date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208329/australiak-bertan-behera-utzi-dio-bisa-novak-djokovici-berriz.htm | Kirola | Australiak bertan behera utzi dio bisa Novak Djokovici, berriz | Tenislaria herrialdetik kanporatuko dutela esan du Immigrazio ministroak, eta, ziurrenera, ezingo du Australiako Irekia jokatu. | Australiak bertan behera utzi dio bisa Novak Djokovici, berriz. Tenislaria herrialdetik kanporatuko dutela esan du Immigrazio ministroak, eta, ziurrenera, ezingo du Australiako Irekia jokatu. | Bigarren aldiz, Australian sartzeko bisa bertan behera utzi dio Canberrako gobernuak Novak Djokovic tenislariari.
Alex Hawke Immigrazio ministroak esan berri duenez, horretarako duen ahalmena erabili du kirolariari bisa ukatzeko, eta hura berehala deportatzeko.
«Migrazio Legearen 133C(3) atalak ematen didan boterea erabili dut Novack Djokovic jaunak duen bisa bertan behera uzteko osasunaren eta ordenaren izenean, interes publikoaren aldekoa delakoan». Koronabirusaren izurriaren harira mugak zaintzeko konpromisoa adierazi du ministroak.
Agindua betez gero, Djokovicek ezingo du jokatu Australiako Irekian. Astelehenean da hastekoa txapelketa. Djokovicek bederatzi aldiz irabazi du. Horrez gain, litekeena da tenislariari Australian sartzeko debekua hiru urtez luzatzea.
Aste hasieran sare sozialetan argitaraturiko mezu baten bitartez onartu behar izan zuen Australian sartzeko bisa eskatzeko inprimakian «akatsak» egin zituela, eta koronabirusarekin positibo eman arren ez zuela derrigorrezkoa den berrogeialdirik egin, eta gutxienez aurrez aurreko elkarrizketa bat eman zuela.
Urtarrilaren 6an, Australian sartzeko baimena ukatu zioten Melbourneko aireportuan, kirolariak ez zuelako koronabirusaren aurkako txertorik hartu. Teniseko gizonezkoen munduko sailkapeneko lehena deportatzea erabaki zuten, eta asilo eskatzaileentzat Melbournen daukaten hotel batean hertsirik eduki zuten astelehenera arte.
Astelehenean, tenislariaren bisa bertan behera uzteko erabakia atzera bota zuen Melbourneko epaile batek, eta libre aterako da kirolaria.
Baina azken erabakia Australiako Gobernuak zeukan. Djokovicek Instagramen mezu bat argitaratu behar izan zuen asteazkenean, azken orduetan zabalduriko salaketei aurre egiteko.
Bi gauza leporatu dizkiote jokalariari. Lehena abenduan Frantziako L'Equipe aldizkariko Franck Ramela kazetariarekin eginiko elkarrizketari dagokio. Djokovicek aitortu du abenduaren 16an PCR testa egin ziotela eta hurrengo egunean positibo zela esan ziotela. Halere, abenduaren 18an elkarrizketa eman zuela adierazi du, ez zuelako «kazetaria atsekabetu nahi». Kazetariak esan du Djokovicek maskara eraman zuela une oro, eta argazkia egiteko bakarrik kendu zuela. Edonola ere, tenislariak onartu egin du elkarrizketa egitea «okerra» izan zela, eta hobe zela bertan behera utzi izan balu.
Bigarren salaketak arazo handiagoak ekar diezazkioke Australiako agintarien aurrean. Izan ere, herrialdean sartzeko inprimakietan gezurra esatea egozten diote. Agiri horretan adierazi zuten Djokovicek ez zuela inora bidaiatu Australiara heldu aurreko 14 egunetan. Baina frogatu egin da Serbiatik Espainiara joan zela.
Tenislariak adierazi duenez, haren taldeak bete zuen inprimakia, eta haren agenteak barkamena eskatu du «akats administratibo» hori egiteagatik. «Giza akatsa izan zen, ez apropos eginikoa inondik inora». Australiako mugazainek, ordea, atzo esan zuten ikertzen ari zirela tenislariak «adierazpen faltsua» egin ote zuen. Hala egin zuela ondorioztatzen badute, tenislariari bisa ukatzeko arrazoi sendoa izango dute.
Kirolaria astelehenean libre uzteko, epaileak argudiatu zuen hari bisa kentzeko erabakiak ez zuela zentzurik, eta kirolariak ez zuela behar adina astirik eduki bere abokatuekin edo Australiako Irekiaren antolatzaileekin hitz egiteko.
Chris Tran estatuaren abokatuak esan zuen orduan bazitekeela Australiako Immigrazio ministroak tenislariaren bisa berriz bertan behera uztea. Izan ere, ministroak ahalmena du hori egiteko, eta epaileak ere aintzat hartu zuen eskumen hori. Epaileak ohartarazi zuenez, berriz bisa kentzea erabakiz gero, jokalariari hiru urterako debeka diezaiokete Australian sartzea.
Hainbat hedabidek zabaldu dituzte tenislariak mugazainekin edukitako elkarrizketaren transkripzioak. Horretan, Djokovicek aitortzen die ez dagoela txertaturik, baina azaltzen die bitan eman duela positibo COVID-19 gaitza eragiten duen birusean: 2020ko ekainean eta joan zen abenduan.
Australian sartzeko, derrigorrezkoa da txertoa. Edonola ere, salbuetsita daude hauek, besteak beste: gaitz larri bat daukatenak, horrek txertatzea galarazten badie; gehienez sei hilabete lehenago COVID-19 gaitza eduki dutenak; eta txertoaren kontrako erreakzio bat eduki dutenak. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208330/inflazioa-65era-iritsi-da-2021-amaieran.htm | Ekonomia | Inflazioa %6,5era iritsi da 2021 amaieran | Argindarraren eta petrolioaren garestitzea da faktore nagusia, baina elikagaiak ere ia %5 garestitu dira. | Inflazioa %6,5era iritsi da 2021 amaieran. Argindarraren eta petrolioaren garestitzea da faktore nagusia, baina elikagaiak ere ia %5 garestitu dira. | Euroaren garaiko inflazio handienarekin amaitu da 2021. urtea. INE Espainiako estatistika erakundeak gaur goizean emandako datuen arabera, prezioak %6,5 handitu ziren iaz Hego Euskal Herrian. Halako igoerarik ez zen izan 1992. urteaz geroztik.
Energia izan da kontsumo prezioen indizearen igoera handiaren erantzule nagusia, eta horren barruan argindarra nagusiki. Abenduan, inoizko preziorik handienera iritsi da argindar megawatt-a, eta horren ondorioz prezioek %1,2 egin dute gora hilabete horretan. Petrolioa, ordea, pixka bat merkatu zen 2021eko abenduan, omikronak kontsumoa jaitsiko zuela uste izan zuelako merkatuak.
Hala ere, energiaren garestitzea dagoeneko hedatu da beste adar batzuetara, ekoizpen kostuak handitzen dituelako. Horrela, elikagaiak ia %5 garestitu ziren iaz, eta %3 tabernak eta jatetxeak. Izan dira, ordea, inflazio apalagoko arloak, hala nola jantziak eta oinetakoak (%1,1), eta, azken urteetan ohikoa den moduan, merkatu egin dira komunikazioak (-%0,3).
Erosteko ahalmena, behera
Inflazio handiak koska egin dio herritarren erosteko ahalmenari, iaz soldatak eta pentsioak ez zirelako neurri horretan handitu, eta aurten gerta daitezkeen igoerek ere nekez konpentsatuko dutelako halako igoera bat. Horrela, pentsio publikoak %2,5 handitu dira urtarrilean, hori izan baita batez besteko inflazioa Espainian 2020ko abendutik 2021eko azarora arte.
Erosteko ahalmenaren jaitsiera izango da, hain zuzen ere, pentsiodunak bihar kalera aterako dituen arrazoietako bat. Edonola ere, baliteke pentsiodunek datorren urtean berreskuratzea aurten galdutakoaren zati bat: Europako Banku Zentralaren aurreikuspenak betetzen badira, 2022. urtearen amaieran inflazioa %2tik gertuago izango delako, baina batez besteko inflazioa hortik oso gorakoa izan daiteke, urtearen hasieran hortik oso gora egongo delako.
Egoera zailagoa izango da langile gehienentzat. Iaz, indarrean zeuden lan hitzarmenetan %1era ez zen iritsi soldata igoera, eta aurten negoziazio gogorrak espero dira soldatak KPIra lotuak ez dituzten sektoreetan: galdutako ahalmena berreskuratzeko asmoa dute sindikatuek, baina patronalek ohartu dute inflazioaren araberako igoera batek ekoizpen kostuak asko igoko lituzkeela, eta enpresa batzuk estu hartu. Adegik, esaterako, igoerak urte batzuetan banatzea proposatu die Gipuzkoako enpresei. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208331/jordi-cuixartek-utzi-egingo-du-omniumeko-zuzendaritza.htm | Mundua | Jordi Cuixartek utzi egingo du Omniumeko zuzendaritza | Marcel Mauri presidenteordeak ere ez du hautagaitzarik aurkeztuko hurrengo kongresuan, eta zuzendaritzak Xavier Antich proposatuko du Cuixart ordezkatzeko. | Jordi Cuixartek utzi egingo du Omniumeko zuzendaritza. Marcel Mauri presidenteordeak ere ez du hautagaitzarik aurkeztuko hurrengo kongresuan, eta zuzendaritzak Xavier Antich proposatuko du Cuixart ordezkatzeko. | Gaur goizean Kataluniako RAC1 irrati kateari emandako elkarrizketan iragarri du erabakia Jordi Cuixartek: Omniumen hurrengo kongresuan ez da aurkeztuko plataformako buru izateko. Sei urte zeramatzan Cuixartek Omniumeko buruzagitzan —preso egin ditu urte horietatik lau—, eta ez du jarraitzeko asmorik. Erabaki bera hartu du Marcel Mauri presidenteordeak ere, eta, beraz, zuzendaritzak beste bat proposatuko du Omniumeko idazkari nagusi izateko: Xavier Antich.
