date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-11-25 | https://www.berria.eus/albisteak/206448/azken-egunean-erabakiko-da.htm | Kirola | Azken egunean erabakiko da | Realak galdu egin du Monakon, eta Europa ligan segitzea zaildu zaio, Hamazazpi partida eta gero, punturik bildu gabe geratu da.Txapelketan segitzeko, nahitaez irabazi behar dio PSVri, Anoetan. | Azken egunean erabakiko da. Realak galdu egin du Monakon, eta Europa ligan segitzea zaildu zaio, Hamazazpi partida eta gero, punturik bildu gabe geratu da.Txapelketan segitzeko, nahitaez irabazi behar dio PSVri, Anoetan. | Realak kale egin du Monakon. Dena oker atera zaio gaizki jardunaldian. Galdu egin du bere partida, eta PSV Eindhovenek irabazi egin du Sturm Grazen aurka. Europa ligan segitzekotan, derrigor irabazi behar du azken jardunaldian. Aukera ona galdu du Louis II.a estadioan. Hiru puntu nahi, eta alerik ez zuen bildu.
Lehen zatian okertu da neurketa. Atsedenaldiko emaitza eta amaierakoa berbera izan da. Hasiera orekatu baten ostean, Realak izan duzuen lehen aukera, baina Adnan Januzajen jaurtiketa espejismo bat izan da. Belgikarraren jaurtiketa indartsuak ez du aterako biderik hartu. Bai, ordea, Monakorenak. Minutu bat geroago lehendabiziko gola egin du Printzerriko taldeak. Zelai erdian baloiaz jabetu, eta hiruzpalau pase nahikoa izan dituzte Matthew Ryanen atera gerturatzeko. Atezain australiarrak jokatu du gaur, eta deus gutxi egin ahal izan du.
Hala, 27. minuturako Realak maldan gora zuen neurketa. Kevin Vollandek egin du gola. Hala ere, txuri-urdinek berehala egin dute suspertzera, eta neurketa orekatzea lortu dute. Januzajek bizitu du bisitarien jokoa. Belgikarra izan da donostiarren jokalari onena lehen zatian. Une onean dago, alai, eta nabari zaio.Lerro arteko pase dotorea eman dio Alexander Isaki, eta aurrelari suediarrak ohiko erraztasunaz sareratu du baloia. 35. minutua zen.
Pozak gutxi iraun die Louis II.a estadiora bildu ziren 1.000tik gora realzaleei. Hiru minutu geroago, Wesley Fofanak 2-1ekoa egin du. Erdiraketa baten ostean area txikian jaso du baloia, eta buruz errematatuz sareratu du. Realak erraztasun asko eman ditu defentsan, eta garesti ordaindu du hori.
Bigarren zatian irauli baten beharrean ziren Imanol Alguacilen jokalariak, eta teknikari oriotarrak bi aldaketa egin ditu. Andoni Gorosabel eta Ander Barrenetxea sartu ditu. Hark, hasieran, indartu egin du Realaren erasoko jokoa. Atera begira jarri dira txuri-urdinak, baina asmatu ezinda aritu dira. Gola behar zuen Realak, eta jokoaren zama bere bizkar hartu du. Halere, Isaken erremate bat salbu, deus gutxi egin dute Monako estutzeko. Etxekoek atzean sartuta igaro dituzte azken minutuak, baina jokoak moteltzera egin dute.
Orduan amaitu ziren Realaren esperantzak. Hamazazpi partidaren ostean, galdu egin dute txuri-urdinek. Europa ligan segitzeko, PSVri irabazi behar dio Anoetan, abenduaren 9an. Erdibideko aukerarik ez du izango. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206482/indarkeria-matxista-salatzeko-mobilizazioak-iruditan.htm | Gizartea | Indarkeria matxista salatzeko mobilizazioak, iruditan | Aldarriz beteriko irudiak utzi ditu beste urte batez azaroaren 25ak. Euskal Herrian ez ezik, mundu zabalean ere atera dira indarkeria matxista salatzera. | Indarkeria matxista salatzeko mobilizazioak, iruditan. Aldarriz beteriko irudiak utzi ditu beste urte batez azaroaren 25ak. Euskal Herrian ez ezik, mundu zabalean ere atera dira indarkeria matxista salatzera. | Indarkeria Matxistaren Kontrako Nazioarteko Eguna izan zen atzo; emakumeenganako askotariko indarkeriak salatzeko eguna; borrokarako eguna. Euskal Herriko hiriburuetan eta herrietan mobilizazioak egin zituzten, eta, beste urte batez, gaitzespenez, aldarriz eta elkartasunez beteriko irudiak utzi ditu azaroaren 25ak. Euskal Herrian ez ezik, beste hainbat herrialdetan ere egin zituzten indarkeria matxista salatzeko eta harekin amaitzeko manifestazioak. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206483/eh-bilduk-ez-die-osoko-zuzenketarik-aurkeztuko-eaeko-aurrekontuei.htm | Politika | EH Bilduk ez die osoko zuzenketarik aurkeztuko EAEko aurrekontuei | Gaur amaitzen da epea, eta osoko zuzenketak erregistratuko dituzte Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C's-ek. | EH Bilduk ez die osoko zuzenketarik aurkeztuko EAEko aurrekontuei. Gaur amaitzen da epea, eta osoko zuzenketak erregistratuko dituzte Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C's-ek. | Gaur amaitu da Eusko Jaurlaritzaren aurrekontu proiektuari osoko zuzenketak aurkezteko epea. Elkarrekin Podemosek eta PP+C's-ek iragarri dute zuzenketa bana jarriko dutela. PPko Carlos Iturgaizek joan den astean eman zituen «amaitutzat» elkarrizketak. Elkarrekin Podemoseko eledun Miren Gorrotxategik, berriz, asteazkenean jakinarazi zuen gobernuak «betoa» jarri ziela koalizioak proposatutako «neurri estrategikoei».
Ikusteko zegoen EH Bilduk zer egingo zuen, eta gaur Maddalen Iriarte bozeramaileak iragarri du taldeak ez duela osoko zuzenketarik aurkeztuko, «elkarrizketarako borondate zintzoa» duela erakusteko. Legebiltzarreko osoko bilkuran, Iriartek adierazi du Jaurlaritzak prestatutako aurrekontu proiektua ez dela «herrialde honek behar duena», baina aitortu du Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuaren jarrerak «aukera bat» zabaldu diola akordio bati. Hortaz, kontuak «hobetzea» izango da EH Bilduren asmoa, Iriarteren esanetan.
Indar subiranistak 32 zatikako zuzenketa aurkeztu dizkie Jaurlaritzaren 2022ko aurrekontuei. Guztira, 118 milioi euroko erabilera aldatzea proposatu du, «azaroaren 10ean gobernuari helarazi zion proposamenarekin koherentzian». EH Bilduk nabarmendu duenez, hobekuntzak planteatzen dituzte nagusiki osasunean, klima larrialdiaren aurkako politiketan, ongizate energetikoan, politika sozialetan, erresidentzietan, eta zaintza arloan eta gazterian.
Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak eskerrak eman dizkio EH Bilduri, eta erantsi du «aukera bikaina» dela «balioa emateko negoziazioaren eta elkarrizketaren garrantziari». Urkulluk uste du bere gobernuak aurkeztutako proiektua «eraldatzailea» dela, eta gogoan izan du gobernua eta oposizioko lehen taldea negoziatzen aritu zirela duela bi urte: «Nire hirugarren legealdi honetan, eta aurrekontuei dagokienez, bide berri bat irekitzen da; duela bizpahiru urte, asko aurreratu genuen negoziazioetan. Guk beti erakutsi dugu gure prestasuna, baina azken momentuan ez genuen akordiorik lortu».
Ados jartzeko aukera zabalik egonik, ordea, Urkullu beste esparru batzuetara begira jarri da: «Argi dago aurrekontuek badutela nahikoa garrantzia adostasun zabalagoak garatzeko eta ehuntzeko. Aurrekontuen negoziazioa irekita mantentzeak beste akordio batzuk lortzeko aukerak zabaltzen ditu. Aurrekontuekin batera, dena izango da beharrezkoa eta baliagarria aurretik dauzkagun erronkak aukera bihurtzeko». Zehaztu ditu balizko akordio baterako arloak ere: «Hezkuntza, autogobernua, osasuna, klima aldaketa, gizarte politikak, gazteria aipatuko nituzke. Legebiltzarrean lantaldeak ditugu gai hauetan aurrera egiteko».
Errealitatetik «urrun»
PP+C's koalizioak, ordea, osoko zuzenketa eta 1.500 zuzenketa partzial aurkeztu ditu, iritzita Jaurlaritzaren egitasmoa errealitate sozioekonomikotik «urrun» dagoela eta hura osatzeko aurreikuspenak «zaharkituta» geratu direla. Izan ere, koalizioak argudiatu du espero zela Euskal Autonomia Erkidegoko barne produktu gordina %9 handitzea, baina errealitatean %5 handituko dela.
Luis Gordillo bozeramaileak azaldu du Jaurlaritzaren arazoa dela aurrekontuak «gauzatzeko ezintasuna», gobernuak mila milioi baino gehiago dauzkalako aurrekontuetan jasota baina gauzatu gabe. Diru kopuru hori «kutxan gordeta» eduki beharrean, Gordillok eskatu du familiei eta ekoizpen sektoreari emateko, eta horretarako beharrezkotzat jo du «kontabilitatean egokitzapenak» egitea. Egokitzapen horiek kolpe bakarrean egin ordez, hirutan egitea proposatu du: heren bat —350 bat milioi—, 2022an, eta gainerakoa, hurrengo bi urteetan. Gainera, PP+C's-en nahia da «zerga presioa murriztea».
Bestalde, Elkarrekin Podemos-IUk osoko zuzenketa eta 197 zuzenketa partzial jarri dizkio aurrekontu proiektuari, argudiatuta aurrekontu proiektuak ez diola erantzuten «erronka historiko bati, bereziki pandemiatik eratorritako krisi ekonomikoari». Koalizioak uste du «2008ko krisiko paradigmaren antzekoarekin» prestatutako proiektua dela eta, beraz, «murrizketa sozialen aurrekontuak» direla: «Aurten bageneukan aukera zerbitzu publikoak babesteko eta indartzeko, eta aukera hori galdu egin da». |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206484/hiesaren-ertz-askotarikoak-igandean-berrian.htm | Gizartea | Hiesaren ertz askotarikoak, igandean, BERRIAn | Hiesari buruzko artikulu sorta sakona plazaratuko du igandean BERRIAk. Gaixotasunaren ertz askotarikoak jasoko ditu. Tartean, bi testigantza. | Hiesaren ertz askotarikoak, igandean, BERRIAn. Hiesari buruzko artikulu sorta sakona plazaratuko du igandean BERRIAk. Gaixotasunaren ertz askotarikoak jasoko ditu. Tartean, bi testigantza. | Laster izango da Hiesaren Aurkako Nazioarteko Eguna, abenduaren 1ean. Horren harira, gaiari buruzko artikulu sorta zabal eta sakona plazaratuko du BERRIAk igandean, eta gaixotasunari eta haren bueltan sortzen diren estigmei buruzko nondik norakoak ere azalduko ditu.
Horretarako, gaixotasun hori duten bi pertsonarekin hitz egin du BERRIAk: Joseba Errekalderekin eta Josu Unanuerekin, hain justu ere. GIB positiboak dira biak, eta ertz askotarikoetatik begiratuta azaldu dute hiesaren nolakotasuna eta gaixotasun hori izateak zer bizitzera eraman dien. Idatziz zein bideoz jaso ditu BERRIAk testigantza horiek, eta ikus-entzunezko pilula honetan ikus daiteke elkarrizketaren aurrerapena.
Gehiago eta sakonago, igandean, BERRIAn. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206485/izen-izan-ez-baina-izan-badirenak.htm | Bizigiro | Izen izan ez, baina izan badirenak | Ezizenei erreparatuko die biharko BERRIAk, erreportaje batean. Deitura horiek iraganean izan duten indarra aztertuko du egunkariak, baita gaur egungoei begiratu ere. Ertz askokoa da gaia. | Izen izan ez, baina izan badirenak. Ezizenei erreparatuko die biharko BERRIAk, erreportaje batean. Deitura horiek iraganean izan duten indarra aztertuko du egunkariak, baita gaur egungoei begiratu ere. Ertz askokoa da gaia. | Izen ez diren izenak dira ezizenak. Ezagunagoak batzuk, aho gutxik ahoskatuak beste ugari. Pertsonaren ezaugarri jakin batzuetatik tiraka sortutakoak zenbait, eta jatorria anekdota bitxiren batean dutenak asko. Bistan da: aurpegi askoko gaia da ezizenena. Eta aurpegi askori esleitu zaio inoiz ezizenik. Gaiak duen mamia ikusirik, hain zuzen, ezizenei buruzko erreportajea argitaratuko du BERRIAk biharko egunkarian. Sakonki aztertuko ditu jatorriak, bilakaerak eta erabileran izandako aldaketak.
Bestalde, zenbait adituren aburuz, nabarmen jaitsi da ezizenen erabilera gizartean. Maiz, ezizenek izan dezaketen alde ilunari egotzi zaio erabileraren apaltzea. Izan ere, bada mespretxuz sortutako ezizenik ere, edota genero ikuspegitik egokia ez denik.
Edonola ere, gizartearen isla dira ezizenak, baita hizkuntzaren pizgarri ere, hainbatetan. Horiek eta beste landuko dira erreportajean. Bihar izanen da irakurgai. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206486/omek-omikron-izena-jarri-dio-koronabirusaren-aldaera-berriari-eta-benetan-kezkagarria-dela-esan-du.htm | Mundua | OMEk 'Omikron' izena jarri dio koronabirusaren aldaera berriari, eta «benetan kezkagarria» dela esan du | COVID-19aren aldaera berri baten berri eman du Hegoafrikak, baina aldaera bera topatu dute dagoeneko Belgikan eta Israelen. Txertoek haren aurka duten eraginkortasuna aztertzen hasi da OME. | OMEk 'Omikron' izena jarri dio koronabirusaren aldaera berriari, eta «benetan kezkagarria» dela esan du. COVID-19aren aldaera berri baten berri eman du Hegoafrikak, baina aldaera bera topatu dute dagoeneko Belgikan eta Israelen. Txertoek haren aurka duten eraginkortasuna aztertzen hasi da OME. | OME Osasunaren Munduko Erakundeko adituak bildu dira gaur Hegoafrikan zabaltzen ari den koronabirusaren ezaugarriak eta arriskua aztertzeko. Omikron (o txikia esan nahi du, eta grezierazko alfabetoko 15. hizkia da) bataiatu dute aldaera, eta OMEko ordezkariek adierazi dutenez, «benetan kezkagarria da mutazio mailan».
«Badirudi oso azkar zabaltzen dela, eta bi asteren buruan infekzio guztien protagonista da», esan du OMEko izurriei erantzuteko zentroko zuzendari Tulio de Oliveirak.
Izan ere, Omikronek 30 mutazio ditu gizakien zeluletan sartzeko bidea ematen dion proteinan. Horrek aukera ematen dio kutsagarriagoa izateko, eta ahalmena izan dezake txertoen bidez lortutako immunitatea gainditzeko. Edonola ere, eragiten dituen sintomak berdintsuak direla esan dute, eta kasu askotan sintomarik gabeko infekzioa eragiten duela, birusaren beste aldaerak bezala.
OME Osasunaren Mundu Erakundea aldaera berria aztertzen ari da, jakiteko ea egun dauden txertoek baduten gaitasuna hari aurre egiteko. Emaitzak heldu bitartean, ordea, Hegoafrikarako eta Afrika hegoaldeko beste hainbat herrialdetarako hegaldiak etetea erabaki dute Europako Batasunak, Erresuma Batuak eta AEBek. «Oso garrantzitsua da orain Europako herrialdeek aho batez eta modu bateratuan erantzutea. Aldaera berria zabaldu den herrialdeetarako bidaiak saihestu behar ditugu», ohartarazi du Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek.
OMEk iragarri du «asteak» beharko dituela aldaera berri ikertzeko, eta azaldu mutazio ugari dituen aldaera dela Hegoafrikan atzemandakoa, eta horrek eragin dezakeela birusaren jokabidea aldatzea, immunitatea gainditzeko aukerak handituz. Aldi berean, baina, ohartarazi die estatuei neurriak hartzekotan «zientzian oinarrituak» behar dutela izan. Hala, hegaldiak bertan behera uztea baino gehiago, maskara erabiltzeko, jende askoko bilkurak saihesteko eta eskuak garbitzeko aholkatu die herritarrei.
Gertatutakoa saihestu zitekeela uste du Justizia Globala Orain erakundeko kide Tim Bierleyk: «Hegoaldeko herrialdeetan txertoak banatu izan balira, mundua ez legoke orain halako aldaera baten aurrean. «Azken urtean Hegoafrika, Botswana eta hegoaldeko beste hainbat herrialdek eskatu dute COVID-19aren aurkako txertoari, testei eta tratamenduei patentea kentzeko, modu horretan, beraiek euren botikak ekoitzi ahal izateko. Baina Erresuma Batuak eta Europako Batasunak gelditu egin dituzte norabide horretan zihoazen ahalegin guztiak».
Aldaera berria joan den asteartean atzeman zuten lehen aldiz Hegoafrikan, baina, geroztik, estatu gehiagok ere jakinarazi dituzte kasuak, besteak beste, Hong Kongek eta Israelek. Israelgo lehen ministro Naftali Bennettek ohartarazi du herrialdea larrialdi egoeran sartzeko puntuan dela; izan ere, Malawitik iritsitako hegaldi bateko bidaiari batek positibo eman du aldaera berrian, eta adituek uste dute beste bi bidaiari ere kutsatuta egon daitezkeela. Hirurak berrogeialdian jarri dituzte. Hala ere, Bennett Osasun ministroarekin bilduta dago uneotan, eta prentsaurrekoa eskaintzekoa dute arratsaldean. Mahai gainean dauden neurrien arteko bat da Hegoafrikarako eta harekin mugakide diren herrialdetarako hegaldiak bertan behera uztea.
Europan ere agertu da lehen kasua, Belgikan atzeman dute. Han ere kasuak ugarituz joan dira azken asteetan, eta aldaera berriaren lehen kasua agertzearekin batera —Egiptora bidaiatu duen emakume batek eman du positibo—, neurri gogorragoak iragarri ditu gobernuak. Bihartik aurrera dantzalekuak eta gaueko aisia itxita egongo dira, eta mugatu egingo dituzte taberna eta jatetxeetako ordutegi eta gehienezko edukiak. Horrez gain, azkartu egingo dute lehendik bi dosiak hartu dituztenei hirugarrena jartzeko kanpaina. Oraingoz, etxeetan egiten diren bilerei gehienezko kopururik edo bestelako mugarik jarri ez dieten arren, aholkatu diete herritarrei familia edo lagunekin elkartu aurretik test bat egiteko.
Kontaktuak murrizteko eskea
Bitartean, goranzko joerak jarraitu egiten du Alemanian. Osasun ministro Jens Spahnek aholkatu du «ahalik eta gehien murrizteko kontaktuak» aurrerago neurri murriztaile gehiago hartu beharrik ez izateko, tartean erabateko itxialdia. Gaur 76.414 kasu berri eta 357 hildako jakinarazi ditu herrialdeak. Hala, hainbat landerretako gobernuburuk txertaketa derrigortzearen alde egin dute azken egunetan, nahiz eta Osasun ministroak proposamena babestu ez. Hegoafrikatik iritsi berritakoei ere zuzendu zaie Spahn, eta eskatu die datozen egunetan «arduraz jokatzeko» eta etxean geratzeko, nahiz eta zehaztu duen gaur-gaurkoz ez dutela Hegoafrikako aldaera berriaren kasurik atzeman herrialdean.
Portugalek ere neurri zorrotzagoak ezarriko ditu abenduaren 1etik aurrera. Izan ere, herritarren %86 dagoeneko txertatuta dauden arren, osasun egoerak okerrera egin du azken asteetan. Hala, COVID ziurtagiria eskatuko dute jatetxe eta gune turistikoetara sartzeko, eta, horrez gain, baita test negatiboa ere dantzaleku eta tabernetan sartzeko. Urtarrilaren 2a eta 9a bitartean, berriz, erabateko itxialdia ezarriko dute, eta etxetik lan egitera behartuko. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206487/ziurtagiriaren-argibideak.htm | Gizartea | Ziurtagiriaren argibideak | Nafarroako Auzitegi Nagusiak baimendu egin du COVID-19 ziurtagiria erabiltzeko Nafarroako Gobernuaren erabakia. Gaur gauerditik indarrean sartuko da foru agindua. Erabaki horrek zalantzak eragin ditu herritarren artean ziurtagiriari buruz. Hona hemen erantzun batzuk. | Ziurtagiriaren argibideak. Nafarroako Auzitegi Nagusiak baimendu egin du COVID-19 ziurtagiria erabiltzeko Nafarroako Gobernuaren erabakia. Gaur gauerditik indarrean sartuko da foru agindua. Erabaki horrek zalantzak eragin ditu herritarren artean ziurtagiriari buruz. Hona hemen erantzun batzuk. | Ipar Euskal Herrian bezala, bihartik Nafarroan ere eskatuko dute COVID-19 ziurtagiria zenbait lekutan. Eta zalantzak sortu dira: zer den, nola lortzen den, non eskatuko duten eta zergatik hartu den erabakia. Ziurtagiri hori Nafarroan eskatuko da.
Zergatik hartu da erabakia?
Intzidentziak gora egin duelako eta seigarren olatuan gero eta jende gehiago ospitaleratzen ari direlako. Ospitaleratutakoen artean, hiru soslai nabarmentzen dira, eta horietako bat txertoa hartu ez dutenak dira. Koadro kliniko larria garatzeko eta ZIUko oheetara joateko arrisku handia dute, eta, horregatik, gobernuak herritar gehiago txertatzea nahi du, osasun publikoko arriskuari aurre egiteko. Osasun adituek gomendatua dute txertoa hartu ez dutenak txertatzen jarraitzea.
Zer da ziurtagiria?
Berez, hiru agiri mota onartuko dira, eta hiruretako bat aurkeztuta nahikoa da. Batetik, txertoa hartu izana egiaztatzen duen agiria. Bigarrenik, pertsona horrek COVID-19a ez duela frogatzen duen proba diagnostiko bat, baina iraungitze data du —PCR bat 72 orduan iraungitzen da, eta antigeno test batek 48 ordu baino ez du irauten—. Osasun Departamentuak bidalitako SMS mezua edo osasun erakunde pribatu batek egindako proba ere onetsiko dira. Hirugarrenik, COVID-19a pasatu izana erakusten duen dokumentua —horrek sei hilabete irauten du—.
Nola lor daiteke txertoa hartu izanaren agiria?
Jadanik 300.000 nafar inguruk hartu dute. Modu bat baino gehiago dago. Internet bidez zein sakelakoaren aplikazio bidez, norberaren osasun karpetan badago modua agiria lortzeko. Osasun etxera ere joan daiteke, eta bertan eskatu.
Nork bultzatu du COVID-19aren pasaporte hori?
Ziurtagiri hori, berez, Europako Batasunak bultzatu du, herrialde arteko mugimenduak errazteko. Hegaldietarako eta bidaietarako eskatzen da.
Zerbait ordaindu behar al da?
Doakoa da.
Non eskatuko dute?
Zehazki, leku hauetan eskatu beharko dira ziurtagiriak: 60 bezerotik gora sartzen diren jatetxeetan —unibertsitateetako eta enpresetako jangeletan ez da eskatuko—; diskoteketan; ikuskizunak egiteko baimena duten kafetegietan eta baimen bereziko tabernetan —kasu horietan, gauerditik aurrera baino ez da eskatuko—, eta barrualdean egin eta jan-edana banatuko duten kontzertuetan eta mila pertsonatik gorako kultur ekitaldietan. Nafarroako Bertsolari Txapelketako finalean, igandean, ez da jan-edanik izango, eta horregatik ez dute eskatuko.
Nola jakin daiteke toki horretan eskatuko dutela?
Negozio horiek behartuta egongo dira ongi ikus daitekeen kartel handi bat jartzera. Bertan, irakurri ahalko da ziurtagiria beharrezkoa izango dela sartzeko. Toki horietan, barrualde guztietan bezala, maskara jantzita eraman behar da jateko edo edateko izan ezik.
Nork eskatuko du ziurtagiria?
Ziurtagiriak QR kode bat du, eta behartuta dauden negozioak eurak arduratuko dira egiaztatzeaz. Horretarako, gobernuak QR kodeak irakurtzeko aplikazio bat erraztu die. Dena den, ikusteko dago nola egingo den. Izan ere, QR kode horren jabea pertsona dela egiaztatzeko, teorian NAN agiria ere erakutsi beharko da, kode bera pertsona askok erabiltzen ez dutela egiaztatzeko.
Noiz sartuko da indarrean, eta noiz arte?
Gaur gauerditik urtarrilaren 7ra arte, gutxienez.
Beste neurriek indarrean jarraitzen dute?
Bai. Ziurtagiria, berez, COVID-19aren transmisioa eragozteko neurri bat gehiago da. Osasun adituek gogoratu ohi dutenez, txertoa hartu arren arriskua dago birusa transmititzeko edo, modu arinagoan bada ere, gaixotasuna garatzeko. Horregatik, babesteko neurriekin jarraitzea gomendatzen da: besteak beste, barrualdeak aireztatzea, topaketak kanpoan egitea, eta barrualdeak saihestea (eta, ezingo balitz, ondo aireztatuta eta maskara egoki jarrita), segurtasun distantzia gordetzea, pilaketak saihestea eta eskuak garbitzea.
Maskara jartzea derrigorrezkoa al da?
Bai, barruan. Kanpoan ere jantzi egin behar da 1,5 metroko segurtasun distantzia ezin denean gorde eta ekitaldi jendetsuetan. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206488/garamendik-ez-du-parte-hartuko-autonomia-erkidegoetako-presidenteen-konferentzian.htm | Politika | Garamendik ez du parte hartuko Autonomia Erkidegoetako Presidenteen Konferentzian | Adierazi du Espainiako Gobernua hitzartutako «aldebiko akordioak behin eta berriz ukatzen» ari dela, eta Sanchezen Gobernuari eskatu dio bete dezala Eusko Jaurlaritzarekin «hitzartutakoa». Garamendik nabarmendu du ez dutela onartuko «Eusko Jaurlaritza gutxiestea». | Garamendik ez du parte hartuko Autonomia Erkidegoetako Presidenteen Konferentzian. Adierazi du Espainiako Gobernua hitzartutako «aldebiko akordioak behin eta berriz ukatzen» ari dela, eta Sanchezen Gobernuari eskatu dio bete dezala Eusko Jaurlaritzarekin «hitzartutakoa». Garamendik nabarmendu du ez dutela onartuko «Eusko Jaurlaritza gutxiestea». | Olatz Garamendi Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburuak uko egin dio Autonomia Erkidegoetako Presidenteen Konferentziaren Jarraipen eta Sustapen Batzorde Prestatzailean parte hartzeari; besteak beste, Espainiako Gobernua hitzartutako «aldebiko akordioak behin eta berriz ukatzen» ari delako.
Bilera gaur egingo dute, Madrilen, eta Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politikako ministroak eta estatuko autonomia erkidego bakoitzak izendatutako sailburu eta ordezkariek hartuko dute parte. «Ziurrenik» urtarrilean egingo den autonomietako presidenteen Konferentzia prestatzeaz arduratzen da foroa.
Garamendiren arabera, «ez du zentzurik alde anitzeko foro autonomiko batean parte hartzeak» Pedro Sanchezen Gobernuak «Eusko Jaurlaritzarekin dituen aldebiko akordioak behin eta berriz urratzen dituen bitartean». Horrela, Espainiako Gobernuari eskatu dio bete dezala Eusko Jaurlaritzarekin «hitzartutakoa». Horrez gain, nabarmendu du Gernikako Estatutua ez dela betetzen ari, eta hori onartu eta 42 urtera ere «falta diren transferentzien proposamenik» ez dagoela adierazi du.
Sailburuaren ustez, adostutako aldebiko akordioak ez betetzeak «birzentralizazioa aplikatzen saiatzea dakar». Sanchezen Gobernuari adierazi dio «akordioak betetzeko daudela», eta ez dutela onartuko «Eusko Jaurlaritza gutxiestea»: «Espainiako Gobernuak ulertu behar du hori ez dela bidea». Nabarmendu du «estatuarekin lanean eta negoziatzen» jarraituko duela, «egin gabe dauden transferentziak ekartzeko».
Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak maiatzean sinatutako lau transferentziei ere egin die erreferentzia. Eskualdaketa horien garrantzia «aitortu» du, baina zera gaineratu du: «Ez gara iraganeko errentetatik biziko, are gutxiago euskal autogobernua jokoan dagoen honetan, eskubide hori guri dagokigulako eta lege organiko batean jasota dagoelako». |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206489/kontu-ganberaren-arabera-gehiegizkoa-eta-kezkagarria-da-langile-publikoen-behin-behinekotasuna.htm | Ekonomia | Kontu Ganberaren arabera, «gehiegizkoa eta kezkagarria» da langile publikoen behin-behinekotasuna | Bi langiletik batek 50 urte baino gehiago ditu. COVID-19aren krisiaren eraginez Nafarroako aurrekontuetako adierazle gehienek okerrera egin dutela nabarmendu du bere txostenean. | Kontu Ganberaren arabera, «gehiegizkoa eta kezkagarria» da langile publikoen behin-behinekotasuna. Bi langiletik batek 50 urte baino gehiago ditu. COVID-19aren krisiaren eraginez Nafarroako aurrekontuetako adierazle gehienek okerrera egin dutela nabarmendu du bere txostenean. | Nafarroako Kontu Ganberaren arabera, 2020. urtearen amaieran 32.000 langile publiko zeuden lurraldean, eta horietatik 17.000 aldi baterakoak ziren. Langileen behin-behinekotasuna, beraz, %54 da. Erakundeak «gehiegizkotzat eta kezkagarritzat» jotzen du ehuneko hori. Azpimarratu du Nafarroako Osasun Zerbitzuan hamar puntu handiagoa dela, eta horretan eragin zuzena izan dutela COVID-19ari aurre egiteko eginiko kontratazioek. Administrazio publikoko lantaldearen zahartzea ere nabarmendu du, azken urteetan areagotu egin baita. Izan ere, joan den urtearen amaieran, langile publikoen % 53k 50 urte baino gehiago zituen.
Sindikatuek denbora daramate administrazio publikoetako behin-behinekotasun tasa handiaz ohartarazten, mobilizazio ugari egin dituzte azken aldian, eta Espainiako Gobernua hori zuzentzeko lege egitasmo bat tramitatzen ari da Kongresuan (Iceta legea); besteak beste, oposizio arrunta gainditu gabe funtzionario izateko atea ireki du, administrazioan behin-behinean urteak daramatzatenen egoera egonkortzeko.
Zorraren hazkundea
Behin-behinekotasunari buruzko datuez gain, beste batzuk jasotzen ditu Kontu Ganberak Nafarroako 2020ko kontuei buruz eginiko txostenak. Azterketak zerga sarreren jaitsiera eta gastuen igoera islatzen du. Kontu Ganberak azpimarratu duenez, «adierazle ia guztiek okerrera egin dute». Nabarmendu du 2016az geroztik foru administrazioaren kontuek bilakaera ona izan duela, aurrekontu emaitza positiboekin eta zorraren jaitsierarekin, baina martxa on hori iaz eten zela pandemiaren ondorioz.
Txostenaren arabera, lurraldeko erakunde publikoek 4.600 milioi gastatu zituzten, eta 4.700 milioi bildu. Aurreko ekitaldiarekin alderatuta, gastuak %4 gehitu ziren (191 milioi) eta sarrerak %7 (315 milioi). Diru sarreren handitzea batez ere zorpetzearen ondorioz izan da. Txostenak dio zerga bilketa %7 jaitsi murriztu zela pandemiaren ondorioz. Zorrari dagokionez, adierazi du azken urteetan murrizten ari zela, baina iaz 350 milioi eurotan handitu zela (3.310 milioi guztira).
Gastuaren banaketari dagokionez, %27 Osasunera bideratu da (1.200 milioi), %17 Hezkuntzara (770 milioi), eta %12 Nafarroak Espainiako Estatuari Hitzarmen Ekonomikoaren bidez egiten dion ekarpenera (550 milioi). Joan den urtean, COVID-19aren pandemiaren ondorioz, Osasunean 100 milioi baino gehiago handitu zen gastua, Hezkuntzan 60 milioi inguru gehitu zen eta Gizarte Zerbitzuetan 40 milioi gehiago gastatu ziren.
Txostenak hamasei enpresa publikoei buruzko informazioa ere ematen du. Haren kontuek «nabarmen egin zuten okerrera» iaz krisiaren ondorioz, zazpi milioiko emaitza positibotik zortzi milioi negatibora pasatuz. Enpresa horien negozioaren %36 foru administrazioarena da. Iaz, enpresa horien zorra %11 murriztu zen (58 milioi). |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206490/mutil-adingabe-bat-epaitu-dute-baionan-16-urteko-neska-bat-bortxatzea-egotzita.htm | Gizartea | Mutil adingabe bat epaitu dute Baionan, 16 urteko neska bat bortxatzea egotzita | Iragan astelehenean jarri zuen salaketa neskak, bortxaketagatik. Epaiaren zain, kontrol judizialpean aske utzi dute auzipetua. | Mutil adingabe bat epaitu dute Baionan, 16 urteko neska bat bortxatzea egotzita. Iragan astelehenean jarri zuen salaketa neskak, bortxaketagatik. Epaiaren zain, kontrol judizialpean aske utzi dute auzipetua. | Neskak salatu du Donibane Lohizunen (Lapurdi) izan zela bortxaketa, iragan astelehenean. Berehala ezarri zuen salaketa Polizia Etxean. Mutil batek bortxatu zuela kontatu zien poliziei. Adingabea da mutila ere, 17 urte ditu. Salaketa bildurik, fite atxilotu zuen gaztea Frantziako Poliziak, eta, atxiloaldiaren ondotik, berehala pasatu behar izan zuen epailearen aitzinetik Baionako Auzitegian. Epaileak ez du oraino kondenaren inguruko erabakirik hartu, baina mutila libre utzi dute. Anartean, Baionako prokuradoreak kontrol judizialpean ezarri du mutila. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206491/astelehenean-hasiko-da-osakidetza-ordua-ematen-60-urtetik-gorakoei-hirugarren-dosia-jartzeko.htm | Gizartea | Astelehenean hasiko da Osakidetza ordua ematen 60 urtetik gorakoei hirugarren dosia jartzeko | Pfizerren edo Modernaren txertoa hartu dutenentzat, nahitaezkoa da duela gutxienez sei hilabete hartu izana azken dosia, eta AstraZeneca jarri zietenentzat, hiru hilabete. | Astelehenean hasiko da Osakidetza ordua ematen 60 urtetik gorakoei hirugarren dosia jartzeko. Pfizerren edo Modernaren txertoa hartu dutenentzat, nahitaezkoa da duela gutxienez sei hilabete hartu izana azken dosia, eta AstraZeneca jarri zietenentzat, hiru hilabete. | Osakidetza astelehenetik aurrera hasiko da 60 urtetik gorakoei ordua ematen COVID-19aren txertoaren hirugarren dosia hartzeko. Osakidetzaren webgunearen bidez edo osasun zentrora deituz hartu ahalko da ordua. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik jakinarazi duenez, azken txertoa Pfizerrena edo Modernarena hartu zutenek azken txertoa hartu zutenetik sei hilabetera hartu ahalko dute hirugarren dosia; AstraZeneca hartu zutenek, berriz, azken dositik hiru hilabetera hartu ahalko dute hirugarren dosia. EMA Sendagaien Europako Agentziak eta Espainiako Osasun Publikoaren Batzordeak gomendatu dituzten txertoak jarriko zaizkie, hau da, Pfizerrena edo Modernarena. Osasun Sailak adierazi du immunitatea sendotzeko «eraginkorra» dela hirugarren dosia, eta zehaztu dute Pfizerren dosi bat emango dela, eta Modernaren dosi erdia. Jakinarazi dute «pauta heterologo» deritzenekin ikusi dela errefortzurako eraginik handiena, alegia, aurretik bestelako txerto bat hartua dutenekin. Osakidetzak, Pfizer eta Modernaren txerto horietako edozein eskainiko du hirugarren dosirako, «eraginkortasun eta segurtasun bera» eskaintzen baitute. Osasun sailburuak gaur esan du hirugarren dosiak areagotu egiten duela antigorputzen kopurua eta, hala, handitu egiten duela birusetik babesteko gaitasuna. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206492/noiz-piztuko-dituzte-eguberrietako-argiak-euskal-herrian-eta-noiz-pizten-ziren-duela-hamar-urte.htm | Bizigiro | Noiz piztuko dituzte Eguberrietako argiak Euskal Herrian? Eta noiz pizten ziren duela hamar urte? | Gaur piztuko dituzte argiak hiriburu askotan. Batzuek uste dute gero eta lehenago pizten dituztela, herritarrei kontsumitzera animatzeko. Eguberrien aitzakian Euskal Herrian antolatu duten programazioari buruzko artikulu bat argitaratuko du BERRIAk bihar. | Noiz piztuko dituzte Eguberrietako argiak Euskal Herrian? Eta noiz pizten ziren duela hamar urte?. Gaur piztuko dituzte argiak hiriburu askotan. Batzuek uste dute gero eta lehenago pizten dituztela, herritarrei kontsumitzera animatzeko. Eguberrien aitzakian Euskal Herrian antolatu duten programazioari buruzko artikulu bat argitaratuko du BERRIAk bihar. | Gero eta gertuago sumatzen dira Eguberriak: saltokietako korridoreetako turroiak, hiriburuetako hainbat kaletako gaztaina usaina, jostailu dendetako erakusleihoetako kolore deigarriak, eta, ohi bezala, Eguberrietako argiak. Euskal Herriko hiriburu eta herri gehienetan, azken egunotan piztu edo piztuko dituzte argiak: batzuek piztuak dituzte dagoeneko –Bilbon, adibidez–, eta beste batzuek gaur bertan piztuko dituzte, ostiralarekin –Donostian, Gasteizen eta Iruñean, esaterako–. Badira, halaber, Eguberrietako argiak hurrengo astean piztuko dituzten hiri eta herriak ere –horien artean, Baiona–.
Bistan denez, gaur piztuko dituzte argiak Euskal Herriko hiriburu gehienetan, azaroaren 26an. Normalean, hil honetako azken ostiralean piztu ohi dituzte askok Eguberrietako argiak, baina data hori aldatuz joan ohi da urtez urte. Batzuek esan dezakete, gainera, data hori gero eta lehenago jartzen dela; izan ere, batzuek irudipena dute lehen beranduago ez ote zituzten pizten Eguberrietako argiak. Eta ez dabiltza oso oker.
Duela hamar urte, adibidez, abenduaren 2an piztu zituzten argiak Donostian, Bilbon eta Gasteizen. Aurten, azaroaren 24an piztu dituzte Bilbon, eta Donostian eta Gasteizen, berriz, gaur bertan piztuko dituzte. Iruñearen kasuan, azaroaren 29an piztu zituzten duela hamar urte, eta aurten gaur piztuko dituzte, azaroaren 26an. Baionaren kasuan, aldiz, aldaketa ez da hain nabarmena: 2011. urtean abenduaren 1ean piztu zituzten argiak, eta, aurten, ostera, abenduaren 3an piztuko dituzte, datorren ostiralean.
Ikusi gehiago. Onintza Enbeita: Argiak
Egun gutxiko tartea badago ere, nabarmena da urteak pasatu ahala lehentxeago pizten dituztela Eguberrietako argiak, eta, zenbaiten ustez, hori lotuta egon daiteke black friday eta Eguberrietako salmenten kanpainarekin. Salgaiak merketzeko eta kontsumo azkarra sustatzeko helburuz sortutako ostiral berezi bat da black friday –euskaraz, ostiral beltza–, eta Eguberrietako salmentetan eragiteko asmoz asmatu zuten AEBetan. Horregatik, argiak data horren paretsu piztuta, Eguberrietako salmenten testuinguru hori girotzeko asmo bat dagoela uste du jendeak, eta, hartara, herritarrei kontsumitzera eta erosketa horiek egiten hastera animatzeko.
Argiez gain, Eguberrietan egin ohi diren beste hainbat ekintza ere antolatu dituzte Euskal Herriko zenbait tokitan, eta horien guztien berri emango du BERRIAk bihar argitaratuko duen artikulu batean. Batez ere hiriburuetako programazioaren berri emango du erreportaje horretan. Besteak beste, azoka artisauak, merkatuak, noria erraldoiak eta izotz pista handiak egongo dira. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206493/espainiako-gobernuak-trenbideen-azpiegiturak-hobetzea-ontzat-jo-dute-trenaren-aldeko-arabako-plataformek.htm | Gizartea | Espainiako Gobernuak trenbideen azpiegiturak hobetzea ontzat jo dute trenaren aldeko Arabako plataformek | 200.000 euroko diru saila esleitu diote proiektuari Espainiako Gobernuko aurrekontu egitasmoan. Trenbideko garraioen kudeaketan «urrats handia» egin dela esan dute plataformek. | Espainiako Gobernuak trenbideen azpiegiturak hobetzea ontzat jo dute trenaren aldeko Arabako plataformek. 200.000 euroko diru saila esleitu diote proiektuari Espainiako Gobernuko aurrekontu egitasmoan. Trenbideko garraioen kudeaketan «urrats handia» egin dela esan dute plataformek. | Aste honetan, Espainiako aurrekontuen zuzenketa partzialen bozketa egin da. Zuzenketa horietako batek 200.000 euroko diru saila esleitu dio Burgosen (Espainia) hasi eta Araba eta Nafarroa zeharkatuta Zaragozaraino (Espainia) doan trenbide azpiegitura hobetzeko proiektuari. Lautada eta Arabako Haranak Trenaren Alde plataformetako kideek adierazi dute «urrats handia» egin dela trenbideko garraioen kudeaketan. Izan ere, Adifen eta Renferen sindikatuek, eta Arabako, Nafarroako eta Burgosko plataformek orain arte eskatu dutena babesten du erabakiak. Are, Arabako plataformetako kideek esan dutenez, jarraipena ematen dio ardatz atlantiko-mediterraneoko beste zati batzuetan egindako Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendako Ministerioaren trenbide politikari.
Plataformakoek argi daukate trenbide linea berriak egin baino daudenak egokitu eta hobetu behar direla. «Publikoa eta soziala» izatea eskatu dute. Uste dute trenbidea dela garraio kolektiborik «eraginkorrena eta iraunkorrena», eta Europako Batasunak hori sustatzeko egiten duen apustua babesten dute. Horrez gain, klima krisiari aurre egiteko, «etorkizuneko garraioa» trena izan behar duela nabarmendu dute. «Araban, trena hiltzen ari da pixkanaka. Herrietako geralekuak itxi egiten dira, eta gure geltokietan bidaiatzeko trenak eta haien maiztasunak murriztu egiten dira. Gainera, duela hamarkada batzuetatik ez da funtsezko hobekuntzarik egin trenbidean», erantsi dute.
Ez dira ahaztu abiadura handiko trenaren proiektuaz: Burgos-Gasteiz tartean joango den AHTaren trenbidea egiteko administrazio tramite guztiak geldiaraztea eskatu dute. «Egungo trenbidea hobetzeko inbertsioa AHTaren plataforma berria egitea baino askoz ere begirunetsuagoa da ingurumenarekiko. Gainera, askoz ere ekonomikoagoa da».
Alternatiba aztertzen
AHTaren proiektua gelditu eta «benetako alternatiba bat» planteatzen duen proiektu bat aztertzen ari da oraindik plataforma. Azterketaren helburua da teknikoki bideragarria izango den tren sozialaren proposamen bat garatzea, «eraginkorra eta benetan jasangarria» izan dadin. Besteak beste, baliabide ekonomiko publikoak «aprobetxatzea eta efizientzia lortzea» dute asmo.
Azterlanaren aurrekontua 15.000 eurokoa izango da. Gastuei aurre egin ahal izateko, datozen egunetan dirua biltzeko kanpaina bat irekiko dute. Espero dute azterlana datorren urte hasierarako amaituta egongo dela, Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendako Ministerioari eman ahal izateko. Horrez gain, azterlanean jasotako emaitzak, eragile sozial, sindikal eta politiko guztiei azalduko dizkiete, eta atxikitzeko eta babesa emateko eskatuko diete. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206494/saioa-alkaiza-nafarroako-txapeldun.htm | Kultura | Saioa Alkaiza Nafarroako txapeldun | Alkaiza eta Eneko Lazkoz Martinez aritu dira txapelaren lehian buruz burukoan. → Honela eman du BERRIAk finalaren berri, zuzenean. | Saioa Alkaiza Nafarroako txapeldun. Alkaiza eta Eneko Lazkoz Martinez aritu dira txapelaren lehian buruz burukoan. → Honela eman du BERRIAk finalaren berri, zuzenean. | Saioa Alkaiza Guallarrek irabazi du 2021eko Nafarroako Bertsolari Txapelketa. Finalean kantatu duen emakume bakarra izan da, eta Estitxu Arozena Albizuk jantzi dio txapela. Hain zuzen, duela 26 urte Bertsolari Txapelketa bat irabazi zuen lehen bertsolari emakumeak. Bide luzea egina du Arozenak bertso irakasle gisara ere.
Ikusi gehiago. Gorka Azkarate: Ahizpatasuna Anaitasunan
Txapela jantzi ondoren, honela kantatu du azken agurra Alkaizak, bazterretara keinu eginez:
"Besarkada bat langile auzoetako aldera erdaldunen seme-alabok hor ikasi dugu euskera eta mundu bat da jaso duguna horrekin batera euskerak behar du ofiziala, Lesakatik Cascantera eta orain musu handi bat iraultza den gorputzera ez-bitarra, queer-a, transa, marika eta bollera mundua ederragoa da hurbilduz bazterrera"
Finalista guztiak izan ditu aipagai Arozenak, txapela janzterakoan. Amaieran Alkaiza aipatu ondoren, horrela bukatu du bere bertsoa: "Orain zu zara txapeldun handi ta hor zaudeten beste andana / alaba gisa hasi nintzen ni gaur aunitzen bertso-ama / ohore bat da familia hau hazten ikusi izana".
Ofizioz ofizio saio bikaina egin ondoren, Eneko Lazkoz Martinezekin jokatu du buruz burukoa Alkaizak. Saioaren amaieran, honela geratu da sailkapena:
-Saioa Alkaiza Guallar, 995 puntu
-Eneko Lazkoz Martinez, 992
-Julio Soto Ezkurdia, 627,5
-Joanes Illarregi Marzol, 596
-Xabier Silveira Etxeberria, 592,5
-Xabat Illarregi Marzol, 582,5
-Josu Sanjurjo Altzuri, 580,5
-Eneko Fernandez Maritxalar, 573
Izaban hasi zuen bidea aurtengo Nafarroako Bertsolari Txapelketak, urrian; eta, Tafalla, Zangoza, Doneztebe, Altsasu, Berriozar eta Leitzatik igaro ondoren, Iruñean amaitu da, gaur.
→ Honela eman du BERRIAk finalaren berri, zuzenean. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206495/eusko-jaurlaritzak-baztertu-egin-du-araban-goi-tentsioko-linea-berriak-instalatzea.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak baztertu egin du Araban goi tentsioko linea berriak instalatzea | Tapiak adierazi du Aragoiko (Espainia) energia jasotzeko proiektua «ez dagoela justifikatuta». | Eusko Jaurlaritzak baztertu egin du Araban goi tentsioko linea berriak instalatzea. Tapiak adierazi du Aragoiko (Espainia) energia jasotzeko proiektua «ez dagoela justifikatuta». | Eusko Jaurlaritzak baztertu egin ditu Araban aurrera eraman nahi diren goi tentsioko lineen proiektuak. Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak Arabako azpiestazio elektrikoetara garraiatzeko enpresa pribatu batek dituen asmoei buruz galdetu dio Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Garapen Ekonomikoko sailburuari, Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. Tapiak erantzun dio Aragoiko energia jasotzeko proiektua «ez dagoela justifikatuta», uste baitu energiari eta ingurumenari dagokienez beste aukera egokiago batzuk daudela.
Sailburuak adierazi duenez, energiaren ikuspegitik, ez du «argi» ikusten 150 kilometroko distantziara sortutako energia garraiatzeko proiektu bat, «lurralde osoa» zeharkatuz. Are, uste du «Euskadik energiaren garapenean duen gaitasuna» baldintzatuko lukeela. Aragoin sortutako energia garraiatu beharrean, «beste aukera hurbilago batzuk» daudela nabarmendu du. Ildo horretan, adierazi du egokiena dela energia sortzeko eta husteko puntuak elkarrengandik «ahalik eta hurbilen» egotea, eta energia sortzeko eta kontsumitzeko puntuak ahalik eta gertuen mantentzea. «Ingurumenaren ikuspuntutik, une honetan egiten ari diren lineen tramitazioa produkzioaren eta banaketaren hurbiltasunaren oinarrizko irizpide horien aurka doa, baita ebakuazio puntuak ahalik eta gertuen egotearen aurka ere», erantsi du. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206496/gipuzkoak-a-15-autobidea-itxiko-du-bihar-elurra-hasten-denean.htm | Gizartea | Gipuzkoak A-15 autobidea itxiko du bihar, «elurra hasten denean» | Euskalmetek 700 metrotik behera iragarri du elurra, eta Gipuzkoako Foru Aldundiak erabat itxiko du Andoain eta Berastegi arteko zatia, bi norabideetan. | Gipuzkoak A-15 autobidea itxiko du bihar, «elurra hasten denean». Euskalmetek 700 metrotik behera iragarri du elurra, eta Gipuzkoako Foru Aldundiak erabat itxiko du Andoain eta Berastegi arteko zatia, bi norabideetan. | Euskalmetek elurra 700-500 metrora iragarri du bihar goizerako, eta, ondorioz, Gipuzkoako Foru Aldundiak itxi egingo du A-15 autobidea Andoain eta Berastegi artean, bidean egiten ari diren lanengatik. Aintzane Oiarbide diputatuak duela bi aste adierazi zuenez, tuneletako lanen ondorioz elurra kentzeko makinak zati horretan ezingo direlako aurrera eta atzera ibili hartu zuten erabakia.
Eusko Jaurlaritzak alerta laranja ezarriko du bihar 03:00etatik 24:00etara. Goizaldean, 900-700 metroan egongo da elur maila, baina goizean, 700-500 metrora jaitsiko da, eta arratsaldean, 500-400 metrora. Tarteka, baliteke beherago ere egitea elurra. Txingorra ere iragarri dute. Abisu horia ere ezarriko dute euriagatik lehorrean, eta olatuen tamainagatik itsasoan.
Autoak, GI-2130 errepidetik
Oiarbidek gaur adierazi du elurra hasten denean itxiko dutela autobidea. «Errepideko langileak eta trafikoa arautuko duten ertzainek erabakiko dute, lekuan bertan, A-15 autobidea noiz itxi. Eta zabaltzerakoan ere berdin jokatuko dugu: elurra egiteari uzten dionean, lanean daudenek erabakiko dute noiz dagoen errepidea modu seguruan irekitzeko moduan». Gipuzkoako aldean, Andoaingo irteeran bertan itxiko dute bidea. Iruñetik doazenak, berriz, Berastegiraino soilik joan ahal izango dira A-15etik.
Ibilgailu arinek Berastegi eta Tolosa lotzen dituen GI-2130 errepidea erabili ahal izango dute bidaiarekin jarraitzeko. Inguruetako herrietako alkateek joan den astean Gipuzkoako Hitza-n kezka agertu zuten autobidearen itxierak eurek egunero erabiltzen dituzten errepideetan izan dezakeen eraginagatik. «Harrituta eta haserre» agertu ziren. Oiarbidek gaur esan du arazo horretaz jabetzen direla, eta «baliabide guztiak» jarriko dituztela bide hori ahalik eta egoerarik onenean mantentzeko.
Ibilgailu astunak, N-1 eta Sakanako autobidetik
Gipuzkoako Aldundiak azaroaren 11n azaldu zuen Andoain eta Berastegi artean trafikoa eteten duenean Nafarroarekin koordinatuko duela trafikoa. Berastegira iritsita, kamioiek eta bestelako ibilgailu astunek debekatuta izango dute GI-2130 errepidea erabiltzea, eta buelta emanaraziko zaie, Sakanatik barrena joan daitezen Gipuzkoara. N-1 errepidea eta Sakanako autobidea baliatu beharko dituzte itzulbira egiteko.
