date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-12-22 | https://www.berria.eus/albisteak/207620/abenduaren-24an-sartuko-da-indarrean-hegoaldean-aire-zabalean-maskara-jartzeko-agindua.htm | Gizartea | Abenduaren 24an sartuko da indarrean Hegoaldean aire zabalean maskara jartzeko agindua | Kirola egitean edo espazio naturaletan kendu ahal izango da, bakarrik edo bizikide den norbaitekin egonez gero. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak jakinarazi du lege dekretu baten bidez onartuko dutela agindua bihar ezohiko ministro kontseilu batean, eta ez dio epe mugarik jarri neurriari. Espainiak aukera emango du erretiroa hartua duten osasungintzako langile ohiak kontratatzeko. Urkulluk ez ditu hartuko berak proposatutako neurriak, Espainian ez dagoelako horien inguruan jarrera bateratu bat. Ziurtagiriaren erabilera handitzeko asmoa iragarri du Txibitek. | Abenduaren 24an sartuko da indarrean Hegoaldean aire zabalean maskara jartzeko agindua. Kirola egitean edo espazio naturaletan kendu ahal izango da, bakarrik edo bizikide den norbaitekin egonez gero. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak jakinarazi du lege dekretu baten bidez onartuko dutela agindua bihar ezohiko ministro kontseilu batean, eta ez dio epe mugarik jarri neurriari. Espainiak aukera emango du erretiroa hartua duten osasungintzako langile ohiak kontratatzeko. Urkulluk ez ditu hartuko berak proposatutako neurriak, Espainian ez dagoelako horien inguruan jarrera bateratu bat. Ziurtagiriaren erabilera handitzeko asmoa iragarri du Txibitek. | Pedro Sanchezek Espainiako autonomia erkidegoetako presidenteen konferentzian jakinarazi duenez, kalean maskara jartzera derrigortuko du Espainiako Gobernuak berriro. Hala proposatu die presidenteei hitza hartu duenean, eta esan du bihar ezohiko ministro kontseilu batean onartuko dutela, lege dekretu baten bidez. Sanchezek iluntzean egin duen agerraldian omikron aldaerarekin lotu du neurri hori, errazago kutsatzen delako, eta ekiteko beharra aipatu du.
Maskara derrigorrez erabiltzeko aginduak salbuespen batzuk izango ditu, Sanchezek azaldu duenez. Kirola egitean edo espazio naturaletan (mendia eta hondartza aipatu ditu Sanchezek) kendu ahal izango da, bakarrik edo bizikideekin egonez gero. Jarduera horietako batean bizikide ez den norbaitekin egonez gero ere ez da derrigor jarri beharko, baldin eta metro eta erdiko distantzia gordetzen bada.
Maskara aire zabalean derrigorrez jartzeko agindua indarrean izan zen Hego Euskal Herrian iazko ekainetik aurtengo ekainaren 26ra ere, eta Sanchezek esan du berriro ezarrita positibo kasuen gorakadari aurre egitea espero duela. Azken egunetan, baina, hainbat adituk azaldu dute ez dela neurri eraginkorra. Horien artean dago Ana Galarraga Aiestaran; Elhuyarreko zientzia komunikatzaile eta BERRIAko kolaboratzaileak neurri hori zientziaren kontrakotzat jo du txio batean, Espainiako Gobernuaren erabakiaren berri izan ondoren:
Seigarren olatuko kasu positiboen gorakadari aurre egiteko neurri gehiago hartu nahian antolatu zuen Madrilek gaurko bilkura. Maskararen aginduaz gain, Sanchezek adierazi du Espainiak militarrekin indartuko dituela txertaketa taldeak, eta Espainiako armadaren ospitaleetan zibilak hartuko dituztela. Osasun zentro publiko eta pribatuetan erretiroa hartua duten edo aurretik erretiratuta dauden osasungintzako langile ohiak kontratatzeko aukera ere emango du Espainiako Gobernuak; horiek ez dute euren prestakuntza galduko. Titulua Europako Batasunetik kanpo lortu zutenen kontratazioa ere erraztuko du. Gainera, kasu positiboak atzemateko, farmazietan salgai jarriko dituzte profesionalen erabilerarako antigeno testak. Neurri horiekin, osasun sisteman seigarren olatuak eragin duen gainkarga arindu nahi du Sanchezek.
Ikusi gehiago: Osakidetzako lehen arretaren egoera «jasanezina» dela salatu dute sindikatuek
Txertaketaren inguruan hainbat helburu jarri ditu Sanchezek gaur: urtea amaitu aurretik 60 eta 69 urte bitartean dutenen %80 hirugarren dosiarekin txertatuta egotea; eta portzentaia berean eta hirugarren dosiarekin, 50 eta 59 urte bitartean dutenak urtarrilaren 24rako, eta 40 eta 49 urte bitartean dutenak martxoko lehen hasterako. Haurren txertaketaz esan du otsailaren 7rako 5 eta 11 urte artekoen %70 lehen dosiarekin txertatuta egotea nahi duela, eta portzentaia berean bigarren dosiarekin apirilaren 18rako.
Sanchezek baieztatu du positibo eman duen batekin harreman zuzena izan dutenek ez dutela konfinatu beharko txertaketa pauta osoa hartua badute, ezta omikron aldaera bada ere, eta txertaketa ziurtagiriak bederatzi hilabeteko iraupena izango duela otsailaren 1etik.
Urkulluren proposamena
Zazpi erkidegotako presidenteek eskatua zioten publikoki aurretik Sanchezi maskara derrigorrez jartzera behartzeko (iluntzeko agerraldian esan du gehienen eskaera zela), eta horien artean dago Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria. Aste honetan, Urkulluk premiazkotzat jo du aire zabalean maskara nahitaez jartzeko agindua.
Espainiako erkidegoetako presidenteen bileran izan dira Urkullu eta Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria. Eusko Jaurlaritzak aurretik jakinarazi du zer proposamen eraman duen Urkulluk. Gabonetan aisialdiarekin lotutako neurri murriztaileak har daitezen eskatu du, eta horietako batzuk eta beste zenbait urtarrilaren 31ra bitartean indarrean egon daitezela.
Espainako Gobernuak, ordea, ez ditu neurri horiek bere egin, eta lehendakariak gero jakinarazi du oraingoz berak ere ez dituela neurri horiek hartuko Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, horretarako eskumena izan arren, ez dagoelako Espainian horien inguruan jarrera bateratu bat. Lehendakariak Sanchezi lurralde arteko «plan sendo bat» eskatu dio, erkidegoen guztietarako, seigarren olatuari eman beharreko erantzuna bateratzeko.
Urkulluren proposamena
Urkulluk ostalaritzako establezimenduen eta komertzioen ordutegiak mugatzea proposatu du ospakizun egunetan: abenduaren 24an, 25ean eta 31n; eta urtarrilaren 1ean, 5ean eta 6an. Ostalaritzako establezimenduek egun horietan 21:00etan ixtea nahi du Jaurlaritzak. Horrez gain, urtarrilaren 31ra arte tabernetan zutik kontsumitzea debekatu nahi du Jaurlaritzak, eta gehienez ere hamar lagun elkartzea. Abenduarena 24an, 31n eta urtarrilaren 5ean salbuetsita geratuko lirateke jatetxeak, eta 23:30ak arte irekita mantentzeko aukera izango lukete. Ordu mugatik kanpo geratuko lirateke gasolindegiak, zerbitzuguneak eta farmaziak. Ez, ordea, hotelak, landetxeak apartamentuak eta gisakoak. Horietan ere 23:30era arteko tartea izango lukete afariak emateko.
Gainera, abenduaren 25ean, urtarrilaren 1ean eta 6an komertzioek eta ostalaritzako establezimenduek ezingo lukete zabaldu 08:00ak baino lehenago. Neurri horrek ez lieke eragingo gasolindegiei, zerbitzuguneei, farmaziei, ezta hoteletako jatetxeei ere.
Bestalde, asteon Eusko Jaurlaritzak Eguberrietarako emandako gomendioen ildo beretik, Urkulluk nahi du Gabonetako ospakizunetako bilkuretan gehienez ere hamar lagun edo bi familia unitate elkartzea. Neurri hori gomendioa izan dadin proposatu du.
Urkullu, neurriak luzatzearen alde
Urkulluk ez du nahi neurriok Gabonetara mugatzea, ordea, eta 100.000 biztanleko 500 positibo baino gehiago dituzten herrietan neurri horietako batzuk urtarrilaren 31ra arte indarrean izatea. Espresuki Eguberrietarako onartzea nahi duen neurriez gain, beste zenbait hartzea ere nahi du, aire zabalean maskara jartzera derrigortzeaz gain: establezimendu komertzial, sozial eta kulturalak gehienez ere 1:00ak arte zabalik izatea eta leku itxien edukiera gehienez ere %60koa izatea.
Kirol eta kultur jarduerei dagokienez, berriz, leku itxietan gehienez ere 600 lagun biltzea jasotzen du Jaurlaritzako lehendakariaren proposamenak, eta 800, kanpoaldeetan. 1.600 eta 5.000 lagun arteko edukiera duten lekuetan 800 lagun bildu ahalko lirateke gehienez espazioa itxia den kasuetan, eta 1.200, kanpoaldean dagoenetan. 5.000 lagun edo gehiagoko espazioetan, aldiz, edukiera %50ekoa izango litzateke gehienez.
Txibite, ziurtagiriaren erabilera handitzeko asmoz
Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak konferentzian iragarri du txertaketa ziurtagiriaren erabilera leku gehiagotara hedatzeko asmoa duela, nahiz eta gaur Nafarroako Auzitegi Nagusiak baztertu egin du zahar etxeetara sartzeko ziurtagiria galdegiteko gobernuaren eskea. Gainerakoan, ados agertu da Txibite aire zabalean maskara derrigortzeko aginduarekin, beti ere nekazal inguruetako ibilbideetan, pilaketarik gabeko espazioetan eta aire zabaleko kirol ekitaldietan (Sanchezek gero iragarri duen moduan) kendu badaiteke. Lehendakariak txalotu egin du erretiroa hartua duten profesionalak kontratatzeko aukera. |
2021-12-22 | https://www.berria.eus/albisteak/207621/nafarroako-zahar-etxeetara-sartzeko-ez-da-eskatuko-covid-ziurtagiririk.htm | Gizartea | Nafarroako zahar etxeetara sartzeko ez da eskatuko COVID ziurtagiririk | Nafarroako Auzitegi Nagusiak baztertu egin du gobernuaren eskea. Epaileek argudiatu dute Eskubide Sozialetako Departamentuak ez duela eskumenik aski horretarako. | Nafarroako zahar etxeetara sartzeko ez da eskatuko COVID ziurtagiririk. Nafarroako Auzitegi Nagusiak baztertu egin du gobernuaren eskea. Epaileek argudiatu dute Eskubide Sozialetako Departamentuak ez duela eskumenik aski horretarako. | COVID ziurtagiriaren erabilera ez da Nafarroako zahar etxeetara hedatuko, oraingoz; hala ebatzi du Nafarroako Auzitegi Nagusiak. Zehazki, egoitzetara sartu ahal izateko ziurtagiria eskatzeko ahalmena nahi du gobernuak. Ordea, epaileek ez diote babesik azaldu eskeari. Auzitegiak argudiatu duenez, Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialetako Departamentuak ez du «eskumen nahikorik» ziurtagiriaren erabilera esparru horietara zabaltzeko.
Epaileek apenas eman duten erabakiaren gainerako azalpenik. Dena dela, adierazi dute sakonki aztertu behar direla zahar etxeetan ziurtagiria eskatzeko neurriaren «proportzionaltasuna» eta «oinarrizko eskubideetan izan dezakeen eragina». Horregatik, nabarmendu dute neurriaren ezarpena soilik Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak ebatz dezakeela. Hala eta guztiz ere, gobernuak zabalik du ate bat oraindik ere: helegitea aurkez dezake Nafarroako Auzitegi Gorenean. |
2021-12-22 | https://www.berria.eus/albisteak/207622/garbine-buenoren-izendapenak-ezezkoaren-atarian-jarri-ditu-iruneko-aurrekontuak.htm | Politika | Garbiñe Buenoren izendapenak ezezkoaren atarian jarri ditu Iruñeko aurrekontuak | EH Bilduko zinegotzi berriak kargua hartuko du datorren asteko udalbatzarrerako, eta, beraz, oposizioak gehiengoa izango du. | Garbiñe Buenoren izendapenak ezezkoaren atarian jarri ditu Iruñeko aurrekontuak. EH Bilduko zinegotzi berriak kargua hartuko du datorren asteko udalbatzarrerako, eta, beraz, oposizioak gehiengoa izango du. | Navarra Sumari ez zaio nahi bezala atera jokaldia. Aurrekontuak onartzeko osoko bilkura hilaren 30ean egitekoak dira Iruñeko Udalean, eta, itxura guztien arabera, Navarra Sumak osatutako udal gobernuak ezingo ditu onartu aurrekontuak. Enrique Maia alkatearen asmoa zen baliatzea oposizioak ordezkari bat gutxiago duela Joxe Abaurrea zinegotziaren ordezkoa izendatu arte, aurrekontuen bozketan berdinketa behartu eta, alkatearen kalitatezko botoa erabilita, kontuak onartzeko.
Abaurrea ordezkatuko duen zinegotzia Garbiñe Bueno izango da, eta, EH Bilduk jakinarazi duenez, haren kredentzialak iritsi dira. Espainiako Hauteskunde Batzordeak Iruñeko Udalera igorri ditu, eta, hala, Buenok kargua hartu ahal izango du; garaiz bihar zortziko bozketan parte hartzeko.
Buenok kargua hartuta, oposizioko indarrek gehiengoa izango dute berriro Iruñeko Udalean; EH Bilduk zazpi zinegotzi ditu, PSNk bost eta Geroa Baik bi. Hamalau guztira. Udal gobernuak, berriz, Navarra Sumako hamahiru zinegotzien babesa dauka. 2019ko ekainean, PSNren abstentzioak ahalbidetu zuen Maiak alkatetza berreskuratzea, eta sozialistek eurek ahalbidetu zuten iaz Navarra Sumaren udal gobernuak kontuak onartu ahal izatea. Orain, ordea, kontrako botoa emango duela jakinarazi du.
«Gaurtik aurrera, ateak irekiko dira aurrerapen indarren arteko ulermena berreskuratzeko, Iruñako kudeaketa hobetzeko. Hori da gakoa», nabarmendu du EH Bilduk ohar batean: «EH Bilduk bermatzen du Maiaren kontuak atzera botako direla eta alkateak ezingo duela inposatu aurrekontuak aurrera ateratzeko prestatzen ari zen putxerazoa, hautestontzietatik sortutako gehiengoen sistemari kasu egin gabe».
Joseba Asiron indar subiranistako zinegotziak ohartarazi du auzia ez zela kredentzialak ailegatu ala ez, baizik eta Maia alkatea prest zegoela «ordezkaritza demokratikoaren irizpidea hausteko, gehiengoak baztertzen dituen aurrekontuak inposatzeko». Geroa Bai prest agertu zen zentsura mozio bat bultzatzeko Maiak bere asmoan aurrera egiten bazuen. |
2021-12-22 | https://www.berria.eus/albisteak/207623/elak-salatu-du-jaurlaritzak-erraustegi-bat-egin-nahi-duela-zumarragan.htm | Gizartea | ELAk salatu du Jaurlaritzak erraustegi bat egin nahi duela Zumarragan | Sindikaturen arabera, 2023. urtea amaitu aurretik egongo litzateke martxan. Gobernuari eskatu dio proiektua baztertu eta tratamendu iraunkorretan inbertitzeko. | ELAk salatu du Jaurlaritzak erraustegi bat egin nahi duela Zumarragan. Sindikaturen arabera, 2023. urtea amaitu aurretik egongo litzateke martxan. Gobernuari eskatu dio proiektua baztertu eta tratamendu iraunkorretan inbertitzeko. | Eusko Jaurlaritzak plastikoa tratatzeko planta bat egin nahi du Zumarragan (Gipuzkoa), ELAk adierazi duenez. Sindikatuaren arabera, urtean 33.000 tona plastiko hartzeko gaitasuna izango luke plantak, eta, hura erreta, erregaia egiteko olioa aterako lukete handik: «Beraz, erraustegi bat da Zumarragakoa». Azaldu duenez, Arcelor enpresari erositako lurretan kokatuko litzateke hondakinak kudeatzeko planta berria, eta 2023. urtea amaitu baino lehen irekiko lukete. Sindikatuak «onartezintzat» jo du proiektua, eta hura «ezkutuan» egitea leporatu dio Jaurlaritzari. Era berean, «Tapia legearen» bidez halakoak «inposatu» nahi izatea gaitzetsi dio.
Errausketarena «hondakinen kudeaketarako tratamendu okerrena» da, ELAren arabera, osasunarentzat eta ingurumenarentzat kaltegarria delako: «Europan zehar gisa honetako instalazioetan izandako esperientzien ondorioz, jakina da hondakinen pirolisi bidezko errausketa ez dela ez jasangarria, ez errentagarria». Era berean, langileen segurtasuna arriskuan jartzen duten instalazioak direla azaldu du.
«Krisi klimatiko eta ekologiko» betean, ELAk erakunde publikoei adierazi die hondakinak gutxitzeak izan behar duela alternatiba: «Ekoizpenean neurriak hartu behar dira, horrenbeste hondakin ez sortzeko». Hala, «arazoa areagotzen duen internalizazioaren» alde egin beharrean, ekonomia zirkularra bultzatzeko eskatu die: «Zumarragako proiektua bertan behera utzi eta hondakinen tratamendu iraunkorretan inbertitzeko eta ekonomia zirkularrean oinarritutako industria politika bultzatzeko exijitzen diogu Eusko Jaurlaritzari». Gobernuak, baina, ukatu egin du halako proiekturik izatea esku artean. |
2021-12-22 | https://www.berria.eus/albisteak/207624/zuhaitz-genealogiko-zaharrena-osatu-dute.htm | Bizigiro | Zuhaitz genealogiko zaharrena osatu dute | Neolitoko familia zabal baten bost belaunaldi identifikatu dituzte Ingalaterra hego-mendebaldean. Iñigo Olalde EHUko ikertzaileak parte hartu du ikerketan. Nature aldizkarian argitaratu dute. | Zuhaitz genealogiko zaharrena osatu dute. Neolitoko familia zabal baten bost belaunaldi identifikatu dituzte Ingalaterra hego-mendebaldean. Iñigo Olalde EHUko ikertzaileak parte hartu du ikerketan. Nature aldizkarian argitaratu dute. | Neolitoa aldaketa garaia izan zen. Nekazaritzaren eta abeltzaintzaren sorrera, animalien etxekotzea, populazio sedentarioak, harrizko tresna landuak... Neolitoko iraultza ikertu izan da. Baina nolakoa zen garai hartako familien egitura? Nolakoa familiako kideen arteko harremana? Nola baldintzatzen zuen senidetasunak lurperatzeko modua?
DNAren azterketari esker, orain errazagoa da halako galderei erantzunak ematea, eta horrela lortu dute munduko zuhaitz genealogiko zaharrena osatzea, zehaztasun handiz: Neolitoko familia zabal baten bost belaunaldi identifikatu dituzte Hazleton Northeko tumulu luzean, Cotswold-Severn eskualdean (Gloucestershire, Ingalaterra hego-mendebaldea). 35 gizakiren hezurretako eta hortzetako DNA aztertu dute, eta ikusi dute 35 horietatik 27 senide biologikoak zirela. Duela 5.700 urte inguru bizi izan zen familia bat da, Britainia Handian nekazaritza eta abeltzaintza sartu eta ehun bat urtera.
Nature aldizkarian argitaratu dute ikerketa, eta Euskal Herriko ikertzaile batek parte hartu du: Iñigo Olalde EHUko Ikerbasque eta Ramon y Cajal ikertzaileak. Biomics ikerketa taldean lan egiten du. Genetika eta arkeologia uztartu dituzte informazio berria lortzeko eta ulertzeko. Newcastleko Unibertsitateko Chris Fowler arduratu da ikerketa arkeologikoaz, historiaurreko antolaketa sozialean aditua baita; Olaldek egin ditu azterketa genetikoak. Bi arloak uztartu dituzte, DNA erabiltzen ari baitira fenomeno eta harreman sozialak ulertzeko. Olaldek Harvardeko Unibertsitatean egin zuen doktoretza osteko ikerketa, hiru urtez. 2019an Euskal Herrira bueltatu bazen ere, Bostongo taldearekin lanean jarraitzen du: «Proiektu pila bat dituzte eta datu pila bat sortzen dituzte. Haiek aztertzen dakien jendea behar dute, eta elkarrekin lanean jarraitzen dugu».
Gizon bat eta lau emakume
Zuhaitz genealogikoaren buruan, gizon bat. Gizon horrek lau emakumerekin izan zituen seme-alabak. Lau emakume horietatik hiruren arrastoak aurkitu dituzte. Laugarrenarenak ez, baina bai elkarrekin izandako seme batenak, eta, beraz, badakite laugarren emakume —ama— bat ere izan zela. Eta horrela, bost belaunaldiko zuhaitz genealogikoa osatu arte.
Hazleton Northeko tumuluak L hizkiaren formako bi ehorzketa eremu ditu, bata egitura nagusiaren iparraldean, bestea hegoaldean. Ehorzketa eremu bakoitzak ganbera bat du. Olalde ez da bertan izan. Gaur egun ez dago tumulurik. 1979-1980 urteetan arkeologo talde batek guztia induskatu zuen, ikusten baitzuten Hazleton Northeko tumulua eta beste batzuk arriskuan zeudela: «Horietako asko nekazal lurretan zeuden, eta nekazariek goldea pasatzen zuten bakoitzean hilobiak suntsitzen zituzten, lurraren gainazalaren azpian baitzeuden».
Guztia dokumentatu eta gorde zuten. Ikerketarako salbatu zuten. Gordetako hezur horietan oinarritu dute ikerketa. Harvardeko Unibertsitatean prozesatu zituzten hezurrak, eta hezurren hautsetatik lortu zituzten sekuentzia genetikoak. Olalderen lana izan da sekuentzia horiek guztiak hartzea eta banan-banan senidetasuna aztertzea. «Senidetasuna izandakoan, zuhaitz genealogikoa berreraikitzea», azaldu du. «Zuhaitza osatuta, arkeologoak, gainerako kolaboratzaileek eta neuk interpretatu egin dugu zuhaitz genealogikoa zer esaten ari zitzaigun».
Ikerketak, zuhaitz genealogikoa osatzeaz gain, senidetasunak hildakoak ehorzteko orduan zuen garrantzia erakutsi du. Garrantzitsuena: ondore patrilinealak, aita-lerroak ematen zuela bertan hobiratzeko eskubidea. «Oso baldintza zorrotza zen». Genetikoki aztertutako hilobiko 35 gizakietatik 26 gizonak dira. Gizon guztiak dira jatorrizko gizonaren semeak, ilobak, bilobak, elkarren anaiak...
Alaba helduak 'falta'
Emakumeak badaude. Bederatzi. Beti ere gizonei lotuak, aita-lerroko senideren baten bikotekideak edo alabak direlako. Badaude bi neskato, bi alaba, ume zirela hildakoak. Hala ere, ez dago alaba heldurik; aldiz, hamalau seme heldu daude. «Garbi dago jokabide edo irizpide argi bat zegoela», uste du Olaldek. «Alabak umeak zirela hiltzen baziren, familiarekin lurperatzen zituzten; baina helduak zirenean, ugaltzeko adina zutenean, beste komunitate batzuetara joaten ziren, beste komunitate batzuetako gizonekin, haiekin ugaltzera. Antropologoek emakumeen exogamia deitzen diote. Eta emakume horiek beste komunitate horietan hiltzen zirenean, han hobiratzen zituzten». Bazeuden halako fenomenoen «zantzuak», baina Hazleton Northekoa da «lehen froga zuzena». Horregatik, Olalderentzat garrantzitsua da inguruko beste tumulu batzuk ikertzea, ziurrenik han aurkituko baitituzte Hazleton Northen falta diren emakumeak.
Dena den, aita-lerroko ondorengotzaren arabera lurperatuta ere, emakumeak —amak— garrantzitsuak ziren: jatorrizko lau emakume horien senidetasunaren arabera lurperatu zituzten haien ondorengoak tumuluaren iparraldeko edo hegoaldeko ganberetan. Bi emakumeren kasuan, ondorengo senide guztiak daude ganbera berean; beste bi emakumeen kasuan, gehienak. «Pentsa daiteke gizarte patrilineala zela, gizonak zirela oinarria, alabak joan egiten zirela, emakumeak ez zirela garrantzitsuak...», azaldu du Olaldek. «Bada, ez. Familia horretan aintzat hartzen zuten zein emakumeren ondorengoak ziren. Hainbat belaunalditan, gainera. Emakumeak, emakumeen azpileinuak garrantzitsuak ziren komunitate horien memorian», nabarmendu du.
Horrez gain, ikertzaileek uste dute tumulua familiaren egituraren arabera eraiki zutela: tumulua eraikitzerako bazekitela ganbera bakoitzean bi azpileinu hobiratuko zituztela. Inguruko beste hobi batzuk ikertu nahi dituzte, ea hobien egiturak antolaketa sozialarekin zerikusia duen jakiteko. Hiru semeorde ere aurkitu dituzte lurperatuta. Haien ama biologikoak lurperatuta daude; aita biologikoak ez. Emakume horiek seme-alaba gehiago izan zituzten Hazleton Northeko familiako aita-lerroko gizonen batekin. Beraz, ikertzaileek pentsatu dute semeordeak semetzat eta leinukotzat hartzen zituztela: «Aitatasun soziala biologikoa bezain garrantzitsua izan zitekeen komunitate neolitiko honetan». Halako jokabidea izateko arrazoi bat gehitu du Olaldek: «Klana oso azkar handitzeko modu bat izan zitekeen».
Hala ere, ganberetan gainerakoen senide biologikoak ez diren beste zortzi gizakiren arrastoak ere aurkitu dituzte, eta, ikertzaileen arabera, horrek iradokitzen du senidetasuna ez zela lurperatzeko baldintza bakarra. Horietatik hiru emakumeak dira. Hipotesi ezberdinak dituzte: ez zutela familiarekin harreman biologikorik, baina, hala ere, familiako kide zirela; gizonetako batzuk emakume horien bikotekideak zirela, baina ez zutela seme-alabarik izan edo haien alabaren bat izan bazuten, komunitatetik joan zirela; eta, gizonen kasuan, semeordeak zirela. Baina zortzi kasu horietan DNA piezak falta zaizkie puzzlea osatzeko.
Antzinako DNAren iraultza
Antzinako DNAren ikerketa iraultza eragiten ari da. 1980ko hamarkadatik aurrera garatutako ikerketa arloa da, baina sekulako jauzia egin du azken urteetan: «Sekuentziazio teknika berriak aplikatu dira, sekuentziazio masiboa, eta teknika horiek iraultza eragin dute genetikaren arlo guztietan, antzinako DNAren arloan batez ere. Genoma osoak berreskuratzea ahalbidetu digu. Horregatik gertatu da iraultza». Lehen, genoma mitokondriala berreskuratzen zuten batez ere. «Zelula batean dagoen DNAren zati oso txikia», azaldu du Olaldek. «DNA mitokondrialarekin gauza gutxi esan zitezkeen. Markatzaile bat baino ez da». DNA mitokondriala amarengandik jasotzen da eta, beraz, amari eta amaren jatorri genetikoari buruzko informazioa soilik ematen du.
«Orain, ordea, DNA nuklearra berreskuratu dezakegu, 24 kromosomak, eta horrek milioika markatzaile genetiko ditu». DNA nuklearra aitarengandik eta amarengandik jasotzen da, eta biei buruzko informazio genetikoa ematen du. Era berean, DNA nuklearraren bidez, gizaki horren sexua jakin daiteke. Alderaketa argigarria egin du Olaldek: «Lehen, asto baten gainean gindoazen; orain, Ferrari batean. Erabateko iraultza da». Antzinako DNAren ikerketa asko erabili da populazioen mugimenduak eta migrazioak azaltzeko. Mugimendu erraldoiak, historiaren eboluzioa. Hazleton Northekoak eta beste ikerketa batzuek ikuspegi aldaketa bat erakusten dute, fokua makroan beharrean, mikroan jartzea, DNA antolaketa, harreman eta fenomeno sozialak ikertzeko baliatzea. Lokalak, baina esanguratsuak.
Zientziak galderak erantzuteko edo hipotesiak osatzeko gaitasuna du. Baina galdera batzuk erantzun edo hipotesiak osatu orduko, beste galdera batzuk sortzen dira. Olaldek eta taldeekideek Hazleton Northen egin dute ikerketa. Baina zer gertatzen da inguruko beste tumuluetan? Badute tumulu bat begiz jota: Hazleton South. Ukitu gabeko tumulu bat da. Nekazal lurren mugetan dago, eta ez zuen goldeek suntsitzeko arriskurik. Arkeologoek induskatu gabe utzi zuten.
Munduko zuhaitz genealogiko zaharrena osatu dute. Neolitoko lehen familia. Zaharrena eta handiena. Olaldek, baina, ohartarazi du ziurrenik laster azalduko direla zuhaitz genealogiko zaharragoak, beste ikerketa talde batzuk antzeko lanak egiten ari baitira. EHUko ikertzaileak eta taldekideek egin dute ikerketa aitzindaria. |
2021-12-22 | https://www.berria.eus/albisteak/207625/bruselak-diru-iturri-berriak-ezarriko-ditu-suspertze-funtsa-finantzatzeko.htm | Ekonomia | Bruselak diru iturri berriak ezarriko ditu suspertze funtsa finantzatzeko | Estatuek CO2 isurien eskubideekin eta multinazionalen zergarekin jasotakoaren zati bat eman beharko diote EBri. Karbonoaren muga zerga eta Tobin eta Google tasak ere erabili nahi ditu. | Bruselak diru iturri berriak ezarriko ditu suspertze funtsa finantzatzeko. Estatuek CO2 isurien eskubideekin eta multinazionalen zergarekin jasotakoaren zati bat eman beharko diote EBri. Karbonoaren muga zerga eta Tobin eta Google tasak ere erabili nahi ditu. | Europako Batzordeak hiru diru iturri berri sartu nahi ditu Batasunaren aurrekontuak finantzatzeko, eta, batez ere, Next Generation funtsaren zorra ordaintzeko, 800.000 milioi eurokoa. Diru sarrera horietako bat, hauxe: CO2 isurien eskubideen merkatuetan lortutakoaren zati bat. Horri bi zerga berri gehitu nahi dizkio: EBtik kanpo inportatutako produktu batzuei ezarriko dien CO2 tasa. Eta, batez ere, multinazional handien zerga. Hiru iturri horien bitartez urtean 17.000 milioi euro inguru biltzea aurreikusten du, 2026tik aurrera.
Pandemiaren aurretik, EBren aurrekontuak finantzatzen ziren BEZaren bilketaren zati batekin, kanpoko muga zergekin, eta, batez ere, herrialde bakoitzak bere aberastasunaren proportzioan egindako ekarpenarekin. Iaz, zerga berri bat sartu zuten: birziklatu gabeko plastikozko ontzien hondakinena. Eta 2024a baino lehen, beste bi gehitu nahi dituzte: finantza transakzioena (Tobin tasa) eta tasa digitala (Google tasa). Zerga horiek estatuek biltzen dituzte edo bilduko dituzte, eta jasotzen dutenaren parte bat EBren aurrekontuetara bideratuko beharko dute. CO2 isurtzeko eskubideen merkatua berotegi efektuko gasen emisioak murrizteko estrategiaren zutabe nagusietako bat da, eta 2005tik dago indarrean. Aurten inoizko garestien salerosten ari dira eskubide horiek, eta horrek hainbat ondorio ekarri ditu: besteak beste, argindarraren garestitzearen arrazoietako bat da. Batzordearen arabera, estatuek iaz baino 11.000 milioi euro bildu dituzte aurten. Europan aritzen diren enpresek ordaintzen dituzte eskubide horiek. Bestalde, Europatik kanpoko inportazio batzuei (zementuari, burdinari, altzairuari, aluminioari, ongarriei eta elektrizitateari) CO2 emisio zerga edo muga zerga ezarriko die EBk, produktu horien ekoizpenean eragindako karbono isuriengatik. Gai 2026. urterako sartu nahi du indarrean neurri hori, baina gai korapilatsua da.
Multinazionalen tasarekin, berriz, lortu nahi dena enpresa horiek benetan negozioak egiten dituzten lekuetan zerga gehiago ordaintzea. Aurten, mundu osoko 136 herrialdek adostu dute %15ekoa izatea gutxieneko zerga. Europako estatuek zerga horrekin bildutakoaren zati bat EBren aurrekontuetara bideratuko dute. Batzordearen arabera, 2.500 eta 4.000 milioi euro arte izan daitezke urtero. |
2021-12-22 | https://www.berria.eus/albisteak/207626/fiskaltzak-121-urteko-espetxe-zigorra-eskatu-du-cabezudorentzat.htm | Gizartea | Fiskaltzak 121 urteko espetxe zigorra eskatu du Cabezudorentzat | Hainbat sexu eraso egitea, haur pornografia zabaltzea eta iruzur egitea leporatzen diote argazkilariari. Fiskalaren esanetan, Kote Cabezudok hamasei modeloren aurka egin zituen eraso horiek, 1992tik 2013ra bitartean. Haientzat milioi bat euroko ordain ekonomikoak ere eskatu ditu. | Fiskaltzak 121 urteko espetxe zigorra eskatu du Cabezudorentzat. Hainbat sexu eraso egitea, haur pornografia zabaltzea eta iruzur egitea leporatzen diote argazkilariari. Fiskalaren esanetan, Kote Cabezudok hamasei modeloren aurka egin zituen eraso horiek, 1992tik 2013ra bitartean. Haientzat milioi bat euroko ordain ekonomikoak ere eskatu ditu. | Gipuzkoako Fiskaltzak 32 delitu leporatzen dizkio Kote Cabezudo argazkilariari, eta horiengatik 121 urteko espetxe zigorra eskatu du harentzat, haren aurkako auzibide nagusian. Besteak beste, hainbat sexu eraso egitea, haur pornografia egin eta zabaltzea, pertsonen intimitatea urratzea eta iruzur egitea egozten diote argazkilariari. Fiskalaren esanetan, Cabezudok hamasei modeloren aurka egin zituen eraso horiek, 1992tik 2013ra bitartean. Haientzat milioi bat euroko ordain ekonomikoak ere eskatu ditu.
Fiskalak salatu duenez, Cabezudo «moda argazkilari» izateaz baliatu zen «bere interes lizunak asebetetzeko». Hala, material pornografikoa egiteaz gain, posizio hura sexu erasoak egiteko erabili zuela adierazi du fiskalak, baita adingabekoei ere.
Akusatua behin-behineko espetxealdian dago Martuteneko (Gipuzkoa) kartzelan, 2018ko maiatzaren 4tik. 2020ko apirilean, auzitegiek behin-behineko espetxealdia lau urtera luzatzea erabaki zuten, legez ezarritako gehiengora, eta 2022ko udaberrian bukatuko litzateke, hortaz.
Kasuaren instrukzioa 2013an hasi zen, eta 2019ko uztailean itxi zen. Epaileak 47 delitu leporatu zizkion Cabezudori. Orain arte, argazkilaria bost aldiz kondenatu dute guztira. Aurtengo apirilean zortzi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, agintarien aurkako desobedientzia leporatuta. Zehazki, epaile batek eskatu zion adingabe bat agertzen zen zenbait argazki eta bideo saretik kentzeko, baina Cabezudok ez zuen bete agindutakoa.
Era berean, zigor arloko epaitegi baten beste epai baten zain dago, ustez Facebookeko profilean edukitzeagatik modelo bat barruko arroparekin agertzen zen irudi bat, epailearen agindua bete gabe. Gainera, 2022ko martxoan beste epaiketa bat izango du, antzeko gertakariengatik, urrian bigarren aldiz atzeratu ondoren.
Cabezudok modaren arloko argazkiak egiten jardun zuen hainbat urtez; besteak beste, First Models agentziarentzat lan egiten zuen, eta sona zuen. Gerora, harekin lan egindako hainbat modelok salatu egin zuten. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207627/gehiago-merezi-izan-du-athleticek.htm | Kirola | Gehiago merezi izan du Athleticek | Zuri-gorriek estu hartu dute bigarren zatian Real Madril, baina esku hutsik amaitu dute. Partidako hiru golak lehen 10 minutuetan sartu dituzte; Athleticena, Oihan Sancetek. | Gehiago merezi izan du Athleticek. Zuri-gorriek estu hartu dute bigarren zatian Real Madril, baina esku hutsik amaitu dute. Partidako hiru golak lehen 10 minutuetan sartu dituzte; Athleticena, Oihan Sancetek. | Betisen aurka azken unean lortutako garaipenaren ostean, Athleticek beste garaipen bat eskaini nahi zien zaleei, Gabonetako oparia. Baina ez da posible izan. Gertu izan du gutxienez puntu bat urratzea Marcelinoren taldeak, batez ere bigarren zatian. Bizi eta zuzen jokatu du, erasora. San Mameseko zaleek gustuko duten moduan. Baina, azkenean, 1-2 galdu du Real Madrilen kontra. Partida bizia eta entretenigarria izan da, joko zuzenekoa.
Ero hasi da partida, lehen hamar minutuan hiru gol izan baitira. Horietako bi, ikusgarriak. 4. minutuan egin du lehenbizikoa Karim Benzemak, area ertzetik baloiari gurpila emanez egindako jaurtiketa batean, eta bigarrena ere frantziarrak, Athleticeko atzealdea nahastu den jokaldi batean. 0-2koarekin, bisitariek dena alde zuten ohikoak dituzten kontraeraso bizkorrekin jokatzeko. Baina Athleticek ez du etsitzen, eta 11.ean gol bikaina egin du Oihan Sancetek, area kanpoaldetik egindako jaurtiketa eder batekin.
Athletic bizirik zegoen berriz ere. San Mameseko zelaian zeuden bi taldeek joko zuzena egin ohi dute. Baloia izatea ez dute gustuko, eta dutenean berehala begiratzen diote aurkariaren ateari, pase gutxirekin hara iristeko asmoz. Horren isla izan da partida, futbola gustuko dutenentzat entretenigarria, bizia. Real Madrilek izan du hirugarrena egiteko aukera, baina bizkor ibili da De Marcos, Hazardi baloia kenduta. Minutuak aurrera joan ahala, Athleticek ondo egin du presioa, eta baloia gehiago izan du oinetan. Horri esker, nagusi izan da zelaian. Hobeto amaitu du lehen zatiko azken txanpa, espainiarrek baino. Nahiz eta ezin izan duen golik egin.
Bigarren zatiaren hasieran, haatik, baloiaren jabetza Real Madrilena izan da. Carlo Ancelottiren taldeak jaitsi egin nahi zuen apur bat jokoaren erritmoa. Izan ere, jakitun zegoen Athleticek bizi ekin nahi ziola bigarren zatiari, eta estutzen. Athleticek, berriz, sufritu egin du baloi jabetzarik gabe. Ez zuen lortzen pare bat eraso on segidan egitea, Real Madrili apur bat zalantzak sortzeko. Marcelino Garcia teknikariak gorago estutzeko agindu die jokalariei, bisitariek baloia horren erraz ez eduki ez zezaten eta akatsak behartzeko.
Horri esker iritsi da zuri-gorriek bigarren zatian izan duten lehen aukera, baina Iñaki Williamsek sarearen kanpoaldera errematatu du. Hauspoa eman dio horrek talde zuri-gorriari, eta San Mameseko zaleak ere estutzen hasi dira. Athleticen unerik onenak ziren, eta hiruzpalau aldiz iritsi da Courtoisen atera. Zuri-gorriak freskoago zeuden fisikoki, zelai erdiaren kontrola zuten, eta atzean sartu dute Real Madril. Ancelottiren plana argia zen: jokaldi isolatu baten zain egon, kontraerasoan atera eta hirugarrena sartzeko. Nico Williamsek gertu izan du berdinketa. Baina Courtoisek ondo erantzun du. Azken minutuetan, Agirrezabalak pare bat gelditu on egin ditu, eta hor amaitu da lehia. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207650/eider-saezek-nogen-musika-taldea-utzi-du.htm | Kultura | Eider Saezek Nogen musika taldea utzi du | Abeslariak lau urtez jarri die ahotsa talde donostiarraren kantuei. Argitu du Nogenek aurrera segituko duela, bera gabe ere. | Eider Saezek Nogen musika taldea utzi du. Abeslariak lau urtez jarri die ahotsa talde donostiarraren kantuei. Argitu du Nogenek aurrera segituko duela, bera gabe ere. | «Batzuetan zaila da erabakiak hartzea, baina beti esan ohi dut egin dezakegun onena dela gure bihotzak eskatzen digunari jarraitzea, eta pauuso hau ematea eskatzen dit nireak». Nogen musika taldeko Eider Saez abeslariarenak dira hitzak, musika bandaren sare sozialetan idatziak. Luzamenduetan ibili gabe bota die mezua zaleei: «19 urterekin hasi nintzen Nogenen, eta orain, 23rekin, ia lau urteren ondoren, iritsi da etapa honi agur esateko unea». Taldea uztea erabaki du Saezek, bere lekua jadanik taldean ez dagoela iritzita. Lazkaotarrak eskerrak eman dizkie zaleei, eta zortea opa die orain arte taldekide izan dituenei.
Saezek sareetan zabaldutako mezuan azaldu duenez, joan diren hilabeteak aski gogorrak izan dira harentzat. Hausnarketa egin du taldean aritzeak ematen dizkion gauza onen inguruan, baina zamei ere erreparatu die. Hala, gogoeta horri buruzko aitorpena egin du: «Kanpotik ikusten diren gauza polit guztiek ez didate balio eguna amaitzean bihotza astun sentitzen badut». Horrek bultzatu du, besteak beste, adierazi duenez, taldeari agur esateko erabakia hartzera.
Dena dela, musikari eskainitako hitz ederrak utzi ditu Saezek bere agur mezuan idatzirik: «Musika da nire arnasbidea, beti izan da eta izango da ni naizenaren zati handi bat». Atzera begirakoa eginda, eskerrak eman dizkie taldekideei, berekin lan egin duten pertsonei eta bidean topo eginiko beste hainbati. «Beti izango duzue txoko bat nigan eta ziur noizbait elkartuko garela berriz». Ez ditu aipatu gabe utzi zaleak: «Kontzertu bakoitzean salto egin, abestu eta dena eman duzuen guztiei, eskerrik asko bihotzez zuen energiagatik, gertu sentitu zaituztet beti».
Azken asteetan Euskal Herriko zenbait herritan egitekoak zituzten kontzertuak bertan behera geldituta, urtarrilaren 15ean Madrilen joko duten kontzertua izanen da Eider Saezen azkena Nogen taldearekin. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207651/urkulluk-ez-du-beste-neurririk-hartuko-oraingoz.htm | Gizartea | Urkulluk ez du beste neurririk hartuko «oraingoz» | Santos Indurain Nafarroako Osasun kontseilariak azaldu du egoera «kezkagarria» dela. | Urkulluk ez du beste neurririk hartuko «oraingoz». Santos Indurain Nafarroako Osasun kontseilariak azaldu du egoera «kezkagarria» dela. | Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea autonomia erkidegoetako presidenteekin batzartu ondoren, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak hizpide izan du etorkizunean neurri gehiago hartzeko aukera. Eusko Legebiltzarreko atarian, Urkulluk esan du ez duela «oraingoz» neurri gehigarririk hartuko, uste baitu ez dela «eraginkorra beste erkidegoekiko neurri bakanak» hartzea.
Urkulluren arabera, atzoko bileran ez zen «aukerarik» egon «akordio komun bat» lortzeko erkidego guztien artean, eta, ados jarri ezean, eta eraginkortasunari erreparatuz, «ezin dira» lurralde batean murrizketak ezarri inguruko lurraldeetan murrizketa berberak ez badituzte: «Ezin dira edukierak eta ordutegiak murriztu inguruko erkidegoek ez badituzte neurri berak ezartzen. Kontua ez da eskumen propioak izatea, zentzu komuna baizik».
Halere, lehendakariak ez du baztertu etorkizunean bestelako neurriak hartzea. Osasun egoerak «okerrera» egiten badu, Urkulluk esan du proposamenak egiten jarraituko duela, «segurtasun juridikoa» bermatuta. Haatik, Eguberrien atarian «ardura indibiduala eta kolektiboa» izateko eskatu die Urkulluk herritarrei.
Datuek, ordea, goraka jarraitzen dute; Nafarroan beste 1.532 positibo atzeman dituzte, eta Santos Indurain Osasun kontseilariak azaldu du egoera «kezkagarria» dela eta «adi» egon behar dutela: «Aztertzen eta baloratzen ari gara; ez gaude itxita beste pauso batzuk ematera, ahalik eta adostasun zabalenarekin». Indurainen hitzetan, «transmisio komunitarioa dago, inoizko positibotasun handienekin eta inoiz eginiko proba gehienekin. Atzo, 7.000 proba ere egin zituzten, eta horrek erakusten du egoera kezkagarria dela».
