besteko pentsioa 32 euro handituko da, 1.300 euroraino.
Gutxieneko pentsioa 721,7 eurokoa izango da, eta gehienezkoa, 2.819,1.
Gainera, azken aldiz, pentsiodunek urtarrileko sari txikia jasoko dute, azaroko batez besteko inflazioa 1,6 puntu handiagoa izan delako iragan urtarrilean jasotako pentsioen igoera baino (%0,9). Kopuru osoetan, batez besteko pentsioa eskuratzen duenak —1.268 euro— 284 euroko ordainketa bat jasoko du. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207329/bell-hooks-idazle-eta-militante-feminista-hil-da.htm | Kultura | bell hooks idazle eta militante feminista hil da | Arrazari, generoari eta klaseari buruzko hainbat eztabaida landu zituen bere saiakeretan. Etxean hil da, gaixorik zela, 69 urterekin. | bell hooks idazle eta militante feminista hil da. Arrazari, generoari eta klaseari buruzko hainbat eztabaida landu zituen bere saiakeretan. Etxean hil da, gaixorik zela, 69 urterekin. | Gloria Jean Watkins izena zuen sortzez, eta bell hooks ezizenez egin zen ezaguna (horrela, txikiz); birramonaren izenarekin sinatu zituen literatura lanak, letra xehez. Hopkinsville hirian jaio zen (Kentucky, AEB), 1952an, eta haren karrerak oihartzun handia izan zuen nazioartean. Idazlea, militante feminista, irakaslea eta ekintzaile soziala izan zen. Gaur hil da, Bereako bere etxean (Kentucky, AEB), gaixotasun baten ondorioz. 69 urte zituen.
Zapalkuntza eta esplotazioa landu zituen bere obra zabalean, 40 liburutan baino gehiagotan, intersekzionalitatearen ikuspegitik, elkar gurutzatzen diren hiru sistematan sakonduta: arraza, generoa eta klasea.
1981an argitaratu zuen estreinako liburua: Ain't I a Woman? Black Women and Feminism (Ez al naiz emakumea? Emakume beltzak eta feminismoa). Saiakera idatzi zuen batez ere, baina baita poesia eta haur literatura ere. Feminismotik idatzi zuen historiaz, arteaz, sexualitateaz eta hedabideez, besteak beste.
Katakrak argitaletxeak bell hooksen Feminismoa denon kontua da. Politika pasio saiakera euskaratu zuen 2019an, «feminismoaren mapa bat», aurkezpenean esan zutenez. Amaia Apalauzak egin zuen itzulpena, eta Mari Luz Estebanek idatzi zuen hitzaurrea: «Iraganetik ikasteko ausardia izan eta gure garaia aurreratzeko aukerak irudikatzea. Hori da bell hooksek liburu honetan proposatzen diguna, eraberritze lanari etenik gabe ekiten dion feminismo baten alde eginez, zeinean emakumeak ez ezik gizonak eta umeak ere aske izan daitezkeen», azaldu zuen. |
2021-12-15 | https://www.berria.eus/albisteak/207330/korrikalarien-aukeraketan-irizpide-gardenagoak-nahi-ditu-federazioak.htm | Kirola | Korrikalarien aukeraketan «irizpide gardenagoak» nahi ditu federazioak | Federazioko zuzendaritza taldeak ohar bat argitaratu zuen joan den astean euskal selekzioko korrikalarien adierazpenen harira. Korrikalarien hautaketarako aurrerantzean aintzat hartuko diren irizpideak zehaztu dituzte. | Korrikalarien aukeraketan «irizpide gardenagoak» nahi ditu federazioak. Federazioko zuzendaritza taldeak ohar bat argitaratu zuen joan den astean euskal selekzioko korrikalarien adierazpenen harira. Korrikalarien hautaketarako aurrerantzean aintzat hartuko diren irizpideak zehaztu dituzte. | Iragan ostiralean atera zen argitara auzia: mendi lasterketako korrikalari gehienek jakinarazi zuten ez direla berriz euskal selekzioarekin arituko. 2021eko mendi lasterketetako euskal selekzioko korrikalari guztiek sinatutako ohar baten bidez egin zuten jakinarazpena, baita erabakiaren argudioak azaldu ere: «onartezintzat» jotzen dute Euskal Mendizale Federazioak azkenaldian izandako jokabidea. Batik bat, federazioan hautatzaile zereginetan ziharduen boluntario taldea aldatu izanak sumindu zituen kirolariak. Orain, adierazpen horiei erantzun die federazioak. Zuzendaritzak argudiatu du korrikalariak aukeratzeko irizpideak «eguneratu» eta «gardendu» beharrak bultzatu dituela aldaketak.
Ohar bidez aletu ditu Euskal Mendizale Federazioak egindako urratsen zergatiak azaltzeko argudioak. Besteak beste, xehetasunez zehaztu dituzte txapelketetarako lasterkarien selekzioa osatzeko aurrerantzean kontuan hartuko diren irizpideak. Diotenez, asmoa da irizpide horiek «kirol-merituetan, alderdi objektiboetan eta izaera teknikoko beste batzuetan» oinarritzea. Irizpide berrien zerrendan azaldua denez, nabarmen begiratuko diete sailkapenei eta emaitzei. Horregatik, azaldu dute beharrezkoa dela hautatzaileentzat «irizpide teknikoak» ezartzea.
Halaber, federazioko zuzendaritzak nabarmendu du orain arte jardunean izan diren hautatzaileei ez eusteko erabakia hartu izana ez dagoela kirol emaitzekin loturik. Kontrara, argudiatu dute hain zuzen ere irizpideen gaineko desadostasunak direla erabakiaren atzean. Izan ere, «guztiek norabide berean arraun egitea» nahi dute, diotenez.
Gainera, zuzendaritzak adierazi du errespetua dietela korrikalariek hartutako erabakiei. Edonola ere, ohartarazpena egin dute: «Lasterkari onenek beti izango dituzte zabalik selekzio honetako ateak».
Selekzioaren aldeko apustua
Azken astean piztutako eztabaidari erantzuteko argudioak emateko ez ezik, federazioak selekzioaren aldeko adierazpenak egiteko ere baliatu du oharra. «Euskal selekzioen ofizialtasunaren aldeko apustua egiten jarraitzen dugu, eta, horretan lanean jarraitzen dugun bitartean, helburua mendi lasterketetako euskal selekzioak selekzio gisa funtzionatzea da», azpimarratu dute. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207331/realak-eta-eibarrek-aurrera-egin-dute-kopan.htm | Kirola | Realak eta Eibarrek aurrera egin dute Kopan | Imanol Alguacilen taldeak 0-3 irabazi du Zamoran, eta Gaizka Garitanorenak, 1-2 Tenerifen. Bihar izango da Amorebietaren eta Osasunaren txanda. | Realak eta Eibarrek aurrera egin dute Kopan. Imanol Alguacilen taldeak 0-3 irabazi du Zamoran, eta Gaizka Garitanorenak, 1-2 Tenerifen. Bihar izango da Amorebietaren eta Osasunaren txanda. | Alaves Linaresen kontra ezustean kanpoan geratu arren, gutxienez bi euskal talde izango dira Espainiako Kopako hurrengo kanporaketan. Realak eta Eibarrek aurrera egin baitute, Zamoran eta Tenerifen irabazi eta gero. Bihar beste bik izango dute horretarako aukera, Osasunak eta Amorebietak.
Behe laino izugarri baten artean, Realak 0-3 irabazi zuen Zamoraren kontra, eta aurrera egin du. Iragan igandean Betisen aurka jokatu zuten jokalariekin alderatuz, hamar aldaketa egin ditu Imanol Alguacilek. Lehen zati kaskarra egin dute txuri-urdinek. Gauzak ez zituen garbi ikusten Imanolek, eta bigarren zatia hasterako Mikel Oiartzabal zelairatu zuen. Partida aldatzen hasi zen; beste zerbait eman zion kapitainak taldeari. Jon Guridik aurretik jarri zuen Reala 47. minutuan. Horrek patxada eman zion, eta, aparteko jokorik egin gabe, Realak hainbat aukera izan zituen partida erabakita uzteko. Baina ez zuen egin, eta Zamorak ia neurketa berdindu zuen 67. minutuan, korner batean. Astrayk zutoinera bidali zuen baloia. Azkenean, txuri-urdinek beste bi gol sartu zituzten: Turrientesek 71.minutuan, eta Oiartzabalek 93.ean. Garaipenaz gain, beste albiste on bat ere izan da Realarentzat, Asier Illarramendi zelaira itzuli baita.
Ligan bezala, Eibarrek ere irabazi egin zuen Tenerifen, eta Kopako hurrengo kanporaketan da. 1-2 irabazi zuen Gaizka Garitanoren taldeak. Edu Expositok sartu zuen gol erabakigarria, 88. minutuan. Gipuzkoarren lehendabiziko gola Quiquek sartu zuen.
Osasunak eta Amorebietak, berriz, gaur jokatuko dituzte partidak. Bizkaitarrek jokatuko dute lehenbizi, Urritxen. Almeriaren kontra neurtuko ditu indarrak (19:00). Osasunak, berriz, 21:00etan, Deportivoren kontra, Riazor futbol zelaian. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207355/gaurko-positiboen-marka-iragarri-du-sagarduik-2200-kasu-baino-gehiago-izango-dira.htm | Gizartea | Gaurko positiboen marka iragarri du Sagarduik: «2.200 kasu baino gehiago izango dira» | Txertoen eragina «ukaezina» dela adierazi du Osasun sailburuak, eta txertaketaren aldeko mezua eman du berriro ere | Gaurko positiboen marka iragarri du Sagarduik: «2.200 kasu baino gehiago izango dira». Txertoen eragina «ukaezina» dela adierazi du Osasun sailburuak, eta txertaketaren aldeko mezua eman du berriro ere | Berriz onartu du gaur Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik COVID-19aren izurriaren bilakaeraren datuak ez direla «onak», eta, areago, iragarri du gaur berriz positibo kopuruan langa bat igaroko dela: «2.200 kasuak gaindituko dira». Hamalau eguneko intzidentzia metatuak ere errekor bat gaindituko duela esan du: mila kasu baino gehiago izango dira. Horiek horrela, erietxeetan ere egoerak okerrera egingo duela onartu du sailburuak: «Erietxean arta beharko duen jendea ugarituko da; dagoeneko 300 COVID-19 paziente ditugu; ZIUetan arta beharko dute horietako hainbatek, eta jada unitate horietan ere ia ehun paziente ditugu».
Txertaketan ardaztua dago instituzioen estrategia hein handi batean, eta horren defentsa egiten jarraitu du Sagarduik. «Txertoekin, txertorik gabe baino hobeto gaude», defendatu du. «Ahaztu egiten zaigu zenbat hildako genituen orain dela urtebete?», galdetu du: «Nola lortu dugun heriotza kopurua apaltzea?». Adierazi du, gainera, txertatu gabeen artean erietxera joateko premian egoteko arriskua «sei aldiz» handiagoa dela, eta ZIU batean amaitzekoa «hamar aldiz» handiagoa.
Nafarroako Gobernuak ere eman ditu azken orduko datuak. Atzo 649 kasu positibo atzeman zituzten. |
2021-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/207356/frantziako-hezkuntza-ministerioak-arautu-du-murgiltze-irakaskuntza.htm | Gizartea | Frantziako Hezkuntza Ministerioak arautu du murgiltze irakaskuntza | Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ekaineko erabakitik espero zen zirkularra publikatu du ministerioak. Hizkuntza gutxituen murgiltze irakaskuntza «posible» dela dio frantsesaren eta hizkuntza gutxituaren «maila bereko ezagutza» bermatzen baditu. Baxoan ikasgai batzuk euskaraz pasatzeko aukera aipatu du. | Frantziako Hezkuntza Ministerioak arautu du murgiltze irakaskuntza. Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ekaineko erabakitik espero zen zirkularra publikatu du ministerioak. Hizkuntza gutxituen murgiltze irakaskuntza «posible» dela dio frantsesaren eta hizkuntza gutxituaren «maila bereko ezagutza» bermatzen baditu. Baxoan ikasgai batzuk euskaraz pasatzeko aukera aipatu du. | Frantziako Hezkuntza Ministerioak Eskualdeko Hizkuntzen eta Kulturen Irakaskuntzari Buruzko Zirkularra publikatu du aldizkari ofizialean. 2017ko zirkularra ordezkatzen du, eta hizkuntza gutxituen murgiltze irakaskuntza arautzen du. Dokumentu administratiboak ikastetxeen esku uzten du ikasitako hizkuntza bakoitzari eskainitako denbora, eta dio «posible» dela «murgiltze metodoa» erabiltzea. Frantsesaren eta hizkuntza gutxituaren «maila bereko ezagutza» jarri ditu baldintza gisa, eta «ebaluazio osagarriak» eginen dituztela iragarri du. Hizkuntzen Kontseilu Nagusia sortuko dute, eta biltzarretako bat hizkuntza gutxituei buruzkoa izanen da. Baxoan ikasgai batzuk euskaraz pasatzeko aukera aipatu du. Frantziako Konstituzio Kontseiluak hizkuntza gutxituen irakaskuntzaren kontra hartutako ebazpenari erantzuten dio dokumentuak, baina ez du erabakiak sortutako ziurgabetasun juridikoa konponduko.
Zortzi orriko dokumentua da Frantziako Hezkuntza Ministerioak publikatu duena. Hirugarren atalean aipatzen du hizkuntza gutxituen irakaskuntza: Interesa duten ikasleentzat eskualdeko hizkuntzen irakaskuntza indartu, elebitasunaren koadroan izenburua du. Honela dio dokumentuak: «Murgiltzearen bidezko irakaskuntza ikasketa estrategia aukera bat da irakaskuntza elebidunean». Aitzitik, zehazten du irakaskuntza elebidunaren helburua dela frantsesa eta hizkuntza gutxitua maila berean jakitea. Ebaluazio osagarri batzuk sortuko dituzte ikasleen hizkuntza mailak neurtzeko.
Dokumentuak azpimarratzen du murgiltze eredua erabiltzea «baitezpada hautazkoa» izan behar dela ikaslearentzat, eta gurasoei dagokiela erabakitzea metodo hori proposatzen duen egitura batean haurraren izen ematea. «Beharraren arabera» eta «proiektu pedagogikoaren barruan», haurraren «adierazpena eta ulermena sostengatzeko», frantsesera jo daitekeela zehazten du. Baina dio ikasitako hizkuntza bakoitzari eskainiko zaion denbora ikastetxeen eta ikasgelen proiektu pedagogikoari «egokitua» izanen dela. Ikastetxeetan zer hizkuntzatan funtzionatu behar duten zehazteko irizpideak ere ematen ditu: frantsesa izan behar da. «Behar balitz, eta testuinguruaren arabera, eskualdeko hizkuntza ere erabil daiteke, frantsesarekin batera», argitu dute, hala ere.
Hasieran sartuko ez zutela uste bazen ere, azkenean azterketei ere egin die aipamena zirkularrak. «Ibilbide elebidun hori segitu duten ikasleek Baxoko proba batzuk eskualdeetako hizkuntzetan pasatzen ahal dituzte». Eragileen eskaera bat zen hori; besteak beste, Seaskarena. Azken hilabeteetan mobilizazio andana bat antolatu dute ikasleek azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko, baina ez diete jaramonik egin. Abenduaren 10ean Bordeleko (Okzitania) errektoretza aitzinean protesta egitekoa zuten, baina bertan behera utzi zuten, eguraldi txarragatik. Zirkularrean ez da zehaztua zer ikasgai pasatzen ahalko dituzten euskaraz; Bordeleko errektoretzarekin negoziatu beharko du Seaskak.