Oiarbidek gaineratu zuen A-15a ixten duten egunetan N-1ean eta GI-2130ean areagotu egingo dela errepide horietan mantentze lana egiten eta laguntza ematen dutenen zerbitzua, baita Berastegi eta Leitza arteko A-15aren zatian ere. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206497/eusko-jaurlaritzak-28-milioi-euro-eskatu-dizkio-zaldibarko-zabortegiko-enpresari.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak 28 milioi euro eskatu dizkio Zaldibarko zabortegiko enpresari | Enpresa likidatzeko tramiteak hasi zituzten irailean, eta horrek kezka sortu zuen, ez zegoelako argi nork ordainduko zituen hondamendiaren ostean egin behar izan zituzten lanak. | Eusko Jaurlaritzak 28 milioi euro eskatu dizkio Zaldibarko zabortegiko enpresari. Enpresa likidatzeko tramiteak hasi zituzten irailean, eta horrek kezka sortu zuen, ez zegoelako argi nork ordainduko zituen hondamendiaren ostean egin behar izan zituzten lanak. | Joan zen urrian primizia eman zuen BERRIAk: Zaldibarren hondamendia eragin zuen zabortegiaren jabeek Verter Recyling enpresa likidatzeko bidea hartu zuten. Kazeta honek galdetu zion orduan Jaurlaritzari enpresak likidatuz gero nola ordainduko zituen ezbeharrak eragindako kostuak. Gasteizko gobernuak ez zuen argitu orduan. Baina gaur jakin da Jaurlaritzak 28,7 milioi euro eskatzen dizkiola enpresari, hondamendiaren ostean egin behar izan ziren lanengatik.
Elkarrekin Podemosek urrian eginiko galderari erantzun dio Arantza Tapia Jaurlaritzako Ekonomia Garapen eta Azpiegituretarako sailburuak. Idatziz adierazi duenez, likidazioaren eraginez enpresa desagertzen bada ere, horren «kudeatzaileek eta administratzaileek» ordaindu beharko dute zorra.
Dirutza horretan sartzen dira hondamendiak ingurumenari eragindako kalteak; ez, ordea, AP-8 autobidean eragindakoak. Horiek Bizkaiko Foru Aldundiak eskatu beharko ditu, hura baita errepidearen jabea.
Sailak azaldu duenez, enpresari «gogo onez ordaintzeko epe bat» emango diote. «Zorra ez bada epe horretan ordaintzen, dirua berreskuratzeko legeak ematen dituen tresnak erabiliko dira».
Likidazioan
Irailaren 19an, Jose Ignacio Barinaga Egia enpresaren sortzaile eta jabeak Verter Recyclingeko presidente izateari utzi zion, eta, bi egun geroago, Merkataritza Erregistroaren Aldizkari Ofizialean argitaratu zen Verter Recycling 2002 SM enpresa likidatzeko erabakiaren berri. Barinagaren bi iloba izendatu zituzten likidatzaile, zabortegiaren kudeatzailea zena bata, Arrate Bilbao Barinaga, eta enpresaren akziodunetako bat bestea, Elena Susaeta Barinaga.
Zabortegia amildu zenean, administrazio publikoak bere gain hartu zituen desagertutako bi langileak aurkitzeko lanak, zabortegia egonkortzekoak ere bai, eta, gero, hondakinak bildu, eremua segurtatu eta zabortegia zigilatzeko lanak. Abuztuaren 31n eman zituzten bukatutzat lanak.
Bizkaiko Foru Aldundiak, berriz, hiru milioi eurotik gorako gastua egin zuen AP-8 autobideko kalteak konpontzeko.
Joan den ekainean, 3,4 milioi euroko faktura bat igorri zion Jaurlaritzak Verterri, subsidiarioki egindako lan horien lehen zatia kobratzeko. Hortik aurrera, ez da publiko egin enpresa lanen kostua ordaintzen ari ote den, edo zenbat ordaindu duen.
Enpresak bazuen milioi bat euroko aseguru bat ezbehar eta hondamenetarako, eta zortzi milioi euroko diru poltsa bat gordeta zeukan, zabortegiko lanak bukatzean hura zigilatzeko.
Gainera, jabeen abokatuek akordioa egin zuten udan Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran langileen sendiekin, eta irailaren 3an jakinarazi zuten akordioaren edukia. Bi familiei 2,7 milioi euroko kalte ordaina pagatzea onartu zuen enpresak. Sei hilabeteko kartzela zigorra onartu zuten hiru akusatuek —Jose Ignacio Barinaga jabeak, Arrate Bilbao kudeatzaileak eta Juan Etxebarria ingeniari nagusiak—, egozten zieten zuhurtziagabekeriazko giza hilketa beren gain hartuta. Lau urte arteko kartzela zigorra jaso zezaketen, baina ez dira kartzelan sartu, ez dutelako aurrekari penalik. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206498/gasteizko-eta-irungo-udalak-ingurumen-administrazioko-legeari-egindako-zuzenketaren-aurka-agertu-dira.htm | Gizartea | Gasteizko eta Irungo udalak Ingurumen Administrazioko Legeari egindako zuzenketaren aurka agertu dira | Udal autonomia urratzen dutela salatu dute bi udaletako taldeek, eta prozesuan Eudelen parte hartzea galdegin dute. | Gasteizko eta Irungo udalak Ingurumen Administrazioko Legeari egindako zuzenketaren aurka agertu dira. Udal autonomia urratzen dutela salatu dute bi udaletako taldeek, eta prozesuan Eudelen parte hartzea galdegin dute. | Irungo Udalak asteazkenean adierazi zuen, eta Gasteizen gaur atera da berria argitara: udalek ez dute nahi interes orokorreko proiektuen figura indarrean jartzerik. Irungo Udalak —PSE-EE eta Ahal Dugu— Jose Antonio Santano alkatea buru duela, argudiatu du figura juridiko horrek udalen autonomiari eragiten diola. Gasteizen, berriz, oposizioko taldeek udalbatzarrean adostu dute zuzenketaren aurka agertzea, eta horiek ere salatu dute «tokiko demokraziari» kalte egiten diola figura horrek.
EAJk eta PSE-EEk Ingurumen Administrazioko Legeari egindako zuzenketa batetik dator afera. Zuzenketa horren bidez, bi taldeek proposatu zuten interes orokorreko proiektuen figura sortzea. Tresna hori erabiliko luke gobernuak proiektu jakin batzuk izendatzeko, eta, hala eginez gero, udalek ez lukete proiektu horren gainean erabakitzeko eskubiderik izango, bere lurretan gauzatzen bada ere.
Aferak eragin berezia du, batez ere, Gasteizen. Izan ere, entzutetsua izan zen gas putzuen ustiaketaren auzia. Armentiako zelaietan zegoen putzuan gasa ustiatzeko proiektu bat martxan jarri nahi izan zuen Jaurlaritzak, baina Gasteizko Udala aurka agertu zen, bere hirigintza planarekin bat ez zetorrela argudiatuta. Orain, zuzenketa hori onartuz gero, Jaurlaritzak eskubidea izango luke proiektu horri interes orokorreko figura ezartzeko eta, beraz, baimentzeko.
Iruneko Ahal Duguk azaldu zuen Jaurlaritzaren «azpijoko» bat dela zuzenketa, eta gauzak «atzeko atetik» egitea leporatu zion. Gainera, adierazi zuen Jaurlaritzak Eudelen iritzia entzun beharko lukeela zuzenketa hori onartu baino lehen — Gorka Urtaran Gasteizko alkatea da Eudeleko presidentea—.
Gasteizen, berriz, oposizioko taldeek zuzenketa bat aurkeztu dute udalbatzarrean, eta gas ustiaketaren «mamuaz» ohartarazi dute —beraien botoak batu dituzte, eta beraz PSE-EE eta EAJk osatutako udalarenak gainditzen dituzte—. |
2021-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/206499/goi-mailako-mutiko-taldea-bagina-bilatuko-zituzten-aterabideak.htm | Kirola | «Goi mailako mutiko taldea bagina, bilatuko zituzten aterabideak» | Baionako ASBko Elite 1 mailako emazte taldeak greba egin zuen duela hiru aste, baliabide falta eta osasunerako arriskua salatzeko. Lespiellek ez du galdu Lapurdin eliteko talde baten ukaiteko itxaropena. | «Goi mailako mutiko taldea bagina, bilatuko zituzten aterabideak». Baionako ASBko Elite 1 mailako emazte taldeak greba egin zuen duela hiru aste, baliabide falta eta osasunerako arriskua salatzeko. Lespiellek ez du galdu Lapurdin eliteko talde baten ukaiteko itxaropena. | Okzitania Tolosaren kontrako partida ez jokatzea deliberatu zuten duela hiru aste ASBko Frantziako Elite 1 mailako taldeko neskek. Baliabide eskasak eta beren osasun fisikoarentzat ziren arriskuak aipatu dituzte grebaren esplikatzeko. ASBko zuzendaritzak denboraldia tanpez horretan uztea erabaki du ondotik, greba deitoratuz. Asteartean bilkura bat egin zen Baionako Herriko Etxearen, ASBren, Frantziako Errugbi Federazioaren eta Baionako Aviron klub profesionaleko arduradunen artean aterabiderik aurki daitekeen ikusteko. Maya Lespielle (Mugerre, 1999) ASBko eliteko jokalaria grebalarietan zen, eta egoera esplikatu du. Diploma eskuraturik, lanbidez goi mailako trebatzaile da Biarritzeko errugbi eskolako gazteentzat.
Bada aukerarik Elite 1 mailan segitzeko?
Uste dut baietz. Naski herriko etxeak nahi duen konpondu, eta aterabideak atzeman. Errugbi federazioaren helburua ere da aterabidea atzematea. Haatik, ez dakigu batere nola pasatuko den: ASBn geldituko den edo Baionako Avironek hartuko duen guzia bere gain.
ASBko zuzendaritzarekin mintzatu zarete denboraldia uztea erabaki dutenetik?
Ez, batere. Harremanak arras moztuak dira. Gurekin mintzatu gabe hartu dute erabakia. Biziki haserre ginen, horregatik. France Bleu irratian mintzatu da gure presidentea [Gilles Peynoche], baina gurekin ez da batere mintzatu. Gure argudioak erabiltzen ditu, eta horien gibelean kukutzen da: arriskutsua dela; ohartu dela biziki zaila izanen dela denboraldia berriz hartzea.
Greba baino lehen, solastatu zineten?
Bai. Duela lau urte, goi mailara igo ginen, eta erran genuen taldea garatu behar zela; baliabideak behar genituela. Proiektu bat izan da —aurten, zehazki—, Baionako Avironekin: AB Campus proiektua. Haatik, ez da deus plantan eman. Duela lau urte, hamabost bat neska galdu genituen. Azken urte honetan, beste zortzi galdu ditugu. Plantan eman den gauza bakarra —azpimarratu behar da, ontsa baita—, muskulazioa eta prestakuntza fisikoa da. Erran behar da Baionako Avironek dituela pagatzen. Gero, ASBek ez du dirurik, badakigu, baina ez dute deus plantan eman garatzeko. Iduritzen zaigu ez dutela kanpoko laguntza xerkatzen eta onartzen.
Zergatik?
Ez dakigu. Nahi dute klub historikoa gelditu; dena dirurik gabe egin duena. Mutilak ere dirurik gabe ari dira. Erraten dute “auzoko izpirituan” egoten direla. Lehengo errugbian gelditu dira. Ez dute aitzina begiratzen.
Alta, Elite 1era igo zinetelarik onartu zuten segitzea?
Bai, baina erraten dute: “So egizue, finalerdietara heldu zarete; beraz, posible da!”. Haien argudioa da ezin dutela proposatu [Okzitaniako] Tolosak eta Bordelek eskaintzen dutena; hori egia da, baina ez dugu bakarrik dirua galdegiten, baizik eta ahal batzuk. Zendako ez jantegi bat atzeman ikasketetan diren neskendako? Edo apartamentuak aurkitzea errazago?
Zenituzten erraztasun batzuk ere kendu zaizkizue?
Bagenituen partidaka bi leku harmailetan gure familiendako. Kendu dizkigute, erranez mutikoek ez zituztela. Ondorioz, nahi genituen bixkotxak saldu elkarte gisa, ez baikara “printzesak”, [ASBko presidenteak] erran duen bezala. Hor ere, ezetz; “taldeko politika da. Mutikoek ez dute halakorik; beraz, zuek ere ez”, erran du. Gainera, ez digu zuzenki erran; administrazio kontseiluko bilduman irakurri dugu.
Gizon talde bat izan bazinate, uste duzu berdin jokatuko zutela?
Batere ez. Ez dut erraten hori egiten duela neskak garelako; ez dakit hala den. Baina goi mailako mutiko taldea izan bagina, aterabideak atzemanak izanen ziren. Tristeena da Ipar Euskal Herrian goi mailako talde bakarra dugula eta ez dugula dena egiten atxikitzeko. Aterabideak atzeman zitezkeen: Baionako Avironekin ezarriz, edota Biarritzerekin batean, Ipar Euskal Herriko goi mailako lehen talde bat eginez. Ez da hori bilatu.
Lurraldeko talde guzien artean eliteko talde baten osatzea litzateke zuen ideia?
Badira neska talde anitz: Hazparne, Miarritze, Uztaritze, Nafarroa [Garazi-Baigorri]. Eta ez gara heldu goi mailako talde bat egitera. Domaia da!
Grebaren arrazoien artean, zuen segurtasun fisikoa lanjerean zela erran duzue.
Nesken osasun fisikoa nahi genuen bermatu. Biziki arriskutsua zen Tolosaren kontrako partida horretan aritzea, talde biziki azkarra delako. Guk neskak eskas ditugu; lehen lerroan, batez ere. Urte hasieratik hamalau zauritu ukan ditugu. Ez genituen errugbian hasi berri diren neskak partida horretan ariarazi nahi. Elitean, uztarketetan mugarik gabe pusatzen ahal da; ezin genituen Federale 1eko neska batzuk ezarri. Sobera arriskutsua da.
ASBko gizon taldetik ukan duzue sustengurik?
Beti bezala, batzuena bai, besteena ez. Batzuk ez dira ados formarekin [grebarena]. Familia batean intzestua gertatzen delarik bezala da; ez da erran behar, familia delako. Baina nola egin? Ez dugu deus erraten, eta hiru urteren buruan ez da gehiago neskarik ASBn. Gero, sustengu anitz badugu beste klubetarik.
Grebarik gabe, izanen zena herriko etxearen esku hartzerik?
Ez. Ez zen deus pasatuko. Zaurituak izanen genituen, eta neskak joanen ziren. |
2021-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/206500/sinbolo-bat-baliatzeko-moduak.htm | Kultura | Sinbolo bat baliatzeko moduak | ‘Gernika’ Gernikara plataformaren iritziz, Picassoren artelana "boterearen menpe" dago gaur egun. Madrilgo Reina Sofia museotik Gernikara lekualdatu dezatela nahi dute, memoria historikoa lantzeko, besteak beste. Mobilizazio bat egingo dute bihar, udalerriko Foruen plazatik, 13:00etan. | Sinbolo bat baliatzeko moduak. ‘Gernika’ Gernikara plataformaren iritziz, Picassoren artelana "boterearen menpe" dago gaur egun. Madrilgo Reina Sofia museotik Gernikara lekualdatu dezatela nahi dute, memoria historikoa lantzeko, besteak beste. Mobilizazio bat egingo dute bihar, udalerriko Foruen plazatik, 13:00etan. | Bada botere sinboliko ukaezina duen artefaktu bat, bada testuinguru ugaritako uzta, egon den tokietan xehetasunak eta interpretazioak txertatuz joan baitzaizkio. Bada, beste gauza askoren artean, artelan bat ere, baina badoa harago, alde artistikoa baztertzeraino, kasik. Badago, ondorioz, leku okerrean, Gernika Gernikara plataformak aldarrikatzen duenez: Pablo Picassoren margolana Madrildik Gernika-Lumora eraman dezatela eskatuko dute bihar bertan, Foruen plazatik 13:00etan abiatuko den mobilizazio batean.
Pintura horri jatorrizko testuingurua berrezartzeko eta haren bidez memoria historikoa lantzeko asmoz eskatuko dute hura lekuz aldatzeko, plataformako kide Jon Argintxonak azaldu duenez. Haien iritziz, gaur egun dagoen tokian, Madrilgo Reina Sofia museoan, “boterearen menpe” dago, eta, horrenbestez, nabarmen ahulduta dauka ahalmena. “Picassoren asmoa salaketa bizia eta gordina egitea zen”. Baina ez soilik erasotzaileena, baita haiei aurre egin ez zietenena ere. “Ez da soilik faxismoaren eta nazismoaren salaketa, baita Europako mendebaldeko orduko demokrazien isiltasunarena, koldarkeriarena eta hipokrisiarena ere, zeintzuk prest zeuden ekintza horiek toleratzeko, nahiago zutelako gerra hori kanpoan gerta zedin”.
Izan ere, gerren eta basakerien aurkako sinbolo unibertsaltzat hartzen den arren, Picassoren lan horrek akuilu jakin bat izan zuen: 1937ko Gernikako bonbardaketa, estatu kolpea eman zuten espainiar faxistek egindakoa, Alemaniako eta Italiako gobernu faxisten laguntzarekin. Erasoa gertatu baino lehen, Espainiako gobernu errepublikanoak artelan bat enkargatu zion margolariari, Parisen egingo zen nazioarteko erakusketarako —han bizi zen Picasso garai hartan—. “Adituek diotenez, lana aurrera eramateko arazo pertsonalak zituen”, dio Argintxonak, baina uxatu egin ziren nonbait bonbardaketaren berri izan zuenean, hilabete eskasean ondu baitzuen Gernika.
“Batetik, errepublikazalea zen, eta, bestetik, kontziente zen gerraren inguruan zer gertatzen hasia zen. Bonbardaketak oihartzun handia izan zuen nazioartean, tartean errepublikaren aldeko mobilizazioetan parte hartzen zuen Frantziako ezkerreko jendearengan; asko Picassoren lagunak ziren, eta hari ere hurbileko egiten zitzaion”. Espainiako Errepublikak erakusketan zuen pabiloian ikusi ahal izan zen artelana lehen aldiz, 1937ko maiatzetik azarora bitartean.
Artelanaren azken bidaia?
Gernika-ren hasierako ahalmen sinbolikoak indartzera jo zuen hurrengo hamarkadetako bidaiekin. Europako hainbat lekutan erakutsi zuten, AEBetan ere egon zen, eta artistak New Yorkeko MOMA museoari uztea erabaki zuen 1939an. Hainbatetan utzi zuen etxe berria, ordea, hurrengo hamarkadetan hara eta hona ibili baitzen, AEBetan nagusiki, baina baita urrunago ere, Brasilen, Italian eta Alemanian, esaterako. 1958an MOMAra itzuli, eta hura izan zuen aterpe, harik eta Espainiak bereganatu zuen arte, 1981ean, orain dela 40 urte.
Frankismo garaian ere izan zen margolana Espainiara eramateko ahaleginik, halere. Luis Carrero Blancoren gobernua izan zen horretan lehena, aukerarik gabe, ordea, Argintxonak esan duenez. “Hasieran, Picassok argi utzi zuen margolana ez zela Espainiara joango errepublikarik ez bazen, eta, gero, demokrazia jarri zuen baldintzatzat”. Franco hil ostean (1975), Alfonso Suarezen gobernuaren helburu bihurtu zen. “Balio ekonomiko eta turistiko handiko maisulan hura eskuratu nahi zuten”.
Orobat, alde sinbolikoak erakartzen zituen. “Interes politikoak zeuden. Margolana eskuratzeak zilegitasuna emango ziokeen orduko Espainiako Gobernuari; goi mailako arazo politiko bihurtu zen”. Koadroa bereganatzeak ezan nahi zuen Picassok ezarritako baldintza betea zuela Espainiak: demokrazia izatea. “Nazioartera eta barrura begira, garrantzitsua zen zilegitasuna lortzea. Margolana Espainiara eramateak esan nahi zuen ahalegintzen zirela 1936ko gerrako zauriak ixten”.
Asmo politikoak ikur baten bidez sendotzea zuten jomuga; era berean, lotura horrek lagunduko zukeen asmo horiek aurkezten erregimen aldaketa egiteko bide bakar bezala, Argintxonaren hitzei erreparatuta. “Trantsizioak beste bide bat izan zezakeen: frankismoa gainditu behar zen, baina eragile politiko, ekonomiko eta sozialen boterea mantenduta. Beste bideak moztu behar ziren. Indar gehien zuen trantsizio politiko hark bere ikurrak behar zituen: monarkia izan da bat, baina Gernika, beste bat”.
Irudi horixe helarazi zen, hain justu: hedabideetan, “azken erbesteratuaren itzuleraz” ere hitz egin zen, Argintxonak gogoratu duenez. “Ez zen azken erbesteratua, eta ez zen itzuli, margolana ez zen-eta inoiz Espainian egon. Gezur bikoitza da, baina hori zen ikuspegia: 1936ko gerraren eta frankismoaren gainditze sinboliko bat balitz bezala ulertzen zen”. 1981ean, Madrilgo Buen Retiroko etxean kokatu zuten artelana, segurtasunerako bitrina mardul batekin, eta guardia zibil armatuak zituela inguruan. 1992an lekualdatu zuten egungo tokira: Reina Sofia mu seora.
Azken bidaia, egiteko
Gernika-ri esangura berriak eman izan dizkiote garaian-garaian: hasieran, balio izan zuen 1936ko gerrako errepublikanoen egoeraz kontzientziatzeko, eta, hamarkaden ondoren, estatu bati demokraziaren zigilua eransteko. Indar nahiko izan du Gernika-k bata zein bestea erdiesteko. Beste adibide bat bota du Argintxonak, NBE Nazio Batuen Erakundeko egoitzan orain dela gutxi arte egondako erreplikak eragindako egoera bat, zehazki: 2003an, Irakeko gerra abiatzearen aldeko arrazoiak irakurri behar zituen Colin Powell AEBetako estatu idazkariak, erreplikaren aurrean kokatutako mikrofonoetan. “Tapiza estali egin zuten. Ezin zuten gerra deklarazio bat egin koadro horren aurrean”.
Gernika Gernikara plataformakoentzat, proiektu zabalago baten gakoa da artelana. “Mugimendu indartsu baten oinordekoak gara”. Gernika-k baditu ertzak, orobat Gernikak, eta aspalditik ari dira xehatzeko asmoz. “Gertatutakoa tragedia bat izan zen, ez bakarrik bonbardaketagatik, baizik eta frankismoaren inposaketagatik, berreraikitze frankista ere inposatutako gezur bat izan baitzen”.
Kontrara, “mugimendu berreraikitzaile bat hauspotzeko dinamoa” izan dadila nahi dute Picassoren margolana. “Gernikaren tragedia badago faxismoa, totalitarismoa eta kapitalismoa jasaten duten herri denetan ere. Asmoa da Gernika bihurtzea askatasunaren, bakearen eta kulturaren euskal hiriburuetako bat”. Bide horretan, zenbait galdera bota ditu Argintxonak: “Non izan daiteke unibertsalagoa margolana? Non izan dezake indarra memoria, historia, estetika eta etika lantzeko?”. |
2021-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/206501/izua-betikotzeko-zigor-erantsia.htm | Gizartea | Izua betikotzeko zigor erantsia | Nafarroako Gobernuak ‘Expolio y castigo’ argitaratu du, Cesar Laianak frankismoaren jazarpen ekonomikoari buruz idatzitako liburua. Historialariak nabarmendu du erregimenak araudi zehatz bat sortu zuela etsaitzat zeuzkanen ondasunak eskuratu eta haiek zigortu eta beldurtzeko. | Izua betikotzeko zigor erantsia. Nafarroako Gobernuak ‘Expolio y castigo’ argitaratu du, Cesar Laianak frankismoaren jazarpen ekonomikoari buruz idatzitako liburua. Historialariak nabarmendu du erregimenak araudi zehatz bat sortu zuela etsaitzat zeuzkanen ondasunak eskuratu eta haiek zigortu eta beldurtzeko. | Aita eraman zutenetik, gure bizitza errotik aldatu zen: ama kartzelara eraman zuten, lurrak kendu zizkiguten, behor bat eraman ziguten, etxeko objektuak lapurtu zizkiguten. Ezer gabe utzi gintuzten”. Josefina Lambertorenak dira hitzak; 2014ko uztailean erran zituen, Maialen Belarra kazetariak BERRIA egunkarian argitaratutako elkarrizketa batean. Josefinak Vicente eta Maravillas Lamberto zituen aita eta ahizpa. Biak fusilatu zituzten, 1936ko abuztuan.
Senideak hil zizkioten Lambertori, baina zigor hori ez zen nahikoa izan 1936ko altxamendua sustatu eta babestu zutenentzat: esku hutsik utzi zuten familia, gainera. Lambertorena, bai eta bertze familia anitz ere. “Frankismoaren jazarpenak hamaika aurpegi izan zituen, eta ekonomikoa izan zen horietako bat. Zigortzea izan zuen helburu, izua zabaltzea”, erran du Cesar Laiana historialariak.
Josefina Lamberto, Larraga sorterrian, familiari egindako omenaldi batean. Jagoba Manterola / Foku.
Laianak Nafarroako Memoriaren Institutuan egiten du lan, eta, han, institutuak 3.000 libururekin osatu duen liburutegian, nabarmendu du badela errepresio mota horren berri zabaltzeko beharra, baita sufritu zutenei aitortza egitekoa ere.
Helburu hori du Laianak idatzi eta Nafarroako Gobernuak argitaratutako Expolio y castigo liburuak, hain zuzen ere; azaldu nahi du frankismoak nola jokatu zuen erregimenaren etsaitzat jo zituenen ondasunak eskuratzeko, eta erdigunean jarri beren ondasunak galdu zituztenak eta haien ondorengoak.
Lan hori ez da erraza izan. 1936ko altxamendu militarra gertatu eta gero, 3.200 pertsona fusilatu zituzten herrialdean. Militarrek estatu kolpea egin eta berehala hasi zuten garbiketa politikoa, eta, horrekin batera, herriz herri, hildako edo ihes egindako horien ondasunen lapurreta. “Biktimen testigantzen bidez jaso dugu lehen hilabete horietako jazarpen ekonomikoaren berri; agiririk ia ez dago”, azaldu du Laianak.
Egoera aldatu zen gero, eta hasierako ordenarik eza arautu egin zuten militarrek, nolabait erranda: jazarpen ekonomikoa lege bilakatu zuten, zenbait dekreturen bidez. 1936ko irailekoa da 108. dekretua, eta helburu zuen legez kanpo uztea alderdiak eta sindikatuak, eta haien ondasunak eskuratzea. 1937an, berriz, ondasunak konfiskatzeko batzordeak sortu zituzten, eta, 1939ko otsailean, azkenik, erantzukizun politikoen legea onartu zuten. “Dekretu eta lege horien bidez, erregimenaren asmoa zen prozesua kontrolatzea, isun, enbargo eta gainerakoen bidez irabazitako guztia bere esku hartzeko”.
Birramonaren estankoa
Aspaldikoa da Laianaren liburuaren lehen hazia. Izan ere, jazarpen ekonomikoaren auzia etxean ezagutu du. “Gure birramonari autobus geltokian zuen estankoa kendu zioten; horri buruzko inolako agiririk ez da, baina”. Historialariak zehaztu du, halere, jazarpen ekonomikoaren gaia jorratzeko ideia izan zuela bertze ikerketa baterako Nafarroako Aldizkari Ofiziala aztertzen ari zenean. “Isun eta txosten asko agertzen zirela ohartu nintzen”.
Laiana agiri horiek gordetzen hasi zen. Halere, urrats nagusia egin zuen Nafarroako Justizia Auzitegia egoitza berrira mugitu zutenean. “Hango artxiboko arduradunak lagundu zidan aurkitutako txostenak ordenatzen”.
Egindako ikerketa lanaren ondorioz, Laianak garbi du jazarpen fisikoaren ondoko jazarpen ekonomikoa baliatu zutela, hein handi batean, ihes egin zutenen senideen aurka. “Zigortzeko modu bat izan zen, eta, aldi berean, disidentzia oro hutsean uztekoa”. Ondorioak “oso latzak” izan ziren familia anitzentzat. “Kale gorrian gelditu zen jende asko”.
Emakumeek bete zuten rola nabarmendu nahi izan du Cesar Laianak. “Senarra hilda, erbestean edo kartzelan, bakarrik gelditu ziren emakume asko, familiaren ardura guztia haien bizkar. Biktima izan ziren, baina ez ziren deus egin gabe gelditu. Bidea bilatu zuten berea defendatzeko, egunerokoari aurre egiteko, bizirik segitzeko”.
Jazarpen ekonomikoaren atzean “hamaika aitzakia” aurkitu ditu Laianak, aztertutako txostenetan. “Edozer gauzak balio zuen isun bat jartzeko: mezatara ez joatea, edo ezkerreko egunkariak irakurtzea egozten zieten. Horrek erakusten du, herriz herri, altxamenduaren aldeko jendea aritu zela gisa horretakoen berri jasotzen”.
“Kontrola ezartzeko” tresna bat izan zen jazarpen ekonomikoa. Gutxi zutenen kontra erabili zuten, bai eta anitz zutenen aurka ere. “Errepublikaren aldeko jarrera izan zuten burgesiako kideen aurka gogor jo zuen erregimenak, eta isun handiak ezarri zizkien. Burgesiaren gehiengoa altxamenduaren aldekoa zen; kontrako jarrera izan zuten horiei, nolabait, beren klasearen aurka egin izana egotzi zien erregimenak”.
Cesar Laianak 1936-1966 bitarteko jazarpen ekonomikoa aztertu du bere liburuan, 1966koak direlako behin betiko indultuak. “Jazarpen ekonomiko horrek oinarri zituen dekretuak 1945ean desagertu ziren, baina horrek ez du esan nahi txosten guztiak desagertu zirenik. Ondasunak galtzeko mehatxuak hor segitzen zuen herritar askorentzat”. Historialarik oroitu du, adibidez, Manuel Irujori bahitutako ondasunak 1950eko hamarkadan saldu zituztela.
Soldatak eta gainbalioa
Jazarpen ekonomikoak ondasunik gabe utzi zituen batzuk; bertze batzuk, berriz, jazarpen hori bultzatu eta baliatu zutenak, aberastu egin ziren. Laianak garbi erran du gaur egungo zenbait dirutzak frankismoaren garai horretan badutela jatorria. Historialariak, halere, jazarpen horri bidea eman zion sistema politikoa jarri nahi izan du erdigunean, erregimena izan zelako, finean, espoliazioari etekinik handiena atera ziona.
Horretarako, ondasunak bere esku hartu baino gehiago egin zuela nabarmendu du Laianak, hain zuzen ere. “Langileen soldatek, adibidez, behera egin zuten; frankismoaren lehendabiziko bi hamarkadetan, batez ere, gainbalioa oso altua izan zen. Ez dugu ahaztu behar, gainera, zenbait enpresak preso hartutakoen eskulana erabili zutela”.
Administrazioan gertatutako garbiketa ere aipatu du. Izan ere, altxamendua gertatu eta gero, frankistek administrazioan zituzten postuetatik bota zituzten errepublikaren aldekoak, eta haien tokian jarri zituzten kolpea babestu zutenak. “Hori sumatu da duela gutxira arte. Altxamenduaren aldekoentzat izan da administrazioa”, salatu du Laianak, argi eta garbi.
Aitortzarako aukera
Frankismoaren jazarpenak milaka herritarri eragin zien. Zenbait arlotan, biktimak eta haien ondorengoak hasi dira zor zaien aitortza jasotzen, baina jazarpen ekonomikoaren alorrean, oraindik ere, ez da deus egin. “Ezezaguna da gertatu zena, hein handi batean”, onartu du Laianak.
Aitortza hori “zor” zaiela garbi du. “Lapurtutakoa itzultzea ez da erraza, baina modua bilatu behar da lapurreta horiek gertatu zirela nabarmentzeko, eta biktimei ordain bat emateko”. Oroitu du Espainiako Kongresuan ari direla tramitatzen Memoria Demokratikoaren lege proiektua. Testu horrek, hain zuzen, biktimen artean aipatzen ditu jazarpen ekonomikoa sufritu zutenak. |
2021-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/206502/gero-eta-gazte-gehiago-kalean.htm | Gizartea | Gero eta gazte gehiago kalean | Etxegabeekin lan egiten dutenek gero eta pertsona gehiago ikusten dituzte kalean bizitzen. Erabat beharrezkoa iruditzen zaie herritarrek haienganako "begirada" aldatzea. | Gero eta gazte gehiago kalean. Etxegabeekin lan egiten dutenek gero eta pertsona gehiago ikusten dituzte kalean bizitzen. Erabat beharrezkoa iruditzen zaie herritarrek haienganako "begirada" aldatzea. | Bi urtez behin egiten dute EAEn bizitegi bazterketa larrian dauden pertsonen egoerari buruzko azterlana, 2012tik. Iazkoa da azkena, eta egoera berezian egin zuten, konfinatzeko agindua zegoenez pandemiarako bereziki egokituriko tokietan baitzeuden normalean kalean egon ohi diren gehienak. Horregatik, ohi baino jende gutxiago ikusi zuten kalean lotan; alabaina, aterpetxe eta gaueko zentro arruntetan, pandemiarako bereziki egokitutako egonlekuetan, indarkeria matxistaren biktimentzako zentroetan, kalean, eta gizarteratze zentro eta pisuetan 957 lagun zenbatu zituzten bizitegi-bazterketa egoeran. Kalean gero eta jende gehiago ikusten dutela ohartarazi dute haiekin lan egiten dutenek.
GARAZI MONTUSCHI
Hiritarron Harrera Sareko kidea “Beste era bateko harrera egiteko borondate politikoa falta da”
Duela hiru urtetik ari dira lanean Hiritarron Harrera Sarean. Boluntarioak dira guztiak, eta, batik bat, gazte migratzaileekin aritzen dira lanean. Donostia eta inguruetan soslai horretako ehundik gora, behintzat, badaudela kalean esan du Garazi Montuschi sareko kideak, baina uste du askoz gehiago direla, “txaboletan, utzitako eraikinetan eta abarretan” egiten dutelako lo beste askok. “Kanpin dendak ere eskatu izan dizkigute batzuetan, mendian lo egiteko”.
Eta ikusten dute gero eta jende gehiago dagoela horrela, gero eta gazte gehiago. “Oso larria iruditzen zaigu, ikusten dugulako haien egoera fisikoa eta psikikoa okertzen joaten direla, eta esperantza galtzen dute. Kalean inoiz ezin da lo ondo egin, eta ez hotzagatik eta goseagatik bakarrik. Bortizkeria dago, eta, begi bat irekita eta bestea itxita edukita, ezin da atseden hartu”. Bizitza hobe baten bila etorri diren gazteak izaten direla zehaztu du. “Asko ikastaroetara joaten dira goizetan, gure hizkuntza ikasten saiatzen dira… Erakundeen zain dauden errefuxiatuak dira beste batzuk, pasaeran direnak ere bai; denetariko kasuak daude”.
Baliabide batzuk badauden arren, dioenez ez dira nahikoa eta ez dira denentzat. “Pertsona hauei beste era bateko harrera egiteko borondate politikoa falta da”. Adibide bat eman du: Donostiako Udalak iragarri du Ondarretako aterpetxea irekiko duela aurten muturreko hotza egiten duen egunetan; 44 leku izango ditu, bikoizteko aukerarekin —iaz beste toki batean egon zen zerbitzua, eta sei gauetan zabaldu zuten—. “Aterpetxean plazak dagoeneko prest egonda, ulertezina egiten zaigu izugarrizko hotza dagoenean bakarrik irekitzea eta bitartean jendea kalean egotea tramite administratiboengatik edo beren ezaugarriengatik”.
Kalean daudenei “goxotasuna falta” zaiela ere aipatu du. “Askotan mesfidati bezala begiratzen diegu, eta, beren bizitza eta egiten ari diren gauzak kontatzen dizkigutenean, izugarrizko sorpresak hartzen ditugu”.
EÑAUT GRACIA
Errenteriako Gizarte Zerbitzuetako zinegotzia “Eredu honek irauten duen bitartean, ezin da amaitu bazterkeria”
2019tik, kalean bizi direnen kopurua nabarmen ari da handitzen, Eñaut Gracia Errenteriako Gizarte Zerbitzuetako zinegotziak esan duenez. Eta aitortu du udalentzat ez dela erraza izaten haiei beharrezkoa duten arreta ematea. “Oso exijenteak dira egin beharreko esku hartzeak, marko kognitibo hondatuak daudelako, patologia dualak, kontsumoak…”.
Bi lagunek egiten dute lan kalean daudenekin: kale hezitzaile batek eta bitartekari batek. Gipuzkoako herri guztiek ez, baina Errenteriak badu aterpetxea ere. “Lehen gazte aterpea zen eraikin bat erabiliz, 23 plaza eskaintzen ditugu gaueko errekurtso moduan; eta, aste gutxi barru, gehikuntza bat egin, eta 36 plazara iritsiko gara”. Beharra ikusiz gero, beste hiru leku jartzeko ere prest daudela dio. Gauez ez ezik, egunez ere irekita egoten da zentroa, tailerrak eta esku hartzeak egiteko. “Errenteriak etxeko lanak eginak ditu”, esan du Graciak. Izan ere, Gizarte Zerbitzuetako Maparen arabera, hamazazpi leku eskaini behar ditu udalak, eta kopuru horretatik gora dabiltza. Gizarte langileak aztertu egiten du pertsona bat baliabide horretara bidali edo ez, kale hezitzaileak eta bitartekariak emandako informazioarekin, balizko erabiltzailearekin egiten duen elkarrizketarekin…
“Ikusten ari gara Donostia, Irun eta Errenterian pilatzen ari direla etxerik gabekoak. Hau da, zentralizatzen ari dela joera hori, lurralde osoko estrategia edo planteamendu banatu bat izan behar genukeen arren”. Graciak uste du udalak ari direla beren gain hartzen aldundiaren eskumenak. Haren arabera, legeak esaten du zazpi egun pasatzeko aukera eman behar dutela udalek beren baliabideetan. “Baina egoerak kronifikatu edo luzatuz gero, 2015eko karterak zehazten duen bazterkeria eta marjinazio egoera artatzeko egoitzetara bideratu behar direla ere esaten du, eta aldundiaren eskumena da hori”.
Beste faktore bat ere kontuan hartu beharrekoa dela esan du Graciak: “Kalean bizi direnetako batzuek ez dute baliabideren batera joan nahi. Nola artatu artatua izan nahi ez duen pertsona? Edo nola egin duinago haien bizi baldintzak kalean?”. Era berean, beste ideia bat nabarmendu du: “Gure gizarte ereduak bazterkeria sortzen du, eta bazterkeria horren periferian etxegabeak daude. Gaur egungo eredu honek irauten duen bitartean, bazterkeria ezin da amaitu”.
JOSE BARREIRO
Caritaseko hezitzailea “Hau denon arazoa da, eta gizarte bezala heldu behar diogu”
Jose Barreiro Caritaseko etxerik gabekoen alorreko hezitzaileak ere bat egiten du kalean gero eta jende gehiago dagoen pertzepzioarekin. “Eta irudipena dut orain jendea denbora gehiago egoten dela kalean, baliabideren batean sartu arte. COVID-19agatik eta hartzen joan diren neurriengatik, zailagoa da kaletik ateratzea”.
Gaueko bi aterpetxe ditu Caritasek, eta eguneko bat. “Etortzen zaizkigunekin hitz egiten dugu, jakiteko zer egoeratan dauden, eta, baliabideak ditugun heinean, sartzeko aukera ematen joaten gara”. 18 urtetik gora izatea da eskatzen duten baldintza bakarretakoa. Batzuetan aipatzen da batzuek nahiago dutela kalean egotea aterpetxe batean baino, baina ez dago ados Barreiro. “Pertsona batzuentzat, agian, ez dira egokituta egongo aterpetxeak, baina ia guztiek etxebizitza duin batean bizi nahi dute, eta, bitartean, aterpetxeetan edo baliabideetan egotea eskatzen dute”.
Aterpetxearen erabiltzaileen artean “frustrazioa” ikusten du. “Batzuek oso argi dute zer nahi duten bizitzan, eta horretarako alternatibarik ez dutelako sentitzen dute frustrazioa. Adibidez, gazteek sekulako ahalegina egiten dute, baina hesiak besterik ez dute aurkitzen: lanerako baimen falta, logelaren bat aurkitzeko zailtasunak…”. Dioenez, beste batzuek denbora asko daramate kalean, “eta dagoeneko ez dute irudikatzen beren bizitza hobetu egin daitekeenik ere”. Batzuei hesiak gainditzen laguntzea eta besteei autoestimua berreskuratzen eta beren eskubideetako batzuk urratuta daudela ikusaraztea izaten da Caritasekoen helburua. Egoera halakoa izanik, beharrezkoa iruditzen zaio jendearen “begirada” aldatzea. “Ulertu behar dugu hau denon arazoa dela, eta gizarte bezala heldu behar diogu”.
NIEVES PIÑEIRO
Donostiako Hestia zentroko koordinatzailea “Esponentzialki ari dira ugaritzen kalean geratzen direnak”
Egunean 35-40 pertsona hartzen dituzte Donostiako Hestia eguneko zentroan. Arrats zentroak kudeatzen du, eta udal zerbitzu bat da. 10:00etatik 19:00etara zabaltzen dute egunero —astearteetan eta ostiraletan, 15:00ak arte—. Nieves Piñeiro da koordinatzailea, eta, ikusten dutenari buruz galdetuta, esan du “esponentzialki” ari direla ugaritzen “atzerritik etorri eta kalean geratzen direnak”.
Hestiaren helburu nagusia “kalearen eragina” murriztea izaten da: “Hobekuntzak ekarriko dizkien zerbitzu txiki batzuk ematea, harreman bat sortzea haiekin, espazio bat sortzea eroso egon daitezen, hizketarako…”. Gizarteratzen lagunduko dieten baliabide espezifikoagoetara bideratzen ere ahalegintzen direla gaineratu du. “Zubi lana egiten dugu, bidearen lehen zati horretan animatu, bakoitzaren tempoak eta erabakiak errespetatuz…”.
Edonork izaten du zentrora joateko aukera, ez dago hitzordua hartu beharrik, kontsumoari lotutako baldintzarik eta errolda eskakizunik. Sakelakoa kargatzea, poltsak uztea, posta jasotzea eta halako eskaerak egin ohi dituzte erabiltzaileek. Guztiei ematen diete arreta, baina Piñeirok esan du badagoela multzo bat “txertatuak” deitzen dietena. “Helburu zehatzagoak lantzen ditugu horiekin. Eta, horretarako, koordinazio oso estua dugu gizarte larrialdietarako udal zerbitzuarekin”.
Arratsek badu gaueko aterpetxe bat ere: Gaueko. Erabili ahal izateko, beharrezkoa da gizarte larrialdietarako udal zerbitzuen balorazio bat izatea. Zerrenda bat egiten du hark, eta, puntuazioarekin, astebeterako txandak ematen ditu. “Gauekon egoten diren guztiak ez dira etortzen, baina zerbitzua diseinatuta dago pertsona horiek ez izateko kalean egoteko beharrik. Guk 10:00etatik 19:00etara irekitzen dugu, eta haiek, 20:00etatik 09:00etara”. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206503/nork-bere-koloreak-ditu-oraindik-ere-baina-etsaitasun-txikiagoz.htm | Kirola | «Nork bere koloreak ditu oraindik ere, baina etsaitasun txikiagoz» | Lau hamarkada baino gehiago patroi lanetan egin ondoren, Lujanbiok bukatutzat eman berri du bere jarduna. 24 urte zituela jo zuen goia, Kontxako Bandera irabazita. | «Nork bere koloreak ditu oraindik ere, baina etsaitasun txikiagoz». Lau hamarkada baino gehiago patroi lanetan egin ondoren, Lujanbiok bukatutzat eman berri du bere jarduna. 24 urte zituela jo zuen goia, Kontxako Bandera irabazita. | Laredon (Kantabria, Espainia) bizi da gaur egun Juan Mari Lujanbio Puy (Pasai Donibane, 1961). Pedreñako patroia izan da aurten, eta hori izan du azken sasoia, “deskantsua” behar baitu orain. Arraunketari ez dizkio, ordea, ateak guztiz itxi. Oinordetzan jaso zuen patroi lana, aita zenaren marka gainditzeraino. Sei Kontxa irabazita esan du agur.
Bukatu al da zure lana arraun munduan?
Bai, hori da asmoa. 43 urte eman ditut arraun munduan, 60 urte bete berri ditut… Uste dut “hona arte” esateko unea iritsi dela. Azkenerako, nahiko luzea egiten zitzaidan denboraldia, eta uste dut lasaitasuna bilatzeko eta beste gauza batzuk egiteko momentua iritsi dela. Gogorra izango da, eta izaten ari da, negu hasiera delako jada. Klub batzuek deitu didate haiekin aritzeko, baina erabakia hartuta daukat, eta uste dut iritsi dela momentua. Orain arte, egindakoa egin dut, eta deskantsua behar dut.
Arraun egiteko modua bera aldatuz joan da denborarekin?
Asko aldatu da, bai. Ni hasi nintzenean, egurra zen dena; arraunak egurrezkoak ziren, traineruak ere bai, eta beti ibiltzen ginen pisua hartzeko beldur horrekin. Azken batean, egurra karga hartuz joaten da uretan, eta hori oztopo garrantzitsua zen urte haietan. Gaur egun, egoera asko aldatu da kirol munduan eta arraunean. Zuntza sartu da, eta pisuak arindu egin dira, traineruek ez dute pisurik hartzen, eta, alde horretatik, ezin da alderatu. Gaur egun, arinak dira bai arraunak eta bai traineruak.
Arraun kulturari dagokionez, kirolarekiko atxikimenduan antzeman al duzu aldaketarik?
Lehia aldetik, hasi nintzeneko urte haietan, tentsio handia zegoen San Juanen eta San Pedroren artean. Mugan, bertatik bertara, agerikoa zen norgehiagoka. Gaur egun, asko aldatu da hori; lehen, ez dakit hitz egokia den, baina fanatismo handia zegoen. San Juan, San Pedro, Hondarribia, Orio… Herria bakarrik zen, gu, gu eta gu. Eta, tira, ongi dago lehia eta nork bere ontzia animatzea, baina puntu bateraino.
Azken urteotan asko lausotu da giro hori; bakoitzak bere kluba animatzen du, baina estropada bukatzen denean, harremana ona izaten da beste herrietako zaleekin eta arraunlariekin; hori da politena. Denboraldia bukatzean, ederrena izaten da arrauna alde batera uztea eta laguntasunari eustea. Aurkariak gara uretan, irabaztera joaten gara denok, baina arraun denboraldia bukatzean, beti egoten dira lagunak batean edo bestean, eta arraunari lotutako oroitzapen politak egoten dira.
San Juan eta San Pedro aipatu dituzu. Herri bakarreko bi barruti. Sanoa zen lehiakortasuna?
Tira, sano-sanoa ez zen. Azkenean, fanatismo horrek errespetua izatea galarazten zigun aurkariarekiko. Gauza bat da irabazi nahi izatea, baina beste kontu bat zen hura; pertsona bezala, aurkariarekiko errespetua galtzen zen batzuetan. Arraunlarien artean beti egoten zen tentsio handiagoa. San Juanera sanpedrotar bat etortzen bazen, beti egoten zen liskarren bat; ez arriskutsua, baina ez zen giro polita izaten. Asko aldatu da hori; egun, asko lasaitu da lehengo fanatismo hori. Norberak bere koloreak izaten ditu oraindik ere, baina etsaitasun txikiagoz.
Pasaian lau klub zireneko garaia bizi izan zenuen: Pasai Donibane Koxtape, Donibaneko Arraunlariak, San Pedro eta Trintxerpe. Nola gogoratzen duzu?
Hor jaio eta hazi nintzen ni; Pasaiako harrobi hartan hasi nintzen arraunean, eta oso gauza esanguratsua eta polita izan zen niretzat. Etxetik jaso nuen arrauna: aitarekin, anaiarekin… Etxean dena zen arrauna. Aita genuen liderra, eta hari segika hasi ginen hiru anaiak; bata arraunlaria eta beste biak patroiak. Azkenean, etxetik atera eta zer ikusten genuen badian? Kaian eta uretan, traineruak eta traineruak. Nirea zen mundu batean hasi nintzen; horren parte nintzen jaio nintzenetik.
Gerora, zatiketa bat bizi izan zuen zure klubak, Koxtapek, eta Donibaneko Arraunlariak sortu zuten. Zer jazo zen 1991ko denboraldia bukatzean?
Argi zegoen klub batean geundela, eta, futbolean bezala, jokalariek ez badute funtzionatzen edo entrenatzaileak ez badu bere lana ongi egiten, aldaketak egoten dira azkenean. Izugarrizko taldea zen gurea; Kontxa irabazi genuen 1986an eta 1988an, eta urte politak izan ziren. Arraunlariak hor geunden, kirol arloan gure onena emateko prest. Irabaztea zen gure helburua, eta ez geunden oso ados klubean entrenatzeko zeukaten planteamenduarekin; auskalo ongi edo gaizki, baina erabaki bat hartu genuen: beste klub bat sortzea. Kontxa bat irabazi genuen [1995ean], baina arazorik handiena zen ez genuela materialik, harrobirik ere ez, eta, azkenean, motz gelditu zen klub hori.
Gerora, Kontxako beste hainbat bandera ere irabazi zenituen.
Bai; guztira, sei. Mundu guztiak bost direla dio, baina, Castrorena ere, 2008koa, zenbatzekoa da, lehenengo igandean ni izan bainintzen patroi, eta hamalau segundoren aldea lortu baikenuen. Hurrengo igandean beste patroia atera zen [Iker Gimeno], baina Castrok irabazi zuen Kontxa hura. Badirudi batzuentzat Kontxa horrek ez duela balio, baina niretzat, bai. Futbolean bezala, azkenean, talde osoa da irabazlea. Hiru Kontxa irabazi nituen San Juan-Koxtaperekin, bat Donibaneko Arraunlariekin, eta bi Castrorekin.
Baduzu bandera kutunen bat?
Beti esaten da Kontxak markatzen duela arraunlarien gorena, eta niretzat oso garrantzitsua izan zen 24 urterekin lehena irabaztea. Etxean, aitarekin, hor hasi zen pixka bat norgehiagoka sano hori. Niretzat hori izan da banderarik garrantzitsuena. Dena den, beste bandera oso garrantzitsu batzuk ere baditut: Zarauzkoa, esaterako; beti izan da prestigio handikoa [lau ditu], baina, berezi-bereziak, Donostiakoak, Kontxakoak.
Aitarekin zenuen norgehiagoka horretan, hark baino Kontxa gehiago irabaztea proposatu al zenion zeure buruari?
Motibazio aldetik beti izan da pizgarri bat, eta, ni ere arraunean jarraitzeko gogoz nenbilenez, azkenean horrela iritsi ziren garaipenak. Garrantzitsua da esatea talde onetan egon naizela beti; zortea eduki dut horretan. Kontxak irabaztea helburu bat ote zen? Bai, ilusio horrekin aritu nintzen beti, eta zortea eduki dut aitak baino bat gehiago lortu dudalako azkenerako [barrez], baina hori ez zen helburua.
Hiru klub desberdinekin irabazi duzu Kontxako Bandera. Marka da hori ere…
Azkenean, 2000. urtean, Kantabria aldera hasi nintzen etortzen. Aita ere hemen egona zen neu baino lehenago; hark utzi egin zuen, niri deitu zidaten, eta, hortik aurrera, klub askotan ibili izan naiz. Ez dakit zergatik. Patroiak, azkenean, lan garrantzitsua egiten du, eta, esperientzia neukanez, zorte handia izan nuen eta talde askotatik deitu zidaten.