Indurainek aitortu du garai «konplexua» dela eta «erne» daudela ospitaleen egoeraren eboluzioari begira: «Hain intzidentzia handia izatea presioa eragiten ari da osasun sisteman, eta horrek inoiz baino gehiago eragiten du lehen arretan, bere adar guztietan: arakatzeetan, testetan, arretan eta jarraipenean». Gaineratu du omikron aldaerakoak direla egun Nafarroan dauden kasuen erdiak baino gehiago, baina azaldu du kasu gehienak arinak direla eta erietxeetan izaten ari den eragina beste olatu batzuetan baino apalagoa dela. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207652/espainiako-ministroen-kontseiluak-onartu-egin-du-maskara-kalean-erabiltzera-behartzen-duen-lege-dekretua.htm | Gizartea | Espainiako Ministroen Kontseiluak onartu egin du maskara kalean erabiltzera behartzen duen lege dekretua | Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak ez du zehaztu noiz arte izan asmo duten neurria indarrean. Sei urtetik gorako guztiek izan beharko dute maskara jantzita, kirola bakarka egitean edo «ingurune naturaletan» daudenean izan ezik. | Espainiako Ministroen Kontseiluak onartu egin du maskara kalean erabiltzera behartzen duen lege dekretua. Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak ez du zehaztu noiz arte izan asmo duten neurria indarrean. Sei urtetik gorako guztiek izan beharko dute maskara jantzita, kirola bakarka egitean edo «ingurune naturaletan» daudenean izan ezik. | Pedro Sanchez Espainiako presidenteak atzo arratsaldean iragarri zuen moduan, Espainiako Ministroen Kontseilua goizean bildu da, eta aire zabalean maskara derrigorrezko egingo duen lege dekretua onartu du. Bihar sartuko da indarrean.
Maskararen erabilera da lege dekretuan jasota dagoen neurri murriztaile bakarra. Kontseiluaren ostean, Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak esan du denbora tarte batez izango dela indarrean, baina ez du zehaztu noiz arte. Neurriaren iraupena egoera epidemiologikoaren araberakoa izango dela esan du. Gainera, azaldu du onartutako lege dekretuak gobernuari aukera ematen diola «azkarrago» hartzeko maskararen erabileraren inguruko erabakiak.
Sei urtetik gorako guztiek erabili beharko dute maskara kalean, eta agindu hori ez da aplikatuko kirola «modu indibidualean» egiten denean eta «ingurune naturalean», hala nola mendian eta hondartzan, betiere metro eta erdiko distantzia bada beste pertsonengandik.
COVID-19aren omikron aldaeraren hedapenarekin lotu du neurria Dariasek. Gogorarazi du azken asteetan gorakada izan dutela kutsatzeek eta intzidentzia metatuak, eta goraldia bereziki nabarmena izan dela azken astean. Nolanahi ere, nabarmendu du txertaketa eraginkorra dela aldaera horri aurre egiteko. «Hirugarren dosia horma garrantzitsu bat da».
Hain justu, txertaketa erritmoa azkartu beharra azpimarratu du Osasun ministroak, atzo Sanchezek egin moduan. Espainiako presidenteak jakinarazitako helburuak gogorarazi ditu: 2021a amaitu baino lehen 60 urtetik gorakoen %60k hirugarren dosia hartuta edukitzea; urtarrilaren 24rako 50 eta 59 urte artekoen proportzio bera txertatuta egotea; martxoko lehen asterako 40 eta 49 urte artekoetan ehuneko hori txertatuta egotea; eta, haurren txertaketari dagokionez, otsailaren 7rako 5 eta 11 urte artekoen %70 lehen dosiarekin txertatuta egotea, eta bigarren dosiaren portzentaje bera apirilaren 18rako.
Dariasek adierazi du badutela nahikoa baliabide xede horiek lortzeko. Autonomia erkidego bakoitzak gordeta dauzkan dosiez gain, Espainiako Gobernuak zortzi milioi txerto ditu "hozkailuan", adierazi duenez, eta datorren urterako 90 milioi dosi dagozkio «kontratuz».
Militarrak txertaketa guneetan
Txertaketa indartzeko hartutako «trantsiziozko neurrien» inguruko azalpenak ere eman ditu Dariasek. Osasun zentroek aukera izango dute erretiroa hartua duten edo aurretik erretiratuta dauden osasungintzako langile ohiak kontratatzeko. Horrez gain, espezialista titulua Europako Batasunetik kanpo eskuratua duten osasun langileak ere kontratatu ahalko dituzte.
Txertaketa taldeak militarrekin indartzeko asmoa ere agertu zuen atzo Sanchezek, eta hala berretsi du Dariasek. Autonomia erkidegoek aukera izango dute Espainiako Armadaren «txertaketa gune ibiltariak» erabiltzeko, Dariasek azaldu duenez. Halako 150 jarriko dituzte erabilgarri. Bestalde, zehaztu du «txertatzeko gune gehigarri» moduan erabiliko dituztela Madrilgo eta Zaragozako ospitale militarrak. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207653/amaitu-da-aire-garbia-pirinioetan.htm | Bizigiro | Amaitu da aire garbia Pirinioetan | Zientzialariek baieztatu egin dute mikroplastikoak 2.877 metroko garaieran ere atzeman direla, eta 10.000 kilometro ere egin ditzaketela airean, Ipar Amerikatik Pirinioetaraino. | Amaitu da aire garbia Pirinioetan. Zientzialariek baieztatu egin dute mikroplastikoak 2.877 metroko garaieran ere atzeman direla, eta 10.000 kilometro ere egin ditzaketela airean, Ipar Amerikatik Pirinioetaraino. | Pirinioetako mendi gailur elurtuak, haize freskoa. Unerik egokiena ematen du edertasun horren erdian arnasa sakon hartzeko, aire garbia birikietara eramateko, ezta? Bada, han ere inor mikroplastikoen kutsaduratik salbu ez dagoela baieztatu dute aste honetan Nature zientzia aldizkarian argitaraturiko ikerketa batean. Pic du Midi de Bigorre mendian (2.877) atzeman dituzte mikroplastikoak.
Bost milimetro baino gutxiagoko plastiko zatiak dira mikroplastikoak; zailak dira desegiteko eta dozenaka urte igarotzen dituzte ingurumenean. Txikiak direnez, animalien eta gizakien digestio aparatuan sartzen dira, eta baita arnasbideetan ere.
Emaitzarekin harrituta daudela esan dute ikertzaileek, halako mendi gailurra «kutsadura iturrietatik bakarturik» dagoelako. Azaldu dutenez, mikroplastikoak airetik nola mugitzen diren jakitea ezinbestekoa da «arazoaren tamaina globala» ulertzeko. Izan ere, orain arte ikertu egin da mikroplastikoen itsas zirkulazioa, baina ez horrenbeste troposferan nola barreiatzen diren. Lurraren atmosferaren beheko geruza da troposfera.
Pic du Midi de Bigorre (okzitanieraz: Pic de Mieidia de Bigorra) mendiaren gailurrean behatoki astronomiko eta meteorologiko bat dago, eta teleferiko baten bidez ere irits daiteke hara. Hango airea aztertu zuten 2017ko udan, ekainaren 23tik urriaren 23ra. Ikertzaileek lorturiko datuen arabera, 0,09 eta 0,66 mikroplastiko partikula artean topatu dituzte metro kubo bakoitzeko. Noski, askoz kontrentrazio handiagoak atzematen dira beste leku askotan, etxe arruntetan, kasurako. Eta ez da frogatu Pirinioetako kontzentrazioak osasun arazoak sor ditzakeenik. Baina gizakiek sorturiko kutsadura noraino hel daitekeen argi erakusten du. Ikertzaileen arabera, emaitzak argi uzten du troposferan «mikroplastikoak benetan libre barreiatzen» direla. Horrez gain, ozeanoak zeharka ditzakete. «Horrek ilustratzen du mikroplastikoen hedapena globala izan daitekeela».
Pic du Midi de Bigorre mendiko behatokia. Pascalou Petit
Frantziako CNRS ikerketa zentroko, Grenoble-Alpeetako Unibertsitateko eta Eskoziako Strathclydeko Unibertsitateko adituek egin dute lana. Batez ere, polietilenoa eta poliestirenoa topatu dituzte. Polietilenoa supermerkatuetako plastikozko poltsa arruntak egiteko erabiltzen da, eta poliestirenoa, kortxo zuria deiturikoa egiteko. Horrez gain, PVC polibinil kloruroa atzeman dute. Horrek minbizia sortzeko duen ahalmena auzitan dago, baina hori egiteko erabiltzen den binil kloruroa gizakietan minbizia sortzen duten gaien artean du sailkatuta Nazio Batuen Erakundeak, 1974. urtetik.
Ikertzaileek uste dutenez, gailurretan topaturiko mikroplastikoak ozeano Atlantikotik, Afrikatik eta Ipar Amerikatik datoz. Haizeak altxatzen ditu handik, hauts moduan, eta milaka kilometroz garraiatzen ditu, Pirinioetaraino, esaterako. Horien arabera, mikroplastikoek 10.000 kilometro ere egin ditzakete airean. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207654/pandemiari-era-koordinatuan-aurre-egiteko-zenbait-neurri-aztertzen-ari-dira-txibite-eta-urkullu.htm | Gizartea | Pandemiari era koordinatuan aurre egiteko zenbait neurri aztertzen ari dira Txibite eta Urkullu | Erkidego mugakideetan aplikatuko liratekeen zenbait neurri adosteko hitz egin dute, eta datorren astean sartuko lirateke indarrean. | Pandemiari era koordinatuan aurre egiteko zenbait neurri aztertzen ari dira Txibite eta Urkullu. Erkidego mugakideetan aplikatuko liratekeen zenbait neurri adosteko hitz egin dute, eta datorren astean sartuko lirateke indarrean. | COVID-19aren oldarraldiari era koordinatu batean nola aurre egin aztertu dute Maria Txibite Nafarroako presidenteak eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak. Europa Press berri agentziaren arabera, erkidego mugakideetan aplikatuko liratekeen zenbait neurri komun adosteko hitz egin dute, eta datorren astean sartuko lirateke indarrean. Oraingoz ez dute argitu zein izango diren murrizketa horiek.
Antza, Txibitek deitu dio Urkulluri eta proposatu neurriak era koordinatuan zehaztea. Eta Europa Press agentziaren arabera, Urkullu lehendakariak "ezustean" hartu du dei hori; izan ere, Nafarroako presidenteak atzo ez zuen neurri berezirik eskatu Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentearekin izandako batzarrean.
Eusko Jaurlaritzako lehendakariak hamar proposameneko sorta bat planteatu zuen, baina batzarrean parte hartu zuten gainerako ordezkariek "nahikotzat" hartu zituzten Espainiako Gobernuko presidenteak planteatutakoak.
Nolanahi ere, elkarrizketarako prest dagoela jakinarazi dio Txibiteri, eta Osasun sailburuak harremanetan jar daitezela eskatu dio, gai horri buruz hitz egiteko.
Urkulluk ez du beste neurririk hartuko «oraingoz»
Iñigo Urkulluk hizpide izan du etorkizunean neurri gehiago hartzeko aukera. Eusko Legebiltzarreko atarian, Urkulluk esan du ez duela «oraingoz» neurri gehigarririk hartuko, uste baitu ez dela «eraginkorra beste erkidegoek ez bezalako neurri bakanak» hartzea.
Urkulluren arabera, atzoko bileran ez zen «aukerarik» egon «denon akordio bat» lortzeko erkidegoen artean, eta, ados jarri ezean, eta eraginkortasunari erreparaturik, «ezin dira» lurralde batean murrizketak ezarri inguruko lurraldeetan murrizketa berberak ez badituzte: «Ezin dira edukierak eta ordutegiak murriztu inguruko erkidegoek ez badituzte neurri berak ezartzen. Kontua ez da eskumen propioak izatea, zentzu komuna baizik».
Halere, lehendakariak ez du baztertu etorkizunean bestelako neurriak hartzea. Osasun egoerak «okerrera» egiten badu, Urkulluk esan du proposamenak egiten jarraituko duela, «segurtasun juridikoa» bermatuta. Haatik, Eguberrien atarian «ardura indibiduala eta kolektiboa» izateko eskatu die Urkulluk herritarrei.
Indurain, kezkatuta
Datuek, ordea, goraka jarraitzen dute, eta 6.000tik gora dira egun batean atzemandako positiboak Hego Euskal Herrian; Nafarroan beste 1.532 positibo atzeman dituzte, eta Santos Indurain Osasun kontseilariak azaldu du egoera «kezkagarria» dela eta «adi» egon behar dutela: «Aztertzen eta baloratzen ari gara; ez dugu baztertzen beste pauso batzuk ematea, ahalik eta adostasun handienarekin». Indurainen hitzetan, «transmisio komunitarioa dago, inoizko positibotasun handiena eta inoiz eginiko proba gehien. Atzo, 7.000 proba ere egin zituzten, eta horrek erakusten du egoera kezkagarria dela».
Indurainek aitortu du garai «konplexua» dela eta «erne» daudela ospitaleen egoeraren eboluzioari begira: «Hain intzidentzia handia izatea presioa eragiten ari da osasun sisteman, eta horrek inoiz baino gehiago eragiten du lehen arretan, haren adar guztietan: arakatzeetan, testetan, arretan eta jarraipenean». Gaineratu du omikron aldaerakoak direla egun Nafarroan dauden kasuen erdiak baino gehiago, baina azaldu du kasu gehienak arinak direla eta erietxeetan izaten ari den eragina beste olatu batzuetan baino apalagoa dela. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207655/aho-bateko-asaldura.htm | Gizartea | Aho bateko asaldura | Kalean maskara jartzea nahitaezkoa izanen da bihartik Hego Euskal Herrian. Neurria iragarri ondotik, errenkadan ailegatu dira mugaren kontrako kritikak. Sareetan islatuak dira horietako asko; sumina eta ezin ulertua dira nagusi. | Aho bateko asaldura. Kalean maskara jartzea nahitaezkoa izanen da bihartik Hego Euskal Herrian. Neurria iragarri ondotik, errenkadan ailegatu dira mugaren kontrako kritikak. Sareetan islatuak dira horietako asko; sumina eta ezin ulertua dira nagusi. | Neurri murriztaile baten iragarpena irits daitekeela espero den bakoitzean gertatu bezala, herritarrak erne eta jakin-minez ziren atzo, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuak zer jakinaraziko. Baina uste baino lehenago iritsi zen albistea, bestela bezala, erkidegoetako presidenteekin telematikoki eginiko batzarra bukatu baino are lehenago: aire zabalean maskara jartzea berriz ere derrigorrezkoa izanen dela iragarri zuen Sanchezek. Berria zabaldutakoan, ziztuan piztu ziren erreakzioak sare sozialetan, ohi bezala. Inoiz gutxitan bezala, ordea, aho batekoak dirudite: suminez josiak dira denak.
Jakina zen lehendik ere: gauza mordoa kabitzen da txio baten mugen barneko hutsunean, 280 karakteretan. Atzoz geroztik, agerian gelditu da horietan sartzen den haserrea, baita ulertu ezina ere, harridura. Besteak beste, ugariak izan dira zientzia komunitateko kideek zabaldutako kritikak. Ebidentzia zientifikoetan oinarririk ez duen neurria dela salatu dute, batik bat.
Hori bakarrik ez. Izurriaren hedapena gelditzeko neurriak izango duen eragina zalantzan jartzeaz gainera, askok irmoki kritikatu dute osasun sistema indartzeko egiten ari den ahalegin gabezia. Izan ere, batzuek uste dute agintariak kontrako bidean hartzen ari direla erabakiak. Lehen arreta babestu beharra eta osasunera baliabide gehiago bideratu beharra galdegin dute batzuek txioetan.
Asaldura betean, baina, inoiz gutxitan faltatzen da gertatutakoei begirada umoretsuz begiratu nahi dionik. BERRIAk albistearen harira eginiko txio bat baliatu, muntaketa egin eta testua aldatuta, txistea egin zuen @IEJardunaldiak erabiltzaileak. Eguberrien atarian, abarkak eta txapelak hizpide.
Askorentzat, harrigarria da gertatutakoa. Ez soilik Madrildik iritsitako iragarpenagatik. Izan ere, bistakoa da egoeraren ezohikotasuna: deus gutxik sortzen du halako adostasunik Twitterren. Hain zuzen, horixe nabarmendu dute sare sozialeko erabiltzaile batzuek. |
2021-12-24 | https://www.berria.eus/albisteak/207656/espainiako-gobernuak-lan-erreforma-adostu-du-sindikatuekin-eta-patronalarekin.htm | Ekonomia | Espainiako Gobernuak lan erreforma adostu du sindikatuekin eta patronalarekin | CEOE, CCOO eta UGTko zuzendaritzek adostutako testuaren ardatz nagusiak onartu dituzte, eta Espainiako Gobernuak egintzat eman du hiruko akordioa. Ultraaktibitate mugagabea berreskuratu dute, eta sektoreko lan itunek lehentasuna izango dute enpresakoen aurretik. | Espainiako Gobernuak lan erreforma adostu du sindikatuekin eta patronalarekin. CEOE, CCOO eta UGTko zuzendaritzek adostutako testuaren ardatz nagusiak onartu dituzte, eta Espainiako Gobernuak egintzat eman du hiruko akordioa. Ultraaktibitate mugagabea berreskuratu dute, eta sektoreko lan itunek lehentasuna izango dute enpresakoen aurretik. | Hego Euskal Herriko enpresek eta beharginek lan araudi berria izango dute urte berriarekin batera, baina ez da izango PPren lan errefomaren aurreko legedia, hau da, Espainiako Gobernuak ez du indargabetuko 2012ko erreforma. CEOE patronalak iragarri du ontzat ematen dituela eragileen mahaiak hilabete askoan negoziatutako idatziaren ardatz nagusiak, eta, haren ondoren, sindikatuek gauza bera egin dute. Iragarpen horiekin batera, Espainiako Gobernuak akordioa egintzat jo du, sare sozialetan zabaldutako esker oneko mezuekin, eta lan erreforma berria goraipatuz. Erreforma horrek aldaketa garrantzitsuak ekarriko ditu negoziazio kolektiboan eta lan kontratazioaren esparruetan, baina, aldi berean, bere egingo ditu PPren erreformak enpresen aldeko malgutasunaren alde jarritako habe nagusi batzuk. Esaterako, kaleratze erraz eta merkeak bere horretan geratuko dira.
Lan erreformaren dekretua abenduaren 28ko Ministro Kontseiluan onartu nahi du Sanchezen gobernuak, modu horretan Europako Batzordearekin duen konpromisoa bete dezan: urtea amaitu aurretik indarrean egotea. Yolanda Diaz Lan ministroak CEOE, UGT eta CCOOren adostasuna lortu du, azkenerako: «Akordio historiko bat da, Espainiako lan merkatua Europakoarekin parekatzen duena», azpimarratu du Lan ministroak sare sozialen bidez. Gaineratu du «batik bat behin-behinekotasunaren arazoari aurre egiteko» lege aldaketa bat dela. Espainiako presidente Pedro Sanchezek ere mezuak zabaldu ditu sare sozialetan: «XXI. mendeko lan harremanen eredu baterantz. Lan eta soldata duinak nahi ditugu, denon eskubideak berma daitezen». PSOE eta Unidas Podemosen arteko lehia hasi da erreformaren jabetza bereganatzeko, bistan da.
Baina jadanik garbi dago Pedro Sanchezen gobernuak ez duela indargabetu PPren lan erreforma; hala ere, aldaketa sakon batzuk badira zenbait esparrutan. Negoziazio kolektiboan, lan hitzarmenen prebalentziak aldatu egingo dira, eta sektoreko itunek izango dute lehentasuna enpresa itunen aurretik. Eduki guztietan, ordea? Baliteke eduki batzuetan enpresa itunek finkatzea soldatapekoen baldintzak.
Itunen prebalentziak
Arazo hori bera gerta daiteke sektoreko zer hitzarmenez ari garen aztertzean. Hau da, sindikatu abertzaleak beldur dira estatuko sektore hitzarmenek ez ote dituzten finkatuko negoziazioaren eduki batzuk, eta ez herrialdeetako lan itunek. Horrek hauspo handiagoa emango lioke estatalizazioari. Onartzen duten lan erreformaren letra txikian argituko da auzia, luze gabe. Gobernuak onartuko duen dekretuak Espainiako Kongresuaren oniritzia lortu beharko du urtarrilean, eta baliteke tramite horretan aldaketak egotea hitzarmenen prebalentzietan zehaztuko diren edukien inguruan, alderdien ekarpenak tarteko.
Horrez gain, ultraaktibitatea berriro mugagabea izango da, eta ez urtebetekoa, 2012tik finkaturik dagoen moduan. Hortaz, itun bat iraungitzen denean, hori indarrean egongo da hurrena egin arte. Aipatu izan da ezen, mugagabea izan gabe, urtebetekoa baino luzeagoa izatea dela beste aukera bat; alegia, bi-hiru urteko ultraaktibitatea. Hori ere testu ofizialak argituko du.
Lan erreforma berriaren beste ezaugarri bat izango da lan kontratuen menua murriztu egingo dela, eta kontratu mugagabeak handitzeko neurriak jasoko dituela. Diazen ministerioak nahi du mugagabea izatea ohiko lan kontratua, eta, horretarako, sei hilabetera mugatuko du aldi baterako kontratu baten luzapena. Hura berriro luzatzeko baldintza jakin batzuk ezarriko ditu; esaterako, aurreikusi gabeko ekoizpen hazkunde bat. Baina luzapen horiek mugatuak izango dira. Horrez gain, 2 urteko epean 18 hilabetez aldi baterako kontratuak harilkatzen dituenak kontratu mugagabea izan beharko du. Orain, 30 hilabeteko epean 24 hilabetekoak harilkatzea behar du estatus hori lortzeko.
Hortaz, zenbait zalantza geratzen dira edukiei begira, azken ukituak falta baititu akordioak. Non dago aldeen arteko azken lokarria, ordea? Itxura batean, azpikontratazioaren esparruan. Gobernuak eta sindikatuek adostu dute azpikontratatutako langileek beharra egiten duten enpresaren lan hitzarmenaren araberako baldintzak izango dituztela. CEOE ez legoke prest neurri horri oniritzia emateko; esaten du garbiketa lana egiteko kontratatutako kanpoko behargin batek garbitzen duen enpresako lan hitzarmenaren araberako soldata lukeela, eta ez duela halakorik onartuko. Ikusteko dago erdibideko soluziorik dagoen esparru horretan ere.
ABEEak eta RED
Bestela, aldi baterako erregulazioak sendotzea ekarriko du erreforma berriak, RED izeneko sistema baten bidez. Langileak kaleratu ordez, lan araudiak aukera emango die enpresei aldi baterako erregulaziora bidaltzeko pandemian egin diren espediente berezien abantailen antzekoekin. Enpresek konpromisoa hartu beharko lukete, ordea, langileak ez kaleratzeko sei hilabetez, eta, lanik gabe dauden epean, haiei trebakuntza emateko. RED izeneko funts horrek ordainduko lituzke aldi baterako erregulazio horietan sartzen diren langileen soldataren zati handi bat eta kotizazioak.
Kaleratze errazek eta merkeek, aldiz, bere horretan jarraituko dute, eta ez da aldaketa handirik izango kaleratze kolektiboei dagokienez. Hau da, orain bezain erraz izango zaio enpresa bati kontratuak hausteko erregulazio bat aurkeztea, demagun aurreikusi duelako datorren hiruhilekoan salmentak apalduko dituela. Enpresek kaleratzeak egiteko duten malgutasuna ez du ukituko idatzi berriak, eta kalte ordain argalduak ez dira gizenduko. Administrazio publikoetan, ordea, kaleratze kolektiboak egiteko aukera erretiratuko dute lan arauditik.
CEOE patronalak garaipen politiko bat eman dio Espainiako Gobernuari lan erreforma onartuta, baina oniritzi horrek ondorio praktikoak ditu atzean. «Enpresen barne malgutasunerako mekanismoek bere horretan segitzen dute, eta horrek bermatuko du enpresak egokitu ahal izango direla egoera berrietara», esplikatu du patronalak. Alegia, kaleratzeak eta beste erregulazioak orain arte bezain erraz egin ahal izango direla: «Enpresaren askatasuna eta segurtasun juridikoa bermatzen du erreformak, eta bake sozialean laguntzen du». CCOO eta UGT sindikatuek, berriz, mezu laburrak igorri dituzte esateko «eskubideak irabazi» egiten direla itunaren bidez.
Lanbide arteko euskal esparru akordioa
PPren lan erreformak (2012) enpresako itunei ematen die nagusitasuna, eta, haiek ez daudenean, Espainia osoko sektoreko itunei. Hori dela eta, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek eta Confebaskek Lanbide arteko euskal esparru akordioa egin zuten 2017ko urtarrilean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektoreko hitzarmenak aplikatzeko, haiek indarrean daudenean behintzat. Itun hori ez dute begi onez ikusten ez CEOEk eta ez Madrilen egoitza nagusia duten sindikatuek, CCOOk eta UGTk, nahiz eta haien euskal adarrek sinatu duten. FEADRS patronalak (CEOEko kide) eta CCOOk eta UGTk auzitara eraman zuten itun hori, baina gaur arte indarrean da.
Sindikatu abertzaleek ohartarazi dute azken asteetan lan erreformak areagotu egin dezakeela estatalizazioaren prozesua, euskal eragileei negoziatzeko eskuduntza gehiago kenduta. ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak BERRIAri azaldu dio berriki espero dutela Sanchezen gobernuak esku artean izango lukeen eredua: «Gerta daiteke erreformak estatuko itunak lehenestea, argi, edota edukien arabera erabakitzea prebalentziak: soldatak, ordutegia eta abar. Zer sektore itunetan eta zer edukitan ezarriko dituzten lehentasunak, hori da gakoa hemen».
ELAk eta LABek euskal negoziazio kolektiboari eraso egingo dion lan erreformarik ez onartzeko eskatu diete kalean EAJri eta EH Bilduri. Greba orokorraren aukera baztertu den arren, alderdi horiek jaso dute mezua, eta presio egiten ari dira Madrilen, herrialdeko sektorekoak izan daitezen lehentasunezkoak. Diaz ministroak aurrez aurre dituen eragileak, ordea, ez dira itunen prebalentziak modu horretan ezartzearen aldekoak, batez ere CEOE. Beretzat gorde nahiko lituzkete zenbait eduki CCOOk eta UGTk ere, eta sindikatu abertzaleak negoziazioaren jokotik atera.
ELA eta LAB, oso kritiko
ELAk, komunikabideetara bidalitako oharrean, orain arteko mezua errepikatu du: akordioak gai horretan egungo legeriari eusten diola eta horrek «etengabe mehatxatzen» dituela euskal langileen lan baldintzak eta Confebaskek eta sindikatuek sinatutako akordioa.
LABek ere azpimarratu du akordioan ez dela berreskuratu herrialdeetako itunen lehentasuna eta, beraz, indarrean jarraitzen duela negoziazio kolektiboaren estatalizazioak eta «horrek dakarren lan eskubideen prekarizazioak».
Oro har, bi sindikatuak oso kritiko azaldu dira Madrilen adostutakoarekin. ELAk uste du aurreko erreformen «alderdi kaltegarrienak» mantendu dituztela —estatalizazioa eta kaleratzeak egiteko erraztasunak—, eta azpimarratu du patronalaren jarrera gailendu dela. Hala, EAJri eta EH Bilduri eskatu die Kongresuan lege egitasmoaren aurka bozkatzeko. LABek, berriz, uste du badagoela aukera Madrilen «partida jokatzeko», eta horren alde engaiatzeko eskatu die alderdiei. Bi sindikatuek mobilizazioak iragarri dituzte. ELAk dio horiek «ahalik eta erantzun zabalena» izan dezaten saiatuko dela. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207657/eusko-jaurlaritzak-baditu-2022rako-aurrekontuak.htm | Politika | Eusko Jaurlaritzak baditu 2022rako aurrekontuak | EAJren eta PSE-EEren gehiengoak zabaldu dio bidea Eusko Legebiltzarrari aurrekontuak onartzeko. Oposizioak salatu du ez dietela erantzuten egungo beharrei. | Eusko Jaurlaritzak baditu 2022rako aurrekontuak. EAJren eta PSE-EEren gehiengoak zabaldu dio bidea Eusko Legebiltzarrari aurrekontuak onartzeko. Oposizioak salatu du ez dietela erantzuten egungo beharrei. | Ez da gidoi aldaketarik izan Eusko Legebiltzarrean. Ganberak atzera bota ditu Elkarrekin Podemos-IUk eta PPk aurkeztutako zuzenketa partzialak, eta ontzat jo ditu Eusko Jaurlaritzaren 2022rako aurrekontuak. Oposizioko alderdiek adierazi dute ez dietela erantzuten herritarren beharrei, baina EAJren eta PSE-EEren gehiengo osoak aise onartu ditu. EH Bildu, berriz, abstenitu egin da, gobernuarekin egindako akordioa dela medio.
Denera, 13.108 milioi euroko aurrekontuak dira, aurtengoak baino %6 handiagoak. Hala, Pedro Azpiazu Ogasun sailburuak adierazi du ahalik eta baliabide gehien erabiliko dituztela pandemiari aurre egiteko. Horrez gain, nabarmendu du 1.605 milioi euro bideratuko dituztela inbertsioak egiteko, Europatik irits daitezkeen diru laguntzen esperoan. Sailen arteko banaketari dagokionez, Osasun eta Hezkuntza sailek izango dituzte funts handienak; 4.352 milioi eurokoa lehenak, eta 3.235 milioikoa bigarrenak.
Jaurlaritza babesten duten bi alderdiak «harro» daude aurrekontuez. Oposizioaren kritikak direla eta, EAJko legebiltzarkide Itxaso Berrojalbizek azaldu du «herritarren beharrak» jarri dituztela alderdien nahien gainetik, eta nabarmendu du «hamar eurotik ia zortzi» gizarte politiketara bideratuko direla, «pertsonak zaintzeko eta babesteko» asmoz. PSEko Sonia Perezek, berriz, inbertsio publikoen aldeko apustua defendatu du, hala nola I+G+B alorrerako aurreikusi diren funtsak gogora ekarrita. Hala, azaldu du egungo krisi egoerari «lehiakortasunaren bidetik» erantzungo diotela.
Nerea Kortajarena EH Bilduko parlamentariak uste du Jaurlaritzaren aurrekontuak ez direla egungo erronkei aurre egiteko modukoak, baina, «ziurgabetasun handiko garai batean», herritarren beharrei erantzuteko asmoz jokatu duela EH Bilduk. Osakidetzako lehen arretarako funtsera 30 milioi gehiago bideratzeko akordioa jo du horren adibidetzat, ezinbestekoa delakoan osasungintzaren egoerari aurre egiteko: «Osakidetza larrialdiei eta COVID-19ari erantzuteko erakunde bihurtu da».
Elkarrekin Podemos-IUko eledun Miren Gorrotxategik ere osasungintzaren egoera izan du hizpide. Osakidetzako langileek atzo eginiko protesta gogora ekarrita, «ezinbestekotzat» jo du haien lan baldintzak hobetzea: «Herritarren osasunerako eskubidea bermatzeko». Hala, kritikatu egin du berriz ez kontratatzea azken hilabeteetan kaleratutako behin-behineko 4.000 osasun langileak, koalizioak negoziazio saioetan eskatu bezala: «Irrealtzat jo zuten, baina beharrezkoa da». Hezkuntzarako funtsen inguruan, berriz, ikastetxe publikoak «erdigunean jartzeko aukera» galdu izana leporatu dio Gorrotxategik Jaurlaritzari, eta segregazioari erantzunik ez ematea. Hortik aurrera, gizarte gaietan hainbat murrizketa egingo direla salatu du: «Makillatu daitezke murrizketak, baina asmoa argiki adierazi da». Izan ere, Jon Hernandez parlamentariaren hitzetan, enpresa pribatuetan «gero eta diru gehiago» jartzen da, eta horrek «prekaritatea» dakarkie langileei.
PP+Cs-k arlo ekonomikoan jarri du begirada, osoko zuzenketen inguruko eztabaidan egin bezala. Luis Gordillo parlamentariak erreforma fiskal bat eskatu dio Eusko Jaurlaritzari. Izan ere, enpresariak eta autonomoak «ahaztu» izana leporatu dio Azpiazuri, eta zergak txikitzeko exijitu: «Galdutako beste aukera bat dira aurrekontu hauek». Era berean, gastuak murrizteko ere eskatu dio gobernuari, besteak beste atzerriko ordezkaritzetan, Ipar Euskal Herrian euskara sustatzeko planetan eta EITBren aurrekontuetan.
Voxeko Amaia Martinez urrunago joan da, eta euskara sustatzeko neurri oro bertan behera uzteko eskatu du; besteak beste, egungo hezkuntza ereduari amaiera emateko eta ETB ixteko, «telebista sektariotzat» jo baitu. Izan ere, Martinezek «Espainiatik aldentzeko» asmoa duten aurrekontutzat jo ditu 2022rako prestatutakoak.
Negoziazioak hizpide
Aurrekontuen nondik norakoak ez ezik, Jaurlaritzak eta EH Bilduk adostutako akordioa ere protagonista izan da. Koalizio subiranistak sei konpromiso politiko eta beste horrenbeste ekonomiko proposatu zizkion Jaurlaritzari, eta Pedro Azpiazu Ogasun sailburuaren lantaldeak horietako zortzi onartu zituen. Berrojalbizen hitzetan, Jaurlaritzak adostasunak iristeko duen konpromisoaren erakusgarri da hori. Era berean, EH Bilduren jarrera ere eskertu du, eta nabarmendu hura izan dela «aurrerapausoa emateko gai izan den bakarra», aurrekontuak «hobetzeko» modua emanda.
EH Bilduren izenean, berriz, Kortajarenak azaldu du «elefantea mugitzea» lortu dutela akordioarekin, eta «eztabaida politiko» bihurtzea aurrekontuen inguruko negoziazioak: «Beharbada hasi dira ulertzen herri honen erronkek elkarrizketa zabalak behar dituztela». Izan ere, legebiltzarkideak adierazi du hurrengo urteetan «aldaketa sakonak» iritsiko direla, eta urratsak egitea dela lehentasuna: «Ezohiko egoerek ezohiko erantzunak eskatzen dituzte». Halere, hainbat afera elkarrizketetatik kanpo utzi izana kritikatu dio gobernuari; besteak beste, erreforma fiskal bat egiteko aukera.
Gorrotxategik, baina, oso bestelako ikuspegia du akordio horretaz. Koalizio subiranistaren jarrera «epe laburreko mugimendu taktizista bat» dela salatu du, eta «kalkulu elektoralak herritarren eskubideen gainetik» jarri izana leporatu dio: «Murrizketekin ados daudela erakutsi dute». PP+Cs-k, berriz, gobernuari gaitzetsi dio jokabidea, eta kezka adierazi du EH Bildurekin osatutako «gehiengo berriak» politika ekonomikoetan izan ditzakeen eraginengatik.
Jeltzaleen eta sozialisten ustez, baina, PPren eta Elkarrekin Podemos-IUren jarrera izan da akordio bakarra EH Bildurekin egin izanaren erantzule, haiei leporatu baitiete zuzenketa gehiago txertatu ez izana. Perezen esanetan, Elkarrekin Podemos-IUk «aukera garrantzitsu bat» galdu du, eta egindakoa «murrizketak salatuz» justifikatu nahi du: «Baina badakite ez dela halakorik». Hala, Perezek gogoratu du proposamenak egin zitzaizkiola koalizioari, besteak beste lehen arretako zerbitzuak hobetzeko, haur eskolen matrikulak merkatzeko, eta alokairu sozialetarako diru sarrera gehiago bideratzeko. PP+Cs-ri dagokionez, berriz, Berrojalbizek leporatu dio «konfrontaziora» bideratutako «diskurtso huts bat» duela; Perezek, berriz, «proiektu alternatiborik» ez duela. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207658/nafarroako-parlamentuak-2022ko-aurrekontuak-onartu-ditu.htm | Politika | Nafarroako Parlamentuak 2022ko aurrekontuak onartu ditu | Navarra Sumak aurkezturiko zuzenketa guztiak atzera bota dituzte | Nafarroako Parlamentuak 2022ko aurrekontuak onartu ditu. Navarra Sumak aurkezturiko zuzenketa guztiak atzera bota dituzte | Nafarroako Parlamentuak 2022ko aurrekontuak onartu ditu, PSN, Geroa Bai, Ahal Dugu eta Ezkerraren aldeko botoekin eta EH Bilduren abstentzioarekin. Navarra Sumak kontrako botoa eman du. Orotara, aurrekontu egitasmoak aldeko 23 boto jaso ditu, kontrako hogei boto eta zazpi abstentzio. Hiru parlamentariok modu telematikoan eman dute botoa.
Navarra Sumako bozeramaile Maria Jesus Valdemorosek gogor kritikatu ditu aurrekontuak, eta esan du horren tramitazioan ez dela eztabaidarik egon. «Dena aldez aurretik erabakita zegoen, eta atzera bota dituzte aurkeztu ditugun 353 zuzenketak, aldez aurretik horrela idatzita zegoelako».
«Inposizioa, zorroztasun eta koherentzia falta» leporatu die Valdemorosek Gobernua osatzen duten indarrei: «Zuek ezkutuko itun bat zeneukaten itzalean dagoen zuen bazkidearekin, EH Bildurekin, eta hori lehenetsi duzue». Haren ustez, EH Bilduk ez du «gobernatzearen higadura» nozitzen, baina «erabaki garrantzitsu guztiak baldintzatzen ditu».
Navarra Sumaren arabera, gobernatzeko modu hori «garestia» da: «Aurrekontu handia aurrekontu ona balitz bezala aurkeztu nahi duzue, baina zuen asmo bakarra da bazkide guztiak pozik uztea eta elkarri traba ez egitea, horretarako gastua handituz».
Gobernua sustatzen duten indarrek, berriz, esan dute aurrekontuak beharrezkoak direla, eta nabarmendu dute bost indarren arteko negoziazioaren emaitza izan direla. PSNko Ramon Alzorrizek, esaterako, Navarra Sumari gogorarazi dio UPN gobernuan zegoenean ez zutela oposizioaren zuzenketa bakar bat ere onartzen, eta erantsi du «Navarra Sumak negoziazioari eman zion danbatekoarekin» hasi dela aurtengo aurrekontuen prozesua.
«Orain beste aukera bat dugu enpleguari bultzada emateko, eta zerbitzu publikoak sendotzeko», esan du Alzorrizek. «Aurrekontuak horretarako tresna dira. Gakoa ez da kritikatzea, irtenbideak ematea baizik, eta aurrekontu hauek hori egiten dute».
Geroa Baiko Mikel Asiainek azaldu du aurrekontuek «gabeziak» dituztela, baina, hala ere, baiezko botoa eman behar ziotela: «Negoziazioari ekin diogu, eta akordio bat lortu dugu». Valdemorosi esan zion bi modu zeudela aurrekontuen prozesuari ekiteko, «hutsaltasuna» edo »negoziazioa», eta Navarra Sumak lehenengoa aukeratu duela.
Ahal Dugu-ko Mikel Builek ere Navarra Suma hartu zuen bere hitzaldiaren jomugatzat: «Arrazoi duzue esaten duzuenean ez dela eztabaidarik egon: zuen aldetik bakarrizketa baino ez da egon». «Politika fikzioan» aritzea eta «ekarpenik» ez egitea leporatu die, eta nabarmendu du aurrekontuak ez direla talde bakar batenak, bost indarren arteko negoziazioaren fruitua baizik. Antzeko ideia eman du Ezkerra taldeko Marisa de Simonek, baina kritikoago agertu da: aurrekontuak «beharrezkotzat» jo arren, «anbizio falta» egotzi dio Gobernuan dauden indarrei, batez ere zerga arloan.
EH Bilduren ekarpenak
Navarra Sumaren harridura ikusirik, EH Bilduko Bakartxo Ruizek esan du ez dela «ezustekorik» izan: «Azaroaren 5etik gauza jakina zen akordio bat zegoela EH Bildurekin, eta gero bost indar politikok zuzenketak negoziatu ditugu. Alde horretatik, ez dago harritzeko motiborik». Haren ustez, EH Bilduk egindako ekarpenak «nabarmen» hobetu dute hasierako proiektua zenbait arlotan: zerbitzu publikoetan, lurralde kohesioan eta herritarren eskubideetan.
Ruizek erantsi du aurrekontuetan badaudela gustatzen ez zaizkien kontuak: «Anbizioa falta dela uste dugu, eta abstentzioa emango dugu». Edonola ere, nabarmendu du apurka-apurka «murrizketen agintaldiei buelta» ematen ari zaizkiela: «Oraindik urrun gaude benetako eraldaketa batetik, baina badakigu bidea egiten ari garela, eta hori norabide onean den bitartean, gu han egongo gara».
Erantzunen txandan, Valdemorosek eta Ruizek ika-mika izan dute: Navarra Sumako ordezkariak esan du haiek ez doazela inora «Nafarroaren nortasuna urardotu nahi duen alderdi batekin», eta Ruizek ihardetsi dio iaz Navarra Sumak iaz «kontsolazio saria» izan zuela, behintzat Iruñeko Udalaren aurrekontuak aurrera ateratzea lortu zuelako, baina aurten ez dutela hori ere lortuko, eta Olentzerok «ikatza» ekarri diela.
Bozketa nagusia egin aurretik, zenbait zuzenketa ere bozkatu dira, horietako batzuk azken orduan ahoz aurkezturikoak. Navarra Sumak aurkeztutako guztiak atzera bota dituzte, gainerako talde guztien kontrako botoarekin. |
2021-12-26 | https://www.berria.eus/albisteak/207659/osasun-etxeen-ordutegia-1700etara-murriztuko-du-osakidetzak-gabonetan.htm | Gizartea | Osasun etxeen ordutegia 17:00etara murriztuko du Osakidetzak Gabonetan | Ordutegia laburtzeko erabakia osasun etxeen araberakoa izanen da urtarrilaren 10era arte. | Osasun etxeen ordutegia 17:00etara murriztuko du Osakidetzak Gabonetan. Ordutegia laburtzeko erabakia osasun etxeen araberakoa izanen da urtarrilaren 10era arte. | Lehen mailako arretako profesionalen atsedena bermatzeko, Osakidetzako osasun etxeek ordutegia egokitu ahalko dute, eta, beraz, ordu gutxiago egon zabalik. Ordutegia murriztea erabakitzen duten osasun etxeetan, 08:00etatik 17:00etara artekoa izanen da arreta emateko ordutegia, Eusko Jaurlaritzak eta Osakidetzak iragarri dutenez.
Salbuespen egoeretan, 15:00ak arte laburtzeko aukera izanen dute. Neurria baliabide publikoen «jasangarritasunean» eta erabilera «eraginkorrean» oinarritzen da. Gehienez urtarrilaren 10era arte luzatu ahalko dituzte ordutegi murriztuak.
Erabakia osasun etxearen araberakoa denez, batzuek ez dute murriztuko; beste batzuek, egun gutxi batzuetan; eta beste batzuek, denetan. Herritarrek informazio kartelen bidez jasoko dute informazioa. Kartelak erreferentziazko osasun etxeen kanpoaldean jarriko dituzte, eta lan eremuan, udaletan ere bai.
Herritarrek Osakidetzaren webgunean eskatu ahalko dute ordua, edo zuzenean osasun etxera deituz. Horrez gain, zabalik egoteko ordutegitik kanpo osasun asistentzia bermatuta egongo da etengabeko arreta guneetan. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207660/sei-mila-kasu-atzo-hegoaldean-eta-ia-20000-azken-astean-araba-bizkaia-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Sei mila kasu atzo Hegoaldean, eta ia 20.000 azken astean Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan | Osakidetzako eta Osasunbideako ZIUetan 126 pertsona daude dagoeneko. Ia 20.000 kasu positibo atzeman dituzte azken astean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan soilik. | Sei mila kasu atzo Hegoaldean, eta ia 20.000 azken astean Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan. Osakidetzako eta Osasunbideako ZIUetan 126 pertsona daude dagoeneko. Ia 20.000 kasu positibo atzeman dituzte azken astean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan soilik. | Abiada bizian handitzen ari da koronabirusaren intzidentzia Euskal Herrian. Osakidetzak eta Osasunbideak emaniko azken datuen arabera, atzo 6.355 positibo atzeman zituzten. Erietxeetako presioa ere handitzen ari da, nahiz eta oraindik aurreko olatuetan baino txikiagoa izan, positibo kopurarekin alderatuta.
Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan 31.873 proba egin zituzten atzo. Nafarroan 7.041 test eginda, 1.611 kasu atzeman dituzte, hau da, eginiko proben %22,9k eman dute positibo. Hego Euskal Herri osoan %19,9 da positibo tasa.
Erietxetako egoerari dagokionez, 126 pertsona daude Osakidetza eta Osasunbideko erietxeetako zaintza intentsiboko unitateetan. Bestela, 404 gaixo daude ospitalean COVID-19aren eraginez.