Bi agintaldi bete ditu Cuixartek Omnimueko presidente gisa, eta hura espetxean egon zen tartean Mauriren esku geratu ziren kudeaketa lanak, nahiz eta presidente karguan berak jarraitu. «Hasieratik elkarrekin izan ginen honetan, eta bera ere presidente izan da», esan du Cuixartek Mauriz galdetuta. Haren esanetan, zuzendaritza berria behar du orain erakundeak: «2017ko betaurrekoak egokitu egin behar dira 2022rako». Mugimendua zuzenduko duen talde berria otsailaren 26ko kongresuan erabakiko dute, eta hortik aurrera Cuixart aurreko lanpostura itzuliko da, Guillem Agullo eskolara.
Aurrez ere esana zuen, eta berretsi egin du buruzagi independentistak, bere asmoen artean ez dago politikagintzan aritzea. «Ekintzaile bat naiz, eta Omniumen eta herrialdearen esanetara egongo naiz aurrerantzean ere, baina ez politikari modura». Cuixartek gaur arratsaldean hitz egingo du Carles Puigdemont presidente izandakoarekin eta ERCko idazkari nagusi Oriol Junquerasekin.
2015ean hartu zuen Omniumeko idazkari nagusi kargua Cuixartek, gerora Generalitateko presidente izango zen Quim Torraren ordez. Ordurako urteak zeramatzan erakundeak lanean, bazkide gisa lehenik eta presidenteorde karguan azken urteetan. 2017an behin-behinean espetxeratu zuten, urte bereko urrian egindako erreferendumari lotuta sedizioa egitea egotzita. 2019an bederatzi urteko kartzela zigorra eta beste hainbesteko inhabilitazioa ezarri zion Espainiako Auzitegi Gorenak. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208332/epstein-barr-birusa-esklerosi-anizkoitzarekin-lotu-du-ikerketa-batek.htm | Gizartea | Epstein-Barr birusa esklerosi anizkoitzarekin lotu du ikerketa batek | Egun sendabiderik gabeko eritasuna da, eta ikertzaileek esan dute aurkikuntzak aurreraurratsak egiten lagun dezakeela | Epstein-Barr birusa esklerosi anizkoitzarekin lotu du ikerketa batek. Egun sendabiderik gabeko eritasuna da, eta ikertzaileek esan dute aurkikuntzak aurreraurratsak egiten lagun dezakeela | Epstein-Barr birusak esklerosi anizkoitzean izan dezakeen eraginari buruzko ikerketetan aspalditxotik ari ziren ikertzaileak, eta, Science aldizkarian argitaratu berri duten ikerketa baten arabera, orain frogatu dute erlazio hori badagoela. Jakina da mononukleosia eragiten duela birus horrek, baina orain frogatu dute esklerosi anizkoitzarekin lotura duela, eta horren kausa izan daitekeela. Egun sendabiderik gabeko eritasun neurologikoa da esklerosi anizkoitza, eta ikertzaileek uste dute aurkikuntza horrek gaitza hobeto ezagutzen eta aurrera egiten lagun dezakeela; prebentzioan egin ahal izango da aurrera, txertoen bidez, eta sendabide bat lortzeko bideak ireki ahal izango dira. Ikerketa Harvardeko Unibertsitateko ikerketa talde batek egin du. AEBetako armadako hamar milioi kide baino gehiagoren osasun datuak aztertu dituzte, hogei urtean, bi urtean behin laginak hartuta. Alberto Ascherio da ikerketan parte hartu duten ikertzaileetako bat. Gogoratu du aurrez eginak zirela birusaren eta gaitzaren arteko harremana egiaztatzeko ikerketak, baina esan du hauxe izan dela lehena froga «konbentzigarriak» eman dituena Epstein-Barr birusa eritasunaren kausa gisara identifikatzeko. Ikerketako datuei begira, birus horrek eragindako «infekzioa saihestuta» gaitza ere prebenitu ahal izango dela esateko datuak dituzte orain ikertzaileek, eta ikerketa lerro horretan aurrera egiteko. «Sendabide bat» lortzeko atea ere zabal daiteke. Herpes birus bat Herpes birus bat da Epstein-Barr birusa, eta, behin pertsona bat kutsatuta, organismoan geratzen da betiko, latente. Ikerketa egin duten zientzialariek onartu dute zaila izan dela esklerosi anizkoitzaren eta birusaren arteko erlazioa «egiaztatzea». Birus ohikoa da Epstein-Barr birusa, pertsona helduen %95i edo eragiten die, eta esklerosi anizkoitza askoz ere ezohikoagoa da; 10.000 biztanleko hiru laguni eragiten die. Gainera, birusarekin kutsatu eta berehala ez da agertzen esklerosi anizkoitza; sintomak hamar bat urteren ostean agertzen direla ondorioztatu dute adituek. Nolanahi ere, oraingo honetan, ikerketako datuetara begira, lotura argi agertu dela nabarmendu dute egileek. «Behin birusarekin kutsatu eta gero, esklerosi anizkoitza izateko arriskua 32 aldiz handitu zen aztertu genituen laginetan; gainerako birusekin ez zen horrelakorik ikusi». Arretaz aztertu ditu emaitzak Carlos Matute neurobiologoak. EHU Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da, eta Achucarro ikerketa zentroko ikertzailea. «Hamarraldiak dira birus horren eta gaixotasunaren arteko lotura aztertzen hasi zirela», berretsi du. Birusa hain ohikoa izanda, lotura frogatze aldera, ikerketa handi bat behar zen, eta ikerketa honen ezaugarririk nabarmengarriena horixe dela uste du: oso handia izan da. Aurrekorik gabea. «Ez zen inoiz egin horrelako ikerketa handi bat. Atera kontuak, izan da hogei urtean baino gehiagoan egindako jarraipen bat: bi urtean behin laginak aztertuta, eta hamar milioi pertsona izan dira. Horrelako tamainako ikerketak ez dira batere ohikoak; gure jakintza arloan ez, behintzat». Ondorioa argia dela dio: birusarekin handitu egiten da gaitza izateko arriskua. Hainbat aldagai tartean Birusak bakarrik ez du gaitza esplikatzen, ordea. «Esklerosi anizkoitzean beste aldagai batzuk ere badaude: familia batzuetan, adibidez, ohikoagoa izaten da, eta horregatik pentsatzen da lotura genetiko bat egon daitekeela», onartu du Matutek. Ingurugiroarekin lotutako aldagaiek ere badute eragina. Eremu geografikoetara begira ikusten dute hori: «Poloetatik hurbil, adibidez, ohikoagoak izaten dira kasuak; Europa iparraldeko herrialdeetan ikusi izan ohi dugu hori, edo Kanadan». Gaitzaren kausaren bila, beraz, harago ere egin behar da: «Birusa kondizio beharrezkoa da, baina beste aldagai batzuk ere sartu behar dira tartean». Gaitza noiz eta zergatik esnatzen den ere, adibidez, ez dago argi. Hainbat «hipotesi» daudela azaldu du Matutek , baina zer ikertua franko dagoela oraindik ere arloan. Ikerketaren ondorioei atxikita aurrerabideak zabal daitezkeela uste du, hala ere, Matutek. Bat dator horretan ikerlana egin duten zientzialariekin. «Tratamendu prebentibotarako atea ireki daiteke, txertoak erabiltzeko. Birusaren kontrako botikak garatzeko ere bai». Txertoa garatzeko ikerketak lehendik ere abian direla esan du, eta, horiek garatzea lortuko balitz, erabili ahal izango liratekeela aparteko arrisku faktoreak dituztenak babesteko. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208333/aita-mari-erreskateontzia-sabino-arana-saridunetako-bat.htm | Gizartea | 'Aita Mari' erreskateontzia, Sabino Arana saridunetako bat | Luis Ugalde jesulagunak, Amaiurko Gaztelu elkarteak, Bidasoa kirol taldeak, Basque Culinary Centerrek eta Luis Mari Bengoa kazetariak ere jasoko dute saria. | 'Aita Mari' erreskateontzia, Sabino Arana saridunetako bat. Luis Ugalde jesulagunak, Amaiurko Gaztelu elkarteak, Bidasoa kirol taldeak, Basque Culinary Centerrek eta Luis Mari Bengoa kazetariak ere jasoko dute saria. | Sabino Arana fundazioak jakinarazi du nortzuk jasoko duten 2022an Sabino Arana saria. Fundazioko presidente Mireia Zaratek iragarri duenez, Aita Mari erreskateontzia, Luis Ugalde jesulaguna, Amaiurko Gaztelu elkartea, Bidasoa kirol taldea, Basque Culinary Center eta Luis Mari Bengoa kazetaria izango dira aurtengo saridunak, eta sariak emateko ekitaldia urtarrilaren 30ean egingo dute, Bilboko Arriaga antzokian.