Arraunaz gain, kirolzale sutsua zara. Azken Behobia-Donostian parte hartu duzu; zaldi eta txakur kros lasterketetan ere maiz ibilitakoa zara…
Gorputzak eskatzen didan zerbait da kirola. Beti zerbait egiten aritu behar duenetakoa naiz; gustatzen zait entrenatzea, sakrifikatzea, gozatzea… Sufritu ere sufritzen da, baina niretzat gozatzea da garrantzitsuena. Azkenean, niri hori eskatzen dit gorputzak. Osasunez, oraingoz, ongi nago, eta hala jarraitu nahi nuke, niretzat motibazio bat baita kirola.
Arraunak telebistara ere eraman izan zaitu maiz. 2012an, esaterako, ETB2ko 'El Conquistador' saioko kapitaina izan zinen.
Oso esperientzia ona izan zen, baina oso gogorra. Nirekin gogoratu zirela, hori izan zen garrantzitsuena; hara ez da edonor joaten, karisma eta jenioa duten pertsonak bilatzen dituzte: [Jose Luis] Korta, Juanito [Oiartzabal], [Mikel] Goñi, Eneko [van Horenbeke], Manu [Maritxalar]… Ohorea izan zen, oso esperientzia polita eta latza. Hainbeste kirol egin ditut, non El Conquis-en egotea oso atsegina izan zen niretzat.
Berriz joateko modukoa?
Ez, ez [barrez]. 2012an joan nintzen, eta hurrengo urtean ere deitu zidaten, baina ezetz esan nuen. Nik lan ona nuen garai hartan, eta bizimodu erosoa; ez nintzen hortaz bizi. Beste esperientzia bat izan zen, eta hor egongo da betiko. Oso pozik nago, baina ez nuke errepikatuko. Gogorra da, eta, kirol guztietan bezala, arriskua ere badute hango probek.
Zer izan zen gogorrena?
Dena. Jende gaztearekin zaude, batzuk motibatuta daude, beste batzuk ez, hotza, janari falta… Kirol aldetik, ez baduzu jaten eta gorputzari behar duena ematen ez badiozu, ahuldu egiten zara, eta gorputzak ez du erantzuten. Norberaren alderik okerrena ateratzen da horrelakoetan, jenio txarra, denetik. Gosea pasatzen duzu, hotza, eta, gainera, zu ere gaizki zaudenean talde oso baten kapitain lana egin behar baduzu, ez da erraza izaten. Esperientzia aldetik, taldea nola osatu eta egoera horretan nola gidatu ikasi izana da garrantzitsuena. Taldea eramatea izan zen gogorrena. Nik beti egin dut kirola, eta patroi gisa taldea eraman behar izaten da. El Conquis-en, ordea, beste faktore negatibo asko gehitzen zaizkio lan horri, baldintza txar asko.
Aitona, arraunlaria izan zen; aita, patroia; bi anaiak, bata arraunlaria eta bestea patroia… Eta arreba? [Lau anai-arreba dira].
Arreba jaietan bateletan ibili izan da, baina ez neurri berean. Anekdota moduan, zera: aitaren pena beti izan da hiru seme eduki ondoren laugarrena neska jaio izana. Beste mutil bat nahi zuen aitak, eta amak galdetu zion: “Nolatan beste mutil bat?”. Eta hark: “Bai, bai. Batel bat osatzeko; ni patroi eta lau semeak arraunean”. Pentsa aitak zer pentsamendu zuen buruan, zenbateraino bizi zuen arrauna! Arreba zaletasun gisa aritu zen arraunean, baina haren kirola ez zen arrauna; garai hartan, emakumeak ez ziren gizonak bezala aritzen arraunean. Aitak planteatu ere ez zuen egin batela alaba batekin ere sor zitekeenik, urte haietan gizonen kirola baitzen arrauna. Gaur egun, argi dago dena aldatu egin dela, kirol guztietan parte har dezaketela emakumeek, gizonek bezala, eta arraunean ikusi besterik ez dago nola dabiltzan emakumeak. Niretzat, hori da gauzarik politenetako bat.
Ate bat ixtean leiho bat irekitzen dela esan ohi da. Zer egiteko asmoa daukazu aurrerantzean?
Argi daukat kirola egiten jarraituko dudala, baina horixe da etxean emaztearekin beti edukitzen dudan eztabaida nagusia… Laredon bizi naiz orain, lagunak ditut hemen, eta zaldiekin ere ibili ohi gara; gozoki bat jartzen didate aurrean beti, eta ni berehala berotzen naiz edozein erronkarekin. Korrika ere ibiltzen naiz, talde batean nabil hemen, eta bakarrik ere entrenatu ohi naiz. Garrantzitsuena da ez dudala alferkeriarik entrenatzera joateko. Euria ari duenean ere kanpora joaten naiz korrika egitera, berdin-berdin. Orain bezala: zurekin ari naiz elkarrizketa egiten [telefonoz], eta leihotik begira nago aldi berean, ea atertzen duen ikusteko; gero korrika egitera nola atera beharko dudan pentsatzen ari naiz. Aurrerantzean, hor jarraitu nahiko nuke, osasunak horretarako modua ematen didan bitartean.
Arraunetik aparte biziko zara, beraz?
Arraun munduko ateak itxita dauzkat. Patroi bezala, behintzat, hartuta daukat erabakia, baina egia da lagunen bat, gertukoren bat, hurbilduko balitzait mesederen bat eskatzera, ez nukeela arazorik izango laguntzeko. Entrenatzeko ez, gogo hori ez dut jada, burua ez dut prest denboraldi bat hasteko, baina irakasteko gogoz nabil. Hemen bertan, Laredon, agian, mutil koskorrekin ikastaroak egingo ditut udan… Betidanik izan dut ilusioa mutil gazteei patroi lanak irakasteko. Pasaian banengo, han egingo nuke, baina orain hemen harrobia badenez, hemengoei irakatsiko nieke. |
2021-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/206504/organoa-zubi-lanerako-tresna.htm | Kultura | Organoa, zubi lanerako tresna | Jose Luis Elorza eta Jesus eta Jose Ibazeta eibartarrek Helmholtz organoa sortu zuten 1961ean. Organoaren 60. urteurrena gogoratzeko, kontzertu berezi bat egingo dute azaroaren 30ean, Eibarren. | Organoa, zubi lanerako tresna. Jose Luis Elorza eta Jesus eta Jose Ibazeta eibartarrek Helmholtz organoa sortu zuten 1961ean. Organoaren 60. urteurrena gogoratzeko, kontzertu berezi bat egingo dute azaroaren 30ean, Eibarren. | Ez da izango ohiko kontzertu bat, historiatik asko edukiko baitu ekitaldiak. Baina gaur egungo hainbat musikariren printzak izango dira, duela 60 urte sortutako organo baten melodiak lagunduta, azaroaren 30ean, asteartean, 20:00etan, Eibarko Koliseo antzokian. “Eibarko industriari omenaldia egingo diogu”, adierazi du Aitor Alberdi Eibarko Proiektors sormen taldeko kideak eta astearteko ekitaldiaren sortzaileetako batek —Jesus Maria Agirre ere buru-belarri aritu da antolaketa lanetan—.
Mikel Erentxun; Olatz Salvador; Elkano Browning Cream —Mikel Azpiroz buru dela—; Julian Maeso; MZM (Maite Arroitajauregi, Zaloa Urain eta Miren Narbaiza); Eibarko Kezka dantza taldea —Juan Luis Agirre organoan dela—, eta Quico Puges eta Iraide Ansorena elkartuko dira Koliseoko oholtzan. “Ekitaldiak ordu eta erdi inguru iraungo du, eta 12-15 minutuko saio bana egingo dute musika taldeek”. Alberdiren hitzetan, ezaugarri batek bateratuko ditu artista guztiak: Helmholtz (CV Church) organoak. “Hori da baldintza bakarra, artista guztien proposamena organoaren ingurukoa izatea, organoak garaien eta musikarien arteko zubi lanak egitea”.
Asteartean, San Andres eguna dute Eibarren, baina, koronabirusaren pandemiak eraginda, festak bertan behera utzi ditu udalak. “Azken orduko aldaketarik ezean, ordea, gure ekitaldiak aurrera egingo du bere horretan”, esan du Alberdik. Sarrerak salgai daude jada, 10 euroan —7 euro ordaindu beharko dituzte Koliseoaren Laguna txartela daukaten herritarrek—. Koliseo antzokian bertan eros daitezke sarrerak, egunero, 17:30etik aurrera, eta baita Tickets.kutxabank.es webgunean ere.
Chicagoko (AEB) Hammond organoan dauka oinarria Eibarren sortutako Helmholtz organoak. Alberdik zehaztu duenez, 1930 inguruan “erlojuak-eta egiten” hasi zen Laurens Hammond ingeniari estatubatuarra. “Sormen lan horretan, organo batzuk ere egin zituen azkenerako. Bereziak ziren, eta arrakasta handia eduki zuten AEBetan. Diziplina askotan, berehala soinu mitikotzat hartu zuten organo hura, Hammond soinua”. 1947an, Chicagotik 6.650 kilometrora, ikasketak amaitu, elkartu eta hozkailuak elektrizitatearekin nahasten hasi ziren Jose Luis Elorza eta Jose eta Jesus Ibazeta anaiak. Eibartarrak. “Irratiak konpontzen hasi ziren gero, eta organo txiki batzuk egiten ondoren, oso xumeak baziren ere”.
Ordurako Hammond markako organo bat bazegoen Ermuko (Bizkaia) parrokian, eta hura baliatu zuten Eibarko Astelena pilotalekuan ostegun batean egin zuten dantzaldi batean. “Hiru lagun horiek berehala ikusi zuten izugarrizko kalitatea zeukala organo hark, eta horrelako zerbait egin beharra zeukatela erabaki zuten, euren organo txikiekin irauteko jai zeukatela ikusita”. Ermuko abadearekin elkartu, eta galdetu zioten organoa euren tailerrera eraman ote zezaketen. “Trukean, Ermuan euren organo bat jarriko zutela hitzeman zioten, iganderoko elizkizunak egiteko modua izateko”.
750-800 pieza desberdin
Baimena lortuta, Ibazeta anaiek eta Elorzak piezaz pieza askatu zuten Ermuko organoa, euren tailer txikian, 1961ean. “13.700 pieza atera zituzten guztira; horietatik 750-800, desberdinak. Ez ziren pieza arruntak, eta inguruan ez zegoen halakorik, baina pixkanaka-pixkanaka hasi ziren inguruko enpresak ere saltsa horretan sartzen”. Pausoka-pausoka, “eta inguruko enpresa horien laguntzarekin”, Hammond organoaren nolabaiteko “erreplika perfektu bat” egin zuten hiru eibartarrek.
Garai hartan, Hammond Companyk bazeukan jada lantegi bat AEBetan, 8.000 langilekoa, organoak-eta egiteko. “Izan ere, ordurako Hammondek mundu guztian saltzen zituen organoak, milaka eta milaka”, zehaztu du Alberdik. “Eta, egoera horretan, Europan enpresa asko zebiltzan Hammond organo horren kopiak egin nahian; Italian, Alemanian… Baina inork ez zuen lortzen oso kopia onik”.
Eibarren horrelako organo bat eginda, Ibazeta anaiek eta Elorzak eskutitz bat bidali zuten Chicagora, erreplika bat lortu zutela esanez. “Hor gelditu zen kontua, baina, bi aste geroago, pertsona bat agertu zen Eibarren, aurretik abisatu ere egin gabe. Charles Wilson zen, Hammondeko organista ofiziala. Mundu guztian barrena ibiltzen zen organoak probatzen eta konpontzen, eta sinistu ezinik gelditu zen Eibarren ikusi zuenarekin”.
Pare bat hilabete geroago beste dei bat jaso zuten Eibarren, Hammonden burua bertara joango zela esanez. “1960ko hamarkadaz ari gara, pentsa. Egun batzuk geroago, hura ere Eibarrera etorri zen”, esan du Alberdik. “Enpresako diseinuen burua ere bai atzetik… Lau bisita garrantzitsu izan zituzten guztira, eta guztiek ziurtatu zuten eibartarrak gai izan zirela baldintza eskas samarretan, auzolanean, Hammonden oso antzeko organoa egiteko. Txeketegia atera, 250.000 pezeta ordaindu [1.500 euro], eta Chicagora eraman zuten Eibarren egindako Helmholtz organo hura”.
Alberdik azaldu du “bizpahiru urte gehiago” aritu zirela hirurak organoak egiten. “50 bat organo egin zituzten guztira, baina, frankismo garai betean, egoera ez zen onena Euskal Herrian ere, eta Espainiako Gobernuak hartu zuen bere gain Helmholtz organo horien produkzioa. 50 organo egin bai, baina oso gutxi kobratu zituzten hiru lagunek, eta enpresa itxi egin behar izan zuten”.
Eibarren, zazpi organo
50 organo horietatik hemeretzi dauzkate kontrolatuta Alberdik-eta, eta horietatik zazpi daude Eibarren bertan. “Beste bat, berriz, Berriatuan [Bizkaia] dago. Igandero-igandero, martxan egoten da meza ematen dutenean”, jakinarazi du Proiektors taldeko kideak.
Hammond organoaren erreplika bat zenez, Hammond-Helmholtz antzeko soinua zeukatela-eta, horregatik aukeratu zuten Helmholtz izena. “Elektromagnetismoaren inguruan bazegoen Alemaniako fisikari bat, Hermann von Helmholtz, eta horrexegatik aukeratu zuten izen hura”. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206505/bertan-behera-utzi-dute-hatortxu-rock-osasun-arrazoiengatik.htm | Kultura | Bertan behera utzi dute Hatortxu Rock, «osasun arrazoiengatik» | COVID-19aren izurritea goraldi betean da Nafarroan, eta, «ziurgabetasunaren» ondorioz, jaialdirik ez egitea erabaki dute arduradunek. Abenduaren 18an ziren jaia ospatzekoak. 25. aldia zukeen Hatortxu Rockek. | Bertan behera utzi dute Hatortxu Rock, «osasun arrazoiengatik». COVID-19aren izurritea goraldi betean da Nafarroan, eta, «ziurgabetasunaren» ondorioz, jaialdirik ez egitea erabaki dute arduradunek. Abenduaren 18an ziren jaia ospatzekoak. 25. aldia zukeen Hatortxu Rockek. | Aurten ere ez da izanen. Jaialdiak ez du bueltarik, oraingoz. Abenduaren 18an zen egitekoa Hatortxu Rocken 25. jaialdia, Atarrabian (Nafarroa), baina bertan behera geldituko dela iragarri dute gaur antolatzaileek. COVID-19a azken asteotan izaten ari den oldarraldiak bultzatu ditu erabakia hartzera. Agerraldi bat egin dute hedabideen aurrean, Iruñeko Katakraken, erabakiaren berri emateko.
«Gaur ez genuke hemen egon nahi. Gaur zita genuen Atarrabian, ordu honetan bertan, gunea hesitu eta Hatortxu Rocken muntaia martxan jartzeko». Hitz horiekin adierazi dute jaialdiaren antolatzaileek zer zaila izan den erabakia hartzea, baina nabarmendu dute jaialdia bertan behera uztea zela gaur egun Hatortxu Rock «arriskuan ez jartzeko» modu bakarra.
Izan ere, gaur zen hastekoa gunearen muntaia, eta horrek erabaki bat zirt edo zart hartzera behartzen zituen: jaialdia ez egiteko erabakia aurrerago hartu beharko balute, galera ekonomikoak are handiagoak izango lirateke, Amets Arangurenek antolatzaile guztien izenean azaldu duenez: «Gaur erabaki hau hartuta, dagoeneko, galera ekonomiko garrantzitsu bat izango dugu. Baina aurrerago bertan behera uztera behartuak egongo bagina, gure galerak hamar aldiz biderkatuko lirateke».
Ez dago argi zer neurri hartuko dituen Nafarroako Gobernuak datozen asteetan pandemiaren goraldiari aurre egiteko, eta «ezjakintasun» horrekin aurrera jarraitzea Hatortxu Rock «arriskuan jartzea» litzateke, haren hitzetan. «Eta 25 ediziotan hazitako proiektua, urtero-urtero elkartasun ekarpen ekonomiko handia egiten duena, ezin dugu horrela hipotekatu».
Hala ere, egoerak dagoeneko Hatortxu Rocki «zulo ekonomiko handia» sortuko diola nabarmendu dute, eta horrek eragina izango duela baita jaialdiaren oinarrian ere; euskal presoekiko elkartasunean, alegia: «Ez da soilik aurten ezingo diogula sakabanaketaren aurkako borrokari ekarpenik egin: ezingo ditugu honek suposatzen dituen arriskuak nahi genuen moduan salatu, eta ezingo ditugu dakartzan gastuak leundu».
Horiek horrela, gogorarazi dute ekarpenak egiteko bestelako bideak badirela: hatortxurock.eus webgunean arropa dute salgai, eta heldu den astetik aurrera «promozio eta produktu berriak» izango dira eskuragai.
Kontzertu gogoa, atzeratua
Iaz ere ez zuten ohiko Hatortxu Rock egin, orduan ere osasun larrialdiaren ondorioz. Hasieratik izan zuten argi ezin izango zela aurrez aurreko kontzerturik egin, eta, horren ordez, ikus-entzunezko eskaintza bat egin zuten: kontzertuak bideo bidez zabaldu zituzten, formatu berezian. Harrera «bikaina» izan zuen egitasmoak, arduradunen arabera. Aurten ere, hasieran ez zuten uste jaialdia Atarrabiako karpan egiterik izango zutenik, eta beste aukera batzuk aztertzen hasi ziren. Ondoren, baina, ohiko formatura itzultzea erabaki zuten.
Harrera beroa izan zen, «barruan zein kanpoan». Barne mailan, lan taldeak «buru-belarri» aritu dira hasieratik, eta zaleen artean kontzertu gosea bizirik zela ikusi zen sarrerak erosteko garaian. Sarrerak eskuratzeko aukera zabaldu eta ordu gutxira agortu ziren, urriaren 17an.
Kontzertuak emanen zituzten taldeak artean jakin gabeak zirela erosi zituen jendeak sarrerak. Ondotik, urriaren 27an iragarri zituzten musika taldeak. Hamazazpi jakinarazi zituzten guztira: tartean Segismundo Toxicomano, Afu, Soziedad Alkoholika, Kaotiko, Tremenda Jauría, Dupla, Nogen, Green Valley, Tribade, Bide Bakarra, Skakeitan eta Ibil Bedi.
Azaldu dutenez, sarrera erosi zuten guztiek mezu elektroniko bat jasoko dute datozen egunetan, dirua berreskuratu nahi izanez gero, hala egin ahal izateko. Nahi duenak egindako ekarpenari eutsi ahal izango dio. Barkamena eskatu dute eragozpenengatik.
Jaialdi berezia, uztailean
Erabakia gogorra izan bada ere, argi utzi dute ez direla geldirik geratuko. Datorren urterako jaialdi berezi bat dute iragarria: uztailaren 29an eta 30ean izango da, Atarrabian, eta bi egun iraungo du, urrian aurreratu zutenez. «Azken urtean antolatu ezin izan diren ekitaldi guztiak kontuan hartuta eta sakabanaketaren aurkako borrokan dagoen beharra aztertuta» hartu dute erabaki hori.
Urrian iragarpena egin zutenean adierazi zuten datorren urtean koronabirusaren bilakaera zein den aztertu beharko dutela. Orain, berretsi dute dagoeneko egun horiei begira daudela, lanean jarraitzeko asmoz, «osasun egoerak eta haren baitan hartutako neurriek ahalbidetuko duten itxaropenez». Bitartean, beste data bat ere aurkeztu dute: 2022ko abenduaren 17a. Egun horretan izango da hurrengo Hatortxu Rock, ohiko formatuan. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206506/frantzia-eta-italia-europako-batasuneko-botere-balantza-aldatu-nahian.htm | Mundua | Frantzia eta Italia, Europako Batasuneko botere balantza aldatu nahian | Merkelen agurrak utziko duen abagunea baliatzeko, Macronek eta Draghik beren herrialdeen arteko lankidetza sustatzeko akordioa sinatu dute. Quirinaleko Hitzarmena «historikotzat» jo dute bi agintariek. | Frantzia eta Italia, Europako Batasuneko botere balantza aldatu nahian. Merkelen agurrak utziko duen abagunea baliatzeko, Macronek eta Draghik beren herrialdeen arteko lankidetza sustatzeko akordioa sinatu dute. Quirinaleko Hitzarmena «historikotzat» jo dute bi agintariek. | EB Europako Batasuneko bikote historikoa Alemania-Frantzia izan da, baina baliteke oraingoan beste batek hartzea protagonismoa. Angela Merkel Alemaniako jarduneko kantzilerrak datorren hilabetearen hasieran utziko du politika —baita hutsune bat ere—, eta, haren ordezko Olaf Scholzek bere burua kokatzeko denbora beharko duela kontuan harturik, Emmanuel Macron Frantziako presidentea eta Mario Draghi Italiako lehen ministroa abagune hori baliatzeko asmotan dira, EBn buruzagitza berri bat finkatzeko eta, bide batez, talde komunitarioko botere balantza aldatzeko. Baita azkarrago ekiteko eta, agian, gehiago xahutzeko ere. Asmo eta helburu horien erakusle bilakatu da, hortaz, bi agintariek gaur sinatu duten Quirinaleko Hitzarmena, zeinaren bidez bi herrialdeen arteko lankidetza sustatuko duten hainbat arlotan.
Macronen eta Draghiren artekoa elkar ulertzearen eta ideiak, interesak eta lehentasunak partekatzearen istorio bat da: EBren suspertze plana martxan jartzeko lan —eta presio— egin zutenen artean egon ziren, talde komunitarioaren gastu araudiak aldatzeko asmotan dira, proiektu industrial bateratuak sustatu nahi dituzte, eta geroz eta pauso gehiago eman dituzte migrazioaren auzian erantzun komuna helarazteko, besteak beste. Sintonia horren erakusle da Italiako lehen ministroak Frantziako presidentearekin afaltzea erabaki zuela bere urtebetetze bezperako gauean.
Agintarien profilek ere zerikusia dute horretan: bankari ohiak dira, europazaleak, erabakiak azkarrago hartzearen aldekoak —batez ere EBn—, eta beren burua «zentristatzat» daukate biek ala biek. Finean, bat etortzeak askotarikoak dira, eta koordinazio hori talde komunitariora eraman nahi dute, momentum-a ez galtzeko. «[Bi herrialdeen arteko] Harremaneko momentu historiko bat da», adierazi du Draghik akordioa sinatzeko Erromako Quirinale jauregian egindako agerraldian. Macron ez da gutxiago izan, eta izaera bera aitortu dio itunari.
Bi herrialdeen arteko lankidetza indartzeko hitzarmenaren oinarrian «subiranotasun europarra» dago, eta, horretarako, harremana sustatuko dute atzerri politika, segurtasun, defentsa, justizia, hezkuntza eta kultura arloetan, esaterako.
«Subiranotasun europarra bilatzeak esan nahi du guk nahi dugun Europaren etorkizuna diseinatzea, ez besteek nahi dutenarena», azaldu du Italiako lehen ministroak. Frantziako presidentearentzat, berriz, Paris eta Erroma bat datoz «Europa demokratikoago, subiranoago eta integratuago bat» nahi dutela, eta horren ondorio da akordioa sinatzea.
Hauek dira bi aldeek adosturiko neurrietako batzuk: hiru hilabetean behin herrialde bateko zenbait ministrok besteko Ministroen Kontseiluan parte hartzea; «batzorde zibil bat osatzea mugaz gaindiko lankidetzarako, kontuan harturik EBn migrazio fluxuak kudeatzeko politika bateratu baten beharra» dagoela; eta segurtasun indarrak laguntzeko «unitate operatibo bat sortzea».
Egoera desegonkorrean
Bi agintariek egungo egoera desegonkorrari aurre egiteko pausotzat aurkeztu dute lankidetza sustatzea. Krisi ekonomikoaz gain, koronabirusaren pandemia kudeatu behar dute, baita beste hiru gai ere: Errusia, zeina geroz eta erasokorragotzat daukaten; Txinaren gorakada, zeina mehatxutzat daukaten; eta Ameriketako Estatu Batuak, zeinak pixkanaka aldentzen ari diren.
Gainera, Frantzian bost hilabete barru egingo dituzte presidentetzarako bozak, eta, beraz, Macroni kanpain(aurrea)n are gehiago sartzeko balioko dio itunak; zer esanik ez EBra begira, haren herrialdeak datorren urtarrilean hartuko baitu EBko Kontseiluko presidentetza.
Draghiren kasuan, akordioak haren ospea eta agintaldiko egonkortasuna elikatuko ditu, oraindik ez baitu argitu Italiako lehen ministroaren karguan jarraituko duen ala herrialdeko presidentearen kargua onartuko lukeen baldin eta alderdiek hori proposatuko baliote datorren urteko otsailerako —kontsentsua handia da haren izena aipatzerakoan—.
Quirinaleko Hitzarmena ontzeko lehen pausoak 2018an eman zituzten, Paolo Gentiloni Italiako lehen ministro zela, baina bi herrialdeen arteko harremana erabat gaiztotu zen urte hartab, bozen ondoren 5 Izar Mugimenduak eta Legak osaturiko koalizioa agintera iritsi zenean —Giuseppe Conte buru zuela—.
Draghirekiko harremana, berriz, bere horretara itzuli da, Macronek eta hark antzeko ikuspuntuak eta jarrerak baitituzte hainbat auzitan —sei aldiz batzartu dira iragan otsailetik—; are, hilabeteek aurrera egin ahala, bi agintariak geroz eta gehiagotan aritu dira elkarlanean, eta horri segida emateko pauso naturaltzat aurkeztu dute ituna sinatzea.
Hori bai, Macronek gaur azaldu du akordioa ez dela erronka bat Frantziaren eta Alemaniaren arteko harremanarentzat: «Horren osagarria da». |
2021-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/206507/kuikui-pirritx-porrotx-eta-marimototsen-ikuskizun-berria.htm | Bizigiro | 'Kuikui', Pirritx, Porrotx eta Marimototsen ikuskizun berria | Bihar zen estreinatzekoa emanaldi berria, Amurrion (Araba), baina udalak iragarri du atzeratu eginen dela. Euskararekiko duten kezkatik sortu dute ikuskizuna. Gai hori ardatz hartuta, ipuin bat, disko bat eta ikuskizun bat prestatu dituzte. | 'Kuikui', Pirritx, Porrotx eta Marimototsen ikuskizun berria. Bihar zen estreinatzekoa emanaldi berria, Amurrion (Araba), baina udalak iragarri du atzeratu eginen dela. Euskararekiko duten kezkatik sortu dute ikuskizuna. Gai hori ardatz hartuta, ipuin bat, disko bat eta ikuskizun bat prestatu dituzte. | Aurten, Kuikui ikuskizunarekin saio handiak egingo dituzte, baina kopuruz gutxiago izango dira. Dena den, Kuikui saioarekin ez ezik, Zorionak, Marimotots formatu txikikoarekin ere jarraituko dute, Amaren intxaurrak heriotzari buruzko ikuskizunari jarraipena emateko. Hona hemen Kuikui ikuskizuna zer den, zazpi galderatan:
1. ZER DA 'KUIKUI'?
Pirritx, Porrotx eta Marimototsen proiektu berria da Kuikui, eta euskararekiko duten kezkatik abiatuta sortu dute, Joxe Mari Agirretxe Porrotx-en arabera: «Beti diogu euskaldunok izokinak garela, gurea bezalako hizkuntza txiki batek aurrera egiteko parean korronte handi bat daukalako». Txorien kantuaren bidez irudikatu dute euskara, eta, hizkuntzaz bezala, balioez ari dira, beste mundu bat irudikatzeko asmoz: «Irudikatzen dugu mundu bat non denok izango dugun toki bat: pertsonak, herriak, kulturak...». Ohi bezala, gai hori ardatz hartuta, ipuin bat, disko bat eta ikuskizun bat prestatu dituzte.
2. ZEIN DA IKUSKIZUNAREN ABIAPUNTUA?
«Zabaldu besoak, astindu hegoak, adi belarriak, ireki begiak!» esanez hasiko da pailazoen ikuskizuna. Txoria nintzela kantua abestu, eta etxeko sukaldean hegan egiten ikasiko dute. Izan ere, txoriek altueratik, zerutik, urrutira ikusteko duten gaitasuna miresten du Marimototsek, ikuspuntu zabalago bat izateko modua ematen dielako: «Txoriei begirada horrek gaiei heltzeko beste modu bat eta askatasunez bizitzekoa ematen die», azaldu du Porrotxek.
3. ZER GAI LANDUKO DITUZTE?
Goitik duten urrutirako begirada horri esker, pailazoek hainbat pertsonaren errealitatearekin egingo dute topo. Plastikoz betetako balearekin elkartuko dira, eta, hari lagundu nahian, Txomin ikusiko dute, Ameriketako indioa. Balearekin bezala, Tiderrekin egingo dute topo geroago, Afrikatik Euskal Herrira ezkutuan datorren migratzailearekin, anaia Baionan daukalako zain; eta, geroago, Ilargi baserritarrarekin eta Margarita oiloarekin. Margaritak koloretako arrautza bat errun du, eta Txitakolorea jaioko da bertatik, «ostadarraren koloreak munduan zabaldu nahi dituena».
4. ZER KONTATUKO DU IPUINAK?
Miren Amurizak idatzi du Kuikui ipuina, eta Irrimarrako Irene Irureta eta Karmele Gorroño ilustratzaileek jantzi dute irudi koloretsuz. Txorien kantuaz mintzo da, bakoitzak bere abesteko modua baitu: zozoak kui-kuikui egiten du, tukanak kerrek-kerrek, hontzak bu bururu uru-uru. Txorien kantuak baliatuz, munduko hizkuntzez ari da Amuriza: «Hizkuntza aniztasunaren inguruko testu bat da, txorien bidez geure jarrerak islatu gura dituena, askotan imitazioz hizkuntza handien musika horri jarraitzeko joera dugu, eta geurea galduz joaten gara». Paperean argitaratzeaz gain, ipuinaren ahozko grabazioa ere egin dute, eta ikus-entzunezko gisa ere ikus daiteke.
5. NOLAKOA DA DISKOA?
Hamabi abestiko diskoa ondu dute pailazoek, eta Xabier Zabala aritu da horiek sortzen edo egokitzen. Izan ere, hamabi abesti horietatik bost grabatu berriak dira: Kuikui, Txoria nintzela, Bakarrik eta libre, Xoxoak galdu du eta Itsasoa laino dago. Istorio baten bidez josi dituzte kantuak, eta, protagonistak txoriak izanik ere, gaur egun gertatzen diren hainbat gairi buruz hitz egiten dute: munduko hesiei buruz eta Bidasoan hildako migratzaileei buruz, kasurako.
Ikuskizun berriaren disko-liburua eskuratu nahi duzu? Bidali zure marrazkia mantangorri@berria.eus helbidera, eta eskuratu zozkatuko ditugun bost sortetako bat.
6. HABIA KUTXAK, NORI?
Kuikui ikuskizuna egiten duten herrietan, euskalgintzan aritzen diren taldeei txorien habia kutxak oparituko dizkiete pailazoek. Aranzadi zientzia elkartearen Txoribox proiektuarekin bat eginez, elkarte horien eguneroko lana aitortuko dute: «Munduko txoriek habiak behar dituzten bezala, munduko hizkuntzek habiak behar dituzte. Euskal Herrian herri guztietan ari dira elkarte eta pertsonak euskararentzat habiak sortzen, euskarak izan ditzan espazioak egunerokoan txoriak bezala modu askean bizitzeko». Nafarroan ekoizten dituzte habientzako kutxak, eta jendea animatu nahi dute horiek egitera eta jartzera, txoriek babeslekuak izan ditzaten. Gero, Aranzadi elkartekoek jarraipena egiten diete txoriei, haiei buruz gauza gehiago jakiteko asmoz; azken batean, ikasketa prozesu bat da.
7. EMANALDIAK, NOIZ ETA NON?
Hauek dira oraingoz iragarri dituzten datak:
Abenduaren 3an: Irurtzungo kiroldegian.
Abenduaren 8an: Donostiako Intxaurrondoko kultur etxean.
Abenduaren 12an: Zizur Nagusian.
Abenduaren 19an: Barakaldoko antzokian.
Abenduaren 26an: Durangon, Landako Gunean.
Abenduaren 27an: Azkoitiko antzokian.
Abenduaren 29an: Bermeoko frontoian.
Abenduaren 30ean: Ondarroako frontoian.
Hasieran, Pirritx, Porrotx eta Marimotots bihar ziren Kuikui ikuskizuna lehen aldiz ematekoak, Amurrioko (Araba) Buñueta kiroldegian. Ordea, COVID-19ak ekarritako egoeraren eraginez, emanaldia bertan behera utzi eta aurreragorako uztea erabaki dute antolatzaileek. Amurrioko Udalak ohar batean jakinarazi du atzeratzeko erabakia, «zuhurtziagatik eta erantzukizunagatik» egin dute urratsa. ZORIONAK, MARIMOTOTS
Abenduaren 10ean: Pasai Donibaneko Juanba Berastegi kulturgunean.
Abenduaren 15ean: Argantzonen.
Abenduaren 17an: Donostian, Okendo kultur etxean.
Abenduaren 23an: Villabonako Gurea antzokian. |
2021-11-26 | https://www.berria.eus/albisteak/206508/partida-biribiltzeko-ezintasuna-agerikoa.htm | Kirola | Partida biribiltzeko ezintasuna, agerikoa | Athleticek 2-2 berdindu du Granadaren aurka, San Mamesen. Zuri-gorriak aurreratu dira, Raul Garciaren golari esker, baina bi gol sartu dizkiete berehala. 74. minutuan, berdintzea lortu dute. Iñigo Martinezi txartel gorria atera diote. | Partida biribiltzeko ezintasuna, agerikoa. Athleticek 2-2 berdindu du Granadaren aurka, San Mamesen. Zuri-gorriak aurreratu dira, Raul Garciaren golari esker, baina bi gol sartu dizkiete berehala. 74. minutuan, berdintzea lortu dute. Iñigo Martinezi txartel gorria atera diote. | Athleticek lehortean jarraitzen du: emaitza bolada txarrean dago. Granadari irabazita, onbidera itzuli nahi zuen, baina puntu bakarra urratu du, San Mamesen: 2-2. Gisa horretara, zuri-gorriek bost partida daramatzate irabazi gabe, eta, Europako postuetan egoteko, ezinbestekoa da garaipenak lortzea.
Partidaren atarian, San Mames morez jantzi da, indarkeria matxistaren aurkako keinu gisa. Marcelino Garcia Toral Athleticeko entrenatzaileak bi aldaketa egin ditu aurreko jardunaldian Levanteren aurka jokatutako lehian zelairatu zuen hamaikakotik, eta biak aurreko lerroan: Nico Williamsek Alex Berenguerren lekua hartu du eskuin hegalean; Oihan Sancetek, berriz, Iñaki Williamsen ordez jokatu du aurrelari gisa, Raul Garciarekin batera.
Bizia izan da neurketa hasiera. Bi taldeak goian hasi dira presioa egiten, eta erasora begira. Bada, Athleticek izan duen lehen aukerari ondo baino hobeto atera dio zukua. 9. minutuan, Angel Montoro erdilariak ahul urrundu du baloia areatik, eta, hutsegite horretan, Iker Muniain erne ibili da. Athleticeko kapitainak baloia lapurtu, ezker hegaletik erdiraketa egin, eta Raul Garciak bikain biribildu du jokaldia. Denboraldiko hirugarren gola du nafarrak.
Hortik aurrera, Athletic lasaitu egin da, eta Granadak etxekoek baino gehiago izan du baloia, nahiz eta zuri-gorrien arean arriskurik ez sortu. Bai, ordea, 24. minutuan, eta nahikoa berdinketa ezartzeko markagailuan. Dani Garciak baloia galdu du erdian. Zumarragakoa makal ibili da, eta Jorge Molinak berreskuratu du. Hark, burua altxatu, eta Darwin Machisi sakonean jarri dio baloia. Venezuelakoak, erritmo aldaketa azkar batekin Lekue atzean utzi, eta, ezkerrez, jaurtiketa gurutzatua eginda, sarera bidali du baloia. Unai Simonek ezer gutxi egin zezakeen.
Gol horri esker, hauspoa hartu dute erabat espainiarrek, harik eta 33. minutuan Athletici dema aldapan gora jarri zaion arte. Hain zuzen, Muniainek baloia galdu du erasoan, eta Granadakoak azkar atera dira kontraerasora. Horretarako, Machisen abiadura baliatu dute eskuin hegaletik. Erdiraketa gaiztoa egin duen arren, Athleticeko atzelariek astia bazuten baloia urruntzeko. Baina, ustekabean, Molinaren oinetara heldu da baloia, eta espainiarrak ez du barkatu Simonen aurrean. Etxekoek larrutik ordaindu dute akatsa. Kolpe latza izan da bisitarien gola.
Suspertu egin behar zuten Marcelinoren jokalariek. Baloia alde batetik bestera mugitu dute, jokaldiak ongi eratzeko, baina Granadakoak sendo zeuden atzean. Bi taldeek aparteko aukera argirik izan gabe, bisitariak abantaila zutela heldu da atsedenaldia.
Bigarren zatiaren hastapenean, Marcelinok aldaketen beharra sumatu du hamaikakoan; Oier Zarraga eta Iñaki Williams zelairatu ditu, jokoari bizitasun handiagoa emateko. Zuri-gorriek pauso bat eman dute aurrera, eta sarriago heldu dira Granadaren areara. Lehen abisua Raul Garciak eman du; urrunetik boleaz egindako jaurtiketa batek Luis Maximiano atezaina ezustean harrapatu du, baina baloiak langan jo du.
Jokalariek etenik gabe egin dute erasora, berdinketaren bila. Zarragak ezker hegaletik barneraldia egin eta eskuinez indartsu jaurti duen arren, Maximianok bikain erantzun dio. Hurrengo jokaldian, ordea, Granadakoak ez du behar bezala urrundu, eta, jokaldi nahasi baten ostean, bere atean sartu du. Athleticeko jokalariak eta jarraitzaileak indartu egin dira, eta partidako azken minutuetan bereak eta bi egin dituzte hiru puntu lortzeko.
Arauzko denbora beteta zegoela, Iñigo Martinezek gola sartzeko aukera izan du, baina, beste behin, Maximianok atea giltzarrapoz ongi lotua zuen. Handik gutxira, gainera, atzelari ondarroarrak zaplazteko galanta hartu du; azken jokalaria zela eta, sarrera itsusia egin dio Granadako aurrelari bati, eta Adrian Cordero Vega epaileak, bideo epaile laguntzailea erabilita, txartel gorria erakutsi dio Martinezi, eta aldageletako bidea hartu du. Denboraldi honetan bigarrenez izan da kaleratua. Azken minutuetan, ez batak eta ez besteak ez dute aukera baliatu, eta markagailua bere horretan geratu da. Athletic zortzigarrena da sailkapenean, hamalau partida jokatuta.
Athletic: Unai Simon; Lekue, Yeray, Iñigo Martínez, Balenziaga (Petxarroman, 76. min); Nico Williams, Vencedor, Dani Garcia (Zarraga, 59. min), Muniain; Sancet (Iñaki Williams, 59. min) eta Raul Garcia.
Granada: Maximiano; Quini, German (Abram, 45. min.), Torrente, Escudero; Gonalons, Montoro, Rochina (Yan Eteki, 65. min), Machis (Carlos Neva, 53. min.); Luis Suárez eta Jorge Molina. |
2021-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/206545/euriak-eta-haize-boladek-kalte-ugari-eragin-dute-zenbait-herritan.htm | Gizartea | Euriak eta haize boladek kalte ugari eragin dute zenbait herritan | Elurrak jadanik zuritu ditu Euskal Herriko hainbat eremu. A-15 autobidea itxi egin du Gipuzkoako Foru Aldundiak, botatako kazkabarragatik. | Euriak eta haize boladek kalte ugari eragin dute zenbait herritan. Elurrak jadanik zuritu ditu Euskal Herriko hainbat eremu. A-15 autobidea itxi egin du Gipuzkoako Foru Aldundiak, botatako kazkabarragatik. | Iragarria zegoen elurra, haizeteak eta beste ailegatuko zirela asteburua hasterako, eta erdiz erdi bete dira aurreikuspenak. Goiz goizetik, prezipitazioak eta tenperatura apalak izan dira nagusi Euskal Herrian. Zenbait tokitan, gainera, indarrez jo du haizeak, kalteak eragiteraino. Besteak beste, eguraldiaren iragarpenak ikusirik, Eusko Jaurlaritzak abisu horia ere ezarri du euriagatik lehorrean, eta olatuen tamainagatik itsasoan. Aktibatu egin du, gainera, Uholdeei Aurre Egiteko Larrialdietarako Plan Bereziaren alerta fasea. Nafarroan ere piztuak dira alarmak: gobernuak aurre-alerta ezarri du elurragatik. Iparraldean ere alerta laranja dago ezarrita.
Euskalmet eta Eusko Jaurlaritza datozen orduetako egoerari buruz hausnartzeko bildu dira gaur goizean, eta, ondotik, adierazpenak egin ditu institutuko zuzendari Fernando Izagirrek. Euriteei dagokienez, zehaztu dute oraingoz ibai bakar batek ere ez duela gainezka egin Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Ordea, ez dute baztertu datozen orduetan halakorik gertatzea, prezipitazioek bere hartan segituko baitute, baita indartu ere. Are, arratsalderako abisu laranja dago aktibatua, espero baita prezipitazioek ez ezik izotzaren urtzeak ere arazoak ekartzea. Zuhurtzia eskatu dute.
Izan da kalterik dagoeneko. Esate baterako, Donostian gogor jo du haizeak, eta boladek behera bota dituzte, adibidez, zenbait arbola eta Gabonetako apaingarri. Ez da izan zauriturik, eta suhiltzaileak eta poliziak ari dira kaleak garbitzen.
Edonola ere, ohi bezala, eguraldiak errepide sarean ekarri du korapilo gehien. Atzo iragarri zutenez, elurra hasi bezain laster itxi dute A-15 autobidea; hetsia da oraindik. Bestalde, Nafarroako Gobernuak hiru errepide itxi ditu dagoeneko; hirurak bigarren mailako sarekoak dira. NA-7510 Aralar inguruan, NA-2012 Otsagabia eta Irati aldean, eta NA-137 Izaban. Halaber, ibilgailuetako gurpiletan kateak ezarri beharra agindu du gobernuak, segurtasuna bermatzeko. |
2021-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/206546/laquoentzute-aktibokoraquo-prozesu-bat-abian-jarriko-du-eajk-datozen-hilabeteetan.htm | Politika | «Entzute aktiboko» prozesu bat abian jarriko du EAJk datozen hilabeteetan | Jeltzaleak VIII. Batzar Nagusia egiten ari dira Barakaldoko BECen. | «Entzute aktiboko» prozesu bat abian jarriko du EAJk datozen hilabeteetan. Jeltzaleak VIII. Batzar Nagusia egiten ari dira Barakaldoko BECen. | EAJ VIII. Batzar Nagusia egiten ari da Barakaldoko BECen (Bizkaia), Abian zurekin goiburutzat hartuta, eta, txosten politikorik eztabaidatu ez duten arren, Gaurko egoeraren diagnostikoa, Euskadiren etorkizuna eraikitzeko izeneko agiri bat aurkeztu dute, datozen hilabeteetan jeltzaleek abiarazi nahi duten «entzute aktiboko» prozesuaren oinarri izango dena.
COVID-19aren osteko «mundu berria» zertan den eta egoera berri horrek euskal gizarteari nolako erronkak planteatzen dizkion azaltzea da dokumentu horren xedea. EAJko kide ez diren hainbat aditurekin elkartu dira txostena egiteko, eta haien ekarpenak jaso dituzte datozen hilabeteetan gizarteari aurkeztuko dioten agiri horretan.
Batez ere, klima aldaketaren kontrako borroka, emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna, demografia eta jaiotze tasen apaltzea, kalitatezko zerbitzu sozialei eustea, digitalizazioa, euskara eta «gero eta askotarikoagoa den gizarteari bultzada ematea» dira erronka horiek, BBB Bizkai Buru Batzarreko lehendakari Itxaso Atutxak esan duenez.
Autogobernua ere aipatzen da agirian, eta hura eguneratzeko prozesuak «Euskal Herriaren erabakitzeko eskubidea instituzionalizatzera zuzenduta» egon behar duela azaltzen da, «euskal herritarrek askatasunez eta demokratikoki adierazitako borondateari bide emanez». «Bere nortasuna eta izaera nazionala aitortuta, Euskal Herria da erabakitzeko eskubidearen eta eskubide hori baliatzeko erregulazioaren titularra», adierazten da dokumentuan; «Eskubide demokratikoa da, aitortu beharrekoa».
Gizartearekin konektatzea
Entzunez eraiki izango da entzute prozesuaren leloa, eta horren helburua da «EAJ berriro ere gizartearekin konektatzea, pandemiaren osteko egoera batean», EBBren Berrikuntza Politikoko burukide arduradun Xabier Barandiaranek azaldu duenez. «Gizartearekin harremana izateko eta herritarrei entzuteko prozesu bat izango da», adierazi du.
Prozesua urtarrilean abiatuko da, eta zortzi hilabete iraungo du. Euskal Herriko lurralde osoan egingo dute, eta hiru maila izango ditu: kontaktu batzuk EBBk egingo ditu, beste batzuk zazpi herrialdeetako bakoitzean, eta, azkenik, herrietan ere saioak antolatuko dira. Batez ere, lau gairen inguruan jaso nahi dituzte jeltzaleek ekarpenak: ongizate gizartea, lana eta ekonomia, 2030 Agenda eta jasangarritasuna, eta gobernantza eta demokrazian sakontzea.
Batzar Nagusian hartutako beste zenbait erabakiren berri eman du EBBko idazkari Mireia Zaratek. Horietako bat da alderdikide izan gabe alderdiarekin harremana izateko modu berri bat sortu izana. Bidelagunak izango dira horiek: haien lotura ez da ohiko militante batena izango, baina «harreman zuzena» izango dute alderdiarekin.
Harreman hori batez ere Zukesan izeneko aplikazio baten bidez gauzatuko da. Aplikazio horren bitartez, bidelagunak zuzenean mintzatu ahalko dira EAJren burukideekin, galderak egin eta erantzunak jasoko dituzte, alderdiaren informazioa bidaliko diete, ekitaldien berri izango dute, eta alderdiak zenbait gairen inguruan antolatutako inkestetan ere parte hartu ahal izango dute. |
2021-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/206547/arnas-dezagun-egitasmoak-haur-euskaldunak-ez-sakabanatzeko-eskatu-du.htm | Gizartea | Arnas Dezagun egitasmoak haur euskaldunak «ez sakabanatzeko» eskatu du | Guraso taldeak salatu du D ereduan izanda ere haurrei ez zaiela bermatzen euskaraz mintzatzeko eskubidea. | Arnas Dezagun egitasmoak haur euskaldunak «ez sakabanatzeko» eskatu du. Guraso taldeak salatu du D ereduan izanda ere haurrei ez zaiela bermatzen euskaraz mintzatzeko eskubidea. | Goizean aurkeztu dute Arnas Dezagun ekinaldia, Bilbon. «Gure haurrei errotik ukatzen zaie euskaraz hitz egiteko aukera». Hala hasi du agerraldia Mitxel Elortza Arnas Dezagun guraso taldeko bozeramaileak. Arnas Dezagun iragan udan sortu zuten eremu erdaldunetako guraso euskaldunek, eskoletan etxetik euskaldunak diren haurrak «ez sakabanatzea» eskatzeko. Horiek horrela, eremu erdalduneko ikastetxeetan, baita D ereduan ere, etxetik euskaraz dakiten haurrak elkartzeko eskatu du guraso taldeak. Hori egin ezean D ereduaren «helburua zapuzten» dela argudiatu dute.
Egoeraren aitzinean, Arnas Dezagun taldeak «kezka» helarazi die alderdi politiko eta sindikatuei, eta neurriak hartzeko eskatu diete ikastetxeetako zuzendari eta hezkuntza arloko arduradun politikoei. Batetik, «arnasgune funtzionalak» plantan jartzea aldarrikatu dute; hau da, «haurrak euskaraz eroso jardun ahal izateko eremuak». Bestetik, «haur erdaldunen euskara indartzeko eta erabilera errazteko baliabideak eta laguntzak» galdegin dituzte.
Ikastetxeko eremuaz harago, gizarteko esparru guztietan euskararen presentzia azkartzeko beharra azpimarratu dute. «Euskaraz naturaltasunez eta eroso aritu ahal izateko, haurrek ezinbesteko dituzte pantailak euskaraz, aisialdia euskaraz, kirola euskaraz, hizkuntza paisaia euskaraz eta abar», azaldu du Elortzak. |
2021-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/206548/elurpean-gelditu-da-alavesen-bolada-ona.htm | Kirola | Elurpean gelditu da Alavesen bolada ona | Arabako taldeak galdu egin du Celtaren kontra, Mendizorrotzan, eguraldi petralak baldintzatu duen partida orekatu batean. | Elurpean gelditu da Alavesen bolada ona. Arabako taldeak galdu egin du Celtaren kontra, Mendizorrotzan, eguraldi petralak baldintzatu duen partida orekatu batean. | Bost neurketa zeramatzan Alavesek galdu gabe, baina esku hutsik gelditu da gaur, Celtaren kontra. Elurra gogotik egin du, eta galiziarrek urrea aurkitu dute Mendizorrotzako zelai zurituan:âMartinek eginiko penaltia baliatu, eta hiru punturekin irten dira Gasteiztik. Norgehiagoka orekatu eta bizia izan da, eta Alavesek azkar batean erantzun dio galiziarrek emandako lehen kolpeari, lehen zatian. Alabaina, izoztuta utzi du kanpokoen bigarren golak, eta errealitatera itzularazi, azken asteetan izandako aparraldiaren ondoren.
Callejarenek goiari eusteko itxaropena zuten, eta indarrez ekin diote norgehiagokari. Bere egin dute ekimena, eta jokoa lantzeko borondatea erakutsi. Haiena izan da lehen gerturaketa aipagarria, eskuin hegaletik triangulazio fina eginda. Ginga jartzea besterik ez zaie falta izan; Diturok gelditu egin du Ponsen errematea. Alavesen hasiera ona ezerezean gelditu da 11. minutuan, Santi Minak 0-1ekoa egin eta gero, zoria lagun. Celtako aurrelariaren jaurtiketak Lejeuneren hankan jo du, eta hala, Pacheco ezustean harrapatu. Laguardia gola eragozten saiatu da, baina baloia marra igaroa zen atzelariak urrundu duenean.
Golak ez dio onik egin Alavesi, baina ez du erreakzio handi baten beharrik izan berdinketa berrezartzeko. 21. minutuan orekatu du partida, Joseluren eskutik:âia eskuetatik kendu dio baloia Diturori, lasaiegi ibili baita. Falta eske hasi da atezaina, baina ez dute halakorik ikusi ez epaileak, ezta bide epaile laguntzaileak ere. Neurketa ez ezik, Javi Morenoren marka historikoa ere berdindu du Joseluk, Alavesekin Lehen Mailan 29. gola sartuta.
Baloiaren jabetza, oro har, Celtarena izan da. Galiziarrak Alavesen zelaian paratu dira, zirrikituak noiz aurkituko zain. Aspasek deabrukeriak egin ditu areatik urrun, batean eta bestean agertuz, eta atsedenaren atarian erdiraketa bikaina bidali dio Minari; aldiz, errematea ez da horren zehatza izan. Pacheco eta Laguardiaren arteko nahasmena izan da beste une kritikoa Alavesentzat, atzelariak atezainari pase okerra eman dionean. Bestelakoan, arabarrek ondo eutsi diote ordena defentsiboari, eta kontraerasora bizi ateratzen saiatu dira. Oso irekita zegoen partida.
Atsedenaren ondoren iritsi dira Alavesen minuturik onenak. Piztu egin du hegaleko jokoa, eta erdiraketa ugari bidali Celtaren areara. Horietako bat bere atean sartzear izan da Araujo, eta, segidan, Lejeuneren burukada oso gutxigatik joan da kanpora. Beste korner batean, Loumi zutoinera joan zaio baloia. Elurra mara-mara, eta aukerak barra-barra. Erauntsiaren aurrean, aldaketak egiten hasi da Eduardo Coudet, Celtako entrenatzailea. Kateak jarri ditu gurpiletan, eta hortik aurrera, galiziarrak nagusitzen hasi dira. 70. minutuan jaso dute saria, Martinek erdiraketa bat eskuarekin moztu, eta Aspasek penaltia baliatu eta gero; ez lehendabizikoan, baina bai aldaratzean.