Ikusi gehiago: Koronabirusaren azken datuak Euskal Herrian
Egoera epidemiologikoaren inguruko asteroko txostena ere argitaratu du Osakidetzak, eta indartu besterik ez du egin eguneroko datuek erakusten dutena; alegia, gorakada etengabean dagoela COVID-19aren transmisioa. 19.684 positibo berri atzeman zituzten abenduaren 16tik atzora arte, neurtutako aurreko epean —abenduaren 9tik 15era— baino 6.474 gehiago —%49 —. Egunetik egunera marka hausten ari da positibo kopurua, gainera. 4,744 kasu berri jakinarazi zituzten atzo, eta 6.355 positibo gehiagoren berri eman du gaur Osakidetzak.
Positiboen ehunekoa ere hazten ari da, neurri bertsuan. Atzo, esaterako, COVID-19a atzemateko egindako 24.832 probetatik 4.744k eman zuten positibo; hots, %19,1ek. Aurreko neurketan, portzentaje altuena %13koa izan zen. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5eko muga dauka ezarrita pandemia bat kontrolpean edukitzeko.
Gipuzkoak dauka 100.000 biztanleko azken hamalau egunetako intzidentzia metatu altuena: 1.824 kasukoa. 1.478koa du Arabak, eta 1.257koa Bizkaiak.
Ipar Euskal Herriko datu zehatzik ez izan arren, Gabriel Attal Frantziako Gobernuko bozeramaileak atzo adierazi zuen datorren astelehenean «egoera berriz aztertuko» dutela. Kutsatzeen gorakadak horrela segituz gero, «neurri gehiago ezartzeko aukera» dago. Abenduaren 31n karrikan elkartzea eta elkarretaratze jendetsuak egitea debekatua du Parisek. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207661/atea-ireki-diote-hegoaldean-ontziak-itzultzeko-sistemak-ezartzeari.htm | Gizartea | Atea ireki diote Hegoaldean ontziak itzultzeko sistemak ezartzeari | Espainiako Kongresuak onartu du Hondakinen eta Lurzoru Kutsatuen Legea, eta hondakinak jatorriz bereiztea lehenetsi du, besteak beste, atez ateko sistema «arrakastatsuak» martxan jarriz. | Atea ireki diote Hegoaldean ontziak itzultzeko sistemak ezartzeari. Espainiako Kongresuak onartu du Hondakinen eta Lurzoru Kutsatuen Legea, eta hondakinak jatorriz bereiztea lehenetsi du, besteak beste, atez ateko sistema «arrakastatsuak» martxan jarriz. | Espainiako Kongresuak onartu egin du Hondakinen eta Lurzoru Kutsatuen Legea. Orain Senatura eramango dute, tramite luze baten azken urratsa egitera. Ekologistek «anbizio falta» leporatu diote, eta hondakinekin dauden arazo larriei behar den moduan ez erantzutea. Honakoak dira oihartzun gehien eragin duten legearen puntuetako batuk.
Plastikoaren gaineko zerga
Kutsatzen duenak ordaintzen duela premisari helduta, legeak aurreikusi du birziklatu ezin den plastikoaren gaineko zerga bat ezartzea: 0,45 euro kilo bakoitzeko. Neurri horren ezarpena, baina, ez dute berehalakoan indarrean jarriko. PSOEk eta PPk adostu dute 2023ko urtarrilaren 1erako uztea. Kritikatu egin dute atzerapen hori ekologistek. Julio Barea Espainiako Greenpeaceko Hondakinen Kanpainako arduradunak gogoratu du «planeta mailako larrialdi egoera bat» dagoela plastikoen kutsaduragatik. «Europan eta Espainiako Estatuan plastikoaren %40 erabili eta bota egiten diren ontziak egiteko baliatzen da. Esku artean lehertuko zaigun pandemia isil bat jasaten ari gara, eta lege honetan erabaki dute plastikoaren gaineko zerga hau atzeratzea. Ikusiko dugu nork gobernatzen duen 2023an, eta hark erabakiko du».
Ontziak itzultzeko sistema
Atzeratzeko arrisku hori bera ikusten du Bareak legeak dakarren neurri nagusietako batekin; hots, botilak eta ontzi arinak itzultzeko sistema martxan jartzeko aurreikuspenarekin. Sistema horrekin edari eta janari latak eta ontziak berreskuratuko lirateke, eta kontsumitzaileak haiengatik ordaindutako dirua berreskuratuko luke itzultzeko tenorean. Europan badira halako sistemak, eta berreskuratze emaitza oso handiak lortu dituzte. Gaur onartutako legeari ekologistek ikusten dioten gabezietako bat da beirazko botilak eta ontziak ez dituztela sistema horretan sartu. «Beira sistema horretan sartzea ezinbestekoa da”, ohartarazi du Bareak. Beste gabezia bat da legeak aurreikusten dituen epeak. 2023an eta 2027an ontzien berreskuratze datuak berrikustea planteatzen dute, eta horren arabera erabakitzea. Izan ere, 2023rako plastiko botilen %77 bereizita jasotzea jarri du legeak helburu gisa, eta 2030erako %90. Helburu horiek bete ezean, Ontziak Itzultzeko eta Biltzeko Sistema ezarriko lukete, 2023tik aurrera. “Beraz, ez dakigu noizko eduki dezakegun ontziak itzultzeko sistema hori. Adar-jotze bat da, dagoeneko hamarkada bat galdu baitugu gai honetan alferrik eta egunero ingurumenera botatzen ari gara 35 milioi edari ontzi Espainian», kexatu da Barea. Alemanian, Suedian, Herbeheretan, Danimarkan eta Europako beste zenbait estatutan jadanik martxan daude halako sistemak, eta Portugalen laster jartzekoak dira. Hego Euskal Herriaren eta Espainiaren kasuan ezarriko den sistemaren ezaugarriak garatu beharko lituzke gobernuak errege dekretu baten bidez, behin legea martxan jarri ostean.
Neurri hau atzeratzeko lanean aritu dira Ecoembes —Espainian ontzi arinak kudeaketaz arduratzen den konpainia— eta banaketa sareko enpresek osatutako lobbyak, ekologistek salatu dutenez. Egoera pixka bat aldatzen ari da, hala ere, edari enpresa handiak itzultzeko sistemaren alde jartzen ari direlako. Izan ere, legeak ezartzen baitu PET motako plastiko berrerabiliak erabiltzeko derrigortasuna. Plastikozko botilen kasuan, adibidez, materialaren %25 gutxienez izan beharko da birziklatua. «Espainian PET plastikoaren %25 bakarrik berreskuratzen da, eta horregatik Alemaniatik inportatzen ari da birziklatutako PET hori», ohartarazi du Bareak. Legea indarrean denerako, hori bai, erabilera bakarreko plastikoak ezin izango dira merkaturatu: basoak, platerak, mahai-tresnak, kotoi-zotzak eta lastotxoak, besteak beste. Uztailaren 1etik egon behar ziren horiek debekatuta, Europaren agindua baita, baina Espainian eta Hego Euskal Herrian atzeratu egin da neurria.
Zabortegien eta erraustegien gaineko zerga
Hiri hondakinen gaikako bilketaren garrantzia jasotzen du legeak. Egungo datuak hobetzeko beharra azaltzen du, eta, hala, 2025erako udal hondakinen %55 bereizita jasotzeko derrigortasuna ezartzen du; 2030erako, %60ra iristea; eta, 2035erako, %65era. Horretarako, gaikako bilketa sustatzearen garrantzia azpimarratu du, eta «kontuan edukitzea arrakastaz» aurrera eraman diren sistemak, atez atekoari erreferentzia eginez. Materia organikoa bereizita jasotzearen egutegi bat ezartzen du, pixkanaka derrigorrezkoa izan dadin udalerri guztietan. 2022ko uztailetik aurrera, 5.000 biztanle baino gehiago dituzten udalerrientzat derrigorrezkoa izango da bio-hondakinak bereizita jasotzea. Ondo ikusten du hori Bareak, baina gaitzetsi du oraindik ere materia organiko horren zatiki inpropio kopuru handia baimentzen duela legeak, %15 hain zuzen ere. «Hori ezin da horrela izan, konpost horrek ez duelako sarrerarik merkatuan, zorrotzago jokatu behar da horretan». Euskal Herrian Gipuzkoan daukate hiri hondakinen birziklatze tasarik handiena, 2020an %55era iritsi baitziren, foru aldundiak emandako datuen arabera. Gainerako herrialdeetan nabarmen txikiagoa da tasa hori: %33 ingurukoa Araban eta Bizkaian, eta %40 ingurukoa Nafarroan. Ipar Euskal Herrian %25aren bueltan dabiltza, Bil ta Garbik emandako datuen arabera. Europak estatuei eskatu die 2020rako %50eko birziklatze tasara iristeko, eta 2035erako %65era.
Hondakinen prebentziorako helburu batzuk ezartzen ditu legeak: 2030erako %15 hondakin gutxiago sortzea 2010ean baino. Horretarako hainbat neurri ezartzen dira, eta, besteak beste, erraustegiei eta zabortegiei kanon bat ezartzea. Hau ere 2023ra atzeratzea adostu dute PSOEk eta PPk. Bareak ontzat jo du, «behingoz», zerga bat ezartzea zabortegiei eta erraustegiei -1,5 eta 40 euro artekoa, tona metriko bakoitzeko-, eta garrantzia eman dio erkidego guztietan ezartzeari. Izan ere, orain arte Katalunian bazen halako zerga bat. Alderdi independentista katalanek gobernuari eskatua zioten hango zerga errespetatzeko, baina ez diote eskakizun hori onartu, eta kontrako botoa eman dute, bai ERCk eta baita Juntsek ere. Hego Euskal Herrian ez dago halakorik, eta, beraz, hori da Euskal Herrira legeak ekarriko duen berritasun nagusietako bat. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207662/irunerria-eguzki-izpirik-jaso-ezinean.htm | Gizartea | Iruñerria, eguzki izpirik jaso ezinean | Azaroaren 23tik abenduaren 22ra arte soilik 28 orduz eta 12 minutuz ikusi ahal izan da eguzkia Iruñerrian; azken 45 urteetako marka hautsi da. Nafarroako erdialdetik beherako eremuek hamaikagarren eguna dute laino artean, segidan. | Iruñerria, eguzki izpirik jaso ezinean. Azaroaren 23tik abenduaren 22ra arte soilik 28 orduz eta 12 minutuz ikusi ahal izan da eguzkia Iruñerrian; azken 45 urteetako marka hautsi da. Nafarroako erdialdetik beherako eremuek hamaikagarren eguna dute laino artean, segidan. | Azken 45 urteetan, eguzkia ez zen sekula egona orain bezain ezkututarik Iruñerriaren gainean. Iruindarrek apenas sentitu duten eguzkiaren epelik kopetan; nekez itsutuko zituen izpiren batek. Joan berri diren 30 egunetan, lainoak sabai mardula osatu du hiriko gainean, eta aski iluna izan da giroa. Esajerazioa lirudike, baina bada hori baieztatzen duen daturik: Aemet Espainiako Meteorologia Agentziak jakinarazi duenez, azken 30 egunetako eguzki orduek hautsi egin dute azken hamarkadetako marka. Zehazki, Iruñerrian guztira 28 orduz eta 12 minutuz ikusi ahal izan da eguzkia azaroaren 23tik abenduaren 22ra arte. 1976tik erregistraturiko daturik apalena da hori.
Hain zuzen ere, atzo arte, 1976ko urtarrilaren 10etik otsailaren 8ra arteko aldia zen eguzki ordu gutxieneko garaia Iruñerrian. Epe horretan, 28 orduz eta 30 minutuz ikusi ahal izan zen eguzkia hiri gainean. Aemetek egin zuen neurketa hori ere. Bi kasuetan, Noaingo (Nafarroa) aireportuan kokaturiko neurgailua baliatu dute azterketarako.
Lainoaldia ez da bukatu
Hautsi dira markak jadanik, baina, eguraldi iragarpenei so, ezin esan joera aldaketa hurbil denik. Lainoak harrapaturiko Iruñeak ez du izanen bat-bateko itxuraldaketarik oraingoz. Lainoa iragarri dute datozen egunetarako ere; bai Nafarroa erdialdean, baita erdialdetik beherako lurretan ere. Prezipitazioak ere iragarri dituzte biharko eta astebururako.
Hain zuzen, uxatu ezinik den lainoari dagokionez, Arnaitz Fernandez meteorologo iruindarrak bideo bat eskegi du bere twitter kontuan. Irudiari so, aski argi da nekez izanen dela zeru oskarbirik. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207663/arabako-eta-gasteizko-aurrekontuak-onartu-dituzte.htm | Politika | Arabako eta Gasteizko aurrekontuak onartu dituzte | Batzar Nagusietan nahikoa izan dira EAJko eta PSE-EEko kideen botoak. Hiriburuan, Elkarrekin Podemosen abstentzioak ahalbidetu du kontuak aurrera ateratzea. | Arabako eta Gasteizko aurrekontuak onartu dituzte. Batzar Nagusietan nahikoa izan dira EAJko eta PSE-EEko kideen botoak. Hiriburuan, Elkarrekin Podemosen abstentzioak ahalbidetu du kontuak aurrera ateratzea. | EAJk eta PSE-EEk Arabako Batzar Nagusietan duten gehiengoa baliatu dute 2022rako aurrekontuak onartzeko. Gasteizen, berriz, bi alderdi horietako zinegotzien botoez gain, Elkarrekin Podemosen abstentzioa bereganatu du udal gobernuak, hirugarren urtez jarraian. Arabakoak 574,4 milioi euroko aurrekontuak dira, aurtengoak baino %8,9 handiagoak. Gasteizkoak, berriz, 457,8 milioi eurokoak; %5,5eko hazkundea.
Arabako Batzar Nagusiek hilaren 15ean bota zituzten atzera EH Bilduk eta Elkarrekin Arabak aurkeztutako osoko zuzenketak, eta, beraz, eztabaida lasaia izan dute gaur EAJk eta PSE-EEk. Halere, aldundiak nabarmendu du 947.000 euro balio duten hamabost zuzenketa txertatu dituztela proiektuan: EH Bilduren eta PPren hiruna, eta Elkarrekin Arabaren bederatzi.
Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiaren hitzetan, aldundiak indar berezia egin du inbertsioak areagotzeko, eta horren erakusle da afera horretara bideratutako funtsak %28,7 hazi izana. Halere, gizarte politiketetarako izango da aurrekontuen zati handiena: 222 milioi euro Gizarte Ongizaterako Foru Erakunderako, 28,8 milioi euro enplegua eta enpresen lehiakortasuna sustatzeko, eta 18,2 milioi euro klima larrialdiari aurre egiteko proiektuetarako.
Gasteizko Udalaren kasuan, oposizioarekin adostutako zuzenketek 3,5 milioi balio dute. Izan ere, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hiriburuetatik, Arabakoa da EAJk eta PSE-EEk gehiengo osoz kontrolatzen ez duten bakarra. Beraz, ezinbestekoa izan zaio Elkarrekin Podemosekin akordio bat ixtea, koalizioko hiru zinegotzien abstentzioa lortzeko. Denera, 30 zuzenketa adostu dituzte, Gasteiz «sozialago, feministago eta berdeago bat» lortzeko. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207664/ia-20000-kasu-positibo-atzeman-dituzte-azken-astean-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Ia 20.000 kasu positibo atzeman dituzte azken astean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Neurtutako azken astearekin alderatuta, %49koa izan da gorakada. Gipuzkoak du intzidentzia metatu altuena. | Ia 20.000 kasu positibo atzeman dituzte azken astean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Neurtutako azken astearekin alderatuta, %49koa izan da gorakada. Gipuzkoak du intzidentzia metatu altuena. | Egoera epidemiologikoaren inguruko asteroko txostena argitaratu du Osakidetzak, eta indartu besterik ez du egin eguneroko datuek erakusten dutena; alegia, gorakada etengabean dagoela COVID-19aren transmisioa. 19.684 positibo berri atzeman zituzten abenduaren 16tik atzora arte, neurtutako aurreko epean —abenduaren 9tik 15era— baino 6.474 gehiago —%49 —. Egunetik egunera marka hausten ari da positibo kopurua, gainera. 4,744 kasu berri jakinarazi zituzten atzo, eta 6.355 positibo gehiagoren berri eman du gaur Osakidetzak.
Positiboen ehunekoa ere hazten ari da, neurri bertsuan. Atzo, esaterako, COVID-19a atzemateko egindako 24.832 probetatik 4.744k eman zuten positibo; hots, %19,1ek. Aurreko neurketan, portzentaje altuena %13koa izan zen. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5eko muga dauka ezarrita pandemia bat kontrolpean edukitzeko.
Gipuzkoak dauka 100.000 biztanleko azken hamalau egunetako intzidentzia metatu altuena: 1.824 kasukoa. 1.478koa du Arabak, eta 1.257koa Bizkaiak. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207665/arabako-bertsolari-txapelketa-udaberrira-atzeratuko-dute.htm | Kultura | Arabako Bertsolari Txapelketa udaberrira atzeratuko dute | Urtarriletik apirilera bitartean egitekoa zen, baina pandemiaren bilakaera dela, txapelketa «behar bezala» egiteko baldintzak ez direla betetzen adierazi du Arabako Bertsozale Elkarteak | Arabako Bertsolari Txapelketa udaberrira atzeratuko dute. Urtarriletik apirilera bitartean egitekoa zen, baina pandemiaren bilakaera dela, txapelketa «behar bezala» egiteko baldintzak ez direla betetzen adierazi du Arabako Bertsozale Elkarteak | Arabako Bertsozale Elkarteak ohar baten bidez jakinarazi du Arabako txapelketa atzeratuko duela. «Arabako Bertsozale Elkarteak Eusko Jaurlaritzaren azaroaren 17ko agindua eta abenduaren 14ko dekretuan ezarritako araudia aztertu ondoren, 2022ko Arabako Bertsolari Txapelketa udaberrira atzeratzea erabaki du, araudi honekin eta pandemiaren egoera honetan txapelketaren helburuetako batzuk betetzea zaila delako». Elkartearen arabera «Araban bertsolaritzaren erakusleiho izateko, bertsolaritza aktibatzeko eta zabaltzeko, bertsozaleak kohesionatzeko eta berriak sortzeko helburuarekin» egiten da txapelketa, besteak beste.
Elkarteak urtarrilaren hasieran aurkeztu behar zuen 2022ko txapelketa, eta apirila bitartean egitekoa zen txapelketa bera. Momentuz, ez dituzte txapelketaren data berriak iragarri. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207666/joan-didion-hil-da.htm | Kultura | Joan Didion hil da | 87 urterekin zendu da idazle eta kazetari estatubatuarra. XX. mendearen bigarren erdiko ahots aupatuenetako bat izan da berea Mendebaldean. | Joan Didion hil da. 87 urterekin zendu da idazle eta kazetari estatubatuarra. XX. mendearen bigarren erdiko ahots aupatuenetako bat izan da berea Mendebaldean. | Kazetaritza lanak, nobelak, saiakerak eta gidoiak idatzi zituen, batik bat, Joan Didionek. Hastapenetatik, bere egin zuen kazetaritza berria deituriko korronteak garatutako moldea, pultsu periodistikoa eta literarioa uztartzean zetzana, eta 1960-1970eko urteetan Hollywoodek ordezkatzen zuen kulturari kritikoki begiratu zion sinadura esanguratsuenetako bat izan zen harena. Hainbat sari jaso zituen bere ibilbidean: azkenetakok, 2005ean eskuratutako National Book Award saria ez-fikzioaren alorrean, eta Pulitzer sarirako hautagaitza, urte berean, The Year of Magical Thinking lanarekin, zeinetan alargundu osteko dolua jorratu zuen.
Sacramenton jaio zen Didion, 1934an, eta umetatik erakutsi zuen idaztearekiko eta irakurketarekiko atxikimendua. Bigarren Mundu Gerraren urteetan, maiz lekualdatu zen familiarekin eta Kalifornian egin zituen unibertsitate ikasketak. Vogue aldizkariak babesturiko lehen saria irabazi zuen han, eta aldizkari horretan hasi zen ondotik bere lehen lanak argitaratzen. Han zela publikatu zuen bere lehen nobela ere, Run River, eta ez-fikziozkoa izan zen hurrengoa, 1968an: Slouching Towards Bethlehem, Kalifornian ordura arte egindako kazetaritza lanen bilduma bat.
Hala jarraitu zuen bere obra mamitzen hurrengo hamarkadetan ere, fikziozkoak —Play It as It Lays (1970), A Book of Common Prayer (1977), Democracy (1984), The Last Thing He Wanted (1996) — eta hortik kanpokoak uztartuz —The White Album (1979), Salvador (1983), Miami (1987), bere editore Henry Robbinsonen omenezko After Henry (1992), Where I Was From (2003), etab—.
Bere lehen liburutik ondoan izan zuen John Gregory Dunne idazlearekin ezkondu zen Didion, eta elkarrekin ere egin zituzten hainbat lan. Horien artean, zinemarako egokitu zuen Play It As It Lays nobela, 1972an. Eta,hain justu, Dunne hil ondoren idatzi zuen Didionek The Year of Magical Thinking (2005) lan autobiografiko arrakastatsua, zeina antzerkirako egokitu zuen gero, 2007an —Broadwayko jaialdian sari nagusia eskuratu zuen—.
Duela lau urte, hari buruzko dokumental bat egin zuen Griffin Dun idazle eta kazetariaren ilobak, Netflixentzako: Joan Didion: The Center Will Not Hold. Parkinsonaren eraginez zendu da Didion, gaur, Manhattango (New York) bere etxean. |
2021-12-23 | https://www.berria.eus/albisteak/207667/argentinako-justiziak-atzera-bota-du-martin-villaren-auzipetzea.htm | Gizartea | Argentinako justiziak atzera bota du Martin Villaren auzipetzea | German Rodriguezen hilketarekin eta Gasteizko sarraskiarekin lotuta auzipetu zuen Maria Servini epaileak urrian. Kasua irekita mantenduko dute Argentinan, ikerketaren emaitzen zain. | Argentinako justiziak atzera bota du Martin Villaren auzipetzea. German Rodriguezen hilketarekin eta Gasteizko sarraskiarekin lotuta auzipetu zuen Maria Servini epaileak urrian. Kasua irekita mantenduko dute Argentinan, ikerketaren emaitzen zain. | Rodolfo Martin Villaren aurka Argentinan irekita dagoen auzibidea eten egin dute. Espainiako ministro ohia auzipetu egin zuen Maria Servini epaileak urrian, baina orain, apelazio auzitegi batek erabaki du prozesamendua baliogabetzea; hala ere, ez du kasua artxibatuko.
Francisco Francoren diktaduran eta ondorengo urteetan kargu ugari izan zituen Martin Villak Espainiako Gobernuan. 1976 eta 1979 bitartean, Gobernazio ministroa izan zen, eta garai hartan segurtasun indarrek izandako jardun bortitzaren ardura egotzi izan diote. Hain justu, gizateriaren aurkako delituengatik auzipetu zuen Servinik, lau hilketaren erantzule izan zelakoan: 1978ko sanferminetan German Rodriguezen hilketarena, eta 1976ko martxoaren 3an Gasteizen izandako sarraskian hiru langileren hilketarena —ondorengo egunetan beste bi lagun zendu ziren, baina horiei buruzko ikerketa zabalik utzi zuen Servinik—.
Martin Villak helegitea jarri zion erabaki hari, eta tramitera onartu zuen Argentinako Ganbera Kriminal Federalak; auzitegi horretako bigarren aretoak gaur eman duen ebazpenaren arabera, «ez dago frogarik, ez zuzenekorik ez zeharkakorik, ezta zantzurik ere» ministro ohiari egotzitako delituen inguruan. Batetik, epaileek adierazi dute Servinik akats bat egin zuela kalifikazio juridikoan, ez dutelako frogatutzat jotzen Gasteizko eta Iruñeko hilketak gizateriaren aurkako delitu izan zirenik —justizia unibertsalaren arabera jarduteko izendatu zituen hala Servinik—.
Ganberak erantsi du instrukzioan ez dela nahikoa froga aurkeztu baieztatzeko «botere aparatu» bat zegoenik Martin Villaren esanetara, eta «biztanleria zibilaren aurkako plan orokortu eta sistematiko» bat zutenik garai hartan. Ondorioz, epaileek diote ezin dela ministro ohia krimenon egiletzat jo. Hala, Argentinako magistratuek uste dute ministro ohia auzipetzeko «nahikoa arrazoirik» ez dagoela, baina ezta ere auzibidea artxibatzeko; «ikerketaren emaitzen zain» geratuko da ganbera. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207668/txerto-da-2021eko-urteko-hitza-berriako-euskara-taldearentzat.htm | Gizartea | 'Txerto' da 2021eko urteko hitza, BERRIAko euskara taldearentzat | Aurreko urteetan bezala, hitz bat aukeratu dute hilabetez hilabete. Proposatu zureak sare sozialetan, #2021ekohitza traolarekin. | 'Txerto' da 2021eko urteko hitza, BERRIAko euskara taldearentzat. Aurreko urteetan bezala, hitz bat aukeratu dute hilabetez hilabete. Proposatu zureak sare sozialetan, #2021ekohitza traolarekin. | Amaitzear da urtea, eta, aurrekoetan bezala, BERRIAko euskara taldeak urteko hitzak aukeratu ditu, hilabetez hilabete. Ez dago gai bakar bat, baina bai gai nagusi bat. Koronabirusak ez ditu 2020. urtean bezainbeste bereganatu hitzak, baina bost hitz agertzen dira hamahiruko zerrendan: perimetral (apirila), ostalaritza (ekaina), osasun larrialdi (urria), COVID ziurtagiri (azaroa) eta txerto (2021eko hitza). Iaz urte amaieran hasi zen azken hori bolo-bolo denen ahotan, eta pentsatzekoa zen aurten bestela joango zela urtea. Zoritxarrez, ordea, COVID-19ak aurten ere erabat baldintzatu du gaurkotasuna, eta halaxe urteko hitzen aukeraketa ere.
Txerto hitza aukeratu du BERRIAko euskara taldeak. Astra-Zeneca, Pfizer, Moderna, Jenssen... gertuko osaba-izebak balira bezala sartu dira gure bizitzetan. Dosi kopuruari, eraginkortasunari eta ondorioei buruzko eztabaidak ohikoak izan dira lagun eta senide artean; kontuak kontu, herritarren hamarretik bederatzik erabaki dute txertoa hartzea aurten. Hartu dutenak eta hartu ez dutenak izan dira hizpide 2021ean. Urtea, ordea, oso bestela hasi zen.
Urtarrila: Kapitolioa
Donald Trumpek 2020. urtean galdu zituen AEBetako hauteskundeak, baina 2021ekoa da haren agintaldiako gertaera eta irudi adierazgarrienetako bat. Joe Bidenek kargua hartu aurretik, baita hauteskundeak egin aurretik ere, Trumpek iruzurraren susmoa hauspotu zuen bere jarraitzaileen artean. Eta haiek Kapitolioan indarrez sartu ziren 2021eko urtarrilaren 6an, AEBetako Kongresuaren bi ganberek egoitza duten eraikinean, bozetako emaitzak egiaztatu behar zituzten egunean. Bandera konfederatua, tiroak, negar gasa... Kolpe gogorra izan zen bere ikur nazionalak sakratutzat dauzkan demokrazia batean, munduko lehen potentzian.
Otsaila: tortura
Otsailaren 13an egiten da urtero Euskal Herrian torturaren aurkako eguna. Egun horretan hil zuen Joxe Arregi Espainiako Poliziak, torturapean, 1981ean. Torturaren aurkako ikur bilakatu da Arregi harrezkero. Berrogei urte geroago, torturaren beste aurpegiaren ikur bat hil zen: Enrique Rodriguez Galindo guardia zibila. COVID-19ak jota hil zen, Espainian, 82 urte zituela. 1980. urtean etorri zen Euskal Herrira, eta Guardia Zibilaren Intxaurrondoko buru izan zen hainbat urtez. Bederatziehun pertsona atxilotzea agindu zuen, eta atxilotuei emandako tratu ankerrarengatik egin zen ezagun —horren testigantza eman zuen, besteak beste, Ion Arretxe zenak—. Joxean Lasa eta Joxi Zabala bahitu, torturatu eta hiltzeagatik 75 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, baina lau urte eta lau hilabete inguru egin zituen espetxean. Bere krimenak ezagunak izan arren, hainbat domina jaso zituen. Torturaren eta zigorgabetasunaren ikur bilakatu zen.
Zigorgabetasun horren isla izan zen Público egunkariak hamar egun geroago ezagutarazi zuen grabazio bat. Mikel Zabalza Intxaurrondon torturatuta hil zutela frogatzen zuen, eta Non dago Mikel? dokumentalerako lanetan topatu zuten. Elkarrizketan entzuten denez, Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainak Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako buruari esan zion bere ustez «eskua joan» zitzaiela Zabalza galdekatu zutenei: «Itaunketan hilotz gelditu zaie». Perotek galdetu: «Uste duzu hilotz geratu zaiela Intxaurrondon?». Eta Gomez Nietok erantzun: «Bai, nire irudipena da galdeketan bihotzekoak emango ziola poltsa buruan jartzearen ondorioz. Hori da nire irudipena. Akats asko egin zituzten: ondoko gelan senideak zeudela galdekatu zuten. Medikuak zioen osasunez gaizki zegoela, azken urtean hiru ebakuntza egin dizkiotela Zabalzari».
Martxoa: eutanasia
20213ko martxoaren 18an, Espainako Kongresuak eutanasia legeztatu zuen, besteak beste EAJren eta EH Bilduren babesarekin. Eutanasia osasun sistemaren zerbitzu bat izatea da legearen helburua, eta ekainean sartu zen indarrean. Legeak zehazten du «era informatuan, argian eta denboran errepikatuta egindakoak» izan behar dutela eutanasia egiteko eske guztiek, eta «pairamendu» egoeretan egindakoak beti. Abenduan, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi zuen 34 eskaera jaso zituela, eta horietatik hamahiruri egin zaiela eutanasia; zortzi paziente eutanasia egin aurretik hil dira, eskea egin zutenerako oso larri baitzeuden; hamabi eskea aztertzeko prozeduran daude orain, eta pertsona bakar bati eman diote oraingoz ezezko erantzuna.
Ikusi gehiago: 2021eko argazki bilduma
Apirila: perimetral
Geometria ikaslerik txarrenari ere ez zaio ahaztuko 2021. urteaz geroztik zer den perimetroa. Teorian, alde guztien batura da; praktikan, 2021. urteko zenbait garaitan, herritarren mugimendua zehazten zuen muga. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak COVID-19a ez kutsatzeko itxiera perimetralak ezarri zituztenetik, herritarrek inoiz baino hobeto jakin zuten euren udalerria noraino iristen din. Urtarrilean udalerri guztietan ezarri zuen Jaurlaritzak itxiera perimetrala, eta apirilean, Aste Santuko oporraldiaren aurretik, 100.000 biztanleko 400dik gorako intzidentzia zuten udalerrietan. Nafarroak kasu positiboen intzidentziarekin lotu zituen une oro. Zer esana eman zuen perimetral hitzak.
Maiatza: murgiltze
2021. urtean areagotu egin dira hizkuntza eskubideen aurkako erasoak Euskal Herrian, eta, oldarraldi horren barnean, Frantziako Konstituzio Kontseiluak Kontituzioaren kontrakotzat jo zuen murgiltze eredua, maiatzaren 22an. Bere ebazpenean, Konstituzio Kontseiluak frantsesaren erabilera inposatzen zuen «zerbitzu publikoko eginkizun bat gauzatzean»; alegia, frantsesa dela Frantziako Errepublikako hizkuntza. Erabakiak Ipar Euskal Herria astindu zuen. «Gerla deklarazioa da», adierazi zioten BERRIAri hainbat legelarik, erakundeetako kargudunek eta euskararen aldeko elkarteetako ordezkariek. Astebete geroago, manifestazio jendeatsua egin zen Baionan murgiltze ereduaren alde.
Maiatzaren 29an Baionan murgiltze ereduaren alde egin zen manifestazio jendetsua. Bob Edme
Ekaina: ostalaritza
Pandemian ostalaritzaren sektoreak eman du izan zer esan handiena. Terrazen hedatzea, gehienezko edukiera, itxiera orduak, eserita kontsumitzeko agindua, maskararen erabilera...: pandemian garbi geratu da zer leku betetzen duen ostalaritzak gure aisialdian, eta zer funtsezkoak bilakatu diren jatetxe eta tabernak gure harreman sarean lantokitik eta etxetik zabaltzeko. Bizitza sozialaren epizentro bilakatu dira, eta, iazko neguko eta udaberriko murrizketak atzean utzita, ekainean ostalaritzako neurriak arindu zituzten agintariek Euskal Herrian.
Uztaila: Olinpiar Jokoak
2021eko uztailaren 23an hasi ziren Tokioko Olinpiar Jokoak. Urtebete lehenago ziren jokatzekoak, baina pandemiak atzeratu zituen. 29 euskal kirolarik hartu zuten parte, eta guztietan Maialen Chourraut piraguista nabarmendu zen. Zilarrezko domina lortu zuen eslalomeko K1eko proban. Ezustekoa Asier Martinezek eman zuen, 110 metroko hesidunean finalerako sailkatu eta olinpiar diploma eskuratu baitzuen. Guztira, 11.326 kirolari lehiatu ziren. Abuztuaren 8an amaitu ziren Jokoak.
Maialen Chourraut uztailaren 27an, zilarrezko dominarekin. / Enric Fontcuberta, EFE
Abuztua: taliban
Hogei urteko okupazio baten ostean, abuztuaren 31n AEBetako soldaduak Afganistandik erretiratu ziren. Inor gutxi gogoratzen zen jada zergatik jarraitzen zuten han tropek. Irailaren 11ko atentatuen ondoren sartu ziren indarrez. Osama bin Laden hil zuten hamar urte geroago. Eta hogei urteko okupazio baten ostean, talibanak agintetik kentzera joan zirenek talibanen esku utzi zuten herrialdea. AEBak maiatzean Afganistandik erretiratzen hasi eta hiru hilabetera, abuztuaren 15ean, talibanak Kabulen sartu ziren. Bi asteren buruan eta ia batere borrokarik egin gabe bereganatu zuten herrialdea. Eta munduak aho bete hortz ikusi zuen nola alde egin zuten munduko potentzia nagusiek Afganistandik, atzeko atetik, hainbat urtez etsai nagusi izan zituzten haien kontrolpean utzita.
Iraila: argindar
Uztailean hasi zen argindarraren kontua igotzen Hego Euskal Herrian. Izan zen hasiera horretan igoerari garrantzia ukatu zionik, argindarraren fakturan igoera horiek txikiak zirelakoan. Egunez egun, ordea, marka historikoak gainditzen hasi zen, eta 2021. urteko bigarren seihilekoan arazo bilakatu da enpresa askorentzat. Sidenorrek, adibidez, lan egiteari utzi zion hogei egunez argindarraren prezioaren gorakadarengatik, eta, San Tomas egunean, nekazari eta abeltzainek salatu zuten lehen sektorea akabatzen ari zela euren lanaren kostuaren gorakada, besteak beste argindarrarena. Igoeraren arrazoi nagusia gasa da, ziklo konbinatuko zentraletan haren bitartez sortzen baita argindarra. Errusiak Europara igortzen duen gas kantitatea murriztu da, eta haren prezioa ia hamar bider handitu da urte batetik bestera.
Urria: osasun larrialdi
2021eko urrian koronabirusak ederki sartu zigun ziria. Datuak apaldu zirela eta, osasun larrialdia bertan behera geratu zen. Txertaketa kanpaina oso aurreratuta zegoen, eta eguneroko positiboen kasuak adierazten zuen kontrolpean zegoela pandemia. Xaloak gu, bai, baina orduan hala zirudien. Urriaren 1ean, Nafarroako Gobernuak bertan behera utzi zituen COVID-19aren aurkako neurriak. Beste hainbeste egin zuen egun batzuk geroago Eusko Jaurlaritzak. Bi hilabete ere ez zuen iraun ilusio hark: azaro hasieran, birusaren omikron aldaera antzeman zuten Botswanan, eta hortik aurrerakoa déjà vu izan zen.
Azaroa: COVID ziurtagiria
Eta atzerako bide horretan, beste neurririk ezean, COVID ziurtagiriaren eskakizuna gailendu zen. Pertsona batek COVID-19aren kontrako immunitate jakin bat duela ziurtatzen duen agiria da. Ipar Euskal Herrian, ekainaz geroztik behar da hainbat tokitan sartzeko, dendetan eta tabernetan esaterako, baina azaroan hirugarren txertoaren hirugarren dosia hartzea nahitaezkoa bilakatu zen ziurtagiriari eusteko. Hego Euskal Herrian indarrean lehenagotik bazegoen ere, omikron aldaerak eragin zuen kasuen gorakadarekin hasi ziren eskatzen. Aurrena, Nafarroan hasi ziren eskatzen; gero, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horrekin batera, eztabaidak ere piztu dira, etikoa eta erabilgarria ote den.
Abendua: uholde
Barra zuen izena, eta mendebaldetik ekialdera astindu zuen Euskal Herrira abenduaren 8tik 14ra bitartean. Denboraleak uholde handiak eragin zituen hainbat tokitan; mendi eta erreketako urak pilatu zirenean, ibaiek gainezka egin zuten (ikusi argazki bilduma), eta kalte handiak eragin, batik bat Nafarroan. Sunbillan emakume bat hil zen luizi batek harrapatuta, eta Elizondon gizon bat, lanera zihoala. |
2021-12-24 | https://www.berria.eus/albisteak/207690/beste-lau-preso-hurbildu-dituzte.htm | Politika | Beste lau preso hurbildu dituzte | Yon Troitiño, Gorka Lupiañez, Zigor Blanco eta Jose Mari Novoa etxetik gertuago egongo dira, Etxerat-ek zabaldu duenez | Beste lau preso hurbildu dituzte. Yon Troitiño, Gorka Lupiañez, Zigor Blanco eta Jose Mari Novoa etxetik gertuago egongo dira, Etxerat-ek zabaldu duenez | Yon Troitiño, Gorka Lupiañez, Zigor Blanco eta Jose Mari Novoa presoak senideengandik gertuago daude, azken egunotan espetxez aldatu dituztelako, Etxerat erakundeak gaur zabaldu duenez.
Yon Troitiño Ciria preso politiko donostiarra Logroñoko espetxetik (Espainia, 170 km) Martuteneko espetxera (Donostia) hurbildu dute. Gorka Lupiañez Mintegi durangarra ere Logroñotik Martutenera hurbildu dute.
Zigor Blanco Santisteban Trapagarango (Bizkaia) presoa Villabonako espetxetik (Espainia, 385 km) Basauriko espetxera (Bizkaia) hurbildu dute.
Eta Jose Mari Novoa Arroniz gasteiztarra Leongo espetxetik (Espainia, 370 km) Zaballako espetxera (Araba) ekarri dute. |
2021-12-24 | https://www.berria.eus/albisteak/207691/eguneko-2000-kasuen-langa-igarotzear-dago-nafarroa.htm | Gizartea | Eguneko 2.000 kasuen langa igarotzear dago Nafarroa | Beste marka bat ezarri du izurriak herrialdean: 1.942 kasu ostegunean, eta %24,9ko positibo tasa. | Eguneko 2.000 kasuen langa igarotzear dago Nafarroa. Beste marka bat ezarri du izurriak herrialdean: 1.942 kasu ostegunean, eta %24,9ko positibo tasa. | Kurbak gorantz jarraitzen du Nafarroan, eta, gaur ere, berriz hautsi du marka: 1.942 positibo atzeman zituzten atzo (bezperan 1.611), 7.792 proba eginda. Positibo tasa, beraz, %24,9 izan da. Bezperan, %22,9 izan zen.
Eboluzioa ikusteko: asteartean 1.099 positibo atzeman zituzten (%18); astelehenean, 921 (17,6%); eta igandean, 537 (16,6%).
Nafarroako Gobernuak emaniko datuen arabera, azken 24 orduotan hiru pertsona hil dira koronabirusak jota.
Beste hamalau pertsona ospitaleratu dituzte, eta horietako hiru, ZIUetan. Beraz, denera, 26 pertsona daude orain zaintza intentsiboetako unitateetan, eta 118 erietxeetako ohe arruntetan. |
2021-12-25 | https://www.berria.eus/albisteak/207692/koroaren-sinesgarritasun-falta-salatu-dute-alderdiek.htm | Politika | Koroaren sinesgarritasun falta salatu dute alderdiek | EAJ, EH Bildu eta Ahal Dugu-k gai garrantzitsuak saihestea leporatu diote Espainiako erregeari. PPk «konstituzioaren defentsa» txalotu du. | Koroaren sinesgarritasun falta salatu dute alderdiek. EAJ, EH Bildu eta Ahal Dugu-k gai garrantzitsuak saihestea leporatu diote Espainiako erregeari. PPk «konstituzioaren defentsa» txalotu du. | Urtero bezala, Gabon gauean hitza hartu zuen Felipe VI.a Espainiako erregeak, Gabonetako hitzaldia emateko. Gaur iritsi dira alderdi politikoek hitzaldiaren gainean egindako lehen balorazioak; EAJ, EH Bildu eta Podemos haserre agertu dira. Alderdi Popularrak, ordea, erregeak konstituzioari emandako «babesa» goraipatu du.
Aitor Esteban EAJko diputatuak «nazio auzien sentimendua» eta lurralde auzia «existituko ez balira bezala» jokatzea leporatu dio erregeari. Felipe VI.ak esandako esaldi bat azpimarratu du Estebanek: «Esaldi bakar bat, oso laburra eta oso zehatza esan zuen, ordezkari instituzionalek garbitasun publikoaren eta moralaren eredu izan behar dutela adieraziz». Estebanen ustez, halako hitzek ez daukate sinesgarritasunik: «Halako esaldiak bere aitak ere errepikatzen zituen bere urteroko diskurtsoan, eta ikusi dugu zertan zebilen».
EH Bilduk ere eman du hitzaldiaren inguruko balorazioa. «Esan ez duenak garrantzi gehiago hartzen du esan duenak baino», adierazi zuen atzo Mertxe Aizpurua diputatuak. Salatu du Espainiako erregeak ez zuela errege etxearen inguruko ustelkeria kasuez hitz egin, eta, horren ordez, «gizatasunaz» eta «duintasunaz» hitz egin zuela. «Justu berak hori esateak ironia puntu bat dauka». Espainiako erregeak egin zuen beste aipamen bat ere azpimarratu zuen: «Nondik gatozen kontuan eduki behar dugula esan zuen erregeak, eta guk ondo dakigu nondik datorren monarkia hau: frankismotik».
Ahal Dugu-ko Juantxo Lopez de Uraldek ere azpimarratu du «diskurtso hutsa» izan zela erregearena: «Hitzaldiarekin, arrazoia eman zigun monarkia maldan behera doala pentsatzen dugunoi. Lehenago edo geroago, errepublika ezarriko da».
Carlos Iturgaitz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako PPren presidenteak, ordea, adierazi du erregeak «konstituzioaren aldeko defentsa» egin zuela. Gaineratu zuen konstituzioaren sistema «hautsi» nahi duten horiek «beti galtzaile» irtengo direla. |
2021-12-25 | https://www.berria.eus/albisteak/207693/elanio-urdina-berriz-hegan.htm | Bizigiro | Elanio urdina, berriz hegan | Urriaren 16an Seguran tirokatuta agertu zen hegaztia osatu egin da, eta gaur askatu dute Arrano Etxekoek | Elanio urdina, berriz hegan. Urriaren 16an Seguran tirokatuta agertu zen hegaztia osatu egin da, eta gaur askatu dute Arrano Etxekoek | Perdigoiak zituen gorputz osoan, eta hego bat hautsita. Arrano Etxeko arduradunek —Joxean Albisuk eta Mertxe Garciak— ez zekiten ziur aurrera egingo ote zuen, baina gaur jakinarazi dute baietz, osatu dela, eta berriro hegaka ari dela urriaren 16an Seguran (Gipuzkoa) tirokatuta topatu zuten elanio urdina.
Haien egongelako epelean egin ditu egun hauek guztiak elanioak (Elanus caeruleus). 35 urteko ibilian, lehen aldiz jaso zuten halako hegazti bat Arrano Etxean, ez baita batere ohikoa inguru hauetan.
BERRIA egunkariak erreportaje bat osatu zuen egun haietan, elanio urdinarekin batera agertu baitziren hilabeteko epean tiroz jota arrano txiki bat eta belatz handi bat ere hilik.
Elanioa osatzen aritu da apurka-apurka, eta hegaka dabil berriz Euskal Herriko zeru gainetan. |
2021-12-26 | https://www.berria.eus/albisteak/207715/gizon-bat-atxilotu-dute-beriainen-sexu-erasoak-egin-izana-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Beriainen sexu erasoak egin izana egotzita | Larunbat goizaldean atxilotu zuten, Beriaingo industrialde batean emakume bat bortxatu izana leporatuta. | Gizon bat atxilotu dute Beriainen sexu erasoak egin izana egotzita. Larunbat goizaldean atxilotu zuten, Beriaingo industrialde batean emakume bat bortxatu izana leporatuta. | Foruzaingoak larunbat goizaldean atxilotu zuen gizona, Beriainen (Nafarroa), Eguberri egunean emakume bat bortxatu izana leporatuta. Industrialde batean dagoen pabiloi batean egin zion eraso emakumeari.