«Giza eskubideen aldeko elkartasun borroka nekaezin eta etengabeagatik» saritu dute Aita Mari ontzia, Zaratek azaldu duenez. «Migrazio ibilbide arriskutsu hori erabiltzen dutenen bizitzaren jagole bihurtu da mundu guztiaren begien aurrean, eta agerian utzi du migrazio politika txarrak gainditu behar ditugula». 2018tik, Aita Mari ontziko eskifaiak 538 lagun bizirik erreskatatu ditu.
Luis Ugalde jesulaguna Bergaran (Gipuzkoa) jaiotakoa da, baina ibilbide gehiena Venezuelan egin du; «Venezuelako erregimenak egindako bidegabekeriak salatzeko behin eta berriz altxatu diren ahotsetako bat» izan dela nabarmendu du Zaratek. «Gizarte ekintzaile nahiz eredu moral eta politiko gisa egindako ibilbideagatik» emango diote Sabino Arana saria.
Bidasoa kirol taldea 1962an sortu zen, eta, hortaz, aurten 60 urte beteko ditu. Hari saria emanda, Sabino Arana fundazioak gogorarazi nahi izan du kirola futbola baino gehiago dela, eta eliteko kirola hiriburuetatik kanpo ere egiten dela. «Txikiak handia benzi leidi esaera zaharrak dioskun bezala, Bidasoak frogatu du komunikabideetan hainbesteko islarik ez duen kirol baten bidez kluba handia izan daitekeela eta, era berean, Irun, Bidasoa eta Euskadi ere handi egin ditzakeela», esan du Zaratek.
Basque Culinary Center ere izango da saridunetako bat, «hamar urteko ibilbide laburrean eredugarri bihurtu baita nazioartean sukaldaritzako prestakuntzan, berrikuntzan, ikerketan eta sustapenean», Luis Maria Bengoa herri kiroletan aditua den kazetariari ere saria emango diote, «hainbat hamarkadatan herri kirolak eta lurreko ekoizkinak bultzatzen eta sustatzen egindako lanagatik».
Azkenik, Amaiur Gaztelu elkarteari ere saria emango dio Sabino Arana fundazioak, euskal memoriaren alde egindako lanagatik. «Gure nortasunak iraganean errotutako sustraiak ditu, eta horiek ezinbestekotzat jotzen ditugu etorkizuna eraikitzeko», esan du Zaratek, elkarteak egindako ekarpena laudatzeaz batera. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208334/diru-sarreren-araberako-kotizazio-kuotak-proposatu-ditu-espainiako-gobernuak-autonomoentzat.htm | Ekonomia | Diru sarreren araberako kotizazio kuotak proposatu ditu Espainiako Gobernuak autonomoentzat | Gutxieneko kuota 184 euro izango litzateke, eta 1.267 euro gehienezkoa. Sistema berria datorren urterako martxan egotea nahi du Madrilek. | Diru sarreren araberako kotizazio kuotak proposatu ditu Espainiako Gobernuak autonomoentzat. Gutxieneko kuota 184 euro izango litzateke, eta 1.267 euro gehienezkoa. Sistema berria datorren urterako martxan egotea nahi du Madrilek. | Espainiako Gobernuak autonomoen kotizazio sistema berritu nahi du, eta proposamen bat helarazi die eragileei dagoeneko. Goitik behera aldatu nahi du gaur egungo eskema; izan ere, norberaren konturako langileek diru sarreren arabera kotiza dezatela nahi du aurrerantzean. Gaur egun, autonomo bakoitzak aukeratzen du Gizarte Segurantzari ordaindu beharreko kuota, eta kalkulatzen da gehiengoak gutxieneko oinarriaren arabera kotizatzen duela.
Eskema berria 13 ataletan banatuko litzateke, hilean 600 euro baino gutxiago irabazten dutenetik hasi, eta 4.050 euro baino gehiagoko irabaziak dituztenetara. Horren araberakoak izango dira kotizazio kuotak ere; hau da, hilean 184 euroko gutxieneko kuota izango lukete diru sarrera gutxien dituztenek, eta 1.267 eurokoa azken zatian aurreikusitako muga gainditzen dutenek.
Malgutasunez jokatzeko prest agertu da, halere, Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroa, onartzen baitu autonomo baten jarduera ekonomikoak gorabehera handiak izan ditzakeela hilabetez hilabete. Horregatik, langileak aukera izango luke urtean zehar kotizazio oinarria aldatzeko: gehienez ere sei aldiz urtean. Modu horretan, etekin handienak eta txikienak lortzen diren uneetara egokitu ahal izango lirateke kotizazioak.
Gutxieneko tarifa lauari ere eutsi egingo zaio, baina, orain ez bezala, soilik gutxieneko soldata baino diru sarrera txikiagoak dituzten langileek izango dute aukera 70 euroko tarifa hori ordaintzeko. Eta gehienez ere bi urtez luzatuko da aukera hori.
2023rako martxan Espainiako Gobernuaren arabera, hiru autonomotik bik gutxiago ordainduko dute sistema berriari esker. Hilean 600 euro baino gutxiago irabazten dutenek, esaterako, 1.300 euro gutxiago ordainduko liokete urtean Gizarte Segurantzari; 600 eta 900 euro bitarteko sarrerak dituztenek, berriz, 600 euro gutxiago.
Plana 2023rako indarrean egotea nahi du Madrilek, baina eskema berria pixkanaka egokituko litzateke hurrengo bederatzi urteetan, modu progresiboan garatuta. Gobernuak azaldu du, hala ere, proposamen bat besterik ez dela, eta negoziatzeko prest dagoela, baita kuoten zenbatekoa aldatzeko ere.
Kotizazio sistema eguneratzeko proposamena Toledoko Itunean jasota dago, eta Espainiako Gobernuak Bruselarekin hitzartutako erreformetako bat da. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208335/estatuaren-biktimen-diskriminazioa-gainditzeko-pausoak-emateko-eskatu-du-foro-sozialak.htm | Politika | Estatuaren biktimen «diskriminazioa» gainditzeko pausoak emateko eskatu du Foro Sozialak | Datozen hilabeteotan «biktima guztiak» izanen ditu foroak lehentasun. «Subkontziente kolektiboan» aldaketak behar direla adierazi du Agus Hernanek. Eskatu dute EAEko legeari espedienteak aurkezteko epea berriro irekitzeko. | Estatuaren biktimen «diskriminazioa» gainditzeko pausoak emateko eskatu du Foro Sozialak. Datozen hilabeteotan «biktima guztiak» izanen ditu foroak lehentasun. «Subkontziente kolektiboan» aldaketak behar direla adierazi du Agus Hernanek. Eskatu dute EAEko legeari espedienteak aurkezteko epea berriro irekitzeko. | Foro Sozial Iraunkorrak uste du Euskal Herriko «subkontziente kolektiboan» ideia bat dagoela iltzatuta: biktimak ETAk eragindakoak direla, eta ez GALek edo Poliziak hildakoak zein tortura pairatu dutenak. Foroaren arabera, «diskriminazio adierazpen» bat da hori, eragile instituzional, politiko eta komunikazio taldeen jarrerak «zirimiriaren gisan busti» dituena. Are: «adierazpen praktiko oso bortitzak» utzi ditu, foroaren ustez. Horren adibide jarri ditu, erraterako, Jose Antonio Cardosa postaria hil zuen bonbari buruzko grabazioak argitaratu zirenean gertatu zen «erreakzio eta babes falta ikaragarria»; Rafael Veraren, Ramon Jauregiren eta Jose Manuel Villarejoren adierazpenen ondoren gertatu zena; edota Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak 1994an giza eskubideak urratzeagatik zigorturiko polizia bati domina bat eman izana.
Foro Sozialak uste du ez litzatekeela halakorik gertatuko isiltasunak eta adierazpenak bertze jatorri batekoak balira: «Sinetsita gaude horrelako ekintzak ez zirela inolaz ere onartuko ETAren biktimen kasuan, haiek kolpatu zituen indarkeria goresten edo justifikatzen saiatu izan balira. Eta horrela izan behar du».
Hala, Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko bozeramaileak Espainiako Estatuak eragindako biktimen «diskriminazioa» gainditzeko «pauso erabakigarriak» eskatu ditu gaur, Donostian, Nekane Altzelairekin batera eginiko agerraldian. «Hitzez zein ekintzaz» izan, «eskubideak urratzen dituzten eragileen araberako bereizkeria edo kategorizaziorik» ez egitea galdegin du.
Urteko asmoen berri emateko eman du prentsaurrekoa Foro Sozialak, eta, jakinarazi duenez, «biktima guztiak» izanen ditu lehentasun aurten. Orain arte foroak nabarmendu izan dituen hiru «korapilo» nagusien artean dago biktimena, Altzelaik gogoratu duenez, eta, foroak uste du, presoen eta memoria kritiko inklusiboaren arloetan bezala, «urrats erabakigarriak» emanen direla datozen hilabeteotan biktimenean ere. Hernanek oroitu duenez, iaz presoen ongietorrien gaia «behin betiko ixteko beharrezko baldintzak» sortu zituzten: «Orain, beste biktima batzuek ere jasaten dituzten diskriminazio egoerak gainditzeko pauso erabakigarriak eman behar dira: estatuaren biktimek jasaten dituztenak».