Golaren ostean egin du lehen aldaketa Callejak; ordurako, lau zituen eginak Coudetek. Berandu egin zaio Alaveseko entrenatzaileari, eta korrika eta presaka aritu da azken minutuetan. Zelai erdia birmoldatu eta aurrelari guztiak zelaian ipini ditu azkenerako, baina gasteiztarrek ez dute aurkitu golerako bidea. Gogotik saiatu dira azken txanpan, eta bi aukera on izan dituzte. Bata, Guidettiren oinetan: suediarrak izkin egin dio Tapiari area txikiaren ertzean, baina geldoegi ibili da errematean. Joselu trebeagoa izan da areaz kanpotik, baina Diturok zapuztu egin du Alavesen azken ahalegina. |
2021-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/206549/omikron-aldaeraren-hainbat-kasu-atzeman-dituzte-alemanian-italian-eta-erresuma-batuan.htm | Mundua | Omikron aldaeraren hainbat kasu atzeman dituzte Alemanian, Italian eta Erresuma Batuan | EBk eta AEBek Afrika hegoaldeko zenbait herrialderi ezarri dizkieten bidaia debekuen antzekoak jarri dituzte indarrean estatu gehiagok. Mundu osoko biztanleria txertatzearen garrantzia nabarmendu du OMEk. | Omikron aldaeraren hainbat kasu atzeman dituzte Alemanian, Italian eta Erresuma Batuan. EBk eta AEBek Afrika hegoaldeko zenbait herrialderi ezarri dizkieten bidaia debekuen antzekoak jarri dituzte indarrean estatu gehiagok. Mundu osoko biztanleria txertatzearen garrantzia nabarmendu du OMEk. | OME Osasunaren Mundu Erakundeak koronabirusaren «aldaera arriskutsu» gisa izendatu duena Europako herrialde gehiagotara iritsi da. Belgikan baieztatu zuten lehen kasua atzo, eta, gaur, bina kasu atzeman dituzte Alemanian eta Erresuma Batuan, eta beste bat Italian. Herbehereetan ere erne dira, 61 lagunek emaitza positiboa eman dutelako Amsterdamgo aireportuan, Hegoafrikatik bi hegalditan bidaiatu ostean. Kasu horiek omikron aldaerari dagozkien aztertzen ari dira.Txekia aldera berarena izan daitekeen beste kasu bat ari dira ikertzen.
Erresuma Batuko Osasun ministro Sajid Javiden azaldu duenez, herrialdean baieztatu dituzten bi kasuak «konektatuta» daude, eta omikron aldaerarekin positibo eman duten bi pertsonak bakartuta daude. Boris Johnson lehen ministroak, berriz, neurri zorrotzagoak iragarri ditu kasuen gorakadari aurre egiteko. Hala, maskararen derrigorrezkoa izango da dendetan eta garraio publikoan, eta Erresuma Batura sartu nahi duten bidaiariek PCR proba bat egin beharko dute, txertatuta egoteaz gain. Johnsonen hitzetan, oraintxe garrantzitsua da «denbora irabaztea», omikron aldaeraren kutsatzeak ahalik eta gehien mugatzea, adituek haren ondorioak aztertu artean.
Alemanian, Bavieran atzeman dituzte omikron aldaeraren bi kasuak. Herrialdeko Osasun ministro Klaus Holetschek adierazi du joan den asteazkenean Municheko aireportura iritsi ziren bi bidaiarik eman dutela positibo aldaera horrengatik, eta bakartuta daudela ostegunetik. Azken hamalau egunetan Hegoafrikatik Alemaniara joan diren guztiei harreman sozialak mugatzeko eta PCR probak egiteko eskatu die gobernuak.
Italiako Osasun Institutu Nazionalak jakinarazi du Mozambiketik joandako bidaiari bati atzeman diotela COVID-19aren omikron aldaera, eta «osasun egoera onean» dagoela.
Mundu guztian eragin du kezka COVID-19aren azken aldaerak. Haren arriskuaz ohartarazi zuen OME Osasunaren Mundu Erakundeak atzo, orain arteko aldaerak baino azkarrago hedatzen delako eta sarriago mutatzen ari delako. 30 mutazio baino gehiago identifikatu dituzte azken bi asteetan. Horrez gain, ikusteko dago zenbateraino den gai COVID-19aren txertoak eragiten duen babes immunologikoari aurre egiteko. Aldaera Hegoafrikan atzeman dute lehenengoz, eta hainbat kasu baieztatu dituzte Botswanan, Txinan eta Israelen ere. Europan agertu dira lehen kasuak, kontinentea berriz ere pandemiaren epizentroa den garaian.
EB Europako Batasunak eta AEBek Afrika hegoaldeko hainbat herritan jatorria duten bidaiak debekatuko zituztela iragarri zuten atzo. Hegoafrika, Lesotho, Botswana, Zimbabwe, Mozambike, Namibia eta Eswatinirako hegaldiak utzi ditu bertan behera EBk, eta bide beretik jo dute gaur beste hainbat herrialdek. Australiak, esaterako, Afrika hegoaldeko bederatzi herrialderi mugatu dizkie bidaiak, eta herrialdera sartzeaukatu die australiarrak ez diren eta azken hamalau egunetan herrialde horietako batean egon diren bidaiariei. Antzeko neurriak hartu dituzte Turkiak, Malasiak, Brasilek, Dominikar Errepublikak eta Guatemalak.
Hegoafrika kexu agertu da estatu horien erabakiengatik. Gobernuak adierazi du azken finean nazioarteko debekuek Hegoafrika «zigortu» dutela koronabirusaren «aldaerak azkarrago atzemateko gaitasun handiagoa izateagatik».
Mundua txertatzea
COVID-19aren mutazio arriskutsu gehiago eragozte aldera, mundu osoko biztanleria txertatzearen beharraz ohartarazi du gaur OMEk. Omikron aldaera lehenengoz Hegoafrikan agertu dela gogorarazi du, eta soilik biztanleen %25 txertatuta daudela bertan. «Agerian gelditu datxertoen eskuragarritasuna ahalik eta azkarren berdindu behar dela eta zaurgarrienak toki guztietan babestu behar direla», adierazi du Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko buruak, Twitter bidez.
Erakundeak ere ohartarazpena bidali du sare sozialean, bere kontu ofizialaren bidez. «Txertoen banaketa zenbat eta desorekatuagoa izan, orduan eta arrisku handiagoa birusa transmititzeko, eta, beraz, haren egitura mutatzeko».
Hain justu, txertoen mundu mailako eskuragarritasuna erraztu dezaketen neurrietako bat aztertzekoa zen Munduko Merkataritza Erakundea datorren astean: COVID-19aren kontrako txertoen patenteak indargabetzea. Baina, besteak beste, aukera hori eztabaidatu behar zuen bilkura, asteartean hastekoa zena, bertan behera utzi dute, omikronak eragin duen kezkaren eraginez hegaldi ugari bertan behera gelditu direlako.
Txertoen patenteak indargabetzeko proposamena Hegoafrikak eta Indiak aurkeztu zuten. Hain justu, munduan kezka handien eragin duten COVID-19aren bi aldaerak lehenengoz atzeman diren bi estatuak dira horiek. Indian identifikatu zuten aurrenekoz koronabirusaren delta aldaera, egun munduan kutsatzeen %98 baino gehiagoren erantzule dena. Hegoafrikan bezala, Indian ere biztanleen herenak baino gutxiago daude txertatuta: %30 inguru. |
2021-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/206550/bizitza-plataformak-deituta-izurriaren-aurkako-neurriak-salatu-dituzte-bilbon.htm | Gizartea | Bizitza plataformak deituta, izurriaren aurkako neurriak salatu dituzte Bilbon | 'Stop gizateriaren aurkako krimenak' lelopean egin dute manifestazioa. Txertoen «ondorio larriez» ohartarazi dute, eta maskara erabiltzearen aurka agertu dira. | Bizitza plataformak deituta, izurriaren aurkako neurriak salatu dituzte Bilbon. 'Stop gizateriaren aurkako krimenak' lelopean egin dute manifestazioa. Txertoen «ondorio larriez» ohartarazi dute, eta maskara erabiltzearen aurka agertu dira. | Stop gizateriaren aurkako krimenak lelopean, ehunka lagunek manifestazioa egin dute gaur arratsaldean Bilbon, Bizitza plataformak deituta. Salatu dute izurriaren aitzakian «nazioarteko araudi guztien aurkako neurriak» ezartzen ari direla; txertoen «ondorio larriez» ohartarazi dute, eta maskara erabiltzearen aurka agertu dira. COVID ziurtagiria «diskriminaziorako dokumentutzat» jo dute, eta «komunikabide nagusiek» gaur egungo egoeraren datuak eta kontakizuna manipulatzen dituztela salatu. Antolatzaileen arabera, lau mila lagun bildu dira protestan. |
2021-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/206551/west-side-story-idatzi-zuen-stephen-sondheim-hil-da-91-urterekin.htm | Kultura | ‘West Side Story’ idatzi zuen Stephen Sondheim hil da 91 urterekin | Broadwayko musika antzerkiko konpositore eta letragile handia izan zen Sondheim | ‘West Side Story’ idatzi zuen Stephen Sondheim hil da 91 urterekin. Broadwayko musika antzerkiko konpositore eta letragile handia izan zen Sondheim | Gazterik lortu zuen arrakasta, Leonard Bernsteinen partiturarekin West Side Story idatzi baitzuen 1957an, 27 urte besterik ez zituela. Ondoren, berehala, Jule Styne musikariaren doinuekin batera idatzi zuen Gypsy (1959). Sondheim joan den ostiralean hil zen Roxburyn (Connecticut, AEB), 91 urte zituela.
XX. mendeko bigarren erdian izan zen musika antzerkiko egile garrantzitsuetako bat da Sondheim. Oscar Hammerstein musika komedien libreto egilearekin ikasi zuen ofizioa. Saturday Night antzerkiaren musika eta hitzak idatzi zituen 1954an, baina ez zuen Broadwayn estreinatzerik erdietsi. Handik gutxira hots egin zioten, Bernstein musikariak konposatutako eta Arthur Laurentsek idatzitako kontakizunari hitzak jartzeko: West Side Story. Obra Jerome Robbinsek zuzendu zuen, eta 732 emanaldi egin zituzten.
Sondheimen obra entzutetsuen artean dira, esate baterako, Company (1970), Follies (1971), Pacific Overtures (1976), Sweeney Todd (1979), Sunday in the Park with George (1984) edo Assassins (1990). Sari ezagunak jaso zituen: Pulitzer bat, Oscar bat eta zortzi Tony. |
2021-11-27 | https://www.berria.eus/albisteak/206552/etxahun-lekuek-irabazi-du-galdakaoko-finalaurrekoa.htm | Kultura | Etxahun Lekuek irabazi du Galdakaoko finalaurrekoa | 547,5 punturekin, Etxahun Lekue nagusitu da Bizkaiko Bertsolari Txapelketako bigarren finalaurrekoan, Galdakaon. Aitor Bizkarra eta Xabat Galletebeitia sailkatu dira segidan | Etxahun Lekuek irabazi du Galdakaoko finalaurrekoa. 547,5 punturekin, Etxahun Lekue nagusitu da Bizkaiko Bertsolari Txapelketako bigarren finalaurrekoan, Galdakaon. Aitor Bizkarra eta Xabat Galletebeitia sailkatu dira segidan | Aurreneko txapela jantzi zuen Etxahun Lekue Etxebarriak 2016ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketan, eta hautagai nagusietako bat izango da aurten ere. Galdakaon 547,5 punturekin irabazi ondoren, oraingoz bi bertsolarik daukate ziurtatuta finaleko lekua: Gorka Pagonabarragak eta Lekuek berak. Kanpoaldeko hotzak eta euriak ez du kikildu entzulea, eta bertsolariak oholtzaratu orduko bertsozaleek epeldua zuten barruko giroa. Datorren larunbatean jokatuko da hirugarren eta azken finalaurrekoa, Larrabetzun. Lekueren ondoren, bigarren eta hirugarren egin dute, hurrenez hurren, Aitor Bizkarra Ruizek (541,5) eta Xabat Galletebeitia Abaroak (524,5), eta, puntuazioak ikusita, aukera handia dute biek Bilboko finalean aritzeko. Izan ere, Etxebarriko lehen finalerdian baino puntu gehiago lortu dituzte gaurko lehen lau sailkatuek. Lehenengo hiruren atzetik, honela geratu da sailkapena: Aitor Etxebarriazarraga Gabiola (520,5), Oihana Bartra Arenas (504) eta Josune Aramendi Perez (463,5). Saio puntuagarria hasita, gogoetarako baliatu dute bertsolariek zortziko nagusiko ariketa. Oihana Bartra eta Etxahun Lekue erretiroa laster hartuko duten bi lagunen larruan jarri ditu Igor Menika gai emaileak. Honela amaitu du lehenengo bertsoaldia Bartrak: «Denbora barik ibili gara/ gure beharrak tarteko,/ ta orain eukiko dogu astia/ nahi doguna egiteko». Penaz erantzun dio Lekuek: «Ta dodazan lagun guztiak/ fabrika honetan dodaz». Zortziko txikiko bertsoaldiak berotu du ordura arteko epela. Udaltzaina da Galletebeitia, eta, dei bat jaso ondoren, kale edanean dabilen gazte talde batengana gerturatzerakoan, bere alaba Bartrarekin egin du topo. Bizi hasi da Galletebeitia: «Kontainer gainean hor/ musikaz zein artez/ mesedez, pixkatxo bat/ kontenitu zaitez». Arin erantzun dio Bartrak segidan: «Ta beti izan zaitut/ bizi adibide,/ beti esan didazu/ dantzatzeko libre». Entzuleen barre algara artean, honela bukatu du bertsoaldia Bartrak: «Guay-ana egin behar dut/ lagunen aurrean». Umorez heldu diote gaiari Lekuek eta Aramendik ere. Duela gutxi elkarrekin bizitzera joandako bikotea osatzen dute bi bertsolariek. Eta Aramendi etxe osoa margolanez betetzen ari da. Honela hasi da Lekue: «Oin zalantza bat dekot, /zalantza sakona:/ ze koloretakoa zen/ kuartuko horma?». Margonalen inguruan eztabaidatzen ibili eta gero, ondorio batera iritsi da Lekue: «Ni naz minimalista/ ta zu barrokoa./ Igual inposible da / gure artekoa». Fin itxi du ofizioa Aramendik: «Gu bion panorama/ hori bai koadroa». Hamarreko txikiko ariketan ere ale politak utzi ditu bertsolariek. Lekuek hainbat hilabete igaro ondoren terapia psikologikoan, paziente berri batekin egin du topo kontsultan. Aholku batekin abiatu zuen bertsoaldia Lekuek: «Ez eduki presarik/ hau luzerako da». Etxebarriazarragak mesfidati erantzun dio: «Ni gizon isila naz/ ta mesfidatia,/ baina zabaltzekoa da/ nire erabakia». Etxebarriazarragak lau hilabeteko epean hobekuntzarik nabaritu duen galdetzerakoan, berriz, zera erantzun dio Lekuek: «Galdera horri baietz/ erantzun beharko,/ baina sendagaiari/ denbora zor dako». «Zenbat geratzen den galdetu dizu; ez duzu jakin zer erantzun». Hari ezberdin bati egin dio tira bertsolari bakoitzak, gai jartzaileak emandako bakarkako ariketa josteko. Leuzemia duen alabaren aitatzat jarri du bere burua Lekuek: «Zenbat falta da, aita?/ galdetu deust hala,/ destinu petrala./ Erantzunik ez dotzet/ emon berehala,/ baina ederto dakit/ gitxiegi dala». Zenbat falta den baino gehiago, zer egingo duten galdetzeko esan dio aitak alabari bigarren bertsoaldian, eta honela abiatu du hirugarrena: «Baina hurreratu jat/ belarri albora,/ baina zenbat falta da?/ Berriz bere aproba./ Bizipenetan neurtu/ gura dot denbora». Publikoaren txalo zaparrada artean amaitu du bertsoaldia: «Beti maiteko zaitut,/ ta beti asko da». Bigarren sailkatuak ere antzeko gaia hartu du hizpide. Alboko esklerosi amiotrofiko gaitza duen aitaren azalean jarri da Bizkarra: «ELA da oso gaixo zantarra,/ asko daude bere menpe:/ gurpil aulkira, gero hobira/ joaten da hainbat jende». Hirugarren bertsoaldian biribildu du lana: «Jada pentsatzen nago hasia/ bidea dela eutanasia/ hil nahi ta ezin hiltzea/ ez dalako bizitzea». Datorren larunbatean jokatuko da hirugarren eta azken finalaurrekoa Larrabetzuko (Bizkaia) frontoian, arratsaldeko bostetan. Sei bertsolari hauek arituko dira: Ander Elortegi Garatea, Eneko Abasolo Txabarri Abarkas, Jone Uria Albizuri, Julen Arzanegi Erezuma, Nerea Ibarzabal Salegi eta Txaber Altube Sarrionandia. Orduan erabakiko da zein zortzi bertsolari sailkatuko diren Bilboko finalera. Abenduaren 18an jokatuko da, eta han erabakiko da nork jantziko duen txapela. |
2021-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/206586/aurreikusi-dute-uholdeak-izango-direla-euskal-herrian.htm | Gizartea | Aurreikusi dute uholdeak izango direla Euskal Herrian | Jaurlaritzak Uholdeei Aurre Egiteko Plan Berezia aktibatu du. Nafarroa erdialdea alerta gorrian dago, eta Ipar Euskal Herrian alerta naranja aktibatu dute. 500-600 metro inguruko altueran ari du elurra. | Aurreikusi dute uholdeak izango direla Euskal Herrian. Jaurlaritzak Uholdeei Aurre Egiteko Plan Berezia aktibatu du. Nafarroa erdialdea alerta gorrian dago, eta Ipar Euskal Herrian alerta naranja aktibatu dute. 500-600 metro inguruko altueran ari du elurra. | Iritsi da elurra Euskal Herrira. Goizean goiz 500-600 metrotan egon da elur kota, eta 1.100 inguruan izango da eguna amaitzerako. Euskalmetek, gainera, euri jasa gogorrak iragarri ditu, eta abisua eman du: uholdeak izan litezke, euriaren eta izoztutako uraren ondorioz. Prezipitazioek bihar goizera arte jarraituko dutela jakinarazi dute, eta okerrena gauean eta goizaldean izango dela esan.
Hori ikusita, Eusko Jaurlaritzak Uholdeei Aurre Egiteko Plan Berezia aktibatu zuen atzo, eta gaur goizean zehar neurri hori nahikoa ote den aztertzen ibili dira: 15:00etatik aurrera arrisku maila igotzea erabaki dute.
Nafarroan elurra da arazo nagusia. Herrialdearen erdialdean alerta gorria ezarri dute, izan ere, 600 metrotik gorako tokietan 25 zentimotroko elur lodiera pilatuko dela aurreikusi dute.
Ipar Euskal Herrian, berriz, alerta laranja ezarrita dago biharko 12:00ak arte.
Trafikoari erabat itxita daude Altubeko gaina eta A-15 autobidea.
Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, trafikoari itxita daude Altubeko, Barrerillako, Herrerako, Opakuako eta Urduñako gainak, guztiak Araban. Altube da haietako errepiderik garrantzitsuena, eta sarean hainbat erabiltzailek erakutsi dute hango egoera.
Nafarroan, berriz, itxita jarraitzen du A-15 autobideak. Hori da errepide sare nagusian itxita dagoen bakarra. Gipuzkoatik Nafarroara joateko, beraz, ezin da Andoainen hartu A-15a, eta A-1etik jarraitu behar da A-10 autobidearekin bat egin arte. 400 metro inguruko altueran ari du elurra. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206587/asier-zabaleta-eta-marian-gerrikabeitia-ostegunean-itzuliko-dira-euskal-herrira.htm | Gizartea | Asier Zabaleta eta Marian Gerrikabeitia ostegunean itzuliko dira Euskal Herrira | Mozambiken harrapatuta daude dantzaria eta kazetaria, omikron aldaera dela-eta mugak itxi dituztelako hainbat herrialdek. Espainiako Gobernuak antolatu die etxera ekarriko dituen hegaldia. | Asier Zabaleta eta Marian Gerrikabeitia ostegunean itzuliko dira Euskal Herrira. Mozambiken harrapatuta daude dantzaria eta kazetaria, omikron aldaera dela-eta mugak itxi dituztelako hainbat herrialdek. Espainiako Gobernuak antolatu die etxera ekarriko dituen hegaldia. | Badute itzulerarako eguna Asier Zabaleta dantzariak eta Marian Gerrikabeitia kazetariak: abenduaren 2a, osteguna. Berez, gaur ziren Mozambiketik itzultzekoak, baina asteburuan jakin da koronabirusaren izurriaren omikron aldaera dela-eta han harrapatuta zeudela biak. Aldaera horren hedapena geldiarazteko hartutako prebentzio neurrien ondorioz zeuden hala; izan ere, hainbat muga itxi, eta hegaldi asko eta asko bertan behera utzi dituzte. Azkenean, Espainiako Gobernuak ostegunerako hegaldi bat antolatzea lortu dute, eurentzat eta antzeko egoeran zeuden 50 lagun ingururentzat.
Zabaletak bideo batean kontatu zuenez, atzo zalantzati izan ziren Johannesburgoko aireportura joan edo ez erabakitzeko, baina, azkenean, Maputon gelditu ziren. «Ez genuen argi ikusten hegaldiren bat hartzeko aukerarik izango ote genuen eta, ezin bagenuen, Maputora bueltatzerik izango genuen edo ez», adierazi zuen.
Dantzariaren esanetan, «asmatu» egin zuten Maputon gelditzen, aireportuetan gero eta jende gehiago pilatzen ari delako eta hegaldiak ere «barra-barra» uzten dituztelako bertan behera. Hala, albiste ona jakin aurretik ere «lasai» zeudela esan zuen, Espainiako enbaxadarekin harremanetan zeudela, eta «buru-belarri» lanean ari zirela irtenbide bat bilatzeko.
Koronabirusaren bilakaerari ere egin zion erreferentzia hedabideetara bidalitako bigarren bideoan. «Intzidentzia oso txikia da hemen, eta aldaera berria ez da iritsi ere egin», kontatu zuen. Horregatik, bitxi samarra iruditzen zitzaion «Europatik nola sailkatzen eta zaku berean sartzen diren Afrika hegoaldeko herrialde guztiak», eta hori, gainera, «baloratu ere egin gabe zer egoeratan dauden». Horren harira, azpimarratu zuen oraintxe bertan Mozambike Europako edozein herrialde baino hobeto dagoela. «Zaku berean sartu gaituzte guztiok, eta hementxe gelditu gara irten ezinda», gaineratu zuen.
Asteburuan piztu zitzaien larritasuna
Zabaleta abuztuan joan zen lehen aldiz Mozambikera, hango dantzari batzuekin lan egitera. Gero, irailean itzuli zen Euskal Herrira, han sortutako pieza estreinatzera eta aurkeztera; eta, orain, hamar egun daramatza Mozambiken, Kinani nazioarteko jaialdian lana aurkezten. Egun batzuk geroago heldu zen Gerrikabeitia, Zabaletaren lanari buruzko dokumental baterako irudiak grabatzera.
Atzo zuten azken lan eguna, eta gaur goizean itzultzekoak ziren Euskal Herrira, Qatar Airlines konpainiaren hegaldi batean, Dohan geldialdia eginda. Larunbatean, ordea, kezkatzen hasi ziren: EB Europako Batasunak eta AEBek ostiralean iragarri zuten Afrika hegoaldeko hainbat herritatik ateratzekoak ziren bidaiak debekatu egingo zituztela. Mozambikerakoak ez ezik, Hegoafrika, Lesotho, Botswana, Zimbabwe, Namibia eta Eswatinirako hegaldiak ere utzi ditu bertan behera EBk, eta bide beretik jo zuten atzo beste hainbat herrialdek.
Besteak beste, bere hegaldi guztiak bertan behera utzi zituen TAP Air Portugal konpainiak, eta, hori ikusita, Qatar Airlinesera deitu zuten bi euskal herritarrek, baina konpainiak adierazi zien ez zutela arazorik izango. Bi ordu geroago hartu zuen Qatarrek TAPek hartutako erabaki bera.
Sartu ezinda
Orduan, Zabaletak eta Gerrikabeitiak Espainiako Kontsulatuaren deia jaso zuten: esan zieten ahalik eta azkarrena joateko aireportura, eta edozein hegaldi hartzeko. Bi saiakera egin zituzten. Lehenik, TAAG Angolako hegazkin konpainiarekin: Angolan geldialdia eginda Lisboara eramango zituen hegaldi bat hartzen saiatu ziren, baina beteta zegoen jada, eta ezin izan ziren sartu.
Geroago, Ethiopian Airlinesen egin zuten proba. Addis Abeban geldialdia eginda Erromara edo Frankfurtera iristea zen helburua. Kasu horretan, ordea, pasaportea zen arazoa: Alemaniako eta Italiako herritarrek soilik zuten hegazkin horretan sartzeko baimena. Amore eman behar izan zuten bi euskal herritarrek.
Orain arte, ez atzera ez aurrera zeuden. Ez zekiten noiz arte geratu beharko zuten Mozambiken, eta haien helburua zen Espainiako Gobernuari presio egitea haientzako eta haien moduan zeuden beste 50 lagun ingururentzako hegazkin bat ipin zezan. Eusko Jaurlaritzarekin ere jarri ziren harremanetan, eta haiek hitzeman zieten laguntzen saiatuko direla, baina azaldu zieten ez dela euren eskuduntzako kontua.
Asier Zabaleta (Ezkio-Itsaso, 1972) sortzaile eta dantzariak hogei urte baino gehiago daramatza punta-puntako ikuskizunak lantzen. Euskal Herriko eta nazioarteko hainbat konpainiatan egin zuen lan lehenik, eta 2004an sortu zuen bere konpainia propioa: Ertza. Ordutik, Txinan, Filipinetan, Brasilen, Perun, Mexikon, Israelen... eta beste hainbat herrialdetan aurkeztu ditu bere lanak, baita sormen tailerrak eman ere. Hainbat sari ere irabazi ditu. Azken urteetan, besteak beste, 2018ko arte eszenikoen Max saria irabazi zuen, kale ikuskizunik onenagatik.
Aldaeraren kezka
Mundu guztian eragin du kezka COVID-19aren aldaera honek. Haren arriskuaz ohartarazi zuen OME Osasunaren Mundu Erakundeak ostiralean, orain arteko aldaerak baino azkarrago hedatzen delako eta sarriago mutatzen ari delako. 30 mutazio baino gehiago identifikatu dituzte azken bi asteetan. Horrez gain, ikusteko dago zenbateraino den gai COVID-19aren txertoak eragiten duen babes immunologikoari aurre egiteko. Aldaera Hegoafrikan atzeman dute lehenengoz, eta hainbat kasu baieztatu dituzte Botswanan, Txinan eta Israelen ere. Europan ere agertu dira kasu batzuk, kontinentea berriz ere pandemiaren epizentroa den garai honetan.
COVID-19aren mutazio arriskutsu gehiago eragozte aldera, mundu osoko biztanleria txertatu beharraz ohartarazi zuen larunbatean OMEk. Omikron aldaera lehenengoz Hegoafrikan agertu dela gogorarazi zuen, eta soilik biztanleen %25 daudela txertatuta han. «Agerian gelditu da txertoen eskuragarritasuna ahalik eta azkarrena berdindu behar dela eta zaurgarrienak toki guztietan babestu behar direla», adierazi zuen Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko buruak, Twitter bidez. |
2021-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/206588/hodei-ezpeleta-bihurri-euskal-herriko-txapeldun.htm | Kirola | Hodei Ezpeleta 'Bihurri', Euskal Herriko txapeldun | Eibartarrak Xabier Zalduak baino minutu eta 37 segundo gutxiago behar izan ditu lanak amaitzeko, Tolosan jokatu den txapelketan. | Hodei Ezpeleta 'Bihurri', Euskal Herriko txapeldun. Eibartarrak Xabier Zalduak baino minutu eta 37 segundo gutxiago behar izan ditu lanak amaitzeko, Tolosan jokatu den txapelketan. | Hodei Ezpeleta Bihurri 22 urteko eibartarra da Lehen Mailako Euskal Herriko aizkora txapelduna. Gaur eskuratu du txapela, Tolosako (Gipuzkoa) Beotibar pilotalekuan, Xabier Zalduari aurrea hartuta. Minutu eta 37 segundo gutxiago behar izan ditu lanak amaitzeko.
Ondo aritu da Ezpeleta. Lau kana-erdiko, 60 ontzako lau enbor eta lau oinbiko moztu behar zituzten lehiakideek, eta txapeldunak 44 minutu eta 40 segundo behar izan ditu horretarako. Hau izan da sailkapena:
1. Hodei Ezpeleta: 44:40.
2. Xabier Zaldua: 46:17.
3. Jose Antonio Etxeberria: 47:30.
4. Oier Kañamares: 48:48.
5. Iban Resano: 51:30.
6. Luis Mari Txapartegi: 53:27. |
2021-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/206589/amaitu-da-ligako-bolada-ona-ere.htm | Kirola | Amaitu da ligako bolada ona ere | Neurketa irabazteko adina gol aukera izan dituzte txuri-urdinek, baina, azkenean, Espanyolek asmatu du. Haserrea eragin du epaileak Isaki baliogabetu dion golak. | Amaitu da ligako bolada ona ere. Neurketa irabazteko adina gol aukera izan dituzte txuri-urdinek, baina, azkenean, Espanyolek asmatu du. Haserrea eragin du epaileak Isaki baliogabetu dion golak. | Ostegunean amaitu zen Realaren bolada ona: hamazazpi neurketa jarraian zeramatzan galdu gabe, baina Monakon amaitu zen hori, Europa ligan. Espainiako Ligan, berriz, lehen jardunalditik neurketarik galdu gabeak ziren donostiarrak. Ordukoan 4-2 galdu zuten Camp Noun, Bartzelonaren aurka, eta, gaur, Bartzelonako beste estadioa izan da Realaren porrotaren eszenatokia: Espanyolen RCDE Stadium.
Ez dira etxekoak baino gutxiago izan bisitariak. Lehen zatia berdindua izan da. Bi taldeek izan dute gola gertu: baloi bana bota dute zutoinera. Isakek Realarena, eta Puadok Espanyolena. Bi atezainek ere izan dituzte distira uneak, eta geldiketa bikain bana eginda itzuli dira aldagelara Diego Lopez eta gaur atepera itzuli den Alex Remiro (Ryanek jokatu zuen Monakon).
Bigarren zatian beste modu batean zelairatu da Reala. Lehen ordu erdian, bereziki, izugarri estutu du Espanyol. Aukerarik nabarmenena, Januzajen erdiraketa jaurtiketa bat, baina langan jo du.
Mateuren kontuak
63. minutuan izan da hori, eta 66.ean sartu du Isakek Realaren gola. Jokaldi arraroa izan da: Realak zuen baloia, Mateu Lahoz epailea jo du, hark jokaldiarekin jarraitzeko agindu du, Isakek gola sartu du, eta orduan baliogabetu du epaileak gola. Adituek eztabaidatuko dute gola legezkoa zen edo ez, baina, ezbairik gabe, gaizki ibili da epailea.
Hortik aurrera, zertxobait makaldu da Reala, eta 77. minutuan saria heldu zaio Espanyoli: Yangel Herrerari aldaratze bat iritsi zaio area ertzean, gogor jo du baloia, Ricok ukitu du, eta Remirok ezin izan du ezer egin.
Halaxe amaitu da neurketa. Nahi eta ezin Realak. Momentuz sailkapeneko bigarren postuan daude oraindik gipuzkoarrak, baina egoerari buelta eman beharko diote ohorezko postuei eutsi nahi badiete.
Espanyol: Diego Lopez; Vidal (Miguelon, 78'), Sergi Gomez, Cabrera, Pedrosa; Yangel Herrera, Bare (Morlanes, 58'), Darder; Embarba (Melamed, 58'), Puado (Wu Lei, 78') eta RDT (Loren, 89').
Reala: Remiro; Gorosabel, Zubeldia, Le Normand, Rico; Zubimendi, Gebara (Navarro, 81'), Oiartzabal; Januzaj, Portu (Barrenetxea, 60') eta Sorloth (Isak, 60'). |
2021-11-28 | https://www.berria.eus/albisteak/206590/berriz-ere-amaieran-hautsi-dute-neurketa-elezkanok-eta-zabaletak.htm | Kirola | Berriz ere amaieran hautsi dute neurketa Elezkanok eta Zabaletak | Neurketa berdindua jokatu dute Irribarriaren eta Rezustaren aurka, baina gehiago izan dira bigarren zatian. | Berriz ere amaieran hautsi dute neurketa Elezkanok eta Zabaletak. Neurketa berdindua jokatu dute Irribarriaren eta Rezustaren aurka, baina gehiago izan dira bigarren zatian. | Sendo hasi dira aurten ere iazko txapeldunak. Elezkano II.ak eta Rezustak Binakako Txapelketako bigarren jardunaldia jokatu dute gaur Azkoitian (Gipuzkoa), Irribarriaren eta Rezustaren aurka. 13-14kora arte berdinduta joan da neurketa, baina hortik amaierara artekoak ia erreskadan egin dituzte gorriek.
Jokoan asko sartu da Irribarria, baina hutsak ere asko egin ditu gaurkoan. Zabaletak joan den astean esan zuen ez zebilela konfiantza handiz, baina momentuz badirudi neurketak irabazteko adina baduela. Joan den astean ere 7-7 hasi ziren Ezkurdia-Tolosaren aurka, baina 22-7 amaitu zuten gero. Antzekoa izan da gaurkoa.
Irribarria-Rezustak irabazi egin zuten lehen partida. Gauzak hala, bi bikotek soilik irabazi dituzte bitik bi: iazko txapeldunek, eta atzo ikuskizuna eman zuten Lasok eta Imazek. Tanto aldeagatik, bigarrenak dira liderrak. Jardunaldia amaitzeko falta den neurketa Altuna III-Martijak eta Ezkurdia-Tolosak jokatuko dute; biek ala biek galdu egin zuten lehen jardunaldian. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206592/ibaiek-gainezka-egin-dute-bizkaiko-eta-gipuzkoako-hainbat-lekutan.htm | Gizartea | Ibaiek gainezka egin dute Bizkaiko eta Gipuzkoako hainbat lekutan | Nafarroan eta Araban arazoak egon dira errepidean, elurrak eraginda; Urdiñarben, hogei etxe argindarrik gabe egon dira. | Ibaiek gainezka egin dute Bizkaiko eta Gipuzkoako hainbat lekutan. Nafarroan eta Araban arazoak egon dira errepidean, elurrak eraginda; Urdiñarben, hogei etxe argindarrik gabe egon dira. | Eusko Jaurlaritzako Uholde Arriskurako Plan Bereziaren aholku batzordea bildu da gaur goizean, asteburuko euriteen ondorioz sortu den egoera aztertzeko. Bileraren ostean, Josu Erkoreka lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak adierazi du eguraldi iragarpenen arabera datozen orduetan euri gutxiago botako duela, eta, horren ondorioz, 15:00etarako larrialdi plan berezia indargabetu dute. Edonola ere, gaineratu du arroak arreta handiz behatzen jarraituko dutela.
Erkorekak zoriondu egin du babes zibil sistema, «eraginkorra» izan dela iritzita. «Aurreikuspenak zuzenak izan dira, eta emaitza egokia izan da».
Cadagua, Deba eta Urumea. Ibai horiek eragin dituzte kalterik larrienak astelehen goizaldean. Izan ere, gainezka egin dute Balmasedan eta Galdakaon (Bizkaia), eta Mendaron, Hernanin eta Astigarragan (Gipuzkoa).
Bizkaian, Balmasedan auzoak iratzarri dituzte gauean, ibaiaren inguruko aparkaleku batetik autoak eraman zitzaten, Cadagua ibaiak gainezka egin duelako.
Gueñesen ere, arrotik atera da, besteak beste Elubarrin, Santxosolon eta Allende Zelaian, baita Iorgiko erriberan, Ibarran eta Zaramilloko Eretzan ere. Udalak alarma gorria deklaratu du.
Udalak ohar baten bidez jakinarazi duenez, azken orduetan hainbat puntutan atera da ibaia: Santxosolon, Allende Zelaian, Elubarrin eta Sodupen; Iorgiko erriberan, Askatasunan eta Ibarran; La Quadran; eta Zaramilloko Eretza kalean.
Ibaizabalek gainezka egin du hainbat lekutan, besteak beste Muskizen. Hainbat errepide ere moztu behar izan dituzte. Bilbon ere sortu dira arazoak: Zorrotzan, hainbat auto ur azpian geratu dira, Clara Campoamor kalean. Basaurin, hainbat garaje eta dendatan sartu da ura, Ariz inguruan. Arrigorriagan, Arrankundiagan, Boluetan eta Galdakaon ere atera egin da Ibaizabal.
Bilboko hainbat auzotan ur putzu handiak sortu dira. Gauean 28 esku hartze egin behar izan dituzte suhiltzaileek. Olabeaga auzoan, esaterako, autoa Plaza Barrian zuten herritarrek ezin izan dituzte atera, estoldak ezin izan duelako ur guztia irentsi.
Juan Mari Aburto alkateak esan du egoera «hobetzen» ari dela, eta ez duela espero itsasgorak kalte handiagoa eragitea. Izan ere, 12:02an izango da itsasgora Bilbon. Erdi mailakoa izatea espero dute, edonola ere.
Errepidean ere arazo ugari eragin dituzte uholdeek eta luiziek. N-240 errepidea moztuta dago Zeanurin bi norabideetan, eta desbideratzen ari dira.
BI-636 moztu egin du luizi batek 02:30ak aldera, baina goizaldean zabaldu egin dituzte Balmasedarako lerroak. Bilborako norabidekoak garbitzen ari dira.
Muskizko saihesbidea, N-634, moztu egin dute, eta herriaren erdigunera ari dira bideratzen trafikoa.
Arrankudiaga parean arazoak daude BI-625 errepidean, eta baita Bizkaiko bigarren mailako errepideetako hainbat puntutan ere.
Bilbo eta Muzkiz arteko aldirietako trenen zirkulazioa bertan behera utzi du Renfek, aldi baterako.
Gipuzkoan, Oria ibaiak Andoainen gainezka egin du gauean hainbat lekutan: kirol zelaiak ur azpian geratu dira, esaterako. Hernanin ere, kirol zelaiak hartu ditu urak. Urumea ere atera egin da Astigarragan. Urola maila horian dago. Debak Elgoibarren eta Mendaron egin du gainezka. Azken horretan baserri batzuk inkomunikaturik geratu dira, bideak ur azpian geratu direlako.
Nafarroan eta Araban, berriz, elurrak sortu ditu arazoak. Hamar zentimetro elur egin zuen atzo Iruñean, eta horrek traba egin zuen hainbat errepidetan. Elurra urtzen hasi da gauean, eta orain ibaiei begira daude larrialdi zerbitzuak. Zangozan, 13 adingabe eta 4 begirale erreskatatu dituzte suhiltzaileek Getadar aterpetxetik. Asteburu-pasa zeuden han, eta inkomunikaturik eta argindarrik gabe geratu ziren. Belaguan eta Urbasan kateak behar dira. Arabako Lautadan argindarrik gabe egon ziren atzo Opakuan eta inguruko hainbat herritan.
Elurraren ereginez, hainbat mendate itxita daude: Barazar (Bizkaia), Herrera, Opakua eta Orduña (Araba). Horrez gain, hainbat lekutan kontuz ibiltzeko esan dute: A-1ean Araban, eta A-15ean Andoaindik Berastegiraino, esaterako.
Urdiñarben (Zuberoa) hogei bat etxe argindarrik gabe egon dira asteburuan, elurrak argi poste bat bota duelako. Pirinioetan kontuz ibiltzeko eskatu dute, elur jauziak gertatzeko arriskua dagoelako. Gaurko 14:00ak arte iraungo du larrialdi laranjak.
Euskalmeteko arduradunek esan dute okerrena iragan dela dagoeneko, datozen orduetan euri gutxiago egingo duela. |
2021-12-9 | https://www.berria.eus/albisteak/206593/2021eko-disko-eta-liburu-gogokoenak-aukeratzeko-bidea-jarri-du-berriak.htm | Kultura | 2021eko disko eta liburu gogokoenak aukeratzeko bidea jarri du BERRIAk | Aurtengo euskarazko liburu eta diskoak kontsultatu daitezke webgune berezi batean, euskal kultur sorkuntzari ikusgaitasuna emateko, kulturazaleen esku jarri du urteko sorkarien informazioa. Urtarrilaren 10 arte, gogokoenak aukeratu eta zozketa batean parte hartu ahal izango dute nahi duten guztiek. | 2021eko disko eta liburu gogokoenak aukeratzeko bidea jarri du BERRIAk. Aurtengo euskarazko liburu eta diskoak kontsultatu daitezke webgune berezi batean, euskal kultur sorkuntzari ikusgaitasuna emateko, kulturazaleen esku jarri du urteko sorkarien informazioa. Urtarrilaren 10 arte, gogokoenak aukeratu eta zozketa batean parte hartu ahal izango dute nahi duten guztiek. | Urteko liburu eta diskoen erakusleihoa martxan du BERRIAk, eta, orain, gogokoenak aukeratu eta zozketa batean parte hartzeko aukera jarri du. Webgune honetan kontsultatu daitezke urteko sorkuntzak, eta baita gogokoenak aukeratu ere. Parte hartzaile bakoitzak bere gogokoenak diren urteko hiru disko eta hiru liburu aukeratu ditzake gehienez, izena eman, eta zozketa batean parte hartuko du. Urtarrilaren 9 arte izango da gogokoenak aukeratzeko modua, eta urtarrilaren 10ean zozkatuko dituzte Elkarren hogei bonu, kulturan gastatzeko.
Durangoko Azoka topaketa garrantzitsua da euskal sortzaileentzat eta argitaletxe eta diskoetxeentzat, eta egunotan ari dira urteko uztak aurkezten. Euskal kultur sorkuntzan egindako lanaren erakusleiho bat da izan nahi du webguneak, euskal kultura ikusgarri egiteko eta urteko lan guztiak leku bakarrean biltzeko. 2021ean argitaratu diren liburu eta disko guztiak bildu eta erakustea da gunearen asmoa, kulturazaleek erraz kontsultatu eta bilatzeko moduan.
Liburuei dagokienez, euskarara itzulitako lanak ere agertzen dira, ez euskaraz sortuak soilik, eta bilaketak egin litezke titulua edo egilea idatzita. Argitaletxe bakoitzak aurten zer argitaratu duen ere ikus liteke. Horrez gain, literatur generoaren araberako bilaketa ere egin liteke, eta bereizita daude haur literaturako lanak, adinaren arabera. Ia 500 libururen erreferentziak biltzen eta erakusten ditu webguneak.
Diskoei dagokienez, berriz, musika generoaren arabera egin liteke bilaketa, eta baita diskoetxearen arabera ere, ikusteko bakoitzak zer uzta dakarren aurten. Diskoez gainera, disko aurrerapenak eta kantu solteak argitaratu dituzten taldeen berri ere jasotzen du guneak. Era horretako ia 50 lan erakusten ditu, eta disko osoak, berriz, 125 inguru dira.
Liburu edo disko bakoitzak fitxa bat du, sormen lan horren xehetasun guztiekin, eta liburuek badituzte sinopsiak ere, zeri buruz ari diren jakiteko. Liburu edo disko bakoitzari buruz BERRIAk argitaratutako artikuluak, elkarrizketak eta kritikak ere agertzen dira fitxa bakoitzean, obra horri buruzko informazio gehiago eskura izateko. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206594/bi-pertsona-zauritu-dira-beasainen-hiru-autok-talka-egin-dutela-eta.htm | Gizartea | Bi pertsona zauritu dira Beasainen, hiru autok talka egin dutela eta | Kilometro bat baino gehiagoko ilarak eragin du ezbeharrak. | Bi pertsona zauritu dira Beasainen, hiru autok talka egin dutela eta. Kilometro bat baino gehiagoko ilarak eragin du ezbeharrak. | Hiru autok elkar jo dute gaur N-1 errepidean, Beasainen parean (Gipuzkoa), eta bi pertsona zauritu dira istripuan.
Goizeko 07:30ean gertatu da ezbeharra, Donostiarako norabidean. Kilometro bat baino gehiagoko ilarak eragin ditu istripuak. Eta ez bakarrik N-1ean; N-636an ere izan dira, Zumarragatik zetozen autoak N-1era sartu nahian eraginda.
Anbulantzietan eraman dituzte zaurituak erietxera. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206595/pandemiei-aurre-egiteko-nazioarteko-itun-bat-nahi-du-omek.htm | Mundua | Pandemiei aurre egiteko nazioarteko itun bat nahi du OMEk | Aldaera berriaren lehen kasuak agertu dira Frantzian eta Espainian. Aldaera berriaren aurkako «erantzun azkarra» eskatu dute G7ko kideek. OMEk, berriz, kritikatu egin du mugak itxi eta hegaldiak eten izana, baina, aldi berean, osasun neurriak zorrozteko eskatu du. | Pandemiei aurre egiteko nazioarteko itun bat nahi du OMEk. Aldaera berriaren lehen kasuak agertu dira Frantzian eta Espainian. Aldaera berriaren aurkako «erantzun azkarra» eskatu dute G7ko kideek. OMEk, berriz, kritikatu egin du mugak itxi eta hegaldiak eten izana, baina, aldi berean, osasun neurriak zorrozteko eskatu du. | Aste bat betetzear da Hegoafrikak SARS-CoV-2 birusaren aldaera berri bat atzeman zuela jakinarazi zuenetik —OME Osasunaren Mundu Erakundeak omikron izena jarri dio—, eta dagoeneko mundu osoan zabaltzen hasia da. Europan sei herrialdek baino gehiagok atzeman dituzte aldaera berriaren kasuak; besteak beste, Espainiak, Belgikak, Frantziak eta Portugalek. Kontinente zaharretik kanpo ere agertu dira kasuak; esaterako, Israelen eta Kanadan.
Osasunaren Mundu Batzarra hiru eguneko ezohiko biltzarra egiten hasi da gaur pandemiei —egungoari eta etorkizunean ager daitezkeenei— aurre egiteko nolabaiteko ituna adoste aldera. Normalean maiatzean bildu ohi da batzarra, baina oraingoan aurreratu egin dute bilera estatu kideen eskariz —halako zerbait egiten duten bigarren aldia da 73 urtean—. 194 kideen helburua litzateke aurreragoko izurriei aurre egiteko «testu lotesle bat» adostea. Lehen zirriborroa eskuetan edukiko lukete bilerako parte hartzaileek. «Nazioen batasunak elkarlanerako eremu bat adostu behar du, hori delako modu bakarra mehatxu komunei aurre egiteko. Konpromisoa behar da; inork ez du nahi duen guztia lortuko, baina hobe da hori askoko behar duten guztia galtzea baino», nabarmendu du OME Osasunaren Mundu Erakundeko idazkari nagusi Tedros Adhanomek. Antzeko beste izurri berrietan osasun arta unibertsala bermatzea litzateke erakundearen helburu nagusietako bat. «Pandemiak argi utzi digu osasuna ez dela luxu bat, giza eskubide bat baizik; ez da gastu bat, inbertsio bat baizik; ez da garapen baten emaitza, gizartearen egonkortasun eta segurtasun ekonomiko eta politikorako oinarria baizik», gaineratu du.
OME joan den ostiralean hasi zen aldaera berria ikertzen, eta ohartarazi zuen «asteak» beharko dituela emaitzak jasotzeko. Izan ere, mutazio asko ditu, eta ez dakite horrek zer ondorio izan ditzakeen izurriaren eboluzioan. Aurrez, beste lau aldaera ditu sartuak OMEk «arriskutsuen» zerrendan: alfa, beta, gamma eta delta. Horiek hala, ondorio argiagoak izan artean, osasun neurriak zorrozteko eskatu die erakundeko kide diren 194 estatuei, eta kolektibo zaurgarrienen txertaketa azkartzeko. Aldi berean, baina, kritikatu egin du herrialdeek mugak itxi eta Afrika hegoalderako hegaldiak eten izana, zientzialarien irizpideen aurka.
Mugak itxi dituzten estatuetako bi izan dira Japonia eta Israel. Marokok, berriz, eten egin ditu Europa eta Afrikako beste herrialdeetarako hegaldiak. Datozen orduetan neurri murriztaile gehiago hartuko direla espero da; izan ere, G7ko kide diren estatuek ezohiko bilera egin dute gaur, pandemiaren inguruan. G7ko kide diren herrialdeetako —Kanada, Frantzia, Alemania, Italia, Japonia, Erresuma Batua eta AEBak— Osasun ministroek nazioarteari eskatu diote aldaera berriari aurre egiteko «erantzun azkarra» emateko, eta eskertu egin diote Hegoafrikari azken aldaera atzeman bezain azkar gainontzeko estatuei jakinarazi izana. Horrez gain, txertaketa azkartzearen garrantzia ere nabarmendu du erakundeak komunikatu batean, eta eskatu die estatuei bete ditzatela hartutako konpromisoak, eta bidal ditzatela hitzemandako dosiak hegoaldeko herrialdeetara. Abenduan egingo dute hurrengo bilera G7koek,eta, bitartean, OMErekin elkarlanean arituko da.
Neurri berriak hartuko dituztela iragarri dute Poloniak eta Norvegiak ere, kasuen gorakadari aurre egiteko. Oslok iragarri du aldaera berriaz kutsatuta egon daitezkeenek zazpi eguneko itxialdia bete beharko dutela —orain arte bost egunekoa zen—, eta hamarrekoa, berriz, haiekin kontaktuan egon direnek. Horrez gain, berrogeialdia amaitutzat eman aurretik, test bat egin beharko dute nahitaez —orain arte ez zegoen horren beharrik—. Neurri horiek bete beharko dituzte txertatuta daudenek ere. Poloniak, berriz, erdira murriztu du jatetxe eta zinemen gehienezko edukiera, hamalau eguneko berrogeialdia egin beharko dute Schengen eremutik kanpoko bidaiariek, eta luzeagoa Afrikako herrialderen batetik iristen direnek.
Neurri horiek guztiek Afrika hegoaldeko estatuak haserrearazi ditu, tartean Hegoafrika. Cyril Ramaphosa presidenteak eskatu die estatuei zabal ditzatela mugak eta has ditzatela berriz ere hegaldiak, «ekonomiak kalte handiagoa» jasan aurretik. Ehunka lagun geratu dira Afrikako hegoaldetik atera ezinik, iparraldeko herrialdeek hartutako neurriaren ondorioz. Harrapatuta geratu direnen artean daude Asier Zabaleta dantzaria eta Marian Gerrikabeitia kazetaria. Gaur zuten Mozambiketik irteteko hegaldia, baina bertan behera geratu da, gutxienez abenduaren 15era arte: «Espainiako Kontsulatuak deitu zigun esateko aireportura korrika joan eta edozein hegaldi hartu behar genuela; ez genuen lortu, ordea».
Datuetatik errealitaterako jauzia
Bost milioi pasa pertsona hil dira koronabirusaren ondorioz gaur arte, eta 260 milioi kasu baino gehiagoren berri eman dute gobernuek. Baina datu ofizialak dira horiek. OMEk ohartarazi du pandemiak eragindako hildako eta kutsatuak bi edo hiru aldiz gehiago izan daitezkeela. Kasu asko asintomatikoak dira, eta zail da horiek atzematea proba asko egin arren.
Azken datuen arabera, Errusia, Ukraina eta India dira hildako gehien jakinarazi dituzten herrialdeak. 2019ko abenduan pandemia hasi zenetik gogorren jotako estatua, ordea, AEBak izan dira, 776.639 hildako eta 48.229.273 kasu izan baitituzte; jarraian legoke Brasil, 614.278 hildako eta 22,080,906 kutsaturekin; eta India, 468.790 hildako eta 34.580.832 kasurekin.