Antza, emakumeak deitu zion Poliziari, eta, abisuaren berri izatean, poliziak ahal bezain laster joan ziren bertara. Emakumearekin hitz egin, eta polizia etxera eraman zuten, salaketa jartzera.
Bitartean, eraso hori jasan zuen tokian gelditu ziren beste zenbait agente. Azkenean, handik ordu batzuetara atxilotu zuten gizona, industrialde horretako kale batean. Komisariara eraman zuten, eta epailearen esku geldituko da. |
2021-12-26 | https://www.berria.eus/albisteak/207716/desmond-tutu-hil-da-hegoafrikako-artzapezpiku-eta-bakearen-nobel-sariduna.htm | Mundua | Desmond Tutu hil da, Hegoafrikako artzapezpiku eta Bakearen Nobel sariduna | 90 urterekin zendu da. Apartheid segregazio sistemaren aurkako borrokaren sinbolorik handienetako bat izan da. Beste hainbat aitortza ere jasoak ditu, eta Euskal Herrian ere egin zuen ekarpena. | Desmond Tutu hil da, Hegoafrikako artzapezpiku eta Bakearen Nobel sariduna. 90 urterekin zendu da. Apartheid segregazio sistemaren aurkako borrokaren sinbolorik handienetako bat izan da. Beste hainbat aitortza ere jasoak ditu, eta Euskal Herrian ere egin zuen ekarpena. | Cyril Ramaphosa Hegoafrikako presidenteak eman du haren heriotzaren berri, eta adierazi du "nazio mailako beste dolu bat" dela. Duela ia hilabete ospitaleratu egin zuten, infekzio baten ondorioz. Azken urteotan hainbat aldiz ospitaleratu behar izan dute prostatako minbiziaren eraginez izan dituen infekzioen ondorioz.
Hegoafrikako artzapezpiku emeritu eta Bakearen Nobel sariduna zen, eta apartheidaren aurkako borrokaren sinbolo handienetako bat izan da urte luzez. 1984. urtean jaso zuen Bakearen Nobel sari ezaguna, bide horretan egin zuen lana eskertu eta goraipatzeko. Beste hainbat aitortza eta sari ere jasoak ditu, afrikarren eskubideen alde egin duen lan guztiagatik.
2010. urtean baztertu zen fokuen aurretik, baina geroztik ere askotariko gaiak jorratzen jarraitu du.
Elkartasuna Euskal Herriarekin
Euskal Herrian ere egin zuen ekarpena artzapezpikuak. 2014ko martxoan, adibidez, txalotu egin zuen arma guztiak erabilera operatibotik kanpo jartzeko ETAk hartutako erabakia, eta hori azaltzen zuen idazki bat ere argitaratu zuen. Halaber, Arnaldo Otegi aske uztea eta euskal presoak sakabanatu eta urruntzeko politika amaitzea eskatu zuen jendaurrean. Bruselako Adierazpenaren sinatzaileetako bat ere izan zen.
Euskal Herrira ere iritsi da haren heriotzaren samina, eta zenbait ordezkari politikok eta eragilek hizpide izan dituzte haren heriotza eta Euskal Herriari eman ziona; besteak beste, Arkaitz Rodriguez eta Arnaldo Otegi politikariek.
Fermin Muguruza musikariak ere penaz hartu du Tuturen heriotza, eta 1985. urtean Kortatu taldearekin batera eskaini zion kantuaren inguruan hitz egin du. Desmond Dub izena du abestiak, eta, musikariak sareetan adierazi duenez, haren borrokari eskainia da. Hala kontatu du: "Agur eta ohore, Desmond Tutu. Brian Currini eginiko agindua ezin izango dut bete, Desmonden aurrean kantua abestu eta oker geundela gure kritiketan esan, baina Brianek mezua helarazi zion, esanez bere borrokari eskainia ere bazela". |
2021-12-26 | https://www.berria.eus/albisteak/207717/vicente-lertxundi-oroitu-dute-haren-heriotzaren-60-urteurrenean.htm | Gizartea | Vicente Lertxundi oroitu dute, haren heriotzaren 60. urteurrenean | Egiari Zor fundazioak antolatu du egitasmoa, "Espainiako Estatuak Euskal Herrian eragin dituen biktima guztiak ofizialki aitortzeko garaia dela aldarrikatzeko". | Vicente Lertxundi oroitu dute, haren heriotzaren 60. urteurrenean. Egiari Zor fundazioak antolatu du egitasmoa, "Espainiako Estatuak Euskal Herrian eragin dituen biktima guztiak ofizialki aitortzeko garaia dela aldarrikatzeko". | Egia, itzaletik argira lelopean, Vicente Lertxundi Maioz preso anarkista donostiarraren heriotza oroitzeko egitasmo bat antolatu du Egiari Zor fundazioak. Donostian egin dute, Txomin-Eneako Ibai parkean, eta urteurrena baliatuta antolatu dute jarduna; izan ere, 60 urte bete dira Lertxundi Martuteneko espetxean preso zegoen bitartean jasotako "tortura bortitzen ondorioz hil zenetik".
Garai hartan zabaldutako bertsio ofizialaren arabera, Martuteneko erizaindegian artatu eta libre utzi zuten Lertxundi. Senitartekoek, aldiz, egiaztatu zuten funtzionarioek gogorki jo eta kolpatu egin zutela, eta adierazi zuten horregatik utzi zutela aske, espetxean bertan hil ez zedin. Azkenean, 1962ko abenduaren 27an hil zen, "hil egin naute, hil egin naute" intzirika. Inongo erakunde ofizialek ez zuen Vicenteren heriotzaren nondik norakoak argitzeko ikerketarik zabaldu.
Herentzia zitala
Egiari Zor fundazioak nabarmendu duenez, Lertxundirena ez da garai hartan gertatu zen tortura kasu bakarra, eta "frankismoak utzitako herentzia zital" gisa definitu du tortura. Gainera, fundazioko kideek azpimarratu dute Espainiako Gobernuaren "kolorea" edozein dela ere presente egon den zerbait dela tortura, "izan diktadura garaian, trantsizioan edota demokrazian".
Horregatik, "egia argitara ateratzeko" eta Lertxundi oroitzeko bildu dira Donostian, "Espainiar Estatuak Euskal Herrian eragin dituen biktima guztiak ofizialki aitortzeko garaia dela aldarrikatzeko”. |
2021-12-26 | https://www.berria.eus/albisteak/207718/presoen-aldeko-mobilizazioak-egin-dituzte-zaballan-eta-martutenen.htm | Politika | Presoen aldeko mobilizazioak egin dituzte Zaballan eta Martutenen | Sare herri mugimenduak antolatu ditu ekinbideak, eta euskal presoak Euskal Herriratzeko eta graduen progresioan aurrerapausoak emateko eskatu dute. | Presoen aldeko mobilizazioak egin dituzte Zaballan eta Martutenen. Sare herri mugimenduak antolatu ditu ekinbideak, eta euskal presoak Euskal Herriratzeko eta graduen progresioan aurrerapausoak emateko eskatu dute. | Martuneteko espetxetik Donostiako Epaitegira, eta Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazatik Zaballako espetxera (Araba). Ibilbide hori egin dute gaur bizikletaz Sare herri mugimenduak antolatutako mobilizazioetan parte hartu duten norbanako eta eragileek.
Jarrai dezagun etxerako bidea egiten lelopean antolatu dituzte ekinbideok, eta bi aldarri nagusi plazaratu dituzte bidean. Hala adierazi du Nahikari Iturbe Gipuzkoako Sare mugimenduko kideak: "Bi aldarrikapen nagusi zabaldu nahi ditugu: batetik, euskal presoen Euskal Herriratzeak berehalakoa behar duela izan; eta, bestetik, graduen progresioan aurrerapausoak emateko garaia ere badela".
Salbuespeneko espetxe politika amaitu beharra ere nabarmendu du; kasurako, "urruntze politika, gradu progresioen blokeoak eta preso gaixoak eta adinduak espetxean mantentzeko ahalmena ematen duen salbuespenezko politika". Horregatik, "pausoak emateko beharra" ikusten dutela esan du, eta haiek bidean jarraituko dutela, "bai gaur eta bai urtarrilaren 8an Bilbon egingo dugun manifestaldian".
Bizikleta martxak amaitzean, ekitaldiak egin dituzte bai Donostian, bai Zaballako espetxean. Donostian, adibidez, manifestazio bat egin dute bizikleta martxa epaitegira iritsi denean, eta Bulebarreko kioskoan amaitu dute. Irakurketa egin eta aldarriak amaitzean, trikiti doinuekin amaitu dute jarduna. Joseba Tapia igo da oholtzara, Leire Leturia Letu eta Kristina Aranzabe lagun zituela. |
2021-12-26 | https://www.berria.eus/albisteak/207719/tomas-hernandez-mendizabal-margolari-eskultore-eta-kartelgile-gipuzkoarra-hil-da.htm | Kultura | Tomas Hernandez Mendizabal margolari, eskultore eta kartelgile gipuzkoarra hil da | 81 urterekin hil da. Euskal Herriko ospakizun, emanaldi eta topaketa garrantzitsuenetariko batzuei jarri zien azala. | Tomas Hernandez Mendizabal margolari, eskultore eta kartelgile gipuzkoarra hil da. 81 urterekin hil da. Euskal Herriko ospakizun, emanaldi eta topaketa garrantzitsuenetariko batzuei jarri zien azala. | Tomas Hernandez Mendizabal pintore, eskultore eta kartelgile ezaguna hil da, 81 urterekin. Askotariko diziplinetan eginiko lanengatik da ezaguna, baina bereziki kartelgintzaren munduan egin dituen lan ugariengatik lortu zuen sona sortzaileak. Euskal Herriko ospakizun, emanaldi eta topaketa garrantzitsuenetariko batzuei jarri zien azala. Horien artean dira, adibidez, Tolosako inauteriak, Donostiako inauteriak eta Donostiako Jazzaldia. Tomas Hernandez Mendizabal sortzaileak eginiko zenbait kartel.
Bere lanen erakusketa ugari egin zituen 1966. eta 1982. urteen artean, eta, Euskal Herrian ez ezik, Espainian, Frantzian eta Alemanian ere erakutsi zituen bere lan askotarikoak. Duela hainbat urte, 1998. urtean, azken urteetan egin zituen lan berrienen erakusketa bat antolatu zuen Zarautzen eta Tolosan (Gipuzkoa), bere lanen ezaugarri handienetako bat gaien aniztasuna zela nabarmenduta.
Kartelgintzaren eta diseinuaren arloez gain, beste hainbat arte eta diziplina ere ukitu zituen sortzaileak. Donostiako Amara Berri auzoko Etxeberri plazan dagoen Trikitilariak eskultura, kasurako, hark egina da, eta Donostiako Udalaren enkarguz ondu zuen, 1991. urtean. |
2021-12-26 | https://www.berria.eus/albisteak/207720/altuna-iiia-eta-martija-gailendu-dira-binakako-txapelketako-seigarren-jardunaldian.htm | Kirola | Altuna III.a eta Martija gailendu dira Binakako Txapelketako seigarren jardunaldian | Bilboko Bizkaia pilotalekuan neurtu dira bi bikoteak. Gorabehera asko izan dituzte pilotariek; partida luzea, gogorra eta nekeza izan da. | Altuna III.a eta Martija gailendu dira Binakako Txapelketako seigarren jardunaldian. Bilboko Bizkaia pilotalekuan neurtu dira bi bikoteak. Gorabehera asko izan dituzte pilotariek; partida luzea, gogorra eta nekeza izan da. | Altuna III.a-Martija eta Peña II.a-Albisu partidarekin amaitu da Binakako Txapelketako seigarren jardunaldia, Bilboko Bizkaia pilotalekuan.
Azken asteotako gainerako jardunaldietan txapelketari neurria hartzeko ahaleginetan aritu dira bi bikoteak, eta, azkenean, elkarren aurka neurtu dira. Altuna III.a-Martija bikoteak irabazi du partida, hainbat gorabehera izan dituen norgehiagoka gogor eta luze baten ondoren.
Hiruzpalau punturen aldearekin hasi da partida, Altuna III.aren eta Martijaren mesedetan, baina zazpigarren tantora iristean berdindu egin dituzte tantoak. Hortik aurrera, urdinen markagailura gehitu dira hurrengo tantoak, eta 13. puntura iritsi arte aurrean eutsi diote Peña II.a eta Albisu pilotariek.
Hala ere, denbora gutxian eutsi diote joera horri; izan ere, une horretatik aurrera gorriak gailendu dira urdinen gainetik, eta bost bat punturen aldea ere atera diete. Azkenean, gorriek lortu dituzte 22 tantoak. |
2021-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/207721/astebetean-ia-10000-positibo-atzeman-dituzte-nafarroan.htm | Gizartea | Astebetean ia 10.000 positibo atzeman dituzte Nafarroan | Osasunbideak eta Osakidetzak 5.363 kasu inguru detektatu zituen atzo, eta intzidentzia metatua 2.000tik gorakoa da Hego Euskal Herrian | Astebetean ia 10.000 positibo atzeman dituzte Nafarroan. Osasunbideak eta Osakidetzak 5.363 kasu inguru detektatu zituen atzo, eta intzidentzia metatua 2.000tik gorakoa da Hego Euskal Herrian | Omikron aldaerak goitik behera aldatu du izurriari begiratzeko modua. Birusa oldarturik dago oraindik Hego Euskal Herrian, eta, Gabonetako ospakizunek datuetan izanen duten eragina aintzat hartu gabe ere, goranzkoa ikusgarria da. Atzo, beste 5.363 positibo atzeman zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak Hegoaldeko lau herrialdeetan. Guztira, 21.050 PCR eta antigeno proba diagnostiko egin dituzte Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan; hortaz, positibo tasa %25,4 da orain. Horren guztiaren ondorioz, 14 eguneko intzidentzia metatua ere harrotuta dago: 2.000 kasutik gora 100.000 biztanleko. Izurriaren lehen olatuaz geroztik izan den handiena.
Irakurri gehiago: Koronabirusaren bilakaera Euskal Herrian.
Nafarroan, egunetik egunera eman dituzte transmisioari buruzko datuak. Eusko Jaurlaritzak, berriz, aurreko egunetako datuen aurrerapena baizik ez du eman. Nafarroan, 1.100 kasu inguru atzeman zituzten atzo. Eguberri egunean, 1.196 positibo izan ziren, eta bezperan, 2.036. Nafarroan lehen olatuaz geroztik erregistratutako daturik makurrenak dira. Eguberriko aste osoko datuak zenbatuta, are argiago antzeman daiteke seigarren olatuaren tamaina: 9.900 positibotik gora, abenduaren 20 eta 26 artean. Aurreko astean baino %121 positibo gehiago.
Ospitaleen egoerari dagokionez, 501 paziente daude COVID-19ak jota erietxeratuta, eta 136, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, larri. Nafarroako Gobernuak, gainera, bi heriotzaren berri eman du. Nafarroan, 16 pertsona hil dira koronabirusak jota azken 11 egunetan. |
2021-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/207722/otegi-laquoestatus-berriaren-proposamena-mahai-gainean-jartzeko-gonbita-egiten-diogu-eajriraquo.htm | Politika | Otegi: «Estatus berriaren proposamena mahai gainean jartzeko gonbita egiten diogu EAJri» | EH Bilduko koordinatzaileak ziurtzat jo du lurralde ereduaren inguruko eztabaida piztuko dela Espainiako Estatuan. | Otegi: «Estatus berriaren proposamena mahai gainean jartzeko gonbita egiten diogu EAJri». EH Bilduko koordinatzaileak ziurtzat jo du lurralde ereduaren inguruko eztabaida piztuko dela Espainiako Estatuan. | Eusko Legebiltzarrean ez atzera ez aurrera dago estatus politiko berriari buruzko eztabaida. Iaz legealdia hasi zenetik, berriro eratu gabe dago Autogobernu Lantaldea. Berriki Vocento taldeko egunkariek argitaratu dutenez, EAJk ez du asmorik estatus berriari buruzko eztabaida berriro abiatzeko; EAJko iturriek BERRIAri azaldu diotenez, alderdien artean eginiko bilera sortan, jeltzaleek ez dute gainerako alderdien artean «presa berezirik» nabaritu gaiari heltzeko, baina, EAJren arabera, horrek ez du esan nahi gaia baztertuko dutenik; «giro aproposago» baten zain, gaia mahai gainean izango dute gainerako taldeekiko harremanetan.
Gaur, ordea, EH Bilduk EAJri eskatu dio mahai gainean jar dezala estatus politiko berriaren inguruan daukan proposamena. «Guk gonbidapena egiten diogu EAJri. Jar dezala mahai gainean bere proposamena. Eta, hala, eztabaidatuko dugu eta herri honek aukera izango du hiru herrialdeetan hori egiteko», esan du Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak: «2015. urtean Urkullu lehendakariak esan zuen estatus politiko berri baten kontsulta egingo zela, eta ia zazpi urte pasatu dira orduz geroztik. Joan den legealdian akordio bat geneukan EAJrekin, eta zati batean Podemosekin, oinarrien eta printzipioen inguruan». Otegiren esanetan, orain onartu egiten da adituen batzorde bat eratu zela oinarrien eta printzipioen akordioa «urardotzeko».
EH Bilduko buruzagiak salatu du interesa dagoela «herri honen anbizio politiko eta nazionala mugatzeko, horri errenuntzia egiteko, eztabaida Espainiako Konstituzioak ezartzen dituen mugetara eramateko». Horren inguruan, nabarmendu du Euskal Herriak ez zuela konstituzio hori onartu: «Eztabaida bat egin behar da herri honek behar duenaren inguruan. Herri honek ezin ditu mugak jarri bere anbizio nazionalen esparruan, herri hobe bat egiteko tresnen inguruan».
Otegik beharrezkotzat jo du «erabakitzeko eskubidea instituzionalizatzea», eta gogorarazi EH Bilduk idatzia duela bere proposamena: «Susmoa daukagu EAJ ez dela ausartzen bere proposamena mahai gainean jartzera». Era berean, ziurtzat jo du lurralde ereduaren inguruko eztabaida piztuko dela Espainiako Estatuan, eta testuinguruari erreparatu dio: «Eskoziak ziurrenik berriz ere bozkatuko du independentzia bai edo independentzia ez; Kataluniak irekita dauka mahai bat autodeterminazioari buruz hitz egiteko. Testuinguru horretan euskal herritarrok nolatan mugatuko dugu geure burua eta gure anbizio nazionala?». |
2021-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/207723/atutxa-laquoerakundetzen-ari-dira-ezker-abertzalearen-adar-politikoaren-eta-adar-armatu-terroristaren-arteko-sinbiosiaraquo.htm | Politika | Atutxa: «Erakundetzen ari dira ezker abertzalearen adar politikoaren eta adar armatu terroristaren arteko sinbiosia» | EAJko BBBko presidenteak esan du «biktimekiko errespetu gutxi» izatea dela «bizkarrean 22 hilketa» dituztenak omentzea, Troitiñori erreferentzia eginez. | Atutxa: «Erakundetzen ari dira ezker abertzalearen adar politikoaren eta adar armatu terroristaren arteko sinbiosia». EAJko BBBko presidenteak esan du «biktimekiko errespetu gutxi» izatea dela «bizkarrean 22 hilketa» dituztenak omentzea, Troitiñori erreferentzia eginez. | EAJk EH Bilduren eta Sorturen aurka jo du bakegintzaren alorrean. Radio Euskadin eginiko elkarrizketa batean, Itxaso Atutxa Bizkai Buru Batzarreko presidenteak esan du EH Bilduk oraindik ez duela «benetako gogoeta etiko eta moral bat egin hiltzeak esan nahi izan zuenaz».
Atutxak hizpide izan ditu Sortuk Antton Troitiñoren heriotzaren harira esandakoak, Mikel Albisuri babesa adierazteko eginiko elkarretaratzea eta David Pla Sorturen zuzendaritzarako proposatu izana: «Niri irudiak gogorrak iruditzen zaizkit, ez dut ukatuko. Agian orain ari gara publikoki harritzen, baina instituzionalizatzen ari dira ezker abertzalean ohikoa eta ezaguna zena: haien borrokaren adar politikoaren eta ETAren adar armatu terroristaren arteko sinbiosia».
Atutxak erantsi du «biktimekiko errespetu gutxi» izatea dela «bizkarrean 22 hilketa» dituztenak omentzea, Troitiñori erreferentzia eginez.
Bestalde, azaldu du EAJren eta PSE-EEren arteko harremana ona dela Eneko Andueza sozialisten idazkari nagusi izendatu ondoren ere: «Giro ona dago, eta argi geratu da akordioa ona dela Euskadirentzat». Gaineratu du harreman hori «zaindu» egin behar dela, «bien arteko akordioak egonkortasuna ematen duelako». |
2021-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/207724/onik-aurkitu-dute-hiru-erregeen-mahaian-galdutako-mendizale-iruindarra.htm | Gizartea | Onik aurkitu dute Hiru Erregeen Mahaian galdutako mendizale iruindarra | Larrialdi zerbitzuek atzo iluntzean hasi zuten bilaketa, eguna ilundua zela eta gaztea artean aterpetxera bueltatua ez zela ikusita. Gauerdian atzeman dute. | Onik aurkitu dute Hiru Erregeen Mahaian galdutako mendizale iruindarra. Larrialdi zerbitzuek atzo iluntzean hasi zuten bilaketa, eguna ilundua zela eta gaztea artean aterpetxera bueltatua ez zela ikusita. Gauerdian atzeman dute. | Salbu da atzo arratsean zenbait orduz Pirinioetako Hiru Erregeen Mahaia mendian, Nafarroan, desagertua izan zen gazte iruindarra. 19 urteko mendizaleak bakarrik egin zuen mendiaren goranzko bidea, Lintzako (Nafarroa) aterpetik abiatuta. Han utzi zuen autoa. Ordea, beheranzko bidean zela, 17:30ak inguruan, gazteak mezu bat bidali zion lagun bati, esanez ordurako hasia zuela iluntzen eta artean aski urrun zela aterpetik. Ondotik, ez zen posible izan berriz harekin harremanetan jartzea. Lagunak larrialdi zerbitzuei eman zien abisu, erreskata zezaten. Gauerdian aurkitu dute, onik.
Nafarroako Gobernuak zabaldutako informazioaren arabera, bilaketa zereginetan zebiltzan langileek Lintzako aterpetik beretik ekin zioten goranzko bideari. Erreskate zerbitzuetako batzuk eskiekin joan ziren 2.000 garaierara dagoen borda batera, gaztea han izan zitekeelakoan. Handik hurbil eta Lintzako aterpetik bi kilometrora atzeman dute azkenik mendizalea. Manta batez estalia zen. Hotz eta nekaturik zegoen, baina ez zuen bestelako lesiorik. Bere kabuz egin du jaitsiera. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207725/araba-bizkai-eta-gipuzkoako-tabernak-0100ean-itxi-beharko-dituzte.htm | Gizartea | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako tabernak 01:00ean itxi beharko dituzte | Eusko Jaurlaritzak tabernetan zutik kontsumitzea ere debekatu du, eta edukiera gehienez ere %60koa izango da barnealdeetan. Ostalaritzaz gaindiko ekitaldi guztiak ere gehienez 01:00a arte izango dira. Neurriak urtarrilaren 28ra arte egongo dira indarrean. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako tabernak 01:00ean itxi beharko dituzte. Eusko Jaurlaritzak tabernetan zutik kontsumitzea ere debekatu du, eta edukiera gehienez ere %60koa izango da barnealdeetan. Ostalaritzaz gaindiko ekitaldi guztiak ere gehienez 01:00a arte izango dira. Neurriak urtarrilaren 28ra arte egongo dira indarrean. | Aurreikus zitekeen moduan, pandemiaren aurkako neurriak gogortzea erabaki du Labik. Batzordea, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria buru zuela, gaur arratsaldean bildu da, eta hainbat neurri adostu ditu, nagusiki ostalaritzari eragingo diotenak: tabernak eta jatetxeak beranduenez 01:00ean itxi beharko dira, ezingo da zutik kontsumitu, barnealdeetako edukierak gehienez ere %60koa izan beharko du, eta mahai bakoitzean gehienez hamar lagun elkartu ahalko dira. 01:00eko mugak eta %60ko edukierarenak gainontzeko kultur, gizarte edo kirol ekitaldiei ere eragingo diete.
Hortaz gain, kopuruz, ekitaldietako edukierak gehienez 600 lagunekoak izango dira barnealdeetan, eta 800ekoak kanpoaldean. Barnealdeetan kirola egiteko, berriz, gehienez hamar lagun elkartu ahalko dira, eta aldagelek %50eko edukiera izango dute.
Jaurlaritzak gabonetarako neurri bereziak ezarriko zituela ere esan du azken egunetan: hori dela eta, establezimendu komertzialek ezingo dute 08:00ak baino lehen zabaldu urtarrilaren 1ean eta 6an. Urtezahar, urteberri, eta errege eguneko bazkari eta afariei buruz, berriz, Urkulluk gehienez hamar lagun elkartzeko gomendioa eman du.
Neurri horiek bihartik urtarrilaren 28ra arte egongo dira indarrean. Labi gaur bildu da, 16:30ean, eta Urkulluk bilera bukatu ondoren eman du erabakitakoaren berri.
Txibiterekin adostuta
Espainiako Gobernuak joan den astean agindu zuen aire zabalean ere maskara erabiltzeko, eta kalean maskara jartzeari dagokion neurria ezarri zen Hego Euskal Herrian. Ordea, Urkulluk adierazi zuen neurri horiek ez direla aski pandemiaren bilakaerari kontra egiteko, hark ere neurri hori indarrean jartzeko eskatua zuen arren.
Aisialdiarekin lotutako proposamen sorta bat eraman zuen Urkulluk autonomia erkidegoetako presidenteen bilerara joan den astean, ostatu eta denden ordutegiei eta edukierari eragingo lieketenak. Hala ere, adostasunik lortu ez, eta, printzipioz, Jaurlaritzak erabaki zuen bere kabuz neurririk ez hartzea, iritzita gainerako erkidegoekin koordinatu gabeko erabakiak hartzea ez dela «eraginkorra». Biharamunean, ordea, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak Urkulluri deitu zion, erkidego mugakideetan aplikatuko liratekeen zenbait neurri komun adosteko.
Auzitegiari kontsulta egin gabe
Nafarroak atzo eman zuen indarrean jarri nahi dituen neurrien berri: ostatuak, saltokiak, dantzalekuak, kontzertu aretoak, tabernak, kafetegiak, jatetxeak, joko aretoak, peñak eta elkarte gastronomikoak 01:00ean ixtea nahi du, eta 06:00ak baino lehenago ez irekitzea. Ekitaldi sozialak, kulturalak eta kirolekoak ere arautu nahi ditu.
COVID ziurtagiriari dagokionez, gobernuak erabaki du hura eskatzeko derrigortasuna beste esparru batzuetara zabaltzea; adibidez, zahar etxeetan eta zentro soziosanitarioetan sartzeko; baita turismorako ostatuetarako, gimnasioetarako eta kirola esparru itxietan egiten den eremuetarako ere, lehiaketetarako salbu. Kanpo utziko ditu terrazak. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiari igorri zion foru agindua atzo, eta gaur erantzun dute baiezkoa epaileek.
Eusko Jaurlaritzak, berriz, ez du asmorik bere neurri sorta auzitegian aurkezteko. Pandemiaren aurka onartutako legearen gerizpean aurkeztu ditu neurri murriztaile berriak, eta, hartara, ez du uste auzitegien oniritzirik beharko duenik horiek indarrean jartzeko. Lehenago ere auzitegiek maiz bota dituzte atzera Jaurlaritzak aurkeztutako neurriak, eta, Labik proposatutako murrizketak bihar argitaratuko direnez, ez dago apenas denborarik helegiteak aurkeztu eta 31 gauerako erabaki bat hartzeko.
Ipar Euskal Herrian, berriz, etxeratze agindurik ez da izango. Neurri hori baztertu duela jakinarazi zuen Frantziako Gobernuak atzo. Baina jende biltzeak mugatuko ditu: eremu itxietan ezingo dira 2.000 pertsona baino gehiago elkartu, eta eremu irekietan ezingo dira elkartu 5.000 lagun baino gehiago. Ostatuetan eserita egon beharko da, eta jatea eta edatea debekatu dute garraioetan eta zinema aretoetan. |
2021-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/207726/gasteizko-plataforma-logistikoa-handitzeko-lanak-lizitatu-ditu-adifek-38-milioi-eurotan.htm | Ekonomia | Gasteizko plataforma logistikoa handitzeko lanak lizitatu ditu Adifek, 38 milioi eurotan | Jundizko plataforma handitu eta egokitu nahi dute, AHTarekin lotzeko eta salgaien garraioa hobetzeko. Next Generation funtsekin finantzatuko dituzte lanak. | Gasteizko plataforma logistikoa handitzeko lanak lizitatu ditu Adifek, 38 milioi eurotan. Jundizko plataforma handitu eta egokitu nahi dute, AHTarekin lotzeko eta salgaien garraioa hobetzeko. Next Generation funtsekin finantzatuko dituzte lanak. | Adif espainiako trenbide azpiegiturak kudeatzen dituen erakundeak bi kontratu lizitatu ditu gaur, Gasteizko plataforma logistikoa eta hura tren lasterrarekin lotzeko obrak egiteko. 38,5 milioi euroko kostua izango dute lanek, kontratuaren arabera. Plataforma logistikoaren lanek 32 milioi euroren kostua izango dute, eta segurtasun eta komunikazio sistemak atontzeko lanek, 6,5 milioi eurorena. Europako Next Generation funtsekin finantzatuko dute obraren zati bat.
Salgaien garraioa antolatzeko eta garraiobide ezberdinetatik iritsitakoak koordinatzeko erabiltzen dira plataforma logistikoak, eta Jundizen bada halako bat gaur egun. A-1 autopidearekin eta trenbide sarearekin loturak ditu, eta Eroskik eta Mercadonak han kokatu dituzte euren zentro logistikoak azkeneko urteotan. Panatonni enpresak ere erosi ditu lursail batzuk han.
Adifek onartutako obrekin, Jundizko plataforma hori handitu eta egokitu egingo dute, eta tren lasterraren azpiegiturarekin lotuko dute. Adifen hitzetan, «korridore atlantikoari zabalera estandarrarekin [Europakoarekin]» lotuko zaion lehen plataforma logistikoa izango da.
Hego Euskal Herriko trenbideek Europakoek baino zabalera estuagoa dute; AHT abiadura handiko trenak, aldiz, Europako zabalera, edo estandarra. Jundizko plataforma egokituta eta lotura trenbide zabalera estandarrekin eginda, salgaien garraioa erraztu nahi dute, eta Europarekin lotura azkarragoak egin. Espero dute hamasei hilabetean obrak bukatuta edukitzea.
Treneko lotura hori errazteko, aurrena Jundizko tren loturan hirugarren bide bat ezarriko dute, salgaiak jasotzeko zein bidaltzeko eta kargatzeko zein deskargatzeko lau trenbide zatitan. Gero, plataformako beste trenbide batzuetan ere ezarriko dute. Karga eta deskarga lanetarako garabi berezi bat ere jarriko dute, eta instalazio teknikoaren beste trenbide bat egingo dute. Horrez gain, administrazio zereginetarako eraikin bat eraikiko dute, eta plataformarako sarbideak konponduko dituzte.
Bestalde, azpiegituraren segurtasuna eta treneko komunikazioak berritu egingo dituzte, eta eraikin bat altxatuko dute, zeregin teknikoetarako.
Adifek azaldu du Espainian Jundizkoa bezalako lotura logistiko gehiago egiteko asmoa duela, salgaien trenbide bidezko garraioa bultzatzeko. Portuekin ere lotu nahi dituzte abiadura handiko azpiegiturak, helburu berarekin. |
2021-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/207727/edward-o-wilson-hil-da-biodibertsitate-kontzeptua-asmatu-zuen-biologoa.htm | Mundua | Edward O. Wilson hil da, 'biodibertsitate' kontzeptua asmatu zuen biologoa | Edward O. Wilson hil da, 'biodibertsitate' kontzeptua asmatu zuen biologoa. | Edward O. Wilson biologo eta naturazalea (Birmingham, AEBak) hil da, 92 urterekin. Haren izena daraman fundazioak eman du haren heriotzaren berri: igandean hil zen, Bulingtonen (Massachusetts, AEB). Biodibertsitate kontzeptuaren sortzailetzat jotzen dute adituek, eta naturaren historiaren eta kontserbazionismoaren figurarik garrantzitsuenetakotzat.
Wilsonek Lur planetaren erdia babestearen aldeko teoria garatu zuen, espezieen galerari aurre egiteko, eta, hain zuzen ere, ideia horri helduta jarri zuen martxan Nazio Batuen Erakundeak (NBE) 30x30 proiektua. Egitasmo horrek 2030erako Lur planetaren %30 babestuta egotea nahi du azken urteotan bizkortu eta larritu den bioaniztasunaren galerari aurre egiteko asmoz.
Inurrietan zuen ezagutza handia Wilsonek, eta animalia txiki horren 400 espezie baino gehiagoren berri eman zuen. Pulitzer saria bi aldiz irabazi zuen Wilsonek; 1979an On Human Nature (Giza naturaz) liburuarengatik jaso zuen saria, eta 1991n, The Ants (Inurriak) liburuari esker. Biodibertsitate terminoaren sortzaile eta zabaltzaile izan zen. Harvard Unibertsitatean aritu zen irakasle 70 urtez. | |
2021-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/207728/sexu-eraso-bat-salatu-dute-barakaldon.htm | Gizartea | Sexu eraso bat salatu dute Barakaldon | Gizonezko batek eraso egin zion larunbatean bere etxekideari. Barakaldoko emakumeen etxeak erasoa gaitzetsi du, eta udalaren jarrera salatu; elkarretaratzera deitu dute gaurko. | Sexu eraso bat salatu dute Barakaldon. Gizonezko batek eraso egin zion larunbatean bere etxekideari. Barakaldoko emakumeen etxeak erasoa gaitzetsi du, eta udalaren jarrera salatu; elkarretaratzera deitu dute gaurko. | 38 urteko gizon bat atxilotu dute Barakaldon (Bizkaia), etxekidea zuen emakume bati sexu erasoak egiteagatik, EGK Euskadiko Gazteriaren Kontseiluak jakinarazi duenez. Larunbat goizean jazo ziren erasoak, eta emakumeak eman zuen abisua, Gabon egunean bertan.
Biktimaren arabera, Eguberriak ospatu eta etxera itzuli zenean eraso zion bizikideak: bere logelara joan zen, eta hara jarraitu zion erasotzaileak. Han, sexu erasoak egin zizkion. Ertzaintzari deitu zion, eta patruila bat bertaratu zen. Iristean, eskaileretan topatu zuten gizona, ihes egiten saiatzen ari zela. Atxilotu egin zuten, sexu askatasunaren aurkako delitu bat egotzita.
Argitan Barakaldoko emakumeen etxeak erasoa gaitzetsi du: «Argi izan Barakaldon eraso bat ere ez dela erantzunik gabe geldituko». Horrez gain, neurri eta politika publiko «eraginkorrak» eskatu dituzte «emakume eta gizonen arteko desberdintasunei aurre egiteko», baita «autodefentsa feminista indibidual zein kolektiboa» ere.
Udalaren jarrera ere salatu du emakumeen etxeak, eta azaldu du «itxurakeriatan» ari dela: «Emakumeen aurkako bortizkeria bere publizitate kanpainetarako soilik baliatzen du udalak». Salatu dutenez, udalak «autopropagandarako» eta «gizarte eragileak desmobilizatzeko» erabiltzen du erasoen aurkako protokoloa. «Errealitatea, ordea, guztiz bestelakoa da: hutsune handi bat dago erasoak jasan dituzten emakumeei laguntzeko baliabideei dagokienez».
Argitan-ek elkarretaratzera deitu du gaurko, erasoa salatzeko. 19:00etan izango da, Herriko Plazan. |
2021-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/207729/nafarroako-ostatuak-itxi-egingo-dituzte-0100etik-0600etara.htm | Gizartea | Nafarroako ostatuak itxi egingo dituzte 01:00etik 06:00etara | COVID ziurtagiriaren derrigortasuna zahar etxeetara eta beste esparru batzuetara zabalduko du gobernuak. | Nafarroako ostatuak itxi egingo dituzte 01:00etik 06:00etara. COVID ziurtagiriaren derrigortasuna zahar etxeetara eta beste esparru batzuetara zabalduko du gobernuak. | Nafarroako Gobernuak Nafarroako Auzitegi Nagusira bidali du foru agindu bat, COVID-19aren izurriari aurre egiteko hartu nahi dituzten neurriak jasotzen dituena. Auzitegiak oniritzia emanez gero, Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzean sartuko litzateke indarrean, urtarrilaren 14ra arte.
Neurri horien artean daude ostalaritza lokalak ixtea 01:00etik 06:00etara, mahaian eserita kontsumitu beharra, gehienera hamar pertsona elkartzeko muga ezartzea, eta ekitaldi sozial, kultural eta kirolari lotutakoak arautzea. Nafarroako Gobernuaren asmoa da «transmisio komunitario esanguratsua txikitzea eta orain presio oso adierazgarri bat duen osasun sistemaren egoera zaintzea, bereziki lehen arretan (osasun etxeak, detekzioa eta txertaketa) eta goranzko joeran dauden erietxe sarean eta zainketa intentsiboetako unitateetan».
Astebetean ia 10.000 positibo atzeman dituzte Nafarroan. Osasunbideak eta Osakidetzak 5.363 kasu inguru detektatu zituen atzo, eta intzidentzia metatua 2.000tik gorakoa da Hego Euskal Herrian. Jaurlaritzak ere biharko deitu du Labi batzordearen bilerara, neurriak zorrozteko aukera aztertzeko.
Gobernuak zehaztu du saltokiak, dantzalekuak, kontzertuak egiteko aretoak, tabernak, kafetegiak, jatetxeak, bingoak, joko aretoak eta ostalaritza zerbitzuak eman ditzaketen lokalak direla itxi beharrekoak; baita elkarte gastronomikoak eta peñak ere. Era berean, gogorarazi du debekatuta dagoela kaleko edana.
COVID ziurtagiriari dagokionez, gobernuak erabaki du hura eskatzeko derrigortasuna beste esparru batzuetara zabaltzea; adibidez, zahar etxeetan eta zentro soziosanitarioetan sartzeko; baita turismorako ostatuetarako, gimnasioetarako eta kirola esparru itxietan egiteko eremuetarako ere, lehiaketetarako salbu. Gainera, horretatik kanpo geratuko dira terrazak. |
2021-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/207730/brasilgo-amazoniako-deforestazioa-79-handitu-da-bolsonaroren-agintaldian.htm | Mundua | Brasilgo Amazoniako deforestazioa %79 handitu da Bolsonaroren agintaldian | Erreserba indigenak izan dira kaltetuenak; horietan, oihanaren suntsipena %138 handitu zen politikari ultraeskuindarrak kargua hartu zuen urtean. ISA ingurumen institutuak plazaratutako datuen arabera, 2021ean 18 milioi arbola inguru bota dituzte. | Brasilgo Amazoniako deforestazioa %79 handitu da Bolsonaroren agintaldian. Erreserba indigenak izan dira kaltetuenak; horietan, oihanaren suntsipena %138 handitu zen politikari ultraeskuindarrak kargua hartu zuen urtean. ISA ingurumen institutuak plazaratutako datuen arabera, 2021ean 18 milioi arbola inguru bota dituzte. | Bistakoa da: Brasilgo Amazonia abiada beldurgarrian ari da biluzten. Inguru horietako deforestazioak aspaldi ekarri zuen kezkarako ziorik, eta, orain, berriki argitaratutako ikerlan batek are ageriago utzi du problemaren larritasuna. ISA ingurumen institutuak jakinarazi duenez, azken hiru urteetan %79 handitu da Brasilgo Amazoniako oihanen deforestazioa, 2016tik 2018ra arteko aldiarekin konparatuz gero. Hain justu, Jair Bolsonaroren agintaldian gertatu da hazkundea, hain zuzen ere 2019ko urtarrilaren 19an ailegatu baitzen boterera.
Brasilgo Amazonian babestuak diren eremuen artean, erreserba indigenek jasan dute kalterik handiena azken hiru urteetan. 2016, 2017 eta 2018. urteekin alderatuta, basoen suntsipena bikoiztu baino gehiago egin da 2019ko urtarriletik aitzina. Zehazki, %138 handitu da, ikerlanak utzitako datuen arabera. Edonola ere, 2021a ez da izan urterik bortitzena: 2020a are gogorragoa izan zen. Deforestazioa iaz baino %18,6 txikiagoa izan da aurten. Halere, franko iluna da Brasilgo Amazoniako egoeraren bilakaera. Hala diote zenbakiek: 2021ean 32.864 hektarea baso suntsitu ziren. 18 milioi arbola inguru dira horiek.
Itzalpeko krimenen seinale
Ikerketako emaitzek nabarmendu dute, gainera, azken urteetan nabarmen handitu dela ingurumenaren kontrako krimenen kopurua Brasilgo Amazonian. Besteak beste, salatu dute gehiago direla baliabide naturalen mozketarekin eta meatzaritzarekin loturiko negozioak, bai eta nahita eragindako suteak edo lurren ustiatzeak ere. Horiek horrela, ikerlariek zehaztu dutenez, deforestazioaren larriagotzea estuki lotua da ingurumen agintaritzak duen fiskalizazio faltarekin eta ingurumenaren kontrako delituak geldiaraztera bideratutako baliabideen murriztearekin. Izan ere, 2021ean %40 txikitu da helburu horietarako eskuragarri den aurrekontu ekonomikoa. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207731/aldaketaren-sukaldea.htm | albisteak | Aldaketaren sukaldea | Mondragon Componentesek bitrozeramika eredu bat garatu du azken hiru urteetan, itsuek edo ikusmen urriko pertsonek erabiltzeko bereziki diseinatua. Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziako Kasu Praktikoen Bankuko adibideetako bat da. | Aldaketaren sukaldea. Mondragon Componentesek bitrozeramika eredu bat garatu du azken hiru urteetan, itsuek edo ikusmen urriko pertsonek erabiltzeko bereziki diseinatua. Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziako Kasu Praktikoen Bankuko adibideetako bat da. | Gero eta teknologikoagoa den ingurune honetan, batzuetan berrikuntza pixka bat behar da berrikuntza bera inklusiboa izan dadin. Tifloteknikaren atzean ezkutatzen den paradoxa handia da hori. Edo, beste era batera esanda, erabileren eta aurrerapen teknologikoen egokitzapenaren atzean dagoen paradoxa da, itsuek edo ikusmen-urritasun handia dutenek erabili ahal izateko. Esate baterako, Mondragon Componentesek garatutako Kitchen Eye bitrozeramikak kolektibo horri etxean autonomia handiagoa emateko sortu dira.
Azken urteotan, ukimen-teknologiari esker, sukaldeen fabrikatzaileek kanpoko diseinua sinplifikatu ahal izan dute, besteak beste ahalik eta errazen garbitzeko. Oso eskertzekoa da… ikusmen arazo larririk ez badugu. Ikusmen arazo larriren bat izanez gero, eta Osasunaren Mundu Erakundearen arabera ia 200 milioi pertsonak dute, sinplifikazio horrek oso zailtzen du eguneroko lan bat. Eta beste horrenbeste gertatzen zaie motrizitate fina kontrolatzeko zailtasunak izan eta interfaze grafiko bat maneiatzeko trebetasunik ez duten pertsonei.
Beraz, erronka zen digitalizazioa eta konpromiso soziala bateratzea, prestazio eta prezio estandarrekiko bitrozeramika eredu bat garatzeko, edozein familiarentzat eskuragarria, baina kolektibo horien behar bereziak asetzeko gai dena. Horretarako, linea zuria, erosotasuna-etxea eta elektronika sektoreei lotutako Mondragon Korporazioko kooperatibei erantzun berritzaileak ematen espezializatuta dagoen enpresak lortu behar zuen etxetresna elektrikoek kontrol-panelaren kanpotik iristen zitzaizkien aginduak interpretatzea. Eta hori lortzeko, ahotsa erabili dute.
Emaitza itxuraz normala den indukzio-sukalde bat da; modu batean zein bestean erabil daiteke, edo sakelakorako aplikazio baten eta ahots-laguntzaile baten bidez. Etxetresna elektrikoaren eta erabiltzailearen arteko elkarrekintza hain da erraza, ezen agindua ematea nahikoa baita bitrozeramika pizteko edo itzaltzeko, tenperatura graduatzeko edo denborak kontrolatzeko, besteak beste. Gainera, plakak hitz egin dezake, eta, beraz, gai da prestatzen ari den janariari buruzko galderei erantzuteko, hala nola zein su erabiltzen ari diren une jakin batean eta zein intentsitatetan.