Laburbilduz, oreka joko batean oinarritzen da testua, murgiltze eredua elebitasunaren markoan kokatuz, Frantziako Konstituzio Kontseiluak finkatutako koadroan sar dadin. Frantziako Gobernuaren borondate politikoa erakusten du, eta epe laburrean oztopo administratiboak kentzeko balio lezake. Baina Damoclesen ezpata gainean dutela segitu beharko dute hizkuntza gutxituen murgiltze irakaskuntzan dihardutenek.
Esperimentazioen bukaera
Biltzar nagusia izan du EEP Euskararen Erakunde Publikoak gaur arratsaldean. Murgiltze ikasgela berrien irekitze egutegia zuten, besteak beste, aipagaien artean. «Zirkularrak aitzinatzeko manera ematen digu», adierazi du Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak. «Guretzat biziki berri ona da. Molac legea-k murgiltze eredua Frantziako Hezkuntza Kodean sartzea proposatzen zuen. Zirkularrean kontortsio ariketa bat egin dute errateko murgiltzea elebitasunaren metodo bat dela». Zehaztu du horren ondorioz sare guziak «berdin» tratatuko dituztela. Horrez gain, esperimentazioak desagertuko dira, eta sare publikoan eta pribatu katolikoan diren euskara hutsezko ikasgela koadro orokorrean sartuko dira. Era berean, Kurutxarrik uste du epe luzera ama eskoletatik harago ere euskara hutsezko irakaskuntza orokortzeko aukera egon litekeela: «Zirkularrak ez du debekatzen».
Hala ere, dokumentu administratiboak duen «ñabardura» azpimarratu du: juridikoki zirkularra da maila apalenekoa. «Espero dugu ez dela atakatua izanen, ez dela Estatu Kontseilura eramana izanen. Normalki berme guziak hartuak izan dira horretara ez iristeko. Guk nahi duguna da juridikoki segurtasuna lortzea». Horretarako, bai EEPn eta baita Euskal Hirigune Elkargoan ere konstituzio aldaketa eskatzen segituko dutela adierazi du. «Hauteskunde kanpaina parada izanen da aldi oro eskaera hori entzunarazteko; hautagai guziek entzun gaitzaten eta erran dezaten nola posizionatzen diren».
Euskal Konfederazioak ohar batean erran du zirkularra «maila apalekoa» bada ere «aitzinamendu» konkretuak ekarriko dituela. Erakundeei, hautetsiei eta hezkuntza arloko eragileei dei egin die heldu den urte hasieratik aitzina euskarazko irakaskuntzaren karta osatzeko ekimena izan dezaten, «eskola elebidunetan murgiltze eredua lehen mailako azken urteraino garatzeko, eta euskara batere presente ez den eskoletan oren parekotasunezko eredua plantan ezartzeko».
Hizkuntza gutxituen aldeko legearen bultzatzaile izan zen Paul Molac Bretainiako diputatuak ere baikorki hartu du Frantziako Gobernuaren zirkularra, «murgiltzeari segurtasuna» ematen diolako. Hala ere, azpimarratu du beharrezkoa dela Frantziako Konstituzioa aldatzea erabateko segurtasuna lortzeko.
Juridikoki, arriskuan beti
Maiatzaren 21ean iritsi zen Konstituzio Kontseiluaren erabakia. Hizkuntza gutxituen murgiltze irakaskuntzari legezko koadro bat ematea xede zuen Molac legea hustu zuen, 4. eta 9. artikuluak Frantziako Konstituzioaren aurkakoak zirela erranez. Frantziako Konstituzioaren 2. artikuluan oinarrituta, hizkuntza gutxituen murgiltze irakaskuntza konstituzioaren kontrakoa zela ebatzi zuen, bai irakaskuntza publikoan, bai itunpekoan. Konstituzioaren aurkako bilakatu zituen ikastolak, eta baita azken urteetan irakaskuntza publikoan abiatu diren euskara hutsezko esperimentazioak ere.
Hizkuntza gutxituak mintzo dituzten Frantziako meneko lurraldeetan erabakiak sortu zuen haserrea ikusirik, eta hauteskunde giroak motibatuta, Frantziako Gobernuak bere gain hartu zuen afera, Jean Castex lehen ministroaren eta Jean Michel Blanquer Hezkuntza ministroaren artean dauden desadostasunak agerian utzita. Erabakiaren ondorioak aztertu, eta proposamenak egitea agindu zien Christophe Euzet eta Yannick Kerlogot diputatuei, eta uztailean publikatu zuten txostena. Bertan hobetsi zuten zirkular bat egitearen aukera, Frantziako Konstituzioa aldatzea baztertuta.
Joan den irailetik bilkura bat baino gehiago egin dituzte Frantziako Hezkuntza Ministerioko teknikariek, hautetsiekin, eragileekin eta hizkuntzen erakunde publikoetako ordezkariekin zirkularraren edukia adosteko. Udazkenean, «baikor» agertu ziren hartutako norabidearekin, eta eskuartean izan duten azken bertsioaren parekoa da ministerioak publikatu duena. Behin-behinean arnasa emanen badie ere, eragileek behin baino gehiagotan erran dute ez duela maiatzeko ebazpenak sortutako egoera konpontzen.
Dokumentu administratibo bat da zirkularra, Frantziako Hezkuntza Ministerioaren meneko erakundeek izan behar dituzten irizpideak finkatzen dituena. Hortaz, ez du Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ebazpenaren balio juridiko bera. Inork Frantziako Estatu Kontseiluaren aitzinean auzitan jarriko balu, maiatzeko ebazpena kontuan hartuta, zirkularra bertan behera geldituko litzateke. Frantziako Konstituzioa aldatzeko eskatu dute ahots anitzek azken hilabeteetan; bataila horri ekin beharko diote eragileek eta hautetsiek ondoko hilabeteetan.
Hizkuntzen Kontseilu Nagusia
Frantziako Hezkuntza Ministerioaren barruan sortuko duten Hizkuntzen Kontseilu Nagusia da zirkularrak dakarren beste berritasun bat. «Atzerriko, eskualdeetako eta antzinako hizkuntzen irakaskuntzari buruzko gogoeta, kontsulta eta bultzada» izanen ditu helburu dokumentuaren arabera. Besteak beste, kontseilu horrek gidatuko du «eskualdeko hizkuntzen aldeko politika» Frantzian eta akademietan. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207357/eajk-irabaziko-lituzke-eusko-legebiltzarrerako-hauteskundeak-soziometroaren-arabera.htm | Politika | EAJk irabaziko lituzke Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak, Soziometroaren arabera | Gaur egungo emaitzekiko alde esanguratsu bakarra aurreikusi du Prospekzio Soziologikoen Kabineteak; EH Bilduk 23 eserleku lituzke. | EAJk irabaziko lituzke Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak, Soziometroaren arabera. Gaur egungo emaitzekiko alde esanguratsu bakarra aurreikusi du Prospekzio Soziologikoen Kabineteak; EH Bilduk 23 eserleku lituzke. | Eusko Jaurlaritzako Prospekzio Soziologikoen Kabineteak Eusko Legebiltzarrerako boto asmoari buruzko Soziometroa argitaratu du; horren arabera, EAJk irabaziko lituzke bozak, egungo eserleku kopuru bera eskuratuta: 31. Boto ehunekoari begiratuta, jeltzaleak indar nagusia lirateke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, hurrenez hurren bederatzi, hamabi eta hamar legebiltzarkide eskuratuta.
Gipuzkoan, ordea, EAJ eta EH Bildu berdinduta leudeke eserleku kopuruan. Hain justu, Soziometroaren iragarpenaren berritasun nagusia da EH Bilduren hazkundea; egun dituen 21 legebiltzarkideak baino bi gehiago izango lituzke (23). Araban eta Gipuzkoan ordezkari bat gehiago lortuko luke; Araban, seitik zazpira, eta Gipuzkoan, bederatzitik hamarrera. Koalizio subiranista bigarren indarra litzateke hiru herrialdeetan.
Hirugarren indar politikoa, berriz, PSE-EE litzateke, egungo ordezkaritzari eutsita: hamar legebiltzarkide. Iazko hauteskundeetan lau ordezkari lortu zituzten Araban, hiru Bizkaian, eta hiru Gipuzkoan, eta emaitza horixe bera izango luke gaur egun, Soziometroaren arabera. Haren atzetik legoke PP legebiltzarrean, egungo sei eserlekuei eutsita. Aldiz, Elkarrekin Podemos-IUk beste bi ordezkari galduko lituzke, bat Araban eta bat Gipuzkoan, eta seitik laura urrituko litzateke legebiltzarrean duen taldea.
Azkenik, Voxek eutsi egingo lioke Araban eskuratu zuen ordezkariari. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207358/bakegileek-fase-ofentsiboari-ekin-diote-baionako-suprefeturan-ekintza-batez.htm | Politika | Bakegileek «fase ofentsiboari» ekin diote Baionako suprefeturan, ekintza batez | Hondarra bota dute Frantziako Gobernuaren ordezkaritzan, 'Denboraz larri gabiltza' adierazteko. | Bakegileek «fase ofentsiboari» ekin diote Baionako suprefeturan, ekintza batez. Hondarra bota dute Frantziako Gobernuaren ordezkaritzan, 'Denboraz larri gabiltza' adierazteko. | Abenduaren hasieran iragarri zuten Bakegileek «beste mobilizazio fase bat» hasiko zutela, Euskal Herriko gatazkaren konponbidean Frantziako Gobernua aitzinapausoak egitera bultzatzeko. «Fase ofentsiboa» desobedientzia zibilean oinarrituko zela, «ekintza indartsuago eta determinatuagoekin». Gaur egin dute horietako lehena, Baionako suprefeturan.
Luhusoko atxiloketak duela 5 urte izan zirela gogoan heldu dira ekintzaileak gaur goizean Parisek Baionan duen ordezkaritzara, egoeraren blokeoa salatzeko. Harea bota dute suprefeturara, harea erlojua baita urtarrilaren 8an eginen duten manifestazioaren sinboloa, Denboraz larri gabiltza lelopean.
Berretsi dute indar harremana handitzeko desobedientzia zibilaren bideari ekinen diotela.
Anaiz Funosas bakegileak egoera azaldu du. Duela bost urte «bakearen alde» egindako parioa bururaino eramateko garaia dela esan du.
Abenduaren 4an iragarri zuten ekintza oldea, eta herritarrei dei egin zieten parte hartzera. Orduan esan zuten urtarrilaren 8an euskal presoen alde Baionan eginen duten manifestazioarekin abiatu nahi zutela fase berria. Gaurko ekintzan ustekabea erabili dute, beraz.
2020ko irailean ekintza sinbolikoa egin zuten Bakegileek Baionako suprefetura aitzinean, adreiluzko pareta bat eraikita Frantziak gatazkaren konponbideari jarri dion «blokeoa» salatzeko. Handik hilabetera, biltzar nagusia egin zuten, eta mobilizazio ziklo «determinatu eta iraunkor bat» bultzatzea erabaki zuten. «Gogorrago» jokatzeko asmoa azaldu zuten, eta Luhusoko operazioaren urteurrenerako euskal presoen aldeko desobedientzia zibileko egitasmo «masibo eta determinatu» batean parte hartzera deitu zuten. Baina, hortik egun batzuetara, Frederic Haranburu Xistor euskal presoa baldintzapean aske uztea erabaki zuen Parisko Dei Auzitegiak, eta behin-behinean ekintza «bertan behera uztea» erabaki zuten Bakegileek, erabakiak «esperantza izpi bat» sortzen ziela adierazita.
Urtarrilaren 8ko mobilizazioa Jon, Jakes eta Unai gurekin! lelopean antolatuko dute. Lauga gelatik, tren geltokitik eta Euskaldunen plazatik abiatuko da, eta Ipar Euskal Herriko eskualde bakoitzeko jendea hiru eremuetako batera bideratuko dute. Zutabe moduan Baionako karrikak zeharkatu ondotik, aurrerago jakinaraziko duten toki batera iritsiko dira. Mobilizazioa prestatzeko, toki mailako dinamikak martxan jarriko dituzte gaurdanik, eta Eguberri garaian ekitaldi bat baino gehiago antolatuko dutela iragarri dute. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207359/100000-lagun-atera-dituzte-etxetik-filipinetan-tifoi-baten-beldur.htm | Mundua | 100.000 lagun atera dituzte etxetik Filipinetan, tifoi baten beldur | Gurutze Gorriak ohartarazi du litekeena dela «urteko okerrena» izatea eta milioika laguni kalte egitea. Herrialdeak aurten jasan duen hamabosgarren tifoia da. | 100.000 lagun atera dituzte etxetik Filipinetan, tifoi baten beldur. Gurutze Gorriak ohartarazi du litekeena dela «urteko okerrena» izatea eta milioika laguni kalte egitea. Herrialdeak aurten jasan duen hamabosgarren tifoia da. | Filipinetan ia 100.000 lagun atera dituzte etxetik, Rai tifoiak kalteak eragingo dizkien beldur. Gurutze Gorriaren esanetan, litekeena da 2021eko tifoirik okerrena izatea eta milioika pertsonari kalte egitea. NBEren Gai Humanitarioak Koordinatzeko Bulegoak azaldu du 9 milioi lagunetik gora bizi direla tifoiak gogorren jo ditzakeen eremuetan; horietatik 2,1 milioi, egoera bereziki zaurgarrian. Hala ere, oraingoz ez dute jakinarazi ez hildakorik, ez zauriturik. Aurten izan duten hamabosgarren tifoia da hau.
Rai tifoia heldua da Filipinetara. PAGASA Filipinetako Eguraldi Agentziak jakinarazi du gaur goizaldean jo duela lurra, eta ohartarazi du «oso haize bortitzak» ekarriko dituela: 195 km/h-tik 240ra pasatu dira haizeak. AEBetako Itsas Armadak «supertifoitzat» jo du Rai. Dagoeneko herrialdeko hiru eremutara heldu da: Siargao Uhartera, Ipar Surigaora eta Dinagat Uhartera. Guztiak daude herrialdeko hego-ekialdean, tifoiak gogorren jo duen eremuan, hain zuzen ere. Kostaldean uholdeak espero dituzte, eta mendialdean, lur jausiak.
Gobernuak larrialdi mailarik altuenean jarri ditu zortzi eskualde, eta hogeitik gora dira alarma egoeran daudenak; hala jakinarazi du NDRRMC Hondamendi Nazionalak Arintzeko Agentziak. Erdialdeko eta hegoaldeko uhartedietan daude eskualde horiek, eta guztira 30 milioi biztanle dituzte. Horrez gain, ikastetxeetan eta lantokietan telelana bultzatu dute, baita COVID-19aren aurkako txertaketarako zenbait eremu itxi ere. Horrek kezka sorrarazi die zenbait erakunderi, zaildu egin baitezake larrialdietarako prestatutako aterpetxeetan izurriaren aurkako prebentzio neurriei eustea. Era berean, kostazainek jakinarazi dute itsasontzi guztiak erdialdeko eta hegoaldeko portuetan lehorreratu direla, guztira ia 4.000 bidaiari eta langile. Hegaldi gehienak ere bertan behera geratu dira.
Gobernuak 6,6 milioi dolar bideratuko ditu elikagaiak bertaratzera. UNICEFek ere jakinarazi du kaltetutako familientzako hornigaiak prestatzen ari dela, kalkulatu baitu egoera zaurgarrian 700.000 haur izango direla herrialdean.
Azken tifoitik bi hilabete eskas bete diren honetan heldu da aurtengo bortitzena izan daitekeena. Urriaren erdialdean, Kompasu izenekoak 11 lagun hil zituen. Orduan ere, jendea etxetik atera zuten; orduko hartan 6.500 inguru izan ziren lekualdatutakoak.