EAEko legea
Hernanek nabarmendu duenez, azken urteotan «urrats positiboak» eman dira Espainiako Estatuaren biktimei dagozkien eskubideak bermatzeari dagokionez: bertzeak bertze aipatu du adostasun politikoa dagoela «biktima guztien egia, justizia eta erreparaziorako eskubidean»; erreparaziorako tresnak martxan jarri direla —EAEko eta Nafarroako legeak, erraterako—; eta salbuespenezko espetxe politikaren eta torturaren ondoriozko biktimizazioa aitortzearen aldeko adostasunak lortu direla erakundeetan.
Ordea, foroak arrisku bat ikusten du: urrats horiek arlo «teorikoan» gelditzea. Hala, Hernanek ohartarazi du «premiazkoa eta beharrezkoa» dela kontzientzietan «reset kolektibo» bat egitea, «biktima guztiak berdin babesteko, ekidistantziarik eta diskriminaziorik gabe». Erakundeei, alderdi politikoei eta komunikabideei horretan «eredugarriak» izateko eskatu die.
Eskaera zehatz bat ere egin du foroak. Hain zuzen, ikusita Polizia abusuak eta estatu indarkeria aitortzeko EAEko 12/2016 legeak biktimengan «zapore gazi-gozoa» utzi duela, foroak «beharrezkotzat» jo du espedienteak aurkezteko epea berriz irekitzea —joan den abenduaren 11n bukatu zen, eta espero baino eskaera gutiago jaso zituzten—. Epea zabaltzea ez ezik, foroak beharrezkotzat jo du «benetako informazio kanpaina bat» egitea eta balorazio batzordeari baliabide gehiago ematea.
Era berean, eskatu dute «egia» ezagutzeko artxiboetarako sarbidea «liberatzea», Espainiako Sekretu Ofizialen Legea aldatuta. Foro Sozialak gogoratu duenez, identifikatuak dituzten estatuaren 364 biktimetatik %38 «argitu gabeko kasuak» dira: «Baina gaia agenda publikotik kanpo dago erabat». Nafarroan torturaren arloan aurten urratsak egitea ere espero du foroak.
Hernanek oroitu du biktimen arloan aitzina egitea «saihetsezinezko printzipioa» dela «Euskal Herrian giza eskubideen eta bakearen kulturan oinarrituta egongo den bizikidetza demokratikoaren behin betiko oinarriak finkatzeko». |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208336/esparza-izanen-da-upnko-hautagaia-foru-hauteskundeetarako.htm | Politika | Esparza izanen da UPNko hautagaia foru hauteskundeetarako | Egungo presidente Javier Esparza aukeratu dute alderdiko barne hauteskundeetan; hari eman diote babesa bozka egin dutenen %91k. Garaipena urrun izan du Esparzaren lehiakide Juan Manuel Rubio Izarbeibarko udal taldeko buruak. | Esparza izanen da UPNko hautagaia foru hauteskundeetarako. Egungo presidente Javier Esparza aukeratu dute alderdiko barne hauteskundeetan; hari eman diote babesa bozka egin dutenen %91k. Garaipena urrun izan du Esparzaren lehiakide Juan Manuel Rubio Izarbeibarko udal taldeko buruak. | Itxuraz, urte eta erdi falta da oraindik foru hauteskundeetarako, baina UPNk eginak ditu etxeko lanak dagoeneko. Gaur arratsaldean Kontseilu Politikoa bildu da, eta barne hauteskundeetara aurkeztu diren bi hautagaietako bat aukeratzeko: Javier Esparza UPNko egungo presidenteak aise irabazi du bozka. Juan Manuel Rubio Izarbeibarko udal taldeko burua apenas izan duen aukerarik. Botoen %91 jaso ditu Esparzak.
Alderdiaren barne antolamenduan, kongresu arteko aldietan organo gorena da Kontseilu Politikoa. Erakunde publikoetako 232 ordezkarik osatzen dute. Gaur, zerrendaburua hautatzeaz gain, alderdiko zerrenda batzordeko kide bat izendatu dute: Cristina Ibarrola parlamentaria izango da —%89k eman dio botoa—. Batzorde hori Esparzak berak, Enrique Maia lehendakariordeak eta zuzendaritzak hautatutako Maria Jesus Valdemoro parlamentariak osatzen dute ere bai.
Alderdiak emaitzak iragarri ondotik, hitzaldia eman du irabazle Javier Esparzak. Adierazi du «oso eskertua» dagoela alderdikideen babesa ikusita. Adierazi du «oso prest» dela alderdiaren buru izateko. «Ilusio handia dut Nafarroaren alde lan egiteko», adierazi du. Halaber, hauteskundeei erreferentzia eginez, azaldu du hamasei hilabete falta direla «Nafarroaren berpizkunderako». Dioenez, herrialdeak orduan berreskuratuko du «azken urteotan galdutako lidergoa eta indarra».
Esparzak ez du argitu zer asmo duen Navarra Sumarekin. Iragan ekainean koalizioa uzteko aukera irekirik utzi zuen, baina geroztik ez du argibide gehiago eman barne gogoetaz. Tonu leunagoan, bere hitzaldian, Foru Hobekuntzaren 40. urteurrenari keinu egin dio, eta lau hamarkadatako UPNren ondare politikoa defenditu zuen. «Nafarroa ezin da ulertu UPNrik gabe», aldarrikatu du.
Bere ustez, bi legealdiotan Barkosen zein Txibiteren gobernuek ondare horri uko egin diote eta orain Nafarroa «gainbeheran» dago, «beti Bilduren menpe diren gobernuek bultzatutako eraginkortasunik gabeko politika kaskarren ondorioz». Bere ustez, gobernuek ez dute jakin foru erregimenaren potentzialtasuna baliatzen. «UPNren legealdietako politikei esker bizi ahal izan dira, baina hori agortu egiten da, eta Nafarroak ezin du gehiago».
Aurrera egiteko, beharrezkotzat jo du Bilduren menpe egongo ez den gobernu bat:â«Agintzeari eta politikak baldintzatzeari utziko dio soilik UPN gobernuan badago». Ilusioz hartu du erronka. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208337/milaka-erabiltzaile-kateatuta-dituen-wordle-joko-ezaguna-euskaratu-dute.htm | Bizigiro | Milaka erabiltzaile kateatuta dituen Wordle joko ezaguna euskaratu dute | Dagoeneko «joko biral» gisa izendatu dute zenbait komunikabidetan. Hasiera batean ingelesez soilik jolastu ahal zen. Talaios Kooperatibako kideek euskaratu dute. | Milaka erabiltzaile kateatuta dituen Wordle joko ezaguna euskaratu dute. Dagoeneko «joko biral» gisa izendatu dute zenbait komunikabidetan. Hasiera batean ingelesez soilik jolastu ahal zen. Talaios Kooperatibako kideek euskaratu dute. | Bolo-bolo dabil sareetan. Wordle du izena, joko bat da, eta komunikabideetara ere heldu da bere oihartzuna. Titular askorekin laburbildu dute haren funtsa, baina guztiek nabarmendu dute gauza bera: sortu berritan izan duen arrakasta globala. «2022ko lehen joko birala». «Milaka erabiltzaile harrapatuta dituen joko birala». «Modan dagoen denbora-pasa». Horiek izan dira behin eta berriro errepikatu diren lerroburuak.
Baina, zer da Wordle? Hitzekin jolasteko joko bat da, pentsatzeko eta hizkuntzarekin kateatzeko joko bat. Gurutzegrama baten antza du formatuak, eta helburu jakin bat du: hitz bat asmatu behar da sei saialditan, eta horretarako hainbat pista ematen ditu. Lehen hitza jartzean, asmatu beharreko kontzeptuak hitz horretako zein hizki dituen zehazten du, hizki hori kolore batez nabarmenduta. Letra horiz nabarmentzen badu, esan nahi du hizki hori baduela, baina ez dagoela behar den tokian jarrita. Hizki hori berdez nabarmentzen badu, aldiz, esan nahi du hizki hori toki egokian jarrita dagoela. Beste hainbat hizki grisez nabarmenduko ditu, erabiltzaileari adierazteko asmatu behar den kontzeptuak ez dituela hizki horiek.