Eredua diseinatu den kolektiboen benetako erabilgarritasun-beharretara egokitzen dela bermatzeko, Mondragon Korporazioaren industria-dibisioan integratutako kooperatibak proiektua benetako lankidetza-ekimen bihurtu du, hasieratik bertatik. ONCEko espezialistek eta Mondragon Unibertsitateko Osagaien Gelako kolaboratzaileek diseinu-biltzar batean izandako topaketatik sortu zen, eta ideia kooperatibara eraman zuten. Bi erakundeekin batera, Kitchen Eyeren garapenak iraun duen hiru urteetan, erretinosi pigmentarioa dutenen Gipuzkoako elkarteak (Begisare) eta Angel Palacios sukaldari itsuak (Cocinando a ciegas egitasmo didaktikoaren sustatzailea) ere parte hartu dute, prototipoak probatu dituzte, eta iradokizunak egin dituzte prozesu osoan zehar. Alde teknikoan, enpresak honako hauen laguntza eta aholkularitza izan du: ONCEren Tifloteknologia eta Berrikuntza Zentroa (CTI), Centro Stirling (Mondragon Componentesen zentroa, etxean energia sortzeko eta modu efizientean erabiltzeko produktuen ikerketan eta garapenean espezializatua), Eika, Copreci, Fagor Electrónica, Sareteknika eta Euskadiko Etxetresna Elektrikoen Klusterra (Acede). |
2021-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/207732/paulo-garaialderen-hilketari-buruzko-txostena-egin-dute.htm | Politika | Paulo Garaialderen hilketari buruzko txostena egin dute | Triple A erakundeak hil zuen 1982an; senitartekoek Jaurlaritzaren esku utzi dute txostena. | Paulo Garaialderen hilketari buruzko txostena egin dute. Triple A erakundeak hil zuen 1982an; senitartekoek Jaurlaritzaren esku utzi dute txostena. | 1982ko urtarrilaren 1ean, Paulo Garaialde taxilaria desagertu egin zen, eta biharamunean haren gorpua aurkitu zuten, bi eskopeta tiro zituela. Triple A erakundeak bere gain hartu zuen hilketa. Laster berrogei urte beteko dira hura gertatu zenetik, eta Garaialderen senitartekoek txosten bat egin dute, haren bizitzaren eta heriotzaren zenbait alderdi biltzen dituena. Elixabete Garmendia kazetariak koordinatu ditu txosten hori egiteko lanak.
Orain, Garmendiak berak eta Paulo Garaialderen seme Iñaki Garaialde Salsamendik Jaurlaritzari eman diote txostena. Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak eta Giza Eskubide, Memoria eta Lankidetzako sailburuorde Jose Antonio Rodriguez Ranzek hartu dute dokumentua. Orain, Giza Eskubide, Biktima eta Aniztasun Zuzendaritzak auziaren ardura hartuko du eta ahaleginduko da «egia, justizia eta erreparazioa» bilatzen. |
2021-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/207733/ertzaintzak-bederatzi-lagun-atxilotu-ditu-karrantzan-agertutako-hildakoarekin-lotura-dutelakoan.htm | Gizartea | Ertzaintzak bederatzi lagun atxilotu ditu Karrantzan agertutako hildakoarekin lotura dutelakoan | Azaroaren 30ean aurkitu zuten Misael Centenoren gorpua uretan. Taberna batean istilua eduki zuen galdu zen gauean, eta Poliziak hasieratik zituen begiz jota gaur atxilotutakoak. | Ertzaintzak bederatzi lagun atxilotu ditu Karrantzan agertutako hildakoarekin lotura dutelakoan. Azaroaren 30ean aurkitu zuten Misael Centenoren gorpua uretan. Taberna batean istilua eduki zuen galdu zen gauean, eta Poliziak hasieratik zituen begiz jota gaur atxilotutakoak. | Ertzaintzak azaroaren 30ean aurkitu zuen Misael Centenoren gorpua, Karrantza ibaian –Karrantzan (Bizkaia) bizi zen–. Guatemalakoa zen, eta bi urte zeramatzan Bizkaian. Hiru egun lehenago galdu zen haren arrastoa; taberna batean istilu batean nahastuta ikusi zuten azkeneko aldiz. Auzi medikuek ondorioztatu zutenez, hil egin zuten.
Kasuarekin lotuta, Ertzaintzak bederatzi lagun atxilotu ditu gaur goizean, eta ez du baztertzen gehiago atxilotzea. Atxiloketa guztiak Karrantza inguruan egin dituzte, eta ikerketa zabalik dago oraindik ere.
El Correo-k argitaratu duenez, Ertzaintzak «hasieratik zeuzkan begiz jota» atxilotuak. Izan ere, ezagunak dira herrian, eta atxilotuak seinalatzen dituzten hainbat testigantza bildu ditu Poliziak.
Autopsia
Karrantza ibaian aurkitu zuten hilotza, Kantabriako (Espainia) Ramales de la Victoria herriaren parean. Familiak aurreko igandean bertan jarri zuen salaketa. Kantabriako auzi medikuek egin zioten autopsia, eta, ondorioztatu zutenez, Centeno hil egin zuten. Hil ostean bota zuten uretara, edo konorterik gabe zegoela.
Balmasedako epaitegira eraman dute ikerketa azken egunetan, eta horren emaitza izan dira atxiloketak.
Lekukoen arabera, Centeno taberna batean zegoen lagun batzuekin, eta beste bezero batekin istilua eduki zuen. Garagardo ontzi bat bota zion gazte bati. Horren lagunak Centenoren atzetik korrika hasi ziren. Gero zer gertatu zen ez dute argitu. |
2021-12-27 | https://www.berria.eus/albisteak/207734/osasun-ziurtagiria-txerto-ziurtagiria-bilakatuko-da-ipar-euskal-herrian.htm | Gizartea | Osasun ziurtagiria txerto ziurtagiria bilakatuko da Ipar Euskal Herrian | Telelana behartua izanen da hurrengo hiru asteetan. Frantziako Gobernuak murrizketak iragarri ditu aisian eta garraioan. | Osasun ziurtagiria txerto ziurtagiria bilakatuko da Ipar Euskal Herrian. Telelana behartua izanen da hurrengo hiru asteetan. Frantziako Gobernuak murrizketak iragarri ditu aisian eta garraioan. | Gaur arratsaldean bildu da Frantziako Osasun eta Defentsa Kontseilua, eta Ministroen Kontseilua bildu da ondotik. Gaurko Ministroen Kontseiluak osasun ziurtagiria moldatzea erabaki du. Hemendik aitzina, txerto ziurtagiri bilakatuko da, eta txertoa hartu izanaren froga beharko da lortzeko. Frantziako Parlamentuak onetsi beharko du neurria. Horrez gain, zigor gogorragoak iragarri dituzte ziurtagirien inguruko iruzurren kontra.
Horrez gain, murrizketa neurri batzuk ere iragarri dituzte, bereziki ostalaritza eta aisia ukitzen dituztenak. Jende biltzeek bi mila pertsonako muga izanen dute eremu itxietan, eta 5.000 pertsonakoa eremu irekietan; jatea eta edatea debekatua izanen da garraioetan eta zinemetan; ostatuetan eserita egon beharko da. Gainera, abenduaren 31rako babes neurriak hartzera deitu ditu herritarrak Castexek, «arriskuak mugatzeko»
Frantziako lehen ministroak esplikatu du etxeratze agindu neurri oro baztertu dutela oraingoz, baina telelan behartua iragarri du ondoko hiru asteetarako, hala egiten ahal duten langile guzientzat. Astean gutxienez hiru egunez aritu beharko dute telelanean herritarrek, eta, ahal den heinean, lau egunez.
Irakaskuntza zentroei dagokienez, Castexek azpimarratu du erabaki dutela azken aukera gisa baizik ez ixtea. Azken egunetan neurria aipatu bada ere, oraingoz oporrak luzatzea baztertu dute. Azkenik, maskararen erabilera hedatuarekin segituko dutela azpimarratu du: baitezpadakoa da hiri erdialde guzietan eramatea, besteak beste.
Txertatzea helburu
Frantzian eta Europan osasun egoera biziki tinki dela erran du Jean Castex Frantziako lehen ministroak. Ohartarazi du omikron aldaeraren ondorioz kontinente guzian zabaldu dela olatu berria, eta intzidentzia tasa inoizko handiena dela osasun krisia hasi zenetik. Erietxeetan ospitaleratzeak emendatzen ari dira; osasun langileak «nekatuak» dira, eta beste patologia batzuek ere jarduera handia eskatzen dute, Castexek hitzetan.
Galderak ulertzen dituela erran du, hala ere, Frantziako lehen ministroak. «Txertatzea ez litzatekeela eraginkorra? Kutsatzea eta transmititzea eragozten ez badu ere, txertatzeak arriskua apaltzen du, eta bereziki kasu larriak oztopatzen ditu», adierazi du. «Argi da txertatzeak babesten gaituela, besteak babesten dituela eta osasun sistema laguntzen duela».
Kasu larrien ondorioz ospitaleraturiko gehienak txertatu gabeak direla baieztatu du. «Txertatzea funtsezkoa eta erabakigarria da. Dena egiten ari gara txertatzea zalutzeko». |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207735/herritarren-80k-uste-dute-jaurlaritza-pandemiaren-kudeaketa-txarra-edo-oso-txarra-egiten-ari-dela.htm | Gizartea | Herritarren %80k uste dute Jaurlaritza pandemiaren kudeaketa txarra edo oso txarra egiten ari dela | Aztikerrek ikerketa bat egin du jakiteko zer iritzi duten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrek pandemiari aurre egiteko hartzen ari diren neurrien inguruan. Ebidentzia zientifikoak babesten dituzten neurriak lehenetsi dituzte herritarrek, eta iritzi hobea dute Espainiako Gobernuaren jardunaz, Jaurlaritzarenaz baino. | Herritarren %80k uste dute Jaurlaritza pandemiaren kudeaketa txarra edo oso txarra egiten ari dela. Aztikerrek ikerketa bat egin du jakiteko zer iritzi duten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrek pandemiari aurre egiteko hartzen ari diren neurrien inguruan. Ebidentzia zientifikoak babesten dituzten neurriak lehenetsi dituzte herritarrek, eta iritzi hobea dute Espainiako Gobernuaren jardunaz, Jaurlaritzarenaz baino. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrak ez daude gustura pandemiaren kudeaketarekin; bereziki, Eusko Jaurlaritza egiten ari denarekin. Hori da Aztiker Ikerguneak argitaratu duen azken ikerketaren ondorio nagusia: elkarrizketatuen %80k uste dute Jaurlaritza egiten ari den lana txarra edo oso txarra dela. Espainiako Gobernuari dagokionez, %69k uste dute hori.
Lehenik eta behin, ikerguneak COVID-19ari aurre egiteko hainbat neurri proposatu dizkie inkestatuei, eta haiek erantzun dute neurri horiek indarrean jarriko lituzketen edo ez. Ia aho batez ezarriko lukete, esaterako, lehen arreta indartzeko neurria: %98k erantzun dute baietz. %92k zainketa intentsiboetako unitateak indartuko lituzkete, eta %85ek ume konfinatu bakoitzeko baimen bat emango liokete haren arduradun bati.
%75etik gorako babesa izan dute beste neurri batzuek ere: garraio publiko gehiago jartzeak, telelana errazteak, test azkarrak doan jartzeak eta txertaketa borondatezkoa izateak, adibidez.
Babesik txikiena izan duten neurriak, berriz, ostalaritza eta eskolak erabat ixtea izan da. Galdetutakoen %3k eta %4k soilik babestu dituzte neurriok, hurrenez hurren. Itxiera perimetralek ere ez dute ia babesik lortu, eta %8 bakarrik agertu dira Espainiako Gobernuak joan den astean ezarri zuen neurriaren alde: leku irekietan maskara erabiltzea. Babes txikia eskuratu duten beste neurri batzuk, hauexek: 6 urtetik gorako haurrak txertatzera derrigortzea eta 22:00etatik aurrera ostalaritza ixtea.
Ugo Mayor EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Ikerbasqueko ikertzaileak txio batean adierazi duenez, «herritarren iritzia bat dator ebidentzia zientifikoarekin. Gure kudeatzaileek hartzen dituzten erabaki nagusiak ez datoz bat ez ebidentzia zientifikoarekin, ez herritarren iritziarekin».
Jarraian, Aztikerrek elkarrizketatuei galdetu die ea zenbateraino daeun ados adierazpen honekin: «Libre sentitzen naiz edozein egoeratan COVID-19ari buruzko nire iritziak emateko». Horren inguruan, denetariko erantzunak jaso dituzte: elkarrizketatuen %15,4 oso ados agertu dira; %23,3, ados; %9,5, berriz, ez ados, ez kontra; %23,3, kontra; eta %28,1, oso kontra.
Erakundeen kudeaketari kritika
Gobernuen eta alderdien balorazioa egiteko eskatu diete herritarrei. Haiek gogor gaitzetsi dute Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak pandemia kudeatzeko duten modua, eta ezohiko pertzepzio bat azaleratu du inkestak: herritarrek uste dute Jaurlaritzaren jarduna Madrilena baino okerragoa dela. %55,7k uste dute Jaurlaritza oso gaizki ari dela, eta %36,9k dute iritzi hori Madrili dagokionez.
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeetan dabiltzan alderdiak ere kritikatu dituzte herritarrek: EH Bilduk lortu ditu emaitzarik onenak, baina oso apalak dira harenak ere. 0tik 10era, 3,1 eman diote inkestatuek; Elkarrekin Podemosi, berriz, 2,6 eman diote; PSE-EEri, 2,1; EAJri, 1,9; PPri, 0,9; eta Voxi, 0,6.
COVID-19aren kontrako neurriak: EAEko herritarren iritziak eta pertzepzioak izena du ikerketak, eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bizi diren 18 urtetik gorako 1.192 lagunek bete dute inkesta, abenduaren 20tik 23ra. Ikusi emaitzak, osorik, hemen. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207756/jose-luis-mendilibar-da-alaveseko-teknikari-berria.htm | Kirola | Jose Luis Mendilibar da Alaveseko teknikari berria | Denboraldi amaiera arte sinatu du Zaldibarko teknikariak. Taldearen egoera irauli eta mailari eustea da helburua | Jose Luis Mendilibar da Alaveseko teknikari berria. Denboraldi amaiera arte sinatu du Zaldibarko teknikariak. Taldearen egoera irauli eta mailari eustea da helburua | Ordubeteko epean duela egun batzuetatik zebiltzan bi zurrumurruak baieztatu ditu Alavesek. Lehenbizi, jakinarazi du Javier Callejak ez duela taldea zuzentzen segituko, eta ondoren esan du haren ordezkoa zein den: Jose Luis Mendilibar. Zaldibarko teknikariak sasoi amaiera arteko kontratua sinatu du, eta helburu argia izango du: taldearen egoera irauli eta mailari eustea. Gaur bertan hark zuzenduko du entrenamendua, eta igandean egingo du debuta, Realaren aurkako derbian.
Mendilibarrek 20 urte baino gehiago daramatza entrenatzaile lanetan. Arratia futbol taldean hasi zen, futbolari izateari utzi ondoren. Athleticeko harrobian lan egin ostean, Lanzarote entrenatu zuen, eta, han egindako lan onaren ostean, 2004. urtean Eibarrek fitxatu zuen. Gipuzkoako taldea Lehen Mailara igotzear egon zen, eta Athleticek fitxatu zuen. Baina denbora gutxi egin zuen bertan. Valladolid, Osasuna eta Levante entrenatu ostean, Eibarrera itzuli zen. Eta han egin zituen urterik oparoenak. Sei denboraldi eman zituen bertan, eta bitan lehen hamarren artean sailkatu zen Eibar. Baina iragan denboraldian Bigarren Mailara jaitsi zen Eibar, eta hor amaitu zen Mendilibarren aroa bertan. Alavesek eskerrak eman dizkio Mendilibarri erronka onartzeagatik. "Nahi duguna da taldeak identitate propioa izatea, eta jarraitutasuna izatea jokoan".
Aipatu bezala, aurretik kargutik kendua zuten Calleja. Entrenatzaile espainiarra joan den apirilean lotu zitzaion Alavesen bideari, eta, elkarrekin, bete zuten orduko helburua: Espainiako Ligako lehenbiziko mailan gelditzea. Denboraldia amaituta, 2023 arte luzatu zuen kontratua. Ordea, Gasteizko taldea emaitza txarrak ari da izaten azkenaldian; horiek bultzatuta erabaki du klubak entrenatzailea hartzea.. Arabarrak jaitsiera postuetan daude, lehen itzulia amaitzear dela: hemezortzigarren daude, hamabost punturekin. «Entitatearen helburuak betetzeko, eta Deportivo Alavesek Lehen Mailan duen boladarik luzeena luzatzeko gogo horrekin, erabaki ausartak hartu behar dira elkarrekin, kluba, entrenatzailea, taldea eta zaleak barne», argudiatu du Alavesek ohar batean. Halaber, taldeak eskerrak eman dizkio Callejari, Gasteizko taldea zuzendu duen aldian erakutsitako «ilusioagatik». Zortea opatu diote etorkizunerako.
Ezusterik ezean, datozen egunetan Jose Luis Mendilibar eibartarrak hartuko du haren lekua Alavesen. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207757/antigeno-probak-supermerkatuetan-erosten-ahalko-dira-ipar-euskal-herrian.htm | Gizartea | Antigeno probak supermerkatuetan erosten ahalko dira Ipar Euskal Herrian | Frantziako Gobernuak erabakitako salbuespen neurria urtarrilaren 31 arte izanen da indarrean. | Antigeno probak supermerkatuetan erosten ahalko dira Ipar Euskal Herrian. Frantziako Gobernuak erabakitako salbuespen neurria urtarrilaren 31 arte izanen da indarrean. | Frantziako Gobernuak autodiagnostikoak egiteko antigeno probak saltzea baimendu die supermerkatuei, gaur argitaratu duen aldizkari ofizialean. «Salbuespen neurria» izanen dela zehaztu dute, eta abenduaren 31 arte iraunen du neurriak. Orain arte, farmazietan baizik ez ziren erosten ahal, baina hornikuntza arazo handiak gertatu dira azken asteetan, eta leku anitzetan ia ezinezkoa zen probarik aurkitzea. «Hornitze eta saltze zirkuituak emendatzea» da gobernuaren xedea, aldizkari ofizialeko erabakiaren arabera.
Frantziako Osasun eta Defentsa Kontseilua eta Ministroen Kontseilua bildu ziren herenegun, eta neurri berriak iragarri zituzten omikron aldaerak eragindako olatuari aurre egiteko, baina ez zuten aipatu antigeno testen hedatzea. Hauek dira zerrendatutako neurriak: osasun ziurtagiria moldatuko dute, eta txertoaren ziurtagiria bilakatuko da; telelana nahitaezkoa izanen da ondoko hiru asteetan; eta garraioetako eta asialdi eremuetako baldintzak zorroztu dituzte. Txertatzea «zalutzeko» borondate irmoa ere erakutsi zuen Jean Castex Frantziako lehen ministroak.
Saltegi handien eskaera bat zen testak saltzeko aukera edukitzea. Twitter sare sozialean zabaldutako mezu batean, neurria txalotu du Michel-Edouard Leclerc E. Leclerc supermerkatuen nagusiak, eta segurtatu du ez dutela irabazirik aterako testen salmentatik. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207758/enrique-maiaren-kudeaketa-txarra-salatu-du-eh-bilduk.htm | Politika | Enrique Maiaren «kudeaketa txarra» salatu du EH Bilduk | Iruñeko Udalak aurten ez ditu gauzatu aurtengo aurrekontuetan jasotako inbertsioetatik 13 milioi, gutxienez %30. «Hiriak beharrik handiena zuen garaian gertatu da», kritikatu du Joseba Asironek | Enrique Maiaren «kudeaketa txarra» salatu du EH Bilduk. Iruñeko Udalak aurten ez ditu gauzatu aurtengo aurrekontuetan jasotako inbertsioetatik 13 milioi, gutxienez %30. «Hiriak beharrik handiena zuen garaian gertatu da», kritikatu du Joseba Asironek | Ostegunean, 09:00etan osoko bilkura egingo du Iruñeko udalbatzak. Joxe Abaurrea EH Bilduko zinegotziak kargua utzi ondotik, hutsune hori baliatu nahi izan du Enrique Maia Iruñeko alkateak, baina «jokaldi tranpatia gaizki atera zaio», Joseba Asiron EH Bilduko eledunaren arabera. Ostegunean bertan hartuko du kargua Garbiñe Buenok, eta ondoren 2022ko aurrekontu proiektua eztabaidatu eta bozkatuko da. PSNk kontra bozkatuko duela adierazi ondotik, atzera botako dira.
Gaur, prentsaurrekoan, Joseba Asironek azaldu du aurrekontu proposamena «errealitatetik kanpo» dagoela. Azaroan, Nafarroako udalen finantzaketa eredua aldatzeko EH BIlduk Nafarroako Gobernuarekin akordioa lortu ondotik, kexu azaldu zen Enrique Maia, hitzarmen horrek Iruñeari kalte egiten ziolako, eta hiriburu izateagatik finantzaketa galdu zuelako. Asironen arabera, argudio hori «kezko hesi bat» baino ez da, bere kudeaketa kaskarra ezkutatzeko.
Izan ere, PSNrekin batera onartutako aurtengo aurrekontuetan, 35 milioi euro inbertitzeko aukera zuen udalak, eta, EH Bilduren arabera, 13 milioi ez dira gauzatu. EH Bilduk kalkulatzen du %40 dela, eta Maiak berak onartu duela gutxienez %30 ez dela erabiliko. «Pandemiaren garaian gertatu da hori, hiriak beharrik handiena zuenean eta udalak gaitasun ekonomikorik handiena zuen garaian».
Hori gutxi balitz bezala, EH Bilduren ustez, inbertsioen kopuru handi bat Navarra Sumaren intereserako kontuetan eta polemika handia eragin duten proiektuetan erabili da: hala nola Gaztelugibeleko hipika lehiaketan, «euren lagunen intereserako Coworkids proiektuan», Txantrean zona urdina ezartzean, Arrosadian merkataritza gune handi bat sustatzean edo Labriteko pasabide «antzua bide aldiz ordaintzean». |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207759/valtonyc-ez-estraditatzea-erabaki-du-belgikako-justiziak.htm | Kultura | Valtonyc ez estraditatzea erabaki du Belgikako justiziak | Rap kantaria Espainiari entregatzeko eskaria atzera bota du Ganteko Apelazio Auzitegiak. Fiskaltzak egina zuen eskaera, ustezko mehatxu delitu batengatik. | Valtonyc ez estraditatzea erabaki du Belgikako justiziak. Rap kantaria Espainiari entregatzeko eskaria atzera bota du Ganteko Apelazio Auzitegiak. Fiskaltzak egina zuen eskaera, ustezko mehatxu delitu batengatik. | Ganteko (Flandria) Apelazio Auzitegiak atzera bota du Josep Miguel Arenas Valtonyc (La Puebla, Mallorca, Herrialde Katalanak, 1993) Espainiara estraditatzeko eskaera. Aurretik ere atzera bota zuen bere kantuetan Espainiako koroari irain egiteagatik eta terrorismoaren gorazarrea egiteagatik fiskaltzak egindako eskaera, eta oraingoan mehatxuen delituagatik egindako eskaria baztertu du.
«Ez dago estradiziorik hiru kasuetarako. Amaitu da. Auzitegiak adierazi du: Espainian zigortzeko balio izan duten kontuak ez dira delituak Belgikan», azaldu du epaiaren berri izan ondoren Simon Bekaert abokatuak. Fiskaltzak epaiari helegitea jarri ahal izango dio azken aukera gisa, baina, Bekaertek azaldu duenez, ez dago horretarako aukera handirik.
Valtonyci hiru urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zioten 2018ko udaberrian Espainian, bere abestietan terrorismoaren gorazarrea, mehatxuak eta Espainiako koroari irain egitea leporatuta. Urte hartako maiatzaren 24an, kartzelara sartzeko epea bukatzen zitzaion egunean, musikariak erbestera jo zuela jakin zen. Horren ondorioz, Espainiak hura atxilotzeko eta estraditatzeko euroagindua eman zuen.
Ordudanik, Belgikako justiziak mahai gainean izan du gaia, hara jo baitzuen musikariak. Urte hartan bertan, Ganteko auzitegi batek ez zuen onartu musikaria estraditatzea, kantuen hitzak adierazpen askatasunak babestuak zeudela ebatzita.
Gaurko epaiaren berri jakin ondoren, Valtonycek adierazi du magistratu belgikarrek erakutsi dutela «independenteak» direla, eta «XXI. mendeko Europako estandarrak» errespetatzen dituztela. «Belgikako gizarteak pozik egon behar du adierazpen askatasuna errespetatu delako».
Joan den urrian, Belgikako Auzitegi Konstituzionalak adierazi zuen koroari egindako irainen legea inkonstituzionala dela herrialde hartan, eta arrazoi horregatik Espainiara estraditatzeko aukera baztertu zuen.
RAC1-i egindako adierazpenetan, rap kantaria «pozik» agertu da bere kontrako auzia «amaitu» delako Belgikan. «24 urterekin kondenatu ninduten, eta lau urte geroago justizia aurkitu dut. Baina etxetik 1.200 kilometrora izan behar izan du. Gazi-gozoa da». |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207760/bizkaiko-foru-aldundiak-2025eko-abenduaren-31-arte-luzatu-nahi-du-eukaliptoen-landaketa-mugatzeko-epea.htm | Gizartea | Bizkaiko Foru Aldundiak 2025eko abenduaren 31 arte luzatu nahi du eukaliptoen landaketa mugatzeko epea | Foru araua eguneratzen ari da, eta luzatu egin nahi du landaketak mugatzeko epea. Testua jendaurrean jarri du, helegiteak aurkeztu ahal izateko. | Bizkaiko Foru Aldundiak 2025eko abenduaren 31 arte luzatu nahi du eukaliptoen landaketa mugatzeko epea. Foru araua eguneratzen ari da, eta luzatu egin nahi du landaketak mugatzeko epea. Testua jendaurrean jarri du, helegiteak aurkeztu ahal izateko. | Bizkaiko Foru Aldundia hasia da tramitatzen eukaliptoak lurraldean duen hedapena geldiarazteko eta espezie horren landaketa mugatzeko luzapena. Landu duten testuaren arabera, 2025eko abenduaren 31 arte mugatuko du eukaliptoaren landaketa, eta indarrean dagoen Mendien Foru Arauan txertatuko da, xedapen gehigarri gisa.
Testuak ezartzen duenez, xedapena indarrean sartu aurretik tramitatzen ari ziren, eta azkenik onesten diren eukalipto birlandaketak bakarrik baimenduko dira. Are, landaketa horiek egiteko epea 30 egun naturaletan amaituko da, betiere xedapena indarrean jartzen denetik zenbatzen hasita.
Halaber, 2025eko abenduaren 31 arte eukalipto birlandaketak baimenduko dira bakarrik landatu nahi den lursailean aurretik espezie horrek nagusiki osatutako baso masa bat egon bada: landatutako espezieen %50 baino gehiago eukaliptoak badira, eta aurreko landaketek legedia errespetatu badute. Halere, ez da baimenduko eukaliptoarekin birpopulatu beharreko azalerak aurretik espezie horrekin landaturiko azalera gainditzea.
Aldundiak jendaurrean aurkeztu du testua, eta herritarrek aukera izango dute alegazioak aurkezteko. Gero, testua Bizkaiko Batzar Nagusietan tramitatzen jarraituko da, eta 2022ko lehen hiruhilekoan onartzea aurreikusten du aldundiak. Beraz, xedapen horren bidez, eukaliptoaren baso erabilera arautzeko eta haren hedapena geldiarazteko beharrezko lege euskarria ezarri nahi du aldundiak. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207761/aebek-hamarretik-bostera-murriztu-dute-birusarekin-kutsatu-ondotik-bakartuta-egin-beharreko-egun-kopurua.htm | Mundua | AEBek hamarretik bostera murriztu dute birusarekin kutsatu ondotik bakartuta egin beharreko egun kopurua | Neurrian eginiko aldaketak asintomatikoei eraginen die. Etxe Zuriko ordezkariek nabarmendu dutenez, COVID-19aren omikron aldaeraren berezitasunak direla-eta hartu dute erabakia. | AEBek hamarretik bostera murriztu dute birusarekin kutsatu ondotik bakartuta egin beharreko egun kopurua. Neurrian eginiko aldaketak asintomatikoei eraginen die. Etxe Zuriko ordezkariek nabarmendu dutenez, COVID-19aren omikron aldaeraren berezitasunak direla-eta hartu dute erabakia. | Omikron aldaera hedatu izanak ezinbestean aldatu du izurriteari begiratzeko modua, zenbait herrialdek hartutako erabakiek agerian utzi dutenez. Hainbat adituren ustetan, aldaera horren berezko ezaugarriek bide ematen dute zenbait neurri moldatzeko, eta baita, zenbaiten iritziz, batzuk leuntzeko ere. Hala dela iritzita, urrats aski handia egin dute berriki Ameriketako Estatu Batuek. Etxe Zuriak iragarri duenez, hemendik aitzina orain arte baino txikiagoa izanen da birusarekin kutsatua egonik konfinatuta bete beharreko aldia. Erdira murriztu dute, zehazki: hamar eguneko itxialdia bete beharra zegoen orain arte; hemendik aurrera, bost egunez egon beharko da bakarturik.
Joe Biden AEBetako presidenteak egin zuen aldaketaren gaineko proposamena aurrena, Antoni Fauci Etxe Zuriko epidemiologoen buruak lagunduta. Argudiatu zutenez, adituen babesa izandakoan emanen zuten epeak murrizteko pausoa. Azkenik, erdietsi dute onespena, eta orain heldu da, beraz, neurriaren iragarpena.
Gaixotasun infekziosoen prebentzio eta kontrolerako AEBetako zentroak argudiatu du omikron aldaerak aski desberdintasun dituela aurreko aldaerekin konparatuz gero. Azaldu dutenez, datuek erakutsi dute omikrona zabaltzen errazago ari dela, baina eraginak ez dira hain larriak. Gainera, zehaztu dute kutsatze gehienak infekzioaren hasieran gertatzen direla; sintomak azaldu ondoko lehenbiziko eta bigarren egunean, edo bizpahiru egunen ondoren. Horregatik, gobernuak esan du konfinamenduak bost egun iraungo duela. Halere, argitu dute ondoko bost egunetan ezinbestekoa dela prebentzio neurriak zorrotz betetzea, karrikara aterata ere. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207762/errekorra-hautsi-du-izurriak-hegoaldean-ia-9000-positibo-egun-bakarrean.htm | Gizartea | Errekorra hautsi du izurriak Hegoaldean: ia 9.000 positibo egun bakarrean | Osakidetzak eta Osasunbideak beste 8.987 kasu atzeman zituzten atzo. 607 pertsona daude ospitaleratuta: horietatik 134, ZIUetan. | Errekorra hautsi du izurriak Hegoaldean: ia 9.000 positibo egun bakarrean. Osakidetzak eta Osasunbideak beste 8.987 kasu atzeman zituzten atzo. 607 pertsona daude ospitaleratuta: horietatik 134, ZIUetan. | Asteburua atzean utzita, transmisio datuek gora egin dute berriz ere Hego Euskal Herrian. Oraingo honetan, gainera, lehen olatuaz geroztik ezarritako langa guztiak gainditu ditu izurriak: 8.987 positibo atzeman zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak atzo.
Osasunbideak ez du transmisioari buruzko oharrik argitaratu —astean bitan plazaratzen dute—, baina Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik datu batzuk eman ditu hedabideen aurrean. Azaldu duenez, 14 eguneko intzidentzia metatuak ere gora egin du, eta 100.000 biztanleko 2.285 kasukoa da. Nafarroakoa are makurragoa da: 2.435 kasu.
Nafarroako Gobernuak emaniko datuen arabera, gainera, positibo tasa harrotuta dabil: atzo, 7.386 proba diagnostiko egin zituzten herrialdean, eta horietatik 2.419k eman zuten positibo: %32,75ek. Proba egin zieten herritar guztien herenek birusa zuten.
Ospitaleetako egoerari dagokionez, orain 607 pertsona daude Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako erietxeetan ospitaleratuta: horietatik 473 gela arruntetan daude, eta 134, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, larri.
Nafarroan COVID-19ak jota beste lau pertsona hil direla jakinarazi du gobernuak. Azken hamabi egunetan 20 pertsona hil dira herrialdean izurriaren ondorioz. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207763/sarek-azaldu-du-arrasateko-martxan-ez-dutela-presorik-omenduko.htm | Politika | Sarek azaldu du Arrasateko martxan ez dutela presorik omenduko | PPk fiskaltzari eskatu dio Gipuzkoako herrian egitekoak diren mobilizazioaren kontra jotzeko. | Sarek azaldu du Arrasateko martxan ez dutela presorik omenduko. PPk fiskaltzari eskatu dio Gipuzkoako herrian egitekoak diren mobilizazioaren kontra jotzeko. | Sarek euskal presoen eskubideen aldeko mobilizazioak antolatu ditu Urtezahar egunerako zenbait udalerritan. Arrasaten (Gipuzkoa), herriko presoak etxeratzeko eskatuko dute, eta haien artean dago Unai Parot. Covite, PSE-EE eta PP kexu azaldu dira, eta Sarek zehaztu du Arrasateko martxan ez dutela presorik omenduko: «Sarek ez du inolako martxarik ezta preso bakar baten aldeko inolako omenaldirik antolatu».
Ohar batean, plataformak azaldu du Arrasatekoa beste mobilizazio bat gehiago dela dozenaka herritan egingo dituztenen artean, eta hileko eta urteko azken ostiraletan egin ohi dituzten deialdiak direla, «espetxe politika honen ondorioz euskal presoei ezartzen zaien salbuespen legediaren» aurka egiteko: «Gure azken urteetako ibilbideari erreparatuz, argi dago guk sekula ez dugula presorik omendu; gure lana beti nabarmendu da salbuespen legediaren salaketaren, euskal presoen eskubideen aldeko defentsaren eta biktima guztiekiko errespetuaren, elkartasunaren eta babesaren arteko oreka uztartuz lan egiteagatik».
Hori dela eta, biktimei «sufrimendu erantsirik» ez eragiteko asmoz, Arrasateko Sarek egindako deialdian agertzen ziren herriko presoen eta iheslarien izenak kendu zituen atzo arratsaldean bertan, «sortutako gaizki-ulertua —nolabaiteko omenaldi bat egiteko asmoa— eta sortu zezakeen min gehigarri oro ekiditeko helburuz». Sarek gaineratu du «zinez sentitzen» duela «nahasmena eta sortu ahal izan duten oinazea: «Honek minik eragin badu, gure aldarrikapena egiteko moduan asmatu ez izana hausnartzen dugu». Era berean, gaineratu du lanean jarraituko dutela «salbuespen legeria» amaitu dadila eskatzeko, «elkarbizitzaren eta bakearen alde».
Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusia, ordea, Sorturi eta EH Bilduri mintzatu zaie: ohartarazi du «hiltzaileak txalotzea» eta haien ibilbidea «normaltzea» elkarbizitzaren «kontrako norabidean» doala: «Paroten moduko terrorista baten edo beste batzuen figura goraipatzeko edozein ekitaldik bizikidetzari kalte egiten dio, biktimei min ematen die, eta gure arbuioa merezi du».
Harago joan da Carlos Iturgaiz PPko Euskal Autonomia Erkidegoko presidentea: fiskaltzari eskatu dio berehala mobilizazioaren kontra jo dezala, hura egin dadin galarazteko. Iturgaizek dio martxa «ezker abertzalearen pultsu bat» dela «Paroten moduko gaizkileak goraipatu eta kaleak erabiltzeko apologia terrorista egiteko». |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207764/txibitek-eta-urtaranek-koronabirusa-dutela-jakinarazi-dute.htm | Gizartea | Txibitek eta Urtaranek koronabirusa dutela jakinarazi dute | PCR proban positibo eman dutela eta «sintoma arinak» dituztela adierazi dute Nafarroako lehendakariak eta Gasteizko alkateak Twitterreko beren kontu ofizialetan. | Txibitek eta Urtaranek koronabirusa dutela jakinarazi dute. PCR proban positibo eman dutela eta «sintoma arinak» dituztela adierazi dute Nafarroako lehendakariak eta Gasteizko alkateak Twitterreko beren kontu ofizialetan. | Inozente eguneko broma bat dirudi, baina egia da: Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak positibo eman du COVID-19an. Lehendakariak berak jakinarazi du, Twitterreko bere kontu ofizialean, eta Nafarroako Gobernuaren kontu instituzionalak zabaldu du mezua: «Positibo eman dut COVID-19an. Ongi nago; sintoma arinak ditut txertaketari esker, zeina gure tresnarik onena baita. Segi dezagun buru-belarri seigarren olatu hau gainditzeko lanean, arduraz eta zuhurtziaz».
Gorka Urtaran Gasteizko alkateak ere COVID-19an positibo eman duela jakinarazi du Twitterreko bere kontu ofizialean. «Positibo eman dut Covid-ean antigeno test baten ondoren. Oraingoz, ondo nago. Nire agenda ahalik eta gehien mantentzen saiatuko naiz etxetik modu telematikoan. Zaindu», esplikatu du txioan.
Nafarroako Gobernuak ondutako protokoloaren arabera, hamar eguneko berrogeialdia egin beharko du Txibitek, eta, horren ostean, lanera bueltatu ahalko da, beste PCR baten konfirmaziorik gabe ere. Urtaranek, berriz, Eusko Jaurlaritzak agintzen duen protokoloaren arabera, bakartuta egon beharko du gutxienez hamar egunez sintomak hasi zirenetik edo proba egin ziotenetik hasita. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207765/ekoizleei-esnea-prezio-duin-batean-salerosteko-exijitu-dute-ehnek-eta-uagnk.htm | Ekonomia | Ekoizleei esnea «prezio duin batean» salerosteko exijitu dute EHNEk eta UAGNk | Iruñeko Mercadona batean egindako protestan, salatu dute egoera «bideraezina» dela pentsua eta erregaia garestitu direla-eta, eta elikagai kateko legea aplikatu dadila eskatu dute. | Ekoizleei esnea «prezio duin batean» salerosteko exijitu dute EHNEk eta UAGNk. Iruñeko Mercadona batean egindako protestan, salatu dute egoera «bideraezina» dela pentsua eta erregaia garestitu direla-eta, eta elikagai kateko legea aplikatu dadila eskatu dute. | Pentsuak jaten gaitu eta Distribuzioak kateatzen gaitu zioten kartelei heldurik, abeltzain talde handi bat elkartu da eguerdian Iruñean, Buztintxuri auzoko Mercadona batean. Nafarroako EHNEk eta UAGNk mahai gainean zituzten merkataritza talde handiek 70 zentimobaino merkeago saltzen dituzten esneak. David Bariain UAGNk presidenteak salatu du Nafarroako etxaldeen «hiltzaile» direla halako prezioak, eta «bizpahiru hilabete» baino ez dutela iraungo, azkenaldiko produkzio kostuen ondorioz.
Egun, abeltzainek 32 eta 37 zentimo artean saltzen dute litroa esnearen hornidura katean. Fermin Gorraiz Nafarroako EHNEko presidenteak azpimarratu du pentsua %30 garestitu dela, eta, horri gaineratuz gero nabarmen igo zaiela erregaiaren edo argindarraren kostua, «galerak» dituzte esnearen ekoizpenean. Felix Barianek gaineratu du egoera «bideraezina» dela.
2020an, elikagai katearen legea sartu zen indarrean Espainian, ekoizlearengandik bezeroarenganainoko hornidura katean gehiegikeriarik egon ez zedin bermatzeko. Bi sindikatuek aldarrikatu dute Nafarroako Gobernuari dagokiola Nafarroan lege hori aplikatzeko ardura, eta esnearena adibide argia dela. Prezioen mahaira deitu dadila eskatu dute, eta bertan esne industria, abeltzainak, banaketa eta garraio sektoreak egon daitezela, bakoitzak bere kostuak mahai gaineratu eta prezioen duintasuna bermatu dadin.
Gorraizen arabera, urtean herritar batek 70 litro esne kontsumitzen ditu batez beste, eta eurek eskatzen dutena da 40 eta 42 zentimora igotzea industriak eta banaketak erosten dieten litroa. «Horrek esan nahiko luke 10 zentimo inguru igoko litzatekeela salneurria, eta, kate osoan esnea errentagarri izan dadin, herritar batek urtean zazpi euro gehiago ordainduko lituzke. Ez da inongo erokeria. Barneratzen erraza da», azaldu du.
Felix Bariainen arabera, arazo nagusietako bat da merkataritza talde handiek bezeroak erakartzeko baliatzen dutela esnea, eta batik bat marka zuriko esne markak merkaturatzen dituztela.«Marka horiek zuzenean abeltzainak eta esne ustiategiak erailtzen ari dira. Haien erruz, itxi egingo dira». Haren ustez, 70 zentimotik beherako esneak «zentzugabekeria handi bat» dira, eta ikuskatzaileek hori zaindu beharko lukete. Bariainek salatu du enpresa handi horiek gizarte erantzukizunaz hitz egiten dutela: «Gezur handi bat da hori. Legeak bete-betean zaindu beharko luke hori, eta Nafarroako Gobernuari dagokio egitea». |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207766/kasu-arinen-jarraipena-egiteari-utziko-diote-jaurlaritzak-eta-nafarroako-gobernuak.htm | Gizartea | Kasu arinen jarraipena egiteari utziko diote Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak | Sagarduik esan du herritarrei eskatuko dietela osasun zentroarekin harremanetan jartzeko baldin eta «sintomek okerrera egiten badute edo arnasa hartzeko zailtasunak badituzte». | Kasu arinen jarraipena egiteari utziko diote Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. Sagarduik esan du herritarrei eskatuko dietela osasun zentroarekin harremanetan jartzeko baldin eta «sintomek okerrera egiten badute edo arnasa hartzeko zailtasunak badituzte». | Omikron aldaeraren ondorioz, gainezka egin du Hego Euskal Herriko lehen arretak. Izurriaren detekzio sistema ezinean dabil, egunetik egunera goranzkoan diren kutsatzeak diagnostikatu, identifikatu eta kontaktuak arakatzeko lanetan. Hori dela eta, protokoloak aldatzea erabaki dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, gaitzaren kasu arinetan «autodiagnostikoa» eta «autozaintza» lehenetsita.
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak azaldu du «kasu positiboen detekzioan eta kutsatutako kolektibo zaurgarrien jarraipenean» jarriko duela arreta, eta, beraz, ez du COVID-19aren birusa atzeman zaien guztien jarraipena egingo. Hala jakinarazi du Gotzone Sagardui Osasun sailburuak, gobernu kontseiluaren osteko agerraldian: «Euskadi transmisio komunitarioko fase batean dago, eta zaintza eta miaketa protokoloak egokitu eta eguneratu behar dira».
Hegoaldean, berriz ere errekorra hautsi du kutsatu kopuruak: 8.987 kasu atzeman zituzten atzo. Jaurlaritzak azaldu duenez, ordea, txertaketari esker, kutsatutako gehienek koadro arinak dituzte, eta osasun zentroarekin harremanetan jartzeko esango zaie baldin eta «sintomek okerrera egiten badute edo arnasa hartzeko zailtasunak badituzte». Izan ere, sailburuak azaldu duenez, pandemiaren fase honetan «garrantzitsuena da kasu positiboak detektatzea, ahulenen jarraipena egitea eta konplikazioak dituztenei arreta ematea». Kolektibo kalteberenen artean aipatu ditu adinekoak, haurdun daudenak, immunodepresioa dutenak eta txertatu gabekoak. Osakidetzak «jarraipen proaktiboa» egingo die horiei.
Sagarduiren esanetan, txertaketari esker, kutsatutako gehienek bakartzea, atsedena eta antitermikoren bat (parazetamola) eskatzen duten koadro arinak dituzte. Pertsona horiek bakartuta egon beharko dute, eta Osakidetzak ez du horien «jarraipen proaktiborik» egingo. Halere, gaineratu du sintomek okerrera egiten badute edo arnasa hartzeko zailtasuna badute orduan jarri beharko dutela harremanetan osasun zentroarekin.
Beste neurri batzuen berri ere eman du Sagarduik: antigeno proba gehiago egingo dituzte, emaitzak azkarrago lortzeko, eta, Jaurlaritzaren arabera, horrek arindu egingo du lagina hartzea eta emaitzak lortzea. Era berean, telefono bidezko arreta indartu egingo da, COVIDarekin lotutako kontsultak eremu horretara bideratu ahal izateko. Azkenik, «zeregin burokratikoa arintzeko» lehen mailako arretan, aldi baterako gaixoaldiak kudeatzeko atal bat ere jarriko dute webgunean, kasu positiboetarako.
Sintomarik izanez gero zer egin behar den ere gogorarazi du Osasun Sailak: etxean bakartu, Osakidetzarekin ordua lortzeko inprimaki batean datuak sartu edo osasun zentrora deitu, eta sintomekin hasi aurretik egondako pertsonen zerrenda bat prestatu.