Urtero dozena bat tifoi jasaten dituzte herrialdean, NDRRMCren arabera. Iaz, Goni tifoiak ere 20 hildakotik gora utzi zituen. Dena den, 2013an izandako Haiyan da azken urteetako bortitzena, 6.300 lagun hil baitziren. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207360/hezkuntzako-eragileek-eskatu-dute-laquoereduen-sistema-baztertzailearaquo-gainditzeko.htm | Gizartea | Hezkuntzako eragileek eskatu dute «ereduen sistema baztertzailea» gainditzeko | «Ikasle guztiei euskara gaitasun egokia» bermatuko dien «eredu orokortua» galdegin dute Euskalgintzaren Kontseiluak, Ikastolen Elkarteak, EHIGEk, Hik Hasik, Kristau Eskolak, ELAk, LABek, Steilasek eta EHIZEk. Nahi dute EAEko hezkuntza hitzarmenak «berariaz» jaso dezala hori. | Hezkuntzako eragileek eskatu dute «ereduen sistema baztertzailea» gainditzeko. «Ikasle guztiei euskara gaitasun egokia» bermatuko dien «eredu orokortua» galdegin dute Euskalgintzaren Kontseiluak, Ikastolen Elkarteak, EHIGEk, Hik Hasik, Kristau Eskolak, ELAk, LABek, Steilasek eta EHIZEk. Nahi dute EAEko hezkuntza hitzarmenak «berariaz» jaso dezala hori. | Hezkuntza Lege berria osatzeko eztabaidei ekin diete udazken honetan Eusko Legebiltzarrean, eta hezkuntza komunitateko eragileen gehiengo zabal batek eskaera argi bat bat egin die gaur legea osatzeko hitzarmena adostuko dutenei: galdegin diete hezkuntza hitzarmenean «berariaz» jaso dezatela hurrengo legeak «ereduen sistema baztertzailea» gaindituko duela eta «ikasle guztiei euskara gaitasun egokia bermatuko dien eredu orokortua» ezarriko dela. Euskalgintzaren Kontseiluak, Ikastolen Elkarteak, EHIGEk, Hik Hasik, Kristau Eskolak, LABek, ELAk, Steilasek eta EHIZEk osatu dute Euskaraz hezi, berdintasunean hazi adierazpena, eta gaur aurkeztu dute, Gasteizko Europa jauregian egindako agerraldi bateratu batean. Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak hitz egin du guztien izenean, eta testua leitu aitzinetik nabarmendu du «poztasunerako» eguna dela gaurkoa, lortutako adostasun «zabalagatik».
Eragileek «konpromisoa» hartu dute adierazpenean egindako eskaera eurena egiteko, baita Hezkuntza Legearen inguruan parte hartzen duten foroetan edota egiten dituzten harremanetan eskaera hori defendatzeko ere. Bilbaok aitzinatu duenez, Kontseiluak berak Eusko Legebiltzarreko hezkuntza batzordean parte hartuko du asteartean, eta hezkuntzako eragileekin batera adosturiko proposamena aurkeztuko du han.
Euskaraz hezi, berdintasunean hazi du izena gaur hezkuntzako eragileek irakurri duten testuak, eta izenburuak berak azpimarratzen dituen bi ideiei buruz aritu dira nagusiki: euskaraz eta berdintasunaz. Eragileek uste dute, hain zuzen, hezkuntza «ardatza» dela «egoera gutxituan dagoen edozein hizkuntzaren berreskurapen prozesuan», baina ez soilik «belaunaldi berriek hizkuntza gutxituaren gaitasun egokia» lortzea bermatzen duelako: «Gizarte kohesioa eta bizikidetza bermatzeko giltzarria ere bada».
Adierazpeneko sinatzaileen ustez, izan ere, gizarte bizitzan eta garapen profesionalean aurrera egiteko «oinarrizkoa» da «hizkuntza gaitasun egokia» eskuratzea, eta horretan «berdintasun printzipioari» segitu behar zaio: «Jatorriak, egoera sozioekonomikoak, egoera soziolinguistikoak edota bestelako irizpideek ezin dituzte baldintzatu ikasleek eskuratu beharreko gaitasunak, ez hizkuntzaren arloan, ezta beste ezagutza arloetan ere». Horretarako bidea «gutxien duenari gehiago ematea da», hezkuntzako eragileen ustez: «Horregatik diogu oinarrizko euskara gaitasuna belaunaldi berri guztiei bermatuko dien eredu berri orokortua ezartzea dela aukerarik justuena eta berdinzaleena». Adierazi dute badela «garaia aurrera egin eta ereduen sistema segregatzailetik eredu orokortu inklusibora jauzi» egiteko.
Adierazpena irakurri ondotik Bilbaok zehaztu duenez, proposatzen duten eredua bakarra izan arren, ikastetxe bakoitzeko hizkuntza proiektuan zehaztu beharko da leku bakoitzean hori nola gauzatu. Nabarmendu du, halaber, «inbertsioak» eta «baliabideak» beharko direla eredu hori plantan ezartzeko. Mementoaren garrantzia ere azpimarratu du Bilbaok: «Halako legeek iraupen luzea izaten dute. Hasieratik kokatu behar da ardatz hori. Orain behar dugu erabakia, eta gero goazen denok hori eraikitzen».
«Unibertsalizaziotik urrun»
Hezkuntzako eragileek badakite ez direla hutsetik hasten, eta «aitortza» egin diote «azken hamarkadotan hezkuntza sistemak egin duen ekarpenari»: «Milaka eta milaka herritar euskaldundu dira». Ordea, gaitzetsi dute «urrun» dagoela «ezagutzaren unibertsalizazioa». Haien hitzetan, datuek erakusten dute ereduen sistemak «arrakalak» dituela: «Badakigu zein den eredurik arrakastatsuena eta zein den desegokiena, baina sistema bera berrikusi behar da». Salatu dute, izan ere, gaur-gaurkoz ikasle «askori» ez zaiela bermatzen euskarazko gaitasun egokia eskuratzeko «eskubidea». |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207361/bakegileek-harea-bota-dute-baionako-suprefeturaren-gainera.htm | Politika | Bakegileek harea bota dute Baionako suprefeturaren gainera | Estatuekiko indar harremana handitzeko desobedientzia zibilaren hautua egiteko prest agertu dira. Urtarrilaren 8an Baionan eginen duten manifestazioan parte hartzeko dei egin dute. | Bakegileek harea bota dute Baionako suprefeturaren gainera. Estatuekiko indar harremana handitzeko desobedientzia zibilaren hautua egiteko prest agertu dira. Urtarrilaren 8an Baionan eginen duten manifestazioan parte hartzeko dei egin dute. | Bost urte bete dira gaur Luhusoko atxiloketak gertatu zirenetik. ETAren armagabetzea prestatzen ari zirela, bost lagun atxilotu zituen Frantziako Poliziak, Guardia Zibilarekin elkarlanean. Txetx Etxeberri, Mixel Berhokoirigoin, Beatrice Molle, Mixel Bergougnan eta Stephane Etxegarai Etxe atxilotu zituzten, eta Michel Tubiana ez zuten atzeman. Bost urte geroago, «urratsak egin» badira ere, euskal presoen «egoerak blokeatuta» segitzen duela salatu dute bakegileek. Goizean, erraterako, ekintza bat egin dute Baionako suprefeturan: harea bota dute egoitza gainera. Urtarrilaren 8an eginen duten manifestazioaren sinbolo da harea erlojua, eta «denbora pasatzen ari» dela irudikatzeko bota dute harea: «Mendekuaren eta injustiziaren denbora da, eta irauli behar dugu», aldarrikatu du Anaiz Funosas bakegileak. Hain zuzen, urtarrilean eginen duten manifestazioa Denboraz larri gabiltza, Ion, Jakes eta Unai gurekin lelopean antolatu dute. Ion Parotek, Unai Parotek eta Jakes Esnalek 31 urte daramatzate preso.
«Duela bost urte aldarazi genuen joko araua, eta bidea ireki zitzaion bakearen eraikuntzari, armagabetze zibilaren hastapena izan zelako; usteltze arriskuan zen prozesua orduan. Bost urteotan pausoak eman dira, baina batez ere alde batek; estatuen pausoak ez dira beti horien heinekoak. Berriz ere blokeo egoera batean gara», salatu du Funosasek. Hala, estatuekiko indar harremana indartu beharra azpimarratu, eta fase berri bat irekiko dutela aldarrikatu dute, «desobedientzia zibilaren haritik tiraka».
Izan ere, iragan azaroan fase «ofentsiboago eta determinatuago» bat abiatuko zutela erran zuten Bakegileek, azken urtean euskal preso eta iheslarien auzia konpontzeko «pauso esanguratsurik» eman ez dela argudiatuta. «Xistorren presondegitik ateratzearen urtemuga betetzen den egun honetan, euskal presoen eta bereziki Jon Paroten eta Jakes Esnalen auziak konpontzeko borondate eskasa ondorioztatu behar dugu, baita Espainiako Estatuan preso den Unai Paroten kasuan ere. Hori dela eta, 2022ko lehen sei hilabeteetan ofentsiboagoa eta determinatuagoa izanen den dinamika mobilizatzaile berria aktibatzeko erabakia hartu dugu», erran zuten orduan. Fase berriaren abiapuntu izanen den urtarrilaren 8ko protestara batzeko deia egin diete herritarrei. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207362/igaraba-berriro-azaldu-da-urumearen-behe-eremuan-75-urteren-ostean.htm | Gizartea | Igaraba berriro azaldu da Urumearen behe eremuan, 75 urteren ostean | Aranzadik auzotarrekin egindako urmael batean agertu da; Iñaki Sanz-Azkue biologoaren hitzetan, aurreko asteko uholdeak hara igel ehizara bultzatu zuela eta. | Igaraba berriro azaldu da Urumearen behe eremuan, 75 urteren ostean. Aranzadik auzotarrekin egindako urmael batean agertu da; Iñaki Sanz-Azkue biologoaren hitzetan, aurreko asteko uholdeak hara igel ehizara bultzatu zuela eta. | Biodibertsitatearen aldeko lanak fruitua eman du Urumea ibaiaren behe eremuan. 75 urteren ondoren, igaraba berriro agertu da inguru horretan, Aranzadik atzo jakinarazi zuenez. Igaraba galtzeko arriskuan dagoen espezie bat da, eta, duela urte gutxi arte, Gipuzkoan galdutzat ematen zen. Iñaki Sanz-Azkue biologoak azaldu du ez dela kasualitatea joan den asteko uholdeen ondoren agertzea, errekak hazita zetozelako eta, hazitako erreka batean arrantzatzea zaila denez, urmaelean zeuden baso igel gorrien bila joan delako ehizan.
Aranzadi zientzia elkarteak jakinarazi duenez, Urumea ibaiaren eta Aiako Harria parke naturalaren artean agertu da igaraba, zientzia elkarteak auzotarrekin egin zuen urmael batean. Itsas Enara ornitologia elkarteko eta Haritzalde naturazaleen elkarteko kideen laguntzaz, igaraba filmatu dute, gauez.
«Oso-oso pozik gaude», esan du Sanz-Azkue Aranzadiko kideak. Azaldu duenez, 2005etik ari da zientzia elkarte hori inguru horretan biodibertsitatea ikertzen eta zabaltzen. Hainbat putzu egin zituzten, eta horietako batean agertu da: urmaelak paisaia aniztasuna ekarri du, eta horrek, aukera aniztasuna espezieentzat, Sanz-Azkueren hitzetan.
75 urtez desagerturik
Bailaran duela 75 urte ikusi zuten igaraba azken aldiz. «Iyaraba edo ur txakurra izenez ezagutzen dute. Animalia horri loturiko ahozko ondarea jasota dago. Burbunak eta etsayak proiektuan zabaldu genuen, bai eta berriki atera dugun liburuan ere», esan zuen Aranzadiko biologoak atzo txio batean.
Burbunak eta etsayak Hernaniko natura eta ahozko ondarea biltzen dituen dokumentala da, eta Hernaniko bailaretan gizaldiz gizaldi transmititu den aberastasuna erakusten du. Landare eta animaliei buruzko corpusa osatzeko helburuz hasi zen, baina, aurretik, dokumentala egin dute, naturarekin harremana mantendu duten hernaniarrei egindako elkarrizketekin osatua. 25 hernaniar ingururi egindako elkarrizketekin osatu dute lana.
«Auzotarrengandik jaso dugun ahozko ondarea, auzotarrekin sortu ditugun putzuak, eta, orain, oso mehatxatua dagoen espezie bat eremura itzuli dela eta, auzotarrei berri on bat ematea. Hau poza!». Urmaelak paisaia aniztasuna ekarri du, eta horrek, aukera aniztasuna espezieentzat», adierazi du Sanz- Azkuek.
Nabarmendu du beharrezkoak direla biodibertsitatearen aldeko «proiektu lokalak eta ondo diseinatuak», luzera begira emaitzak ematen dituztela eta eremuko biztanleentzat eta gizartearentzat onuragarriak direla. «Beraz, horretan jarraituko dugu: gizartearekin, gizartearentzat lan egiten». |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207363/martxoaren-3aren-oroimenezkoaren-proiektuan-aurrerapausorik-ez-dagoela-salatu-dute.htm | Gizartea | Martxoaren 3aren Oroimenezkoaren proiektuan «aurrerapausorik» ez dagoela salatu dute | Memoria Gara elkartearen ustez, San Frantzisko eliza «gertatutakoaren berri ematen duen eta zaindu behar den aztarna» da | Martxoaren 3aren Oroimenezkoaren proiektuan «aurrerapausorik» ez dagoela salatu dute. Memoria Gara elkartearen ustez, San Frantzisko eliza «gertatutakoaren berri ematen duen eta zaindu behar den aztarna» da | Memoria Gara elkarteak joan den asteburuan egindako 11n 11etan jardunaldietako ondorioen berri eman du. Jardunaldien helburua eztabaida irekitzea zen, 1976ko martxoaren 3an «Poliziak egindako langile sarraskiaren lekuko izan zen elizan» memoriarako gune bat zabaltzeko proiektuaren inguruan. Elkarteko kide Josu Santamarinak eta Nerea Martinezek esan dutenez, azken bolada honetan egitasmoan ez da «aurrerapausorik» egon: «Joan den otsailean, aukera leiho bat ireki zen, eta asmo protokolo bat sinatu zen, eliza Martxoaren 3aren inguruko memorial bihurtzeko. Antza denez, Martxoak 3 elkartearekin hitzarmena sinatzeko borondatea dago, baina, oraingoz, dena dira promesak».
Jardunaldietan arkitekturako, arkeologiako, historiako eta beste zenbait arlotako adituek parte hartu zuten. Han azaldu zutenez, San Frantzisko elizan «lau balio handi» hartu behar dira aintzat: arkitekturakoa, historiko-arkeologikoa, memoriaren arlokoa eta pedagogikoa: «Jatorrizko eraikina eta esanahia, eta horrelako proiektu baten egokitasuna uztartu egin behar dira», esan dute.
Proposamen zehatzak ere egin dituzte elizaren jatorrizko balioa eta memoriarako esparru gisa izango lukeen garrantzia lantzeko: barneko perimetroa erakusketa guneak egiteko baliatzea, proiekzioetarako eta jardueretarako bi eremu sortzea eta abar. «Ezin da parke tematiko bilakatu», zehaztu dute; haien ustez, «testuinguru historikoa azalduko duen gune bizia» izan behar du.