Kasuekin bezala, txertaketarekin ere alde handiak daude herrialde batetik bestera. Herritarren %54,2 hartu dute COVID-19aren aurkako txertoaren dosiren bat. 7.940 milioi dosi banatu dira mundu osoan; egunean, 29,93 milioi dosi, batez beste; baina irabazi gutxien dituzten estatuetako herritarren %5,8k hartu dute txertoren bat. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206596/norbera-eraldatzea-bestearengan-eragiteko.htm | albisteak | Norbera eraldatzea bestearengan eragiteko | Bezeroari hobeto erantzuteko eta emunkideak ahalduntzeko bere antolamendua eraldatzeko zereginean dihardu EMUN kooperatibak. | Norbera eraldatzea bestearengan eragiteko. Bezeroari hobeto erantzuteko eta emunkideak ahalduntzeko bere antolamendua eraldatzeko zereginean dihardu EMUN kooperatibak. | Gai sozialen kudeaketan laguntzeko lan egiten dute kooperatibako aholkulariek. Duela ia 25 urte sortu zuten, lan mundua euskalduntzeko asmoarekin lehen-lehenik, baina urteen poderioz bestelako eremuetara zabaldu dute beren lana. Gaur egun, arlo sozioekonomikoa euskalduntzeaz gain, genero berdintasunaren, gizarte erantzukizunaren, gobernantzaren eta berrikuntzaren arloetan ere badihardu aholkulari taldeak.
Eraldaketan eragile eta bidelaguna izatea da EMUNen asmoa, enpresa, erakunde eta gizarte eragileekin batera eraldaketarako bideak irekitzen laguntzea. Urteotan pilatutako esperientziak erakutsi die kanpoan eragiteko barrutik eraldatzeak ere zein-nolako garrantzia daukan. Horretan dihardute azken hilabeteetan, antolatzeko modu berritzaileak probatzen, etenik gabeko eraldaketan.
Eraldaketaren transferentzia, euskara planetatik eremu berrietara
Lan mundua euskalduntzeko hamarkadetan egindako sormen lanari esker metodologia eta ikasketa ugari pilatu du aholkulari taldeak. Modu horiek erabat baliagarriak suertatu dira beste gai sozial batzuetan aldaketak eragiteko, eta horrek lagundu dio EMUNi hizkuntza kudeaketan ez ezik bestelako gai sozialetan ere eragiten. Gaur egunean, esaterako, enpresetan hizkuntza ohiturak aldatzeko erabilitako hainbat metodologia darabilte genero berdintasuneko planetan. Finean eraldaketa prozesuak baitira EMUNek kudeatzen laguntzen dituen asko eta asko.
Gai sozialen kudeaketan laguntzen diharduen neurrian, kooperatibak garrantzi handia eman izan dio beti aholkulariaren prestakuntzari eta berritzeko jarrera elikatzeari. Lan moduak berritzeko eta metodologia berriak probatzeko berrikuntza sistema oso bat dauka aholkularitzak martxan. Emunkide guztiak berrikuntza sistema horren parte aktiboa dira, eta gizartean dagoen ezagutzara irekita eta erne egoteko zaintza sistema bat daukate, 25 esparru gurutzatzen dituen adimen lehiakorrerako sistema integratua. Horretaz gain, taldeko elkarrekintzak duen balioan sinetsita berrikuntza proiektu, praktika komunitate edota ezagutza tailerren bidez berritzen dituzte egiteko moduak. Hori guztia, berrikuntzarako propio jarduten duen talde tekniko baten laguntzarekin.
Etorkizunerako antolamendu berri baten oinarriak
Barrutik kanpora, kanpoan errora halaxe dio EMUNek darabilen leloetako batek eta modu batean edo bestean, horrek laburbiltzen du eraldaketan bidelagun eta eragile izatea nola ulertzen duten. Hartara, azken hilabeteotan barne eraldaketa prozesu betean murgilduta daude emunkideak, egungo errealitateari eta etorkizuneko erronkei erantzungo dien antolamendu eredu berritua probatu eta berrasmatzeko zeregin betean. Mende laurdeneko ibilbidean askotariko antolatzeko moduak izan dituzte erakundearen barruan, eta etorkizunean kooperatiba modu horizontalagoan berrantolatzeko erronkari heldu diote oraingoan. Barruan eta kanpoan aztertu dituzte antolamendu berrirako aukerak, eta, horien artean, azpimarratzekoa da Frederic Laloux (Belgika, 1969) teorialari belgikarrak erakundeak berrasmatzeko proposatutako kudeaketa eta antolamendu eredutik (Reinventing Organizations) hartu dituzten erreferentziak eta oinarriak. Intuizioak eta teoriak jarri dituzte aztergai, eta barruan esperimentatzera jo dute egungo gizartearen joerak aztertuta eta etorkizunari begira dituzten erronkak aintzat hartuta.
Antolamendua eguneratzeko egitasmoak helburu hirukoitza dauka EMUNentzat. Lehenik eta behin, bezeroa erdigunean jartzeko ideia indartzea: bezeroarekin batera landu beharreko gai sozialetan elkarlanean jarduteko eta bezeroari ahalik eta ikuspegirik osoenarekin erantzuteko. Bigarrenik, emunkideen ahalduntzean sakontzea, eta, horretarako, funtzioak eta zereginak modu horizontalagoan banatu eta autogestioa eta arduren errotazioa indartuko dituzte. Hirugarren helburua, orain artean bezala, iraunkorra izango den proiektu bat bermatzea, pertsonaren, ingurumenaren eta ekonomiaren arteko oreka aintzat hartuta.
Koordinazio taldea, antolamendu berriaren ikur
Antolamenduaren eguneraketa ziklo estrategikorako adostutako erronkei erantzutera dator, bete-betean. Horretara dator, azken sei urteotan zuzendari nagusi izan den Olatz Olaso Garitanoren kargu uztea eta baita berarekin batera egungo zuzendaritza talde osoak utziko duen lekua ere. Eginkizun horiek beste modu batean banatzeko eta koordinatzeko zeregina izango du aurrerantzean koordinazio talde berri batek, Amaia Balda Etxartek, Olatz Dorronsoro Callejak eta Nerea Arrese Elortzak osatuko dutena. Horrekin batera, aholkulari talde osoa taldeka antolatuko da bezeroa erdigunean jartzeko helburuari erantzuteko, eta lidergo partekatuaren aldeko apustua egingo du EMUNek koordinazio zereginari modu berritzaile batean ekiteko.
Eraldaketa etxetik hasi nahi dute oraingoan ere. Barruan eraldatu, kanpoan eragiteko.
Kooperatibari buruzko datu batzuk
•1997an sortu zen, Arrasaten.
•Arrasaten, Andoainen, Berriozarren eta Bilbon ditu bulegoak.
•Zerbitzu-arloak: euskara planak, itzulpenak, euskara formakuntza, hausnarketa saioak, genero berdintasuna, gizarte erantzukizuna, gobernantza, berrikuntza plataformak, aniztasuna.
•90 pertsonako lantaldea: 58 emakumezko, 32 gizonezko.
•Langileen %41 jardun murriztuan.
•Ardura postuetan %74 emakumeak.
•Lantaldearen %90 kooperatibako bazkide.
EMUN kooperatibari buruzko informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.emun.eus. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206597/hegoaldean-pentsioak-batez-beste-32-euro-handituko-dira-urtarrilean.htm | Ekonomia | Hegoaldean, pentsioak batez beste 32 euro handituko dira urtarrilean | Aurten prezioak uste baino gehiago handitu direnez, batez beste 285 euro jasoko dute pentsiodunek | Hegoaldean, pentsioak batez beste 32 euro handituko dira urtarrilean. Aurten prezioak uste baino gehiago handitu direnez, batez beste 285 euro jasoko dute pentsiodunek | Hego Euskal Herriko pentsiodunek dagoeneko kalkula dezakete datorren urtean zenbateko pentsioa jasoko duten: aurtengo kopuruari %2,5 gehitu beharko diote. Horrek esan nahi du Hegoaldeko batez besteko pentsioa 32 euro handituko dela urtarrilaren 1ean, eta 1.300 eurora iritsiko dela —1.268 euro direla dio azken datuak, urrikoak—.
%2,5eko datua ez da ausazkoa: Espainian 2020eko abendutik 2021eko azaro artean izan den batez besteko inflazioari dagokio. Behin-behineko datua da, eta abenduaren 15ean izango da behin betikoa, egun horretara arte ez baitu INEk baieztatuko atzo aurreratutako azaroko datua, %5,6koa. Edonola ere, hamarren baten gorabeherak ez du alderik eragingo.
Pentsioak aurreko urteko inflazioaren arabera eguneratzea ezartzen duen legea 2022ko urtarrilaren 1ean jarriko da indarrean, baldin eta aste honetan Espainiako Kongresuaren oniritzia jasotzen badu. Sistema horrek ordezkatu egingo du PPren gobernuak indarrean jarritakoa. Hark Gizarte Segurantzaren kontuen osasunarekin lotzen zuen pentsioen eguneratzea, eta, defizita zutenez, 2014-2018ko epean pentsioak %0,25 handitzea ekarri zuen. Sistema hori bertan behera geratu zen Pedro Sanchez Espainiako gobernuburu izendatu zutenean.
2022an, kontrakoa
Pentsioak batez besteko inflazioaren arabera eguneratzeak moteldu egiten du inflazioan batzuetan gertatzen diren gorabeheren eragina. Aurten, oso handia izan da gorabehera, urtea ozta-ozta hasi zelako inflazio positiboarekin —2020an, prezioak jaitsi egin ziren, pandemiaren ondorioz—, baina, gero, energiaren garestitzeak azken urteotako igoerarik handiena ekarri du.
Horrenbestez, %2,5eko igoera oso urrun geratu da azaroko datutik (3,1 puntu gutxiago). 2022an, prebisioak betez gero, oso litekeena da kontrakoa gertatzea, eta inflazio handiagoa izatea urtearen hasieran eta txikiagoa urteak aurrera egin ahala; hori baieztatuko balitz, eta aurten gertatuko denaren kontra, azaroko inflazioa baino handiagoa izango da 2023an pentsioek izango duten gorakada.
Urtarrileko ‘saria’
PPren erreformak baliogabetu egin zuen urtarrilean pentsiodunek aparteko ordainketa bat jasotzeko aukera. 1985ean ezarri zen, bermatzeko pentsiodunek ez zutela erosteko ahalmena galduko. Haren bidez, azaroko inflazioa aurreko urtarrilean egindako igoera baino handiagoa bazen, urtarrilean aldea konpentsatzen zuen Gizarte Segurantzak.
Sistema hori behin betiko lurperatuko du erreforma berriak, baina aurretik, azken aldiz, aparteko ordainketa bat jasoko dute Hego Euskal Herriko pentsiodunek. Izan ere, azaroko batez besteko inflazioa 1,6 puntu handiagoa izan da joan den urtarrilean jasotako pentsioen igoera baino (%0,9). Kopuru osoetan, batez besteko pentsioa eskuratzen duenak —1.268 euro— 284 euroko ordainketa bat jasoko du aste gutxi barru.
2018an jaso zuten azken aldiz ordainketa hori. 2019an eta iaz ez zuten euro bakar bat ere jaso, pentsioen igoera handiagoa izan zelako azken inflazioa baino eta, horrenbestez, erosteko ahalmena irabazi zutelako pentsiodunek. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206598/bilboko-auzitegiak-alabaren-zaintza-partekatua-ukatu-dio-irune-costumerori.htm | Gizartea | Bilboko Auzitegiak alabaren zaintza partekatua ukatu dio Irune Costumerori | Haurra aurrerantzean ere aitarekin biziko dela erabaki dute. Epaia «benetako mendekua» dela adierazi du emakumeak. | Bilboko Auzitegiak alabaren zaintza partekatua ukatu dio Irune Costumerori. Haurra aurrerantzean ere aitarekin biziko dela erabaki dute. Epaia «benetako mendekua» dela adierazi du emakumeak. | Bizkaiko Auzitegiak ukatu egin dio alabaren zaintza partekatua Irune Costumerori. Alabaren zaintza kendu zioten 2017ko abuztuan, GAS gurasoen alienazioaren sindrome faltsua argudio hartuta. Costumerok Bizkaiko Foru Aldundiko lau langile salatu zituen, prebarikazioa, tratu txarrak eta kalte psikikoak eragitea egotzita, baina epaitegiak errugabetu egin zituen uztailean. Costumerok berak esan zuen epaia abisu bat zela amentzat.
Beste kolpe bat jaso du Costumerok gaur, alabaren zaintza partekatua ukatu diotela eta. Epaia «benetako mendekua» dela adierazi du, eta erakundeen «zurikeria» salatu du, joan zen astean indarkeria matxistaren aurkako ekitaldietan egon zirelako, baina ez dietelako «emakumeei sinesten tratu txarren emaileak salatzen dituztenean, eta manipulatzailetzat jotzen» dituztelako.
Bitan salatu zuen Costumerok senar ohia. Gurutzetako erietxeak haurraren zaurien berri eman zion fiskaltzari. Aitak egin zizkiola esan zuen neskak. Edonola ere, aita errugabetu egin dute orain arte eginiko epaiketa guztietan. 2017. urtean, Foru Aldundiak bere gain hartu zuen haurraren zaintza, eta erabaki zuen haurra aitarekin biziko zela, argudiatuta neskak amaren manipulazioaren eraginez zuela aitaren kontrako jarrera. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206599/madrilen-duen-eraginaren-aldarria-egin-du-eajk.htm | Politika | Madrilen duen eraginaren aldarria egin du EAJk | Alderdiaren VIII. Batzar Nagusiaren amaiera ekitaldian, Ortuzarrek esan zuen eragin hori «laster» ikusiko dela | Madrilen duen eraginaren aldarria egin du EAJk. Alderdiaren VIII. Batzar Nagusiaren amaiera ekitaldian, Ortuzarrek esan zuen eragin hori «laster» ikusiko dela | Amaitu da EAJren VIII. Batzar Nagusia, eta Andoni Ortuzar EBBko lehendakariak bukaera ekitaldia baliatu zuen EAJk Madrilen duen eraginkortasuna laudatzeko, azken bolada honetan eraginkortasun hori txikitzen ari direla diotenen aurrean: «Laster ikusiko duzue hori ez dela horrela», esan zien Barakaldoko BECen (Bizkaia) bildutako alderdikideei.
Gainerako alderdiak kritikatu zituen Ortuzarrek, haren esanetan, EAJ agintean ordezkatzeko «hemendik bi, hiru edo zortzi urterako kontuak» egiten ari direlako. EAJren buruzagiaren arabera, «errespetu gutxi» erakusten dute horrelako kalkuluak egiten dituztenek, «orain tokatzen ez delako eta konpondu beharreko beste arazo batzuk daudelako», baina, gainera, kontu horiek alferrikakoak direla uste du: «Izotzaren gainean egindako kalkuluak dira. Gero udaberriko beroa iritsiko da, eta izotza urtu egingo da, kalkuluak eta guzti».
BBBko presidente Itxaso Atutxak ere gai horretaz hitz egin du gaur, Batzar Nagusiaren ostean eman duen lehenengo elkarrizketan. Deitoratu du «beste batzuek alternatiba izateaz» berba egiten dutela «bakar-bakarrik beren burua EAJren lekuan kokatu nahi dutelako», eta erantsi du horrek ez dituela jelkideak kezkatzen: «Abagunea aski garrantzitsua da, eta baditugu beste zeregin batzuk, gizartearekin batera landu beharrekoak».
Ortuzarrek bezala, Atutxak ere uste du EAJk ez duela eraginik galdu Madrilen: «Tradizioz, euskal ahotsa izan gara Espainiako Kongresuan eta Senatuan, ez euskal ordezkari bakarrak ginelako, eragiteko gaitasun handiena geuk genuelako baizik. Egian da EH Bilduk lortu duela azken bolada honetan eragile aktibo bilakatzen, baina EAJ da Legebiltzarrean onartutako politika asko bultzatzen dituena». |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206600/xiomara-castro-ezkertiarrak-irabazi-ditu-hondurasko-presidentetzarako-bozak-lehen-emaitzen-arabera.htm | Mundua | Xiomara Castro ezkertiarrak irabazi ditu Hondurasko presidentetzarako bozak, lehen emaitzen arabera | Botoen %55,44 eskuratu ditu Libre alderdiko zerrendaburuak. Datuak berretsiz gero, Castro izango da Hondurasko lehen presidentea. Bigarren tokian geratu da Nasry Asfura, hautagai ofizialista. | Xiomara Castro ezkertiarrak irabazi ditu Hondurasko presidentetzarako bozak, lehen emaitzen arabera. Botoen %55,44 eskuratu ditu Libre alderdiko zerrendaburuak. Datuak berretsiz gero, Castro izango da Hondurasko lehen presidentea. Bigarren tokian geratu da Nasry Asfura, hautagai ofizialista. | Botoen %38,94 soilik zenbatu dituzte orain artean, baina aldea nabaria da oposizioko Libre alderdiko hautagai Xiomara Castroren —botoen %55,44— eta bigarren tokian geratu den Alderdi Nazionaleko Nasry Asfuraren artean —botoen %34,04—. Hondurasko presidente izan zen Manuel Zelayaren emaztea da Castro, eta, emaitzak berresten badira, bera izango da herrialdeko emakumezko lehen presidentea ere.
Alderdi Nazionalaren hamabi urteko agintaldia amaituko luke Castroren garaipenak. Hauteskunde Batzorde Nazionalak ohartarazi du emaitzak behin-behinekoak direla, baina, hala ere, ezkerreko presidentegaiak garaipena aldarrikatu zuen bart, eta eskua luzatu zien aurkariei gaurtik aurrera elkarrizketak hasteko. «Aro berri bat eraikiko dugu elkarrekin. Demokrazia zuzen eta parte hartzailea. Kanpora gerra, gorrotoa, heriotzaren eskuadroiak, ustelkeria narkotrafikoa, eta kanpora pobrezia», esan zuen Castrok.
Hondurasko herritarrek 128 diputatu ere aukeratu zituzten atzo. Baina batez ere herrialdearen geroa aukeratu zuten: abortatzeko gutxieneko eskubideak legeztatu eta batzar konstituziogile bat osatzeko asmoa duen ezkerrarena, eta Tegucigalpako alkate Asfurarena, zeinak azpiegiturak berritzea jarri duen helburu nagusi gisa. Kuba eta Venezuelako gobernuekiko harreman estuagoak iragarri ditu Castrok, baita inbertsio handiagoak ere gizarte politiketan.
Kanpaina odoltsua
Alderdien promesekin batera, indarkeria izan da kanpainako protagonista nagusia. Azken urtean 30 hilketa izan dira Hondurasen arrazoi politikoek bultzatuta. Ugariak izan dira hautagaien aurkako ustelkeria eta narkotrafiko salaketak ere, tartean egungo presidente Juan Orlando Hernandezen kontrakoak. Azken horiek kalte egin diote hautagai ofizialistari, nahiz eta kanpainan zehar Asfura saiatu Orlandorengandik urruntzen.
Ekonomia izango da gobernu berriaren erronka nagusietako bat. Iaz, Hondurasen, Amerika erdialdeko herrialde populatuenetako bigarrenean, BPG barne produktu gordina %9 hondoratu zen, pandemiaren eta ekaitz tropikalek eragindako kalteen ondorioz. Munduko Bankuaren datuen arabera, iaz %55 handitu zen egunean bost euro baino gutxiagorekin bizi diren herritarren kopurua. Horrez gain, 2019tik 2020ra ia bikoiztu egin zen langabezia tasa, eta %10,9raino iritsi; eta aurtengo irailean 3,3 milioi herritarrek —biztanleen herenek— zituzten elikadura segurtasunerako arazoak. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206601/azken-tantoak-jokatu-dira-bihotzeko-plazan.htm | Kirola | Azken tantoak jokatu dira «bihotzeko plazan» | Atzo itxi zuten Floridan (AEB) Dania Jai Alai pilotalekua, 68 urteren ostean. Emozioa borborka izan zen eta une hunkigarriak bizi izan ziren. | Azken tantoak jokatu dira «bihotzeko plazan». Atzo itxi zuten Floridan (AEB) Dania Jai Alai pilotalekua, 68 urteren ostean. Emozioa borborka izan zen eta une hunkigarriak bizi izan ziren. | Azken kiniela. Azken partida. Eta azken tantoa. Guztia izan zen atzo azkena Dania Beacheko (Florida, AEB) Jai Alain. Pilotalekuaren azkena baitzen, 68 urteren ostean. Euskal Herriko puntistei luzaroen eta egonkorren jokatzeko aukera eman dien frontoia izan da, eta agurrekoa ezin zen bestelakoa izan: emozioa borborka izan zen, eta pena txaloekin nahastu zen.
Barandika, Ladutxe, Arrieta, Zulaika, Yeche, Iturbide, Erik eta Johan. Pilotaren atal baten itxieraren izen eta deiturak dira, haiek jokatu baitzuten azken kiniela.
Zaleek agur esan diote Dania Jai Alairi, eta tristura agerikoa zen atzo batzuengan. Ez da Floridako azken pilotalekua, baina Miamikoa horren aldean barregarria dela salatu duenik ere izan zen atzo.
Agurraren lekuko zuzena izan zen atzo Amaia Uribe EITBko kazetaria, eta hark ere tristura nabarmendu zuen, pilotariena eta zaleena. Ez baitziren bakarrik egon puntistak atzo Danian. Familiak lagunduta egon ziren, eta seme-alabek sinatutako pilotak eman zizkieten.
Jokalariek eskerrak eman zituzten 68 urteko ibilbidearengatik. «Eskerrik asko 68 urte hauetan emandako babesagatik. Eskerrik asko pilotalekura etortzeagatik». Eta zin egin zuten gogor lan egingo dutela etorkizunean ere zesta puntaz gozatu ahal izan dezaten zaleek.
Joan den astean BERRIAn ere hala aitortu zuten jokalariek: Euskal Herrian jokatzen jarraitzeko asmoa dute, eta «oso argi» dute une hau «mugarri» izan daitekeela zesta puntari bultzada bat emateko. «Lehen aldiz, pilotari guztiok gaude eskuragarri, nahi dutenean jokatzeko prest. Aukera ederra da urte osoko egutegi zabalago bat antolatzeko», zioen Ibon Aldazabalek.
Une hunkigarria izan zen atzo zaleek eta pilotariek bizi izan zutena. Arrieta bertsolariak joan den astean pilotariek egin zuten agurreko afarian esan zuen bezala, agur esatea ez da izan erraza, baina «betiko izango zara/ gure bihotzeko plaza». |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206602/iaz-baino-antxoa-gutxiago-aurkitu-du-aztik-bizkaiko-golkoan.htm | Ekonomia | Iaz baino antxoa gutxiago aurkitu du Aztik Bizkaiko Golkoan | Juvena azterketaren arabera, 208.000 tona antxoa gazte daude, eta aurreko urteetakoak baino txikiagoak dira. | Iaz baino antxoa gutxiago aurkitu du Aztik Bizkaiko Golkoan. Juvena azterketaren arabera, 208.000 tona antxoa gazte daude, eta aurreko urteetakoak baino txikiagoak dira. | 2020. urteko uda amaieran 230.000 tona antxoa gazte zeudela ondorioztatu zuen Aztik, eta aurten 208.000 tona izan dira, %14 gutxiago.
Serie historikoaren azpitik dagoen datua izan arren, Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza sailburuordeak ontzat hartu du kopurua: «Antxoa gazteek gure kostaldean duten osasun ona berresten duten datuak dira, Euskadiko arrantzaleei antxoaren arrantzarekin modu iraunkorrean jarraitzeko aukera ematen baitie».
Azti 2003. urtean hasi zen Juvena kanpaina egiten, eta bide ematen du hurrengo urteko antxoaren arrantza kudeaketaren mugak ezartzeko ondorioak ateratzeko, Bizkaiko golkoan bizi den antxoa gaztearen biomasaren neurketan oinarrituta.
Azterketa abuztutik irailera bitartean egin dute, Emma Bardan eta Angeles Alvariño ontzi ozeanografikoetan. Ikerketak 37.500 itsas milia karratu hartu ditu guztira.
«Aurten jubenilek golkoko eremu handi bat estali zuten, Frantziako plataformaren iparralderaino iritsiz. Beharbada, planktonaren gainazaleko geruza baten presentziak eragin du banaketa espaziala. Euskal arrantzaleek zikina esaten diote horri, eta aurten salpa txikiek osatzen dutela identifikatu ahal izan dugu. Aurten zikinak Bizkaiko golko osoan zuen hedadura handia dela eta, antxoaren banaketari eragingo ziola uste dugu, izan ere, badirudi zikinaren eremuak modu aktiboan saihesten dituztela», azaldu du Aztik.
Antxoa gazte gutxiago ez ezik, txikiagoa ere aurkitu du Aztik: 2004an 10,6 cm zen; 2010ean, 8,3 cm, eta 2021ean, berriz, 5,3 cm-koa da batezbestekoa, eta iaz, 6,1ekoa. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206603/greba-eginen-dute-bizkaiko-zahar-etxeetan-abenduaren-14an-elak-deituta.htm | Gizartea | Greba eginen dute Bizkaiko zahar etxeetan abenduaren 14an, ELAk deituta | Sindikatuak ezinbestekotzat jo du zahar etxeetako «zaintza eredua aldatzea» eta «ratioak hobetzea» | Greba eginen dute Bizkaiko zahar etxeetan abenduaren 14an, ELAk deituta. Sindikatuak ezinbestekotzat jo du zahar etxeetako «zaintza eredua aldatzea» eta «ratioak hobetzea» | ELA sindikatuak grebara deitu du abenduaren 14rako Bizkaiko zahar etxeetan. Sindikatuaren arabera, «gabezia larriak» ditu sektoreak, eta horiek are ageriago gelditu dira izurriaren eraginez: «Negozioari lehentasuna ematen zaio pertsonen gainetik, eta propaganda instituzionalaz harago, ez dago hori aldatzeko benetako borondaterik».
Horren adibidetzat jo dute egoitzetako langileen hitzarmenaren negoziazioa, «patronalak ez baitu inolako borondaterik oinarrizkoak diren neurriei heltzeko, hala nola langileak lehen egunetik ordezkatzea, lanaldi osoko kontratuak egitea, soldata eta lan baldintzak IFASerekin ekiparatzea». Horrez gain, patronalak murrizketak ere planteatu dituela azaldu du sindikatuak ohar batean. «Ugazaben jarrera autoritarioak erakusten du pandemian funtsezkoak zirenak orain arazo bat direla haien onurarako».
Sindikatuak uste du asistentziaren kalitatea okertzen ari dela, «kaleratzeen, pribatizazioen, langile faltaren eta lanaldi murriztuko kontratuen ondorioz». Are: sektoreko langileen lan kargak «jasangaitz» bihurtu direla salatu dute.
Hori dela eta, grebara deitu dute abenduaren 14rako. Hala, 11:30ean Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean elkartuko dira zahar etxeetako langileak, «patronalari eta foru aldundiari eskatzeko benetako eredu aldaketa bat, lan baldintzak hobetzea, lantaldeak handitzea eta pertsonak negozioaren aurretik jartzea». Lanuztea luzatzeari atea zabaldu dio ELAk, bestalde, abenduaren 14koa «lehen greba eguna» izanen dela azpimarratuta. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206604/aurreko-astean-baino-52-positibo-gehiago-atzeman-dituzte-aste-honetan.htm | Gizartea | Aurreko astean baino %52 positibo gehiago atzeman dituzte aste honetan | Hildako kopuruan ere igoera izan da: 24 gaixo hil dira gaitzak jota Hego Euskal Herrian, joan den astean baino bederatzi gehiago. | Aurreko astean baino %52 positibo gehiago atzeman dituzte aste honetan. Hildako kopuruan ere igoera izan da: 24 gaixo hil dira gaitzak jota Hego Euskal Herrian, joan den astean baino bederatzi gehiago. | Zenbakiek ez dute aldaketarik erakusten: birusa etengabe hedatzen ari da oraindik ere. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako azken datuen arabera, 8.509 kasu atzeman zituzten azaroaren 22tik 28rako astean; hau da, aurreko astean baino %50 gehiago. Ospitaleratzeak ere, etengabe gora: Hego Euskal Herriko erietxeetan duela astebete baino %31 gaixo gehiago daude. Positiboen ehunekoak ere ez du datu onik ematen: larunbatean gaitza atzemateko egindako 8.445 probetatik 865ek eman dute positibo; hau da, %10,3k. Beraz, OME Osasunaren Mundu Erakundeak pandemia kontrolpean edukitzeko ezarritako %5eko mugaren gainetik dago nabarmen.
Igoera lurralde guztietan sumatzen da, baina Gipuzkoa dago okerren Hego Euskal Herrian: azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia metatuta 811 kasukoa da. Bertan atzeman dituzte azken asteko positiboen %42. Gainerakoetan ere, gorakada: 563 kasukoa da intzidentzia Nafarroan, eta bertan erregistratu dituzte azken asteko positiboen %26; 372ko intzidentzia dute Araban, eta lurralde horretakoak dira joan den asteko kasuen %10; 283ko intzidentzia dute Bizkaian, eta hangoak dira kasuen %22.
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 177 herri daude eremu gorrian, 100.000 biztanleko 150 kasuko intzidentzia metatua gainditzen dutelako: Araban 24 herri daude eremu horretan; Bizkaian, 79; eta Gipuzkoan, 74. Herri horietan, udal agintariek prebentzio neurriak betetzen direla bermatu ezin duten jarduera guztiak bertan behera utzi edo aldi baterako atzeratu beharko dituzte.
Ikusi gehiago: intzidentzia, herriz herri
Positibo kopurua areagotzearen ondorioz, ospitaleak ere gero eta beteago daude. Egun, COVID-19a duten 341 erik jasotzen dute Osakidetzako edo Osasunbideko ospitaleetako arta, duela astebete baino 80 gehiagok; hau da, orain dela astebete baino %31 gaixo gehiago daude ospitaleratuta. ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan ere antzekoa da egoera: 60 gaixo daude larri, orain dela astebete baino hamazortzi gehiago; hau da, %43 gehiago.
Eta hildakoak ere pilatzen ari dira: astebetean 24 gaixo hil dira COVID-19ak jota Hego Euskal Herrian, aurreko astean baino bederatzi gehiago.
Aurreko olatuen aldean
Dena den, egungo egoerak ez du zerikusirik aurreko goraldietakoarekin. Batez beste egunean mila positibo pasatxo ari dira atzematen momentuan. Aste Santuaren bueltako olatuak goia jo zuenean, apirilaren 23an, 1.023 kasukoa zen batez bestekoa. Ospitaleak, ordea, askoz ere beteago zeuden: 912 gaixo zeuden ospitaleratuta, orain baino 571 gehiago, eta 209 lagun zeuden ZIUetan, gaur egun baino 149 gehiago.
Halaber, aurreko goraldiekin alderatuz gero, antzeko ondorioak atera daitezke. Urtarrilaren 23an, 1.039 kasukoa zen batezbestekoa; ospitaleetan, ordea, 801 gaixo zeuden, orain baino 460 gehiago, eta horietako 135 zeuden larri ZIUetan, gaur egun baino 75 gehiago. Egungo egoerak ez dauka zerikusirik duela urtebeteko olatuarekin ere. Urriaren 20an, 1.030 kasukoa zen batez bestekoa, baina egun hartan 634 gaixo zeuden Hego Euskal Herriko ospitaleetan —orain baino 293 gehiago—, eta horietako 97k behar zuten ZIUetako arta, egun baino 37 gehiagok.
Osakidetzan, kontingentzia plana
Egoera larria dela iritzita, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria Osakidetzako eta Osasun Saileko zuzendaritzekin bildu zen atzo, birusaren bilakaera eta horrek osasun sisteman duen eragina aztertzeko. Pandemiaren bilakaera «kezkagarria» dela ohartarazi zuten, eta erabaki zuten Osakidetzako zentro guztiak Kontingentzia Planaren bigarren egoerara igarotzea. Gainera, eskatu zuten indarrean dauden osasun neurriak errespetatzeko, bereziki eskuak garbitzea, espazio jendetsuak saihestea, espazio itxiak aireztatzea eta maskara «etengabe» erabiltzea.
Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik Radio Euskadin nabarmendu du egoera «arduratzeko modukoa» dela, eta zehaztu du balitekeela ZIUetan 50 gaixo egon baino lehen larrialdi egoera ezartzea: «50era iritsi behar al dugu? Zergatik? Seinaleak nahikoa dira birus honi gaur aurre egiteko, eta ez bihar». Egoerari buelta eman ahal izateko, «funtsezkoa» iruditzen zaio 12 urtetik beherakoak txertatzea, eta haurrak txertatzeko eskatu die gurasoei. Espero du urtarrilean ikastetxeetara itzuli baino lehenago txertaketa hasteko moduan izatea. Gaur-gaurkoz, ez daukate horretan hasteko nondik norakoen berri, ordea: «Espero dugu abenduaren erdialdera izatea, baina oraindik ez dago datarik, eta ez dakigu zenbat dosi izango ditugun ere».
Osasun egoeraren «bilakaera txarra» dela ondorioztatuta, EH Bilduk eskatu du hamabost egunean behin ager dadila Sagardui Eusko Legebiltzarrean, pandemiari buruzko azalpenak emateko. Horretarako, koalizioaren legebiltzarkide Rebeka Uberak eskari formala egin dio Eusko Legebiltzarreko mahaiari. Izan ere, EH Bilduri «behar-beharrezkoa» iruditzen zaio sailburuak «informazio zuzena eta eguneratua» ematea, baita legebiltzarreko taldeei aukera ematea ere proposamenak mahai gainean jartzeko. Sagardui urtarrilean ere ager dadila eskatu dute, «egoera honetan ez litzatekeelako normala izango hilabete oso bat pasatzea Legebiltzarrak pandemiaren eboluzioari buruzko inolako informaziorik jaso gabe».
Ikasgelak ixten
Birusa ondorioak lagatzen ari da ikastetxeetan ere. Orotara, Hego Euskal Herriko 280 ikasgela daude itxita koronabirusagatik, ostiralean baino 23 gehiago —orduan eman zituzten azken aldiz datuak—. Orotara, 138 ikastetxek itxita daukate ikasgelaren bat, duela hiru egun baino zazpi gehiagok. Gainera, Nafarroako Gobernuak zenbat ikasle konfinatuta dauden ere jakinarazi du: 1.585 dira. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206605/ahizpatasuna-anaitasunan.htm | Kultura | Ahizpatasuna Anaitasunan | Ahizpatasuna Anaitasunan. | Aspaldiko eskolarteko txapelketa haietan gaztetxo zela kantuan ezagutu genuenetik urte batzuk igaro dira, eta orduko Saioa Alkaiza bertsolaria ez da, nabarmena den moduan, egungo bera. Ausart kantatzen zuen orduan, lotsagabe, eta gaur egun ere ausardia hura bere horretan mantentzen du, baina ezaugarri horri beste osagai asko gehitu dizkio bere bertsokera aberatsago bilakatzeko urteetako inurri lanean. Oso argi dauka Alkaizak zer eta nola kantatu nahi duen, eta erakustaldi aparta eskaini zuen hasieratik bukaerara. Bertso bakoitza pasioz kantatuz, ahapaldi bakar bat ere alperrik galdu nahi ez duenaren gogoarekin, elementuak ekarriz, irudiak sortuz, erreferentzia gaurkotuak txertatuz… Lehenengo faseko bakarkako lan ikaragarriaren ostean, zeinetan gasolindegi bateko gaueko txandako langilearen azaletik kantatzea egokitu zitzaion, esango nuke guztiok ziurtzat jotzen genuela buruz burukoan kantatuko zuela. Igandeko finalari ez ezik, Nafarroako bertsogintzari freskotasun ikaragarria ekarri dio. Une benetan hunkigarria izan zen Alkaizak txapela Estitxu Arozenaren eskutik jaso zueneko unea: finaleko argazkia.
Saioan zehar jasotako sentsazioei kasu eginez gero (zeina epaileen lan egiteko modu formalarekin sarritan zerikusi handirik ez daukan sasiepaitzeko modu bat den, garbi esanda), buruz burukoan kantatzeko bigarren txartela norentzat izango zen ez zegoen batere garbi zaleon artean. Lazkozek gauza oso politak egin zituen, Sotok ere bai, Joanes Illarregik saio oso erregularra ondu zuen, Silveira gorabeheratsu baina bakarkako lanean ikaragarri (zeinen sinesgarri eta hunkigarri, bertsolari beteranoa)… Azkenean Eneko Lazkozek kantatu zuen Alkaizarekin batera azken txanpan, eta gutxigatik ez zuen sari nagusia patrikaratu, gora egin baitzuen buruz burukoan sakanarrak lehenengo fasean lorturiko emaitza paregabeak hauspotuta. Gordetzekoak bere bakarkakoak eta 10eko txikiko ariketan Xabat Illarregirekin osaturiko ofizioa.
Buruz burukoan kantatzetik hurbil geratu zen Julio Soto. Gorritiko txapeldunak irristada txikiren bat izan zuen puntu erantzunetan, baina ale ikaragarriak utzi zituen, edozein kasutan, bidean, bakarkakoetan entzulearekin erabateko konexioa erdietsiz. Joanes Illarregik patxada eta heldutasun harrigarriak erakutsi zituen bere bigarren finalean, eta ez da zaila etorkizun ez oso urrunean Nafarroako txapela jantzi dezakeela irudikatzea. Xabier Silveirak urteak pasatu arren oraindik ere barruan gordetzen duen bertsolari puskaren trazak erakutsi zituen zenbait ariketatan, baina beste batzuetan halako final batean norbere mailarik onena emateko beharrezkoak diren grina eta gosea falta izan zituen. Xabat Illarregi, Josu Sanjurjo eta Eneko Fernandez atzeraxeago geratu ziren puntutan; leitzarrak gogoratzeko aleak utzi zituen saioaren joanean, zenbait bertsoaldi borobiltzea falta izan zitzaion arren. Sanjurjok konplexurik gabe kantatu zuen bere lehenengo finalean, ahots propioz, eta Fernandezek, urtetako esperientziak ematen duen pausarekin, lan oso txukuna burutu zuen. Kanpoko giro traketsari, erantzun beroa bertsotan! | |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206606/iranek-eta-aebek-elkarrizketak-hasi-dituzte-berriz-itun-nuklearra-salbatzeko.htm | Mundua | Iranek eta AEBek elkarrizketak hasi dituzte berriz, itun nuklearra salbatzeko | Zeharkako negoziazioari ekin diote Vienan, bost hilabeteko etenaren ostean. Teheranek bermeak eskatu dizkio Washingtoni, eta Etxe Zuriak ohartarazi dio amaitzen ari dela akordio bat lortzeko denbora. | Iranek eta AEBek elkarrizketak hasi dituzte berriz, itun nuklearra salbatzeko. Zeharkako negoziazioari ekin diote Vienan, bost hilabeteko etenaren ostean. Teheranek bermeak eskatu dizkio Washingtoni, eta Etxe Zuriak ohartarazi dio amaitzen ari dela akordio bat lortzeko denbora. | Iranek eta munduko sei potentzia handik elkarrizketei ekingo diete berriz gaur Vienan, islamiar errepublikaren jarduera nuklearra mugatzeko 2015ean sinatu zuten akordioa berriro ere indarrean jartzeko. Mesfidantza giroan bildu dira. Horren erakusgarri, Iranek uko egin dio AEBekin zuzenean negoziatzeari, hark herrialdearen kontra indarrean dituen zigor ekonomikoak kendu artean. Beraz, Teherango ordezkariak Txinako, Errusiako, Alemaniako, Frantziako eta Erresuma Batuko negoziatzaileekin bildu dira Austriako hiriburuan, eta AEBek bitartekarien bidez izango dute elkarrizketen berri. Europako Batasunak egin ditu koordinatzaile lanak.
Iranek eta sei potentziek urte hasieran ekin zieten negoziazioei, Joe Bidenek AEBetako presidentearen kargua hartu ondoren, baina elkarrizketak eten egin zituzten sei saioren ostean, Irango hauteskundeetan Ebrahim Raisi kontserbadoreak garaipena lortu zuenean. Islamiar errepublikako presidenteak bi baldintza ezarri dizkio Washingtoni harekin mahai berean esertzeko: AEBek Irani jarritako zigor ekonomikoak bertan behera uztea eta Etxe Zuriak bermeak eskaintzea, ziurtatzeko ez dela berriro ere itun nuklearretik irtengo.
Teheranek bonba nuklearra ekoitzi nahi zuelako kezkak bultzatuta sustatu zuten Mendebaldeko potentziek 2015eko ituna. Haren bidez, bermatu nahi zuten helburu baketsuetarako erabiliko zuela soilik jarduera nuklearra. Beti hala egin duela ziurtatu izan du Irango Gobernuak. Jarduera mugatzearen truke, herrialdeko ekonomia zamatzen zuten zigor ekonomikoak kendu zizkioten.
AEBek 2018ko maiatzean utzi zuten ituna, aldebakarreko erabakiz, eta Donald Trump orduko presidenteak zigor ekonomikoak ezarri zizkion Teherani, akordioa «muinean okerra» zela argudiatuta. Ordutik, ezerezean gelditzeko arriskuan da JCPOA Ekintza Plan Bateratu Zabala izendatu zuten akordioa.
Bidenek negoziazioei berriz ekiteko nahia agertu du bere diskurtsoetan, eta Robert Malley Etxe Zuriaren Iranerako ordezkari bereziak prestasuna berretsi du Trumpek islamiar errepublikari ezarri zizkion zigorrak indargabetzeko. Baina, Malleyk Teherani ohartarazi dionez, «negoziaziorako leihoa ez da betiko zabalik egongo».
Mendebaldeko potentziek Irani esan diote amaitzen ari dela irtenbide bat negoziatzeko tartea, azken hilabeteetan bere programa garatzeko egin dituen urratsengatik. «Une jakin batean, JCPOA higatuegi egongo da agian, Iranen aurrerapausoak ezin izango direlako desegin. Egoera horretan, ezin izango dugu hitz egin. Ezin daiteke hildako gorpu bat berpiztu», adierazi zuen Malleyk joan den hilean, prentsaurreko batean.
Itunetik kanpoko urratsak
Washington itunetik irten ostean, eta urtebetez «pazientzia estrategikoari» eutsita, Teheranek ahalmen nuklearra indartzeari ekin zion 2019an. Hainbatetan urratu ditu itunak herrialdeko jarduera nuklearrari ezartzen dizkion mugak. Uranioa ekoitzi eta aberastu du gehieneko kopuruetatik gora. Uranio aberastua zentral nuklearretan erabili ohi da erregai gisa, baina baita arma nuklearrak egiteko ere. Aurten, uranioa %60 aberastea lortu du, eta hurbildu egin da arma nuklearrak egiteko behar den %90eko mailara. Horrez gain, zentrifugatzaile garatuagoak jarri ditu martxan, eta azken hilabeteetan sarbidea mugatu die zenbait azpiegitura bisitatu behar zituzten IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako ikuskatzaileei.
Elkarrizketak ekainean gelditu ziren tokitik hasi nahi dituzte AEBek. Aldeen arteko konfiantza hauspotzen ari zirela nabarmendu zuten orduan hainbat iturrik, eta landua zutela Washingtonek eta Teheranek eman beharreko pausoen eta horien segidaren gaineko akordioa. Iranen Hassan Rohani zen presidente, sektore moderatukotzat jo ohi dena. Hark negoziatu zuen 2015eko ituna Barack Obama AEBetako orduko presidentearekin.
Raisik presidente kargua hartu zuenetik, baina, bestelako jarrera bat erakutsi du Teheranek. Washingtonek «errua aitortu» behar duela nabarmendu du. Raisik, gainera, baztertu egin du negoziazio saio honetan Iranen programa nuklearrari buruz hitz egitea. Elkarrizketek AEBen zigor ekonomikoak indargabetzeari buruzkoak izan behar dutela nabarmendu du.
Mendebaldeko potentzien kezka da ez dutela argi zein den Teheranen azken helburua: egiaz itzuli nahi ote duen itunera, ala uranioa aberasten jarraitzeko denbora irabazi nahian ari ote den.
Europako Batasunak «azkar» eta «jarrera eraikitzailearekin» negoziatzeko eskatu die aldeei, eta elkarrizketak ekainean utzitako puntu berean berreskuratzera deitu du, AEBek eskatu bezala.
Errusiak «baikortasun zuhurra» agertu du Vienan duen ordezkari Mihail Ulianoven ahotik. Konfiantza agertu du akordioa berreskuratzeko aukeran, ez dagoelako «alternatibarik».
Israelek ere hizpide izan ditu elkarrizketak. Naftali Bennett lehen ministroa bere «aliatuei» mintzatu zaie: «Ez ezazue amore eman Iranen xantaia nuklearraren aurrean». |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206607/alejandro-toquero-tuterako-alkatea-hemen-inork-ez-du-hitz-egiten-euskaraz-ez-da-sekula-egin.htm | Gizartea | Alejandro Toquero, Tuterako alkatea: «Hemen inork ez du hitz egiten euskaraz; ez da sekula egin» | Erriberan inoiz euskaraz hitz egin dela ukatu du Toquerok 'El Mundo' egunkariari eginiko adierazpen batzuetan. Baieztapen hori urrun da egiatik; mendeetan atzera eginez gero, hainbat dira eremuan euskara erabiltzen zela frogatzen duten arrastoak. | Alejandro Toquero, Tuterako alkatea: «Hemen inork ez du hitz egiten euskaraz; ez da sekula egin». Erriberan inoiz euskaraz hitz egin dela ukatu du Toquerok 'El Mundo' egunkariari eginiko adierazpen batzuetan. Baieztapen hori urrun da egiatik; mendeetan atzera eginez gero, hainbat dira eremuan euskara erabiltzen zela frogatzen duten arrastoak. | 2022an Euskal Telebistaren hirugarren katea Nafarroa osora zabaltzeko urratsak eginen direla iragarri zenetik, errenkadan iritsi dira euskararen kontrako adierazpenak zenbait politikariren ahotatik. Sergio Sayas UPNko diputatua izan zen aurrena, Isabel Diaz Ayusok ere egin zuen euskarazko telebistaren kontrako hitzik. Orain, Tuterako alkateak eman du pausoa. El Mundo egunkariak erreportaje bat plazaratu du ETB3ren gaia hizpide hartuta, eta katearen emisioa zabaltzearen aurka azaldu da Tuterako alkate Alejandro Toquero. Ordea, urrunago joan da Toquero, argudio zehatz bat eman baitu: «Hemen ikus daiteke ETB3, baina ez du inork ikusten. Inork ez zuen eskatu ikusi ahal izatea, are gutxiago Erriberan. Hemen inork ez baitu hitz egiten euskaraz; ez da sekula egin».
Ausart egin du baieztapena Toquerok, haren edukia gezurra izanik ere. Ez dira dokumentu gutxi erakusten dutenak euskara orain dela hainbat mende dela bizirik Nafarroako hegoaldean, Erriberan; are, gaur egun ere ezin uka daiteke hizkuntzak eremuan zuen presentzia. Ahuldua bai, baina ez da galdua euskara Erriberan.
Esate baterako, Jimeno Jurio historialariak zehaztasun handiz aztertu du Erriberan hizkuntzek izaniko eboluzioa, eta hainbat bide hartuta baieztatu du euskarak bazuela tokia lur horietan. Besteak beste, 1540. urtean Pedro Petillas nekazariak eginiko testigantza batzuek laguntzen dute argudiaketan. Izan ere, Petillasek kontatzen zuen garai hartan itzultzaileak behar izaten zirela zenbait esparrutan: Zamorako (Espainia) albaitari baten bizipenak jasotzen ditu testuak: han bildutakoen arabera, Zamorakoak aski arazo izaten zuen komunikatzeko garaian, ez zekielako euskaraz. Nafarren ohiko hizkuntza euskara zela erakusten du dokumentazio horrek. Bada besterik: dokumentazio batean frogatua da 1570ean Cintruenigon apez batek Doctrina Chistiana en castellano y vascuence idazkiaren 450 ale enkargatu eta jaso zituela. Izenburuak dioenez, euskarazko hitzak ere eduki nahi zituen, alegia.
Bestalde, 1544an jaiotako Joan Amenduzekoa nafarrak kartzelan zela idatzitako olerki batzuk atera zituen argitara Jose Goñi Gaztanbide historialariak. Valtierrakoa zen, eta honela zioen testuak:
Hemen natza ortzirik, noizbait gozo eiritzirik,
Herioak ustegabe doloroski egotzirik.
Ene arima Jangoikoagana beldurreki partiturik,
Lagungabe bide luzean peril asko pasaturik,
Onak eta onrak bertan munduakc edekirik,
Plazerak azke[ … ] atsekabe bihurturik.
Ahaideak eta adiskideak urte gutiz atzendurik
Ikusten tut isuririk, harresi guzia deseginik,
Argi gabe, ilunbetan, ustel eta kirasturik.
Orain ere, bizirik
Euskarak bizitzeko testuinguru zaila du Erriberan, legeen eta politikarien erabakien eraginez batik bat. Euskararen Legeak herrialdean ezarritako zonifikazioa da oztopo nagusietako bat hizkuntzarentzat, eta hainbat esparrutan, hezkuntzan esaterako, estualdi ia etengabean da euskara. Hala eta guztiz ere, ugari dira hura hauspotzeko egitasmoak. Besteak beste, berriki aurkeztu dute Hordago! ekinbidea, hain zuzen ere zonifikazioari kontra egiteko. Bestalde, aurten jaio da Union Tutera kluba ere, gazte euskaldunen saretzea xede duen futbol taldea. Gainera, gaur egun Tuteran da Nafarroako ikastola indartsuenetariko bat: Argia Ikastola. 1984an zabaldu zuten ikastetxea, eta 200 ikasle inguru hartzen ditu gaur egun. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206608/ziurtagiria-exijitzearen-alde-azaldu-da-goreneko-fiskaltza.htm | Gizartea | Ziurtagiria exijitzearen alde azaldu da Goreneko fiskaltza | Espainiako Auzitegi Goreneko fiskaltzak ontzat jo du Eusko Jaurlaritzak EAEko Auzitegi Nagusiaren epaiaren kontra jarritako helegitea | Ziurtagiria exijitzearen alde azaldu da Goreneko fiskaltza. Espainiako Auzitegi Goreneko fiskaltzak ontzat jo du Eusko Jaurlaritzak EAEko Auzitegi Nagusiaren epaiaren kontra jarritako helegitea | Gaueko aisialdiko ostatuetan eta 50 pertsonatik gora har ditzaketen jatetxeetan COVID ziurtagiria exijitzea «neurri egokia, beharrezkoa eta neurrikoa» dela uste du Espainiako Auzitegi Goreneko fiskaltzak, eta auzitegi horretako administrazioarekiko auzietarako salari galdegin dio «baimena eman diezaiola» Eusko Jaurlaritzari neurri hori Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ezar dezan.
EAEko Auzitegi Nagusia COVID ziurtagiria exijitzearen aurka azaldu zen azaroaren 22an, baina Jaurlaritzak helegitea aurkeztu zuen Auzitegi Gorenean. Orain, auzitegi horretako fiskaltzak ontzat jo du errekurtsoa, eta neurria ezarri ahal izateko eskumena galdegin du Jaurlaritzarentzat. Galizian COVID ziurtagiria exijitzearen alde emandako epaia jo du oinarritzat fiskalak.
Espainiako Auzitegi Goreneko hirugarren aretoak bost egun dauzka orain erabaki bat hartzeko, baina lehenago ere hel liteke errekurtsoaren gaineko ebazpena.
EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia
EAEko Auzitegi Nagusiko paileek zenbait arrazoi eman zituzten COVID ziurtagiria ez derrigortzeko. Adierazi zutenez, eskubide «garrantzitsu askori» eragingo lieke neurriak, eta ez soilik berdintasunari eta intimitateari —epaileen arabera, Eusko Jaurlaritzak horiek aipatu zituen eskaera egitean—. Besteak beste, «biltzeko askatasunari, hara-hona ibiltzeko askatasunari eta adierazpen eta sorkuntza artistikorako askatasunei» eragin diezaiekeela esan dute.