Nafarroan, baiezkoa «autotest diagnostikoei»
Nafarroako Gobernuak ere berritu egin ditu positiboak detektatzeko eta kutsatutakoak bakartzeko jarraibideak, omikron aldaerari aurre egiteko xedez. Aurrerantzean, proba diagnostikoak ez zaizkie eginen kasu guztiei, sintoma nabarmenak dituztenei baizik (38 gradutik gorako sukarra hiru egunez, arnasa hartzeko zailtasuna eta bat-bateko eztula). Hortaz, positibo emandako baten kontaktu estu izan direnei ere ez diete PCR-rik eginen asintomatikoak badira edo sintoma arinak badituzte. Horren ordez, bi jarraibide emanen zaizkie: txertoa hartua baldin badute, ez dute berrogeialdirik egin beharko, baina harreman sozialak ahalik eta gehien murrizteko eta maskara une oro jantzita eramateko eskatuko diete. Txertatuta ez badaude, berriz, hamar egunez egon beharko dute berrogeialdian.
Gainera, positiboak diagnostikatzeko tenorean, osasun etxeko PCR batek adina balioko dute farmazietan erosi eta etxean egin daitezkeen antigeno probek. Proba farmazian egin badute, botikariek beraiek jakinaraziko diote positiboa Osasunbideari; aldiz, testa etxean eginez gero, pazienteak berak eman beharko dio positiboaren berri farmaziari, edo zuzenean Osasun Departamentuari, antigenosfarmacia@navarra.es helbide elektronikoaren bidez.
Hori eginda, pazienteak bi SMS jasoko ditu: batean, diagnostikoaren konfirmazioaz gainera, zenbait jarraibide emanen dizkiote, eta baita kontakturako telefono zenbaki bat ere, sintomak agertuko balira, horien berri emateko. Bigarren SMSa birbidali egin beharko die kontaktu estu izandako guztiei, haiendako jarraibideak zehaztuko baitira bertan. Hortaz, aurrerantzean, positibo emandakoek beraiek arduratu beharko dute beren kontaktu izandakoei abisua emateaz.
Hortik aurrera, positibo emandako pazienteek berrogeialdian egon beharko dute hamar egunez. Osasun etxeak telefonoz eginen du kasuen jarraipena, eta gaixo agiria tramitatuko du, pazienteak hala eskatzen badu. Sintomek okerrera eginez gero, osasun zentrora deitu beharko dute pazienteek, eta jarraipen «estuagoa» eginen diote. Kasu horietan, behar izanez gero, aurrez aurre artatuko lukete medikuek, eta, kasu larrienetan, ospitaleratzea aginduko lukete. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207767/espainiako-kongresuak-onartu-ditu-2022rako-aurrekontuak.htm | Politika | Espainiako Kongresuak onartu ditu 2022rako aurrekontuak | Senatuak oniritzia eman arren, PPk onartutako zuzenketa batek atzeratu egin zuen onarpena. Azkenean, zuzenketa horren alde egin dute 281 diputatuk. | Espainiako Kongresuak onartu ditu 2022rako aurrekontuak. Senatuak oniritzia eman arren, PPk onartutako zuzenketa batek atzeratu egin zuen onarpena. Azkenean, zuzenketa horren alde egin dute 281 diputatuk. | Azken tramite parlamentarioa gainditu dute Espainiako aurrekontuek, Diputatuen Kongresuak gehiengo osoz onartu baititu gaur goizean. Lege proposamenaren azken zuzenketak aldeko 281 boto jaso ditu, aurkako 62 eta abstentzio bat. Urtarrilaren 1ean sartuko dira indarrean.
Espainiako Gobernuak ziurtatua zuen gehiengoa gaurko bozketan, baina nahi baino gehiago luzatu zaio aurrekontuak onartu arteko tartea. Joan den astean jaso zuten Senatuaren oniritzia, baina, azken momentuko zuzenketa bat onartu izanaren ondorioz, astebetez atzeratu da kontuen behin betiko onarpena. Izan ere, Compromis alderdiak hizkuntza koofizialen sustapenerako zuzenketa bat egin zuen, eta, ezustean, horren alde egin zuen PPk, aurrekontuen onarpena atzeratzeko asmoz. 1,6 milioi euroko funts bat aurreikusten du zuzenketa horrek, Hizkuntza Gutxituen Europako Gutunak jasotzen dituen hizkuntzen babeserako. Zehazki, Hego Euskal Herrira, Herrialde Katalanetara, Aragoira, Galiziara eta Asturiasera bideratuko lirateke laguntzak, bertako hizkuntzen sustapenerako eta hedapenerako.
Hain justu, zuzenketa horren inguruko bozketa egiteko soilik bildu da ganbera gaur, lege proiektuak gainerakoan nahikoa babes lortua baitzuen aurretik ere, bai Diputatuen Kongresuan eta bai Senatuan. Aurrekontuaren azken zuzenketa zen, eta haren alde egin dute EAJko eta EH Bilduko diputatuek. Horienez gain, honako indar hauetako diputatuen aldeko botoa jaso du zuzenketak: PSOE, PP, Unidas Podemos, Esquerra Republicana de Catalunya, Junts per Catalunya, CUP, Mas Pais-Equo, Foro Asturias, BNG eta Compromis. Voxeko eta Ciudadanoseko diputatuek bakarrik eman dute kontrako botoa. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207768/ostalaritza-0100ean-ixteko-baimena-eman-diote-epaileek-nafarroako-gobernuari.htm | Gizartea | Ostalaritza 01:00ean ixteko baimena eman diote epaileek Nafarroako Gobernuari | Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi du neurri murriztaileak «beharrezkoak eta neurrikoak» direla. Urtarrilaren 14ra arte izanen dira indarrean. | Ostalaritza 01:00ean ixteko baimena eman diote epaileek Nafarroako Gobernuari. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi du neurri murriztaileak «beharrezkoak eta neurrikoak» direla. Urtarrilaren 14ra arte izanen dira indarrean. | Oniritzia neurri murriztaileei. Nafarroako Gobernuak foru agindu bat bidali zuen atzo Nafarroako Auzitegi Nagusira, COVID-19aren izurriari aurre egiteko hartu nahi dituzten neurriak jasotzen dituena. Orain, epaileek aldeko ebazpena argitaratu dute, «beharrezkoak eta neurrikoak» direla iritzita. Hortaz, Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzean sartuko dira neurri horiek indarrean, urtarrilaren 14ra arte.
Neurrien artean dago ostalaritza lokalak ixtea 01:00etik 06:00etara, mahaian eserita kontsumitu behar izatea, gehienera hamar pertsona elkartzeko muga ezartzea, eta ekitaldi sozial, kultural eta kirol arlokoak arautzea. Nafarroako Gobernuaren asmoa da «transmisio komunitario handia txikitzea eta orain presio oso adierazgarri bat duen osasun sistemaren egoera zaintzea, bereziki lehen arretan (osasun etxeak, detekzioa eta txertaketa) eta goranzko joeran dauden erietxe sarean eta zainketa intentsiboetako unitateetan».
Auzitegira igorritako arauan, gobernuak zehaztu zuen itxi beharrekoak direla saltokiak, dantzalekuak, kontzertuak egiteko aretoak, tabernak, kafetegiak, jatetxeak, bingoak, joko aretoak eta ostalaritza zerbitzuak eman ditzaketen lokalak; baita elkarte gastronomikoak eta peñak ere. Era berean, gogorarazi zuen debekatuta dagoela kaleko edana.
COVID ziurtagiriari dagokionez, gobernuak erabaki du hura eskatzeko derrigortasuna beste esparru batzuetara zabaltzea; adibidez, zahar etxeetan eta zentro soziosanitarioetan sartzeko; baita turismorako ostatuetarako, gimnasioetarako eta kirola esparru itxietan egiteko eremuetarako ere, lehiaketetarako salbu. Gainera, terrazak arau horretatik kanpo geratuko dira.
Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ontzat jo ditu Nafarroako Gobernuak aurkeztutako txostenak, eta ebatzi du planteatutako neurriak «beharrezkoak eta neurrikoak» direla, eta «kutsatzeak eteteko helburua» dutela. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207769/moto-gidari-bat-hil-da-ap-8an-zornotza-parean.htm | Gizartea | Moto gidari bat hil da AP-8an, Zornotza parean | Moto gidari bat hil da AP-8an, Zornotza parean. | Eusko Jaurlaritzako Seguratsun Sailak jakinarazi duenez, moto gidari bat hil da arratsaldeko lehen orduan AP-8 autobidean, Zornotzan (Bizkaia), Donostiako noranzkoan.
Auto gidaria ibilgailutik erori dela zehaztu du Segurtasun Sailak, baina ez du argitu istripua nola gertatu den. Larrialdi zerbitzuetako kideak ezbeharra gertatu den lekura joan dira, baina ezin izan dute moto gidariaren bizia salbatu. | |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207770/jaurlaritzak-188-milioi-emango-dizkie-aldundiei-covid-19ak-eragindako-gastu-gehigarriari-aurre-egiteko.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak 188 milioi emango dizkie aldundiei, COVID-19ak eragindako gastu gehigarriari aurre egiteko | 30,4 milioi jasoko ditu Arabak, 94,7 milioi Bizkaiak, eta 62,9 milioi Gipuzkoak. Finantzen Kontseiluaren ezohiko bilera egingo dute banaketa adosteko. | Jaurlaritzak 188 milioi emango dizkie aldundiei, COVID-19ak eragindako gastu gehigarriari aurre egiteko. 30,4 milioi jasoko ditu Arabak, 94,7 milioi Bizkaiak, eta 62,9 milioi Gipuzkoak. Finantzen Kontseiluaren ezohiko bilera egingo dute banaketa adosteko. | Izurriak eragindako gastu gehigarriari aurre egiteko aparteko diru kopuru bat banatu zuen Espainiako Gobernuak erkidegoen artean, eta Eusko Jaurlaritzak erabaki du diru hori aldundiei ere ematea. 188 milioi euro emango dizkie denera: 30,4 milioi jasoko ditu Arabak, 94,7 milioi Bizkaiak eta 62,9 milioi Gipuzkoak. «Eusko Jaurlaritzak egokitzat jo du finantza-lankidetzarako neurriak ezartzea, erakundeen arteko beharrezko koordinazioa eta lankidetza ardatz hartuta», azpimarratu du Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ogasun eta Ekonomia sailburuak Gobernu Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan.
Madrilek 13.000 euroko diru sail bat onartu zuen erkidegoentzat, eta horietatik 644,5 milioi jaso ditu Jaurlaritzak. Abuztuan jaso zuen diru hori, eta gaur onartu du kopuru horren herena aldundiei ematea. Baldintzarik gabekoa da diru hori, eta oinarrizko zerbitzu publikoak indartzeko ez ezik (osasuna, hezkuntza eta gizarte zerbitzuak, besteak beste) bestelako gastuak estaltzeko ere erabil daiteke, Azpiazuk gogorarazi duenez.
Jaurlaritzaren esku geratuko dira hamar eurotik zazpi, eta gainerakoa aldundiek jasoko dute. Banaketa Ekarpenen Legean ezarritako koefizienteen arabera egingo da, eta, horretarako, Finantzen Euskal Kontseiluaren ezohiko bilera egingo dute gaur arratsaldean. Bilera telematikoa izango da. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207771/izquierda-castellana-legez-kanporatzeko-prozesuarekin-jarraitzea-erabaki-du-espainiako-auzitegi-nazionalak.htm | Mundua | Izquierda Castellana legez kanporatzeko prozesuarekin jarraitzea erabaki du Espainiako Auzitegi Nazionalak | Epaitegiak irekita mantendu du indar ezkertiar horren kontrako espedientea, fiskaltza eta Estatuaren abokatua horren kontra agertu diren arren. Alderdien finantzaketa legea urratzea dago aferaren jatorrian. | Izquierda Castellana legez kanporatzeko prozesuarekin jarraitzea erabaki du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Epaitegiak irekita mantendu du indar ezkertiar horren kontrako espedientea, fiskaltza eta Estatuaren abokatua horren kontra agertu diren arren. Alderdien finantzaketa legea urratzea dago aferaren jatorrian. | Espainiako Auzitegi Nazionalak Izca Izquierda Castellana alderdi ezkertiarra legez kanporatzeko prozesuarekin jarraituko du. Fiskaltza eta Estatuaren abokatua hori egitearen aurka zeuden arren, epaitegiak espedientea irekita mantendu du, eta Izcak desagertzeko arriskuan jarraitzen du. Indar politikoak ohar baten bidez eman du auzitegiaren erabakiaren berri, eta salatu du argi geratu dela «politikoki induzituriko prozedura judizial baten» aurrean daudela.
Alderdiaren ustetan, Auzitegi Nazionalak agerian utzi du «erregimena modu azkar eta entzutetsuan» ari dela «galtzen arau eta forma demokratikoekiko izan ohi zuen errespetu urria». Horren aurrean, Izcak adierazi du ez dela «bataila juridikoetan nahasiko», eta bere erantzuna «soziala eta politikoa» izango dela: «Herri mobilizaziorako eta antolakuntzarako gure ekarpena ahalik eta indar handienaz sendotzea».
Iragan abuztuaren 5ean, Auzitegi Nazionalak jakinarazi zuen alderdia legez kanporatzeko prozesua hasi zuela; horretarako eskaria Fernando Grande-Marlaska buru duen Barne Ministerioak egin zuen, Estatuaren abokatuaren bitartez, argudiatuta Izcaren estatutuek alderdien finantzaketa legea urratzen zutela —Mariano Rajoyren gobernuak erreformatu zuen, 2015ean—.
Alderdiak azaldu zuenez, Barne Ministerioak «helbide okerrera» bidali zien aldaketak egiteko abisua, eta, hortaz, Auzitegi Nazionalaren legez kanporatzeko prozeduraren jakinarazpena jaso zutenean izan zuten urraketa horren berri.
Egoera horretan, alderdiak beharrezko aldaketak egin zituen, eta Estatuaren abokatuak horren berri eman zion epaitegiari. Duela bi aste, Auzitegi Nazionalak hamar eguneko epea eman zion bere buruari jaso zituen froga berriak aztertu eta auziaz erabakia hartzeko.
Berez, prozesuak une horretan amaitu behar zuen, baina epaitegiak aurrera jarraituko du, adierazita Barne Ministerioak ez dituela «guztiz onartu eskatzailearen asmoak», salaketak «Alderdi Politiko salatuaren iraungitzea baitu helburu».
Izca 2002. urtean sortu zuten, eta Dolores Benegas izan zuen buruzagi 2016ra arte. Gaztelako alderdi subiranista ezkertiar bakarra da, eta Espainiako Estatuko hamazazpi probintziatan dago, indarrak «gaztelartzat» dauzkan guztietan. Besteak beste, Kataluniaren, Galiziaren eta Euskal Herriaren autodeterminazio eskubidearen alde agertu da, eta egun ez du ordezkari politikorik. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207772/madrilek-dio-ez-duela-asmorik-lan-erreforman-aldaketak-egiteko.htm | Ekonomia | Madrilek dio ez duela asmorik lan erreforman aldaketak egiteko | Diaz ministroak esan du «asko kostatu» dela sindikatuekin eta patronalarekin ituna egitea, eta testua «errespetatu beharko» litzatekeela. Alderdi abertzaleek ohartarazi dute aurka bozkatuko dutela ez badira hitzarmen probintzialak lehenesten. | Madrilek dio ez duela asmorik lan erreforman aldaketak egiteko. Diaz ministroak esan du «asko kostatu» dela sindikatuekin eta patronalarekin ituna egitea, eta testua «errespetatu beharko» litzatekeela. Alderdi abertzaleek ohartarazi dute aurka bozkatuko dutela ez badira hitzarmen probintzialak lehenesten. | Indarrean dago aurreko astean Espainiako Gobernuak CCOO eta UGT sindikatuekin eta CEOE patronalarekin adostutako lan erreformaren dekretuaren zatirik handiena. Indarrean behin-behinean, bi hilabeteko epean Kongresura iritsiko baita, eta hango gehiengoaren babesa jaso behar baitu hala jarrai dezan. Eta babes hori, gaur-gaurkoz, ez du ziurtatuta. Are gehiago: gobernuaren ohiko kideek eta oposizioko talde nagusi PPk esandakoei erreparatuz gero, erreformak ez luke aurrera egingo, ez behintzat egun idatzita dagoen moduan. Dena den, lasai mintzo dira gobernuko bi kideak, PSOE eta Unidas Podemos, eta jakinarazi dute elkarrizketak hasi dituztela gainerako taldeekin.
Estatu osoko lan itun sektorialak probintzialen gainetik mantendu izanak haserrea eragin du, bereziki Euskal Herriko alderdi abertzaleen artean, eta ohartarazi dute hori aldatu ezean ez dutela erreforma babestuko. Horren harira, Yolanda Diaz Lan ministroak adierazi du ez dutela baztertzen haiek akordiora batzea, baina argi esan du adostutako testuaren mamia ez dutela aldatuko. «Ulertu behar dute asko kostatu dela, oso pentsatuta dagoela, oso eztabaidatuta dagoela. Paragrafo eta koma bakoitza hitzartu da, eta errespetatu egin beharko litzateke», azpimarratu du astearte honetan, lege dekretua onartzeko egindako Ministroen Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan.
Diazek ez du argitu erreforma lege egitasmo gisa tramitatuko duten, zuzenketak sartu ahal izateko. Dena den, lege dekretu gisa aurkeztuta ere, aldaketekin eraman daiteke Kongresura, aurretik taldeekin adostuta, baina, kasu horretan, CEOEk akordioa utziko luke, eta uko egingo lioke aurrera begirako beste negoziazio batzuetan parte hartzeari, patronaleko presidente Antonio Garamendik herenegun ohartarazi zuenez. Datozen asteetan askatu beharko du mataza hori gobernuak.
Oraingoz, oso urrun dauka taldeen babesa. Mertxe Aizpurua EH Bilduko bozeramaileak berretsi du testua dagoen bezala geratzen bada ez dutela babestuko, eta negoziatzeko eskatu dio gobernuari, «patronalari gaizki iruditzen bazaio ere». EAJk esana du aurka bozkatuko duela ez bazaie euskal hitzarmenei lehentasuna ematen. ERC eta BNG ere aurkako jarreran daude.
ELAren mezua Confebaski
Euskal Herriko gehiengo sindikala ere oso gogor mintzatu da araudi berriari buruz. Azpimarratu du ez direla PPren erreformaren alderik kaltegarrienak indargabetu: besteak beste, kaleratze «erraz eta merkeak» eta lan hitzarmenen estatalizazioa. Astearte honetan kaleratutako ohar batean, ELAk Confebaski leporatu dio «ezer ez» duela egin CEOEren aurrean hitzarmenen auzia konpontzeko, eta gogorarazi dio 2017an «eragile aktiboa» izan zela sindikatuekin batera EAEko Lanbidearteko Akordioa egin zuenean, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako itunen lehentasunaren alde. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207773/bizkaiko-aldundiak-bere-gain-hartuko-du-durangoko-azokako-zenbait-erakusmahairen-kostua.htm | Kultura | Bizkaiko Aldundiak bere gain hartuko du Durangoko Azokako zenbait erakusmahairen kostua | Bizkaiko enpresa eta sortzaileei eragingo die neurriak. «Ezohiko egoera baten aurrean hartutako ezohiko neurri bat» dela adierazi du aldundiak. | Bizkaiko Aldundiak bere gain hartuko du Durangoko Azokako zenbait erakusmahairen kostua. Bizkaiko enpresa eta sortzaileei eragingo die neurriak. «Ezohiko egoera baten aurrean hartutako ezohiko neurri bat» dela adierazi du aldundiak. | Iazko etenaren ondoren, aurrez aurrekoa izan da berriz ere aurten Durangoko Azoka, baina mugatua izan da alde askotatik, eta salmentetan eragin zuzena izan du horrek. Abenduaren 4tik 8ra egin zen, eta Eusko Jaurlaritzak egun gutxi lehenago erabaki zuen, pandemiari aurre egiteko neurrien eraginez, Landakok hartu ahalko zuen jende kopurua mugatzea. Bada, hori aintzat hartuta erabaki du orain Bizkaiko Foru Aldundiko Euskara, Kultura eta Kirol Sailak zenbait erakusmahairen gastua bere gain hartzea.
Azoka mugatua izan arren, balorazio positiboa egin zuen Gerediaga elkarteak azoka amaitu zenean, azoka berriz ere topagune izan zelako eta txanda ia guztiak bete zirelako. Zenbait sortzailek, ordea, baina batzuk ere gehitu zizkioten bilan horri, eta haiengandik jasotako inpresioak kontuan hartu dituztela adierazi du aldundiak. Gastuei aurre egiten laguntzeko erabakiarekin «azoka bera zein kultur sorkuntza ikusgarriago egiteko Bizkaitik egin zen ahalegina» babestu gura dutela ere esan dute. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207774/urteari-bira-ehun-artikulutan.htm | Gizartea | Urteari bira, ehun artikulutan | 2021ean BERRIAn gehien irakurritako ehun artikuluak dira hauek. Koronabirusari buruzko gaiak nagusi izan dira ostera, aurreko urtean bezala, baina askotariko beste gai batzuk ere nabarmendu dira, ezohiko berriak gehienetan. | Urteari bira, ehun artikulutan. 2021ean BERRIAn gehien irakurritako ehun artikuluak dira hauek. Koronabirusari buruzko gaiak nagusi izan dira ostera, aurreko urtean bezala, baina askotariko beste gai batzuk ere nabarmendu dira, ezohiko berriak gehienetan. | Herritar asko aspertuta egongo dira honezkero COVID-19ari buruzko albisteekin agian, baina BERRIAn aurten gehien irakurritako albisteetako batzuk horri buruzkoak dira. BERRIAk ia bi urte daramatza koronabirusaren datuak eguneratzen eta grafiko zein mapetan erakusten; orrialde finkoak dira horiek: Euskal Herrian gaitzak duen intzidentzia erakusten duen grafiko sorta, Euskal Herriko herriz herriko egoeraren mapa interaktiboa, munduko datuen biltegia, eta, aurten ere, iaz bezala, horiek izan dira gehien erabilitako artikuluak.
Horien atzetik, Xabier Silveira bertsolariaren eta Felix Zubia medikuaren arteko bertso demak izan ditu bisita gehien BERRIAren webgunean 2021ean. Zubiak Bertsolari aldizkarian argitaratu zuen bertso sorta bat, Silveirak «txakurra» deitu ziolako sare sozial batean. Bertso sorta jaso zuen kazeta honek, eta aurki Silveirak erantzun egin zion beste bertso sorta batekin, eta hori ere jaso zuen BERRIAk. Bi artikuluak izan dira gehien irakurritakoen artean. Felix Zubiak kazeta honen Pentsaldian sailean idatzitako lau iritzi artikulu ere asko zabaldu dira; horietatik, Gehiago ezin duzunean artikulua irakurri zen gehien, otsailaren 14an argitaratua.
→ Ikusi gehiago: 2021ean BERRIAn gehien irakurritako artikuluak
SARS-CoV-2 birusari aurre egiteko administrazioek hartutako neurriei buruzko albiste asko ere sartu dira zerrendan. Zehazki, era horretako hamasei artikulu. Itxierak ezarriko zituztela, aisialdia mugatuko zutela, herrien artean mugitzea debekatu, ez zela kalean maskararik erabili beharko... Jakin-min handia sortu dute albiste horiek, baina guztien artean irakurraldi gehien izan dituena hau izan zen: Itxiera perimetrala eta etxeratze agindua bertan behera utzi ditu EAEko Auzitegi Nagusiak. Maiatzaren 7an gertatu zen hori, eta herritar askok espero zuten berria izan zen.
Momentuko informazio hori garrantzitsua da herritarrentzat, baina baita koronabirusari buruzko sakontasun handiagoko artikuluak ere. Horren adibide, beste lau erreportaje hauek: txertoek hilekoan duten eraginari buruzkoa; maskara gardenen eraginkortasunari buruzkoa; leku itxietan eta irekietan arnastutako airearen pilaketari buruzkoa; eta talde immunitateaz harago joateko beharrari buruzkoa. Bizitza plataformak antolatutako manifestazio batzuei buruzko albisteak ere sartu dira gehien irakurritakoen artean, abenduaren 18an Donostian egindakoa, adibidez.
Iritzi artikuluek ere estimu handia dute BERRIAko irakurleen artean, eta 2021eko zerrenda honetan ere hala ageri da. Zutabegileen artean, Jose Mari Pastorren hamabost artikulu sartu dira urtean gehien irakurritakoen artean, txertoei buruzko Kontuz eta tentuz nagusi; Onintza Enbeitaren beste bi artikulu ere agertzen dira irakurraldi gehien izandakoen artean, Segurtasun faltsua COVID ziurtagiriari buruzkoa lehenik.
Koronabirusetik aterata, Katixa Agirre idazlearen Amorru maskulinoa eta Amaia Agirre Arrastoa bertsolariaren Minbiziari iritzi artikuluek ere oihartzun handia izan dute, Oskar Bizkaik eta Filipe Bidartek idatzitako Borroka da bidea artikuluak bezala.
Eta itzuli balitz ere, zer?
COVID-19ak arreta handia sortu du momentu jakinetan, baina urteko albistea, ezustekoa, Joseba Sarrionandia idazlearen itzulera izan da. 2021eko apirilaren 22a zen, arratsaldeko bost eta erdiak gutxi gorabehera. Anboto aldizkariak eman zuen berria, idazlea Iurretan bertan (Bizkaia) elkarrizketatu zuela, eta harekin batera zabaldu zuen albistea BERRIAk: Joseba Sarrionandia Euskal Herrian da, ia lau hamarkadako hutsunearen ostean.
Oihartzuna izan ohi dute EITBri buruzko albisteek ere, eta 2021 honetan ere horren adibideak pilatu dira. Baimendutako eta ukatutako kamiseten harira sortu da polemika aurten. Martxo erdialdera, Baserria saioko partaide bat Blue Lives Matter mugimenduaren jertse batekin atera zen telebistan, eta sare sozialetan haserrea piztu zen, Black Lives Matter mugimenduaren aurkakoa delako talde hori; ETBk beste herritar batzuei kamiseta lelodunak kenarazi izan dizkiela nabarmendu zuten erabiltzaile askok. Hain justu, handik zazpi hilabetera, urrian, jakin zen Independentzia idatzia zuen kamiseta bat kenarazi ziotela Juego de cartas saioko partaide bati. Bi albisteak sartu ziren gehien irakurritakoen artean. Eta zerrenda horretan aipatu liteke, baita ere, Franck Dolosor kazetariak ez zuela ETBn jarraituko jakinarazi zuen momentua.
→ Ikusi gehiago: 2021ean BERRIAn gehien irakurritako artikuluak
Hilberriek ere zabalkunde handia izan ohi dute, eta zenbait heriotzak arreta piztu dute aurten ere. Julen Madariagaren heriotzari buruzko albistea izan da gehien irakurri dena, horien artean. ETAren sortzaileetatik bizirik zen azkenetakoa zen; apirilaren 6an hil zen, gaixotasun luze baten ondoren. Panpi Ladutxe pilotari zenaren heriotza ere azkar zabaldu zen, abenduaren 1ean. Baita Jesus Mari Larrazabal irakasle eta politikari abertzalearen heriotza ere, ekainaren 29an. Horiek baino gazteagoa zen Olatz Vazquez kazetaria; 27 urterekin hil zen, irailaren 3an, minbiziarekin. Eta ustekabeko beste heriotza bat gertatu zen otsailaren 13an, torturaren aurkako egunean: Enrique Rodriguez Galindo, Guardia Zibileko jeneral izandakoa, eta Joxi Zabala eta Joxean Lasaren hilketengatik zigortua.
Elkarrizketa esanguratsuak
2021ean BERRIAn gehien irakurritako artikuluen artean badira bost elkarrizketa. Horien artetik, GKS Gazte Koordinakunde Sozialistako bi kideri —Ane Ibarzabal eta Unai Martinez— egindakoa irakurri da gehien. Baina Miren Ros hezitzaileari egindako elkarrizketak ere zabalkunde handia izan du; eskuko telefonoen erabilerari buruzko egitasmo bat jarri du abian, eta uste du gaztetxoek ez dutela haien beharrik: «Nerabeek ez dute ulertzen sakelakoa, eta gurasoek ere ez zeinen tresna potentea den». Estitxu Fernandez psikologoak indarkeria obstetrikoari buruz esandakoak ere asko zabaldu dira.
Zangozako Aramendia gozotegiak 124 urtez iraun du zabalik, baina Iker Aramendia gozogilea bakarrik gelditu da, eta denda itxi beharrean ikusi du bere burua. Elkarrizketa horrek ere lortu du oihartzuna. Eta horrekin batera, baita Jokin Lizeaga mendi korrikalariari egindakoak ere: «Psikologorik onena kirola egitea izan da». Ez zuen zerikusirik izan elkarrizketa horrekin, baina mendi korrikalariek euskal selekzioarekin ez korritzea erabaki zutela jakinarazi zuten abenduaren 10ean, eta izugarri zabaldu da albiste hori ere.
Urteak izan ditu gertakari nabarmen gehiago, zerrenda honetan ere agertu direnak, irakurlearen arreta ernatu dutelako. Esaterako, apirilaren 27an jakin zela David Beriain eta Roberto Fraile euskal kazetariak hil zituztela Burkina Fason, eraso batean; Iruñerrian hamar lagun atxilotu zituela Espainiako Poliziak apirilaren 29an; urtarrilaren 12an bi pertsona atxilotu zituztela ertzainek Aizarnazabalen (Gipuzkoa), Aintzane Pujana Etxeberriaren hilketa egotzita; azaroaren 11n administrazio publikoetako behin-behineko langileak finko egiteko akordio bat egin zutela Espainiako Kongresuko hainbat alderdik, bost urte lanean eginez gero; Miren Larrion EH Bilduren Gasteizko Udaleko bozeramaileak dimisioa eman zuela otsailaren 22an; ikasle bat EHUn tiroka sartu zela, urriaren 14an.
Erreportaje esanguratsuak
Badira jakin-mina piztu duten erreportaje bereziak ere, gehien irakurritako ehun artikuluen artean. Euskal Herriak ikasliburuetan duen errepresentazioari buruzko azterketa, adibidez. Hezkuntza gaiek egunkari honen irakurleen artean sortzen duten arretaren beste seinale bat: euskara ikasgeletan gero eta gutxiago eta okerrago egiten dela ohartarazten zuen erreportajea. Horiekin batera, zabalkunde handia izan du BERRIAren proiektu berri batek: Ikasgela; DBHko ikasleentzako material osagarria eskaini nahi du, egunkariko edukiak egokituta eta antolatuta. Berau aurkezteko idatzitako artikulua ere sartu da zerrendan, horren adierazle.
Beste inon argitaratu gabeko artikulu berezi batek ere sona izan du: ETAk bildutako artelan galduak. Erreportajeak kontatzen du ETAk Miro, Tapies, Matta eta nazioarteko beste hainbat artistaren hogei obra inguru bildu zituela 1970eko hamarkadan Parisen, erakusketa bat egiteko asmoz, eta nola zapuztu zen proiektu hura.
→ Ikusi gehiago: 2021ean BERRIAn gehien irakurritako artikuluak
Beste era askotako erreportajeek ere lortu dute oihartzun handia. Lipedema gaitza pairatzen dutenei buruzkoak, esaterako; eta euskal presoei kartzelatik atera ostean laguntzen dien Harrera elkarteari buruzkoak; eguneroko autoa bost minutuan autokarabana bihurtzeko proiektuari buruzkoak ere bai; eta baita euskal artzain txakurraren arraza galtzeko arriskuari buruzkoak, ere. Beste galdera batek ere arreta handia sortu du irakurleen artean: Euskal Herria ez al dute maite arabarrek, bizkaitarrek eta gipuzkoarrek?; Suediako unibertsitate bateko ikerlariak harrituta zeuden euren ikerketako emaitzarekin, hiru probintzia horietako herritarrek dutelako estatuarekin atxikimendu txikiena Europan, baina baita euren «erregioarekin» ere.
Eta horien aldamenean, irakurlearen jakin-mina sortzen duten albiste bitxi edo ezohiko batzuk ere sartu dira zerrendan. Arrakasta gehien izan dutenen artean, hau, oso ezaguna den argazki baten misterioaren zati bat argitzen zuena: Zer egiten zuen balmasedar batek New Yorkeko etxe orratz bateko habe baten gainean 1932an?. Baita euskararekin lotutako bi bideo berezi ere: Leire Ventas BBCko kazetariak euskarari buruz egindakoa, eta bi ingelesek euskara astebetean ikasteko egindako ahaleginari buruzkoa —ezin jakin lehenak bigarrengoan eraginik izan ote zuen edo ez—.
BERRIAren irakurleek, berriz, euren irakurketa aukerekin erabaki dute urtea markatu duten lau kultur gertakari nagusiak zein izan diren: Nerea Ibarzabal Salegik Bizkaiko bertsolari txapelketa irabazi izana, Delirium Tremens taldea oholtzara itzultzea, Chill Mafia taldearen Gazte arrunten koplak bideoklipa, eta Saioa Alkaiza Guallarrek Nafarroako bertsolari txapelketa irabazi izana. |
2021-12-28 | https://www.berria.eus/albisteak/207775/jose-maria-aldaia-enpresaburua-hil-da-80-urterekin.htm | Gizartea | Jose Maria Aldaia enpresaburua hil da, 80 urterekin | ETAk bahitu egin zuen 1995ean, 'iraultza zerga' ez ordaintzeagatik, eta 341 egunez izan zuen atxikia. Ortega Lararen atzetik, erakunde armatuak bahituta denbora gehien eduki zuen pertsona izan zen. | Jose Maria Aldaia enpresaburua hil da, 80 urterekin. ETAk bahitu egin zuen 1995ean, 'iraultza zerga' ez ordaintzeagatik, eta 341 egunez izan zuen atxikia. Ortega Lararen atzetik, erakunde armatuak bahituta denbora gehien eduki zuen pertsona izan zen. | Jose Maria Aldaia enpresaria hil da gaur bere etxean, Hondarribian (Gipuzkoa), 80 urterekin, aspalditik zuen gaixotasun baten ondorioz. Euskal gizartean ezaguna zen industrialariaren izena, besteak beste ETAk 341 egunez bahitua izan zuelako, 1995eko maiatzaren 8tik 1996ko apirilaren 14ra. Hondarribian bahitu zuten, eta Azkarateko gainean askatu (Elgoibar, Gipuzkoa).
Iraultza zerga ez ordaintzeagatik bahitu zuten Aldaia, eta ia urtebete iraun zuen ekintza hark; ETAk sekula egindako bahiketarik luzeenetan bigarrena izan zen. Luzeena Jose Antonio Ortega Lara espetxeetako funtzionarioarena izan zen: hura 532 egunez atxiki zuen erakunde armatuak.
Aldaiaren bahiketak aurkako hainbat protesta eragin zituen, eta garai hartan zabaldu ziren Aski da leloa eta xingola urdina, indarkeriaren aurkako sinboloa. Ertzaintzak protesta haietako batean sortu ziren istiluetan hil zuen Rosa Zarra, gomazko pilota batekin. Juan Mari Atutxa orduko Herrizaingo sailburuak adierazi zuenez, Ertzaintzak ez zuen batere erantzukizunik izan gertakari hartan, eta esan zuen pilota kolpea «gertaera zirkunstantziala» baino ez zela izan.
Testigantza
Aldaiak 2006ko azaroan eman zuen bere bahiketari buruzko testigantza Espainiako Auzitegi Nazionalean, Gregorio Vicario Setien epaitu zutenean (gerora, errugabetu egin zuten hura). Aldaiak epaimahairi adierazi zion «usteltzen» ari zela «zulo madarikatu» horretan pasatu zuen denborarengatik: «Bahituta egon nintzen 341 egunetan umiliatuta sentitu nintzen, negar egiteko denbora izan nuen, eta baita beste gauza askotarako ere. Zortea izan nuen handik bizirik atera nintzelako», azaldu zuen.
Enpresaburuak gogora ekarri zuen burua estalia zuten hiru edo lau pertsonak bahitu zutela, autoaren maletategian sartu zutela, eta barruan zegoela xiringa batekin ziztatu zutela.
Bahiketa gertatu zenetik 10 urtera egin zituen adierazpenok Aldaiak, eta epaileari adierazi zion «ondorio fisiko nabarmenak» zituela, «zuloa» oso gaizki zegoelako. Aldakak eta bizkarrezurra kaltetuta zeuzkala esan zuen, «hezetasunarengatik». Zuloa bi metro zabal eta hiru luze zela azaldu zuen, eta ez zuela apenas argirik ikusten, eta bahitu zuten momentutik ez zela zulotik atera. Aldaiak esan zuenez, ez zekien bera aske uzteagatik familiak dirurik ordaindu zuen ala ez.
ETAk ez ziola inoiz mehatxurik egin ere deklaratu zuen, eta gehitu zuen ez ziotela sekula dirurik eskatu, eta bahiketak «ezustean» harrapatu zuela. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207793/hezkuntza-zentroetan-oporren-ondoren-hartu-beharreko-neurriak-aztertzeko-bilerara-deitu-du-espainiako-gobernuak.htm | Gizartea | Hezkuntza zentroetan oporren ondoren hartu beharreko neurriak aztertzeko bilerara deitu du Espainiako Gobernuak | Urtarrilaren 4an izango da bilera. Orduan erabakiko dute nolako neurriak ezarri ikasgeletara bueltatzeko. | Hezkuntza zentroetan oporren ondoren hartu beharreko neurriak aztertzeko bilerara deitu du Espainiako Gobernuak. Urtarrilaren 4an izango da bilera. Orduan erabakiko dute nolako neurriak ezarri ikasgeletara bueltatzeko. | Urtarrilaren 4rako bilerara deitu du Espainiako Gobernuak, klasera itzultzearen inguruan hartu beharreko erabakiak aztertzeko. Moncloan batuko dira Espainiako Osasun, Hezkuntza eta Unibertsitateetako ministroak, autonomia erkidegoetako sailburuekin. Gobernuko iturrien arabera, oraingoz ez dute aurreikusten klaserako buelta bertan behera uztea, baina baliteke ikasgeletako neurriak zorroztea.
Berez, Espainiako Osasun Sailak dauka eskoletan hartu beharreko neurrien gainean erabakitzeko eskumena, baina pandemiaren hasieratik autonomia erkidegoetako Hezkuntza Sail guztiekin batera batzartu dira irtenbide egokiak zehazteko.
Ipar Euskal Herriko ikastetxeetan, abendu hasieran zorroztu zituzten protokoloak; hirugarren arrisku maila aplikatuta: maskara derrigorrezkoa da beti, taldeak ez nahasten ahalegintzeko agindua dago, eta, tokiko egoeraren arabera, lizeoetan klaseen erdiak etxetik egiteko aukera dute. Horrez gain, hiru kutsatu baino gehiago badaude ikasgelak ixteko agindua daukate.
Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak ere ikastetxeetako ordutegiari eustea erabaki zuen hil hasieran: ikasleek goizez soilik izan dituzte eskolak, eta astean lau egunez ikastetxeak antolatutako eskolaz kanpoko jarduerak izan dituzte aukeran. Hala ere, litekeena da urtarrilaren 4an egingo den bileran neurri berriak ezartzea. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207794/anduezak-uste-du-sozialisten-norabidea-nabaria-dela-jaurlaritzaren-jardueran.htm | Politika | Anduezak uste du «sozialisten norabidea» nabaria dela Jaurlaritzaren jardueran | Eusko Legebiltzarrean Autogobernu Batzordea berraktibatzea «ez da lehentasuna» sozialistentzat | Anduezak uste du «sozialisten norabidea» nabaria dela Jaurlaritzaren jardueran. Eusko Legebiltzarrean Autogobernu Batzordea berraktibatzea «ez da lehentasuna» sozialistentzat | Urtea bukatzearekin batera, haren balantzea eta egoera politikoaren azterketa egin du Eneko Andueza PSE-EEren idazkari nagusiak. Baikor agertu da Andueza hedabideen aurrean: esan duenez, «tunelaren amaieran argia» ikusten hasiak dira, enplegua pandemiaren aurreko mailetara iristen ari da, kontsumoa berpiztu da, eta Europatik etortzekoak diren diru funtsak heltzen hasi dira. Horretan guztian sozialisten eragina ikusten du Anduezak: «Frogatu dugu gauden tokietan sozialistok gure aztarna uzten dugula».
Eusko Jaurlaritzaren jardueran ere «norabide sozialista» hori nabaria dela uste du Anduezak: «Sozialisten ekarpena gure esku dauden hiru sailetatik harago doa», eta 2022ko aurrekontuak aipatu ditu horren adibidetzat: «Aurrekontuak inoizko sozialenak dira; hamar eurotik zortzi gastu sozialera bideratuta daude, eta hor ere sozialisten norabidea dago». Esan duenez, lan egingo dute «berpizkundearen garaian ere norabide sozialista» ezartzeko.
Bestelako gaiak ere jorratu ditu Anduezak. Espainiako Kongresuan tramitatuko den Lan Erreformari dagokionez, esan du lortutako akordioa «oso ona» dela, eta esperantza agertu du, Kongresutik aterako den erreforma «Espainiarentzat eta Euskadirentzat onuragarria» izango delakoan. Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako estatus berriaren inguruko eztabaidaz, berriz, Anduezak esan du sozialistentzat hori ez dela «lehentasuna»: «Beti dago Autogobernu Batzordea berriro abian jartzeko aukera, eta, talderen batek Eusko Legebiltzarrean horren inguruko legez besteko proposamen bat egiten badu, sozialistok arduraz jokatu eta parte hartuko dugu, baina gurentzat orain hori ez da lehentasuna».
Pandemiaren kontrako borrokari dagokionez, Anduezak defendatu egin ditu Jaurlaritzak oraindik orain harturiko neurriak, eta esan du «proportzionaltasunez» hartu direla. Edonola ere, herritarren ardurari dei egin dio: «Pandemiaren kontra ditugun tresnarik eraginkorrenak txertatzea eta erantzukizun pertsonala dira. Ezin gara beti Gobernuari edo administrazioari begira egon; norberak erantzukizunez jokatu behar du». |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207795/sos-deietako-eta-trafikoko-langileek-elkarretaratzera-deitu-dute-lan-baldintzak-hobetzea-eskatzeko.htm | Gizartea | SOS Deietako eta Trafikoko langileek elkarretaratzera deitu dute lan baldintzak hobetzea eskatzeko | 1.800 sinadura eraman dituzte Eusko Jaurlaritzaren Bilboko egoitzara, lan baldintza duinak eskatzeko. | SOS Deietako eta Trafikoko langileek elkarretaratzera deitu dute lan baldintzak hobetzea eskatzeko. 1.800 sinadura eraman dituzte Eusko Jaurlaritzaren Bilboko egoitzara, lan baldintza duinak eskatzeko. | Elkarretaratzera deitu dute ELA, LAB, CCOO, ESK eta UGT sindikatuek, SOS Deietako eta Trafikoko langileen baldintzak hobetzea eskatzeko. Horrez gain, 1.800 sinadura baino gehiago bildu eta Eusko Jaurlaritzak Bilbon daukan egoitzan aurkeztu dituzte; sindikatuen hitzetan, langileek dauzkaten baldintza eskasen inguruan «herritarren desadostasuna» erakusteko.
Jaurlaritzak laster argitaratuko ditu zerbitzu hauetako langileentzako zehaztu dituen lan baldintza berriak, eta, adierazi dutenez, langileak beldur dira baldintza berri horiek «inolako hobekuntzarik gabe» ezarriko ote diren. Gaineratu dute «hilabeteak» daramatzatela lan baldintza duinak eskatzen; besteak beste, langile falta salatu dute.
Horrez gain, azaldu dute ez daukatela subrogaziorik eta beraz, zerbitzuak Lanalden — gaur egun Jaurlaritzak kontratatuta daukan enpresa— ez den beste enpresa bati esleitzen bazaizkio langileek antzinatasuna galtzen dutela: «Eusko Jaurlaritzari ez zaio interesatzen langile hauen egonkortasuna; zerbitzu publikoak indartzea nahi dute soldata miserable baten truke».
Baldintza eskasak
Sektore honetako langileek hilabeteak daramatzate baldintza eskasak salatzen. Besteak beste, zerbitzuetako sistema informatikoetan egon ohi diren «etengabeko akatsak» azpimarratu zituzten azaroan, eta Eusko Jaurlaritzari egotzi zioten matxura horiek konpontzeko ezer egin ez izana.
Langile falta ere salatu dute gaur, eta nolako lan baldintzetan lan egiten duten gogorarazi dute: «Ez dute behar beste irabazten; txandaka lan egiten dute horregatik diru gehiago irabazi gabe; ez daukate subrogaziorik, ez eta egutegi propiorik ere. Eta, gainera, eguneko 24 orduetan egiten dute lan, urteko egun guztietan».