Memoria Gara elkarteko kideek salatu dute Gasteizko Elizbarrutiko ordezkariek elizan sartzea galarazi zietela: «Ahalegin guztiak alferrikakoak izan ziren; aitzakiak eman zizkiguten, eta ez zaigu bidezkoa iruditzen horrelako bisita bat egiteko sarrera galaraztea», esan du Nerea Martinezek. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207364/konfinatuta-dauden-umeak-zaintzen-laguntzeko-neurriak-eskatu-ditu-eh-bilduk.htm | Gizartea | Konfinatuta dauden umeak zaintzen laguntzeko neurriak eskatu ditu EH Bilduk | Familia askok zaintza eta lana bateratzeko zailtasunak dituela esan du Nerea Kortajarena legebiltzarkideak, eta Jaurlaritzak erantzun egin behar duela | Konfinatuta dauden umeak zaintzen laguntzeko neurriak eskatu ditu EH Bilduk. Familia askok zaintza eta lana bateratzeko zailtasunak dituela esan du Nerea Kortajarena legebiltzarkideak, eta Jaurlaritzak erantzun egin behar duela | Birusaren bilakaeraren ondorioz, ume asko konfinatuta daude, eta hainbat familiak zailtasunak dituzte seme-alaben zaintza eta laneko martxa bateratzeko; horiek horrela, laguntza «presazkoak» eskatu ditu EH Bilduk egoera horretan dauden familientzat. Izurriaren lehen faseetan, alarma egoeraren abaroan, laguntza batzuk eman zirela esan du, eta horiek berreskuratzera egin behar dela.
Nerea Kortajarena legebiltzarkideak egin du gaur eskea, agerraldi batean, eta jakinarazi du Gizarte Politiketako Sailera bideratuko dutela, «zuzenean», Eusko Legebiltzarrera bideratu gabe, lehenbailehen aintzat hartua izan dadin. Lehen, familia asko osorik konfinatzen ziren, kasu positiboen inguruko pertsonak ere kontaktutzat hartzen baitziren, baina orain ebatzi da ez dagoela txertatutako pertsonak konfinatu beharrik, eta, beraz, laneko martxa geratzeko biderik ez zaie irekitzen umeen ardura duten pertsona txertatu askori. Ataka zailean jarri ditu horrek familia asko, eta Eguberrietako oporretan egoera «larriagotu» egin daitekeela ohartarazi du Kortajarenak, gogoan hartu behar baita bertan behera utzi behar izan direla umeei begirako hainbat jarduera.
«Eusko Jaurlaritzak ezin du beso gurutzatuta geratu», adierazi du Kortajarenak. Laguntzak bideratzeko bideek «arinak» izan behar dutela esan du. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207365/euskararen-aurkako-diskurtsoa-sarean-nola-eraikitzen-duten-aztertu-dute-alemaniako-bi-ikertzailek.htm | Gizartea | Euskararen aurkako diskurtsoa sarean nola eraikitzen duten aztertu dute Alemaniako bi ikertzailek | Sareetan gertaturiko eztabaidak aztertu dituzte, besteak beste euskara administrazioan erabiltzeko lege berrien inguruan eta hezkuntza sistemari buruzko albisteen harira sortutakoak. Bederatzi artikulutatik ateratako 1.222 iruzkin bildu dituzte. | Euskararen aurkako diskurtsoa sarean nola eraikitzen duten aztertu dute Alemaniako bi ikertzailek. Sareetan gertaturiko eztabaidak aztertu dituzte, besteak beste euskara administrazioan erabiltzeko lege berrien inguruan eta hezkuntza sistemari buruzko albisteen harira sortutakoak. Bederatzi artikulutatik ateratako 1.222 iruzkin bildu dituzte. | Kataluniako Revista de llengua i Dret aldizkariak argitaratu du, abenduko zenbakian, Karolin Breda eta Philipp Kraemer ikertzaile alemaniarrek eginiko azken ikerketa. Aztertu dute zer argudio eta mekanismo erabiltzen dituzten euskarafoboek Interneteko eztabaidetan euskarari zilegitasuna kentzen saiatzeko.
Countering linguistic rights in Spain through language making: The dicursive delegitimization of Basque in online debates (Hizkuntza eskibideei aurka egiten Espainian, lengoaia sortuz: euskararen deslegitimizazio diskurtsiboa sareko eztabaidetan) du izenburu ikerketak. Ikertzaileek aztertu dute zer estrategia nagusi erabiltzen dituzten euskara bultzatzeko ahaleginei aurka egiteko.
Sareetan gertaturiko eztabaidak aztertu dituzte, besteak beste euskara administrazioan erabiltzeko lege berrien inguruan eta hezkuntza sistemari buruzko albisteen harira sortutakoak. Bederatzi artikulutatik ateratako 1.222 iruzkin aztertu dituzte, El Mundo, Abc, El Español, El Correo eta El Diario Vasco hedabideek argitaraturikoak.
Ondorioztatu dutenez, euskararen inguruko politika publikoa «hizkuntza nazional eztabaidaezinaren aurkako inposizio gisa aurkezten dute ustez hutsaren hurrengoa den hizkuntza bat, eta nazionalisten egitasmo baten parte gisa, elite baten mesederako bultzatua».
Mundua alderantziz
Sareetako erabiltzaile askok salatu dute euskarafoboen diskurtsoetan «mundua alderantziz» aurkezten dela azken boladan, hau da, gazteleradunak bazterkeriaren biktima balira bezala, nahiz eta errealitatea guztiz kontrakoa den. Ikertzaileek baieztatu egin dute irudipen hori: ondorioztatu dutenez, euskara eta gazteleraren arteko «rolen inbertsioa» erabiltzen da euskarari zilegitasuna kentzeko erabiltzen den diskurtsoaren oinarrian. «Gazteleradunen hizkuntza eskubideak erabiltzen dira mugak jartzeko euskara bultzatzeko aipatzen diren eskubideei».
Ikertzaileen arabera, euskarak berez duen baino askoz pisu eta ahalmen handiagoa balu bezala aurkezten dute, hartu duen lekua zalantzan jartzeko. «Aurkariek aurkezten dute euskara indartsuegi bihurtzen ariko balitz bezala, edo dagoeneko indartsuagoa balitz bezala, gazteleraren aldean».
Egileek azaldu dute euskarafoboen diskurtsoan nola jartzen den behin eta berriz zalantzan euskararen garrantzia eta herritarrari euskaraz jakiteak egiten dion mesedea.
Horrez gain, batuaren eta euskalkien arteko harremana erabiltzen da artifizial gisa aurkezteko hezkuntzan, hedabideetan eta administrazioan erabiltzen den euskara, eta hizkuntzaren historian transmisioa eten den ideia zabaltzeko.
Konspirazio teoriak
Euskarafoboen argudioen artean, konspirazio teoriak ere eraikitzeko erabiltzen den ideia bat nabarmendu dute: euskara pertsona talde txiki eta itxi baten hizkuntza gisa aurkezten dute, eta gaztelera, aldiz, kohesio sozial eta nazionalerako tresna unibertsal baliagarri moduan. «Horren bidez, euskara lau katuren hizkuntza moduan eraikitzen dute, baina ekonomikoki eragin handiko gutxiengo batena balitz bezala, eta zilegitasuna duen gehiengoa mehatxupean jarriko balu bezala».
Euskararen kontrako mekanismoak berdin erabiltzen dira beste hizkuntzen aurka, antzeko egoeretan, ikertzaileen arabera.
Bredak BERRIAri azaldu dionez, «alderantzizko diskriminazioa» multzoan sailka daitezkeen arrazoibide berdinak aurkitzen dituzte galizieraren inguruko eztabaidetan, esaterako.
Frantziaren menpeko Guadalupeko eta Reunioneko kreoleren inguruko eztabaidetan pareko argudioak erabiltzen dituzte, Kraemerren arabera, baita okzitanieraren, alsazieraren eta bretoiaren kontra ere. «Euskararen egoera nabarmentzekoa da dimentsio historikoari dagokionez. Ez bakarrik Espainiaren XX. mendeko historiarengatik, baizik eta 'hemen zein zegoen lehenago' argumentua erabat ezberdina delako, hizkuntzaren iragana oso berezia baita». Beraz, euskararen aurkako diskurtsoak ikertzeak lagundu egiten dio ikertzaileari hobeto ulertzen «minorizaturiko hizkuntzen aurka orokortu samar dauden halako diskurtsoak nola moldatzen diren» beste egoeratara.
Lan horrek norabide bereko ikerketa gehiago egiteko akuilua izatea espero duela gaineratu du Bredak.
Franfurteko Viandrina Unibertsitateko ikertzailea da Breda, Pragmatika eta Linguistika Kontrastatuaren Departamenduan, eta euskalduna da. Tesia euskalkien inguruko jarrerei buruz osatu zuen. Kraemer, berriz, Berlingo Unibertsitate Libreko ikertzailea da, eta hizkuntzaren, kolonialismoaren eta ideologiaren arteko harremanak aztertzen ditu. Ikerketa osoa hemen har daiteke. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207366/erresuma-batuko-bidaiariek-ezin-izango-dute-ipar-euskal-herrira-bidaiatu.htm | Mundua | Erresuma Batuko bidaiariek ezin izango dute Ipar Euskal Herrira bidaiatu | Txertaketa bultzatzeko neurriak eskatu ditu Europar Kontseiluak. Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak ohartarazi du txertoak «bakarrik» ez duela balio birusa hesitzeko. | Erresuma Batuko bidaiariek ezin izango dute Ipar Euskal Herrira bidaiatu. Txertaketa bultzatzeko neurriak eskatu ditu Europar Kontseiluak. Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak ohartarazi du txertoak «bakarrik» ez duela balio birusa hesitzeko. | Pandemia da oraindik ere kezka nagusia Europan. Herritarren heren bat txertatzeke dago oraindik, eta ospitaleratuak gero eta gehiago dira. Horiek hala, COVID-19aren aurkako neurriak izango dituzte gaur hizpide Europar Kontseiluaren goi bileran. Zehazki, txertaketak bultzatzeko neurriak adostu nahi dituzte Europako batasuneko estatuburuek, baita estatuen arteko elkarlana bultzatu ere, besteak beste opor aurreko badaezpadako neurriei dagokienez. Horretan, ordea, zail izango dute batasun irudia ematea, Portugalek eta Italiak dagoeneko iragarri baitituzte bidaiarientzako neurriak.
Italiak iragarri du bidaiariek euren herrialdetik irten aurretik egin beharko dutela koronabirus proba, eta txertatu gabekoek, horrez gain, bost eguneko berrogeialdia bete beharko dute Italiara iritsitakoan. Neurriok astelehenean sartuko dira indarrean, eta EB Europako Batasuneko herritar guztiei eragingo diete —orain arte, nahikoa zen txertaketa ziurtagiria aurkeztearekin—. EBtik kanpoko herritarren kasuan, nahitaez bete beharko dute berrogeialdia.
Erresuma Batuko bidaiariek ere ezingo dute abenduaren 17tik Ipar Euskal Herrira bidaiatu, eta itxita aurkituko dituzte Frantziarako sarrera guztiak. Hala iragarri du Parisek, bi estatuen arteko bidaiak eten egingo direla, lanarekin lotutakoak ez badira. Araua ez dute bete beharko herritar frantziarrek eta haien bikotekideek. Erresuma Batuak orain arteko kutsatze kopururik handienaren berri eman eta hurrengo egunean iragarri du neurria Emmanuel Macron presidentearen gobernuak —88.376 kasu jakinarazi ditu gaur Londresek; duela bi aste baino %67 gehiago—.
Europar Kontseiluak onartuko duen neurri bakarretako bat izan da COVID ziurtagiriak bederatzi hilabetean iraungitzeko proposamena —ziurtagiria berriz indarrean sartuko litzateke erabiltzaileak hirugarren dosia hartutakoan—, eta hori ere «aurrerago» berretsiko dutela esan dute. Aldiz, beren kabuz bidaiak mugatzea erabaki duten herrialdeak kritikatu dituzte, Italiari eta Portugali erreferentzia eginez, baina izenik esan gabe.
Mezua berari zuzendua zela ohartuta, Italiako lehen ministro Mario Draghik defendatu egin ditu Erromak hartutako neurriak. Gobernuburuaren esanetan, gaur-gaurkoz Italian omikron aldaera ez dago horren zabaldua, eta egoerari bere horretan eusteko asmoz hartu dituzte aurretiazko neurriak. Draghik, ateak itxita egindako agerraldian, EBko kideei gogorarazi die Italian 135.000 hildako eragin dituela pandemiak, eta egoera ekonomikoa ere ez dela batere ona —barne produktu gordinak %9 egin zuen behera iaz—.
Kritikak kritika, estatuburuek ez zuten galdu beren buruak txalotzeko aukera, eta nabarmendu dute EB dela txertoen «emaile eta esportatzaile nagusia». Izan ere, Europar Kontseiluaren arabera, «banaketa arazoak» daude, eta horregatik ez dira nahikoa txerto iristen hegoaldeko herrialdeetara. Hori oinarri hartuta, erakundeak «ahalegin handiagoa» eskatu die estatuburuei, hartutako konpromisoak bete ditzaten.
Herritarren %56,5ek hartu dute COVID-19aren aurkako dosiren bat munduan; baina soilik %7,5ek hegoaldeko estatuetan. Horietan, eta batez ere Afrikako estatuen kasuan, gobernu eta estatuburuak kexu dira estatu aberatsek ez dizkietelako hitzemandako txertoak bidaltzen. Munduko Bankuak berak datu argigarri bat eman du aste honetan: egungo egoera aldatu ezean, 3.214an egongo dira txertatuta Burundiko biztanleen %70.
Uztailean sartu zen indarrean ziurtagiria EBko kide diren estatuetan. Ordu hartan hitzartu zuten estatu kideek ez zietela baldintza gehiago jarriko EBko herritar ziurtagiridunei. Baina, azken asteetan, kasu kopuruak gorantz jarraitzen duela ikusita, hainbat estatu hasiak dira bestelako neurriak ezartzen. Portugal izan zen ziurtagiriaz gain test negatibo bat eskatu zuen lehen herrialdea.
Europan, txertaketa kanpaina azkartzen ari dira zenbait herrialdetan, batez ere omikron aldaeraren zabalkundea ikusita. Haatik, ECDC Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak atzo ohartarazi zuen txertoak «bakarrik» ez duela balio birusa hesitzeko, eta neurri «gogorragoak» eskatu zituen.
Kontuz ibiltzeko deia
Badaezpadako neurriei eusteko eskatu du Hans Henri Klungek, OME Osasunaren Mundu Erakundeko Europarako ordezkariak. Gabonetako oporren atarian dira Europa osoan, eta ohikoak izaten dira bilerak, jaiak eta bazkariak. Osasun egoera zer-nolakoa den aintzat hartuta, ordea, kezkatuta agertu da Klunge, eta txertatzeko eskatu die herritarrei.