Orain, euskaraz ere bai
Hasiera batean ingelesezko hitzekin soilik jolastu ahal zen, baina denbora gutxian izan duen harrera ikusita, beste hainbat hizkuntzetan jolasteko moldatu dute. Urtarrilaren 6az geroztik, adibidez, gaztelerazko bertsio bat du jokoak. Hurrengo egunean, katalanezko bertsio bat ere jarri zuten erabilgarri, eta aste honetan galegoz ere jarri dute. Euskal Herrian ere izan da jokoaren arrakastaren berri izan duenik, eta euskaraz jolasteko aukera eskaini nahi izan die zaleei. Talaios Kooperatibako kideek euskaratu dute, eta erabiltzaileek pozez jaso dute jokoan euskaraz aritzeko aukera. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208338/15-gaixo-ospitaleratu-dituzte-nafarroan-eta-bi-pertsona-hil-dira-covid-19ak-jota.htm | Gizartea | 15 gaixo ospitaleratu dituzte Nafarroan, eta bi pertsona hil dira COVID-19ak jota | Osasunbideak dio kasu kopurua apaltzen hasia dela (2.254 positibo, bezperan baino 420 gutxiago), baina positibo tasa %43,8 da. | 15 gaixo ospitaleratu dituzte Nafarroan, eta bi pertsona hil dira COVID-19ak jota. Osasunbideak dio kasu kopurua apaltzen hasia dela (2.254 positibo, bezperan baino 420 gutxiago), baina positibo tasa %43,8 da. | COVID-19aren transmisioak ez du etenik oraindik, baina seigarren olatuak goia jo duela uste dute administrazioek. Egunetik egunera apaltzen hasi dira positiboak, baina, era berean, protokolo berrien ondorioz, test gutxiago egiten eta jakinarazten dira. Hortaz, olatuaren benetako tamaina zein den asmatu ezinik segitzen dute osasun arduradunek.
Nafarroan, 2.254 positibo atzeman zituzten atzo, 5.148 proba diagnostiko egin ostean. Horrek esan nahi du positibo tasa %43,8koa dela orain. Horrez gain, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du atzo bi pertsona hil zirela COVID-19ak jota.
Atzemandako positiboak bezperakoak baino gutxiago dira (2.674 kasu detektatu zituzten asteazkenean), baina test kopurua ere apalagoa da, asteazkenean 5.910 PCR eta antigeno test zenbatu baitziren Nafarroan, atzo baino 762 gehiago. Edonola ere, nabari da beheranzko joera baten hasiera: asteartean, 2.999 positibo atzeman zituzten eta astelehenean, berriz, 3.507.
Transmisio datuek olatuaren apaltzea marrazten badute ere, ospitaleen egoerari buruzko datuek panorama beltza erakusten dute oraindik: atzo 15 pertsona ospitaleratu behar izan zituzten Nafarroan COVID-19ak erasanda. Horietatik hiru ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Oraintxe, 260 paziente daude herrialdean ospitaleratuta, eta 38 ZIUetan. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208339/ukrainako-gobernuaren-webguneei-eraso-diete.htm | Mundua | Ukrainako Gobernuaren webguneei eraso diete | Erasoa jasan duten sailen artean daude Atzerri eta Hezkuntza ministerioak. Ez dute argitu nor den erantzulea. | Ukrainako Gobernuaren webguneei eraso diete. Erasoa jasan duten sailen artean daude Atzerri eta Hezkuntza ministerioak. Ez dute argitu nor den erantzulea. | Zibereraso baten biktima izan da Ukrainako Gobernua. Erasoa jasan dutenen artean dauden Atzerri Ministerioaren ataria eta Hezkuntza Ministerioarena. Gobernuko iturriek esan dute goiz dela erasoaren nondik norakoak argitzeko, baina gogora ekarri dute aurrez ere halako erasoak izan direnean Errusian izan dutela iturria, eta azken hau Errusia eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearekin elkarrizketak amaitu berritan heldu dela.
Erasotzaileek mezu bat ere utzi dute gobernuaren atarian: «Ukrainarrak!... Zuei buruzko informazio oro ezagutarazi dugu. Izan beldur eta egon okerrenaren zain. Zuen iragana, oraina eta geroa da». Mezuak aipamena egiten dio Bigarren Mundu Gerran Sobietar Batasunaren aurkako borrokatu zen UPA Ukrainiako Armada Matxinoari ere, eta oharrean ikus daitezke Ukrainako bandera eta mapa gainean x handi bat dutela. Oharrak erreferentzia egiten dio «Ukrainako lurralde historikoari» ere, azalpen gehiagorik eman gabe.
Europako Batasuneko diplomaziaburu Josep Borrellek laguntza eskaini dio Kievi, eta «halako zerbait» espero zutela onartu du: «Ezin diogu errua inori bota frogarik gabe, baina imajinatzen genuen halako zerbait gerta zitekeela. Gure baliabide guztiak mugiaraziko ditugu Ukrainiari laguntzeko». Zuzenagoa izan da Suediako Atzerri ministro Ann Linde, eta Moskuri egotzi dio erantzukizun osoa. Lindek ohartarazi dio Vladimir Putinen gobernuari, Ukrainaren aurka jotzen badu «erantzun irmoa» jasoko duela.
Errusiak 100.000 soldadu inguru ditu Ukrainaren ekialdeko mugan, eta NATOk eta AEBek esan izan dute Ukrainari eraso egiteko intentzioa eduki dezakeela Moskuk. Kremlinak, baina, nabarmendu izan du ez duela horretarako asmorik. Asteon egin duten bileran bi aldeek argi utzi dituzte beren lerro gorriak: Ukrainan dituen tropak erretiratzea nahi du Mendebaldeak; Moskuk, hori egin baino lehen, nahi du NATOk bermatzea Ukraina eta Georgia ez direla erakundean sartuko, izan ere Putinek ez ditu nahi Mendebaldeko indarrak bere etxe atarian, are gutxiago azken urteetan izandako aurrez aurrekoen ostean. |
2022-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/208340/elkartasuna-legeen-gainetik.htm | Gizartea | Elkartasuna, legeen gainetik | Elkartasuna, legeen gainetik. | Joan den astean prokuradorearen ordezkari baten aitzinera aurkeztu zen Añamari Koskarat Teyseyre, migratzaile batzuk autoz laguntzeagatik lege urraketaz ohartarazi behar zuelakoan. Frantziako Poliziak azaroaren 20an gelditu zion autoa, lau maliar garraiatzen zituelarik; berehala, Hendaiako komisariara eraman zuten, eta, galdeketaren ondotik, libre utzi eta urtarrilaren 7an aurkezteko deialdia eman zioten. Maliarrak, berriz, mugara itzuli zituzten. Prokuradoreak erabakiko du orain afera sailkatu edo auzibidea ireki nahi duenetz.
Etorkinekiko elkartasuna delitu ote? Joan den astean prokuradorearen ordezkariaren parean, Koskarat Teyseyrek ez zien galderei ihardetsi. “Erran dudan gauza bakarra da ez dakidala zer ari nintzen hor, egin dudanarekin ez baitut legea urratu”, dio. Bost urteko presondegiarekin eta 30.000 euroko isunarekin zigortzen den delitua egotzi diote, legez kanpoko kanpotarrak laguntzeagatik.
Francisco Sanchez Baionako abokatuak zehaztu du bere bezeroak arrazoi duela maila juridikoan ere: “Praktikan ezarri du haurridetasunaren printzipioa, Frantziako Konstituzioan idatzia dena. Ez da hobendun laguntza eskatu badiote, eta hari esker dituzte pertsona horiek tratu txarrak saihestu. Printzipio konstituzionala da; beraz, legea lehertzen du”, erran du Sanchezek. Abokatuak hitzez hitz aipatu du Frantziako araubideak salbuespen gisa kontsideratzen duen egoeraren kasua: “Edozein laguntza ekartzea ez da zigortuko, helburua humanitarioa baldin bada”.
Agerikoa da berriki mediatizatu den beste kasu batekiko diferentzia: baigorriar gazte bat egoera bertsuan atxilotua izan zen, baina diru kantitate handia atzeman zuen Poliziak haren etxea miatzean. Halakorik ez da kasu honetan, Sanchezek erran duenez: “Aferaren kudeaketa tarrapatan egin da. Printzipio konstituzional batekiko ageriko huts egitea ere gertatu da, botere publiko guztiei inposatzen zaielako haurridetasun printzipioa, erga omnes” (betebeharra, latinez).
Defentsa abokatua aski harritua da, berez, prokuradorearen ordezkariaregana joateko ukan deialdiarekin. Koskarat Teyseyrek ez zuen galdetu zitzaion deus izenpetu saio horretan; orain prokuradoreak deliberatu behar du segida eman ala ez. Sanchez bi kasuetarako prest agertu da, sentsibilizazio lan bat egiteko: “Konstituzioak egituratzen ditu norbanakoen eta estatuaren arteko harremanak. Gaizki ezagutua da, bai herritarren partetik, bai autoritateen partetik ere, praktika hauek ikusten direlarik”.
Herriko Etxe batzuk lagun
Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia etorkin anitzen pasabide bilakatu da azken urteetan, eta, horien laguntzeko, boluntario anitzek ahal dutena egiten dute. Garraioa, aterpea, janaria beren baitarik eskainiz batzuek; beste batzuek, elkarteetan antolaturik. Bidasoa Etorkinekin elkarteak Hendaiako Herriko Etxearekin eta CCAS erakundearekin (Ekintza Sozialaren Herriko Zentroa) hitzarmena adostu zuen adin txikikoak laguntzeko. Biriatuko Herriko Etxearekin biltzekoak dira, eta, Urruñakoarekin abokatuak aipatu sentsibilizazio lan berdintsua prestatzen ari dira. “Lagunduko gaitu herrian erakusten zeintzuk diren legeak babesturik egin daitezkeen gauzak”, dio Aintzane Lasarte elkarteko kideak.