Epaia argitaratu eta ordu gutxira, «kezka eta harridura» agertu zituen Jaurlaritzak. Ohar bidez adierazi zuen ez dagoela ados EAEko Justizia Auzitegiaren autoarekin. Gogoratu zuen auzitegiak ebazpenean dioela «arrazoi medikoengatik eta epidemiologoengatik» justifikatu behar dela oinarrizko eskubideei mugak ezartzea. «Horixe da, hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzak egin duena», nabarmendu zuen. Auzitegiak urratuko liratekeen eskubide zerrenda bat jaso zuen, baina, Eusko Jaurlaritzaren ustez, txertoa hartua edo PCRa egina dutenek bermatuak izango lituzkete horiek. Ospitaleetako egoerari dagokionez, auzitegiak esan zuen «une honetan ez dela beste batzuetan bezain larria»; Jaurlaritzaren ustez, berriz, «kontua da presio hori areagotzea saihestea».
Jaurlaritzaren eskariak aurrera egin izan balu, establezimenduen jabeen ardura izango zatekeen bezeroek dokumentua badutela ziurtatzea. Aisialdirako eta dantzarako jarduerak eskaintzen dizkieten lekuetan eskatu beharko zuketen, hala nola diskoteketan, dantzalekuetan, ikuskizunak eskaintzen dituzten dantzalekuetan, musika tabernetan eta karaokeetan. III. taldean sartutako pub eta taberna berezietan ere nahi zuten ziurtagiria eskatzea, 22:00etatik aurrera. Jatetxeetan ere eragingo zukeen neurriak: 50 pertsonak baino gehiagok jateko lekua dutenetan eskatu beharko zuten.
Nafarroan, iragan ostiralean sartu zen indarrean COVID ziurtagiria, zalantza artean. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206609/patronala-estutzen-ari-da-inflazio-osoa-ez-dadin-soldata-igoeran-jaso.htm | Ekonomia | Patronala estutzen ari da, inflazio osoa ez dadin soldata igoeran jaso | Sindikatuek garbi adierazi dute KPIaren arabera igo behar direla soldatak. Aurtengo inflazioa datozen bi urteetan jasotzea nahi du Adegik. | Patronala estutzen ari da, inflazio osoa ez dadin soldata igoeran jaso. Sindikatuek garbi adierazi dute KPIaren arabera igo behar direla soldatak. Aurtengo inflazioa datozen bi urteetan jasotzea nahi du Adegik. | Espainiako inflazioaren datu aurreratuak (%5,6) berretsi du parez pare zabaltzen ari dela soldaten eta erosteko ahalmenaren gatazka orokor posible bat. Soldatak berritzeko ordua iritsiko da urte berriarekin batera, eta, beraz, %5etik gorakoa izan beharko luke KPIari lotutako lan hitzarmenak dituzten soldatapekoen igoerak, baina ematen du patronalak beste plan batzuk dituela. Esaterako, Gipuzkoako Adegik eskatu du 2021eko inflazio handiaren eragina bi urtean banatzeko, edota, bestela, urteko batez besteko inflazioa aplikatzeko —hau da, urte arteko %5etik gorakoaren ordez, %2,5 ingurukoa ezartzeko—. Horrela, soldatei erosteko ahalmena jaitsaraziko lieketen soluzioak proposatzen ari direnekin bat egin du Gipuzkoako patronalak, Espainiako Bankuarekin, CEOE patronalarekin eta beste lobby batzuekin.
Esan beharrik ez dago: lan itunetan adostutakoa bete behar da soldata igoeren esparruan, enpresa bateko alde sozialak eta zuzendaritzak beste soluzio bat adosten ez badute, adibidez, enpresaren bideragarritasunaren mesedetan. Ezin da ahaztu aurtengo soldata igoera orokorra inoizko handienetakoa izango dela, %5etik gorakoa, Euskal Herrian KPI kontsumo prezioen indizea delako igoerak finkatzen dituen erreferentzia nagusia. Testuinguru horretan, garrantzitsua izango da lan erreforma berriak negoziazio kolektiboari buruz jasoko duena, egungo araudiak ituna betetzeari uzteko pribilegioa ematen baitio enpresari. Orain arte, enpresek gutxitan heldu diote aukera horri, baina alde handia izango da orain soldata igoera handiei izkin egiteko tresna hori edukitzea ala ez edukitzea.
Hitzartuta dagoena bete
2020. urteak KPI negatiboan bukatu zuen, eta soldata igoeren esparruan zero gisa hartu zen erakuslea, epaitegiek horrela egin behar zela ebatzi ondoren. Enpresa askotan, beraz, ez zen igoerarik egin, KPIa zero gisa hartu zelako. 2021ean, berriz, %5etik gorako igoerak egin beharko lirateke enpresa askotan, baina CEOEko presidente Antonio Garamendik «zuhurtzia» eskatu du igoerak egin aurretik, «enplegu gehiago egoteko modurik onena» zein den aztertu behar delako. Espainiako Bankuko gobernadore Pablo Hernandez de Cosek eta EBZ Europako Banku Zentraleko presidenteorde Luis de Guindosek ere soldatak inflazioaren azpitik igotzeko eskatu dute azken orduetan, eta langileek erosteko ahalmena galtzeko kanpaina hauspotu.
«Hitzartuta dagoena errespetatuko den ala ez, hori da kontua. Euskal Herrian KPIa da erreferentzia historikoa. Ez dugu onartuko sinatuta dagoena errespetatzea ez den beste ezer. Soldatak ez dira arazoa, soluzioa baizik». ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak oso argi helarazi dio egunkari honi Euskal Herriko sindikatu nagusiaren posizioa: lan itunak betetzeko daude. ELAk gogoratu du aurten jada langileak galtzen ari direla erosteko ahalmena, eta «lehentasunezkoa» dela galera horri etena jartzea.
LAB sindikatuak ere oso garbi nabarmendu du KPIa dela erreferentzia, eta lan itun berriak egiteko negoziazioetan ere hura izango dutela eskaera.
Espainian, CCOO eta UGT sindikatuek, halaber, esan dute «soldatek ez dituztela prezioak igoarazten», eta soldata igoerak ez duela «gurpil zoro bat» eragingo inflazioan. Unai Sordo eta Pepe Alvarez sindikatu horien idazkari nagusiek igoerak eskatu dituzte, baina zehaztu gabe KPI osoa eskatuko ote duten. Espainiako Lan ministro Yolanda Diezek parte hartu duen ekitaldi batean erreparatu diote inflazioari sindikatuek, eta ministroak berak esan du koiunturala dela KPI handia, baina «soldaten kalitateari buruzko eztabaida» martxan jartzeko beharra dagoela adierazi du. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206610/hiruk-ohartarazi-du-gero-eta-larriagoa-dela-garraiolarien-egoera.htm | Ekonomia | Hiruk ohartarazi du «gero eta larriagoa» dela garraiolarien egoera | Kamioilari autonomoen sindikatuak azaldu du haien tarifak berberak direla oraindik, bidesariak ugaritu eta gasolioaren prezioa igo arren. Protesta egin dute Bidegiren egoitzan; azken lau urteetan N-1 eta AP-15 errepideetan kobratutakoa itzultzeko eskatu dute. | Hiruk ohartarazi du «gero eta larriagoa» dela garraiolarien egoera. Kamioilari autonomoen sindikatuak azaldu du haien tarifak berberak direla oraindik, bidesariak ugaritu eta gasolioaren prezioa igo arren. Protesta egin dute Bidegiren egoitzan; azken lau urteetan N-1 eta AP-15 errepideetan kobratutakoa itzultzeko eskatu dute. | Mobilizazio kanpaina betean daude Euskal Herriko kamioilariak, protesta eta lanuzteekin. Haiek ere nabaritzen ari dira energien garestitzearen ondorioak, gasolioarena zehazki, eta horrekin batera errepide nagusietan bidesariak jartzeko joera gero eta zabalduagoarenak. Horri gehitu behar zaizkio sektorearen aspaldiko arazoak eta, bereziki, lan baldintzen okertzea. Haien egoera «gero eta larriagoa» dela salatzeko, kamioi martxa bat egin dute astelehen honetan, Hiru garraiolari autonomoen sindikatuak deituta, Gipuzkoan.
N-1eko Lasarte-Oriako atseden lekutik Aritzetaraino joan ziren, Bidegiren egoitzaraino, asmo jakin batekin. Lurraldeko kamioilariak aspalditik ari dira kexuan N-1ean, AP-15 Leitzarango autobidean eta A-636 Beasain-Bergara autobidean jarritako bidesariengatik. Aurreneko bi errepideetakoak kamioiek soilik ordaindu dituzte azkenengo lau urteetan, baina diputazioak bidesari horiek eten zituen urrian, auzitegiek behartuta; 2023an neurria berrezartzeko asmoa du.
Hori iritsi bitartean, kamioilariek uste dute orain arte kobratutakoa itzuli behar dietela. Astelehen honetan Bidegiren egoitzara joandakoek horixe bera eskatu zuten. Aldundiak, hala ere, esana du soilik epaitegitik datozen eskaerak hartuko dituela aintzat. Hirurentzat, «arduragabekeria» da hori, uste baitu diputazioak modu automatikoan egin dezakeela hori, garraiolariak auzitara jotzera behartu gabe.
Administrazioari eta patronalari kritika
Protesta zehatz horretaz harago, Euskal Herriko kamioilariek kezkaz begiratzen diote bidesariak ugaritzeko joerari. Gipuzkoan bezala, Nafarroan eta Bizkaian ere aurki hasiko dira kobratzen errepide batzuetan, eta Araban aztertzen ari dira non jarri. Administrazioentzat ezinbestekoa da neurria, mantentze lanak ordaintzeko, baina kamioilariek uste dute bideak konpontzeko dirua biltzea ezin dela haien bizkar jarri, eta zergekin ordaindu behar direla.
Hiruk azpimarratu du bidesariena sektoreko langileei emandako beste kolpe bat dela, «administrazioaren utzikeriarekin, laguntzarik ezarekin eta zerga presioa areagotzearekin batera». Patronalen jarrera ere salatu du, sektoreko enpresek kargatzaileei ordaintzen dietena ez delako igo garraiolariaren gastuen igoeraren neurri berean.
Hain justu, patronalek ere antolatu dituzte protestak: lanuzte batera deitu dute Gabonen atarirako, abenduaren 19tik 22rako, baina horretan ez du parte hartuko Hiruk. Argudiatu du patronalak kamioilarien arazo ekonomiko askoren erantzule direla. Horren ordez, mobilizazio egutegi propioa antolatu du Hiruk. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206611/zazpi-positibo-atzeman-dituzte-gipuzkoako-egoitzetan-irailetik-lehen-aldiz.htm | Gizartea | Zazpi positibo atzeman dituzte Gipuzkoako egoitzetan, irailetik lehen aldiz | PCR proban positibo emandako egoiliarrak Eibarko Ospitaleko COVID-19 erreferentzia zentrora eraman dituzte, «birusa egoitzen barruan zabaltzea eragozteko» | Zazpi positibo atzeman dituzte Gipuzkoako egoitzetan, irailetik lehen aldiz. PCR proban positibo emandako egoiliarrak Eibarko Ospitaleko COVID-19 erreferentzia zentrora eraman dituzte, «birusa egoitzen barruan zabaltzea eragozteko» | Gipuzkoako Foru Aldundiak azaldu duenez, azken egunetan zazpi COVID-19 kasu positibo atzeman dituzte Gipuzkoako lau egoitzatako egoiliarren artean: kasu bat San Jose de la Montañan (Donostia), bi Caser Anakan (Irun), bat San Andresen (Eibar), eta hiru Gurutze Gorrian (Donostia). PCR proban positibo emandako egoiliarrak Eibarko Ospitaleko COVID-19 erreferentzia zentrora eraman dituzte, «prebentzioagatik eta birusa egoitzen barruan zabaltzea eragozteko».
Gipuzkoako egoitzetan bizi diren adinekoek irailetik urrira bitartean hartu zuten txertoaren hirugarren dosia. Maite Peñak, Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Politikako diputatuak, gogorarazi du txertoak ez duela birusaz kutsatzea eragozten: «Gaitzaren sintoma larriak garatzea prebenitzen du». Uneotan «egoeraren bilakaerari adi» segitzen dutela gaineratu du, PCR proba gehiago egiten, «egoitzetako erabiltzaileen eta langileen artean egon daitezkeen kasu positiboak atzemateko».
Azken positiboa irailaren 27an hauteman zen, eta urriaren 19tik ez da kasu aktiborik izan Gipuzkoako adinekoen egoitzetan. «Erne jarraitzen dugu, prebentzio eta segurtasun neurri guztiak betetzen», esan du Peñak. Egoitzak «komunitatearekin konektatutako espazioak» direla gaineratu du, eta horrek arriskua areagotzen duela: «Bisitak, sartu-irtenak... ezin gara lasaitu, birusak gure artean jarraitzen duelako eta kutsatze komunitarioa handitzen ari delako».
Gipuzkoako Foru Aldundiak «ezohiko neurriak» hartu ditu «birusak komunitatean duen intzidentzia handia dela eta», besteak beste egoitzetako langileei PCR proba diagnostikoak areagotzea. Langileen diagnostikorako PCR listu probak ere aktibatu dituzte, zahar etxeetan egiten diren ohiko PCRen osagarri. Egoitzetako langileek 15 egunean behin listu proba diagnostiko bat egingo dute txertatuta egonez gero, eta, txertoa hartu ez duten langileen kasuan, proba astean behin egin beharko da. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206612/36-euro-gehiago-erretiratuek.htm | 36 euro gehiago erretiratuek | 36 euro gehiago erretiratuek. | Hego Euskal Herrian 641.064 pentsiodun daude, eta 706.292 pentsio. Azken horietatik bi heren erretiro pentsioak dira, eta haiek dira handienak, 1.440 euro batez beste. 36 euro handituko dira.
Alargunen pentsioak %23,3 dira. Batez beste 22 igoko dira, 909 euroraino.
Ezintasun pentsioa 31 euro igoko da (1.254 euroraino), eta hamabi umezurtzena (500). | ||
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206613/errioxa-izendapenak-eaeko-auzitegi-nagusian-salatu-du-arabako-mahastiak-sor-marka-egitasmoa.htm | Ekonomia | Errioxa izendapenak EAEko Auzitegi Nagusian salatu du Arabako Mahastiak sor-marka egitasmoa | EAJk asteon erretiratu du Arabako Errioxako kontseilu propioa eratzeko lege egitasmoa, sorrarazi duen erreakzio bortitza ikusita, eta, orain, berriz, Errioxako izendapenak EAEko Justizia Auzitegi Nagusian salatu du Arabako Mahastiak sor-marka egitasmoa. | Errioxa izendapenak EAEko Auzitegi Nagusian salatu du Arabako Mahastiak sor-marka egitasmoa. EAJk asteon erretiratu du Arabako Errioxako kontseilu propioa eratzeko lege egitasmoa, sorrarazi duen erreakzio bortitza ikusita, eta, orain, berriz, Errioxako izendapenak EAEko Justizia Auzitegi Nagusian salatu du Arabako Mahastiak sor-marka egitasmoa. | Eusko Jaurlaritzak bidea zabaldu du Arabako Mahastiak sor-marka egitasmoa Europako Batasunera iristeko, eta hango erakundeek ofizialtzeko jatorri izen berria, eta, orain, Errioxako izendapenak Jaurlaritzaren erabaki horren aurka jo du, EAEko Justizia Auzitegi Nagusian salaketa bat jarrita. Azaroaren 24an igorri zuen helegitea auzitegira Errioxako sor-markaren kontseiluak, nola edo hala, Arabako Mahastiak izendapen berriaren prozesua galarazi nahi duelako.
Bistan da: Arabako Errioxako upategi txikiek beren ardoak bereizteko sustatu duten proiektuak eragozpen anitz gainditu beharko ditu aurrera ateratzeko; besteak beste, Espainiako Gobernuak EBera igorritako aurkako txosten bat. Sor-marka berria gauzatu ala ez, Batasuneko erakundeen esku baitago.
EAJk lege aldaketa bat sustatu du Arabako Errioxako izendapen propioa eratzeko, baina, hura Espainiko Kongresuak aintzat hartu ala ez bozkatu aurretik, erretiratu egin du Andoni Ortuzarren alderdiak, ikusita erreakzio bortitza eragin duela Errioxan, eta kontuan hartuta ez zuela babes nahikorik izango ganberan, PSOEren ezezkoaren ondoren. Aitor Esteban diputatuak azaldu du lege egitasmoa erretiratu egin duela eta diskrezioz negoziatzen jarraituko duela PSOErekin.
Gauzak horrela, ezinezkoa ematen du, oraingoz, Arabako Errioxak bere ardoak bereizteko jatorri izen berriak sortzea, ez Errioxako sor-markaren barruan, ezta kanpoan ere. Errioxako upategi handiek, Rioja Taldea buru dela, ez dute nahi Arabako Errioxak beste izen batekin ekoitzi eta saldu ahal izatea ardoa, eta Logroñotik gauzatzen duten monopolioaren mende jardun beharko dute aurrerantzean ere, Bastida, Guardia, Samaniego, Lapuebla de Labarca, Villabuena eta eskualdeko gainontzeko herrietako upategiek.
Arabako upategi txiki eta ertain gehienak beste bide batetik doaz aspaldian, ordea, kalitatea kantitatearen gainetik jarrita, merkatuan oso apalak diren prezioak igoarazteko. Logroñon hartzen dituzten erabakiak, ordea, eragozpenak baizik ez dira ardo gorenak egin nahi dituztenentzat. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206614/presoen-harrerak-era-pribatuan-jasotzeko-nahia-agertu-du-eppk-k.htm | Politika | Presoen harrerak «era pribatuan» jasotzeko nahia agertu du EPPK-k | Presoek «hurkoen besarkada jasotzeko eskubidea» izan arren, EPPK-k dio «ulertzen» duela harrerek eragin dezaketen «samina». BERRIAk bihar argitaratuko du osorik presoen kolektiboaren agiria. | Presoen harrerak «era pribatuan» jasotzeko nahia agertu du EPPK-k. Presoek «hurkoen besarkada jasotzeko eskubidea» izan arren, EPPK-k dio «ulertzen» duela harrerek eragin dezaketen «samina». BERRIAk bihar argitaratuko du osorik presoen kolektiboaren agiria. | Euskal Preso Politikoen Kolektiboak aurrerantzean «hurkoen artean eta era pribatu eta diskretuan» jaso nahi ditu presoei espetxetik irtetean egin izan zaizkien harrera ekitaldiak, «azken hilabeteetan hasia den bidetik jarraituz». Agiri batean, presoen kolektiboak aitortu du badirela harrera ekitaldi horiengatik «samina sentitu dutela zintzoki azaldu duten pertsonak», eta erantsi min hori «ulertzen» dutela: «Gure iraganeko militantzian egindako ekintzen ondorioz kaltetutako pertsonak dira eta minduta sentitu daitezkeela ulertzen dugu».
Hori horrela, EPPK-k azaldu du bere «gogoa» dela «sufrimendu oro arintzea eta aukera berriak zabaltzea, zauriak sendabidean jartzea eta euskal herritarren artean elkarbizitza sendotzea».
Norabide horretan, eta presoen artean «kontsulta» egin ondoren, EPPK-k «egoki» jo du aske geratzearen «poza espetxe atarian zain» dituztenekin elkartzean edota «era diskretuan» hartzen dituztenekin partekatzea. «Aurrerantzean, harrerak soilik hurkoen giroko esparru pribatuan jaso nahi ditugu». Erabaki hori euskal presoek «bizikidetzari, bakeari» eta eurena eta euren senideena «ez ezik besteen sufrimendua ere aitortzeari» egiten dioten «ekarpen indibidual eta kolektiboa» da, kolektiboaren hitzetan.
Era berean, EPPK-k kritikatu du «hainbat eragile eta alderdik bizikidetzaren ordez konfrontazioa» bilatzen dutela «arduragebeki», eta, horren aurrean, kolektiboak ez duela «inondik inora polemika antzurik elikatu» nahi: «Arduratsu izateko eta modu eraikitzailean jokatzeko borondatea dugu. Ez dugu amore emango hartutako bidean jarraitzeko orduan».
EPPK-ren agiria bihar egongo da irakurgai osorik, BERRIAn. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206615/lionel-messik-eta-alexia-putellasek-irabazi-dute-urrezko-baloia.htm | Kirola | Lionel Messik eta Alexia Putellasek irabazi dute Urrezko Baloia | Faborito nagusiek irabazi dituzte 2021eko futbolaririk onenen sariak. Messik bere ibilbideko zazpigarrena du; Putellasek, lehena. | Lionel Messik eta Alexia Putellasek irabazi dute Urrezko Baloia. Faborito nagusiek irabazi dituzte 2021eko futbolaririk onenen sariak. Messik bere ibilbideko zazpigarrena du; Putellasek, lehena. | Ez da ezustekorik izan, eta bi faboritoek irabazi dituzte 2021eko Urrezko Baloiak. Lionel Messik (Rosario, Argentina, 1985), gizonezkoetan, bere ibilbideko zazpigarrena du, bigarrena jarraian; eta Alexia Putellasek (Mollet del Valles, Herrialde Katalanak, 1994), emakumezkoetan, aurrenekoa. Messiren atzetik, Robert Lewandowski eta Jorginho geratu dira bigarren eta hirugarren postuan, hurrenez hurren. Putellasen atzetik, berriz, Jennifer Hermoso taldekidea izan da bigarren sailkatua, eta Sam Kerr hirugarrena. Gaur arratsaldean jakinarazi dituzte irabazleen izenak, Parisen.
Putellasek urte biribila osatu du. Bartzelonarekin Txapeldunen Liga, Espainiako liga eta Kopa irabazteaz gain, 33 gol sartu ditu, eta hemeretzi asistentzia banatu.
Messik Bartzelona bere talde ohiarekin Espainiako Kopa irabazi du, eta Argentinako selekzioarekin, berriz, Amerika kopa. 2021ean 41 gol sartu ditu; horietatik lau, egun jokatzen ari den Paris Saint-Germain taldearekin.
Gianluigi Donnarumma Paris Saint-Germainekoak urteko atezainik onenaren saria jaso du, eta Pedrik, 21 urtez azpiko jokalaririk onenarena. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206616/erreakzio-soka-luzea-eragin-du-eppkren-iragarpenak.htm | Politika | Erreakzio soka luzea eragin du EPPKren iragarpenak | Eragile ugarik nabarmendu dute «berri ona» dela eta «bizikidetza demokratikorako ekarpena» egiten duela. | Erreakzio soka luzea eragin du EPPKren iragarpenak. Eragile ugarik nabarmendu dute «berri ona» dela eta «bizikidetza demokratikorako ekarpena» egiten duela. | Euskal Preso Politikoen Kolektiboak presoei egiten zaizkien harreren inguruan eginiko iragarpenak askotariko erreazkioak sortu ditu albistea zabaldu eta berehala. Foro Sozial Iraunkorrak, esaterako, nabarmendu du «adierazpen garrantzitsua eta bizikidetza demokratikorako ekarpena» dela: «Erabaki horrekin, EPPK-k Euskal Herriko gehiengo sozial eta politikoarekin bat egiten du, indarkeriaren zikloaren ondorio guztiak konpontzeko helburu komunarekin».
Antzera hitz egin du Etxerat-ek ere. «Erabateko sintonia erakusten du euskal gizarteak nahi duenarekin, eta, beraz, uste dugu, euskal gizartearen nahiarekin bat etorriz ere, Espainiako eta Frantziako estatuek era berean eta maila guztietan amaitu behar dutela salbuespen politikarekin, askatasuna helburu izanik, euskal presoek beren ibilbide juridiko-penitentziarioarekin jarraitu ahal izan dezaten». Gaineratu du «indarkeriak eragindako sufrimendua aitortzeko ekarpen argia dela, eta baita ere, zauriak sendatzen jarraitzeko ekarpena ere».
Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiaren hitzetan, «lubakien ordez zubiak eraikitzea ezinbesteko baldintza da bizikidetza demokratikorako. EPPK-k gaur plazaratu duen erabaki politikoa esanahi eta balio handiko ekarpena da, eta norabide horretan egindakoa da». Era berean, Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak zabaldu du «ezker abertzaleak esaten duena egiten eta egiten duena esaten» duela.
Eusko Jaurlaritzak «balioetsi» egin du EPPK-k egindako iragarpena. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak balio berezia eman dio erabakiari, «sufrimendua eragin dutenek egina» izan delako: «Beste urrats bat da bizikidetza normalizatua eraikitzeko bidean». Hala ere, nabarmendu du oraindik «keinu gehiago» behar direla: «Eragindako mina eta ETAren indarkeria eta herri honetan izan diren gainerako indarkeriak bidegabeak izan zirela aitortu behar da».
Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak ere begi onez hartu du adierazpena. Esan du «biktimen garaipena» dela. «Ongietorriak amaitzeko egon den presio sozial eta instituzionalaren emaitza da adierazpena», Anduezaren ustez.
Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan daukan ordezkariak, ordea, nabarmendu du «etxera inoiz itzuliko ez diren biktimen senideekiko errespetu eta enpatia» kontu bat dela: «Ez gara arduragabeak izan, eta ez dugu bilatu doako konfrontaziorik ETAko presoen harrera publikoak amaitzeko eskatu dugunean». Itxasok esan du «norabide onean emandako pausoa» dela: «Espero dugu ekintzetan islatzea lehenbailehen, eta erakusten du presio sozialak eta balio zibiko eta etikoetatik eginiko politikak emaitzak ematen dituela».
Andoni Ortuzar EAJren EBBren presidenteak «positibotzat» jo du iragarpena, «berandu iritsi bada ere», eta erantsi du ezker abertzaleak oraindik baduela egin beharreko beste urrats bat: «Aitortzea ETA ez zela inoiz existitu behar, eta haren ekintzek min bidegabea eragin zietela biktimei eta kalte konponezina gizarteari». Urrats hori «berandu baino lehen» egiteko eskatu dio ezker abertzaleari: «Azkenean gainerakoek exijitzen dieguna egiten badute, ez du zentzurik erabakia gehiago atzeratzeak».
Koldo Martinez Geroa Baiko senatariak ere «ongietorria» eman dio EPPKren adierazpenari.
Iñigo Martinez Zaton Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkidearen arabera, «berri ona» da EPPKren erabakia: «Aspalditik gizarteak eskatzen zuen elkarbizitzaren aldeko pausoa».
Interpretazio baikorra egin du Pablo Iglesias Espainiako Gobernuko presidenteorde ohi eta Podemoseko buru ohiak ere: «ETAko presoek ongietorriei uko egiteak erakusten du ezker abertzaleak zenbaterainoko autoritatea eta ardura daukan berradiskidetzeko bidean dagozkien pausoak ematerakoan. Hori ez aitortzea estatu zentzurik ez izatea da».
PPko Carlos Iturgaizek, aldiz, «Sanchezen eta Otegiren arteko itunaren ondoriotzat» jo du erabakia, eta adierazi du horren helburu bakarra dela «Sanchezen aldetik hiltzaileen kaleratzea eta zuritzea» lortzea.
Javier Esparza Navarra Sumako bozeramailearen ustez, iragarpena «estrategia politiko bat» da, «Espainiako Gobernuari presioa kentzeko Bildurekin dituen itunak direla eta». Esan duenez, erabakia «presoak espetxeetatik ateratzeko lehentasunezko helburu horri begira egindako beste urrats bat» baino ez da.
Jose Manuel Gil Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Ciudadanos alderdiko koordinatzaileak deitoratu egin du iragarpena «presoen erabaki baten ondorioz» iritsi izana, eta ez «gobernuek eta agintariek beren lana egin dutelako».
EPPK-k aurrerantzean «hurkoen artean eta era pribatu eta diskretuan» jaso nahi ditu presoei espetxetik irtetean egin izan zaizkien harrera ekitaldiak. Presoen kolektiboak aitortu du badirela harrera ekitaldi horiengatik «samina sentitu dutela zintzoki azaldu duten pertsonak», eta erantsi min hori «ulertzen» dutela: «Gure iraganeko militantzian egindako ekintzen ondorioz kaltetutako pertsonak dira, eta minduta sentitu daitezkeela ulertzen dugu».
Hori horrela, ETAren indarkeriaren biktima batzuek ere eman dute iritzia EPPKren asmoaz. «Aurrera goaz, pausoz pauso. Ze berri ona», nabarmendu du Maria Jauregi ETAk 2000ko uztailaren 29an hildako Juan Mari Jauregiren alabak. Josu Elespe ETAk hildako Froilan Elesperen semeak, berriz, esan du EPPKren adierazpena «biktimen eta herri honetako elkarbizitzaren alde kalkulurik gabe lan egiten duen jendearen garaipen handia» dela.
Sara Buesa ETAk hildako Fernando Buesa buruzagi sozialistaren alabaren iritziz, EPPK «biktimen minera gerturatu» da adierazpen horrekin, eta etorkizunerako nahi bat ere azaldu du: «Eragindako kalte bidegabe eta konponezinari buruzko gogoetak jarrai diezaiola urrats honi».
Buesa fundazioak uste du «ezinbesteko pausoa» dela eta elkarte ugarik eskatzen zutela, iritzita «omenaldi horiek ez-duinak, umiliagarriak eta oso mingarriak» direla biktimentzat eta gizartearentzat. Hala ere, fundazioak beharrezko jo du «hil, mehatxatu, bahitu eta estortsionatu zutenek eta ekintza horiek guztiak txalotu zituztenek autokritika» egitea.
Covitek ere adierazi du «berri ona» dela: «Ekitaldi horiek salatzeko Covitek urteotan eginiko borroka ezinbestekoa izan da». Haatik, gaineratu du ezker abertzaleak «kalkulu estrategiko gisa» emandako pausoa dela, «ez erabaki etiko batengatik» emandakoa. Consuelo Ordoñez Radio Euskadin mintzatu da: «Pozten gara, albiste ona da», esan du. Halere, adierazi du ez daukatela presoei zer eskertu.
Sarek uste du euskal presoen kolektiboak emaniko pausoa «enpatia ariketa sendoa» izan dela, eta elkarbizitzaren bidean ekarpen garrantzitsua dela baloratu du. Halere, enpatiaz jokatzea guztien ardura dela esan dute, eta guztien arteko oreka bilatzean dagoela gakoa. Horregatik, Sarek espero du elkarbizitzan aurrera egiteko borondate hori euskal presoei eta senideei «horrenbeste min» egiten dien salbuespeneko espetxe politika indarrean mantentzen duten horiengan islatzea. «2021. urte amaiera eta 2022. urte hasiera kalean egingo ditugu, herriz herri antolatuko diren egitasmoekin, hiriz hiri egingo ditugun mobilizazioekin eta urtarrilaren 8an Bilbon egingo dugun manifestazio jendetsuarekin. Ezin da gehiago atzeratu», erantsi dute. |
2021-11-29 | https://www.berria.eus/albisteak/206617/talde-apalaren-aurka-ere-ezinean.htm | Kirola | Talde apalaren aurka ere, ezinean | Osasunak 1-1 berdindu du Elxen aurka Sadarren, ligako hamabosgarren jardunaldiko azken neurketan. Gorritxoak deseroso aritu dira, eta ate aurrean izan dituzten aukeretan, kamuts. Jagoba Arrasateren taldeak jokoan egon diren azken hemezortzi puntutatik soilik hiru bildu ditu. | Talde apalaren aurka ere, ezinean. Osasunak 1-1 berdindu du Elxen aurka Sadarren, ligako hamabosgarren jardunaldiko azken neurketan. Gorritxoak deseroso aritu dira, eta ate aurrean izan dituzten aukeretan, kamuts. Jagoba Arrasateren taldeak jokoan egon diren azken hemezortzi puntutatik soilik hiru bildu ditu. | Sevilla, Reala eta Atletico Madril talde indartsuen aurka galdu eta gero, Osasunak Elxen aurkako partida baliatu nahi zuen garaipenaren bidera itzultzeko, Sadarren. Bada, gorritxoek aukerak sortu, sortu dituzte, baina ez diete behar adinako etekina atera neurketa irabazteko. 1-1 berdindu dute, eta gisa horretara, Jagoba Arrasateren taldeak sei partida daramatza irabazi gabe.
Berriatuko entrenatzaileak Lucas Torroren hutsunea zuela eta, Oier kapitaina jarri du euskarri lanetan. Hasi, behintzat, erritmo handiarekin hasi du Osasunak norgehiagoka, Elxen atera hurbiltzeko gosez. Baita hurbildu ere. Partidari ekin zaionetik bost minutu ere bete ez direnean, Budimirrek aukera paregabea izan du; ezkerrez lehor-lehor eman dio baloiari, baina zutoinean jo du. Ondorengoko jokaldian jaso du saria Osasunak; area txikian, Fidel Elxeko aurrelariak besoarekin Nacho Vidal lurrera bota du nabarmen, eta Isidro Diaz de Mera epaileak zalantzarik ez du izan penaltia adierazteko. Budimirrek ez du barkatu 11 metrotatik. Zoramena Sadarren. Denboraldiko lehen gola du kroaziarrak.
Gorritxoei, baina, pozak gutxi iraun die; 18. minutuan, Elxek kornerra izan du alde, eta Fidelek buruz orraztu, eta Sergio Herrera atezaina ezustean harrapatu du. Jokalari espainiarrak odolkiak ordainetan eman dizkie nafarrei. Osasunak geldikako jokaldietan duen ahultasuna berretsi du, Arrasateren etsipenerako.
Hortik aurrera, Herrialde Katalanetako taldea hauspotu eta indartu egin den heinean, Osasunak atzerapausoa eman du, nahiz eta, aldian-aldian, bisitarien areara heltzen ziren. Kike Barjak buruz buruko jokaldi bat egin ostean, sukalderaino sartu da, baina Elxeko jokalariek harresi sendoa zuten atzean eraikia. Atsedenaldira heldu aurretik, Herrera Osasunako atezainak erantzun bikaina eman dion Lucas Perezek egindako jaurtiketa pozoitsuari.
Bigarren zatian, kataluniarrak zentratuago irten dira berdegunera. Baloiaren jabetza eurek izan dute, eta Osasunako jokalariek ezin zuten demaren jabe egin. Are, gorritxoei bigarren gola sartu diete ia-ia; izan ere, Lucas Boyek bidalitako baloiak zutoina jo du. Arrasaterenak atzean sartu dira, eta bisitarien erauntsiak ez zuen etenik. Herrerak, beste behin, marra zuriaren gainean gelditu du.
Egoera gozakaitz horretan, Arrasatek aldaketen beharra sumatu du hamaikakoan; Roberto Torrek eta Chimy Avila zelairatu ditu, azken metroetan eraginkortasunez aritzeko eta ataka estutik ateratzeko xedez. Dena den, Osasunak ezin zuen arrisku handirik sortu Elxen zelaian, harik eta, arauzko denbora beteta zegoela, Kike Garciari area txikian baloia oinetara heldu zaion arte. Aurrelariak, ordea, ez du atea zulatzea lortu. Amaieran, 1-1. Puntu garratza Osasunarentzat. Jokoan egon diren azken hemezortzi puntutatik soilik hiru bildu ditu, eta hamargarren postuan da sailkapenean. Ostegunean, Espainiako Kopako lehen kanporaketa jokatuko du San Agustinen aurka (19:00), Madrilen.
Osasuna: Sergio Herrera; Nacho Vidal, Unai Garcia, David Garcia, Cote; Kike Barja (Roberto Torres, 79 min), Moncayola, Oier (Darko, 63 min), Ruben Garcia (Manu Sanchez, 87 min); Kike Garcia eta Budimir (Chimy Avila, 79 min).
Elx: Edgar; Palacios (Barragan, 85 min), Enzo Roco, Diego Glez., Mojica; Mascarell, Marcone (Dumbau, 60 min), Fidel (Josan, 60 min); Tete Morente, Lucas Perez (Guti, 85 min) eta Lucas Boye. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206642/bi-emakume-hilik-topatu-dituzte-bilboko-etxebizitza-batean.htm | Gizartea | Bi emakume hilik topatu dituzte Bilboko etxebizitza batean | Suhiltzaileek ustekabean aurkitu dituzte gorpuak, Deustuko etxe bat miatzera joanak zirela. Ikertzen ari dira zer gertatu zaien. | Bi emakume hilik topatu dituzte Bilboko etxebizitza batean. Suhiltzaileek ustekabean aurkitu dituzte gorpuak, Deustuko etxe bat miatzera joanak zirela. Ikertzen ari dira zer gertatu zaien. | Atzoko 11:00etan egin zuten aurkikuntza, baina gaur zabaldu dute horren berria. Bi emakume gorpu topatu zituzten Bilboko Deustu auzoko etxebizitza batean.
Suhiltzaileek auzoen abisua jaso zuten, etxebizitza horretako atearen azpitik ura ateratzen ari zela eta. Barrura sartu zirenean, bi gorpuak aurkitu zituzten, eta Bilboko Auzi Medikuntzako Zerbitzura eraman zituzten; han aztertzen ari dira zer gertatu zitzaien, eta krimen baten zantzurik dagoen.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldu duenez, ama-alabak lirateke hildakoak, eta, lehen arrastoen arabera, ez dute indarkeria zantzurik. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206643/barbadosek-ingalaterrako-koroa-baztertu-du-eta-errepublika-aldarrikatu-du.htm | Mundua | Barbadosek Ingalaterrako koroa baztertu du, eta errepublika aldarrikatu du | Sandra Mason presidente izendatu dute, Bridgetown hiriburuan eginiko ekitaldi arranditsu batean. | Barbadosek Ingalaterrako koroa baztertu du, eta errepublika aldarrikatu du. Sandra Mason presidente izendatu dute, Bridgetown hiriburuan eginiko ekitaldi arranditsu batean. | Munduak beste errepublika bat du. Barbadosek estatuburutzatik kendu du Ingalaterrako Elizabeth II.a, eta bere burua errepublika aldarrikatu du. Sandra Mason presidente izendatu dute, Euskal Herrian gaua zenean eginiko ekitaldi arranditsu batean.
Karibeko uharte bat da Barbados, ia 300.000 biztanlekoa. 1966. urtean independentzia lortu zuen, baina Commonwealth delakoan geratu zen, eta Ingalaterrako monarka estatuburu gisa gorde zuen.
Gatazkarik gabeko dibortzioa izan da, ordea. Izan ere, Bridgetownen eginiko ekitaldian, Charles Mountbatten-Windsor Elizabeth II.aren semea mintzatu da, besteak beste, eta aitortu egin du «esklabotzaren izugarrikeria». 1625an aldarrikatu zuten ingelesek uhartearen jabetza, eta mende horretan eraman zituzten esklabo beltzak hango etxaldeetan lan egitera. Esklabotza 1833. urtean abolitu zuten. Gaur, uhartearen populazioaren %91 beltza da, eta bakarrik %4 da zuria.
Egoera instituzionala aldatu bada ere, Erresuma Batuaren eta Barbadosen arteko loturei eutsiko dietela adierazi zuen monarkiaren ordezkariak, eta erreginak «zoriona, bakea eta etorkizunerako oparotasuna» opatu zion errepublika berriari.
Herrialdeko lehen presidenteak 72 urte ditu, eta uhartearen gobernadorea izan da 2018. urtetik. Barbadosko Itsasontzi Errepublikak lehen bidaia hasi du», esan du Masonek ekitaldian. «Ekaitz guztien gainetik egin dezala, gure herrialdea eta herritarrak gure aurrean dauden ostertz eta kostaldeetan lehorreratzeko».
Iragarri dutenez, errepublikaren lehenengo erabakietako bat Rihanna abeslaria heroi nazional izendatzea izango da. Izan ere, Robyn Rihanna Fenty musikaria herrialdeko Saint Michael hirian jaio zen, 1988. urtean. Kantariak parte hartu du ekitaldian. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206644/zemmour-hautagai-aurkeztu-da-frantziako-presidentetzarako-bozetarako.htm | Mundua | Zemmour hautagai aurkeztu da Frantziako presidentetzarako bozetarako | Azken asteetan behera egin du eskuin muturreko polemistaren sostenguak. Igandean egingo du kanpainako lehen ekitaldi ofiziala, Parisen. | Zemmour hautagai aurkeztu da Frantziako presidentetzarako bozetarako. Azken asteetan behera egin du eskuin muturreko polemistaren sostenguak. Igandean egingo du kanpainako lehen ekitaldi ofiziala, Parisen. | Aspaldian iragarritako hautagaitza ofizialki aurkeztu du gaur eguerdian Eric Zemmour eskuin muturreko polemistak. Sare sozialetan argitaratutako bideo bidez iragarri du datorren urteko Frantziako presidentetzarako hauteskundeetara aurkezteko asmoa. 63 urteko polemistak babesa galdu du azken asteetan. Presidentegai izateko izenen artean harena zegoela zabaltzen hasi zenean, hainbat inkestak aurreratu zuten hura izan zitekeela Emmanuel Macron egungo presidentearen aurkaria bozen bigarren itzulian —Macronek berak ere ez du oraindik ofizial egin bere hautagaitza—. Azken egunetan, ordea, iragarpenak aldatuz joan dira, eta galdeketek eskuin muturreko hautagai Marine Le Peni ematen diote orain bigarren tokia.
Islamaren, migratzaileen eta emakumeen aurkako bere adierazpenengatik egin da ezagun Zemmour. Frantziaren burujabetza defendatzen du Europako Batasunaren aurrean. Haren diskurtsoa «Frantziaren gainbeheraren» ingurukoa da. Ez du ez alderdirik, ezta mugimendurik ere, baina haren aldeko sostengu taldeak sortu dira han-hemen. Haren gertuko hainbat lagun goizean goiz hasi dira Twitterren #Zemmourcandidat (Zemmour hautagai) hashtag-a erabiltzen.
Joan den larunbatean zeresana eman zuen eskuin muturreko polemistak, Marseillan egitekoa zuen ekitaldi batean oinezko bati erdiko hatza erakutsi zionean —aurrez hark ere gauza bera egin zuen—. Euskal Herrian ere izana da Zemmour, urri amaieran, bere liburua aurkezten. Miarritzen egin zuen ekitaldian, jende andana bildu zen haren aurka protestatzera, besteak beste, EH Baik, LABek, Les Bascosek, IPEH Antifaxistak eta GKSk deitu zituzten mobilizazioetan.
Presidentetzarako bozetarako kanpainako lehen ekitaldi ofiziala, hala ere, igandean egingo du, Parisen. Mugimendu eta elkarte antifaxistek iragarriak dituzten protestak, Isildu Zemmour lelopean. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206645/euskaltzaindiak-19-urgazle-eta-26-ohorezko-hautatu-ditu.htm | Gizartea | Euskaltzaindiak 19 urgazle eta 26 ohorezko hautatu ditu | Hainbat izen ospetsu dira tartean: adibidez, Carlos Garaikoetxea Jaurlaritzako lehendakari ohia, Kike Amonarriz hizkuntzalaria, Aizpea Goenaga aktorea, eta Itxaro Borda, Ramon Saizarbitoria eta Anjel Lertxundi idazleak. Gizonezkoak 29 dira, eta emakumezkoak, 16. | Euskaltzaindiak 19 urgazle eta 26 ohorezko hautatu ditu. Hainbat izen ospetsu dira tartean: adibidez, Carlos Garaikoetxea Jaurlaritzako lehendakari ohia, Kike Amonarriz hizkuntzalaria, Aizpea Goenaga aktorea, eta Itxaro Borda, Ramon Saizarbitoria eta Anjel Lertxundi idazleak. Gizonezkoak 29 dira, eta emakumezkoak, 16. | Euskaltzaindiak ostiralean onartu zituen euskaltzain urgazle eta ohorezko berrien zerrendak, eta gaur argitaratu ditu. Iruñeko udaletxean egin zuten osoko bilkura. Urgazleen kasuan, ez dira Euskal Herri osoko pertsonak izendatu, Gipuzkoakoak, Ipar Euskal Herrikoak eta Bizkaikoak soilik; baita Euskal Herritik kanpoko batzuk ere. Arabakoak 2015ean izendatu zituzten, eta Nafarroakoak, 2016an. Azken ohorezkoak, berriz, 2018an hautatu zituzten.
Izendatuen artean zenbait diziplinatako kideak daude: hizkuntzalariak, kazetariak, idazleak, kultur eragileak, irakasleak... hau da zerrenda osoa:
Ohorezkoak
Araba/Bizkaia: Antton Aldekoa-Otalora (Iurreta, 1951), Gerediaga Elkarteko presidente ohia; Pilare Baraiazarra (Meñaka, 1938), euskara irakaslea eta ekintzailea; Jesus Eguzkitza (Atxondo, 1946), euskara irakaslea eta bikoiztailea; Juan Luis Goikoetxea (Mungia, 1947), Mendebalde Kultur Alkarteko buru ohia; eta Lontzo Zugazaga (Gamiz, 1943), Bilboko elizbarrutiko euskara arduraduna.
Gipuzkoa: Luis Alberto Aranberri Amatiño (Eibar, 1945), politikaria eta kazetaria, ETBko zuzendari ohia; Itziar Idiazabal (Gaintza, 1949), hizkuntzalaria eta psikolinguista; Anjel Lertxundi (Orio, 1948), idazlea; Xabier Mendiguren Bereziartu (Ezkio-Itsaso, 1945), idazlea; Jose Antonio Mujika (Donostia, 1943), idazlea eta irakaslea; Ramon Saizarbitoria (Donostia, 1944), idazlea; Josu Zabaleta (Legazpi, 1948), itzultzailea eta idazlea.
Nafarroa: Manolo Arozena (Goizueta, 1949), bertsolaria; Carlos Garaikoetxea (Iruñea, 1938), Eusko Jaurlaritzako lehendakari ohia; Maria Pilar Lasarte (Leitza, 1937), Euskaltzaindiak Gipuzkoako Diputazioan zuen bulegoko langile ohia; Daniel Lopez (Ablitas, 1948), euskararen aldeko ekintzailea Nafarroako Erriberan; Rosa Miren Pagola (Iruñea, 1949), filologoa eta irakaslea; Pakita Zabaleta (Leitza, 1948), pedagogoa.
Ipar Euskal Herria: Piarres Aintziart (Heleta, 1937), idazlea; Luzien Etxezaharreta (Hazparne, 1946), kazetaria eta idazlea; Daniel Landart (Donoztiri, 1946), idazlea eta antzerkigilea; Mixel Oronoz (Baigorri, 1935), idazlea, irakaslea eta apaiza; Marikita Tambourin (Baigorri, 1946), irakaslea eta idazlea.
Euskal Herritik kanpokoak: Bernhard Hurch (Schärding/Inn, Austria, 1955), hizkuntzalaria; José Antonio Pascual (Salamanca, 1957), hizkuntzalaria; José María Sánchez Txepetx (Cartagena, 1952), hizkuntzalaria.
Urgazleak
Bizkaia: Libe Agirre (Meñaka, 1961), kazetaria; Eneko Barrutia (Bilbo, 1966), hizkuntzalaria; Eba Gaminde (Bilbo, 1968), abokatua eta itzultzailea; Pedro Maria Goikoetxea (Lezama, 1959), kirol kazetaria; Nerea Mujika (Durango, 1960), irakaslea eta kultur eragilea; Elixabete Piñol (Bilbo, 1965), abokatua eta politikaria.
Gipuzkoa: Kike Amonarriz (Tolosa, 1961), hizkuntzalaria eta Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria; Nerea Azurmendi (Legazpi, 1961), kazetaria; Asun Garikano (Tolosa, 1962), itzultzailea eta idazlea; Aizpea Goenaga (Donostia, 1959), aktorea eta zine zuzendaria; Oroitz Jauregi (Legorreta, 1974), hizkuntzalaria eta irakaslea; Jon Sarasua (Aretxabaleta, 1966), bertsolaria eta irakaslea.
Ipar Euskal Herria: Mixel Aurnague (Baigorri, 1963), hizkuntzalaria; Eneko Bidegain (Baiona, 1975), idazlea eta kazetaria; Itxaro Borda (Oragarre, 1959), idazlea; Pantxoa Etxegoin (Jatsu, 1960), kultur eragilea; Marie-Andrée Ouret (Suhuskune, 1970), Biga Bai guraso elkarteko lehendakaria.
Euskal Herritik kanpokoak: Manuel González (Beba –Mazaricos−, A Coruña, 1951), hizkuntzalaria; Mikel Morris (Denver, Colorado, AEB, 1957), hiztegigilea, itzultzailea eta irakaslea. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206646/gizonezko-bat-hilda-agertu-da-deba-ibaian-arrasate-parean.htm | Gizartea | Gizonezko bat hilda agertu da Deba ibaian, Arrasate parean | Goizaldean salatu dute desagertuta zegoela. 32 urte zituen hildakoak. | Gizonezko bat hilda agertu da Deba ibaian, Arrasate parean. Goizaldean salatu dute desagertuta zegoela. 32 urte zituen hildakoak. | Gizonezko bat hilotz agertu da Deba ibaian, Arrasate (Gipuzkoa) parean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, gaur goizaldean salatu dute gizona desagertuta zegoela. 9:30 aldera, bizilagun batek gorpua ikusi du ibaian flotatzen, eta abisua pasatu du. Ertzaintza, suhiltzaileak eta Udaltzaingoa bertaratu dira, baina ezin izan dute ezer egin 32 urteko gizona salbatzeko. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206647/zer-gertatu-zaio-leonard-i.htm | Bizigiro | Zer gertatu zaio 'Leonard'-i? | C/2021 A1 Leonard kometa datorren astean begi hutsez ikusgai izatea espero zen, baina magnitude eskalan indarra galdu duela dirudi, eta adituek iragarri dute agian hautsi egin dela. | Zer gertatu zaio 'Leonard'-i?. C/2021 A1 Leonard kometa datorren astean begi hutsez ikusgai izatea espero zen, baina magnitude eskalan indarra galdu duela dirudi, eta adituek iragarri dute agian hautsi egin dela. | Urtarrilean aurkitu zuten Greg Leonardek Arizonako (AEB) Lemmon Mountain behatokitik eta bere deitura eman zion: C/2021 A1 Leonard. 80.000 urtean behin pasatzen da Lurraren ingurutik, eta astronomiaren zaleak haren esperoan ziren. Izan ere, ez da nolanahiko kometa. Magnitude eskalan hirugarren maila zegoen, eta gerturatu ahala, mailaz igotzea eta abenduaren erdialdean begi hutsez ikusgai egotea espero zen. Azken orduetan, baina, zerbait gertatu da. Kometaren magnitudea gelditu egin da, ez da handitzen ari, eta, adituen arabera, agian hautsi egin da. «Zer gertatu zaio Leonard-i?» da orain argitu beharreko galdera.
Ikusi gehiago: Leonard kometa ez da hautsi eta datorren astean begi hutsez ikusi ahal izango da
Ez da ezohikoa kometa bat puskatzea edo norabidez aldatzea. Virginia Garcia Aranzadiko Astronomia saileko kideak BERRIAri azaldu dionez, asteroideak ez bezala (harriz osatuak dira horiek), kometak izotzez eta hautsez osatzen dira. «Horregatik dute isatsa: ur eta hauts partikulak askatzen dituztelako. Eguzkira hurbiltzean kometa urtu egiten da, eta forma aldatzean puskatu egin daiteke, edo norabidea aldatu dezake», azaldu zuen joan den astean Leonard-engatik galdetuta, zuhur. Astelehenean ohartarazi dute Leonard-en magnitudea geldirik zegoela, eta datozen egunetan baieztatuko dute zer gertatu den, eta azkenean begi hutsez ikusi ahal izango den edo ikusteko gailuren bat beharko den.
Alex Escartinek joan den astean, azaroaren 19an, argazki bat atera zion Leonard-i Mungian (Bizkaia), teleskopio batekin eta argazki kamera berezi batekin. Bizkaiko Astronomoen Elkarteko kidea da, eta Espainiako toki batean modu finko batean jarri nahi duten teleskopioarekin ari zen probak egiten argazkia atera zionean. Guztira hamabost argazki atera zizkion, goizaldeako 04:17ean. «Kurba bat zuen iragarria, eta hautsi egin dela dirudi», dio orain. «Kometa bat elur bola zikin baten tankerako zerbait da, baina konpaktatu gabekoa. Eguzkiaren beroa eta radiazioa nabaritzen duenean gasa eta partikulak askatzen ditu, horregatik du isatsa. Baina kohesioa galtzen du, eta puskatu egin liteke».