OMEk aholkatu du lagunekin edo senideekin bildu aurretik test bat egiteko, eta, ahal dela, talde txikietan biltzeko, baita distantziak errespetatzeko, jende multzoak saihesteko eta maskara erabiltzeko ere. «Asko aurreratu dugu iaztik. Badakigu nola egon seguru, eta nola zaindu gure ingurukoak. Hori ez da aldatu omikronekin. Aldaera hori baino lehen ere, larrialdi egoeran zegoen Europa», nabarmendu du Klungek. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207367/ziuetako-covid-19-pazienteak-bikoiztu-egin-dira-hilaren-hasieratik.htm | Gizartea | ZIUetako COVID-19 pazienteak bikoiztu egin dira hilaren hasieratik | Osakidetzak eta Osasunbideak 2.924 kasu positibo atzeman zituzten atzo. | ZIUetako COVID-19 pazienteak bikoiztu egin dira hilaren hasieratik. Osakidetzak eta Osasunbideak 2.924 kasu positibo atzeman zituzten atzo. | «Marka» gaindituko zela iragarri du gaur goizean Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik, inoiz baino COVID-19 kasu positibo gehiago jakinaraziko zirela gaur. Eta Osakidetzako datuetan halaxe izan da: 2.272 kasu atzeman zituzten atzo. Osasunbidean 652 izan ziren. Batuketa eginda, horra: 2.924 izan ziren Hego Euskal Herrian. Justu abenduaren 11n gainditu zen markatik koska bat behera geratu da gaurkoa: 2.962 izan ziren orduan. Datuek, oro har, erakusten dute izurriaren transmisioa guztiz oldartuta dabilela, eta osasun sistema publikoek ezin diotela aurre egin egoerari. Bada nabarmentzeko beste datu bat; Osakidetzak onartu du milatik gorakoa dela lehen aldiz hamalau eguneko intzidentzia metatua: 1.042. Eta erietxeetan ere igartzen ari dira izurriaren goraldiaren ondorioak. Gaur goizean Sagarduik gogora ekarri du gero eta kutsatu gehiago egonda handitu egiten dela horietako batzuk larri eritzeko arriskua. Eta gertatzen ari da. Abenduaren hasieran, ZIUetan 59 COVID-19 paziente zeuden. Orain, 124 dira. Bikoiztu egin dira. Lehendik ere justu ari dira osasun sistemak; bertan behera utzi behar izan dituzte hainbat kirurgia, egun duten «presioari» erantzuteko, eta egoerak ez du hobera egiteko itxurarik. Lehen mailako osasun arreta ere ezinean ari da, eta bertan behera uzten ari dira hainbat kontsulta, «aparteko larritasunik» ez dutela argudiatuta. Osakidetzak 399 COVID-19 paziente ditu orain erietxeetan, eta ehun daude ZIUetan; Osasunbidean 136 dira orotara pazienteak, eta 24 ZIUetan daude. OME Osasunaren Mundu Erakundeak esan du egindako testen %5 baino gehiago positiboak diren unetik zaila dela izurri bat kontrolpean izatea, eta Osakidetzak eta Osasunbideak azken asteetan ematen dituzten datuak oso goitik daude. Atzo Osakidetzak egindako testen %13,7 izan ziren positibo, eta Osasunbideak egindakoen %14,5. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207368/gizon-bat-hilda-topatu-dute-errekaleor-ibaiertzean-gasteizen.htm | Gizartea | Gizon bat hilda topatu dute Errekaleor ibaiertzean, Gasteizen | Herritar batek eman du abisua gaur goizean, 112ra deituta | Gizon bat hilda topatu dute Errekaleor ibaiertzean, Gasteizen. Herritar batek eman du abisua gaur goizean, 112ra deituta | Gizon baten gorpua atera dute gaur Errekaleor ibaiertzetik, Gasteizen. Herritar batek ikusi eta abisua eman du goizean, 112 telefonoaren bidez. Suhiltzaileak bertara joan dira, eta gorpua atera baino ezin izan dute egin. Ertzaintzak ikerketa ireki du.
Iragan asteartetik 68 urteko gizon bat galduta dago, eta, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakitenarazi duenez, gaur aurkitu duten gorpua ez da desagertutako gizonarena. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207369/700-euroko-isuna-ertzain-baten-ezkutuarekin-talka-egin-zuelako.htm | Ekonomia | 700 euroko isuna ertzain baten ezkutuarekin «talka» egin zuelako | PCB ITP Aeroko langileek salatu dute urte hasierako grebaldiko protestetako isunak jasotzen ari direla, eta ia 5.000 euro direla guztira. Jaurlaritzaren jarrera salatu dute beste behin. | 700 euroko isuna ertzain baten ezkutuarekin «talka» egin zuelako. PCB ITP Aeroko langileek salatu dute urte hasierako grebaldiko protestetako isunak jasotzen ari direla, eta ia 5.000 euro direla guztira. Jaurlaritzaren jarrera salatu dute beste behin. | PCB ITP Aerok Barakaldon (Bizkaia) duen plantako langile bati 700 euroko isuna jarri diote, besteak beste ertzain baten ezkutuarekin «talka» egin zuelako. Isuna urtarrilekoa da, ITP Aeroko langileak kaleratzeak eragozteko greban zeudenekoa, eta horrela ageri da Ertzaintzak eginiko ustezko delituaren deskribapenean. Isunean, horrez gain, ageri da langileak ez zuela errespetatu segurtasun lerroa, eta gaztelaniazko hainbat irain egozten dizkio. Langileak, aldiz, esan du salaketaren deskribapenak ez duela zentzurik, eta egun hartan Ertzaintzako agenteek jo zutela bera ezkutuarekin. Isun hori, hain zuzen, langileei eta langile batzordeko kideei grebaldiko protestetako ekintzengatik jarri dizkieten zigorretako bat da. Hainbat jarri dizkietela salatu dute, eta guztira iaz 5.000 euro direla.
Langileen ustez, Ertzaintzaren isunak «barregarriak» dira, eta agenteek «inpunitate osoz» jardun zutela berresten dute. Gogoan hartu dute urte hasierako grebaldian ertzainek «modu basatian» jipoitu zituztela ITPko langileak, eta, besteak beste, sudurra hautsi ziotela Javi Gomez CCOOko Industria arduradunari. Era berean, nabarmendu dute enpresako zuzendaritzak helegitea jarri diola Zigor Azpiolea langilearen aurkako salaketari. Zuzendaritzako kide baten autoa jotzeagatik salatu zuten, baina Barakaldoko epaitegiko epaile batek ebatzi zuen ez zegoela hura epaitzeko frogarik. Enpresak helegitea jarri dio.
Urtebete igaro da ITP Aeroren fundizioko zuzendaritzak enplegua erregulatzeko espediente bat abian jarri zuenetik. Gero etorri zen negoziazio epea, grebaldia, eta EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpena. Hark ebatzi zuen 83 kaleratzeak bidegabeak zirela eta enpresak berriz onartu behar zituela. Langile horiek, baina, ezin dira lantegian sartu, eta uztailaz geroztik etxean daude soldata osoa jasotzen. Zuzendaritzak helegitea jarri zion ebazpenari, eta Espainiako Auzitegi Gorenak askatuko du korapiloa. Epaileen arrazoia eman zieten langileei, eta isunak orain ageri dira. Langileen ustez Jaurlaritzaren eta patronalaren arteko estrategia koordinatua dago ekintza sindikala gaitzesteko.
Bien bitartean, berronarturiko 83 langileek etxean jarraitu dute. Langile batzordeko kideak Jaurlaritzako Enplegu Sailarekin bildu ziren duela hilabete, eta ez dute erantzunik jaso. Hark egin zituen langileen eta zuzendaritzaren arteko artekari lanak Tubacexeko lan gatazkan. SPRIrekin ere bildutakoak dira, eta eskatu zioten ITPn akzioak erosteko negoziazioan langile horien eskubidea mahai gainean jartzeko. «Esan ziguten ezin zutela baldintzatu negoziazioa; oso goiz zela eta operazioa arriskuan jar zitekeela», azaldu du batzordeak. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207370/ebz-ekonomiaren-pizgarriak-gutxitzen-hasiko-da-baina-poliki-hazkundea-ez-eteteko.htm | Ekonomia | EBZ ekonomiaren pizgarriak gutxitzen hasiko da, baina poliki, hazkundea ez eteteko | Martxoan etengo du pandemiari lotutako zor erosketa programa. Zorra erosten segituko du, APP programarekin, eta bueltan jasoko duen dirua inbertituko du | EBZ ekonomiaren pizgarriak gutxitzen hasiko da, baina poliki, hazkundea ez eteteko. Martxoan etengo du pandemiari lotutako zor erosketa programa. Zorra erosten segituko du, APP programarekin, eta bueltan jasoko duen dirua inbertituko du | Bere erritmoan jarraituko du EBZ Europako Banku Zentralak, alboetara askorik begiratu gabe. Inflazioari aurre egiteko AEBetako Erreserba Federala, Ingalaterrako Bankua eta beste banku zentralak interes tasak igotzen eta ekonomiari emandako pizgarriak kentzen hasi diren honetan, zuhur jokatzea hobetsi du Christine Lagarderen taldeak. Bera ere hasiko da pizgarriak gutxitzen, baina poliki egingo du, hauskor ikusten duen hazkunde ekonomikoari zartakorik jotzeko arriskurik hartu gabe. Hau da, inflazioaren aurkako borroka bigarren mailan utziko duela, modu naturalean jaitsiko duela uste duelako oraindik, eta hazkunde ekonomikoari emango diola lehentasuna, pandemia luzatzeak eta omikron aldaeraren agerraldiek kezkatu egiten baitute.
Aurretik iragarritakoa baieztatu du EBZk gaurko bileran: martxoaren amaieran etengo du pandemiari lotutako aktiboen erosketa programa, PEPP izenekoa. Haren bidez, iazko martxotik 1,85 bilioi euro zor publiko eta pribatu erosiko ditu finantza merkatuetan. Horri esker, interes tasa errealak oso txikiak izan dira, eta estatukideek merke eta erraz finantzatu ahal izan dituzte koronabirusak eragindako gastu gehigarria.
EBZren ekarpenera ohitu den ekonomia egokitu dadin, EBZk handitu egingo du beste alde batetik ematen dion dopin-a. 2014 erdialdetik, APP programaren bidez zorra erosten du hilero. Pandemiaren atarian programa hori noiz bukatuko ari zen aztertzen EBZ, baina COVID-19ak plan horiek zapuztu zituen. Azken hilabeteotan hilero 20.000 milioi euroren zorra erosi du EBZk APPren bidez, eta hilero 40.000 milioi izango dira 2022ko bigarren hiruhilekoan, eta 30.000 milioi hirugarrenean.
Hortik aurrera zer egingo duen ez du zehaztu EBZk, baina berretsi egin du aurretik iragarritakoa: zorra erosten jarraituko du interes tasak igotzeko garaia iritsi arte. Horretarako datarik ez dago, baina «nekez» izango da 2023. urtea baino lehen, Christine Lagarde EBZko presidenteak berretsi duenez. Hala ere, Lagardek ohartarazi du «datuek» baldintzatuko dutela azken erabakia. Are gehiago, Lagardek azaldu du banku zentrala prest dagoela berriro PEPP indarrean jartzeko eta haren bitartez zor gehiago erosteko.
Dopatzea, 2024 arte
Gainera, PEPP eta APP programen bidez EBZk finantza merkatuetan sartutako diruak zirkulatzen jarraituko du. Izan ere, behin EBZk erositako zorra iraungitzen denean, diru hori berriro inbertituko du beste aktibo batzuetan. PEPPen diruen kasuan, EBZk zehaztu du gutxienez 2024 arte izango dela. Hau da, ekonomiaren dopatzeak gutxienez beste hiru urtez iraungo duela.
Lagardek onartu du azken hiruhilekoetan moteldu egin dela suspertzea, hornidura katea ez delako gai izan industriaren eskaria betetzeko eta energia gastuak kontsumoa murriztu duelako. Moteltzeak jarraitu egin beharko luke 2022 hasieran, batez ere COVID-19aren olatuei aurre egiteko neurriak zabaltzen badira, baina EBZk espero du urteak aurrera egin ahala hornidura kateak konpontzea, energiak garestitzeari uztea, eta horren bidez inflazioa apaltzea.
Azaroan %4,9ra heldu zen inflazioa, eta 2022 osoan %2tik gora egotea espero du Lagardek. Batez beste, %2,6 izango da 2021ean; %3,2 2022an; %1,8 2023an, eta %1,8 2024an. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207371/verter-recycling-2002-sm-deklaratzera-deitu-du-epaileak-ikertu-moduan.htm | Gizartea | Verter Recycling 2002 SM deklaratzera deitu du epaileak, ikertu moduan | Epaileak ontzat jo du enpresako kideek ez ezik enpresak ere deklaratzeko fiskaltzak egindako eskaera. Astelehenean azalduko dira epailearen aurrera. | Verter Recycling 2002 SM deklaratzera deitu du epaileak, ikertu moduan. Epaileak ontzat jo du enpresako kideek ez ezik enpresak ere deklaratzeko fiskaltzak egindako eskaera. Astelehenean azalduko dira epailearen aurrera. | Fiskaltzak eskatuta, epaileak onartu egin du Verter Recycling 2002 SM enpresak deklaratzea zabortegia erori ostean hasitako ingurumen delituaren auzian. Enpresak izendatutako ordezkari batek ikertu moduan deklaratu beharko du epailearen aurrean datorren astelehenean, hilak 20, Durangoko Instrukzioko 1. zenbakiko Epaitegiak abenduaren 9an sinatutako probidentziaren arabera. Fiskaltzak egindako eskaerari baietz erantzun dio epaileak horrela. Izan ere, hori eskatu zion fiskalak epaileari, abenduaren 2an sinatutako agiri batean: hots, enpresako kideek, hau da, «pertsona fisikoek» ez ezik, enpresak ere ikertu moduan deklaratu behar duela. Orain arte epaileak ez du onartu eskaera hori, Ekologistak Martxanek eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartak osatutako herri akusazioak bi aldiz eskatu badu ere. Orain Fiskaltzak ere bat egin du eskaerarekin.
Ikerketa luzatu dute Ikerketa berriz luzatzeko ere eskatu dio fiskalak epaileari, ikerketa osatuko duten hainbat prozedura egin gabe daudelako eta aurreko luzapenaren sei hilabeteko muga bukatzear dagoelako. Besteak beste, epaileak onartu egin du luzapena, eta eskatu du lehenbailehen egiteko falta diren zenbait tramite: batetik, Cedexen peritu txostena jasotzea. Zaldibarko zabortegia zergatik erori zen argitu behar du txosten tekniko horrek, besteak beste. Bestalde, akusazio partikular batzuk deitu ditu deklaratzera, urtarrilaren 25erako. Fiskaltzak eskatu die argitu dezatela zer kalte egin zien eurei Zaldibarko zabortegia amildu izanak. Prozedura horretan deklaratu beharko dute Zaldibarko Udalak, Bizkaiko Ur Partzuergoak, Interbiakek eta Reale eta Allianz aseguru etxeek. Halaber, Durangoko 1. Epaitegiko epaileak Bilboko Penaleko 2. Epaitegiari eskatu dio baloratu dezala beste kausan, hau da, lan arloko deliturik izan ote den argitu behar zuen auzian, desagertutako langileen senideen eta enpresaren artean adostu zuten akordioa. Zaldibarko zabortegia 2020ko otsailaren 6an amildu zen, eta, ingurumen hondamendia eragiteaz gain, bi langile hil ziren: Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran. Lan arloko delituari dagokion auzia itxita, ingurumen delituari buruzkoak jarraitzen du irekita. Zaldibar Argituz-ek elkarretaratzera deitu du astelehenerako, 09:30ean, Durangoko epaitegiaren aurrean. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207372/madrilek-eta-erkidegoek-onetsi-egin-dute-40-urtetik-gorakoei-hirugarren-dosia-jartzea.htm | Gizartea | Madrilek eta erkidegoek onetsi egin dute 40 urtetik gorakoei hirugarren dosia jartzea | Aurreko bi aldietan AstraZenecarekin txertatutakoak hirugarrenez ziztatzea ere hitzartu dute. Edonola ere, Osasun Publikoko Batzordeak galdegin du 50 eta 59 urte artekoak txerta ditzatela lehenik, baita adinekoak eta kalteberak ere. | Madrilek eta erkidegoek onetsi egin dute 40 urtetik gorakoei hirugarren dosia jartzea. Aurreko bi aldietan AstraZenecarekin txertatutakoak hirugarrenez ziztatzea ere hitzartu dute. Edonola ere, Osasun Publikoko Batzordeak galdegin du 50 eta 59 urte artekoak txerta ditzatela lehenik, baita adinekoak eta kalteberak ere. | Koska bat gehiago zabaldu da Hego Euskal Herrian hirugarren dosia hartzen ahalko dutenen adin taldea. Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioak eta erkidegoek batzarra izan dute gaur, eta oniritzia eman diote 40 urtetik gorakoak hirugarrenez txertatzeari. Orain arte, soilik 60 urtetik gorakoentzat eta Janssen txertoaren dosia hartutakoentzat zegoen onartua hirugarren zizta jartzea Hegoaldean.