Baina elkartasunak trabak ditu parean. “Poliziak kontrolak egiten ditu nonahi”, Koskarat Teyseyreren erranetan. Lasartek, Hendaia inguruan, usu ikusten ditu, eta, haren arabera, “polizia batzuek edukazioz hitz egiten dute, eta ez da arazorik, baina beste batzuk erotzen dira”. Elkarteak “kalean” atzematen ditu muga zeharkatu eta laguntza behar duten pertsonak; laguntza berezia behar dutenak artatu, eta Baionako Pausa zentrora eramaten dituzte.
Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakaria eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzakoa elkarrekin agerturik ere, eta beste politikariek segurtasun neurriak eskaturik ere, adierazpenek ez dute Irun eta Baiona arteko bidea segur bilakatu, oraingoz, etorkinentzat. Drama desberdinen ondotik, aste hasieran berriro migratzaile bat zauritu zen Frantziako Poliziari ihes egin nahian.
Bidasoa Etorkineko kideak bildu datuen arabera, urtarrilaren 7an 60 bat etorkinek pasatu zuten muga. Beste egunetan, hamar edo hogei izan daitezke eguneko. Laguntzailen artean, berriz, “politikariak pentsarazi eta sentsibilizatzea” da helburu nagusia. | |
2022-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/208341/egunero-atsedenik-hartu-gabe.htm | Kultura | Egunero, atsedenik hartu gabe | Isaac Cordal artistak etengabe produktiboak izatearen beharra jorratu du ’24/7′ erakusketan. Bilboko SC Gallery aretoan dago ikusgai, hilaren 28ra arte. | Egunero, atsedenik hartu gabe. Isaac Cordal artistak etengabe produktiboak izatearen beharra jorratu du ’24/7′ erakusketan. Bilboko SC Gallery aretoan dago ikusgai, hilaren 28ra arte. | Hormara itsatsita dagoen balkoi txiki batean, begira dago gizon bat, aurpegiera nekatuaz. Aurrez aurre kutxa batzuk ditu, grisak, balkoiko gizona bezala, eta haien barruan beste gizon batzuk ikus daitezke, denak zuriak, 50 urte ingurukoak, burusoilak, traje grisa daramatenak soinean; hain justu, balkoitik so dagoen horren berdin-berdinak. Eta halakoak dira, halaber, aretoaren hondoko eraikin mardularen gainean daudenak ere, zereginen batean buru-belarri dagoen behargin talde oparoa.
Gizontxo asko dira, baina, era berean, bakarra dirudi haien moldeak. Bakarra da, zehazki, 2006tik. Isaac Cordal artista (Pontevedra, Galizia, 1974) ordutik ari da pertsonaia hori garatzen Cement Eclipses izeneko proiektuan, estereotipo beraren kopiak taxutu, eta eskulturok aretoetan edo kaleko hainbat gunetan kokatuz. “Nolabait, ispilua ipintzen dut burokraziaren, boterearen, ekonomiaren, patriarkatuaren eta abarren aurrean”, dio. Eta gizontxoekin bete du, orobat, Bilboko SC Galleryn ikusgai dagoen erakusketa ere: 24/7. Urtarrilaren 28ra arte bisitatu ahal izango da.
“Kontrol gizarteen inguruan hitz egin nahi nuen, eta beharra horien parte oinarrizko bat da”. Horri egiten dio erreferentzia izenburuak: eguneko ordu guztietan, asteko egun denetan, deskantsurik gabe egindako lanari. Eta adierazgarriak dira hori islatzeko erabilitako guneetako batzuk: balkoiaren aurrean paratutako kutxei bunker traza eman die, eta eraikinak irudi lezake bai fabrika bat, bai etxebizitzen bloke bat, edo bi horien fusio bat.
Gizarte horren subjektua errepikakorra da, seriean ekoitzitako gizakia. “Pertsonaia klonatu hori interesatzen zait, errepikapen industriala, denok fabrika beretik etorriko bagina bezala, neoliberalismo deitutako molde horretatik”. Gizonetako batzuek giltza dute atzean, akitutakoan sokari eman eta lanean jarrai dezaten, baina ez du funtzionatzen, artistak dioenez: “Halako batean, hondatu egin gara”.
Makina baten ekoizpen orbanik gabea helburu, bidean geratu da gizontxoa. “Inguratzen gaituzten makinen rolak asumitzen ditugu. Ahalik eta efikazenak izateko ahalegin desesperatuan, matxuratuak sentitzen hasten gara zerbaitek ez badu funtzionatzen; hainbeste humanizatu dugu teknologia…”.
Lehen begi kolpean, gizontxoak ikusi eta beren arteko antzaz jabetu baino lehen ere, uniformetasuna antzematen zaio erakusketari. Kolore grisa erabat gailentzen da piezetan. “Bulegoen giro itzali eta kirurgikoa indartzen du. Gris kolorearen gama zabal bat bereganatu dugu naturan kamuflatzen ahalegintzeko”. Bere hasierako eskulturak ere gogorarazten dizkio grisak, zementuz ontzen baitzituen: “Zementua material sinboliko gisa, jariakin kolonial baten gisan, zeinak errudun egiten baikaitu”.
Cordalek badu animalia munduan inspiratutako metafora bat ere erakusketaren muina are argiago uzteko: “Termitategi erraldoi antzeko bat osatzen dugu, gupidagabeki hedatzen dena”. Eta metafora mamitu du erakusketan: La Termita deitu dio pieza zentrala den eraikinari, eta termiten pare ari dira ugaritzen hango beharginak. “Lehen hiru solairuek fatxada dute, eta azkena eraikitzen ari dira. Geldiezin hazten den dorre bat da, nahaspila burokratiko, ekonomiko eta politiko bat”.
Termita langileak nola, itsu-itsuan ari dira erakusketako beharginak ere, Cordalek nabarmendu duenez; begiak itxita irudikatu ditu. Herman Melville idazlearen Bartleby eskribatzailearen ifrentzua lirateke gizontxo horiek, artistaren arabera: lehenak uko egiten dio bidaltzen dizkioten zereginak egiteari, eta bigarrenak, ordea, men egiten dio edozein zamari. “Nire eskulturek zerikusia dute sumisioarekin eta obedientziarekin, eta haien mantra da ezer ez jartzea zalantzan”.
Gizontxoen jarrera gregarioak jomuga bat du, baina: garapena. Kontzeptuarekin oso kritiko agertzen da Cordal erakusketan. “Masa sozial gisa egiten ari garen bideaz hausnartzea interesatzen zait, eta behatzea zer arrasto uzten ari garen garapenaren premisaren arabera aurrera egiten ari garen bitartean”. Lorratz negatiboa da inondik inora ere, galiziar artistaren hitzei erreparatuta: “Gure espeziearen eboluzioa aldizka lotuta egon da basakeria ildo batekin”. Baina konpongarria, beharbada, artearen bitartez, besteak beste. “Eraikitzen ari garen munduaz gogoeta egiteko ekintza poetikoa da eskultura”.
Ekoizpenaren hedapena
Garapenari ekarpena egiteko aitzakiarekin, gizakiaren bizitzako esparru denak blaitu ditu produktibitatearen irizpideak; fabrikatik eta bulegotik at ere indarrean jarraitzen du, etxe barruraino sartuta, are. “Etxea bulegoaren, fabrikaren eta abarren hedadura bat bihurtu da. Ekoizpena etxekotzeak zera eragin du, lanaldia egunean 24 ordukoa izatea, asteko zazpi egunetan”.
Teknologia digitalek joera hori indartu dute, artistaren hitzei erreparatuta. “Hiperkonexioak nolabaiteko ziberadikzioa eragin du; uste dut denok pairatu dugula sarearen joera konpultsibo hori, gehiago edo gutxiago”. Dioenez, gaur egun kasik behar bat da denborarik ez galtzea, eta horrek aisialdiari ere eragiten dio; produktibitatearen itzalean dago hura ere. “Jada ez dakigu noiz ari garen lanean eta noiz ez; ez dakigu noiz bukatu eta hasten den gure lanaldia. Aisialdia programatutako denbora tarte bat bihurtu al da, balio diguna ekoizpenaren tsunamian berriro kokatzeko?”. Teknologiak katigatzen ei du gizakia inertzia horretara, ez dadin guztiz askatu inoiz. “Sakelako telefonoko jakinarazpenak begiratzen ditugu behin eta berriro, haietako bakoitza baltsamo bat izango balitz bezala ezjakintasunaren kontra”.
Konektatuta dago, beste behargin ugari ditu inguruan, baina, hala ere, bakarrik dagoen izaki bat da Cordalen gizontxoa. Bunkerrean sartu du bere burua, ustez nahita, eta bakartuta sufritzen ditu etengabe ekoitzi beharrak sortutako albo kalteak. “Bakardadea, indibidualismoaren ondorio gisa. Herrialde batzuetan dagoeneko badago Bakardadearen Ministerioa, eta horrek asko esaten du gizarte modernoak duen arazoaren tamainaz”. Gizontxoa burnout deritzenaz jota ere badago, artistak dioenez: kroniko bihurtu zaio lanak eragindako akidura.