Ipar Hemisferiotik begi hutsez ikusgai izan den azken kometa C/2020 F3 Neowise izan zen. Iazko udan ikusi ahal izan zen. Leonard abenduan espero zen begi hutsez ikusi ahal izatea, lehen iragarrita zegoen bezala hurbiltzen bada. Garciak BERRIAri azaldu dio berez abenduaren 12an, 13an eta 14ean espero zela begi hutsez ondoen ikustea, betiere zerua oskarbi badago, «oso garbi». Aranzadiko kidearen arabera, iluntzean eta egunsentian ikusiko da, gailuren batekin edo gabe, eta, horretarako, Hartz Nagusirantz begiratu beharko da, handik gertu pasatuko baita. Une honetan Hartz Nagusia oso behean dago, zeruertzean. Horregatik toki altuetara igotzea gomendatzen zuen Garciak: «Bestela mendiek oztopatu egin baitezakete kometa ikustea». Escartinek zehaztu du egunsentian Arturo izarrak lagundu dezakeela Leonard aurkitzen, eta iluntzeetan abenduaren 11tik 29ra izango dela ikusgai, «zeruertz oso garbietan».
Kometa ikusi ahal izateko lagungarria izango da baita Aranzadiren Elkano euskal planisferioa. Planisferio bat zeru sabaiko izarren mapa bat da, plano batean proiektatua, eta konstelazioak eta izarrak ezagutzeko erabiltzen da. Oso-osorik euskaraz idatzita dago, eta Euskal Herriko paraleloan, hau da, 43 º ipar latitudean kokatutako lehen planisferioa da. Hain zuzen, larunbatean 16:00etan aurkeztuko du Virginia Garciak Durangoko Azokan.
Munduari emandako lehen itzuliaren 500. urteurrenaren harira sortu du Aranzadik, eta BERRIA Dendan dago salgai. Ingurumenari eta zientziari lotutako jakintza euskaraz zabaltzea da BERRIAren eginkizunetako bat. Hori dela eta, irakurleek zerua ere euskaraz irakur dezan sustatu nahi izan dugu euskaraz idatziko planisferioaren bidez.
Datorren astean, gainera, BERRIAk behaketa astronomiko bat egingo du Aranzadirekin, eta izena eman duten irakurleekin Arbailungo behatokian, Usun (Nafarroa). Bi ordu iraungo du, eta 50 lagunek hartuko dute parte. Eguraldiak laguntzen badu (behaketa azaroan zen egitekoa baina eguraldiagatik atzeratu egin behar izan zuten), begi hutsez ez bada ere, Leonard kometa ikusi ahal izango dute. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206648/interes-orokorreko-legearen-zuzenketan-atzera-egiteko-eskatu-dio-podemosek-pse-ee-berriari.htm | Gizartea | Interes orokorreko legearen zuzenketan atzera egiteko eskatu dio Podemosek «PSE-EE berriari» | Eusko Jaurlaritzak Ingurumen administrazioaren legeari jarri nahi dion zuzenketak udalerrien eskumenei zuzenean eragingo diela salatu du Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarreko bozeramaileak. | Interes orokorreko legearen zuzenketan atzera egiteko eskatu dio Podemosek «PSE-EE berriari». Eusko Jaurlaritzak Ingurumen administrazioaren legeari jarri nahi dion zuzenketak udalerrien eskumenei zuzenean eragingo diela salatu du Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarreko bozeramaileak. | «PSE-EE berriak udalen eskubideak defendatuko ditu, ala beste aldera begiratzen jarraituko du?», galdetu du Miren Gorrotatxegi Elkarrekin-Podemos-IUko legebiltzarreko eledunak, Irunen, Ingurumen administrazioaren legearen harira EAJrekin batera alderdi sozialistak aurkeztu duen zuzenketaren harira. Irunen egin zituen adierazpenok. Hain zuzen, PSE-EEk gobernatzen duen udal horrek eskatu dio Jaurlaritzari atzera egiteko zuzenketa horretan. Interes orokorraren izenean Jaurlaritzak zenbait proiektu aurrera ateratzeko eskumena hartzeak udalen autonomian «zuzenean» eragingo duela iritzi dio Gorrotxategik. «Interes orokorreko figura horrek zuzenean eragiten dio toki autonomiari eta baita udalerrien eskumenei ere».
Halaber, zuzenketa horiek egiteko prozesua «opakua» izan dela salatu du. «Ehun zuzenketa baino gehiagorekin zuzendu du euskal gobernuak bere legea, eta Eudelek eta Aholku Batzorde Juridikoak ezin izan dute beren iritzia eman, ezta zuzenbidearekin bat datorren erabaki ere». Bide horretan, gaitzetsi du Jaurlaritza gehiengo osoaz baliatzen ari dela «legea abiada bizian tramitatzeko» Eusko Legebiltzarrean bertan onartu berri baita araudi berriaren irizpena, abenduaren 9an behin betiko onartzeko xedeaz.
Hain zuzen, gai horrekin lotuta mozio bat eztabaidatzekoak dira ostegunean Eusko Legebiltzarrean, osoko bilkuran. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206649/ia-erabateko-erantzuna-izan-du-bizkaiko-arrain-kontserbetako-grebak.htm | Ekonomia | Ia erabateko erantzuna izan du Bizkaiko arrain kontserbetako grebak | Soldata eta lan baldintza «duinak» eskatzen ari dira, baina salatu dute patronalak blokeatu egin dituela lan hitzarmena berritzeko negoziazioak. Mila langile inguru ditu sektoreak, gehien-gehienak emakumeak. | Ia erabateko erantzuna izan du Bizkaiko arrain kontserbetako grebak. Soldata eta lan baldintza «duinak» eskatzen ari dira, baina salatu dute patronalak blokeatu egin dituela lan hitzarmena berritzeko negoziazioak. Mila langile inguru ditu sektoreak, gehien-gehienak emakumeak. | ELA eta CCOO sindikatuek jakinarazi dutenez, «ia erabateko erantzuna» izan du Bizkaiko arrain kontserben sektorean gaurko deitutako grebak. Horrekin batera, manifestazioak egin dituzte Ondarroako eta Bermeoko kaleetan. Ia mila behargin ari dira bereziki Ondarroa, Bermeo eta Markinan kokatuta dauden lantegietan. Patronalak lan itunaren negoziazioa blokeatuta daukala salatzeko mobilizatu dira.
ELA, CCOO, LAB eta UGT sindikatuek deitu dute gaurko mobilizazioetara. Langileak «soldata duinak» eskatzen ari dira; batez beste 15.000 euro ingurukoa da urtean. Sindikatuen arabera, «oso eskasa» da jaso duten azken proposamena: aurten soldatak %0,5 igotzea, 2022an %1,5, eta 2023an %1. Gaur egun KPI kontsumorako prezioen indizea %5etik gora dagoela kontuan hartuta, proposamen horrekin langileek erosahalmena nabarmen galduko luketela ohartarazi dute.
Sektoreko azkeneko lan ituna 2016koa da, eta horretan jasotzen da KPIaren araberako igoera. Sindikatuek ez dute plataforma bateraturik adostu, baina guztiak bat datoz soldaten igoeraren eskaerarekin. Horrez gain, beste batzuk egin dituzte: behin-behinekotasuna murriztea eta sexu arrakala amaitzea; azpimarratu dute sektore feminizatua den arren —langileen %90 inguru emakumeak dira— lan kontratu finkoa dutenen %95 gizonezkoak direla.
Oro har, deialdia egin duten lau sindikatuek uste dute lan baldintzak nabarmen hobetu behar direla. Hori dela eta, borroka luzea izango dela aurreikusten dute, «gai horiek guztiak mahai gainean jarri behar direlako». |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206650/delirium-tremensek-disko-berria-eta-aurkezpen-bira-iragarri-ditu.htm | Kultura | Delirium Tremensek disko berria eta aurkezpen bira iragarri ditu | Zortzi abesti berri grabatzen dabil taldea, eta gaur plazaratu dute lehen singlea: Ordago. Maiatzaren 28an kontzertu jendetsua emango dute BEC erakustazokan | Delirium Tremensek disko berria eta aurkezpen bira iragarri ditu. Zortzi abesti berri grabatzen dabil taldea, eta gaur plazaratu dute lehen singlea: Ordago. Maiatzaren 28an kontzertu jendetsua emango dute BEC erakustazokan | Seguruenik, ezin da hiru hamarkadaz pilatuz joan den isiltasun zama urratu, aurrez abiada pixka bat hartu beharrik gabe. Hitza pasatu diotenean, espanturik egin gabe, baina arnasa sakon hartzeko baliatu du aukera labur hori Andoni Basterretxea Delirium Tremens taldeko gitarra jotzaile eta kantariak, behintzat. «Bueno, ba, hemen gauzkazue, aspaldiko partez: 30 urte!, erraz esaten da». 1991ko azaroaren 30ean eskaini zuen taldeak bere azken emanaldia, eta gaur jakinarazi dute ofizialki oholtzara itzuliko direla, hirukote formatuan: Basterretxea, Patxi Irisarri baxu jotzailea eta Juantxo Iurrita bateria. Disko berria argitaratuko dute datorren urtean, zortzi kanta berriekin, eta lehen abestia eta haren bideoklipa ere aurkeztu dituzte: Ordago.
Maiatzaren 28an kontzertu erraldoia eskainiko dutela ere iragarri dute: Barakaldok BEC erakustazokan (Bizkaia) izango da, Des-kontrol eta McOnak taldeekin batera, eta 8.000 ikusle ingururentzat. Ostiralean jarriko dituzte txartelak salgai.
«Duela bi urtekoa la ostia izan zen!». Taldekide eta lagun izan zuten Iñigo Muguruzari egindako omenaldia da guztiaren hazia, abeslariak onartu duenez. Hil berri zen laguna omentzeko, Muguruzaren ibilbidearen parte izan ziren hamaika talde batu ziren Bilboko Kafe Antzokian 2019ko abenduaren 18an, eta Delirium Tremens ere orduan itzuli zen oholtzara lau abesti jotzeko. Basterretxeak dioenez, han sentitutakoak eraman ditu berriz estudiora. «Batu ginen, nahi gabe bezala, entseatu genuen, eta, hain ondo pasatu genuen, batzuk berotu egin baikinen». Bai ala ez, ez ala bai ibili ziren geroztik. «Eta erabaki genuen aurrera egitea».
Argi izan zuten ez zutela iraganeko abestiak jotzeko bakarrik bueltatu nahi: lokala hartu, entseatzen hasi, eta, urtebeteko lanaren ondoren, egunotan dabiltza estudioan abesti berriak grabatzen.
Betikoa eta berri
Basterretxearen hitzetan, abesti berrietan ere erraz errekonozituko dute Delirium Tremensen soinua taldearen betiko zaleek. Eta horren froga da kaleratu berri duten kanta ere. Gitarraren melodiak, ahotsa, bateria eta baxuaren lan gardena... Guztian igar daiteke Delirium Tremens dela. Oraingoan bitarteko «modernoagoak» baliatu dituztela esan du musikariak, baina hori esan eta berehala gehitu du ñabardura. «Bueno, anplia eta gitarra lehengo berberak dira».
«Oso deskonektatuta gaude». Ea egungo eszenari erreparatzen ote dioten galdetu diete musikariei, eta kolpean erantzun dute ezetz. Basterretxea: «Duela 30 urte ere hori galdetzen ziguten, ea nola ikusten genuen mugimendua, eta orduan ere gauza bera erantzuten nien: ni herri txiki batean bizi nintzela, oso gustura, ez naizela inongo melomanoa. Talde bat daukat, eta badirudi horregatik gertatzen den guztiaren jakitun egon behar duzula, eta ez».
Bizialdi laburra, eta itzal luzea
Aurrez taldearen zale izandakoek egingo dieten harrera ikusteko gogoz daude musikariak, baina jakin-mina dute aurrez taldea ikusteko aukerarik izan ez zuten entzule gazteen harrera ere ezagutzeko. Herrian oraindik ere jende gazteak beren kantak entzuten dituela badakitela diote taldekideek, eta poza azaldu dute horregatik. «Jende askok esan dit Delirium Tremens izan dela bere bizitzako taldea. Hori esaten dizute, eta oso sakonera iristen da», aitortu du Basterretxeak.
1985etik 1991ra bakarrik aritu zen zuzenean taldea, eta Zarrapo taldearekin konpartituta eman zuten argitara beren lehen lana, 1985ean. Beste bi disko luze eta zuzeneko bat ere argitaratu zituzten geroztik, baina luzea izan da haien itzala euskal musikagintzan. Ez dute zergatiaz gogoeta gehiegi egin, taldekideek esan dutenez.
Kontzertu gehiago
Duela 30 urte talde gehienak «gogorrak» zirela gogoratu du Juantxo Iurreta bateria jotzaileak. «Gu hortik ateratzen ginen, eta agian horregatik izan daiteke? Horregatik izan genuen halako harrera?». Talde «umila» zirela ere gogoratu du Basterretxeak. «Errazak ginen, ondo moldatzen ginen guztiekin, eta ez genuen inolako rollo arrarorik beste inorekin; ze halakoak ere ikusi genituen, jotzen aritu ginen sei urteetan. Batzuek ez zutela besteen ondoan afaldu nahi izaten eta halakoak».
BEC erakustazokan emango duten saioaren berri bakarrik eman dute oraingoz, baina kontzertu gehiago ere izango direla iradoki dute. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206651/36ko-gerrako-memoria-guneen-sarea-landu-du-nafarroako-gobernuak.htm | Gizartea | 36ko gerrako memoria guneen sarea landu du Nafarroako Gobernuak | 1936ko altxamendu faxistak eta ondorengo diktadurak Nafarroan eragindako indarkeriaren guneen webgune bat aurkeztuko du. Oraingoz hamazazpi fitxa izango ditu, baina asmoa da denborarekin osatzen joatea. | 36ko gerrako memoria guneen sarea landu du Nafarroako Gobernuak. 1936ko altxamendu faxistak eta ondorengo diktadurak Nafarroan eragindako indarkeriaren guneen webgune bat aurkeztuko du. Oraingoz hamazazpi fitxa izango ditu, baina asmoa da denborarekin osatzen joatea. | Memoria guneen sareari buruzko webgunea aurkeztu du Ana Ollo Nafarroako Gobernuako Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak, Josemi Gaston Nafarroako Memoriaren Institutuko zuzendariarekin batera. Duela hiru urte onartu zen memoria tokiei buruzko foru legea, eta bertan hamazazpi toki aitortu ziren. Webguneak, hain zuzen, hamazazpi toki horien fitxak dakartza, baita Pirinioak memoria eta muga izeneko ibilbidea ere.
«Espazio horietan bizi izan zen indarkeriaz eta izuaz galdetu ahal izango diogu gure buruari. Askotan egon gara toki horietan, itzaltzen ari ziren oihartzun horiei buruz ezer jakin gabe». Halaxe azaldu du Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak egitasmoaren helburua.
Hamazazpi fitxa horietan, 36ko gerra eta diktadura bultzatu zituztenen indarkeriaren gertaerak daude: krimenak eta hobiak, emakumeak umiliatuak izan ziren tokiak, atxilotuak espetxeratu zituzten kartzelak, muga ixteko asmoz defentsarako eraiki ziren gotorlekuak...
Ollok argi utzi du denborarekin fitxa gehiago izango dituztela, «zoritxarrez» jazarpen frankistaren «espazio gehiago» baitaude Nafarroan. Informazio hori guztia memoriaren arloan ibiltzen diren elkarteei, tokiko erakundeei, ikastetxeei eta oro har lehen aldiz iragan traumatiko horri buruz ezagutu nahi duten bisitariei zuzenduta dago.
Webgunera joz gero, toki hauek ageri dira: Babesaren muga iheslari eta erbesteratuen omenezko eskultura, Elizondon; Erronkari eta Zaraitzu arteko errepidea egiteko lanetan izan ziren presoei ostatu eman zien Igariko barrakoiaren erreplika; Artesiagan, Iruritatik Eugira doan errepidea egin zuten frankisten gatibu izan ziren langile esklaboen omenezko Bidegabeko bidea eskultura; Auritz inguruan, Ibañeta mendatean barrena muga inguruan diren sei bunker; Bera, Lesaka, Erratzu eta Eugi inguruko bunkerrak; Berako eta Erronkariko hilerriak, Ezkabako gotorlekuko 1938ko ihesean oinarritutako GR 225 ibiblidea; Erronkariko eskola, presondegi bihurtu zutena; Legarreako leizea, Gaztelun...
Gune horietako batzuk bultzatu dituzten elkarteen informazioa ere jasotzen du webguneak, bertaratzen direnek haiekin harrementan jartzeko aukera izan dezaten, edo bisitak antolatzeko. Guneez gain, Pirinioetako ibilbidea aurkeztu du, zeina «erbesteari eta bortxazko lanei loturik» dagoen. Dena den, udaberrian ibilbide eta fitxa gehiagoren berri emango dutela aurreratu du Joxemi Gastonek: «Espero dugu erreminta baliagarria izatea ikastetxeentxat, tokiko erakundeentzat, memoria elkarteentzat». |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206652/gibdunen-estigma-eta-bazterketa-desagerraraztera-deitu-dute.htm | Gizartea | GIBdunen estigma eta bazterketa desagerraraztera deitu dute | Aurten bete dira 40 urte lehen kasuak agertu zirenetik. GIB positibo diren bi pertsonarekin izan da BERRIA: Joseba Errekalderi eta Josu Unanueri. | GIBdunen estigma eta bazterketa desagerraraztera deitu dute. Aurten bete dira 40 urte lehen kasuak agertu zirenetik. GIB positibo diren bi pertsonarekin izan da BERRIA: Joseba Errekalderi eta Josu Unanueri. | Hiesaren Aurkako Nazioarteko Egunean, Nafarroako Gobernuko Osasun Saila eta GIBaren aurka aritzen diren erakundeak elkartu egin dira gaur, Iruñean. Carlos Artundo Osasun zuzendariak esan du gaur egun hiesarekin lotutako diskriminazioa desagerraraztea dela helburua, eta horregatik GIB birusa dutenenganako estigma eta bazterketa jarrerak aldatzera deitu du.
Prebentzioan ere jarri du azpimarra gaur Nafarroako Gobernuak. Hori pertsona bakoitzaren esku dagoela esan du, baina gaineratu du inguru osasuntsuak ere sortu behar direla. GIB birusaren ez hedatzeko, ezinbestekotzat jo du bizimodu desberdinak toleratzeko giro bat izatea. Nafarroan, aurten, urtarriletik ekainera, hamazazpi pertsonari antzeman zaie GIBa. 40 urte hauetan, 2.212 pertsonari detektatu zaie, eta 619 hil dira hiesak jota.
Lau hamarkada
Duela lau hamarraldi hasi zen ofizialki hiesaren pandemia, 1981ean. Gaur egun pandemia hitza ia erabat koronabirusarekin lotzen dugun arren, hiesarenak ere milaka lagun hil ditu Euskal Herrian: 1984tik 1996ra, lehen olatuan, 2.528 lagun hil zituen denera Hego Euskal Herrian. Gainera, oraingoan ez bezala, gazteak ziren gehienak. 1996tik aurrera heldu ziren birusaren aurka egiteko botika eraginkorrak.
Gaitz horren aurkako borroka oraindik bizirik dagoela gogoratzeko eguna da gaur (1988tik ospatzen da, Nazio Batuen Erakundeak hala erabakita). Izan ere, urtero atzematen dira positibo berriak, eta osasun publikoko arazo bat da oraindik ere: Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, 134 kasu positibo diagnostikatu zituzten iaz Hego Euskal Herrian.
Horregatik, gaur, GIB positibo diren bi pertsonari eman nahi izan die hitza BERRIAk: Joseba Errekalderi eta Josu Unanueri. 1990eko hamarkadan jakin zuten seropositibo zirela, eta ordutik hona bizi izandakoak kontatu dituzte BERRIAk osatutako bideoan.
40. urteurrena aitzakiatzat hartuta, hiesaren gaia sakon landu zuen BERRIAk joan den igandean, hainbat erreportajeren eta elkarrizketaren bidez. Daniel Zulaika sendagilearen arabera, adibidez, 1981. urtearen aurretik Euskal Herrian baziren zerbait ezohikoaren zantzuak hainbat paziente gazterengan. 1979ko uda du gogoan, Errenteriako madalenen osteko egun eta asteak. «Ordura arte liburuetan bakarrik ikusten genituen gauzak ikusten hasi ginen». Hala jaso zuten Arantxa Iraolak eta Gorka Berasategi Otamendik hiesaren historiaren inguruko erreportajean.
Koronabirusarekin gertatu den moduan, GIB birusak ere galdera ugari sorrarazi zituen komunitate zientifikoan. 40 urteko ibilbidearen ostean, ordea, galdera gehienei erantzuna ematea lortu du zientziak. Ohikoenetako batzuk bildu zituen Ion Orzaizek.
Berasategik Quarraisha Abdool Karim epidemiologoarekin (Tongaat, Hegoafrika, 1960) ere jardun zuen gaiaz. Haren iritziz, gizadiak «askotariko epidemiei» aurre egiteko prestatu behar du, eta nabarmendu zuen GIBaren eta COVID-19aren aurkako borrokak ezin direla gainditu desberdinkeriari aurre egin gabe.
GIBarekin bizitzen
Iraolak, berriz, GIBarekin bizi diren Josu Imanol Unanuerekin, Udiarraga Garciarekin eta Joseba Errekalderekin hitz egin zuen. Diagnostiko batek guztiz markatu zuen haien bizitza, eta ia osorik eman dute GIB birusa dutenen eskubideen aldeko ekintzailetzan. Hirurentzat, 80ko urteetan hasi zen bizitzaren zati hori, izurria agertu zenean, bortitz: aski gazteak ziren orduan.
GIBa, ordea, ez da iraganeko kontua. Zein da egoera gaur egun? Igandeko BERRIAk argi utzi zuen moduan, urtero atzematen dira positibo berriak. Infektatuek, gainera, badituzte aparteko arazoak; gizartean nor izateko bidean sortuak dira gehienak: GIB sozialak eragindakoak.
Gaitza dutenen diskriminazioa aztertu du Paulina Ramirez Carvajal Zuzenbideko lizentziadunak, eta doktore tesia amaitzear dago: «Egiaztatu behar dugu GIBa dutenak ez direla bidean geratzen», azaldu zuen.
Eta munduan? Nola dago hiesa? BERRIAk bildu zituen gakoak: GIBa duela 40 urte agertu zenetik, 79,3 milioi lagun infektatu dira, eta 36,3 milioi hil dira hiesarekin lotutako gaixotasunen ondorioz. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206654/osasun-larrialdia-ezarriko-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Osasun larrialdia ezarriko du Jaurlaritzak | Gotzone Sagarduik esan du Auzitegi Gorenean abian duten auzibidearen ebazpenaren zain zeudela; orain, hori argituta, larrialdia noiz eta nola ezarriko den zehaztea falta da | Osasun larrialdia ezarriko du Jaurlaritzak. Gotzone Sagarduik esan du Auzitegi Gorenean abian duten auzibidearen ebazpenaren zain zeudela; orain, hori argituta, larrialdia noiz eta nola ezarriko den zehaztea falta da | COVID-19ari aurre egiteko murrizketarik gabeko aroa iragarri zuen irailaren 6an Eusko Jaurlaritzak; osasun larrialdia indargabetu zuen ordura arteko neurrien ardura izan zuen Labi batzordeak, eta hurrengo egunetik bertan behera geratu ziren ordura arte egon ziren neurri gehienak. Baina berriz ezartzeko asmoa dutela esan du gaur Osasun sailburu Gotzone Sagarduik. «Egoerak txarrera egiten jarraitzen du», onartu du. Hainbat datu eman ditu: atzo, adibidez, 1.274 positibo atzeman zituzten, eta 60 ospitaleratze izan ziren COVID-19ak eraginda Osakidetzako zentroetan. ZIUetan ere muga-mugan daude, aurrez neurri zorrotzagoak hartzeko erreferentziatzat hartu zuten kopuruaren atarian: «49 paziente daude». Osasun larrialdia ezartzeko Espainiako Gorenean osasun neurrien inguruan lehengo astean jarri zuten helegitearen erantzunaren zain geratuko direla esan du Osasun sailburuak. Nabarmendu du neurriak «marko juridiko» egoki baten babesean hartze aldera, itxarotea garrantzitsua dela. Ebazpena handik minutu gutxi batzuetara jakin da: ontzat eman ditu osasun ziurtagiria eskatzeko Jaurlaritzak azaldutako irizpideak. Horiek horrela, orain osasun larrialdia noiz eta nola ezarriko den zehaztea falta da.
Bitartean, indarrean dauden neurriak betetzeko eskatu du Sagarduik egin duen agerraldian. «Eta neurriak baditugu». Jendetzak saihesteko, aireztapena bermatzeko, eskuak maiz garbitzeko eta musukoa edonon erabiltzeko eskatu du. Era berean, gogoratu du prebentzio neurriak ezin badira bete, atzeratu edo bertan behera utzi behar dituztela udalek ekitaldiak. Birusaren omikron aldaeraren inguruan esan du oraindik ez dutela kasurik atzeman. Egoeraren larritasunaren erakusgarri, beste albiste bat ere eman du; «kirurgia jarduerak mugatu» egin ditu Osakidetzak. Premiazko artak bermatuta daudela esan du, baina zailtasunak ditu osasun sistemak. Esan du, hala ere, egun dauden oheak «hirukoiztu» ere egin ditzaketela.
Osasun larrialdia 2020ko martxoaren 14an ezarri zuen estreinakoz Jaurlaritzak. Izurria eragiten ari zen arazoei buruzko albisteak ozentzen joan ziren aurreko egunetan, eta Gobernu Kontseiluak ezohiko bilera batean erabaki zuen Labi Larrialdiei Aurre Egiteko Bideak plana onartzea. Osasun Sailak adierazpen bat onartu zuen aurrena, eta Segurtasunekoak plana aktibatzeko aukera ematen duen agindua eman zuen gero. Iñigo Urkullu lehendakariak bere gain hartu zuen babes zibileko goi zuzendaritza. Ordutik, aparteko garrantzia izan zuten Labiren bileretan hartutako erabakiek, eta izurria ez hedatze aldera, murrizketa ugari ezarri zituzten. Ez zen egun hartan ezarri zen neurri bakarra, ordea, Espainiako Gobernuak, bere aldetik, alarma egoera ezarri zuen. Ondoren, eskumenei buruzko eztabaida askoren sorburua izan ziren bi erabakiak.
Aurrez ere, bertan behera utzita egon da neurria; 2020ko maiatzaren 18an, Urkulluk, bere «erantzukizuna baliatuz», osasun larrialdiko egoera bertan behera utzi, eta beste aro bat ireki zuen: «Zaintza eta kontrolekoa». Abuztuaren 17an ezarri zuen berriro.
Labik bi bilera mota egin zituen indarrean egon zen aurreko aldian. Labi teknikoa deituak izurriaren inguruko datuak aztertu eta ebaluatu zituen; erakundeetako ordezkarien bileretan, berriz, Labi instituzionala deituan, egoera kontrolatze aldera erabakitzen zituzten neurrien berri ematen zuten. Ondoren, dekretu bidez ezartzen zituzten. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206655/cafek-161-autobus-hibrido-egingo-ditu-belgikarako.htm | Ekonomia | CAFek 161 autobus hibrido egingo ditu Belgikarako | Zortzi urteko mantentze lanak ere adostu ditu; guztira, 75 milioi euroren truke. | CAFek 161 autobus hibrido egingo ditu Belgikarako. Zortzi urteko mantentze lanak ere adostu ditu; guztira, 75 milioi euroren truke. | CAF taldeak, Solaris filialaren bitartez, Urbino 12 modeloko 161 autobus hibrido egingo ditu Belgikarako, 75 milioi eurorengatik. Euskal enpresak akordio bat egin du Operateur de Transport de Wallonie (OTW) enpresarekin, Urbino modeloko autobusak saldu eta zortzi urtez mantentzeko. Valoniako Namur, Lieja eta Charleroi hirietan ibiliko dira. Solarisek lehen ere hango operadoreekin kolaboratu izan du.
Unitate berriak 2022an entregatuko dira. Valoniako hiriburu Namur hiriarentzat 64 unitate izango dira; Charleroirako, 58, eta Liejarako, 39. Bi eta hiru ateko autobusak izango dira, eta guztiek erabiliko dute Hybri Drive propultsio elektriko hibridoko sistema.
Solaris markako lehen autobusak 2013an iritsi ziren Belgikara, eta, orduz geroztik, 240 autobus hibrido inguru entregatu ditu —CAFek 2018an erosi zuen Poloniako Solaris enpresa—. Horiez gain, une honetan beste 32 autobus elektriko ari dira zerbitzua ematen Bruselako kaleetan. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206656/manifestazioa-eginen-du-seaskak-abenduaren-10ean-bordelen.htm | Gizartea | Manifestazioa eginen du Seaskak abenduaren 10ean, Bordelen | Azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatuko dute Bordeleko Giza Eskubideen plazan. «Espero dugu aurten zinezko lorpenak izatea, eta badakigu hori mobilizazioen bidez egiten dela», adierazi du Peio Jorajuriak Euskal Irratietan | Manifestazioa eginen du Seaskak abenduaren 10ean, Bordelen. Azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatuko dute Bordeleko Giza Eskubideen plazan. «Espero dugu aurten zinezko lorpenak izatea, eta badakigu hori mobilizazioen bidez egiten dela», adierazi du Peio Jorajuriak Euskal Irratietan | Euskaraz ikasteko eskubidearen aldeko beste mobilizazio bat antolatu du Seaska Ipar Euskal Herriko ikastolen federazioak. Abenduaren 10ean izanen da, Bordelen (Okzitania), Giza Eskubideen plazan. Azterketak Euskaraz kolektiboarekin antolatu dute protesta, ikasketak euskaraz egiten dituzten ikasleek azterketak euskaraz egiteko eskubidea izan dezatela aldarrikatzeko.
«Azterketen gaia biziki garrantzitsua da», adierazi du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak Euskal Irratietan, eta azken urteetan izan diren gibelapenak salatu ditu. Izan ere, 2017ra arte brebeta osoki euskaraz pasatzeko eskubidea zuten kolegioko ikasleek, baina, geroztik, zientziak frantsesez pasatzera behartuak dira. Hala, desobedientzia ekintza bat egin dute aurten, ikuskaritzaren ezezkoa jasorik ere azterketak euskaraz itzulita. Egoera salatzeko, Amikuzeko kolegioa okupatu zuten guraso, irakasle eta ikasleek bi egunez, eta manifestazio jendetsua egin zuten.
Baxoan ere lorpenak izan dituzte azken urteetan, Jorajuriaren hitzetan, hala nola Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin 2019an hitzarmena berritu zutenean, Baxoko ahozko handiaren zati bat euskaraz egitea adostu baitzuten; baina, ordutik, ez da neurria bete. «Gibelapen horiek ezin dira pasatzera utzi. Espero dugu aurten zinezko lorpenak izatea, eta badakigu hori mobilizazioen bidez egiten dela», adierazi du Jorajuriak Euskal Irratietako elkarrizketan-
Zirkularra
Frantziako Gobernuaren jarrera hizkuntza gutxituei buruz «biziki ezkorra» dela berretsi du Jorajuriak, besteak beste Jean Michel Blanquer Hezkuntza ministroaren jarrera deitoratuta. «Gailurra ukitu zuen iaz Konstituzio Kontseiluaren erabakiarekin». Hala ere, gibel egin behar izan zutela erran du, eta euskarazko murgiltze irakaskuntza baimentzeko zirkular bat prestatzen ari direla oroitarazi du. «Baina azterketak ez dituzte sartzen zirkularrean; horretarako ez dira prest», deitoratu du Jorajuriak. «Badira oraindik posizio batzuk frantsesaren nagusitasuna atxiki behar dela diotenak».
Horregatik, mobilizazioaren bidez presio egiten saiatu nahiko luke Seaskak, eta ikasleak, gurasoak, irakasleak eta euskaltzaleak oro har protestan parte hartzera deitu ditu Jorajuriak. «Ikasleak biziki inplikatuak dira borroka horretan, bai kolegioan eta bai lizeoan. Deitzen ditugu ere libre diren guziak, mobilizatzeko, ahalaz gauzak mugitzeko esperantzaz». |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206657/ugandako-armadak-adfren-miliziei-eraso-die-kongoko-errepublika-demokratikoan.htm | Mundua | Ugandako armadak ADFren miliziei eraso die Kongoko Errepublika Demokratikoan | Ugandako eta Kongoko Errepublika Demokratikoko gobernuek aliantza militar bat osatu dute Indar Demokratiko Aliatuaren «mehatxuari» aurre egiteko. | Ugandako armadak ADFren miliziei eraso die Kongoko Errepublika Demokratikoan. Ugandako eta Kongoko Errepublika Demokratikoko gobernuek aliantza militar bat osatu dute Indar Demokratiko Aliatuaren «mehatxuari» aurre egiteko. | Ugandako eta Kongoko Errepublika Demokratikoko gobernuek atzo iragarri zutenez, aliantza militar bat osatu dute ADF Indar Demokratiko Aliatuak miliziaren «mehatxuari» aurre egiteko. Eta, ordu batzuk geroago, miliziaren aurkako erasoaldia hasi du Ugandako armadak. Txio baten bidez bozeramaile batek adierazi duenez, ADFkoek Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekialdean dituzten kanpaleku batzuk bonbardatu dituzte.
Patrick Muyaya Kongoko Errepublika Demokratikoaren Gobernuko bozeramaileak ere «talde terroristaren» aurkako aire erasoak baieztatu ditu. Prentsaren aurrean nabarmendu du, hori bai, bi gobernuek ez dutela esan ekintza bateratuak egingo dituztenik, «baizik eta adostutako ekintzak» izango direla. Ez du horiei buruzko zehaztasun gehiago eman, ordea.
Reuters berri agentziaren arabera, Watalinga eremuko herritarrek, Kivu Iparraldea probintzian (Kongoko Errepublika Demokratikoa), leherketak entzun dituzte. Ugandako mugatik gertu dago. «Izututa gaude etxean, ez gaituztelako egoeraz informatu», adierazi dio berri agentziari hango herritar batek. «ADFrekin gehiegi sufritu dugu. Gure familiak sarraskitu dituzte. Irtenbide baten zain gaude».
Miliziek urteak daramatzate Kongoko Kivu Iparraldea eta Ituri probintzietako zibilei eraso egiten. Kivuko Segurtasunaren Barometroak bildutako datuen arabera, 2017az geroztik 361 eraso egin dituzte miliziako kideek Kongo ekialdean, eta horietan 2.000 lagunetik gora hil dituzte. Azken asteetan, gainera, hainbat eraso suizida gertatu dira Ugandan, eta gobernuak ADFri egozten dizkio. Miliziak gutxitan hartzen ditu bere gain erasoak, baina duela bi aste, horietako baten ondoren, Musa Baluku liderrak adierazi zuen EI Estatu Islamikoak Afrika erdialdean duen adarretako baten kidea dela. EIk berak bere gain hartu izan ditu agintariek ADFri leporatutako erasoak.
ADF Uganda mendebaldean sortu zen, 1990eko hasieran, eta gerora Kongoko Errepublika Demokratikora zabaldu zen. Ugandako Gobernuarentzat, erakunde «terrorista» bat da, eta Kinshasa bera behin baino gehiagotan ahalegindu da milizia desagerrarazten. Herrialdearen ekialdea eremu aberatsa da baliabide naturalei dagokienez. Mineral asko dago; batez ere koltana, sakelako telefono adimendunetan erabiltzen dena.
Yoweri Museveni Ugandako presidenteak urteak zeramatzan abiatutakoaren moduko operazio bat egin nahian. Aintzat hartu behar da, gainera, tartean auzi ekonomikoak ere badaudela: joan den ekainean Ugandako partzuergo bati esleitu zioten bi herrialdeak lotzekoak diren hainbat errepideren eraikuntza.
Desplazatuen kopuruak, gora
Biolentziak desplazamendu jario handiak eragin ditu Kongoko Errepublika Demokratikoaren barruan. UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren datuek diotenez, 2017az geroztik 5,6 milioi pertsona desplazatu dira; aurten bertan, 400.000. NBE Nazio Batuen Erakundeak esana die gatazkan dauden aldeei zibilak errespetatu ditzatela.
Monusco Kongoko Errepublika Demokratikorako Nazio Batuen Misioak 14.000 bat soldadu ditu han, baina XX. mendearen amaieratik nabarmen egin dute gora milizien eta armadaren arteko erasoek. Bizirik irauteko alternatiben faltan, kongoar askok armak hartu dituzte, eta miliziekin bat egin dute. Kivuko Segurtasunaren Barometroaren datuen arabera, 122 matxino talde daude herrialdean. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206658/abenduan-beste-astebeteko-greba-egingo-dute-bizkaiko-autoeskoletan.htm | Ekonomia | Abenduan beste astebeteko greba egingo dute Bizkaiko autoeskoletan | Duela 11 urte amaituriko lan ituna berritu nahi dute langileek, baina azaldu dute patronalak ez duela negoziatu nahi. Salatu dute bulegoetako langileen soldata garbiak ez direla iristen mila eurora. | Abenduan beste astebeteko greba egingo dute Bizkaiko autoeskoletan. Duela 11 urte amaituriko lan ituna berritu nahi dute langileek, baina azaldu dute patronalak ez duela negoziatu nahi. Salatu dute bulegoetako langileen soldata garbiak ez direla iristen mila eurora. | ELA sindikatuak beste bost greba egunera deitu du abenduaren 13tik 17ra Bizkaiko autoeskolen sektorean. Salatu du lan hitzarmena berritzeko eginiko deiei erantzun gabe jarraitzen duela patronalak. Duela 11 urte iraungi zen ituna. Mobilizazioekin batera, abenduaren 9an Lan Harremanen Kontseiluaren egoitzan egitekoa den bilerara joateko eskatu dio patronalari.
Langileek, besteak beste, hau eskatu dute: soldata taulak erregularizatzeko, 11 urteotan galdutako erosahalmena berreskuratzeko, ordutegiak hobeto antolatzeko, eta sexu arrakala amaitzeko. Agerraldian, langileen ordezkariek salatu dute lan baldintzak «oso prekarioak eta kasu askotan irregularrak» direla.
ELAk gogorarazi du ia autoeskola guztietan irakasleek soldata ofizialak osatzen dituztela «modu irregularrean» ordaintzen dizkieten beste kopuru batzuekin. Gainera, azpimarratu dute mila eurora ez direla iristen irakasle ez diren langileen soldatak, batez ere administrazioko langileenak, gehienak emakumeak.
Bizkaian 400 langile inguru ditu sektoreak; 80 autoeskola daude, 120 bulegotan banatuta. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206659/gorenak-baimendu-egin-du-ziurtagiria-eskatzea-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan-ere.htm | Gizartea | Gorenak baimendu egin du ziurtagiria eskatzea Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere | Espainiako Auzitegi Gorenak onartu egin du Eusko Jaurlaritzaren helegitea, eta ebatzi du zenbait tokitan sartzeko ziurtagiria aurkeztu beharra «egokia, beharrezkoa eta proportziozko neurri bat» dela. | Gorenak baimendu egin du ziurtagiria eskatzea Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere. Espainiako Auzitegi Gorenak onartu egin du Eusko Jaurlaritzaren helegitea, eta ebatzi du zenbait tokitan sartzeko ziurtagiria aurkeztu beharra «egokia, beharrezkoa eta proportziozko neurri bat» dela. | Espainiako Auzitegi Gorenak onartu egin du Eusko Jaurlaritzak EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakiaren kontra aurkeztu zuen helegitea, eta baimendu egin du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere hainbat tokitan ziurtagiria exijitzeko eskaera. Bere erabakia argudiatzeko, irailaren 14an Galiziarako eman zuen ebazpenean oinarritu da, eta esan du ziurtagiria exijitzea «egokia, beharrezkoa eta proportziozko neurri bat» dela. Fiskaltza ere ziurtagiriaren alde agertu zen. Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du osasun larrialdia berriro ezartzeko asmoa duela;ostiralean bilduko da Labi.Nafarroan, joan den larunbatetik dago indarrean ziurtagiria zenbait tokitan sartzeko. Ipar Euskal Herrian, lehenagotik.
EAEko Auzitegi Nagusiak azaroaren 22an ebatzi zuen Eusko Jaurlaritzaren asmoak oinarrizko eskubideak urratzen dituela. Jaurlaritzak egindako eskaeraren arabera, ziurtagiria erakutsi beharko da herritarrei aisialdirako jarduerak eta dantzarako aukerak eskaintzen dizkieten lekuetan, hala nola dantzalekuetan, musika ikuskizunak eskaintzen dituzten aretoetan, musika tabernetan eta karaokeetan. III. taldean sartutako pub eta taberna berezietan ere eskatu nahi dute ziurtagiria, 22:00etatik aurrera.
Jatetxeei ere eragingo die neurriak: 50 pertsonak baino gehiagok jateko lekua dutenetan eskatu beharko dute. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan azken 14 egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia metatua 150 kasukoa baino handiagoa den bitartean eutsi nahi diote neurriari (811koa zen atzo EAEn). Establezimenduen jabeen ardura izango da bezeroek dokumentua badutela ziurtatzea, eta paperean edo formatu digitalean aurkezteko aukera egongo da.
Ikusi gehiago: herriz herriko intzidentziaren mapa
EAEko Auzitegi Nagusiko epaileek zenbait arrazoi eman zituzten COVID ziurtagiria ez derrigortzeko. Adierazi zutenez, eskubide «garrantzitsu askori» eragingo die neurriak, eta ez soilik berdintasunari eta intimitateari —epaileen arabera, Eusko Jaurlaritzak horiek aipatu zituen eskaera egitean—. Besteak beste, «biltzeko askatasunari, hara-hona ibiltzeko askatasunari eta adierazpen eta sorkuntza artistikorako askatasunei» eragin diezaiekeela esan dute. Hori guztia atzera bota du Gorenak bere erabakiarekin.
Auzitegi Nagusiak epaia argitaratu eta ordu gutxira, «kezka eta harridura» agertu zituen Jaurlaritzak. Ohar bidez adierazi zuen ez dagoela ados EAEko Justizia Auzitegiaren autoarekin. Gogoratu zuen auzitegiak ebazpenean dioela «arrazoi medikoengatik eta epidemiologoengatik» justifikatu behar dela oinarrizko eskubideei mugak ezartzea. «Horixe da, hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzak egin duena», nabarmendu zuen. Urratuko liratekeen eskubide zerrenda bat jaso zuen auzitegiak, baina, Eusko Jaurlaritzaren ustez, txertoa hartua edo PCRa egina dutenek bermatuak izango lituzkete horiek. Ospitaleetako egoerari dagokionez, auzitegiak esan zuen «orain ez dela beste batzuetan bezain larria»; Jaurlaritzaren ustez, berriz, «kontua da presio hori areagotzea eragoztea».
Ikusi gehiago: datuak Euskal Herrian
Nafarroako Auzitegi Nagusiak joan den astean baimendu zuen COVID-19 ziurtagiria erabiltzeko Nafarroako Gobernuaren erabakia. Urtarrilaren 7ra bitartean egongo da indarrean. Ipar Euskal Herrian, hilabeteak daramatza indarrean neurriak. Beharrezkoa da COVID ziurtagiria edukitzea tabernetara eta jatetxeetara sartzeko, 50 lagun baino gehiagoko kultur ekintzetara joateko, kirol instalazioetarako, zahar etxeetara sartzeko eta osasun zentroetan eta ospitaleetan larrialdiak ez diren gauzengatik artatua izateko, adibidez. 2022ko uztailaren 31ra arte egongo da indarrean. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206660/sarek-mobilizazioak-antolatu-ditu-hego-euskal-herriko-hiriburuetan-gabonetarako.htm | Politika | Sarek mobilizazioak antolatu ditu Hego Euskal Herriko hiriburuetan Gabonetarako | Euskal presoen sakabanaketa «berehala» amaitu behar dela nabarmendu du plataformak. | Sarek mobilizazioak antolatu ditu Hego Euskal Herriko hiriburuetan Gabonetarako. Euskal presoen sakabanaketa «berehala» amaitu behar dela nabarmendu du plataformak. | «Euskal preso guztien hurbilketa berehala gauzatu behar da, beste atzerapenik gabe». Hala adierazi dute Sareko kideek Gasteizen egin duten prentsaurrekoan. Izan ere, sakabanaketa euskal presoen giza eskubideen «urraketa» bat dela salatu dute, eta gaineratu sektore batzuk, aurrera egin beharrean, iraganeko «konfrontazio egoeran erosoago» sentitzen direla. Horregatik, urtero bezala, urtarrilaren 8an Bilbon egingo den mobilizazioaren bezperan eta Gabonen inguruan, Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan mobilizazioak antolatu ditu Sarek, «jendarte zein herri gisa aurrera egin nahi duten herritar guztientzat».
Lehenengo manifestazioa abenduaren 18an izango da, larunbatarekin, 12:00etan. Basauriko (Bizkaia) Arizgoiti plazatik abiatu, eta bertako espetxetik igaroko da. Abenduaren 26rako, berriz, bi topaketa antolatu dituzte: batetik, Zaballan (Araba) ekitaldia egingo dute, eguerdian; bestetik, Martuteneko espetxetik (Gipuzkoa) bizikleta martxa egingo dute 12:00etan, eta, gero, manifestazioa abiatuko da Donostiako epaitegitik. Azkenik, abenduaren 31n, kultur ekitaldia eta urte berriko topa antolatu dituzte Iruñeko Baratxurien plazan, 12:30ean.
Espainiako Auzitegi Nazionala izaten ari den jarrera ere salatu du Sarek. Izan ere, Espetxeetako Tratamendu Batzordeen erabakiak atzera bota ditu auzitegiak. Ondorioz, irteteko baimena zuten edo baldintzapean aske zeuden preso batzuk bigarren graduan espetxeratu dituzte berriz. Sarek esan du espetxe politikaren aldaketan «atzerako urrats argia» dela hori: «196 euskal presoetatik soilik 77 daude Euskal Herrian. Gradu progresioari dagokionez, nahiz eta praktikan preso guztiak bigarren graduan egon, lehen graduan urteak eman ondoren, bederatzi bakarrik aurreratu dituzte hirugarren gradura». |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206661/bildarratzek-iragarri-du-ikasleek-ez-dutela-aztarnarien-deiaren-zain-egon-beharko-covid-19a-atzemateko-proba-egiteko.htm | Gizartea | Bildarratzek iragarri du ikasleek ez dutela aztarnarien deiaren zain egon beharko COVID-19a atzemateko proba egiteko | ESI erakunde sanitario integratuak ikastetxean baheketa bat egin behar dela erabakitzen duenean, listu bidezko probak egingo dizkiete ikasleei. | Bildarratzek iragarri du ikasleek ez dutela aztarnarien deiaren zain egon beharko COVID-19a atzemateko proba egiteko. ESI erakunde sanitario integratuak ikastetxean baheketa bat egin behar dela erabakitzen duenean, listu bidezko probak egingo dizkiete ikasleei. | Eusko Jaurlaritzak aldatu egingo du ikasleen artean COVID-19a atzemateko protokoloa. Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak Gobernu Kontseiluaren ondoren iragarri duenez, aurrerantzean, ESI erakunde sanitario integratuak ikastetxe bateko ikasleen artean baheketa egin behar dela erabakitzen duenean, ikastetxeei jakinaraziko die, eta haiek arduratuko dira familiei abisatzeaz. Hortaz, ez dute aztarnarien deiaren zain egon beharko. Behin abisu hori jasota, osasun zentrora joan beharko dute, eta proba desberdin bat egingo diete: listu bidezko proba. Bildarratzen hitzetan, familiei kudeaketa erraztu nahi diete, prozesua azkartu, eta, gainera, umeei «erasoagoa» den proba bat egingo diete. «Horrela, nabarmen arinduko da kasuak atzemateko prozesua, ikasgeletako presentzialtasuna indartuko dugu, eta familiei lasaitasun handiagoa emango diegu».
Bildarratzek itxitako ikasgelen datuak ere eguneratu ditu: 190 ikasgela —atzo baino bi gehiago— daude itxita Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 85 ikastetxetan. Azaldu duenez, indarrean dauden neurriak aztertzen ari dira, eta, indartzea beharrezko ikusten badute, hala egingo dute, «orain arte bezala».
Lau milioi euro unibertsitateentzat
Eskoletan COVID-19a izaten ari den eraginaren berri ematearekin batera, Gobernu Kontseiluan hartu duten beste erabaki batez ere aritu da Bildarratz. Azaldu duenez, 3,9 milioi euro pasatxo emango dizkiete EHU Euskal Herriko Unibertsitateari, Deustuko Unibertsitateari eta Mondragon Unibertsitateari, «lehentasunezko» hiru eremutako programak eta ekintzak bultzatzeko: eraldaketa digitalerako, osasun zientziekin lotutako ikasketetan ikuspegi berritzaile batetik prestakuntza indartzeko eta hezkuntza arloko ikerketarako. Zehazki, 2,9 milioi jasoko ditu EHUk, 700.000 euro pasatxo Deustuko Unibertsitateak, eta 300.000 eskas Mondragon Unibertsitateak.
Digitalizazioari dagokionez, adierazi du Hezkuntza Sailak digitalizazioa eta urrutiko prestakuntza garatzeko laguntzak eman zizkiela unibertsitateei, COVID-19a dela eta, eta nabarmendu du «emaitza onak» izan direla. Hortaz, iruditzen zaie «beharrezkoa» dela «digitalizazio prozesua indartzeko politika horrekin» jarraitzea. Osasun zientzien arloan, berriz, «beharrezkotzat» jo dute osasun zientziekin eta, bereziki, medikuntzarekin eta erizaintzarekin lotutako ikasketetan prestakuntza indartzeko ekintzak sustatzea, ikuspegi berritzaile batetik. Azkenik, hezkuntza arloko ikerketa sustatzeko asmoa dute: «Hezkuntzaren esparruko ikerketak bai gizartean bai hezkuntza sisteman bertan duen eragina kontuan hartuta, ikerketa aplikatua eta bikaintasunekoa indartzeko beharra identifikatu da». |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206662/jaurlaritzaren-boluntariotzaren-estrategia-berriak-gizarte-ahaldundua-eta-parte-hartzailea-sustatuko-du.htm | Gizartea | Jaurlaritzaren Boluntariotzaren estrategia berriak «gizarte ahaldundua eta parte hartzailea» sustatuko du | Amilibiak aurreratu du abenduaren 5ean ospatuko dutela aurtengo boluntariotza eguna. | Jaurlaritzaren Boluntariotzaren estrategia berriak «gizarte ahaldundua eta parte hartzailea» sustatuko du. Amilibiak aurreratu du abenduaren 5ean ospatuko dutela aurtengo boluntariotza eguna. | Lide Amilibia Eusko Jaurlaritzako Gizarte Politiketako sailburuordeak, eta Jose Alberto Vicente Boluntariotzaren Euskal Kontseiluko presidenteordeak, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 2021-2024 aldirako Boluntariotza Estrategiaren ildo nagusiak aurkeztu dituzte Gasteizen. Estrategia berriak, «gizarte ahaldundua eta parte hartzailea» sustatuko duela adierazi dute biek. Horrez gain, Amilibiak aurreratu du abenduaren 5ean ospatuko dutela aurtengo boluntariotza eguna: «Une oso berezia da EAEko Boluntariotza Estrategiaren ildo nagusiak ezagutzera emateko».
Gobernu batzuek «gizarte desmobilizatuak, lo daudenak, ekintza sozio politikotik urruntzen dituen lozorroan murgilduta daudenak» nahiago dituztela aipatu du Amilibiak. «Eusko Jaurlaritzak kontrako iritzia du, erabat», azpimarratu du. «Gizarte aktiboa nahi dugu, esna dagoena, mobilizatua, merezi duten kausekin konpromisoa hartzeko prest dagoena, eskuzabalki laguntzeko prest dagoena». Sailburuordearen ustez, boluntariotza da sozialki aktiboa den erkidego bat bultzatzen duen eragilea, «muskulua». Hori dela eta, Eusko Jaurlaritzak eta, haren barruan, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak eragile horrek are indar handiagoa hartzea nahi dute. «Eztabaidarako eta ideiak partekatzeko eta prestatzeko ibilbide horrek guztiak 2024rako helburu handi bat ezartzera eraman gaitu: EAEko gizarte ahaldundua eta eraldatzailea izan dadin nahi dugu», nabarmendu du Amilibiak.
Ildoak
Xede hori lortzeko, estrategiak lau ildo nagusi proposatzen ditu: ekintza boluntarioaren gizarte eta politika intzidentzian gora egitea; boluntariotza eta haren erakundeak sendotzea; parte hartzeko, elkartasunerako eta lankidetzarako kultura sustatzea; eta boluntariotzaren esparru kontzeptualak eta araudizkoak eguneratzea.