Edonola ere, adin muga 40 urteko langara apaldu arren, Osasun Publikoko Batzordeak galdegin du adinaren arabera zehaztu daitezela lehentasunak, hau da, txertaketa kanpainaren ordena: 50 eta 59 urte artekoekin has daitezen nahi du batzordeak. Behin horiek txertatuta, zaharrenetatik hasi, eta, apurka, gazteagoak ziztatzea nahi dute. Halaber, oroitarazi dute oraindik badirela txerto bakar bat ere hartu ez dutenak; 12 urteren bueltakoak, esaterako. Horien txertaketa lehenetsi dadila eskatu dute, baita arreta pertsona zaurgarrietara zuzentzea ere.
AstraZenecarekin txertatuei, ere bai
Halaber, beste erabaki bat ere hartu dute Osasun Ministerioak eta erkidegoek: COVID-19aren kontrako txertoaren hirugarren zizta emanen diete 60 urtetik behera izan eta aurretik hartutako bi dosiak AstraZeneca botika etxearenak dituztenei. Talde horretan direnak osasun langileak edo premiazko zerbitzuetan lanean dihardutenak dira batik bat. Horien guztien kasuan, bigarren dosia hartu eta hiru hilabeteko tartea igarotakoan hasten ahalko dira hirugarren dosia hartzen. |
2021-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/207373/laquoemaitzarekin-biziki-kontent-gara-baina-hauskorra-daraquo.htm | Gizartea | «Emaitzarekin biziki kontent gara, baina hauskorra da» | Frantziako Hezkuntza Ministerioaren zirkularraren bidez Konstituzio Kontseiluak maiatzean hartutako erabakiaren aitzineko egoerara itzuli direla erran du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak. Hala ere, ezinbestekotzat jo du neurri sendoago batzuk eskuratzea. | «Emaitzarekin biziki kontent gara, baina hauskorra da». Frantziako Hezkuntza Ministerioaren zirkularraren bidez Konstituzio Kontseiluak maiatzean hartutako erabakiaren aitzineko egoerara itzuli direla erran du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak. Hala ere, ezinbestekotzat jo du neurri sendoago batzuk eskuratzea. | «Kontent» agertu da Peio Jorajuria Seaskako lehendakaria Frantziako Hezkuntza Ministerioak atera duen zirkularrarekin. Ikastolen ereduarekin segitzeko aukera ematen diela baieztatu du, eta azterketen arloan garaipen bat lortu dutela baieztatu du. Frantziako Konstituzioaren aldaketari heldu behar zaiola berretsi du.
Badu hilabeteak Frantziako Hezkuntza ministerioarekin elkarrizketetan ari zaretela. Zirkularraren azken emaitza esperotakoa da?
Emaitzarekin biziki kontent gara. Konstituzio Kontseiluaren erabakia izan zelarik, denek genekien ezinezkoa zela aplikatzea; ezinezkoa zela murgiltzea debekatzea. Mobilizazioak izan ziren, gauzak mugitu genituen, eta gobernuak erran zuen irtenbide bat atzemanen zuela. Irtenbidea zirkularraren bidez egin dute. Murgiltzea antikonstituzionala gelditzen da, hori ezin dute aldatu, baina zirkular horren bidez gure praktika baimentzen dute. Antikonstituzionalak, baina baimenduak gara. Horrek erran nahi du aurten eta heldu den urtean segitzen ahalko dugula gure ereduarekin, eta hori garaipen handia da. Maiatz bukaeran ez ginen segur hori lortuko genuela.
Hala ere, biziki hauskorra da, zirkular bat besterik ez baita: ez da lege bat, ez da dekretu bat, ez da konstituzio aldaketa bat. Dugun hori edonoiz galtzen ahal genuke. Beraz, epe laburrean beharko ditugu neurri sendoago eta iraunkorrago batzuk. Eta zergatik ez konstituzio aldaketa bat hori babestuko duena, ez berriro horrelako krisi bat ukaiteko. Baina, hala ere, gure egoera argitua da: baimenduak gara, mugarik gabe. Argiki erraten du zirkularrak murgiltzea egiten ahal dugula gaur egun egiten dugun moduan. Baldintza bakarra da jadanik betetzen duguna: Seaskatik ateratzean gure ikasleek bi hizkuntzak menperatzea, frantsesa eta euskara. Alde horretatik, gure eredua azkartzen du.
Azterketen gaia zen zuen kezketako bat.
Parisen izan ditugun harremanetan, azken hilabeteetako negoziazioetan, beldur ginen azterketen gaiari buruz. Gaur publikatu den zirkularrak 2017koa ordezkatzen du. Dokumentu hartan bazen azterketen aipamen bat, guretzat ez zena gogobetegarria, ez baitzituen gai guziak zerrendatzen, eta ez baitzuen guk nahi genuena babesten. Baina horren aipamenak kentzekotan ziren zirkular berrian. Azken momentuan gehitu dute erranaldi bat, eta hori garaipen handia da: gure ikasleek gai batzuk euskaraz pasatzen ahalko dituzte Baxoan. Erranaldi biziki xumea da, baina, hala ere, posibilitatea irekitzen du. Orain, horren modalitateak akademiarekin adostu beharko ditugu. Ez dugu debekurik euskaraz egiteko, baina ez dakigu zein izanen diren baimenduak izanen diren gaiak euskaraz egiteko. Baxoa hurbiltzen da biziki fite, lehen probak martxoan dira; beraz, guk behar ditugu errektorearen erantzunak epe biziki labur batean, jakiteko aurten nola antolatzen garen baxoarentzat eta brebetarentzat, eta ea zein diren euskaraz egiten ahalko diren gaiak.
Hemendik aitzina, zer aldatuko du zirkular horrek zuentzat?
Konkretuki ez du deus aldatzen. Hori da berri ona. Zirkular horren bidez, Konstituzio Kontseiluaren erabakiak ez du ondoriorik, eta ez du aldaketarik ekartzen. Gaur, apirilean ginen egoeran gara, eta egiten ahal dugu Konstituzio Kontseiluak deus erran izan ez balu bezala. Hori, alde horretatik, berri ona da. Gero, zirkular bat da, hauskorra da; hala ere, aski finak izan dira irakurketan: teknikoki ez dute baimentzen murgiltzea, baina baimentzen dute irakaskuntza elebiduna murgiltze sistemaren bidez. Parada hori atzeman dute maiatzeko erabakia saihesteko. Iraunen du iraunen duen denbora.
Afera horrekin denek ulertu dugu arazoa ez dela juridikoa; ez gara konstituzioaren lerroen arabera aritzen ahal. Konstituzio Kontseiluak hartzen duelarik horrelako erabaki anakroniko bat hizkuntzen kontra, erabaki hori ezin da aplikatu. Guk bagenekien, orain Parisen ere badakite, eta horri begira neurriak hartu dituzte. Babes hori iraunkortzeko, konstituzioa aldatu beharko da. Edonoiz gerta daiteke berriro mota horretako eraso bat. Hor murgiltzearena salbatu dugu, baina badira oraindik hainbat erabaki gure kontra direnak. Ez da ahantzi behar Molac legeak zeinu diakritikoak onartzea proposatzen zuela. Gaur egun, Iñaki, Beñat eta Aña guziak antikonstituzionalak dira oraindik ere.
Hizkuntzen gaiari buruz urrunago eraman beharko da afera. Alde horretatik, Jean Castex [Frantziako lehen ministroa] ikusi genuelarik irailean, erran zigun sortuko zuela hainbat ministerioren arteko kontseilu berri bat hizkuntza gutxituei buruz. Espero dugu kontseilu hori egiazki sortuko dela laster, eta beste afera batzuk konponduko dituela.
Bi kontseilu izanen dira, beraz? Bat Castexen agindupean eta bestea Blanquerren agindupean?
Bi gauza desberdin dira. Zirkular hori baliatu dute abisatzeko hizkuntzen kontseilu bat sortuko duela Hezkuntza Ministerioak. Hizkuntzak orokorki: bereziki ingelesa, bereziki atzerriko hizkuntzak, eta antzinako hizkuntzak eta hizkuntz gutxituak ere barne izanen dira. Hori ministerioaren tresna bat izanen da; ez da hitzarmenerako gune bat izanen. Hezkuntza Ministerioak bere buruarekin hitzartzeko ez du kontseilu berrien beharrik. Ez dugu aldaketa handirik espero alde horretarik. Aldiz, ministerioen artekoak zerbait ekarriko duela espero dugu.
Maiatzeko ebazpenean oinarrituta inork zuen eredua auzitan emateko aukera bada oraindik. Zirkularra aterata ere, Damoklesen ezpatarekin jarraitzen duzue.
Badugu abantaila bat: Konstituzio Kontseiluak ez zuen arrazoitu bere erabakia; erabaki biziki labur eta idor batean egon zen, zehaztasunetan sartu gabe. Ez du azaldu zergatik erabaki zuen murgiltzea antikonstituzionala zela. Beraz, gaur egun inork interpretatzen badu egiten duguna antikonstituzionala dela, salaketa bat ezarri beharko luke, baina erakutsi beharko luke ez dela gure irakasteko modua zirkular horrek erraten duena. Hor genuke hauskortasuna. Hala ere, zirkular horrek baimentzen du praktika bat ez dena arras Konstituzio Kontseiluak «murgiltzea» deitzen zuen hori. Badakigu erasoak edozein aldetatik etortzen ahal direla. Eta ikusi dugu Frantzian orain hauteskundeei begira badela nazionalismo eta jakobinismo tendentzia azkar bat igotzen ari dena. Hizkuntza gutxituek badituzte oraindik etsaiak Frantzian.
Hemendik aitzina konstituzio aldaketaren bataila abiatuko da. Zer aurreikusi duzue?
Badakigu Seaska txikiegia dela borroka hori bakarrik eramateko. Hor ari gara indarrak bateratzen, eta ari gara Gure Hizkuntzak Bizi Daitezen kolektiboaren bidez lanean. Eginen dugun lehen urratsa da Frantziako presidentetzarako hautagai guziei buruz galdetegi bat bidaltzea posizionatu daitezen kanpainan konstituzio aldaketa horri buruz. Beste gai batzuk ere izanen dira, baina nahi genuke kanpaina horretan konstituzio aldaketaren gaia agendan izatea, eta konstituzioa aldatzeko edo konponbide bat atzemateko engaiamendua hartu duen Frantziako presidente bat ateratzea. Ez gara gaurko corpus juridikoarekin egoten ahal; XIX. mendeko gogoeta batzuetan oinarritzen da. Aldaketarik ez bada, beti izanen da hizkuntzen kontrako mehatxua.
Frantzian diren dinamika politikoak ikusirik, errealista ote da?
Ikusiko dugu. Molac legea ez zen errealista. Denek errana ziguten, eta bereziki Pauli [Molac] errana zioten ez zela inoiz pasatuko, gizartea ez zela prest. Legeak sostengu handia izan zuen Senatuan, izan zuen Asanblean, eta izan zuen ere karrikan. Konstituzio Kontseiluaren ondotik izan ziren mobilizazioak biziki azkarrak izan ziren. Ikusi genuen erabakiak bazterrak inarrosi zituena, eta gehiengo handi bat badela horrelako erabakiak onartzen ez dituena. Beti uste dugu Frantzia ez dela inoiz mugituko, baina segitu behar da borrokan, eta egun batez lorpenak izanen ditugu. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207374/ernaik-mobilizazioak-egin-ditu-castells-legeen-kontra.htm | Gizartea | Ernaik mobilizazioak egin ditu 'Castells legeen' kontra | Salatu dute Unibertsitateko Elkarbizitza Legeak eta Unibertsitate Sistemaren Lege Orokorrak «Espainiako Estatu neoliberala» sustatuko dutela | Ernaik mobilizazioak egin ditu 'Castells legeen' kontra. Salatu dute Unibertsitateko Elkarbizitza Legeak eta Unibertsitate Sistemaren Lege Orokorrak «Espainiako Estatu neoliberala» sustatuko dutela | Ernai gazte erakundeak mobilizazioak egin ditu Gasteizko, Leioako eta Donostiako unibertsitate campusetan, Unibertsitateko Elkarbizitza Legea eta Unibertsitate Sistemaren Lege Orokorra arbuiatzeko. Espainiako Unibertsitateen ministro Manuel Castells lantzen ari den bi egitasmo horiek «unibertsitatearen elitizazioa eta pribatizazioa, euskaraz ikasteko zailtasunen handitzea eta ikasleria antolatuaren zigortzea» dituzte oinarri, gazte erakundeak salatu duenez. Katalunian ere, SEPH Herrialde Katalanetako Ikasle Sindikatuak mobilizazioak egin ditu.
Ernairen ustez, Castells legeak «inposizioa» dira, «euskal hezkuntza komunitateak eta are gutxiago euskal ikasleriak ez dutelako lege horiek eztabaidatzeko aukerarik eduki». Salatu dute Unibertsitateko Elkarbizitza Legeak eta Unibertsitate Sistemaren Lege Orokorrak «Espainiako Estatu neoliberalaren mesedetan» jokatuko dutela: "Unibertsitate Sistemaren Lege Orokorrak, hezkuntzaren doakotasuna eta eskuragarritasuna ahalbidetu ordez, kontrako norabidean egingo du, ikasleak prekario bihurtuz edo zuzenean hezkuntza eskubidea ukatuz», azaldu dute.
Gainera, unibertsitateetako egitura «zurrundu» egingo da lege horren ondorioz, eta ikasleen parte hartzea mugatu egingo du, esan dutenez. Euskararen arloan, Ernaik salatu du lege berriak «existituko ez balitz bezala» jokatuko duela, «euskararen zapalkuntza bultzatuz».
Unibertsitateko Elkarbizitza Legeari dagokionez, Ernaik uste du «ikasleak desaktibatzea eta isilaraztea» duela helburu: «Hau guztia aldatzeko ikasleok antolatu nahi badugu, Elkarbizitza Lege berriko zigorrak ezarri ahalko dizkigute», zehaztu dute.
Edonola ere, ohartarazi dute «unibertsitatearen elitea» osatzen duten horiek ez dutela lortuko helburua: «Ikasleok unibertsitate eredua iraultzera goaz, haien elkarbizitza desobeditzera». Antolatzera eta indarrak metatzera deitu dituzte ikasleak. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207375/haur-eskoletan-euskarazko-murgiltze-eredua-zabaltzea-galdegin-dute-iruntildeean.htm | Gizartea | Haur eskoletan euskarazko murgiltze eredua zabaltzea galdegin dute Iruñean | Haur Eskolak Euskaraz plataformak deituta, dozenaka lagunek karriketara atera dituzte haur eskolak euskalduntzearen aldeko aldarriak. Mendebaldea eta Lezkairu auzoetako haur eskoletan murgiltze eredua ezar dadila eskatu dute, besteak beste. | Haur eskoletan euskarazko murgiltze eredua zabaltzea galdegin dute Iruñean. Haur Eskolak Euskaraz plataformak deituta, dozenaka lagunek karriketara atera dituzte haur eskolak euskalduntzearen aldeko aldarriak. Mendebaldea eta Lezkairu auzoetako haur eskoletan murgiltze eredua ezar dadila eskatu dute, besteak beste. | Argi dute eskea: euskarazko haur eskolen eskaintza zabaltzea. Dozenaka lagunek egin dute bat arratsaldean Iruñean Haur Eskolak Euskaraz plataformak deituriko protestarekin. Haur eskoletan hezi, bizi eta lan euskaraz! lelopean, mobilizazioa egin dute Udaletxe plazatik abiatuta. Irmo salatu dute gaur egun Iruñean haur eskolen eskaintza «urria» dagoela, eta eremuen araberakoa, desorekatua.