Inguruak osatuta
Piezek ez ezik, tokiak ere garrantzia izaten du Cordalen sorkuntzan: eskulturek harremana dute tokiarekin, elkar osatzen dute, esanahiak txertatuz eta bereganatuz. Hori horrela, kalea maiz izan da haren artearen erakustoki. Galiziako Banksy ere deitu izan diote, gizontxo identifikagarri horiek agertu izan direlako, bat-batean, bazterren batean, hainbat eskultura txiki putzuen gainean pilatu dituelako. Interbentzio deigarri zein efimero horiek egin izan ditu sarritan.
“Espazio publikoak rol inportantea izan du nire lanean, askotan tokia delako eskulturei esanahi guztia ematen diena”. Baldintzapen hori aintzat hartuta erabakitzen ditu kokapenak artistak. “Denboraren joana iradokitzen duten lekuak interesatzen zaizkit, gure dekadentziaz eta inperfekzioez hitz egiten digutenak: leihoak, kableak, hormak, zuloak…; eskulturentzako aterpe gisa balio duen hondar arkitektura”.
24/7 erakusketako gizontxoek galeria bat dute aterpe, ordea. Edonola ere, halako inguru batek ere ekarpena egiten dio Cordalen arteari. “Galeria espazio hermetiko bat da, non elementuak kontrola ditzakezun: adibidez, iluminazioa”. Kontrara, kalea “kontrolaezinagoa” dela dio, baita “efimeroagoa” ere. “Beti dago harritzen zaituen eta lanean sartzen duzun elementuren bat”. Prozesuak ezberdinak izaten omen dira, baina bat egiten dute zenbaitetan. “Eskulturek bietan funtzionatzen dute”. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208342/espero-dut-orain-sendaezinak-diren-gaixotasunak-sendatzen-ikustea.htm | Gizartea | «Espero dut orain sendaezinak diren gaixotasunak sendatzen ikustea» | Familiatik jaso du neurologiaren inguruko interesa Itxaso Martik, aita eta ama profesional entzutetsuak izandakoak baititu. Maite du bere lanbidea, nahiz eta aitortu une zail asko tokatzen zaizkiola. | «Espero dut orain sendaezinak diren gaixotasunak sendatzen ikustea». Familiatik jaso du neurologiaren inguruko interesa Itxaso Martik, aita eta ama profesional entzutetsuak izandakoak baititu. Maite du bere lanbidea, nahiz eta aitortu une zail asko tokatzen zaizkiola. | Garunak eragiten zion lilurak bultzatuta, neurologia ikastea erabaki zuen Itxaso Martik (Iruñea, 1974). Zestoan bizi da egun. Ibilian-ibilian, ordea, konturatu zen helduen mediku izateak baino askoz gehiago betetzen zuela umeena izateak, eta horretan espezializatzea erabaki zuen; hamazazpi urte eta gero, baita osasungintza publikoan neuropediatra gisa lan egiteko helburua betetzea ere. Donostia ospitalean lan egiten du egun, gustuko duen horretan. Esan du “oso pozgarria” zaiola bere lanak haurren bizitzak hobetzeko balio duela ikustea, aitortu duen arren bestelako uneak bizitzea ere “sarri-sarri” tokatzen zaiola.
Neurologoa, pediatra eta irakaslea zara, baina zer ordenatan?
Hasieran, neurologo izatea zen nire asmoa, eta intentzio horrekin ekin nion bideari.
Nolatan neurologo?
Nire gurasoak, biak, neurologoak dira. Aita, Jose Felix Marti Masso, Gipuzkoako osasungintza publikoan lanean hasi zen lehenbiziko neurologoa izan zen, 1975ean, eta ama, Nieves Carrera, bigarrena, 1977an. Gerora, aitak Donostia ospitaleko Neurologia Zerbitzuaren ardura izan zuen urte askoan, erretiroa hartu zuen arte. Beraz, etxean ez dut besterik ikusi izan, eta, gainera, gustatu egiten zitzaidan; medikuntza eta garuna beti iruditu izan zaizkit oso interesgarriak. Hala, medikuntza ikasi nuen, eta neurologian espezializatu nintzen. Gustura nengoen, baina barruko mediku egoiliar (BAME) izateko hirugarren urtean, derrigorrezko errotazio batean, Bilbon neuropediatria arloan bi hilabeteko formakuntza bat egitea egokitu zitzaidan, eta pila bat gustatu zitzaidan. Garuna, bere horretan, oso interesgarria da, baina garuna garatzen ari den garai horretan gertatzen diren gauzek erabat liluratu ninduten.
Umeekin lan egitea nahiago duzu, helduekin lan egitea baino?
Helduekin gertatzen zitzaidana zen denbora kontra geneukan sentipena neukala. Adibidez, pertsona bat Parkinsonen gaitzarekin hasten zen, tratamendu bat jarri eta ondo erantzun zezakeen, baina, gaixotasun degeneratiboa izanik, beti okerrera joaten zen dena. Umeetan, iruditzen zitzaidan kontrakoa gertatzen zela, egiten nuen guztiak eragin ona izango zuela umearen bizitzan. Konturatu nintzen askoz gehiago betetzen nauela umeekin aritzeak.
Eta aldatzea erabaki zenuen?
Nahi bai, baina ez da horren sinplea. Hitz egin nuen Bilboko neuropediatrarekin, Carmen Garaizarrekin, eta hark esan zidan helduen neurologia bukatu eta haurrenean espezializatzen banintzen, neuropediatra gisa lan egin nezakeela gero. Hala, helduen neurologiako lau urteak bukatu nituenean, Parisera joan nintzen bi urtez, haurren neurologian espezializatzeko.
Zergatik Parisera?
Neuropediatriaren barruan, gaixotasun arraroak ere aztertzen dira, baina, arraroak direnez, ez dira askotan ikusten. Horregatik, komeni izaten da jende asko ibiltzen den lekuren batera joatea, ahalik eta kasu gehien ezagutu eta aztertu ahal izateko.
Baina handik bueltan ez zenuen esperotakoa topatu hemen…
Bueltatu nintzenean, saiatu nintzen lana topatzen neuropediatra gisa, baina konturatu nintzen ospitale publikoetan ez zela posible. Izan ere, hemen, pediatriako espezialitate guztiak pediatriatik hasita egiten dira; horietan lan egin ahal izateko, pediatra izatea eskatzen zidaten. Lan egin nezakeen zentro pribatu batean, izan nezakeen neure kontsulta, eta ospitale publiko jakinen batean lan egin nezakeen. Madrilgo 12 de Octubre ospitalean, adibidez, horrela antolatuta daude, Espainiako Neuropediatria Elkarteak, berez, onartzen baitu aukera hori. Baina, gero, hemen, praktikan, ezin da lortu postu bat, sistema beste era batera antolatuta dagoelako. Orduan erabaki nuen berriz BAME azterketara aurkeztea. Egin nuen, atera nuen plaza, eta pediatria ikasketak egin nituen.
Guztira zenbat urte igaro ziren ikasten hasi zinenetik lanean hasi zinenera arte?
Hamazazpi urte. Azken hamar urteetan barruko mediku egoiliar gisa aritu nintzen lanean, eta kobratu egiten nuen, baina hamazazpi urte behar izan nituen nahi nuen lekura iristeko. Normalean, ordea, motzagoa da ibilbidea. Aurrena, medikuntzako sei urte, BAME azterketa prestatzeko beste bat, eta, gero, pediatrian espezializatzeko, barneko mediku egoiliar gisa beste lau urte. Pediatriaren barruan espezializatu nahi duenak, beste urtebete ere egin behar du gero. Azken hori ez da izaten ofizialki antolatutako urtea, nahiz eta hala izan beharko lukeen.
Alferrik jardun zinen sentipenik ba al duzu?
Ez, ez. Hara eta hona ibili nintzen urte horietan leku asko ezagutzeko aukera izan nuen; ikaragarri ikasi nuen, oso ondo pasatu ere bai, eta, gainera, lanean jardun nintzen. Beraz, oso urte aberasgarriak izan ziren, zentzu guztietan.
Zure kontsultan zeintzuk dira diagnostikorik ohikoenak?
2-3 urteko umeetan, hizkuntzaren atzerapena, eta mila arrazoi izan daitezke: ez duela ondo entzuten, autismoa, atzerapen orokorra, hizkuntzan atzerapen zehatza… Pixka bat zaharragoetan, 7 urtetik 10 urtera bitarteko umeetan, ikasteko orduan dituzten arazoengatik etorri ohi dira asko: arreta faltagatik, denbora asko pasatu arren ez dituztelako edukiak bereganatzen… Eta horren atzean ere arrazoi ugari egon daitezke: benetako arreta falta izatea, dislexia bat, gaitasunetan gabeziaren bat, gaitasun handikoa izatea, arazo emozionalak…
Horrenbeste aukeraren artean, ez da erraza izango aurrenekoan asmatzea…
Ez; oso zaila da, are gehiago kontsultak ordu erdikoak izaten direla jakinda. Horregatik, sekulako garrantzia dauka eskolarekin elkarlanean jarduteak, eskolako irakasleek eta bideratzaileek ume horren inguruko ahalik eta informaziorik zehatzena emateak, bestela ezinezkoa baita garapenaren jarraipena behar bezala egitea. Azken urteetan, ildo horretako egitasmoak egiten hasi dira hezkuntzan, eta poztekoa da, baliagarriak direlako arazoak lehenbailehen detektatzeko eta konponbidean jartzeko. Hala ere, irudipena daukat ikasteko arazoak gehiegi medikalizatzeko joera daukagula. Pare bat ikasgaitan ondo ez ibiltzeagatik, ez du esan nahi ume horrek mediku arazo bat daukanik. Izan daiteke ez gustatzea, interesik ez izatea, edo izan daiteke beste batzuei baino pixka bat gehiago kostatzea ere, baina horrek ez du esan nahi derrigorrez nahasmenen bat daukanik. Jendea etortzen da kontsultara semea edo alaba matematiketan ondo ez dabilela esanez, hori justifikatuko duen arrazoi edo izen baten bila, baina askotan erantzuna izaten da aniztasuna horixe dela eta denok ez garela berdinak. Alde horretatik, pena da hezkuntza eredua bera horren zurruna izatea eta ez izatea anitzagoa, horrek aukera emango bailioke ume bakoitzari bere martxan garatzeko, arazo bat balu bezala tratatu beharrik gabe.