Horrez gain, adierazi dute oinarrizko zerbitzu publikoak diren arren Jaurlaritzak beste enpresak azpikontratatuta kudeatzen dituela. Jaurlaritzari eskatu diote sindikatuekin eseri eta haien eskakizunak entzuteko.
Nafarroan ere, itota
Javier Remirez Nafarroako gobernuko bozeramaileak ere 112 zerbitzuen inguruan hitz egin du gaur. Argi utzi du larrialdi zerbitzuak ez daudela «kolapsatuta» eta «tentsionamendu bat» baino ez dela zerbitzuetan gaur egun dagoen egoera, Remirezen hitzetan «pandemiaren ondorioz» sortu dena.
Izan ere, bozeramaileak azaldu du kolapsoa «zerbitzua eteten denean» gertatzen dela, eta hori ez dela behin ere gertatu larrialdi zerbitzuetan. «Herritarrei alarma faltsurik ez emateko» deia egin du eta 112 telefonoa «erantzukizunez» erabiltzea gomendatu: «Telefono hori larrialdi egoeretan soilik erabiltzeko prestatuta dago. Pandemiaren inguruko zalantzak argitzeko beste bide batzuk daude». |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207796/eh-bilduk-salatu-du-pandemiaren-kudeaketa-laquoeskasa-berantiarra-eta-noraezekoaraquo-dela.htm | Gizartea | EH Bilduk salatu du pandemiaren kudeaketa «eskasa, berantiarra eta noraezekoa» dela | Neurri horiek «murrizketetan soilik» oinarritzen direla nabarmendu du koalizio abertzaleak. | EH Bilduk salatu du pandemiaren kudeaketa «eskasa, berantiarra eta noraezekoa» dela. Neurri horiek «murrizketetan soilik» oinarritzen direla nabarmendu du koalizio abertzaleak. | Azken egunotan, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak neurri gehiago iragarri dituzte COVID-19 gaitzaren hedapena geldiarazten saiatzeko. EH Bildu ez da konforme agertu Hego Euskal Herrian hartu berri dituzten neurriekin, eta berriz salatu du «pandemiaren kudeaketa eskasa, berantiarra eta noraezekoa» dela. Neurri horiek «murrizketetan soilik» oinarritzen direla nabarmendu du, eta ohartarazi «laguntza neurririk eta babesik gabe» uzten dituztela sektorerik kaltetuenak. Hala, Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak pandemiaren kudeaketa «herritarren esku uztea» salatu du. «Onartutako neurriak ez dira eraginkorrak, eta ez daude egoeraren larritasunak eskatzen duen mailan, ez eta komunitate zientifikoak eskatzen dituen norabidean ere».
Birusa erabat goia jota dagoen eta intzidentzia tasa oso handia den honetan iritsi dira neurriak. Horregatik, EH Bilduren ustez, Gabonak neurri murriztailerik hartu gabe igarotzeko «borondate argia» egon da, eta herritarrak «despistatzen» aritu dira orain arte, neurri «kosmetiko eta eraginkortasunik gabekoekin» —COVID ziurtagiria eta kalean maskara nahitaez erabili beharra—. Ondorioz, Osakidetzako eta Osasunbideko lehen arretako zerbitzuak «kolapsatuta eta kaos egoeran» daude. Halere, koalizio abertzaleak esan du baliabideak badituztela osasun etxeetako lehen arreta indartzeko. Izan ere, aurrekontuen azken negoziazioetan EH Bilduk gobernu horiekin adostu zuen lehen mailako arretarako partidak handitzea. «Berehala egiteko eskatzen diegu», gaineratu du.
Lehen mailako arretako zerbitzuen egoera arintzeko eta birusaren hedapena geldiarazten saiatzeko beste neurri mota batzuen alde egin du EH Bilduk. Besteak beste, gripearen eta COVID-19aren txertaketa osasun zentroetatik ateratzea; aztarnari taldeak indartzea eta areagotzea, zerbitzu horri luzaroago eustea, eta haien lanerako prozedura eta protokoloak aldatzea; eta, arauz eta administrazioaren laguntzaz, espazio itxietan airearen kalitateari eusteko iragazkiak instalatzea —neurgailuak ez ezik, airea garbitzeko iragazkiak ere—. Horrez gain, antigeno testak herritarren eskura jartzeko eskatu du EH Bilduk: «Testak unibertsalizatzea, dohainik edo prezio sinboliko batean eskuratzeko aukera emanez. Eremu gehiagotara irekitzea, farmazietara ez ezik, toki itxien erabilera seguruagoa izan dadin». Era berean, uste dute «guztiz beharrezkoa» dela baliabideak ematea gurasoek baimena lor dezaten positibo ematen duten eta konfinatuta egon behar duten haurrak zaintzeko.
«Osasuna bermatzeko neurriak»
Iñigo Iturrate EAJko legebiltzarkidea, besteak beste, pandemiaz mintzatu da Euskadi Irratian. Azaldu duenez, lehendakaria saiatu zen neurri murriztaileak «lehenago» hartzen, eta Espainiako Gobernuari leporatu dio «neurri bateratuak» hartu ez izana. Horrez gain, esan du ulertzen duela ostalarien eta kulturgileen «ezinegona», baina argitu du Jaurlaritzak «herritarren osasuna bermatzeko» hartzen dituela erabakiak. Gogorarazi du, gainera, «Espainiako Estatuan sektore horietara diru gehien bideratu duen erkidegoa» dela. Gainera, erantsi du Jaurlaritzak «kontrata ditzakeen osasun langile guztiak» kontratatuak dituela. |
2021-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/207797/datorren-urtean-beste-25000-enplegu-sortzea-espero-du-confebaskek.htm | Ekonomia | Datorren urtean beste 25.000 enplegu sortzea espero du Confebaskek | Nazioartean orain den testuinguru konplexuan, datorren urtean Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia %5,9 handitzea eta lehen aldiz milioi batetik gora landun izatea aurreikusi du. Lan erreformaren balorazio positiboa egin du, eta lurralde hitzarmenak estatukoen gainetik lehenesteko mekanismoa bermatu dela deritzo. | Datorren urtean beste 25.000 enplegu sortzea espero du Confebaskek. Nazioartean orain den testuinguru konplexuan, datorren urtean Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia %5,9 handitzea eta lehen aldiz milioi batetik gora landun izatea aurreikusi du. Lan erreformaren balorazio positiboa egin du, eta lurralde hitzarmenak estatukoen gainetik lehenesteko mekanismoa bermatu dela deritzo. | «Krisiaren okerrena atzean utzi da». Eduardo Zubiaurre Confebask enpresaburuen elkarteko presidenteak nabarmendu du 2022an pandemia aurreko egoerara itzuliko dela euskal ekonomia. Haren hitzetan, «lan merkatua lehengoratzeko urtea izan da 2021». «Enpleguari dagokionez, 2021ean pandemia aurreko egoerara itzuli gara jada», gaineratu du Eduardo Aretxaga Confebaskeko zuzendari nagusiak.
Aurten, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia %5,7 handitu da, eta hazkunde erritmo horrek enplegua sortzeko ahalmena erakutsi du, Confebaskeko arduradunen hitzetan. Bilbon egindako agerraldian, azaldu dute 2020eko apirilean aldi baterako erregulazioan zeuden langileen %95 egoera horretatik aterata zeudela iragan urrian, eta 8.202 baino ez direla geratzen.
Era berean, COVID-19a Euskal Herriratu zeneko otsailarekin alderatuta, 3.685 afiliatu gehiago zeuden Gizarte Segurantzan iragan azaroan; iazko azaroarekin alderatuta, jauzia esanguratsua da, 17.657 afiliatu gehiago baitaude. Hazkunde ekonomikoa uste baino apalagoa izan bada ere, aurreikusi baino enplegu gehiago sortu direla azpimarratu dute Confebaskeko arduradunek.
Datorren urtean ere antzera segitzea espero dute, eta are jauzi handiagoa ematea: izan ere, 25.000 enplegu sortuko direla aurreikusten du Confebaskek. Orain 976.800 afiliatu daudenez, espero dute datorren urte amaierarako lehen aldiz milioi batetik gora landun izango direla eta langabezia tasa %8tik behera jaitsiko dela.
Enpresen artean egindako barne inkestaren arabera, baikor daude. Hamarretik bederatzik egonkor ikusten dute merkatua; hamarretik zazpik uste dute sei hilabete barru egungo langile kopuruari eutsiko diotela, eta beste bik uste dute langile gehiago kontratuko dituztela.
Egoera «paradoxikoa»
Horrek ez du esan nahi enpresen jarduera baldintzatzen duen arazorik ez dagoela, edo bilakaera ekonomikoa baldintzatzen duen arriskurik ez dagoela. Aretxagaren arabera, paradoxikoa da egungo egoera. «Gure belaunaldiak ez du halakorik bizi». Beste krisi batzuekin alderatuta, oraingo arazo ekonomiko nagusia da eskaintza ez dela gai eskariari erantzuteko, eta horrek mundu osoan duela eragina.
«Aurten, txertaketa prozesuak modua eman du murrizketak gainditzeko, eta susperraldi azkarra izan zen. Dena den, susperraldi horren ondorioz, bestelako arazoak agertu dira hornidura katean, eskaintza ez delako gai izan eskariari erantzuteko», azaldu du Pablo Martin ekonomia arloko zuzendariak. Jakina denez, urte hasieratik hornidura arazoek berekin ekarri dute lehengaiak eta kostu energetikoak nabarmen garestitzea. Asiatik Europarako itsas garraioko edukiontzien kostua ohikoa baino «bi bider garestiagoa» da. Horrek eragina izan du enpresa ehunean. Martinek Espainiako Bankuaren txosten bat aipatuz agertu duenez, BPGn hiru hamarren inguru baldintzatu du.
Inflazioaren arriskua
Arazo horien ondorioz, halaber, inflazioa nabarmen igo da euroaren eremuan, baita Euskal Herrian ere: %1 zen lehen, eta %5,2raino igo da. «Inflazioa handia da, 1992tik izandako handiena. Itxaropen izpi bat da azpiko inflazioa %2 baino txikiagoa dela [kostu energetikoak eta elikagaiak kenduta, inflazioaren sakoneko joera islatzen duen datua]», zehaztu du Martinek. Horregatik, aditu gehienen arabera, inflazioa apalduz joango da datozen hilabeteetan: abenduan joko du goia, eta 2022an beherantz egingo du. Funcasek esan du 2022ko abenduan %1 baino txikiagoa izango dela berriz. «Espero dugu hala izatea», baieztatu du Martinek.
Aurtengo beste arazo bat zera izan da, hainbeste irrikaz espero ziren Next Generation funtsen eragina «oso apala» izan dela: «Apenas nabaritu den». Martinen arabera, «kudeaketa konplikatua izan da, baina orain badirudi benetako abiadura hartu dutela». Hala, Confebaskek uste du «Europako funtsen urtea» izango dela. Berriki, Susperraldirako eta Eraldaketa Ekonomikorako Plan Estrategikoak onartu dira, energia berriztagarriei eta automozioari dagozkionak, eta, Confebaskeko ordezkarien esanetan, datorren urteetan nabarituko da Europatik iritsiko den diru hori. Proiektu eraldatzaile eta eraginkorretan inbertituz gero «emankorrak» izango direla deritzo Martinek.
Erronkak eta aurreikuspenak Confebasken arabera, osasun krisialdia atzean uztea dago 2022ko erronken artean. Horretarako, funtsezkotzat jo du txertaketa prozesua gorabidean diren herrialdeetara ere iristea; bestela, pandemia areagotu dezaketen aldaera berriak agertzeko arriskua dagoela baiteritzo.
Pandemiaren arriskuaz harago, Txinan higiezin burbuila bat lehertzeko edo Txinaren eta AEBen arteko merkataritza lehia bat izateko aukerak daudela deritzo. Halaber, egungo nazioarteko egoera ekonomikoa eta inflazioaren arriskua areagotzen badira, hazkundean eragin dezaketela uste du. %4 eta %7 arteko hazkunde tartea kalkulatu dute: arriskuak areagotzen badira «%4etik gertu» eta leuntzen badira «%7tik gertuago» ikusten dute hazkunde tasa. 2022rako, Confebask-ek. Berez, ekonomia %5,9 handituko dela iragarri du, aurtengoaren «antzeko erritmoan».
Omikron aldaeraz Omikron aldaeraren agerpenak, gainerako olatuekin bezala, «berehalako ondorio ekonomikoak» dituela nabarmendu du Eduardo Zubiaurrek, dena den. Hala, ulergarritzat jo du intzidentzia maila handiari aurre ezin egitearen ondorioz, autodiagnostikoak egitea, baina hori «erantzukizunez egiteko» eskatu du. «Pandemia aurretik gaixo agiri kopuru handia genuen, eta orain COVID-19arekin ziztu bizian areagotu zaigu. Transmisio komunitarioarekin, gaixo agiri ugari izango ditugu, eta horrek produktibitatean eta hazkundean eragiten du. Espero dugu eragina mugatua izatea», aipatu du. Hala, eskatu du bakartuta egoteko epea hamar egunetik bostera murriztea.
Ziurgabetasunez betetako testuinguru horretan, negoziazioa kolektiboari begira, «elkarrizketa lasai eta orekatua» eskatu du Zubiaurrek. Hitzarmenen negoziarioari begira, kezka nagusia inflazioa da, eta Confebask-eko presidentearen esanetan, oreka bat bilatu beharko da «erosketaren saskia garestitzen ari dela ikusten dutenen eta, horrez gain, enpresaren proiektuaren bideragarritasuna kezka iturri dutenen artean». Zubiaurrek nabarmendu du enpresak «proiektu partekatuak» direla eta etorkizuneko ongizatearen bermatzaile direla.
Lan erreformaz Lan erreformaz ere galdetu diote. Zubiaurreren arabera, «positiboa da». CEOE Espainiako enpresaburu elkartearekin bazkide direnez, bat egiten du haren irakurketa orokorrarekin. «Egonkortasuna ekartzen du eztabaida ugari eta iskanbila publiko handia eragin duen gai batean». Kontraerreforma bat etor zitekeen aukeraz hitz egiten zen, eta azkenik hiru eragile nagusien artean ados jarri izana, garrantzitsutzat jo du. Zubiaurrek garrantzi berezia eman dio «enpresen askatasuna eta malgutasuna» bermatu izanari.
Estatuko hitzarmenek lurraldekoen gainetik lehenesteko aukeraz galdetu zaio, eta Zubiaurrek azaldu du gai hori aztertu zutela CEOEko gobernu organoetan eta eztabaidatu zutela. Gaineratu du «lasai» daudela, lan erreforma horretako 83. artikuluak bermatu egiten duelako lurralde arloko hitzarmenak lehenetsiko direla, «eragileek hala adosten duten kasuetan». Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2017ko urtarrilean Confebaskek eta lau sindikatu nagusiek lurralde arloko hitzarmenak lehenesteko akordioa sinatu izanarekin hori bermatu egingo dela aipatu du. «Konpondua dago eta babestua». |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207798/eguneko-positiboek-3000-kasuren-langa-gainditu-dute-nafarroan.htm | Gizartea | Eguneko positiboek 3.000 kasuren langa gainditu dute Nafarroan | Osasunbideak asteartean eginiko testen %36k eman dute positibo herrialdean: 3.278k. ZIUetan 26 paziente dira COVID-19arekin kutsatuta. | Eguneko positiboek 3.000 kasuren langa gainditu dute Nafarroan. Osasunbideak asteartean eginiko testen %36k eman dute positibo herrialdean: 3.278k. ZIUetan 26 paziente dira COVID-19arekin kutsatuta. | Kutsatuen kurbaren goranzko malda nekez izan liteke malkartsuagoa Nafarroan. Birusaren oldarraldia nabarmen gaiztotua da herrialdean, eta Osasunbidea gero eta positibo gehiago atzematen ari da egunetik egunera. Beste marka bat hautsi da: egun bakarrean zenbatutako kutsatuak 3.000 baino gehiago dira, pandemian lehen aldiz. Zehazki, Osasunbideak 9.308 diagnostiko proba egin zituen atzo birusa atzemateko, eta 3.278 positibo atzeman ziren horietan. Hala, %36, 3 izan zen positiboen ehunekoa.
Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuko ordezkariek prentsaurrekoa egin dute izurritearen bilakaerari buruzko azken datuak plazaratzeko. Datuz lagunduta, azkenaldiko balantzea egin du, besteak beste, Osasun kontseilari Santos Indurainek. Ez du ezkutatu kezka, baina, halere, argitu nahi izan du ezin direla datuok beste olatuetan erregistratutakoekin zuzenean konparatu, egoera «aski desberdina» baita. Hain zuzen ere, alde hori ospitaleen okupazioan da nabarmenena. Izan ere, azaldu duenez, erietxeratuta daudenen kopurua ez da halako abiadan handitzen ari herrialdean. Eman du horren gaineko informazioa ere: egun, birusak jotako 142 lagun daude Osasunbidearen ardurapeko zentroetan ospitaleratuta. Horietako 26 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan dira, larri.
Indurain pozik azaldu da COVID-19aren kontrako txertaketa kanpainak Nafarroan hartua duen erritmoa ikusirik, eta zehaztu du hori dela segitu beharreko bidea. Osasun Publikoko Institutuak argitaratutako datuak baliatuta, kontseilariak jakinarazi du txertoak oso modu agerikoan lagundu duela ospitaleetako okupazioa arintzen, bai eta heriotzak saihesten ere. «Txertoari esker, 4.100 ospitaleratze eragotzi dira; 500, ZIUetakoak. Hildakoei dagokienez, esan du txertoak 850 heriotza inguru eragotzi dituela.
Gaur indarrean sartu diren neurri murriztaile berriei buruz egin diete galde kazetariek Osasun Departamentuko ordezkariei, besteak beste. Kazetari batzuek harridura azaldu dute, argudiatuta nekez uler daitekeela neurrien halako gogortzerik gaur egun Nafarroan den txertaketa tasak ikusita. Ordea, Carlos Artundo Osasun Zuzendari nagusiak zehaztu du txertoa ez dela nahikoa; bai, ordea, «izugarri garrantzitsua».
Datozen egunei so, Artundok zuhurtzia eskatu die herritarrei. Erantsi duenez, ulertzen du «nekea», baina galdegin die zama horrek ez dezala ekarri «ardura bazter uztea». |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207799/la-polla-recordsen-kontzertua-eta-beste-hainbat-bertan-behera.htm | Kultura | La Polla Recordsen kontzertua eta beste hainbat, bertan behera | Taldeak gaur eman behar zuen bere azken emanaldia, Donostian. Jon Maia, Mursego, Jose Luis Perales eta besteren kontzertuak ere bertan behera edo atzeratuta gelditu dira. | La Polla Recordsen kontzertua eta beste hainbat, bertan behera. Taldeak gaur eman behar zuen bere azken emanaldia, Donostian. Jon Maia, Mursego, Jose Luis Perales eta besteren kontzertuak ere bertan behera edo atzeratuta gelditu dira. | Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak pandemiari aurre egiteko hartu berri dituzten neurriek berehala ekarri dute hainbat kultur emanaldi ostera ere bertan behera uztea: besteak beste, La Polla Records taldeak gaur Donostian Anoetako belodromoan eman behar zuen kontzertua. Aurretik, irailaren 26an ziren egitekoak kontzertu hori, baina orduan ere pandemiak atzerarazi zuen. Taldeak, ordea, iragarria zuen urtea amaitu aurretik behin betiko desegiteko erabakia, eta, beraz, Last Tour enpresak adierazi du ez dutela kontzertu hori egiteko modurik izango. Sarreren dirua datozen egunetan itzuliko dutela argitu dute.
Azken orduetan, ugarituz doaz bertan behera dioten abisuak kultur agendetan. Donostia Kulturak gaur goizean jakinarazi du, ohar bidez, datozen egunetarako programatuta zeuzkaten hainbat emanaldi ezeztatu —Easo Gazte Abesbatza, EGO, Mursego eta Peru krokodiloa—edo atzeratu egin dituztela. Gaur egitekoak ziren Jon Maiaren Kantu bat gara emanaldi berezia otsailaren 3ra pasatu dute, esaterako.
Bertan behera gelditu dira, halaber, Jose Luis Peralesek Bilboko Euskaldunan eman behar zuen kontzertua; Los Zigarros taldearen kontzertu bikoitza, Bilboko Kafe Antzokian —martxoaren 5era eta 6ra atzeratu dute—; Dupla eta Nikotina, Ondarroako Beikozinin (Bizkaia); Mayumanaren ikuskizuna Gasteizko Principal antzokian; Ibil bedi eta Bi Zaldiren kontzertua Laban, Iruñean; eta apurka zerrendara batzen doazen beste hainbat. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207800/ostalariak-kexu-dira-neurri-murriztaileekin-eta-kentzeko-eskatu-dute.htm | Ekonomia | Ostalariak kexu dira neurri murriztaileekin, eta kentzeko eskatu dute | Salatu dute «etengabeko abusua» pairatzen ari direla administrazioaren partetik, eta ez dietela eman kalteak arintzeko laguntzarik. Elkarte batzuek iragarri dute helegitea jarriko dutela. | Ostalariak kexu dira neurri murriztaileekin, eta kentzeko eskatu dute. Salatu dute «etengabeko abusua» pairatzen ari direla administrazioaren partetik, eta ez dietela eman kalteak arintzeko laguntzarik. Elkarte batzuek iragarri dute helegitea jarriko dutela. | Ostalariek ez dituzte begi onez hartu Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak pandemiari aurre egiteko atzo iragarri zituzten neurri murriztaile berriak. Edukiera eta ordutegiak murrizteko erabakiak haserrea piztu du sektorean; areago, ohartarazi dute «nazkatuta» daudela erabakiak berriz ere haiei soilik eragiten dielako, eta neurriak kentzeko eskatu dute.
SOS Ostalaritza elkarteak salatu du «etengabeko abusua» pairatzen ari direla administrazioaren partetik. Adierazi dute urte eta erdi daramatzatela ahal bezala bizirik irauten saiatzen, baina Eusko Jaurlaritzak «lepoko soka estutu» baino ez diela egiten «ezarritako baldintzak une oro zorrotz bete arren». «Negozioak eta familiak hondatu besterik ez dute egiten, krisia kontrolatzeko zantzurik gabe», gaitzetsi dute. Izan ere, datozen egunetarako erreserbak amaituta eta erosketak eginda zeuzkaten negozio askok eta askok, baina neurri berrien ondorioz ezingo dute zerbitzurik eman.
Elkarteko kide diren ostalariek Jaurlaritzari egotzi diote osasun irizpiderik ez duten neurriak hartu izana; izan ere, uste dute lehen ere agerian geratu zela neurri horiek ez direla «eraginkorrak». Horrez gain, egoera okertu arren osasun publikoa indartu ez izana ere leporatu diote lehendakariari: «Osasun langileak kaleratu zituzten txertatzeko lekuak itxi ondoren, eta osasun zentroek ordutegiak murriztu dituzte Gabonetan».
Azken egunetan iragarritako neurrien arabera, Hego Euskal Herrian tabernak eta jatetxeak beranduenez 01:00ean itxi beharko dira, ezingo da zutik kontsumitu, eta mahai bakoitzean gehienez hamar lagun elkartu ahalko dira. Iparraldeko ostatuetan ere eserita kontsumitu beharko da, baina ez dago itxiera ordurik zehaztuta.
Jaurlaritzarekin bilera Bada, neurriak bertan behera uzteko eskatu dute ostalariek, murrizketa horien albo kalteak arintzeko laguntzarik ere ez dutelako. Eta dimisioa emateko eskatu diete agintari politikoei, krisiari aurre egiteko «kudeaketa eraginkorra egiteko gai ez direla uste badute».
Hain zuzen, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ostalariak gaur bildu Jaurlaritzarekin. Aurrez hitzartutako bilera zen, orain arteko diru laguntzei buruz hitz egiteko, Pedro Azpiazu Ogasun eta Ekonomia sailburuaren arabera. Baina ezinbestean hizpide izan dituzte atzo iragarritako neurriak eta balizko diru laguntzak ere. Ostalaritza elkarteek ohartarazi dute kalteak arintzeko neurriak ezinbestekoak dituztela, eta hala jakinarazi diete Jaurlaritzako ordezkariei ere. Kolpea handia izango dela azpimarratu dute, nahiz eta zaila zaien galduko dutenaren zenbatekoa zehaztea. Horretarako datorren astean berriz elkartuko direla adierazi dute.
Hector Sanchez Bizkaiko Ostalarien Elkarteko gerenteak esan du akordio bat lortzen saiatuko direla. Baina, oraingoz, ez dute aski Jaurlaritzaren jarrerarekin: «Ez gaitu batere asebetetzen mahai gainean zenbakiak ikusi arte». Hori dela eta, aurreratu du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako elkarteek helegitea jarriko dutela EAEko Auzitegi Nagusian. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207801/hizkuntz-zuzenbideari-buruzko-hirugarren-bilduma-argitaratu-du-euskaltzaindiak.htm | Gizartea | Hizkuntz zuzenbideari buruzko hirugarren bilduma argitaratu du Euskaltzaindiak | Egitasmoaren helburua da euskaldunen hizkuntza eskubideak euskarri digital bakarrera biltzea, hiztunek, legelariek eta ikertzaileek erabili dezaten. | Hizkuntz zuzenbideari buruzko hirugarren bilduma argitaratu du Euskaltzaindiak. Egitasmoaren helburua da euskaldunen hizkuntza eskubideak euskarri digital bakarrera biltzea, hiztunek, legelariek eta ikertzaileek erabili dezaten. | Euskaltzaindiak 2007an abiaturiko egitasmo baten hirugarren emaitza aurkeztu du gaur bere egoitzan: Hizkuntza-zuzenbidea. Testu bilduma euskaraz (III) argitalpena. 2019ko argitaraldian, 94 testu jasotzen ziren, eta hirugarrenean, berriz, 786 testu jaso dituzte. Hau da, 692 testu berri erantsi dira argitalpenean. Euskaltzaindiko kideen hitzetan, proiektuaren helburua «euskaldunon hizkuntza eskubideak euskarri digital bakarrera biltzea» da, hiztunek, legelariek eta ikertzaileek erabili dezaten.
2019an bigarren bertsioa aurkeztu zen: lan horrek berrikuntza garrantzitsuak ekarri zituen, batez ere testuen kopuruari eta argitalpenaren beraren formatuari zegozkionak. Beraz, hirugarren argitalpen «berrikusi eta emendatu honen bitartez», Euskaltzaindiak jarraipena eman dio 2007an hasitako bideari. Zeregin horretan jardun dute Andres Urrutia euskaltzainburuak, Santiago Larrazabal legelariak eta Gotzon Lobera legelari eta euskaltzain urgazleak. Argitalpen horren bereizgarri nagusiak hedadura geografikoari, edukiari, denbora tarteari, antolaketari eta testuen kopuruari dagozkie.
Hedadura geografikoari dagokionez, berrikuntzarik garrantzitsuena «Espainiako Erresumaren atalari» dagokio. Izan ere, 2019ko lehenengo edizio digitalean, Espainiako Gorteek, Eusko Legebiltzarrak eta Nafarroako Parlamentuak hizkuntza zuzenbidearen inguruan onetsitako testuak argitaratu ziren. Bigarren argitaraldi elektronikoan, berriz, «Espainiako Erresumako gainerako autonomia erkidegoetako parlamentuen legeak ere barruratu dira», Euskaltzaindiak azaldu duenez. Betiere, legeek hizkuntza eskubideak «aldez edo moldez» ukitzen dituztenean.
Hizkuntza eskubideen alderdi pertsonala arautzen duten legeak sartu dira, eta hizkuntza eskubide kolektiboak arautzen dituzten legeak dira edukian aurki daitezkeen lege esanguratsuenak.
Hirugarrenik, «estatuaren, autonomia erkidegoen eta erregioen testu instituzionalak» bildu dituzte hirugarren argitalpenean. Laugarrenik, hizkuntza zuzenbideez at, lege testuak eta nazioarteko hitzarmenak sartu dira. Eta, azkenik, gaztelaniazko eta frantsesezko testu elebakarrak euskaratu egin dira.
Euskaltzaindiak azaldu duenez, «euskararen estandarizazio eta batasunaren ikuspegitik», 2019ko argitaraldirako erabilitako irizpide eta oinarri berberak ezarri dira oraingo argitaraldi elektronikoan. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207802/zupiriak-iturgaizek-eta-tejeriak-positibo-eman-dute-covid-19an.htm | Gizartea | Zupiriak, Iturgaizek eta Tejeriak positibo eman dute COVID-19an | Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak antigeno proba bat egin du, sintomak zituelako. Gauza bera egin dute PPko buruak eta Eusko Legebiltzarreko presidenteak. «Sintoma ahulak» dituztela adierazi dute hirurek. | Zupiriak, Iturgaizek eta Tejeriak positibo eman dute COVID-19an. Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak antigeno proba bat egin du, sintomak zituelako. Gauza bera egin dute PPko buruak eta Eusko Legebiltzarreko presidenteak. «Sintoma ahulak» dituztela adierazi dute hirurek. | Agintariei ere eragiten die COVID-19ak: Bingen Zupiriak, Carlos Iturgaizek eta Bakartxo Tejeriak gaur jakinarazi dute positibo eman dutela antigeno proba batean. Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak sintoma ahul batzuk zituen bart gauean, eta horregatik egin zuen proba. Dena den, ondo dagoela adierazi du Jaurlaritzak, eta etxean egingo duela itxialdia.
Datozen egunetarako zuen agenda, beraz, bertan behera utzi du bozeramaileak. Atzo bertan egin zuen azken agerraldia, Gobernu Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan.
EAEko PPko buruak, berriz, gaur arratsaldean jakinarazi du albistea. Sintoma txikiak dituela adierazi du, eta herritarrei eskatu die ahalik eta neurri gehien hartzeko.
Eusko Legebiltzarreko presidentea ere konfinatuta dago. Legebiltzarreko iturriek azaldu dutenez, positibo izateko susmoa zuelako egin zuen proba atzo. Legebiltzarra oporretan dago egunotan, eta Tejeriak ez zeukan bilerarik aurreikusita urtarrilaren 10era arte.
Txibite eta Urtaran
Zupiria eta Iturgaiz ez dira azken orduetan positibo eman dutela adierazi duten politikari bakarrak: atzo beste hainbeste egin zuten Maria Txibite Nafarroako lehendakariak eta Gorka Urtaran Gasteizko alkateak.
Txibitek berak jakinarazi zuen, Twitterreko bere kontu ofizialean, eta Nafarroako Gobernuaren kontu instituzionalak zabaldu zuen mezua: «Positibo eman dut COVID-19an. Ongi nago; sintoma arinak ditut txertaketari esker, zeina gure tresnarik onena baita. Segi dezagun buru-belarri seigarren olatu hau gainditzeko lanean, arduraz eta zuhurtziaz».
Urtaranek ere Twitter bidez eman zuen albistea: «Positibo eman dut COVIDean antigeno test baten ondoren. Oraingoz, ondo nago. Nire agenda ahalik eta gehien mantentzen saiatuko naiz etxetik modu telematikoan. Zaindu», esplikatu zuen txioan. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207803/etiopiako-gobernuak-elkarrizketen-bidez-konpondu-nahi-ditu-herrialdeko-gatazkak.htm | Mundua | Etiopiako Gobernuak elkarrizketen bidez konpondu nahi ditu herrialdeko gatazkak | Abiy Ahmedek hizketaldirako batzorde bat eratuko du «berradiskidetzea eta zauriak ixtea» lortzeko. TPLFren indarrak Tigrayra itzuli dira, eta armada federalak erasoak eten ditu, Amhara eta Afar berreskuratu ostean. | Etiopiako Gobernuak elkarrizketen bidez konpondu nahi ditu herrialdeko gatazkak. Abiy Ahmedek hizketaldirako batzorde bat eratuko du «berradiskidetzea eta zauriak ixtea» lortzeko. TPLFren indarrak Tigrayra itzuli dira, eta armada federalak erasoak eten ditu, Amhara eta Afar berreskuratu ostean. | Etiopiako Gobernua prest da elkarrizketa «inklusiboetan» hasteko, eta «agenda guztiez» aritzeko, baita erreferendumez ere. Hori da Abiy Ahmed herrialdeko lehen ministroak sustatuko duen estrategia «berradiskidetzea eta zauriak ixtea» lortzeko, eta, horretarako, prest agertu da konstituzioa aldatzeko ere; Abiy jakitun baitago etnien arteko barne gatazkak ugaritu egin direla 2018an agintera iritsi zenetik, eta aldaketak beharrezkoak dituela matxinoak ugaritu ez daitezen.
Lehen ministroak gobernu berriaren osaketa baliatu du hizketaldiak sustatzeko, eta horren harira onartu zuen Ministroen Kontseiluak, hilaren 10ean, Elkarrizketarako Batzorde Nazionala eratzea. Ordezkarien Ganberak baiezkoa eman dio gaur proposamen horren zirriborroari —Abiyren Oparotasunaren Alderdiak gehiengo osoa du—, eta, hortaz, geroz eta gutxiago geratzen zaio solasean hasteko.
Addis Abebak oraindik ez ditu argitara eman batzorde horri buruzko xehetasunak, baina Redwan Hussien Estatu ministroak azaldua du «konstituzioko elementu guztiak eztabaidagai» izango dituztela, eta, «hortaz», ez dagoela «arrazoi moralik arma bat hartzeko».
Adierazpen horrekin Etiopiako Indar Federalisten eta Konfederalisten Fronte Batua aliantza osatu zuten bederatzi talde armatuei egin zien erreferentzia —TPLF Tigrayko Herria Askatzeko Frontea eta OLA Oromo Askapenerako Armada daude hor—, armada federalaren aurka aritu baitira iragan azaroaz geroztik.
Egun, gobernuaren etsai nagusia TPLF da, eta ez du argitu Elkarrizketarako Batzorde Nazionalean parte hartzeko gonbita egingo dion, azaldu baitu hori sortzea ez dela «lehen pausoa elkarrizketa posibleei begira»; Tigrayko alderdi-milizia, berriz, elkarrizketetarako prest agertu da, baina ez du zehaztu Addis Abebak sustaturiko batzorde horretan izango den.
Hori bai, Husseinek bi baldintza aipatu izan ditu tigreei gonbita helarazteko: TPLFk armak uztea eta «buruzagi kriminaletako batzuk errenditzea». Hala, tigreen parte hartzearen zain, Etiopiako lehen ministroak «erakundeak, funtzionarioak eta Etiopiako herritarrak» deitu ditu elkarrizketetan parte hartzera.
Aldaketak gerran
Etiopiako Gobernuaren elkarrizketarako deiak gerran izandako aldaketekin batera etorri dira. Azaroaren amaieran, TPLF eta OLA Addis Abebatik 160 kilometrora zeuden, eta, egunek aurrera egin ahala, haien garaipenerako aukerak geroz eta handiagoak ziren. Porrotaren beldur, Abiy gerra frontera joan zen, eta handik gidatu zuen armada federala; besteak beste, droneen erabilera sustatuta.
Horrek bide eman zion gerraren norabidea aldatzeko, eta Amhara eta Afar estatuen kontrola berreskuratzeko. Hala, hilaren 20an, Antonio Guterres Nazio Batuen Erakundearen idazkari nagusiari bidalitako eskutitz batean, TPLFren presidente Debretsion Gebremichaelek jakinarazi zuen Tigrayra itzultzea erabaki zutela: «Espero dugu bakerako pauso erabakigarri bat izatea».
Eskutitz horretan, Gebremichaelek su-etena eskaini zion Etiopiako Gobernuari, baina hark ezezkoarekin erantzun zion, argudiatuta haiek iragan ekainean eskaini zutena «txantxa erigarri» gisa deskribatu zutela tigreek.
Halere, Addis Abebak iragan ostegunean azaldu zuen armada federalaren eraso guztiak eten dituela, Legesse Tulu eledunaren bitartez jakinarazi zuenez: «TPLFren biktimekiko konplotean erortzeko arriskuan jarriko luke gobernua Mekelera [Tigrayko hiriburura] joateak».
Milaka lagun hil dituzte urtebete baino gehiago irauten ari den gerran; milioika desplazatu izan dira, eta Tigrayn 400.000 herritar gosetean daude. Gainera, estatu horretan moztuta dago elektrizitatea, eta Interneterako konexioa, etenda.
Bi aldeek elkarri egotzi diote gerra: TPLFk Abyri leporatu dio boterea zentralizatu nahi izatea, eta Etiopiako lehen ministroak kontrakoa alderdi-milizia tigreari, boterea berreskuratzeko asmoa duela. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207804/osasungintza-publikoa-bermatzeko-euskal-errepublika-beharrezkoa-dela-uste-du-ehun-ek.htm | Gizartea | «Osasungintza publikoa bermatzeko» euskal errepublika «beharrezkoa» dela uste du Ehun-ek | Ehun mugimenduko kideek gaur goizean elkarretaratzea egin dute Donostiako Gros auzoko anbulatorioaren parean. | «Osasungintza publikoa bermatzeko» euskal errepublika «beharrezkoa» dela uste du Ehun-ek. Ehun mugimenduko kideek gaur goizean elkarretaratzea egin dute Donostiako Gros auzoko anbulatorioaren parean. | «Independentismoari iritsi zaio beste urrats bat emateko tenorea, Espainiak eta Frantziak eskaintzen diguten markoan osasungintza publikoa eta duina ezinezkoa dela espresuki esatekoa». Ehun mugimenduko kideek argi esan dute Euskal Herriko osasungintza publikoa bermatzeko euskal errepublika eraikitzea «beharrezkoa» dela. Horregatik, elkarretaratzea egin dute gaur goizean, 12:00etan, Donostiako Gros auzoko anbulatorioan. «Ba al da norbait osasungintza publiko eta duina Espainian lortu daitekeela uste duenik?», galdegin dute elkarretaratzean.
Izan ere, kapitalismoak Euskal Herrian hartzen duen forma «78ko erregimenarena da», baieztatu du Ehunek: «Erregimen hau denon ondasunak gutxi batzuen eskuetara pasatzeko mekanismoa da, funtsean. Lapurreta hau edozein alorretan ikusi daiteke; hasi enpresa elektrikoetatik, hormigoiaren mafiarekin jarraitu, eta osasungintzaren negozioarekin bukatu». Mugimenduko kideen ustez, negozioaren adierazle garbia da osasungintza publikoari «baliabideak kentzea»; izan ere, horrek ospitale pribatuetara joan behar izatera «bultzatzen» du jendea.
Gainera, Ehunek elkartasuna adierazi nahi izan die Espainiako lurralde ezberdinetako osasun langileei, eta esan dute osasungintzako profesionalak bidaliko dituztela, «laguntza humanitario» moduan. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207805/positiboek-zazpi-egunez-soilik-egin-beharko-dute-itxialdia-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Positiboek zazpi egunez soilik egin beharko dute itxialdia Hego Euskal Herrian | Espainiako Gobernuaren eta autonomia erkidegoen artean adostu dute bihar indarrean sartuko den neurria. Itxialdia amaitzeko, gainera, ez da beste PCR proba bat egin beharko. Espainiako Osasun ministerioak esan du itxialdia «sintomarik ez duten positiboei soilik» murriztuko dietela. | Positiboek zazpi egunez soilik egin beharko dute itxialdia Hego Euskal Herrian. Espainiako Gobernuaren eta autonomia erkidegoen artean adostu dute bihar indarrean sartuko den neurria. Itxialdia amaitzeko, gainera, ez da beste PCR proba bat egin beharko. Espainiako Osasun ministerioak esan du itxialdia «sintomarik ez duten positiboei soilik» murriztuko dietela. | Hamar egun izan beharrean, zazpi: aurrerantzean, COVID-19an positibo ematen duten Hego Euskal Herriko herritarrek zazpi egunez soilik egin beharko dute itxialdia. Hala adostu dute gaur Espainiako Gobernuak eta autonomia erkidegoek, Osasun Publikorako Batzordean. Gainera, itxialdia amaitzeko ez da beste PCR proba bat egin beharko; hala egiten zen orain arte.
Txertoa hartu ez eta positibo batekin harremana izan dutelako itxialdia egin behar dutenei ere ezarriko zaie neurri hori. Orain arte hamar egunez etxean egon behar zuten haiek, positibo eman ez arren. Txertoa hartu eta negatibo ematen dutenek, berriz, ez dute zertan itxialdia egin beharko, orain arte bezala.
Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak adierazi duenez, neurria bihar sartuko da indarrean, «bihartik aurrera atzematen diren kasuentzat». Orain konfinatuta daudenez, beraz, hamar eguneko konfinamendua amaitu beharko dute legez. Hortaz gain, Dariasek azaldu du itxialdia «sintomarik ez duten positiboei soilik» murriztuko dietela zazpi egunera.
Goizetik zebiltzan neurri horri buruzko zurrumurruak. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak esan du pandemiaren kudeaketak oreka mantendu behar duela «osasun publikoaren, buruko osasunaren eta hazkunde ekonomikoaren artean». Gehitu du herritarrak lehen baino prestatuago eta babestuago daudela, eta esan du begi bistakoa dela egoera ez dela iazko bera: «%90ek txerto guztiak hartu dituzte, eta 80 urtetik gorakoen %80k hirugarren dosia ere bai. Orain, kasu gehienak asintomatikoak dira».
Zalantzak
Onartu berri duten neurria argitaratu bitartean, albisteak hainbat zalantza sortu ditu herritarren artean. Izan ere, asko dira azken egunetan positibo eman dutenak edo inguruan kasuak dituztenak. Zer egin beharko dute orain? Hamar eguneko itxialdia osatu beharko dute, edo zazpirekin nahikoa da? Zortzi egun etxean daramatzatenak irten daitezke kalera?
Ana Galarraga Elhuyarreko dibulgatzaile eta BERRIAko kolaboratzailea ari da galdera horietako batzuei erantzuten Twitterren. Neurri berriak lehendik konfinatuta daudenentzat balio ote duen galdetuta, hau erantzun du: «Lege aldetik, onartzen dutenetik aurrera izango da. Mikrobiologikoki, infektatuta egon arren, birusa transmititzeko arriskua oso txikia da 5. egunetik aurrera (AEBetan eta EBn 5 egun dira). Hori bai, hurrengo egunetan, pertsona zaurgarriekin ez egotea eta maskara erabiltzea gomendatu dute».
Eta noiztik hasi behar da egunak kontatzen? «Espainiako Osasun Ministerioaren arabera, positiboa baieztatzen denetik da, baina PCRa sintomak dituzulako izan baduzu eta bitartean egun batzuk igaro badira, zentzuzkoena egun horiek aintzat izatea da», azaldu du Galarragak.
Jada birusa pasatu dutenek, berriz, transmititzeko arrisku txikia zenbat denborarako duten galdetu dio beste erabiltzaile batek. Horrela azaldu du dibulgatzaileak: «Omikronak aurretik beste aldaerekin infektatu direnak berriz infektatzeko gaitasun handia duela ikusten ari dira. Aldiz, omikronarekin infektatu, eta txertatuta egonik, babes handia lortzen da deltarekiko (eta baliteke aldaera berriekiko ere hala izatea).
AEBetan, bost egun
AEB Amerikako Estatu Batuek Espainiaren antzeko neurria hartu zuten atzo: zazpitik bost egunera murriztu zuten itxialdia. Erresuma Batuan joan den astean laburtu zuten itxialdia zazpi egunera. Izan ere, hainbat adituren ustetan, omikron aldaeraren berezko ezaugarriek bide ematen dute zenbait neurri moldatzeko, eta baita, zenbaiten iritziz, batzuk leuntzeko ere. Horietako bat da itxialdiaren iraupena murriztea.
Gaixotasun infekziosoen prebentzio eta kontrolerako AEBetako zentroak argudiatu zuen omikron aldaerak aski desberdintasun dituela aurreko aldaerekin konparatuz gero. Azaldu zutenez, datuek erakutsi dute omikrona errazago zabaltzen ari dela, baina eraginak ez direla hain larriak. Gainera, zehaztu zuten kutsatze gehienak infekzioaren hasieran gertatzen direla; sintomak azaldu ondoko lehenbiziko eta bigarren egunean, edo bizpahiru egunen ondoren. Horregatik, gobernuak esan zuen konfinamenduak bost egun iraungo duela. Halere, argitu zuten ondoko bost egunetan ezinbestekoa dela prebentzio neurriak zorrotz betetzea, kalera aterata ere. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207806/fiskaltzak-ez-du-debekatuko-sarek-iruntildeean-deitutako-manifestazioa.htm | Politika | Fiskaltzak ez du debekatuko Sarek Iruñean deitutako manifestazioa | Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak ez du uste «deliturik» dagoenik. | Fiskaltzak ez du debekatuko Sarek Iruñean deitutako manifestazioa. Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak ez du uste «deliturik» dagoenik. | Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak «ez du arrazoirik ikusten» Sarek abenduaren 31rako Iruñean deitutako «ETAko presoen aldeko manifestazioa» debekatzeko. Uste du ez dagoela «deliturik»; halere, poliziek «zaintza neurriak har ditzatela» eskatuko du: «Ekitaldi horretan terrorismoa goratu eta biktimak umiliatu diren egiaztatzeko».