Plataformak oroitarazi duenez, soilik haur eskola batean dago euskarazko murgiltze eredua gaur egun Iruñean. Hamasei haur eskola dira zabalik, guztira. Horiek horrela, salatu dute handia dela hutsunea, gaztelania gailentzen baita gehienetan, eta, beraz, «euskararen transmisioa oztopatzen».
Euskarazko haur eskolak aski ez direla ez ezik, salatu dute alde handiak direla Iruñeko barruti batzuen eta besteen artean. «Hego-mendebaldean eta hego-ekialdean diren auzoetako biztanleek ez dute euskarazko murgiltzean izaterik». Horregatik, exijitu dute behintzat euskarazko murgiltze eredua duen haur eskola bat izan dadila hiriaren barruti bakoitzean. Zehazki, Mendabaldea eta Lezkairu auzoetan sortu berri diren haur eskoletan jarri dute arreta protestan izan direnek; horietan euskarazko eredua ezar dadin nahi dute. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207376/nerea-urbizuk-ane-garciak-eta-anarik-jarri-diote-ahotsa-22-korrikaren-kantuari.htm | Gizartea | Nerea Urbizuk, Ane Garciak eta Anarik jarri diote ahotsa 22. Korrikaren kantuari | Aurkeztu dituzte 2022ko Korrikaren kanta eta bideoklipa, 'HitzEkin' izenburupean. Sustrai Colina bertsolariak sortu ditu hitzak, eta Nerea Urbizuk egina da musika. | Nerea Urbizuk, Ane Garciak eta Anarik jarri diote ahotsa 22. Korrikaren kantuari. Aurkeztu dituzte 2022ko Korrikaren kanta eta bideoklipa, 'HitzEkin' izenburupean. Sustrai Colina bertsolariak sortu ditu hitzak, eta Nerea Urbizuk egina da musika. | Korrikaren hitzek badute doinua jadanik; bada hitzak kantatzerik, bai eta dantzatzerik ere. Iragarria zenez, Amurrio (Araba) eta Donostia lotuko ditu Korrikaren 22. aldiak, eta gaur aurkeztu dute Euskal Herrian barrena lasterka eginen diren kilometroak girotuko dituen HitzEkin abestia, kantuaren bideokliparekin batera. Nerea Urbizuk zuzendu du abestia, eta Sustrai Colinak izan du hitzak idazteko ardura. Iruñean aurkeztu dute lana, Golem Baiona zinema aretoan.
«(E)ta berriro egin mundua zurekin, beti baitago norbait hitz egiteko prest»; hala dio Korrikaren HitzEkin kantuak, errepikan, pop doinuek lagunduta. Nerea Urbizu bera, Ane Garcia eta Anari dira abeslariak, eta, hain zuzen, kantuaren zuzendari Urbizuk nabarmendu du kantuaren hiru interpreteak belaunaldi desberdinetako emakumezkoak izatea ez dela kasualitatea izan. Bide hori hartu izanak badu asmo bat, haren esanetan: «Helduen eta txikien arteko katearen sostengu eta bitartekaritza irudikatzea», hain justu.
Korrikaren leloak berak adierazten duenez, hitzak berebiziko garrantzia du aurtengo aldian. Abestiaren egileen esanetan, hori agerian da kantuaren mezua ikusirik: Urbizuk azaldu du «irekia» dela, eta nabarmendu du «balio garrantzitsuak» bultzatzen dituela, batik bat. «Ausarta izatea, ahalduntzea, oztopoen gainetik aurrera egitea edota beldurrak gainditzea», zehaztu du.
Hainbat istorio, bakarrean
Abestia irudiz janzteko balio duen bideoklipa ere gaur atera da argitara, azkenik. Tripulante Produce ekoiztetxeko Eymard Uberetagoenak zuzendu du bideoa. Urbizuren esanetan, «hainbat istorio biltzen dituen film laburra» da ikus- entzunezkoa. Abestiaren gisan, ikusgai da jadanik. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207377/bizitzeko-gutxieneko-diru-sarrerak-44620-onuradun-ditu-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Bizitzeko gutxieneko diru sarrerak 44.620 onuradun ditu Hego Euskal Herrian | Espainiako Kongresuak onartu du Bizitzeko Gutxieneko Diru Sarreraren Legea, gobernuko bazkideen, ERCren eta EH Bilduren botoekin. | Bizitzeko gutxieneko diru sarrerak 44.620 onuradun ditu Hego Euskal Herrian. Espainiako Kongresuak onartu du Bizitzeko Gutxieneko Diru Sarreraren Legea, gobernuko bazkideen, ERCren eta EH Bilduren botoekin. | Parlamentutik Senaturako bidean hainbat aldaketa izan ditu Bizitzeko Gutxieneko Diru Sarreraren Legeak, eta azkenean horiekin izan da gaur onartua Espainiako Kongresuan, gobernu koalizioko bi alderdien, ERCren eta EH Bilduren aldeko botoekin. EAJk kontra bozkatu du, nahiz eta aurretik parlamentuan aurreko tramitazioko testua babestu zuen.
Legeak ez du jasoko orduko bertsioak jasotzen zuen xedapen bat, zeinetan funts bat aurreikusten zen udalei ordaintzeko gutxieneko diru sarreraren kudeaketaren gastuak. Aldaketa aipagarrien artean, prestazioa jasotzen duten familientzako diru kopuru gehigarri bat dago haur bakoitzeko, 50-100 euro artekoa, adinaren arabera.
Onarpenarekin batera, Gizarte Segurantzako ministerioak prestazioaren onuradunen kopuruak eman ditu. Hego Euskal Herrian 23.777 familiak jasotzen zuten gutxieneko diru sarrera abenduaren hasieran, eta guztira 44.620 pertsona ziren onuradunak, 31.076 heldu eta 13.544 adin txikiko. Ministerioak ez du daturik eman Hego Euskal Herrian onartu gabeko eskaerei buruz. Espainian prestazio eskaeren hiru laurdenek ezezkoa jaso dute. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207378/jaurlaritza-itpren-akzioen-6-erosteko-prest-legoke.htm | Jaurlaritza, ITPren akzioen %6 erosteko prest legoke | Jaurlaritza, ITPren akzioen %6 erosteko prest legoke. | Gauza jakina da Eusko Jaurlaritza ITP Aeroren akziodunen artean sartu nahi duela, eta %4 eta %6 artean erosteko prest legoke. Hala argitaratu du behintzat El Economista kazetak, eta Arantxa Tapia Ekonomia Garapen sailburua aipatu du informazio horren iturri bezala. Finkatuz funtsaren bitartez sartuko litzateke, enpresak Euskal Herrian dituen erroei eusteko helburuarekin.
ITPren %70aren jabea Bain Capital funtsa da, hark erosi zion hegazkin turbinen enpresa Rolls Royceri, eta beste %30 betetzea falta da. %10 JB Capitalek du, eta %5 Andoaingo SAPA arma enpresak. Sapak mugimendua egin du azken egunetan, handitu egin baitu Indra defentsa sektoreko enpresa espainiarrean zuen parte hartzea. %5etik %8,5era igaro da, eta Indra ITP Aeroko akziodunen artean sartzen saiatuko dela zabaldu da. | ||
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207379/oposizioak-planto-egin-dio-enrique-maiari-amarru-egitea-egotzita.htm | Politika | Oposizioak planto egin dio Enrique Maiari, «amarru» egitea egotzita | Abaurrea zinegotziaren dimisioaz baliatuta aurrekontuak onartu nahi izatea leporatu diote Navarra Sumari. EH Bilduk, PSNk eta Geroa Baik uko egin diote bozketetan parte hartzeari | Oposizioak planto egin dio Enrique Maiari, «amarru» egitea egotzita. Abaurrea zinegotziaren dimisioaz baliatuta aurrekontuak onartu nahi izatea leporatu diote Navarra Sumari. EH Bilduk, PSNk eta Geroa Baik uko egin diote bozketetan parte hartzeari | Alde egin dute. EH Bildu, PSN eta Geroa Bai udal taldeetako zinegotziek planto egin dute Iruñeko Udalaren gaurko osoko bilkuran, eta bakarrik utzi dituzte Navarra Sumako ordezkariak. Udal gehiengoa «bere mesedetan bihurritu» nahi izatea eta «ordezkagarritasun demokratikoaren printzipioa» urratzea egotzi diote Enrique Maia alkateari. Izan ere, Joxe Abaurrea (EH Bildu) zinegotziak borondatez kargua uztea baliatu du Navarra Sumak, gizarte zerbitzuen finantzaketari buruzko proposamen bat aurrera ateratzeko: 13 zinegotzi ditu koalizio eskuindar espainiazaleak; oposizioko hiru taldeek, berriz, 14. Abaurrearen erabakiaz geroztik eta haren ordezko Garbiñe Buenok kargua hartu arte, ordea, berdinduta daude bi blokeak. Hortaz, alkateak kalitatezko botoa erabil dezake, bozketetan zirt edo zart egiteko. Eta zart egin du.
EH Bilduk, PSNk eta Geroa Baik Maia alkateari galdegin diote ez dezala erabili behin-behineko egoera hori «hauteskundeetatik ateratako indar korrelazioa bidegabeki aldatzeko» eta, hortaz, ez dezala bozketarik antolatu, Garbiñe Buenok zinegotzi akta jaso arte. Arazoa, baina, ez da ohiko mozio eta proposamenetara mugatzen: jokoan dira hiriburuko aurrekontuak. Hilaren 30eko ezohiko bilkuran eztabaidatuko eta bozkatuko dute Navarra Sumaren aurrekontu proiektua. Ohiko indar korrelazioa aintzat hartuta, uste izatekoa zen atzera botako zituztela —ezetza emanen dutela iragarri dute oposizioko hiru taldeek—, baina alkateak ez du osoko bilkura atzeratu nahi izan, eta kazetarien aurrean behin baino gehiagotan esan du ez duela aurrekontuen tramitazioa aldatuko. Koiunturazko abantaila bere mesedetan erabiltzeko asmoa duela, alegia.
Orain, udal idazkariaren esku dago EH Bilduko Garbiñe Bueno zinegotzi izateko dokumentazioa Hauteskunde Batzordera igortzea. Erakunde horrek eginen ditu zinegotzi aktaren eskualdaketa egin ahal izateko tramiteak. Zentsura mozioa, airean
Navarra Sumaren eta, bereziki, Enrique Maia alkatearen jokabide «antidemokratikoa» salatu nahi izan dute EH Bilduk, PSNk eta Geroa Baik, eta horregatik alde egin dute gaurko osoko bilkuratik. Ez dute bozketa gehiagotan parte hartuko, egoera lehengoratu arte.
Udal aurrekontuetan «amarru» egin nahi izatea egotzi dio EH Bilduk Navarra Sumari: «Iruzur bat da alkatearen kalitatezko botoarekin aurrekontuak inposatzen saiatzea». Era horretan, koalizio eskuindarrak «2019ko hauteskundeen emaitza nahita urratuko duela» salatu du talde independentistak.
Geroa Baik alkateari galdegin dio «udal gehiengoak errespetatzeko». «Errealitate instituzionalaren arabera, Navarra Sumak ez du gehiengo demokratikorik; hortaz, ez dezatela zinegotzi baten dimisioa baliatu errealitate demokratikoa bihurritzeko». Geroa Baik iragarri du aurrekontuen osoko bilkuran gaurkoa berriz gertatzen bada Maiaren aurkako zentsura mozioa aurkeztuko duela. «Tresna politiko legitimoa da, eta, gehiengoaren borondatea perbertitzen ari dela ikusita, erabat justifikatuta legoke». |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207380/ohiko-espainiako-vuelta-izango-da-2022koa.htm | Kirola | Ohiko Espainiako Vuelta izango da 2022koa | Amaiera gogor ugari eta erlojuaren aurka 54 kilometro izango ditu datorren urteko Espainiako Vueltak. Euskal Herrian bi etapa lehiatuko dira osorik | Ohiko Espainiako Vuelta izango da 2022koa. Amaiera gogor ugari eta erlojuaren aurka 54 kilometro izango ditu datorren urteko Espainiako Vueltak. Euskal Herrian bi etapa lehiatuko dira osorik | Bukaera malkartsuz jositako ibilbidea izango du datorren urteko Espainiako Vueltak. Izan ere, guztira bederatzi etapak izango dute amaiera mendate beatean. Lehengo lepotik burua, beraz. Irteera eta helmuga asko berriak izango dira, baina funtsean, lasterketak betiko esentzia bera izango du. Gatza eta piperra jarriko diote Euskal Herriko etapek: aurtengo etenaren ostean, bi etapa osorik jokatuko dira bertan, eta beste bat Bilbotik aterako da.
Aurrez ere jakina zen: Herbehereetan abiatuko da lasterketa, abuztuaren 19an, eta bertan jokatuko dira lehen hiru etapak. Plan hori 2020ko aldiari zegokion, baina atzeratu egin behar izan zen, osasun krisialdiaren ondorioz. Aurreneko etapa Utrechten hasi eta bukatuko da; 23,3 kilometroko taldekako erlojupeko bat izango da. Bigarren etapak ere hiri horretan izango du helmuga, eta hirugarrena Bredan amaituko da, baita hasi ere. Egun lasaiak izango dira, haizeak lasterketa hankaz gora jartzen ez badu behintzat.
Vueltak lehen etena egingo du orduan, Euskal Herrira bidean jartzeko. Bertan lehiatuko dira ondorengo bi etapak. Lehenengoak, lasterketako laugarrenak, Gasteiz eta Guardia lotuko ditu, 153 kilometroko ibilbide batekin. Opakua eta Herrera igoko dituzte, azken hori helmugatik 15 kilometrora. Biharamunean, Irun eta Bilbo artean ibiliko da tropela, 187kilometroko ibilbidea osatuz. Gangurengo igoera izango da epaile; birritan igoko dute. Hurrengo etapa Bilbon hasiko da, eta hortik Kantabriarantz joko du lasterketak, Pico Jano mendatearen bila. 11 kilometro eta %6,4ko pendiza du, eta aurrenekoz igoko dute Vueltan. Lasterketako lehen bukaera malkartsua izango da.
Hurrengoak Asturiasen egongo dira, 8. eta 9. etapetan. Bata Fancuayan finituko da; aurrez ez dute sekula igo proba espainiarrean. Zazpi kilometroko igoera da, hots, ez da Angliru edo Gamoniteiru bezain luzea; baina ez zaio gogortasunik falta, bataz besteko pendiza %8,6ko duen neurrian. Les Praereseko horma izango da Asturiasko beste amaiera menditsua; bezperan bezala, lau gain igarota iritsiko dira azken igoerara.
Atseden hartu ostean, Herrialde Katalanetan sartuko dira ziklistak, Elx eta Alacante artean erlojuaren aurka lehiatzeko. 31 kilometroko saio laua izango da; ez da oso luzea, baina bai onenen artean alde aipagarriak eragiteko nahikoa. Igotzaileek ez dute zertan kezkatu, denbora berreskuratzeko aukera izango baitute Andaluziako etapa menditsuetan. 12. etapan, Sierra Bermejan barneratuko da tropela; iaz 8.000 hektarea kiskali zituen bertan baso-sute batek. Peñas Blancasen egongo da helmuga; ez dute lehen aldiz igoko, baina datorren urtean lau kilometro erantsiko dizkiote.