41 erakundek baino gehiagok parte hartu dute 2024ra arte boluntariotzaren garapena bideratuko duen dokumentua prestatzen, baita profil akademiko adituko pertsonek eta administrazioko kideek ere; guztira, 75 pertsonak. Sailburuordeak eskerrak eman ditu berriro, pertsona horien guztien konpromisoagatik eta inplikazioagatik; «haien ekarpena funtsezkoa izan da». |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206663/guraso-erdaldunek-berebiziko-rola-dute-euskararen-transmisioan.htm | Gizartea | «Guraso erdaldunek berebiziko rola dute euskararen transmisioan» | Euskaltzaleen Topaguneak mahai ingurua antolatu du gaurko: 'Haurren aurrean, helduok heldu' solasaldia. Hizkuntza praktikak eta helduen eredugarritasuna mintzagai, Paula Kasares eta Kike Amonarriz izan dira hizlari. | «Guraso erdaldunek berebiziko rola dute euskararen transmisioan». Euskaltzaleen Topaguneak mahai ingurua antolatu du gaurko: 'Haurren aurrean, helduok heldu' solasaldia. Hizkuntza praktikak eta helduen eredugarritasuna mintzagai, Paula Kasares eta Kike Amonarriz izan dira hizlari. | Norabide guzietan zabaldu beharra da euskara, baina inportantea da horietako bakoitzean arreta jartzea, erne. Berriki, herritar helduen hizkuntza ohituretara zuzendu du begirada Euskaltzaleen Topaguneak beste hainbat eragilerekin sortutako egitasmoak: 'Haurren aurrean, helduok heldu' ariketa soziala abiatu dute Euskal Herriko 80 bat herritan. Ariketak joan den astean ekin zion bideari, azaroaren 22an, eta abenduaren 5ean izanen du amaia. Ariketak muinean duen gaia hizpide harturik, solasaldia egiten ari dira, 19:00etatik, Martin Ugalde kultur parkean, Andoainen (Gipuzkoa). BERRIAk zuzenean ari da ematen, streaming bidez.
Hauek izan dira solasaldiko partaideak: Paula Kasares Corrales Soziolinguistikako doktorea eta NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakaslea eta Kike Amonarriz Gorria Soziolinguistikan aditua eta Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria. Garbiñe Ubeda Goikoetxea izan da moderatzailea.
Helduen eredugarritasunari so
12 urtera arteko umeen gertuko helduen hizkuntza portaeretan eragin nahi du ekinbide berriak, eta euskararen erabilera areagotu. Antolatzaileek aurkezpenean zehaztu zutenez, hiru portaera egonkortu nahi dituzte, batez ere: solaskideek euskara dakiten kasuetan euskaraz aritzea; lehen hitzak euskaraz egitea, baita ezezagunekin eta euskaraz ulertzen duten ezagunekin ere; eta euskaraz hitz egiten ez duten baina ulertzeko gai diren mintzakideekin euskarari eustea, baita hizkuntza bitako elkarrizketetan ere.
Helburu horien guztien bueltan ari dira hizketan Kasares eta Amonarriz, nor beretik. Batik bat, Kasaresek azpimarratu du gurasoak direla, hein handi batean, hizkuntza bakarrik ez, «hizkuntzaren inguruko arau soziokulturalak» zein diren irakasten dutenak. «Zer hizkuntza erabili, noiz zein hizkuntzatan aritu, norekin», zehaztu du Kasaresek. Iritzi berekoa da Amonarriz. «Haurrari euskaraz egitea bezain garrantzitsua da haurrari euskaraz egitea», zehaztu du Topaguneko lehendakariak.
Gako inportantea da gurasoen eta seme-alaben arteko transmisio linguistikoa. Zer gertatzen da, baina, gurasoek euskaraz ez dakitenean? Galdera horri ere heldu diote hizlariek, Ubedaren itaunari segika. Biek ala biek, Kasaresek eta Amonarrizek, argi dute erantzuna: guraso erdaldunak ezinbestekoak dira auzi honetan urratsak egiteko.
«Urteetan, euskal munduan ez dugu diskurtsorik izan euskaraz ez dakiten guraso horiendako. Familiaren transmisio eredu klasikoan oinarritzen zen ikuspegiak bazter utzi ditu guraso horiek, deus egiterik ez balute bezala», azaldu du Kasaresek, eta argi azaldu du guztiz kontrakoa dela errealitatea, bere ustetan: «Berebiziko rola dute honetan». Harago jo du Amonarrizek: «Ez da ulertzen gaur egungo euskararen egoera milaka familia erdaldunek egindako ahalegina ikusi gabe». |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206664/guuk-konpainia-osorik-erosi-du-masmovilek.htm | Ekonomia | Guuk konpainia osorik erosi du Masmovilek | Telekomunikazioko euskal konpainia horren %40 beste akziodunen esku zegoen, eta zati hori bereganatu du orain. | Guuk konpainia osorik erosi du Masmovilek. Telekomunikazioko euskal konpainia horren %40 beste akziodunen esku zegoen, eta zati hori bereganatu du orain. | Global Dominionen (%25), Nafarroako Rural Kutxaren (%10) eta Elkargiren (%5) akzio poltsak erosi ditu Masmovilek, eta, horrenbestez, Guuk konpainia osorik eskuratu du. Euskaltel erosi ondoren, Masmovilek euskal merkatuaren kuota irabazten jarraitu du Guuk osorik erosita. Ez dute operazioaren datu ekonomikoen berri eman.
Euskaltelek, marka gisa, aurrera egingo duela berretsi du Meinrad Spenger kontseilari ordezkariak. Guukek, berriz, baditu 17.000 bezero bere ibilbidearen lehen urtean lortuak. Masmovilek aurreikusi du Hego Euskal Herriko merkatuaren %5 eta %10 arteko kopurua lortzea Guuki esker.
187 milioiren irabaziak
Masmovil taldearen barruan da Euskaltel abuztuaz geroztik, eta konpainia laranja barruan dela emaitzak jakinarazi ditu estreinakoz Masmovilek. 187 milioi euroko irabazia lortu du urteko lehen bederatzi hilabeteetan, 1.777 milioi euroren salmentak egin ondoren, %22 gehiago.
Donostian sortu zuten telekomunikazio konpainia handiak hamalau milioi bezero dauzka, eta banda zabaleko hiru milioi linea. Meinrad Spenger kontseilari ordezkariak esan du "uste baino hobeto" doala Euskaltelen integrazioa, eta "eragin nabarmena" azpimarratu du sinergiei buruz hitz egin duenean.
Masmovil bere jarduera dibertsifikatzen ari da, eta alarmen esparruan sartu da El Corte Ingles taldearekin akordioa egin ondoren. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206665/espainiako-gobernuko-iturriek-esan-dute-atzerriko-plataformek-ez-dutela-6ko-kuotarik-bete-beharko.htm | Bizigiro | Espainiako Gobernuko iturriek esan dute atzerriko plataformek ez dutela %6ko kuotarik bete beharko | Gaur onartu dute Espainiako ikus-entzunezkoen lege berria, eta hainbat hedabideren arabera, Netflixek, Disney Plusek, HBO Maxek eta Amazon Prime Videok ez dute edukiaren %6 gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izan beharko. ERCk iragarri du emendakinak aurkeztuko dizkiola testuari. | Espainiako Gobernuko iturriek esan dute atzerriko plataformek ez dutela %6ko kuotarik bete beharko. Gaur onartu dute Espainiako ikus-entzunezkoen lege berria, eta hainbat hedabideren arabera, Netflixek, Disney Plusek, HBO Maxek eta Amazon Prime Videok ez dute edukiaren %6 gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izan beharko. ERCk iragarri du emendakinak aurkeztuko dizkiola testuari. | Espainiako Ministroen Kontseiluak Ikus-entzunezko Lege Orokor berria onartu du gaur. Plataformei kuotak ezartzea adostu zuen ERCk Espainiako Gobernuarekin. Baina AADP elkarteak eta Plataforma per la Llenguak uste dute «murritza» dela legea, plataformak soilik bikoiztuak eta azpititulatuak dauden edukiak sartzera beharko baitu legeak, «teknikoki posible denean», eta horrek aitzakiak emango dizkiela plataformei.
Hori gutxi balitz, Espainiako Gobernuko iturriek albiste agentzia bati esan diote gaur atzerriko plataformek ez dutela %6ko kuotarik bete beharko, eta soilik egoitza Espainian, Hego Euskal Herrian, Herrialde Katalanetan edota Galizian duten plataformei eragingo diela legeak (Filmin, Movistar edota Atresmedia, besteak beste). Agentziek diotena egia bada, Netflixek, Amazon Prime Videok, Disney Plusek eta HBO Maxek, besteak beste, ez dute edukiaren %6 gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izan beharko.
ERCk emendakinak aurkeztuko ditu. Testua ez da behin-betikoa, eta, subiranisten arabera, «gutxiengoak soilik» adostu zituzten, gaur Gabriel Rufian bozeramaileak berretsi duenez. Gobernuak ERCren babesa behar du aurrekontuak onartzeko. Ikusteko dago zertan gelditzen den ikus-entzunezko lege berria, eta nola eragiten dion euskarazko, katalanezko eta galegozko edukiei.
Joan den astean hala azaldu zuen akordioa ERCk: «Netflixen egongo diren ehun filmetatik 30ek Europan ekoitziak izan beharko dute; horietatik, erdiak, Estatuko hizkuntzan (gazteleraz); horietatik %40, katalanez, euskaraz edo galegoz. Hau da, Europako pelikulen %20k gutxienez katalanez, euskaraz edo galegoz eskuragarri egon beharko dute. Eskaintzen den edukia hizkuntza koofizial batean eskuragarri badago, itzulita edo azpidatzita, eskaintzan gehitu beharko da derrigorrez».
Kongresuan, Espainiako Gobernuaren aurka gogor jo duena Mireia Vehí CUPeko diputatua izan da: «Nola da posible gobernu batek ez balio izatea atzerriko enpresa handiei legeak betearazteko?». Plataforma horiekin gogorra izateko eskatu du, kuotak bete ditzaten.
Kataluniako bikoiztaileen eta TV3en arteko akordioa
Bestetik, Kataluniako DUB bikoiztaile taldeak agerraldi bat egin zuen, hamar eguneko epean negoziazio bidez baldintzak hobetzen ez baziren greban hasiko zirela mehatxu eginez. Handik egun gutxitara, TV3 telebistako zuzendaritzak bilera batera deitu zituen bikoiztaileak. CCMA Kataluniako hedabide publikoen korporazioak baldintza berriak ezarri dizkio TV3i, eta bikoiztaileen eskaerak aintzat hartuko dituzte. Hala, katalanezko bikoizketarako aurrekontua %30 haziko da, eta kontratazioetarako sei estudiori emango diete lana.
Bikoizketa zerbitzuen kontratazioetan, mekanismo bereziak ere ezarriko dituzte: auditoriak, zaintza zerbitzuak eta bikoizketa planak. Aurreko baldintzetan desagerraraziak zituzten mekanismo horiek.
Vicent Sanchis TV3eko zuzendariak Kataluniako Parlamentuan aitortu berri du bikoizketarako baldintzen hobekuntzak bikoiztaile elkartearekin egindako lanaren eta negoziazioen fruitu direla.
Kalitate eskakizunak ere sartu dituzte eskakizun pleguan. Bikoiztaile katalanak oro har gustura daude baldintza berriekin. Baina AADP elkarteak ohartarazi du kezka duela zenbait zerbitzu azpikontratatu egin daitezkeelako. Gogorarazi du 2020ko agirian azpikontratazioaren debekua ezarria zegoela, eta orain ez dela debeku hori jaso testuan.
Kataluniako Generalitateko Kultura Sailaren bikoizketarako aurrekontua aurten 6,3 milioi eurokoa izan da —ia hiru milioi eurotan handitu zen iazkoarekin alderatuta—. Gehiago haziko da datorren urtean.
Bieuseko bikoiztaileen egoera
Kataluniako bikoiztaileek lortutakoaren harira, Bieuse elkarteko bikoiztaileek —hiru urte dira greba hasi zutenetik— uste dute sei estudio kontratatzeak lanaren «kalitatea» eta «aniztasuna» bermatzen dituela. ETBk estudio bakar bati ematen dio lana egun: Bilboko Mixer enpresari. Baldintzetan, bestalde, Bieuse kooperatibari iruditzen zaio katalanek kalitate eskakizunak lortu dituztela: «Katalunian bikoizketarako eskakizun plegua lanbideak benetako balio izan dezan aldatu dute, kalitate linguistiko eta artistikoa lehenetsiz, tarifen igoera eta lan kantitatearen gehitzearekin batera. Duintasunez lan egiteko moduko baldintza ekonomikoak hobetu dituzte». Aldarrikapen horiek berak ditu elkarteak. «Bieusen beti eskatu duguna da, baina erakundeen gaiarekiko ukazioa amaigabea da». |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206666/ermuko-zahar-etxe-batean-egoiliar-bat-hil-da-eta-beste-25-kutsatu.htm | Gizartea | Ermuko zahar etxe batean egoiliar bat hil da, eta beste 25 kutsatu | Birusa berriro sartu da zahar etxeetan: agerraldi bat atzeman dute Ermuko Abeletxe egoitzan; Arabako zahar etxeetan bost positibo eta hildako bat izan dira. Gipuzkoako egoitzetan, zazpi kasu positibo atzeman dituzte. | Ermuko zahar etxe batean egoiliar bat hil da, eta beste 25 kutsatu. Birusa berriro sartu da zahar etxeetan: agerraldi bat atzeman dute Ermuko Abeletxe egoitzan; Arabako zahar etxeetan bost positibo eta hildako bat izan dira. Gipuzkoako egoitzetan, zazpi kasu positibo atzeman dituzte. | Berriro sartu da birusa adinekoen egoitzetan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiek jakinarazi dutenez. Araban, bost positibo eta hildako bat izan dira; Bizkaian, 25 kasu eta heriotza bat zenbatu dituzte; eta Gipuzkoan, zazpi kasu positibo atzeman dituzte.
Bizkaian, birusaren agerraldi bat atzeman dute Ermuko Abeletxe zentroan: egoiliar bat hil da, eta beste 25 erabiltzailek eman dute positibo. Kutsatutako egoiliarretako bat ospitaleratu egin dute, baina egonkor dago. Positibo eman duten gainerako egoiliarrak bi solairutan bakartuta dauzkate, ondo daude, eta txertoaren hirugarren dosia hartua dute, foru aldundiak jakinarazi duenez. Agerraldiaren ondorioz, egoitzako bisitak bertan behera utzi dituzte, eta komunikazio sistema telematikoa jarri dute martxan.
Gipuzkoan, berriz, lau egoitzatako zazpi egoiliarrek positibo eman dute, eta guztiak Eibarko erreferentziazko zentrora eraman dituzte; ez dute aparteko sintoma larririk. Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak azaldu du transmisioak gora jarraituz gero eta neurriak zorroztu behar badira beste erakundeekin elkarlanean egingo dutela.
Araban, bestalde, bost kasu atzeman dituzte egoiliarren artean hiru egoitzatan, eta positibo eman duten horietako bat ospitalean dago. Gainera, egoiliar bat hil da gaitzarekin, baina, diputazioak jakinarazi duenez, heriotzaren arrazoiak beste batzuk izan dira. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206667/txertoak-aldaera-berrira-moldatzeko-hiru-edo-lau-hilabete-beharko-direla-dio-emak.htm | Mundua | Txertoak aldaera berrira moldatzeko hiru edo lau hilabete beharko direla dio EMAk | Derrigorrezko txertaketa ezartzeko lehen urratsa egin du Austriak. Greziak ehun euroko isuna ezarriko die txertatzen ez diren 60 urtetik gorako herritarrei. | Txertoak aldaera berrira moldatzeko hiru edo lau hilabete beharko direla dio EMAk. Derrigorrezko txertaketa ezartzeko lehen urratsa egin du Austriak. Greziak ehun euroko isuna ezarriko die txertatzen ez diren 60 urtetik gorako herritarrei. | EMA Sendagaien Europako Agentziako buru Emer Cookek iragarri du hiru edo lau hilabete beharko dituztela egun dauden txertoak aldaera berrira egokitzeko. Europako Parlamentuan egin duen agerraldian zehaztu du, hala ere, goizegi dela esateko txertoak moldatzea beharrezkoa izango ote den edo gaur egun daudenekin nahikoa izango den. «Oraindik ez dakigu ziur beharrezkoa izango ote den, baina, hala balitz, prest gaude. Okerrenari aurre egiteko prest gaude», azaldu du Cookek. Haren esanetan, egun dauden txertoak baliagarriak dira Europan gehien zabaldutako aldaerei aurre egiteko, baina azaldu du birusa mutatzen ari denez egunen batean txertoak ere moldatu beharko dituztela: «Horretarako, aintzat hartu beharko dugu egoera epidemiologikoa, aldaera berria zenbateraino dagoen zabalduta, eta herritarren adina eta txertaketa maila».
Bien bitartean, Austriak aurrera jarraitzen du otsailetik aurrera derrigorrezko txertaketa indarrean sartzeko prozeduran. Datorren astean aurkeztuko du horretarako lege proiektua, hilabeteko epean parlamentuak onartu eta otsailean indarrean sar dadin. Zehazteko dago, dena den, zer adinetatik gora izango den derrigorrezkoa txertatzea, zenbat dosi behar izango diren eta legea zenbat denboran egongo den indarrean —zenbait adituren arabera, arauak ez luke zentzurik herritarren %75 baino gehiago txertatuta daudenean—. Aurreratu dutena izan da araua betetzen ez dutenei 7.200 eurorainoko isuna jar diezaieketela. Austrian ez ezik, Alemanian ere gero eta gehiago dira neurri bera ezartzearen aldekoak, tartean abenduan kantziler kargua hartuko duena, Olaf Scholz sozialdemokrata.
Irlandak, berriz, iragarri du txertaketa ziurtagiria ez ezik test negatiboa ere eskatuko diela herrialdean sartzen diren guztiei, baita Erresuma Batutik joaten direnei ere. Ostiraletik aurrera sartuko da indarrean neurria, eta berdin balioko du txertoaren bi dosiak hartu dituztenentzat zein gaitza gainditu dutenentzat. Afrika hegoaldeko herrialdeetatik doazenentzako baimenak murriztu dituzte, eta aurreratu dute horiek berrogeialdia egin beharko dutela. Irlandak ez du oraindik aldaera berriaren kasurik baieztatu, baina 11 kasu ikertzen ariko litzateke.
OME Osasunaren Mundu Erakundeak gogor kritikatu ditu herrialdeek hartutako hainbat neurri; besteak beste, Afrika hegoalderako hegaldiak etetearena. Tedros Adhanom idazkari nagusiaren iritziz, «ulergarria» da aldaera berriak kezka eragitea, baina hartzen diren neurriek «arrazoizkoak» behar dute izan, nazioarteko osasun aholkuetan oinarrituak. Europako eta Asiako hainbat estatuk erabaki dute Afrika hegoalderako hegaldiak behin-behinean etetea, baina gaur jakin da Hegoafrikak aldaera berriaren berri eman baino egun batzuk lehenago agertu zela hura Herbehereetan. Amsterdamgo gobernua ikertzen ari da positibo emandakoak Hegoafrikan izan ote diren azken asteetan. Alemanian, berriz, inoiz Afrika hegoaldean egon ez den 39 urteko gizonezko batek positibo eman du omikron aldaeran. Leipzigen izan da, Saxonia eskualdean, COVID-19a zabalduen dagoen landerretako batean. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206668/iparraldeko-hiri-nagusietan-maskara-beharrezkoa-izanen-da-karrikan.htm | Gizartea | Iparraldeko hiri nagusietan maskara beharrezkoa izanen da karrikan | Eric Spitzek segurtatu du ostegunetik goiti maskararen erabilera derrigortuko duela zenbait hiritan, baita ziurtagiria eskatzen duten eremu publikoetan ere. | Iparraldeko hiri nagusietan maskara beharrezkoa izanen da karrikan. Eric Spitzek segurtatu du ostegunetik goiti maskararen erabilera derrigortuko duela zenbait hiritan, baita ziurtagiria eskatzen duten eremu publikoetan ere. | Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak adierazi zuen prefetei eskumena emanen ziela maskararen erabilera berriz ezartzeko. Bada, Pirinio Atlantikoetako prefeta Eric Spitzek neurria martxan jartzea erabaki du, intzidentzia tasaren igoera ikusita. Dekretu ofiziala oraino atera ez bada ere, France Bleu irratian baieztatu du erabakia. Ostegunetik aurrera, beraz, maskara erabiltzea beharrezkoa izanen da Ipar Euskal Herriko hiri nagusietan, hala nola Baionan. Gainera, elkarretaratze handietan ere beharrezkoa izanen da, osasun ziurtagiria eskatzen duten leku publikoetan barne —kirol zelaien adibidea eman du—. Eguberriko merkatuetara sartzeko ere beharrezkoa izanen da maskara.
Azken egunetan osasun egoerak okerrera egin du Iparraldea barne duen Pirinio Atlantikoetako Departamenduan: 424 da zazpi eguneko intzidentzia metatuaren tasa; duela «hamar bat egun» 200 zen. |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206669/ertzain-abertzaleen-elkarteak-mozal-legearen-erreforma-babestu-du.htm | Politika | Ertzain Abertzaleen Elkarteak 'mozal legearen' erreforma babestu du | Elkarteak ez du «onartzen» Herritarren Segurtasunerako Espainiako Legea aldatzearen aurkako manifestazioetan «ertzainak ere agertzea Espainiako ultra eskuineko kideekin batera». | Ertzain Abertzaleen Elkarteak 'mozal legearen' erreforma babestu du. Elkarteak ez du «onartzen» Herritarren Segurtasunerako Espainiako Legea aldatzearen aurkako manifestazioetan «ertzainak ere agertzea Espainiako ultra eskuineko kideekin batera». | Espainiako Gobernua Herritarren Segurtasunerako Legea erreformatzeko proposamen bat lantzen ari da, eta legean aldatu litekeenaren aurkako manifestazioak egin dituzte sindikatu ugarik. Hamar sindikatuk egin zuten bat joan den astean Bilbon eginiko bilkuran, Plaza Eliptikoan: Erne, Euspel, Sipe, SVPE-PLES, IGC, AUGC, CEP, SPP, SUP y UFP. Salatu zuten, besteak beste, legearen erreformari jarraikiz herritarrek komunikatu gabeko «bat-bateko elkarretaratzeak» egin ahal izatea.
Besteak beste, sindikatuok kritikatu dute herritarrek Polizia grabatu ahal izatea, eta sare sozialetan zabaltzea, horrek poliziak «babesgabe» uzten dituelakoan. «Oso zaila da irudiak eta bideoak sareratzen dituzten pertsonen aurka jotzea. Gure lana zaila da. Gauzak okertzen direnean, geuk hartu behar dugu esku, eta, egoera horretan, geure lana itsusia izaten da».
Guztiak ez datoz bat, ordea. Ertzain Abertzaleen Elkarteak babestu egin du mozal legearen erreforma: «Ezin dugu onartu Ertzaintzako sindikatu batzuetako buruzagiek legearen aldatzearen edo derogatzearen aurka agertzea, ezta legea indargabetzearen aurkako manifestazioetan ertzainak agertzea ere Espainiako ultraeskuineko kideekin batera, egite horrek euskal gizartearen zati batek, Ertzaintza osatzen duten gizon eta emakumeen sentimendua hori dela pentsaraztea ekarri dezakeelako. Errealitatetik oso urrun dago eta».
Elkarteak dio Ertzaintza eta ertzain gehienak «gizartearen eskubide eta askatasunen alde» daudela, eta jakitun direla lege horrek dakarren «manifestazio eskubidearen mugaketa. Manifestazio eskubidea herriaren polizia bati atxikita dago, gizartea babestea delako gure zeregina, herritarrek bere manifestazio eskubidea erabili dezan, hori baita Ertzaintzak gizarte demokratiko batean egiten duen lana». Era berean, salatu dute legearen aurkako mobilizazioak «politikoak» direla eta «eskuin muturreko ideologia bati lotuta» daudela: «Ertzaintzak ezin du muturreko ideologien ondoan egon, eta ezin du gizartearen eskubideei eraso eginez bere eskubideak defendatu». |
2021-11-30 | https://www.berria.eus/albisteak/206670/sanchezek-argindarren-promesari-eutsi-arren-kontuak-ez-dira-ateratzen.htm | Ekonomia | Sanchezek argindarren promesari eutsi arren, kontuak ez dira ateratzen | Azaroan %68 igo da argindarra, eta Espainiako Gobernuaren 2018ko prezioen promesa urrunago dago. Adituek diote «ezinezkoa» dela. | Sanchezek argindarren promesari eutsi arren, kontuak ez dira ateratzen. Azaroan %68 igo da argindarra, eta Espainiako Gobernuaren 2018ko prezioen promesa urrunago dago. Adituek diote «ezinezkoa» dela. | Azaroa badoa, eta harekin batera Espainiako Gobernuak argindarrari buruz egindako promesaren esperantzarako zio gehienak, historiako fakturarik garestienetan bigarrena utzi baitu hilak, berriro ere errekorrak hautsita egun askoan. Madrilek bere promesari eusten dio, ordea: atzo bertan, Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroak esan zuen gobernuaren helburua indarrean dagoela, eta argindarraren 2021eko batez besteko faktura 2018koaren parekoa izango dela.
«Bai, inolako zalantzarik gabe». Hori erantzun zuen Madrilek agindutakoa betetzea posible ote den galdetu ziotenean. Ekaineko eta iraileko dekretuak gogora ekarri zituen, eta horiei esker faktura jaitsi dela zama fiskalean. Argitu zuen aurtengo faktura ez dela kontsumitzaile guztientzat 2018koaren parekoa izango, eta betiere batez besteko fakturari erreparatzen diola gobernuak.
Kontsumitzaileen elkarteek oso bestela ikusten dute gobernuaren helburu hori. Facuak adierazi du batez besteko kontsumitzaile batek 115,18 euro pagatu dituela azaroan araututako tarifarekin, hau da, duela urtebete baino %68,1 gehiago. Urritik zertxobait jaitsi da argindarra, %1,7 hain zuzen, baina, dekretuak dekretu eta neurriak neurri, 2018ko fakturaren maila urrun dago.
Facuak dio abenduko fakturak negatiboa beharko lukeela Pedro Sanchez Espaniako presidenteak bere promesa bete ahal izateko: kontsumitzaileek batez beste 2018ko prezioa pagatuko dutela 2021ean, KPIa alde batera utzita; %5etik gora kokatu da inflazioa azaroan, eta litekeena da datu hori Sanchezen aliatu gertatzea azkenerako. Hala ere, kontsumitzaileen elkarteen ustez, argindar konpainiek hamabi euroko itzulketa egin beharko lukete 2021. urtea 2018.ekoaren pare bukatzeko. Bistan da: hori ezinezkoa da.
KPIa, koiunturala
Ribera ministroak bakarrik ez, Nadia Calviño Espainiako Ekonomia ministroak ere babestu egin du Sanchez presidentearen promesa, eta esan du «tartea» badela oraindik neurri gehiago hartzeko energiaren garestitzeari mugak jartzeko, «hartu beharko balira». Gasaren BEZari buruz galdetzean helarazi du mezu hori, eta garbi utzi inflazioaren gorakada historikoa unean unekoa dela, 2022an jaitsi egingo dela eta maila apalagoetan egonkortuko dela.
Argi dago litekeena dela argindarraren prezioaren helburua betetzea hauteskundeetarako aldagai garrantzitsua izatea, batik bat Sanchezen gobernuak betetzen ez badu. Eta oso zaila da betetzea: AEGE Espainiako Kontsumo Handiko Enpresen Elkarteak aurreikusi du 112,09 euro megawatt-ordu izango dela 2021eko handizkako merkatuaren batez besteko prezioa: 2020koa halako hiru, alegia, %228,5 garestiagoa. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206671/leonard-kometa-ez-da-hautsi-eta-datorren-astean-begi-hutsez-ikusi-ahal-izango-da.htm | Bizigiro | 'Leonard' kometa ez da hautsi, eta datorren astean begi hutsez ikusi ahal izango da | Espero zen bidea egiten ari da Leonard kometa, eta datorren astean begi hutsez ikusi ahal izango da Euskal Herrian. 80.000 urtean behin hurbiltzen da Lurrera. | 'Leonard' kometa ez da hautsi, eta datorren astean begi hutsez ikusi ahal izango da. Espero zen bidea egiten ari da Leonard kometa, eta datorren astean begi hutsez ikusi ahal izango da Euskal Herrian. 80.000 urtean behin hurbiltzen da Lurrera. | «Berri onak! Kometa bizirik dago oraindik! Sutan bero eta distiratsu ikusi dute Lemmon behatokitik!». Hitz horiekin baieztatu dute sare sozialetan C/2021 A1 Leonard kometa espero zen bidea egiten ari dela. Ondo bidean, datorren astean begi hutsez ikusi ahal izango da Euskal Herritik, eguraldiak laguntzen badu.
Urtarrilean aurkitu zuten Greg Leonardek Arizonako (AEB) Lemmon Mountain behatokitik, eta bere deitura eman zion: C/2021 A1 Leonard. Harrezkero astronomia zaleak haren esperoan izan dira. Azken egunetan, ordea, kometaren egoeraren gainean zalantzak sortu dira, haren argitasuna geratuta zegoelakoan, hurbildu ahala handitu beharrean. Adituek uste zuten nukleoa hautsita egon zitekeela, baina azkenean ez dela hala baieztatu dute, hainbat lekutan atera dizkioten argazkiek erakusten dutenez.
80.000 urtean behin pasatzen da Leonard Lurraren ingurutik, eta jada ikusgai da gailuren batekin begiratzen duenarentzat. Virginia Garcia Aranzadiko Astronomia saileko kideak BERRIAri adierazi dionez, goizaldetan largabistekin ere ikusi ahal izango da oraingoz,ekialderantz begiratuta. Datorren astean, baina, begi hutsez ikusi ahal izango da Leonard. Horretarako egunik onenak abenduaren 12a, 13a eta 14a izango dira, betiere zerua oskarbi badago, «oso garbi».
Ipar Hemisferiotik begi hutsez ikusi ahal izan den azken kometa C/2020 F3 Neowise izan zen. Iazko udan ikusi ahal izan zen. Aranzadiko kidearen arabera, Leonard iluntzean eta egunsentian ikusiko da abenduan, eta, horretarako, Hartz Handirantz begiratu beharko da, handik gertu pasatuko baita. Oraintxe bertan Hartz Handia oso behean dago, zeruertzean. Horregatik, toki altuetara igotzea gomendatzen zuen Garciak: «Bestela mendiek oztopatu egin baitezakete kometa ikustea».
Argazki bat Mungiatik
Alex Escartinek joan den astean, azaroaren 19an, atera zion argazki bat Leonard-i Mungian (Bizkaia), teleskopio batekin eta argazki kamera berezi batekin. Bizkaiko Astronomoen Elkarteko kidea da, eta Espainiako toki batean modu finko batean jarri nahi duten teleskopioarekin ari zen probak egiten argazkia atera zionean. Guztira hamabost argazki atera zizkion, goizaldeko 04:17etan.
Isatsagatik dira ezagutzeko errazak kometak. Garciak BERRIAri azaldu dionez, asteroideak ez bezala (harriz osatuak dira horiek), kometak izotzez eta hautsez osatuta daude. «Horregatik dute isatsa: ur eta hauts partikulak askatzen dituztelako. Eguzkira hurbiltzean kometa urtu egiten da», azaldu zuen joan den astean Leonard-engatik galdetuta, zuhur. Izan ere, formaz aldatzean kometa puskatu egin daiteke, edo norabidea alda dezake. Uste hori zuten aurreko bi egunetan kometa puskatu egin dela susmatzen zutenek.
«Kometa bat gogortu gabeko elur bola zikin baten tankerako zerbait da. Eguzkiaren beroa eta erradiazioa nabaritzen duenean, gasa eta partikulak askatzen ditu: horregatik du isatsa. Baina kohesioa galtzen du, eta puskatu egin liteke», azaldu dio Escartinek BERRIAri. Haren arabera, egunsentian Arturo izarrak lagundu dezake Leonard aurkitzen, eta iluntzeetan abenduaren 11tik 29ra izango da ikusgai.
Euskal planisferioa lagun
Datozen egunetan kometa ikusi ahal izateko lagungarria izango da Aranzadiren Elkano euskal planisferioa. Planisferio bat zeru sabaiko izarren mapa bat da, plano batean proiektatua, eta konstelazioak eta izarrak ezagutzeko erabiltzen da. Oso-osorik euskaraz idatzita dago, eta Euskal Herriko paraleloan, hau da, 43 º ipar latitudean kokatutako lehen planisferioa da. Hain zuzen, larunbatean 16:00etan aurkeztuko du Virginia Garciak Durangoko Azokan.
Munduari emandako lehen itzuliaren 500. urteurrenaren harira sortu du Aranzadik, eta BERRIA Dendan dago salgai. Ingurumenari eta zientziari lotutako jakintza euskaraz zabaltzea da BERRIAren eginkizunetako bat. Hori dela eta, irakurleek zerua ere euskaraz irakur dezaten sustatu nahi izan du euskaraz idatziko planisferioaren bidez.
Datorren astean, gainera, BERRIAk behaketa astronomiko bat egingo du Aranzadirekin eta izena eman duten irakurleekin, Arbailungo behatokian, Usun (Nafarroa). Bi ordu iraungo du, eta 50 lagunek hartuko dute parte. Eguraldiak laguntzen badu (behaketa azaroan zen egitekoa, baina eguraldiagatik atzeratu egin behar izan zuten), begi hutsez ez bada ere, Leonard kometa ikusi ahal izango dute. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206704/hizkuntzen-berdintasunaren-alde-lan-egiten-dutenek-salatu-dute-legean-ez-dagoela-urratsik.htm | Bizigiro | Hizkuntzen berdintasunaren alde lan egiten dutenek salatu dute legean ez dagoela urratsik | Euskalgintzaren Kontseiluak eta katalanaren eta galegoaren eskubideen alde lan egiten duten erakundeek adierazi dute ikus-entzunezkoen lege berrian hizkuntza aniztasuna aitortu, defendatu, bermatu eta sustatu behar dela printzipio gisa. | Hizkuntzen berdintasunaren alde lan egiten dutenek salatu dute legean ez dagoela urratsik. Euskalgintzaren Kontseiluak eta katalanaren eta galegoaren eskubideen alde lan egiten duten erakundeek adierazi dute ikus-entzunezkoen lege berrian hizkuntza aniztasuna aitortu, defendatu, bermatu eta sustatu behar dela printzipio gisa. | Hizkuntzen eta haien berdintasunaren alde lan egiten duten gizarte eta kultur erakundeek —tartean Euskalgintzaren Kontseilua— adierazpen bateratua egin dute Espainiako Ikus-entzunezko Lege Orokorraren auziaren inguruan. Salatu dute ez direla inondik inora nahikoa testuan jasotzen diren hizkuntzen aldeko urratsak. «Nabarmen hobetu beharko da legea Espainiako Kongresuan izapidetzen den bitartean». Halaber, indar politiko guztiei eta Espainiako Gobernuari zera eskatu diete: «Gorte Nagusietarako izapideak egin bitartean, testuak oinarrizko printzipio gisa jaso dezala hizkuntza aniztasuna aitortzea, defendatzea, bermatzea eta sustatzea». Aniztasun hori bi eremutan, gutxienez, zehaztu beharko litzatekeela uste dute: «Estatuko hizkuntza guztietako edukiak eta gutxieneko ehunekoak berdinduko dira bikoizketan, azpitituluetan eta audio deskribapenetan.
Eta, bigarrenik, Estatuko hizkuntzetako ikus-entzunezko ekoizpenak finantzatzeko betebeharrak berdinduko dira, plataforma digitaletarako zein telebista kanaletarako». Ohartarazi dute ikus-entzunezkoena dela gaztelania ez diren hizkuntzek bazterketa nabarmena duten sektoreetako bat. Ikus-entzunezkoen sektorean «erabakitasunez» jardun behar dela uste dute adierazpenaren sinatzaileek; «izan ere, gure hizkuntzen bazterkeria egoera nabarmenena den eremuetako bat da, eta, aldi berean, herritarrek gehien erabiltzen duten aisialdi eskaintzetako bat da».
Adierazpen bateratuaren sinatzaileak honakoak dira: Euskalgintzaren Kontseilua, A Mesa pola Normalizacion Linguistica, Omnium Cultural, Ciemen, Accio Cultural del Pais Valencia, Obra Cultural Balear, Escola Valenciana, Asociacio Cultural Valenciana Tirant lo Blanc, Federacio d'Organitzacions per la Llengua Catalana, Iniciativa pol Asturianu eta Nogara Religada. Konpromisoa adierazi dute beharrezko eta jarduera guztiak elkarrekin egiteko diputatuen eta senatarien aurrean, bai eta Espainiako Gobernuaren aurrean ere.
Aurrekontuak zalantzan
ERCren haserrea eragin du atzo Espainiako Gobernuko iturriek berri agentziei esandakoak. Joan den azaroaren 23an streaming plataformetako edukien %6 gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izatea adostu zuten Madrilek eta subiranistek, eta, horri esker, Pedro Sanchezen gobernuak bermatu zituen Espainiako aurrekontuentzako babesak. Atzo, ordea, Espainiako Gobernuak baieztatu zuen Netflixek, Amazon Prime Videok, Disney Plusek eta HBO Maxek, besteak beste, ez dute legez edukiaren %6 gutxienez euskaraz, katalanez edo galegoz izan beharko. Legeak Espainian, Herrialde Katalanetan, Galizian edo Hego Euskal Herrian sortuak diren zerbitzuei soilik eragingo die (Filmin, FlixOle eta tankerakoei).
Iluntzean, albistearen berri izan ostean, gogor mintzatu zen Gabriel Rufian ERCren bozeramailea. Argi utzi zuen, atzo argitaratutako informazioa egia bada behintzat, ez dutela babestuko Ikus-entzunezko Lege Orokor berria: «Eta ERCk lege hori babesten ez badu, lege hori ez da existitzen». Rufianek hizkuntzen kuotak Espainian, Herrialde Katalanetan, Galizian eta Hego Euskal Herrian ikusgai dauden plataforma guztiei ezartzea exijitu dio gobernuari, «hala ez egiteko jarri duten aitzakiak ez baitu zentzurik»: «Europako legediak kultur aniztasuna defendatzea ahalbidetzen du».
Azkenik, Espainiako aurrekontuak ez onartzeko mehatxu egin zuen bozeramaileak: «Hizkuntzaren gaiarekin ERCri adarra jotzea negozio txarra da», gehitu zuen. Izan ere, Espainiako Senatuan aurrekontu publikoak aldatuko balituzte, aurrekontuak berriz bozkatu beharko lituzkete Kongresuan, eta ERCren babesik gabe ezin dituzte onartu haiek. Oraingoz, argi dagoen bakarra da ERCk ez duela ikus-entzunezkoen legea onartuko kuotak plataforma guztiei ezartzen ez bazaizkie. Espainiako Gobernuko iturriek adierazi dute, bestalde, prest daudela negoziaziorako eta legearen tramitazioan aldaketak egiteko.
Akordioa
Joan den astean honela azaldu zuen akordioa ERCk: «Netflixen egongo diren ehun filmetik 30ek Europan ekoitziak izan beharko dute; horietatik, erdiak, estatuko hizkuntzan (gazteleraz); horietatik %40, katalanez, euskaraz edo galegoz. Hau da, Europako pelikulen %20k gutxienez katalanez, euskaraz edo galegoz eskuragarri egon beharko dute. Eskaintzen den edukia hizkuntza koofizial batean eskuragarri badago, itzulita edo azpidatzita, eskaintzan gehitu beharko da derrigorrez». Baina baliteke paper errea izatea hori guztia.
Kataluniako aktore eta bikoizleen AADP elkarteak eta Plataforma per la Llenguak lehendik ere uste zuten «murritza» zela akordioa, plataformak soilik bikoiztuak eta azpidatziak dauden edukiak sartzera behartuko lukeelako legeak, «teknikoki posible denean», eta horrek aitzakiak emango dizkielako plataformei. Euskalgintzaren Kontseiluak, Galiziako eta Kataluniako beste eragile batzuekin batera, auziaren gaineko analisi bateratua egingo du gaur.
Bestalde, Espainiako Kongresuan, PSOEren eta Unidas Podemosen gobernuaren aurka gogor jo zuen atzo Mireia Vehi CUPeko diputatuak ere: «Nola da posible gobernu batek ez balio izatea atzerriko enpresa handiei legeak betearazteko?». Streaming plataforma horiekin gogorra izateko eskatu zuen, kuotak bete ditzaten. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206705/karrantza-ibaian-aurkitu-dute-igandean-desagertutako-31-urteko-gizona.htm | Gizartea | Karrantza ibaian aurkitu dute igandean desagertutako 31 urteko gizona | Sendiak igandean jarri zuen salaketa, atzo aurkitu zuten Ramales de la Victorian (Espainia), eta Ertzaintzak gaur baieztatu du gorpua desagertuarena dela. | Karrantza ibaian aurkitu dute igandean desagertutako 31 urteko gizona. Sendiak igandean jarri zuen salaketa, atzo aurkitu zuten Ramales de la Victorian (Espainia), eta Ertzaintzak gaur baieztatu du gorpua desagertuarena dela. | Herritar batek gorpu bat aurkitu zuen atzo arratsaldean Karrantza ibaian, Kantabriako (Espainia) Ramales de la Victoria herriaren parean. Ertzaintzak gaur baieztatu duenez, igandetik bila zebiltzan 31 urteko gazte bizkaitarrarena da hilotza. Autopsiaren zain daude oraindik, baina jada baieztatu dute hura dela.
Familiak igandean bertan jarri zuen salaketa, eta oraindik ere zabalik dago desagerpenaren arrazoiak argitzeko ikerketa. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206706/urkulluk-esan-du-labiren-bilerarako-deia-egingo-duela-osasun-larrialdia-ezartzeko.htm | Gizartea | Urkulluk esan du Labiren bilerarako deia egingo duela, osasun larrialdia ezartzeko | Osasun larrialdia ezartzearekin batera indarrean sartuko diren neurri murriztaile berriak adostuko dituzte bileran. COVID ziurtagiria noiz eta nola ezarriko den ere zehaztuko dute. Bilera ostiralean izango dela adierazi dute hainbat hedabidek, baina holakorik ez du ziurtatu lehendakariak. | Urkulluk esan du Labiren bilerarako deia egingo duela, osasun larrialdia ezartzeko. Osasun larrialdia ezartzearekin batera indarrean sartuko diren neurri murriztaile berriak adostuko dituzte bileran. COVID ziurtagiria noiz eta nola ezarriko den ere zehaztuko dute. Bilera ostiralean izango dela adierazi dute hainbat hedabidek, baina holakorik ez du ziurtatu lehendakariak. | Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Labiren bilerara deitukodu, osasun larrialdi egoera ezartzeko eta COVID ziurtagiria martxan jartzeko. Albiste agentziek zabaldu dutenez, ostiral arratsalderako deitu ditu erakundeetako ordezkariak Labiren bilerara. Bertan zehaztuko dituzte osasun larrialdia ezartzearekin batera indarrean sartuko diren neurri murriztaile berriak. Besteak beste, COVID ziurtagiria nola eta noiz ezarriko duten zehaztuko dute bilera horretan.Urkulluk hedabideen aurrean egindako adierazpenetan zehaztu du, hala ere, ez dela ziurra bilera ostiralean egingo den. Pandemiaren aurkako legeak aukera ematen dio Jaurlaritzari birusa hesitzeko helburuz hainbat neurri zorrozteko. Edukierak edota talde bilerak mugatzea daude horien artean. Ordea, Jaurlaritzaren eskumenen artean ez dago mugikortasuna mugatzea, eta, beraz, osasun larrialdia ezarrita ere, Jaurlaritzak ezingo luke ezarri itxiera perimetralik edo etxeratze agindurik.
Eusko Jaurlaritzak joan den urriaren 6an indargabetu zuen osasun larrialdia, eta ordura arteko neurrien ardura izan zuen Labi batzordea ere, eta hurrengo egunetik aurrera bertan behera geratu ziren ordura arte egon ziren neurri gehienak. Haatik, bilakaera epidemiologikoak txarrera egin duela-eta, atzo Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak iragarri zuen berriro ezarriko dutela osasun larrialdia. Osasun larrialdia ezartzeko, Espainiako Auzitegi Gorenean osasun neurrien inguruan lehengo astean jarri zuten helegitearen erantzunaren zain geratuko zirela azaldu zuen Sagarduik eguerdian egin zuen agerraldian, eta Gorenak atzo bertan eman zion oniritzia ziurtagiria ezartzeari. |
2021-12-1 | https://www.berria.eus/albisteak/206707/panpi-ladutxe-hil-da.htm | Kirola | Panpi Ladutxe hil da | Ezkerparetako txapelketa nagusi bat irabazi zuen Ipar Euskal Herriko lehen pilotaria izan zen lapurtarra: 1987ko eta 1989ko binakako txapeldun izan zen Joxean Tolosarekin. Entrenatzailea eta kantaria ere bazen, besteak beste. 66 urterekin hil da. | Panpi Ladutxe hil da. Ezkerparetako txapelketa nagusi bat irabazi zuen Ipar Euskal Herriko lehen pilotaria izan zen lapurtarra: 1987ko eta 1989ko binakako txapeldun izan zen Joxean Tolosarekin. Entrenatzailea eta kantaria ere bazen, besteak beste. 66 urterekin hil da. | Panpi Ladutxe pilotari ohia hil da, 66 urterekin. Hala jakinarazi berri du Xabier Euzkitzek Twitterren. Minbizia zuen, eta hainbat egun zeramatzan Baionako ospitalean. 1955ean jaio zen, Azkainen (Lapurdi), eta pilotaren munduan izan den izenik esanguratsuenetako bat da harena. Izan ere, besteak beste, ezkerparetako txapelketa nagusi bat irabazi zuen Ipar Euskal Herriko lehen pilotaria izan zen. Gerora ere pilota munduari lotuta jarraitu zuen Ladutxek, entrenatzaile modura, baina profesionalki kantaria izan da azken urteetan.
Gaztetan, Joseph Ladutxe aitarengandik jaso zuen pilotarekiko zaletasuna, hura ere pilotaria izan baitzen. Trinketean hasi zen jokatzen, eta berehala nabarmendu zen. 1974an, 19 urte zituela, afizionatuetako trinketeko munduko txapeldun izan zen Montevideon. Bi urte geroago, buruz buruko eta binakako txapelak irabazi zituen. Nagusi zen, eta horren erakusle izan zen hurrengo urtean beste horrenbeste egin zuela.
1977an, herriko trinketean jokatzeko desafioa bota zion Jose Ignacio Retegiri. Retegi I.ak sei aldiz irabazia zuen buruz burukoa ezkerparetan. Baina trinketean Ladutxe zen nagusi, eta irabazi egin zion. Haren maila ikusita, Retegi I.ak xaxatu egin zuen ezkerparetan hasteko, baita enpresek ere. Hark ere bazuen aspalditik probatzeko gogoa, eta baiezkoa eman zuen. Lehenbizi, ordea, horretarako prestatu beharra zuen: erronka handia zen, aurretik egin gabekoa.
1981ean egin zuen jauzia: trinketa utzi eta ezkerparetan hasi zen jokatzen profesional moduan. Berandu hasi zen, 26 urterekin. Haron (Espainia) egin zuen debuta, Hirugarren Mailan, eta sei urte geroago lortu zuen balentria: 1987an, binakako txapeldun izan zen Joxean Tolosarekin. Mugarria ezarri zuen: ezkerparetako txapelketa nagusietako bat irabazi zuen Ipar Euskal Herriko lehen pilotaria bilakatu zen. Beste bat irabazi zuen 1989an, orduan ere Tolosa bikotekide zuela. Tartean, txapeldunorde izan zen Jose Martin Martirikorenarekin bikotea osatuz. Trebetasun ikusgarria zuen aurrean, errematatzen. Hamahiru urteko ibilbidea osatu zuen ezkerparetan, 1994an erretiroa hartu zuen arte. 39 urte zituen.
Erretiroa hartu arren, pilotari lotuta jarraitu zuen Ladutxek, prestatzaile gisa. Hala, hura izan zen haren ondoren Ipar Euskal Herriak emandako ezkerparetako bi pilotaririk onenen entrenatzailea: Yves Salaberri Xala-rena eta Sebastian Gonzalezena. Bi pilotari horiek hartu zioten lekukoa: Xalak lau txapel irabazi zituen (bat buruz buru eta beste hiru binaka) eta Gonzalezek, bat (lau eta erdikoa). Beste hamaika pilotariren prestatzailea ere izan zen, trinketekoak eta ezkerparetakoak. Iaz Pilotarien Biltzarreko presidente ere hautatu zuten; erakunde horren helburua da Ipar Euskal Herrian pilota sustatzea eta horretan lanean jardun duten pertsonak omentzea.
Abeslaria izateagatik ere bilakatu zen ospetsu Ladutxe: 1995ean Aitari diskoa argitaratu zuen; 2002an, Chansons du Pays Basque; eta 2012an, Orhoit. Kantutik bizi izan da azken urteetan. Haren hitzetan, «urtean 120 bat musika emanaldi» eskaintzen zituen.
BERRIAk 2013an argitaratu zuen Ladutxeri buruzko erreportaje bat, Non da? sortaren barruan. Orduan Jon Eskudero kazetariari azaldu zionez, etxean zituen argazki guztietatik 1987ko txapelarena zuen kuttunena. «Joxean Tolosa eta biok ageri gara. Elkarrekin txapeldun izan ginen urte hartan, eta oso momentu bereziak bizi izan nituen. Oraindik ere, argazkia ikusi eta kilimak sentitzen ditut barrenean».
Erreportaje hartan zioenez, «heriotzari baino gehiago eritasunari» zion beldurra: «Gero eta kontu txarragoak entzuten ditut inguruko jendearengandik, eta horrek zer pentsatua sortzen du». Horregatik, momentua ahalik eta hobekien bizi behar dela nabarmendu zuen. «Umiltasunez beti, baina alai eta pozik bizitzea oso garrantzitsua da. Kantatzea eta dantzatzea terapia onak dira ongi bizitzeko».
«Min eta tristura handia dut. Banekien gaixorik zegoela, baina izugarria izan da kolpea. Oso harreman estua genuen. Niretzat, lagun bat baino gehiago zen. Oso alaia zen, eta bihotz handikoa». Tolosak egin du aitormena (Amezketa, Gipuzkoa, 1955), Ladutxeren heriotzaren berri izan eta gutxira. Makina bat partida jokatu zituzten elkarrekin, eta lorpenik handienetan Tolosa izan zuen ondoan. «Momentu oso politak bizi izan genituen, frontoian eta frontoitik kanpo. Bi txapel irabazi genituen elkarrekin, baina, niretzat, horren gainetik dago elkarren artean sortu zen harreman estu eta polita. Lagun handi bat joan zait».
Hitz bakarrarekin definitu du Ladutxe pilotaria: «Artista zen. Aurrelari harrigarria zen, jenio bat, pilotazalea berehala harrapatzen duten horietakoa». Haren ustez, egin zuenak «sekulako meritua» du. «Oso-oso zaila da trinketetik ezkerparetara pasatzea eta ondo moldatzea. Gogoratzen dut nola kontatzen zidan hasieran kantxa erdian jartzen zela, uste baitzuen pareta ukitu eta gero pilota harengana joango zela. Hasieran, kosta egin zitzaion, baina inoiz ez zuen etsi, eta, lanaren poderioz, lortu zuen ezkerparetan ere pilotari handia izatea».
«Tristuraz» hartu du berria Gonzalezek ere (Azkaine, 1977). «Hagitz ongi pasatu nuen harekin aritu nintzenean, eta asko lagundu zidan. Pena handia da». Bi Ladutxe ezagutu zituen hark: «Txikitan, hura pilotari zenean, gure idoloa zen; gero, harekin lan egin nuen, eta asko lagundu zidan, hobetu nezan. Asko zekien pilotaz». Nolako prestatzailea zen galdetuta, «gogorra» zela azaldu du, baina berehala gehitu du «gogorra» izan behar zuela, «lana serioski» egiteko. «Lan horrek saria izan zuen gero». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.