Egun berean Sarek Arrasaten (Gipuzkoa) egingo duen presoen aldeko manifestazioak ere hautsak harrotu ditu azken egunotan. Horren harira, Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkaritzak manifestazio horren inguruko idazki bat bidali dio Euskal Auzitegi Nagusiko Fiskaltzari. Informazio idazki horretan, ordezkaritzak berak eta Estatuko Segurtasun Indarrek manifestazioari buruz egindako polizia txostenak jasotzen dira. Denis Itxaso Espainiako Gobernuko ordezkariak «sentsibilitatea eta enpatia erakusteko» eskatu dio Sareri. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207807/lau-urteko-espetxe-zigorra-galdegin-dute-donostiako-gazte-baten-aurka.htm | Politika | Lau urteko espetxe zigorra galdegin dute Donostiako gazte baten aurka | Iazko abenduan errepresioaren aurka egindako protesta batean atzeman zuten. Parte Zaharra Aske plataformak elkarretaratzera deitu du heldu den astelehenerako, 19:00etan, Plaza Berrian. | Lau urteko espetxe zigorra galdegin dute Donostiako gazte baten aurka. Iazko abenduan errepresioaren aurka egindako protesta batean atzeman zuten. Parte Zaharra Aske plataformak elkarretaratzera deitu du heldu den astelehenerako, 19:00etan, Plaza Berrian. | Joan den urteko abenduaren 14an manifestazioa egin zuten hainbat herritarrek Donostiako Parte Zaharrean, Auzoak Defendatu, errepresiorik ez lelopean. Protestaren ondotik istiluak gertatu ziren, eta, Parte Zaharra Aske plataformak jakinarazi duenez, hamasei lagun atxilotu, bertze «asko» kolpatu eta dozenaka identifikatu zituen Poliziak «egun horietan». Plataformak jakinarazi duenez, abenduaren 14ko protestan atxiloturiko gazteetako bat laster epaituko dute, eta eskaera gogorra egin diote: lau urteko espetxe zigorra, desordena publikoak eragitea eta aginteari eraso egitea egotzita.
Taldeak ohartarazi duenez, epaitua izanen den gaztea «ez zen inolako liskarretan parte hartzen ari», eta istiluak gertatzen ari ziren gunetik, hau da, Narrika kaletik kanpo zegoen: Bulebarrean. «Gertatzen ari zenari begira zegoela, Ertzaintzak inolako azalpen eta justifikaziorik gabe atxilotu zuen, modu guztiz arbitrarioan».
Taldeak salatu du «muntaia polizial» horren bidez «euskal gazteria beldurtu» nahi dutela: «Baina guk argi eta ozen diogu ez diogula errepresioari aurre egiteari eta elkartasuna antolatzeari utziko». Protestara deitu dute heldu den astelehenerako, urtarrilaren 3rako: 19:00etan bilduko dira, Plaza Berrian. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207808/pandemia-hasi-zenetik-inoiz-baino-kasu-gehiago-atzeman-dituzte-aebek.htm | Mundua | Pandemia hasi zenetik inoiz baino kasu gehiago atzeman dituzte AEBek | Europan, Frantziak orain arteko kopururik handiena jakinarazi du: 208.000. Omikronen arriskuaz ohartarazi du OMEk. | Pandemia hasi zenetik inoiz baino kasu gehiago atzeman dituzte AEBek. Europan, Frantziak orain arteko kopururik handiena jakinarazi du: 208.000. Omikronen arriskuaz ohartarazi du OMEk. | Inoiz baino kasu gehiago atzeman dituzten azken orduetan AEBek eta Europako zenbait herrialdek; besteak beste, Frantziak eta Portugalek. AEBei dagokienez, astelehenekoak dira azken datuak, eta orduan 440.000 kasu berri jakinarazi zituzten; Frantziak, berriz, orain arteko marka guztiak hautsi zituen atzo, 208.000 positibo atzemanda. Adituek, hala ere, ohartarazi dute neguko oporren ondorioz izandako atzerapena izan daitekeela kopuruon kausetako bat. Dena den, zalantzarik ez da kutsatzeek nabarmen gora egin dutela omikron aldaera agertu zenetik.
OME Osasunaren Mundu Erakundeko idazkari nagusi Tedros Adhanom Ghebreyesusek gogorarazi du aldaera berria «arriskutsua» dela oraindik ere. «Delta eta omikron aldaerak dira orain nagusi, ez bakarrik kutsatzeetan, baita erietxean eta zaintza berezietan daudenen artean ere», azaldu du. Hala ere, nabarmendu du omikronen sintomak arinagoak direla gaur-gaurkoz, eta, beraz, eskatu die herrialde aberatsei utz ditzatela hirugarren dosiak aurreragorako, eta bete ditzatela hegoaldeko herrialdeekin hartutako konpromisoak, hitzemandako txertoak bidaliz. «Gure helburua da datorren urtearen erdirako mundu osoko herritarren %70 txertatuta egotea. Horrek lagunduko luke pandemiaren okerrena gainditzen», esan du Ghebreyesusek. Baina, oraingoz, iparraldeko estatuek hirugarren dosia banatzen jarri dituzte indarrak.
Positibo eman dutenen berrogeialdia murrizteari buruz ere ohartarazi du OMEk. Erakundeko Osasun Larrialdietarako Programako arduradun Michael Ryanen esanetan, ez da komenigarria kontrol neurriak murriztea, kutsatzeak orain arteko gorenean dauden honetan. Espainia eta Ingalaterra daude berrogeialdia murriztea erabaki duten estatuen artean . Londresek erabaki du amaitutzat eman daitekeela berrogeialdia baldin eta negatibo ematen bada positiboa eman osteko itxialdia egin eta seigarren eta zazpigarren egunetan egindako probetan.
Grezian ere kasuek gora egin dute nabarmen, eta Atenasek iragarri du neurri murriztaile gehiago hartuko dituela. Besteak beste, gauerdian itxi beharko dituzte taberna eta dantzalekuak, eta bezeroek ezin izango dute zutik kontsumitu. Urtezahar gauean soilik luzatuko da horien ordutegia, baina orduan ere itxita egon beharko dute goizaldeko ordu bietarako. |
2021-12-29 | https://www.berria.eus/albisteak/207809/etbk-irudi-berria-estreinatuko-du-urtarrilaren-1ean.htm | Bizigiro | ETBk irudi berria estreinatuko du urtarrilaren 1ean | Bere 40. urteurrenean egingo du irudi aldaketa ETBk. Mikel Urmenetak egin du diseinu berria: «Irudi aldaketa ausarta izango da, batzen gaituen identitate kolektiboa irudikatzea helburu duena». | ETBk irudi berria estreinatuko du urtarrilaren 1ean. Bere 40. urteurrenean egingo du irudi aldaketa ETBk. Mikel Urmenetak egin du diseinu berria: «Irudi aldaketa ausarta izango da, batzen gaituen identitate kolektiboa irudikatzea helburu duena». | 2022an 40. urteurrena ospatuko du EITBk, eta hori baliatuko du telebistak bere irudia aldatzeko aitzakiatzat. Irudi berria atzo aurkeztu zuten lehen aldiz, Inozente Eguna baliatuta: Euskal Kostaldeko Geoparkean (Deba, Gipuzkoa) historiaurreko arrautza erraldoi bat aurkitu zutela argitaratu zuten atzo. Dena, ordea, urtarrilaren 1ean irudi berria estreinatuko dutela iragartzeko kanpainaren parte zen.
Irudi berriaren sortzailea Mikel Urmeneta ilustratzailea da, Kukuxumusu zigiluaren sortzaileetako bat. Urmenetak berak azaldu zuen atzoko txantxa: «Dena broma bat izan da, ETBren irudi berriaren kanpaina handi baten aurkezpena. Oso harro nago kanpaina honen parte izan naizelako, eta oso gustura hartu dut erronka» adierazi zion ETBri. Gehitu zuen irudi aldaketa «gauza berri askoren hasiera» izango dela: «ETBk apustu arriskutsua egin du benetan ezberdina izango den zerbaiten alde».
Dena den, Urmenetaren diseinuak badu lotura azken 40 urteetan ETBren irudi izan denarekin: txantxangorriarekin. «ETB txantxangorri batetik jaio den bezala, txantxangorri hori arrautza batetik jaio da, eta ,zergatik ez, txantxangorri arrautza erraldoi batetik, euskaldun guztien etxea izan daitekeen arrautzatik, alegia». Arrautza hori telebistak biltzen duen guztiaren biltzailea dela azaldu du artistak.
Ikonografia berri bat ere sortu du Urmenetak, «euskal eskultoreen eskolan inspiratuta»: Oteitza, Txillida eta Basterretxearen lanetan oinarrituta, besteak beste.
Euskara sustatzen duena
Unai Iparragirre ETBko zuzendariak gehitu zuenez, Euskal Telebistak aurre egin nahi dio moderno, bateratzaile, aurrerakoi eta lehiakor bihurtzeko erronkari: «ETBren marka sendotuko dugu, kateak pertsonalizatuko ditugu, EITBko hedabide guztien arteko elkarlana estutuko dugu, estrategia digitalari bultzada emango diogu eta ETBra talentua erakarriko dugu», adierazi zuen.
Zuzendariak gehitu zuen «euskal gizarteari etorkizunerako bidean aurrerapausoak ematen lagunduko dion telebista» nahi dutela: «Euskalduna, baina munduari zabalik dagoena; ohitura zaharrak zaintzen dituena, baina aire berritzaileak ezinbesteko dituena; euskararen erabilera sustatzen duena edukietan gizartearen aniztasuna islatuz; eta informazioa eta entretenimendua ez ezik, eduki hezitzaileak ere eskaintzen dituena».
Irudi berria urtarrilaren 1ean estreinatuko dute, Gasteiztik zuzenean emango duten kanpaien emanaldiaren ondoren. |
2021-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/207830/brexit-aren-urtebeteko-bidea-begirada-ernez.htm | Mundua | 'Brexit'-aren urtebeteko bidea, begirada ernez | Erresuma Batuak lehen urteurrena ospatuko du larunbatean Europako Batasunetik kanpo. Oztopoz eta bihurgunez beteriko ibilbide horri erreparatu diote BERRIAko kazetari Ander Perezek eta Iker Aranburuk. Bideo batean bildu dituzte ondorioak. | 'Brexit'-aren urtebeteko bidea, begirada ernez. Erresuma Batuak lehen urteurrena ospatuko du larunbatean Europako Batasunetik kanpo. Oztopoz eta bihurgunez beteriko ibilbide horri erreparatu diote BERRIAko kazetari Ander Perezek eta Iker Aranburuk. Bideo batean bildu dituzte ondorioak. | Larunbatean beteko dira hamabi hilabete Erresuma Batuaren eta Europako Batasunaren arteko harremana erdiz erdi aldatu zenetik. 2021eko urtarrilaren 1ean gauzatu zen brexit-a. Hala, urteurrenarekin batera, ailegatu da errepaso eta balantzeetarako garaia. Aditu asko ados dira diagnostikoan: argiek baino gehiago, itzalek hartutakoa izan brexit-aren orain arteko bizialdia. Gaia aletu dute Ander Perez eta Iker Aranburu BERRIAko kazetariek, ikus-entzunezko pilula batean.
Londresek hainbat fronte ditu zabalik oraindik ere, eta Bruselarekin egin beharrak dituen negoziazioetan ezin daiteke amaia ikusi oraindik. Halaber, Boris Johnsonen pausoak aski dardartiak izaten dira zenbait arlotan, dagoeneko ez baitu orain urtebete zeukan babesa.
Mugen kontrola, Ipar Irlandaren auziarekin zer egin erabaki beharra eta beste. Asko dira Erresuma Batuaren oraina eta, are, etorkizuna baldintzatua duten auziak. Ekonomiari dagokionez ere, anitz dira erronkak: esportazioen errentagarritasuna dute aztergai, eskulan eta garraiolari falta dute egun, eta, gainera, datozen hilabeteetan ikusten ahalko da Europako Batasuneko produktuen gaineko kontrolarekin. |
2021-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/207831/oposizioak-atzera-bota-ditu-iruntildeeko-udalaren-2022ko-aurrekontuak.htm | Politika | Oposizioak atzera bota ditu Iruñeko Udalaren 2022ko aurrekontuak | Osoko bilkuraren hasieran, Garbiñe Bueno EH Bilduko zinegotziak kargua hartu du, Joxe Abaurreak utzitako hutsunea betetzeko. Joseba Asironek (EH Bildu) azpimarratu du Enrique Maia alkateak «porrot egin» duela gehiengo demokratikoa aintzat ez hartzeko saioan. | Oposizioak atzera bota ditu Iruñeko Udalaren 2022ko aurrekontuak. Osoko bilkuraren hasieran, Garbiñe Bueno EH Bilduko zinegotziak kargua hartu du, Joxe Abaurreak utzitako hutsunea betetzeko. Joseba Asironek (EH Bildu) azpimarratu du Enrique Maia alkateak «porrot egin» duela gehiengo demokratikoa aintzat ez hartzeko saioan. | Hamalau boto kontra, hamahiru alde. Azkenean, Navarra Sumak ezin izan du Joxe Abaurreak utzitako hutsunea baliatu 2022ko aurrekontu proiektua ateratzeko. Urte amaierako azken osoko bilkuraren hasieran, Garbiñe Buenok kargua hartu du, eta, haren botoarekin, EH BIlduk, PSNk eta Geroa Baik atzera bota dituzte aurrekontuak. Oposizioko hiru eledunek «errealitatetik kanpoko» egitasmo bat aurkeztea aurpegiratu diote Enrique Maiari. Iruñeko alkateak ihardetsi die eurek ez dutela proposamen bakar bat aurkeztu.
Azken asteak gorabehera handikoak izan dira udal taldeen arteko joko politikoan. Udal gobernuak azaro hasieran aurkeztu ohi ditu aurrekontuak, baina, aurtengoan, epe hori atzeratu egin du Navarra Sumak. Urriaren 25ean, Nafarroako Parlamentuan, EH Bilduk eta Nafarroako Gobernuak udalen artean tokiko foru ogasuneko dirua banatzeko irizpideak aldatu zituzten, eredu bidezkoago bat bilatu eta despopulazioaren arazoari aurre egiteko asmoz. Besteak beste, Iruñeari kendu egin zioten hiriburutza agiria izateagatik urtero jasotako dirua. Aldaketa hori salatzearekin batera, prestatzen ari ziren aurrekontu proposamena egokitzeko denbora eskatu zuen Maiaren udal gobernuak.
Alta, udal talde guztiek, Navarra Sumak barne, ondo zekiten abenduaren 9an Joxe Abaurrearen aurkako epaiketa egitekoa zela 2019ko txupinazoko istiluen harira. Ikurrina zabaltzeko saioan, EH Bilduko hainbat hautetsik istiluak izan zituzten gogor oldartu zitzaizkien udaltzainekin eta Carmen Alba Navarra Sumako zinegotziarekin. Alba jo zuelakoan, fiskalak 20 hilabeteko espetxe zigorra eskatzen zuen Abaurrearen aurka, eta, eskaera hori aurrera ateratzea eragozteko, defentsak sei hilabeteko espetxe zigorra hitzartu zuen. Akordioa ikusita, kargua borondatez uzteko asmoa azaldu zuen Abaurreak.
Epaiaren berri izan eta goiz berean, Navarra Sumaren udal gobernuak 2022ko aurrekontu proiektu berria aurkeztu zuen, hilabete lehenago argudiatutako egokitzapenik egin gabe. Halaber, hura bozkatzeko prozedura eta egutegia aurkeztu zuen, epeak atzeratuz eta hura onartzea bozkatzeko oso bilkura abenduaren 30era luzatuz. Udal finantzaketaren eredu aldaketaren legea oraindik onartu gabe dagoela argudiatu zuen, baina argi zegoen Abaurrearen hutsunea baliatzeko asmoa zuela Maiak, Garbiñe Buenori, Abaurrearen ordezkoari, kargua hartzeko denborarik eman ez ziezaion. EH Bilduko zinegotziaren botorik gabe, berdinketa zegoen, eta haren kalitatezko botoak erabakiko zuen bozketaren zentzua.
Egunotan, Maiak berak azpimarratu du Abaurrearen hutsunea baliatzeko asmoa zutela, eta, «amarru horren aurrean», oposizioak planto egin zuen. Horren jakitun, baina, EH Bilduk epeak zaindu ditu, eta, azkenean, gaur bertan, gai ordenako lehen puntua izan da hori. «Lege aginduz» promes egin, eta hautetsi kargua hartu du Buenok. Iruñerriko Mankomunitateko ordezkari ere izendatu dute. Maiak zoriondu egin du hautetsi berria.
Osoko bilkura
Karta guztiak mahai gainean, Navarra Sumako Maria Etxabarrik salatu du «azkenik antzerkia amaitu» egin dela, eta antzezpen horretako aktore nagusiak izatea aurpegiratu die oposizioko alderdiei. «Zuek izan zarete denborarekin jokatu duzuenak eta espedientearen epea kolokan jarri duzuenak. Guk aurreikusitako denboran egin dugu, eta atzerapena zuen erruz izan da». Finantza eredu aldaketaz, ulertezina deritzo Iruñeak hiriburutza agiria galdu izanari edo beste udalen aurrean elkartasunik ez duela esateari: «Ea nola azaltzen diezuen iruindarrei eta zuen boto emaileei».
EH Bilduko Joseba Asironek, kontrara, argudiatu du «iruzur egiteko ahalegina» egin duela Navarra Sumak, talde barruko behin-behinekotasun egoera baliatu nahirik. «Behin jokaldia gaizki atera ostean, guztia antzezpen bat izan dela diozue orain, txantxa bat zela. A zer lotsagabekeria». Asironen arabera, onartuko ez zirela jakitun, «proposamen errepikakorra eta irreala» egin du Navarra Sumak, «aurrera atera ez diren proiektuak berriro aurkeztuz». Alkate ohiaren arabera, aurtengo aurrekontuan jasotako inbertsioetan «hiru eurotik bat» ez du gauzatu udal gobernuak, eta hiriburutza agiria galdu izana «kudeaketa txarra ezkutatzeko kezko hesi bat» baino ez da. Politikoki «asmo txarrez jokatzea» leporatu dio Maiari: «Zure azken helburua Nafarroako Gobernuarekin talka egitea da. Zorionak, garrantzi politikoa galtzeko zure lasterketa eroan lortu duzu hiriaren interesak Nafarroako Gobernuaren aurkako instrumentu alderdikoi huts bat bihurtzea. Espero dut Esparzak zoriondu izana, Iruñeak ez du egingo».
Ekainetik bilerarik ez
PSNk iaz Navarra Sumarekin akordioa hitzartu eta 2021eko aurrekontuen alde egin zuen. Aitzitik, aurten, akordio horretan jasotako proposamen nagusiak bete ez izana aurpegiratu dio Maite Esporrinek Maiari. Haren hitzetan, ekainetik ez dira bildu sozialistek aurkeztutako proposamenen nondik norakoak bilakaera aztertzeko. «Ikusten da horrekin zer asmo zituzten berriro ituna egiteko». Jarrera horren aurka, ezezkoa ematea deliberatu dute. Esporrinen arabera, proposamena «errealitatetik kanpo dago», diru sarreren igoera handia proposatu arren, «ez delako nahikoa gastuaren igoera finantzatzeko eta udal teknikariek horri buruz ohartarazi dutelako». Horregatik, ezezkoa ematea erabaki dute.
Geroa Baiko Javier Leozek ez du ezkutatu PSNrekin eta EH Bildurekin zentsura mozioaren aukera aztertzeko prest zirela, baldin eta Abaurrearen hutsunea baliatu izan balu udal gobernuak. «Esan genizun zentsura mozioaz hitz egiteko prest ginela, eta hori ez zen xantaia bat. Pozten gara ez delako bete».
Haren hitzetan, Navarra Suma Asironen agintaldian «altxortegian aurreztutako 35 milioi euroak amaitzen ari da»: aurten 19 milioira murriztu da, eta, aurrekontu proposamena onartuko balitz, 2022an hutsean geratuko litzateke. Leozek salatu du, gainera, udal gobernuak ez duela baliatu pandemia garaian udalei finantza egonkortasunaren legeko baldintzak altxatzeko garaia, «hiriko proiektu nagusiak garatzeko». «Guk izan ez genuen aukera hori galdu duzue».
Maiaren erreakzioa
Eledun guztiek hitz egin ondotik, alkate gisa, azken hitza izan du Maiak. Guztiei antzeko argudioak erabiltzea aurpegiratu die. Asironen hitzei erreferentzia eginez, Maiaren irudiko EH Bilduk egin du iruzur, eta ez Navarra Sumak. «Aurreko osoko bilkuran altxatu egin zineten, eta, guk berdin egin izan bagenu, Bueño anderea ez legoke gaur hemen». Asironi, halaber, hiriburutza agiria kendu izanaren inguruan azaldutako jarrera aurpegiratu dio: «2017an, finantzaketa horren alde eta agiriaren alde egin zenuen. Orain, alkate izateari utzi diozun honetan, bost axola zaizu Iruñea».
Geroa Bairi aurpegiratu dio ez duela hitz egiteko borondate errealik. «Hitzek gauza bat diote, eta ekintzek beste bat». Esporrinen aurrean tonua leundu egin du. Maiaren ustez, norbaitek irizpidea markatu dio Esporrini: «Gonbidatzen zaitut jaramonik ez egitera hori esan dizunari. Asironekin baino gehiago fidatzen zara nirekin. Inoiz ez zenidake esango, hari egin zenion bezala, ‘Agur, Maia’». |
2021-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/207832/kutsatuak-duela-hilabete-halako-hamar-dira-hego-euskal-herrian-beste-15405-kasu.htm | Gizartea | Kutsatuak duela hilabete halako hamar dira Hego Euskal Herrian: beste 15.405 kasu | Osakidetzak eta Osasunbideak egun bakarrean atzemandako positiboek orain arteko marka hautsi dute atzera ere. | Kutsatuak duela hilabete halako hamar dira Hego Euskal Herrian: beste 15.405 kasu. Osakidetzak eta Osasunbideak egun bakarrean atzemandako positiboek orain arteko marka hautsi dute atzera ere. | Esperotakoa zen Hegoaldeko osasun agintariek gaur jakinaraziko zituzten kutsatu kopuruak bereziki hanpatuak izatea. Erdiz erdi bete da susmo oro: atzo detektatutako kasuek 15.000 positiboren langa gainditu dute. Zehazki, 15.405 positibo zenbatu dituzte, 11.712 Osakidetzak eta 3.693 Osasunbideak. Kutsatuen kurba etenik gabe dabil Hegoaldean goraldi betean; orain hilabete, azaroaren 30ean, 1.560 atzeman zituzten. Halako hamar detektatu ziren atzo.
→ Ikusi koronabirusaren eraginaren datuak Euskal Herrian
COVID-19aren izurritearen seigarren olatua etengabe ari da errekorrak hausten transmisioari loturiko aldagaietan. Inoiz ez da hainbeste jende batera kutsatu Hego Euskal Herrian. Datuek deus gutxi dute ikusteko joandako hilabeteetan erregistratutakoekin, baita lehenbiziko olatukoekin ere. Birusa atzemateko sistemak nabarmen aldatu dira joan den urtetik hona, baina, edonola ere, estimazio okerrenetan uste da 2020ko martxoan 6.000 eta 8.000 kutsatu artean izaten zirela egunik makurrenetan. Orain, Hegoaldeko positiboen zenbatekoak egunak ditu langa horren gainetik.
PCR eta antigeno proben kopuruak ere gora egin du azkenaldian, baina ez dira aski izurriari tamaina hartzeko. Atzo, 42.994 proba diagnostiko egin zituzten Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan, eta horietatik 15.405ek eman zuten positibo. Hortaz, positibo tasak ere marka guztiak hautsi ditu: %35,8 da oraintxe. Egunean eguneko datuek bultza egiten diete hamalau eguneko batezbestekoei ere. Azken bi asteetan, egunean 6.234 positibo atzeman dira Hego Euskal Herrian batez beste. Eta intzidentzia metatua ere inoiz ikusi gabekoa da Hegoaldeko lau herrialdeetan: 100.000 biztanleko 2.611 kasu daude Araban, 2.829 Bizkaian, 3.314 Gipuzkoan, eta 3.300 Nafarroan.
Ospitaleratze gehiagostrong>
Ospitaleratze berrien kurbak ere goranzko argia marrazten du grafikoetan. Transmisio datuena baino mantsoago, baina gora hori ere. Atzo, 113 lagun erietxeratu behar izan zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak kudeatutako ospitaleetan, COVID-19ak jota. Oraintxe, 729 paziente daude Hegoaldean ospitaleratuta, eta, horietatik, 140 gaixo daude ZIU zainketa intentsiboko unitateetan, larri. >>
Nafarroako Gobernuak, bestalde, beste heriotza baten berri eman du. Azken bi asteetan, 22 pertsona hil dira herrialdean, izurriak jota. |
2021-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/207833/urtarrilaren-8ko-mobilizazioak-herrietan-eginen-dituzte-osasun-egoeragatik.htm | Politika | Urtarrilaren 8ko mobilizazioak herrietan eginen dituzte, osasun egoeragatik | Sarek jakinarazi du bertan behera utzi dutela Bilbon egitekoa zuten manifestazio jendetsua: «Ez da erabaki erraza izan». Herrietako protestak 17:00etan eginen dituzte. Goizeko ekitaldia bere horretan mantenduko dute. | Urtarrilaren 8ko mobilizazioak herrietan eginen dituzte, osasun egoeragatik. Sarek jakinarazi du bertan behera utzi dutela Bilbon egitekoa zuten manifestazio jendetsua: «Ez da erabaki erraza izan». Herrietako protestak 17:00etan eginen dituzte. Goizeko ekitaldia bere horretan mantenduko dute. | Iaz bezala, ezin izanen dituzte Bilboko eta Baionako karrikak euskal presoen eskubideen aldeko aldarri ozenez bete. Sarek gaur goizean Gasteizen egin duen agerraldi batean jakinarazi duenez, bertan behera utzi dute Bilbon egitekoa zuten urteroko manifestazio jendetsua, eta, horren partez, herrietan eginen dituzte mobilizazioak. 17:00etan izanen dira, eta Bilbon bertan ere eginen dute mobilizazioa —inguruko herri batzuek hara joateko deia eginen dute—.
Goizerako antolatua zuten mahai ingurua bere horretan mantenduko dutela jakinarazi du Sarek. Euskalduna Jauregian elkartuko dira ordezkari politiko, sindikal eta sozialak —heldu den astean erranen dute zehazki nork parte hartuko duen— eta ekitaldiari alde guzietako biktimek emanen diote hasiera, mahai inguru batean. Robert Manriquek, Naiara Zamarreñok, Rosa Lluchek, Maider Garciak eta Idoia Zabalzak hartuko dute hitza.
Sarek jakinarazi du Bilboko manifestazio jendetsua bertan behera uztearena ez dela erabaki «erraza» izan, bigarren urtea baita mobilizazio handia bertan behera uzten dutena: «Baina argi daukagu bizitzen ari garen egoera honetan, non gero eta positibo gehiago baitaude eta gaixotasuna erraz kutsatzen baita, 80.000 eta 10.000 pertsona artean elkartzen dituen mobilizazio batera deitzea arduragabekeria dela, eta Sarek kosta ahala kosta saihestu nahi du hori». Adierazi dute «sakon hausnartu ondoren» hartu dutela erabakia, COVID-19ak eragindako egoera kontuan hartuta, eta «atsekabe handiz».
Aldarri egunari eustea garrantzitsu ikusten zuten, ordea, eta espero dute aldi berean «ehunka mobilizazio» eginen direla Euskal Herriko herrietan. «Milaka pertsonaren» parte hartzea espero dute, eta jakinarazi dute «segurtasun neurri guztiak» beteko dituztela.
Protesta, «beharrezko»
Hiru arrazoi eman dituzte mobilizazioak herrietan egitea eta, beraz, aldarrikapenari eustea azaltzeko. Batetik, azaldu dute egun hori «ikur» bat dela euskal presoen eskubideen aldeko aldarrikapenean. Bigarrenik, nahiz eta urte hau «garrantzitsua» izan den espetxe politikaren «aldaketari» dagokionez —hurbiltze eta Euskal Herriratze ugari gertatu dira—, ohartarazi dute euskal preso «gehienak» Euskal Herritik kanpoko espetxeetan daudela oraindik, eta gradu progresioa «blokeatuta» dagoela: «Presoek ezin dute egin etxera itzultzeko prozesua». BERRIAren kontaketaren arabera, gaur egun kartzeletan dauden 197 euskal presoetatik 79 daude Euskal Herriko espetxeetan. 22 Frantziako kartzeletan daude, eta 96, Espainiakoetan.
Azkenik, Sarek salatu du pandemiak «eragin zuzena» duela presoengan eta haien senideengan: «Berriro ere zailtasunak daude zenbait espetxetan bisitak egiteko, batez ere aurrez aurrekoak». Hala, Sarek «inoiz baino beharrezkoago» ikusten du «aldarrikapena bizirik mantentzea eta Euskal Herriko herri guztietako kaleak betetzea bidea egiten jarraitzeko». Aldarrikatu dute «bizikidetzarako eta bakerako bidea» dela «etxerako bidea». |
2021-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/207835/miren-gorrotxategik-positibo-eman-du-covid-19an.htm | Gizartea | Miren Gorrotxategik positibo eman du COVID-19an | Eusko Legebiltzarreko Elkarrekin Podemoseko bozeramaileak adierazi du «ahul eta sukarretan» dagoela. Osasun sistema publikoa indartu beharra nabarmendu du. | Miren Gorrotxategik positibo eman du COVID-19an. Eusko Legebiltzarreko Elkarrekin Podemoseko bozeramaileak adierazi du «ahul eta sukarretan» dagoela. Osasun sistema publikoa indartu beharra nabarmendu du. | Gero eta ageriago ari da gelditzen: birusak ez die muzin egiten politikariei. Berriki, joan diren egunetan, COVID-19arekin kutsatuak direla jakinarazi dute Euskal Herriko politikagintzako zenbait ordezkarik. Beste iragarpen bat ailegatu da gaur: positibo eman du Miren Gorrotxategi Eusko Legebiltzarreko Elkarrekin Podemoseko bozeramaileak. Twitter bidez eman du kutsatzearen berri. «Positibo eman dut. Ahul eta sukarretan nago. Zaindu behar naiz». Osasun sistema indartzearen aldeko mezua txiokatu du, bestalde.
Politikarien zerrenda, puzten
Gorrotxategik ez ezik, Bingen Zupiriak, Carlos Iturgaizek eta Bakartxo Tejeriak atzo jakinarazi zuten positibo eman zutela antigeno proba batean. Herenegun, berriz, Maria Txibite Nafarroako lehendakariak eta Gorka Urtaran Gasteizko alkateak eman zuten beren kutsatzeen berri. |
2021-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/207836/espainiako-inflazio-tasa-67koa-da-azken-29-urteetako-handiena.htm | Ekonomia | Espainiako inflazio tasa %6,7koa da, azken 29 urteetako handiena | Hego Euskal Herrikoa datozen asteetan jakinaraziko du INEk, baina zifra horretatik gertu egotea espero da. Baliteke gatazkak eragitea lan hitzarmenak berritzeko negoziazioetan. | Espainiako inflazio tasa %6,7koa da, azken 29 urteetako handiena. Hego Euskal Herrikoa datozen asteetan jakinaraziko du INEk, baina zifra horretatik gertu egotea espero da. Baliteke gatazkak eragitea lan hitzarmenak berritzeko negoziazioetan. | Espainian kontsumo prezioen indizea (KPI) %1,3 igo da abenduan, eta urte arteko tasa %6,7ra igo da, azaroan baino puntu bat baino gehiago. 1992. urtetik izandako daturik handiena da. Bereziki argindarrak eta gasak aurten izan duten neurrigabeko garestitzeak eragin du igoera.
INE Espainiako Estatistika Institutuak aurreratu du datua; aurrerago (urtarrilaren 14an) zehaztuko ditu erkidegoetakoak, eta orduan ikusi ahal izango da zertan den Hego Euskal Herriko KPIa. Espainiako tasatik gertu egotea espero da. Azaroan %5,2koa izan, eta Espainian, %5,5koa.
KPIaren urte arteko portaeran elektrizitatearen prezioen igoerak eragin du, eta, abenduan, elikagaienak ere bai, Gabonetako ospakizunen eraginez, bereziki.
Energiaren eta elikagaien prezioak kanpoan uzten dituen azpiko inflazioa kontuan hartzen bada, %2,1koa izan da inflazioa, KPI orokorraren tasa baino ia bost puntu txikiagoa. Dena den, 2013ko martxotik izandako azpiko tasarik altuena da.
KPIak bosgarren hilabetez jarraian egin du goraka, eta 1983ko abendutik izandako hileko igoerarik handiena da. Soldatak
Herritarren patriketan ez ezik, negoziazio kolektiboan ere eragin handia izango du inflazio handiak. Izan ere, hitzarmen gehienetan abenduko urte arteko KPIa hartzen da erreferentzia gisa, eta, hortaz, aurtengo gorakada handia ez lukete datorren urtera arte berreskuratuko. Eta hor arazo bat sor daiteke datorren urteko negoziazio kolektiboan, enpresa eta sektore askotan soldaten igoera handi baterako erresistentzia handiak egon daitezkeelako.
Pentsioak, berriz, %2,5 igoko dituzte, hori baita azarora arteko urteko batez besteko inflazioa Espainian, eta aurrerantzean aldagai hori erabiliko dutelako urtero pentsioak eguneratzeko. Soldata publikoak, berriz, %2 handituko dituzte. |
2021-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/207837/hiru-euskal-eskalatzaile-erreskatatu-dituzte-alacanteko-mendi-batean.htm | Gizartea | Hiru euskal eskalatzaile erreskatatu dituzte Alacanteko mendi batean | Polop inguruko via ferrata batean (Herrialde Katalanak) gertatu da ezbeharra, goizaldean. Guztira bost eskalatzaile ziren elkarrekin; horietako hiru, euskal herritarrak, 20 eta 30 urte artekoak. | Hiru euskal eskalatzaile erreskatatu dituzte Alacanteko mendi batean. Polop inguruko via ferrata batean (Herrialde Katalanak) gertatu da ezbeharra, goizaldean. Guztira bost eskalatzaile ziren elkarrekin; horietako hiru, euskal herritarrak, 20 eta 30 urte artekoak. | Alacanteko (Herrialde Katalanak) suhiltzaileek bost eskalatzaile erreskatatu dituzte goizaldean Polop (Espainia) inguruko via ferrata batean; horietako hiru euskal herritarrak ziren, 20 eta 30 urte artekoak. Suhiltzaileek emandako informazioaren arabera, eskalatzeko erabiltzen ari ziren sokak arroketan trabatuak gelditu zaizkie gazteei, eta ez aurrera ez atzera izan dira zenbait orduz.
Jakinarazi dutenez, erreskate lanak aski konplikatuak izan dira. Izan ere, abisua arratsaldeko bostak aldera eman zuten eskalatzaileek. Eguna ilundurik, helikopteroa ezin zen haiengana ailegatu. Larrialdi zerbitzuetako lau langilek joan behar izan dute gazteengana, horman eskalatuz. |
2021-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/207838/anoetan-jokatuko-da-reala-athletic-derbia.htm | Kirola | Anoetan jokatuko da Reala-Athletic derbia | Urtarrilaren 9an izango da, igandez, 12:00etan. Realeko bazkideek doako sarrera izango dute. Baina COVID-19a dela eta indarrean dauden edukiera murrizketak tarteko, datorren astean emango dituzte horri buruzko xehetasunak. | Anoetan jokatuko da Reala-Athletic derbia. Urtarrilaren 9an izango da, igandez, 12:00etan. Realeko bazkideek doako sarrera izango dute. Baina COVID-19a dela eta indarrean dauden edukiera murrizketak tarteko, datorren astean emango dituzte horri buruzko xehetasunak. | Anoeta jokatuko da Realaren eta Atlhleticen arteko derbia. Hala jakinarazi du klub txuri-urdinak. Datorren urtarrilaren 9an izango da, 12:00etan. ETBk, Reala Youtube kanalak TV3 kateek zuzenean eskainiko dute. Bazkideek doan izango dute sarrera, baina horren inguruko xehetasunak datorren astean emango ditu Realak. Izan ere, COVID.19ari aurre egiteko ezarrita dauden neurriak kontuan hartuta, edukiera mugak izango dira. Une honetan, Espainiako Gobernuak %75eko muga ezarrita du, baina berez Eusko Jaurlaritzak eskumena du hori gutxitzeko edo handitzeko. Eta ikusteko dago pandemia izaten ari den bilakaera kontuan hartuta, horren inguruan neurririk hartzen duen. 2018an eta 2019an ere Anoetan jokatu zen Realaren eta Athleticen arteko derbia. Lehenbizikoan 2-2 berdindu zuten, eta bigarrenean 0-2 irabazi zuten zuri-gorriek.
Denboraldi honetako lhen itzuliko derbia San Memesen jokatu zen. Irailaren 12an izan zen, eta artean indarrean ziren edukiera murrizketak. 6.000 lagun bildu ziren, Realak irabazi zuen 0-1. Ainhoa Morazak sartu zuen bere atean gola, Nerea Eizagirrek korner bat atera ostean. Derbi parekatua espero da. Izan ere, denboraldi aparta egiten ari dira bi taldeak. Amaitu berri da lehen itzulia, eta Natalia Arroyoren taldearen jarduna ikusgarria izaten ari da. Bigarren dago sailkapenean, 34 punturekin. 37 izan zitezkeen, Espainiako Federazioak hiru puntuko zigorra ezarri baitzion elastikoan erakundearen ikurra ez eramateagatik. Hamabi garaipen berdinketa bat eta porrot bat pilatu ditu. Soilik Bartzelona ahalguztidunak egin du lehen itzuli hobea.
Txukuna izan da baita ere Athleticen lehen itzulia. Neurketa bat gutxiago jokatu du, azken partida bertan behera geratu baitzen Atletico Madrilen izandako COVID-19 kasuengatik. Bosgarren daude zuri-gorriak, 23 punturekin. Zazpi garaipen bi berdinketa eta bost porrot erdietsi dituzte. Iazko lehen itzuli zaila eta gero, Iraia Iturregiren taldeak egoera irauli zuen, eta berriro ere ohikoa duen joko zuzena eta izaera lehiakorra berreskuratu ditu denboraldi honetan. |
2021-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/207839/eaeko-auzitegi-nagusiak-bihar-erabakiko-du-ostalarien-helegiteaz.htm | Ekonomia | EAEko Auzitegi Nagusiak bihar erabakiko du ostalarien helegiteaz | Eusko Jaurlaritzak proposatutako neurriak «arrazoizkoak» izan daitezkeela uste du, eta haren argudioak aditu nahi ditu erabaki aurretik. Ostatuei mugak jartzeko neurriak ezeztatu nahi dituzte ostalariek. | EAEko Auzitegi Nagusiak bihar erabakiko du ostalarien helegiteaz. Eusko Jaurlaritzak proposatutako neurriak «arrazoizkoak» izan daitezkeela uste du, eta haren argudioak aditu nahi ditu erabaki aurretik. Ostatuei mugak jartzeko neurriak ezeztatu nahi dituzte ostalariek. | Ostalari elkarteak atzo elkartu ziren Eusko Jaurlaritzarekin, eta gaur goizean eraman dute haien eskaria auzitegira. Presazko neurriak hartzeko eta behin-behinean ostalaritzari jarritako murrizketak ezeztatzeko eskatu dute. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak atzeratu egin du erabakia, eta jakinarazi du bihar aztertuko duela, ostirala, Urtezahar gauaren atarian.
Auzitegiko epaileek, ordea, aurreratu dute Jaurlaritzaren murrizketek «arrazoizkoak» ematen dutela, COVID-19an positibo ematen ari diren gero eta kasu gehiago agertzen ari direlako egunero. Horregatik, ezer presaka erabaki beharrean, aurrena Jaurlaritzaren argudioak aditu nahi dituela azaldu du, eta bihar goizeko hamarrak arteko epea utzi dio administrazioari arrazoi horiek aurkezteko.
Atzo sartu ziren indarrean ostalaritzako murrizketak. Ostatuek 01:00ean itxi behar dute, edukiera %60ra murriztua dute, ezin da zutik kontsumitu, eta bezero taldeak hamar lagunera mugatu behar dira. Urtarrilaren 28ra arte iraungo lukete murrizketek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.
Ostalariek epaileen aurrean argudiatu dute taberna askok eskariak egin eta kontratuak izenpetu dituztela hornitzaileekin, eta galera handiak izan ditzaketela goizago ixtera behartzen badituzte. Eta ohartarazi dute batzuk ixteko arriskuan ere egon litezkeela egoera horretan.
Ostatuei murrizketak egiteko dekretua «orokorregia» dela salatu dute helegitean, eta pandemiari aurre egiteko hartutako neurriek «proportzionatuak eta egokiak» izan behar dutela nabarmendu dute.
Kautela handiko neurri bat hartzeko eskatu diote ostalariek auzitegiari; epaileei behin-behinean eta helegitearen funtsa aztertu gabe neurriak azkar bertan behera uzteko aukera emango lieke horrek, baina EAEko Justizia Auzitegiak erabaki du kautelazko prozedura egitea; ez, ordea, kautela handikoa. Aurrena Jaurlaritzari aukera emango dio bere arrazoiak aurkezteko, eta ondoren hartuko dute epaileek erabaki bat, bihar seguru asko.
Epaileek, nolanahi ere, adierazi dute pandemiaren egoera aintzat hartuta «arrazoizkoa» ematen duela pertsonen arteko harreman aukerak murrizten saiatzeak, eta baita ordutegiak murrizteak ere. |
2021-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/207840/bertze-zazpi-euskal-preso-euskal-herriratuko-dituzte.htm | Politika | Bertze zazpi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte | Pedro Maria Cano Hernandez, Arkaitz Goikoetxea Basabe, Iñigo Gutierrez Carrillo, Maria Lizarraga Merino, Gorka Martinez Ahedo, Joseba Segurola Beobide eta Gregorio Vicario Setien dira Euskal Herrira ekarriko dituztenak. | Bertze zazpi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Pedro Maria Cano Hernandez, Arkaitz Goikoetxea Basabe, Iñigo Gutierrez Carrillo, Maria Lizarraga Merino, Gorka Martinez Ahedo, Joseba Segurola Beobide eta Gregorio Vicario Setien dira Euskal Herrira ekarriko dituztenak. | Espainiako Espetxe Erakundeek jakinarazi dutenez, bertze zazpi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte: Pedro Maria Cano Hernandez eta Arkaitz Goikoetxea Basabe Logroñotik (Espainia, 170 kilometro) ekarriko dituzte Euskal Herrira; Iñigo Gutierrez Carrillo eta Maria Lizarraga Merino, Aranjueztik (Madril, 520 kilometro); Gorka Martinez Ahedo, Duesotik (Espainia, Kantabria, 170 kilometro); eta Joseba Segurola Beobide eta Gregorio Vicario Setien, Burgostik (Espainia, 215 kilometro). Segurolari, gainera, hirugarren gradua emanen diote.
Eusko Jaurlaritzak erabaki beharko du bakoitza zein espetxetara mugituko duten. Zaballa (Araba), Basauri (Bizkaia) edo Martuteneko (Donostia) espetxeak izanen dituzte helmuga. |
2021-12-30 | https://www.berria.eus/albisteak/207841/karrantzako-hildakoarekin-lotuta-atxilotutako-hiru-presondegian-sartu-ditu-epaileak.htm | Gizartea | Karrantzako hildakoarekin lotuta atxilotutako hiru presondegian sartu ditu epaileak | Ertzaintzak bederatzi lagun atxilotu zituen astelehenean, azaroaren 30ean agertutako hildakoarekin zerikusia dutelakoan | Karrantzako hildakoarekin lotuta atxilotutako hiru presondegian sartu ditu epaileak. Ertzaintzak bederatzi lagun atxilotu zituen astelehenean, azaroaren 30ean agertutako hildakoarekin zerikusia dutelakoan | Epaileak presondegira bidali ditu Karrantzako (Bizkaia) gaztearen ustezko hilketarekin zerikusia dutelakoan atxilotutako bederatzi pertsonetatik hiru, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Astelehenean egin zituen atxiloketak Ertzaintzak, eta atzo pasatu ziren gehienak epailearen aurretik, eta gainerakoei gaur hartu die deklarazioa. Atxilotuetako sei libre gelditu dira azkenean.
Azaroaren 28an, biktimaren senideek salatu zuten desagertuta zegoela 31 urteko gaztea, eta Ertzaintzak ikerketa bat abiarazi zuen zer gertatu zen argitzeko. Kantabriako Ramales de la Victoria herrian (Espainia) agertu zen, bi egun beranduago.
Ertzaintzak abiatutako ikerketa oraindik zabalik dago. Bitartean, gaztearen desagerpena eta hilketarekin zerikusia izan lezaketelakoan atxilotutakoak banaka pasatzen ari dira epailearen aitzinetik. Balmasedako (Bizkaia) epaitegiak sekretupean jarri du kasua. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.