Mendate bakarreko etapa izango da hori, eta 14.ak ere antzeko itxura izango du: gogortasuna amaieran igo beharreko Los Villaresek eta Sierra de la Pandera ezagunak emango diote. Arnasa hartzeko betarik gabe, biharamunean maila bereziko Sierra Nevadan egongo da helmuga. Aurrez mendate bakarra igoko dute; halere, desnibela 4.000 metrotik gorakoa izango da.
Zirrara, azken unera arte
Indarrak berritzeko tartea hartu, eta azken txanpan sartuko da proba. Etapa gorabeheratsuak topatuko dituzte Extremaduran: 17. eta 18. etapak Piornal eta Tentudia mendateetan amaituko dira, hurrenez hurren —horiek ere igoera berriak dira—, eta ondoren, zirkuitu bihurria izango dute Talavera de la Reina inguruan.
Sailkapeneko aldeak handiak izanda ere, dena erabakitzeko egongo da, edozer gauza gerta daitekeelako 20. etapan, Guadarramako Mendizerran. Galde diezaiotela, bestela, Fabio Aruri; han Tom Dumoulini segada egin, eta hala irabazi zuen 2015eko Vuelta. Oso etapa hautsia izango da; azkenak, ordea, itxura etzana izango du. Irabazleak Madrilen altxatuko ditu besoak, irailaren 11n. |
2021-12-16 | https://www.berria.eus/albisteak/207381/osasunak-aurrera-egin-du-espainiako-kopan-amorebieta-kalera-joan-da.htm | Kirola | Osasunak aurrera egin du Espainiako Kopan; Amorebieta kalera joan da | Nafarroako taldeak 1-2 irabazi dio Deportivori, eta Bizkaikoak 1-2 galdu du Almeriaren kontra. Lau euskal talde ariko dira final-hamaseirenetan. | Osasunak aurrera egin du Espainiako Kopan; Amorebieta kalera joan da. Nafarroako taldeak 1-2 irabazi dio Deportivori, eta Bizkaikoak 1-2 galdu du Almeriaren kontra. Lau euskal talde ariko dira final-hamaseirenetan. | Ostiralean egingo dute Espainiako Kopako final-hamaseirenetako zozketa, 12:00etan. Euskal Herriko lau talde ariko dira hirugarren kanporaketan. Batetik, bigarren kanporaketa gainditu duten hiru taldeak daude: Reala, Eibar eta Osasuna. Eta, bestetik, Athletic. Talde zuri-gorriak ez ditu jokatu lehenbiziko bi kanporaketak, Espainiako Superkopan ariko baita urtarril erdialdean. Kopako zozketaren sistemaren arabera, aukera baldin badago, Lehen Mailako taldeei koska bat edo bi gutxiagoko aurkariak egokituko zaizkie.
Osasuna izan da sailkatu den azkena. Nafarroako taldeak Deportivo kanporatu du gaur gauean: 1-2 irabazi du Riazorren. Sufritu egin du, galiziarrek sartu baitute lehen gola, 23. minutuan, baina Kike Garciaren (45. minutuan) eta Budimirren golek (64.ean) emaitza irauli dute.
Amorebieta, ordea, lehiatik kanpo geratu da: 1-2 galdu du Urritxen Almeriaren kontra. Sadiqek sartu du 0-1ekoa, 24. minutuan, eta Orozkok bana berdindu du 56.ean, baina Apphiahk garaipena eman dio Espainiako taldeari 61.ean. |
2021-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/207408/murgiltze-irakaskuntzaren-aldeko-aldarriak-kataluniatik-berrian.htm | Mundua | Murgiltze irakaskuntzaren aldeko aldarriak Kataluniatik, BERRIAn | Murgiltze irakaskuntzaren gaiak harrabotsa sortu du Katalunian, eta, hain justu ere, bihar aterako dira kalera murgiltze ereduaren alde manifestatzera. | Murgiltze irakaskuntzaren aldeko aldarriak Kataluniatik, BERRIAn. Murgiltze irakaskuntzaren gaiak harrabotsa sortu du Katalunian, eta, hain justu ere, bihar aterako dira kalera murgiltze ereduaren alde manifestatzera. | Badira asteak eta hilabeteak murgiltze irakaskuntzaren gaiak harrabotsa sortu duela Katalunian. Azaroaren amaieran iritsi zen Espainiako Auzitegi Gorenaren ebazpena, eta, epaiaren arabera, Katalunian ikastorduen %25 gazteleraz ematera behartuta daude. Ebazpenaren arabera, ikasleek «berehala» hasi behar dute eredu berri horretan ikasten. Hain justu ere, hori salatzeko aterako dira bihar kalera Katalunian, murgiltze irakaskuntzaren alde manifestatzera.
Euskal Herrira ere hedatu da kezka, eta BERRIAk kazetari bat bidali du hara, gaiaren inguruko analisia egin eta manifestaldiaren berri ere ematera. Katalunian da Maite Asensio, eta, manifestaldiaren atarian, gaiari buruzko nondik norakoen hurbilketa bat egin du Arantxa Elizegi lankidearekin batera. Katalunian topatu duen testuinguruaz hitz egin dute, manifestazioak eman dezakeenaz, eta Turo del Drac ikastetxearen egoera ere izan dute hizpide.
BERRIAk igandean landuko du gaia luze eta zabal. |
2021-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/207409/eguberrietako-ospakizunetan-taldeak-mugatzeko-gomendioa-egingo-du-eusko-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Eguberrietako ospakizunetan taldeak mugatzeko gomendioa egingo du Eusko Jaurlaritzak | Iñigo Urkullu lehendakariak esan du Eusko Jaurlaritzak ez duela eskumenik pertsonen bilkurak mugatzeko, baina bai aholkuak emateko. Maskara espazio irekietan une oro erabiltzearen alde dago lehendakaria. Sagarduik jakinarazi du beste 2.508 positibo atzeman dituztela azken orduetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | Eguberrietako ospakizunetan taldeak mugatzeko gomendioa egingo du Eusko Jaurlaritzak. Iñigo Urkullu lehendakariak esan du Eusko Jaurlaritzak ez duela eskumenik pertsonen bilkurak mugatzeko, baina bai aholkuak emateko. Maskara espazio irekietan une oro erabiltzearen alde dago lehendakaria. Sagarduik jakinarazi du beste 2.508 positibo atzeman dituztela azken orduetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | Eusko Legebiltzarrean kontrol saioa egiten ari dira goizean; urteko azkena izango da. Pandemiaren bilakaera okerrera doala ikusita, oposizioak Eusko Jaurlaritzari galdetu dio ea zer neurri hartuko dituen birusaren hedapena geldiarazteko eta osasun publikoa indartzeko. Iñigo Urkulllu lehendakariak iragarri du Eguberrietako ospakizunei begira Jaurlaritzak gomendio sorta bat aterako duela. Zehaztu du Jaurlaritzak «muga legal eta juridikoak» dituela neurri batzuk hartzeko, eta horregatik aholku edo gomendioak soilik emango dituela. Hala, Gabonetako ospakizunetan bil daitekeen pertsona kopurua mugatzeko gomendioa emateko asmoa du Jaurlaritzak, eta gomendatuko du talde topaketak kopuru mugatu batekin eta kideen osaera aldatu gabe egitea. Halaber, maskara une oro erabiltzearen alde agertu da Urkullu, baita kanpoaldean ere, baina horretarako Espainiako Gobernuak indarrean den dekretua aldatu behar duela gogoratu du.
Era berean, adierazi du Eusko Jaurlaritza lanean ari dela positibo berriak bilatzeko, kasuen eta kontaktuen test gehiagoekin, eta horretarako, testak egiteko hitzorduetarako ekipoak indartzeko puntuak gehitu direla. Horrez gain, COVID ziurtagiria «posible eta erabilgarria» den eremu guztietara zabaltzeko egindako urratsak nabarmendu ditu Urkulluk. Txertaketari dagokionez, azpimarratu du Osakidetza lanean ari dela hirugarren dosia zabaltzeko eta hamabi urtetik beherakoei txertoa «ahalik eta azkarren» jartzeko.
Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko bozeramaileak lehendakariari gogorarazi dio duela gutxi esan zuela litekeena zela pandemiaren bilakaeran joera aldaketa bat izatea, baina datuek justu kontrakoa erakusten dutela. Neurri nahikorik ez hartzea egotzi dio Gorrotxategik Jaurlaritzari, eta salatu ez dela ulertzen seigarren olatuan Jaurlaritzak «inprobisazioz» jardutea. Salatu du, halaber, lehen arretan «tentsionatuta» dagoela aspaldi, eta osasun sistema ez dagoela behar bezala prestatuta pandemiari aurre egiteko. Gorrotxategik esan du ardura guztia ezin dela herritarren esku utzi, eta neurriak lehenbailehen hartzeko galdegin dio, hala nola aztarnari gehiago kontratatzea, leku itxietan aireztapena bermatzea, prebentzio neurriak indartzea eta herritarren osasun arreta egokia bermatzea.
Ospitaleen egoera
Bestalde, pandemiaren bilakaeraz mintzatu da Gotzone Sagardui Osasun Sailburua, EH Bilduren galdera bati erantzunez. Sagarduik jakinarazi du azken orduetan 2.508 positibo atzeman dituztela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, orain 306 pertsona daudela gaitzarekin ospitaleratuta, eta 99 ZIUetan, larri. Hain justu, ospitaleetan kontingentzia planaren hirugarren fasea aktibatu dela iragarri du. Zehazki, ZIUetan aurreikusitako bost agertokietatik hirugarrenera igaro da, hau da, unitate horietan 146 ohe gehiago ireki ditu, 427 oheraino, covid-19ak ospitaleetan eragindako presioa handitu baita. Hala ere, Sagarduik azpimarratu du osasun sistemak eutsi egiten diola egungo egoerari, baina ezinezkoa dela olatu berri honi aurre egitea «ondoriorik pairatu gabe». Osasun sistema eta lehen arreta indartzeko zer neurri hartuko dituen galdetu dio Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak Sagarduiri, baina hark ez du neurri berririk iragarri. |
2021-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/207410/egunean-behin-jokoaren-finalean-28282-herritarrek-parte-hartu-dute.htm | Bizigiro | Egunean Behin jokoaren finalean 28.282 herritarrek parte hartu dute | ETB1en eman zuten finala, Biba Egunean Behin zuzeneko emankizun berezian. Irabazlea Usurbilgo (Gipuzkoa) Jon Arroio Alkorta izan zen. | Egunean Behin jokoaren finalean 28.282 herritarrek parte hartu dute. ETB1en eman zuten finala, Biba Egunean Behin zuzeneko emankizun berezian. Irabazlea Usurbilgo (Gipuzkoa) Jon Arroio Alkorta izan zen. | Egunean Behin jokoaren zortzigarren denboraldia joan den astean amaitu zen, baina atzo gauean final berezia jokatu zuten. Codesyntax enpresaren eta EITBren lankidetzari esker, ETB1ek zuzeneko final sinkronizatua eman zuen: Biba Egunean Behin. 28.282 herritarrek parte hartu zuten sakelako telefonoko jokoan, hamar galderak ahalik eta bizkorren asmatzeko gogoz —uztaileko lehen finalean baino %12 gehiagok—. Zozketa bidez 1.000 euroko bidaia saria eman zuten lehenbizi. Eta, laugarren partidan, lehen hogei sailkatuek jokatu zuten 2.000 euroko bidaia saria irabazteko helburuarekin. Irabazlea, hamar galderak asmatuta, Usurbilgo (Gipuzkoa) Jon Arroio Alkorta izan zen. Berehala telefonoz deitu zioten, eta hitz batzuk egin zituen ETBko saioan.
Telebista saioak %4,5eko ikusle kuota lortu zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan —euskaldunen artean, %13,1eko kuota—. 64.000 herritarrek ikusi zuten programa momenturen batean.
Elkartasun maratoiaren eguna zen atzo EITBn. Eta Egunean Behin-eko finalean parte hartu zuten jokalari bakoitzeko euro bat bideratu zuten alzheimerraren ikerketarako; horrenbestez, 28.282 euro gaineratu zioten egun osoan jasotzen ari ziren kopuruari. Guztira, EITB Maratoiak 807.422 euro jaso ditu Alzheimerren gaitza ikertzeko. Ekarpenak egiteko bideak zabalik daude oraindik.
Egunean Behin jokoak atseden hartuko du orain aste batzuetan. Ez dute iragarri noiz hasiko den bederatzigarren denboraldia. Zortzigarren denboraldian puntu gehien lortu dituen jokalaria Erik Gartzia kazetaria izan da. Finalaren bukaeran agertu zen atzo. Gaur, berriz, elkarrizketa egin diote lan egiten duen hedabidean: Oarso-Bidasoko Hitza-n. Aurreko denboraldietan ere goiko postuetan ibili da. |
2021-12-17 | https://www.berria.eus/albisteak/207411/aldaera-da-2021-urteko-hitza-euskaltzaindiaren-eta-uzeiren-arabera.htm | Bizigiro | 'Aldaera' da 2021. urteko hitza, Euskaltzaindiaren eta UZEIren arabera | Hitz berria izan ez arren azken hilabeteotan eduki duen «ohiz kanpoko erabilera» dela-eta nabarmendu dute bi erakundeok. BERRIAko Euskara Taldeak abenduko azken astean argitaratuko du urteko hitzen zerrenda. | 'Aldaera' da 2021. urteko hitza, Euskaltzaindiaren eta UZEIren arabera. Hitz berria izan ez arren azken hilabeteotan eduki duen «ohiz kanpoko erabilera» dela-eta nabarmendu dute bi erakundeok. BERRIAko Euskara Taldeak abenduko azken astean argitaratuko du urteko hitzen zerrenda. | COVID-19 birusak eragindako izurriak utzi du itzala hizkuntzan, bigarren urtez. Euskaltzaindiak eta hari atxikitako UZEI terminologia eta lexikografia zentroak 2021. urteko hitza aukeratu berri dute, eta, nola ez, pandemiarekin loturik dago: aldaera.
«Oinarritzat edo eredutzat hartzen denarekiko desberdintasunen bat duen era». Horrela definitzen du Euskaltzaindiak berak aldaera zer den. Azken hilabeteotan barra-barra erabili da hitza hedabideetan, koronabirusaren mutazioez hitz egiteko. «Delta aldaera» izan zen denen ahotan denbora luzez, eta, orain, «omikron aldaera» dabil bolo-bolo, horrela izendaturiko birusa zabaldu ahala.
Halere, nabarmendu dute euskararentzat aldaera ez dela hitz berria, eta Euskaltzaindiaren Hiztegian jasota dagoela. «Baina azken hilabete hauetan ohiz kanpoko erabilera izan du pandemiaren harira». Erakundeon arabera, erabilerak berritu egin du hitza.
Lehen aldiz aukeratu dute urteko hitza elkarrekin bi erakundeok. Argitu dutenez, batez ere hedabideak arakatzen dituzte lexikoa eguneratzeko, eta «eguneroko jarraipen horretan oinarrituta hautatu da 2021eko hitza».
BERRIAk, urte amaieran
Azken urteotan tradizio bihurtu da hainbat hizkuntzatan aurreko hamabi hilabeteetan sortu edo nabarmendu diren hitzen zerrendak egitea. BERRIAko Euskara Taldeak ere egiten du bilduma.
Iazkoan ere, izurriari loturiko hitzak agertzen dira: Koronabirus, berrogeialdi, maskara. Baina baziren bestelakoak ere.
2019an, berriz, tsunamia, brebeta, epizenoa eta podcasta nabarmendu zituzten, besteak beste. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.