Gaixotasun arraroak eta kronikoak dituzten umeekin lan egitea ere egokituko zaizu, ezta?
Bai, horiek dira nire kutunak.
Ziur asko egoera zail eta triste ugari bizitzea tokatuko zitzaizun. Nola egiten zaio aurre horri?
Oso gogorra da; inoiz ez zara ohitzen, eta, urteetan aurrera noan heinean, gero eta okerrago daramat kontu hori. Gazteagoa nintzenean, gaixotasun arraro bat zeukan ume bat ikusten nuenean, nolabait esateko motibatu egiten nintzen, nola edo hala buelta ematea lortuko genuela konbentzituta. Guraso naizenetik, ordea, amorrua eta atsekabea sentitzen ditut, parean ditudan guraso horiek senti dezaketena askoz hobeto uler dezakedalako. Azken urteotan egindako aurrerapen eta hobekuntzei esker, diagnostikoak asko erraztu eta azkartu dira, eta nabarmendu nahi nuke baieztatuta dauden gauzak osasungintza publikoan egin eta erabiltzen direla, izan proba diagnostikoak, izan tratamenduak, izan merkeak nahiz garestiak.
Nola prestatzen da norbera gurasoei beren bizitzako atsekaberik handiena emateko?
Ez dakit; nik oraindik ez dut ikasi. Oso-oso egoera gogorra izaten da. Bi momentu izaten dira: lehenbizikoa, gurasoei esaten diezunean gauzak ez doazela ondo eta pentsatzen duzula beren umeak daukana zerbait larria dela; eta, bigarrena, diagnostiko zehatza ematen diezunean, eta esaten diezunean momentuan ez daukala sendabiderik. Guri, behintzat, unibertsitatean ez ziguten irakatsi hori nola egin. Egia da gaur egun garrantzi handiagoa ematen zaiela gauza horiei, baina are gehiago eman behar zaiela uste dut, momentu horretan guraso horiekin izaten duzun jarrerak sekulako garrantzia daukalako. Nik buelta asko ematen dizkiet gauza horiei, eta beti saiatzen naiz momentua prestatzen, toki eta une egokia aukeratzen, eta zer eta nola esan behar diedan ondo neurtzen.
Harreman berezia sortzen al da gaixotasun kronikoak dituzten umeen familiekin?
Saiatzen naiz gertuko harremanak eraikitzen eta hor nagoela erakusten, baina ez dakit lortzen dudan, ez bainaiz iristen. Beti sentitzen dut norbaiti mezua ez diodala erantzun, deia ez diodala bueltatu, eskatutako txostena ez diodala prestatu… Egin beharko nukeen dena egitera sekula ez naizela iristen, eta beti nabilela atzetik eta barkamena eskatzen. Gainera, ahal dudan guztia saiatuta ere, jakitun nago eta ulertzen ditut familia horiek nirekiko izan ditzaketen sentimenduak: ez naiz berri pozgarriak ematen dizkien lagun bat; ni azaltzen naizen unea haientzat sekula ez da izaten erraza, eta badakit hala dela.
Gaur sendaezinak diren gaixotasunetako asko aurki sendatzeko modukoak izango direla uste al duzu?
Azken urteotako martxari eusten badiogu, baietz uste dut. Duela gutxira arte, antzeko ezaugarriak zituzten gaixotasun guztiak zaku berean sartzen genituen, baina gaur egun gai gara horietako askori beren izenez deitzeko, eta bakoitzaren ezaugarriak zehaztasun handiz azaltzeko. Hori da lehenbiziko urratsa bidean tratamendu egokia eman ahal izateko, eta emaitzak ikusten ere hasi gara. Muskulu atrofia espinala deituriko gaixotasunaren ondorioz, adibidez, 2 eta 3 urteko umeak hil egiten ziren duela gutxira arte, eta orain badago horri aurre egiteko terapia geniko eraginkor bat. Ziur asko bide horretatik etorriko dira datozen urteetako aurrerapenik esanguratsuenak ere.
Zenbat denbora beharko dela iritzi diozu?
Nik espero dut orain sendaezinak diren gaixotasunak sendatzen ikustea. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208343/sagardoaren-prezioa-igotzea-erabaki-behar-izan-du-sektoreak.htm | Bizigiro | «Sagardoaren prezioa igotzea erabaki behar izan du sektoreak» | Mitxelenak esan du sagardotegi garai "berezia" datorrela aurten; izan ere, lehen asteetan behintzat, ezingo da zutik kontsumitu. Mahaira ekarriko dute sagardoa, pitxerretan edo botila gardenetan, iaz bezala. | «Sagardoaren prezioa igotzea erabaki behar izan du sektoreak». Mitxelenak esan du sagardotegi garai "berezia" datorrela aurten; izan ere, lehen asteetan behintzat, ezingo da zutik kontsumitu. Mahaira ekarriko dute sagardoa, pitxerretan edo botila gardenetan, iaz bezala. | Aurtengo sagardoa “izaera handikoa” izango dela iragarri du Olatz Mitxelenak (Astigarraga, 1991), Euskal Sagardoa sektoreko teknikariak, eta sagardotegiak “espazio seguruak” direla nabarmendu du. Protokolo bat baino gehiago dituzte prest dagoeneko, etxeko lanak eginda izateko eta sektoreari ziurtasuna emateko. Iaz bezeroek erakutsitako babesak ere ematen die indarra: “Duela hiru urte esan izan baligute zutik kontsumitu gabeko sagardotegi garai bat edukiko genuela, ez genukeen sinetsiko, baina jendearen erantzuna sekulakoa izan zen”.
Nolako sagardotegi garaia dator?
Berezia. Orain dela pare bat aste pentsatzen genuen zutik kontsumitzea posible izango zela, baina urtarrilaren 28ra arte behintzat horretarako aukerarik ez da izango. Zenbait protokolo ditugu prestatuak, lanak aurreratuta edukitzeko, eta egoeraren arabera bat edo beste bat aktibatzeko. Ziurtasuna eman nahi diogu sektoreari. Hasieran, kontsumoa eserita izango da, eta sagardoa mahaira ekarriko dugu. Funtzionamendua iazkoaren oso antzekoa izango da: sagardotegi batzuek botila gardenak erabiliko dituzte, eta beste batzuek, pitxerrak; kasu batzuetan bezeroak altxatu ahal izango du upeltegira betetzera, eta beste batzuetan sagardogileak ekarriko du; etxe bakoitzak ikusiko du zein duen berarentzat lanerako modurik errazena eta seguruena.
Esan duzu hasieran behintzat iazkoaren antzekoa izango dela funtzionamendua. Zer moduz moldatu zineten iaz?
Oso eskertuta gaude jendearen erantzunarekin. Duela hiru urte esan izan baligute zutik kontsumitu gabeko sagardotegi garai bat edukiko genuela, ez genukeen sinetsiko, baina jendearen erantzuna sekulakoa izan zen. Animo asko jaso genituen, eta asko eskertu ziguten sagardo berria dastatu ahal izateko aukera ematea eta ilusio hori bizirik mantentzea.
Nola bizi da sektorea gaur egungo egoeran?
Neke puntu batekin. Ulertzen dugu geure aldetik ere jarri behar dugula kutsatzeak ekiditeko, baina uste dut jada asko samar jartzen ari garela, oso ondo ulertu gabe zer momentutan erabaki den kutsatzeak ostalaritzan gertatzen direla. Guk argi daukagu gure protokolo guztietan sagardotegiak espazio seguruak direla, bai mahaika altxa daitekeenean, bai zutik talde txikitan kontsumi daitekeenean, beti bermatzen dugulako 1,5 metroko distantzia eta musukoaren erabilera.
Zein ezaugarri izango ditu aurtengo sagardoak?
Izaera handiko sagardoa dator, urtetik urtera sagardogileek lan handia egiten dutelako aurreko urteko markak hautsi eta sagardo hobeak izateko.
Sagar urtea izan da 2021a, baina ahal zen guztia ekoitzi da, edo, jakinda agian sagardotegiek eta ostalaritzak ezingo zutela ohi bezala funtzionatu, neurtu egin da ekoizpena?
Neurtu egin da. Hala ere, nabarmenduko nuke ekoizpen neurtu horretan bertako sagarraren erabileraren alde egin dutela gehienek. Kopuruz, bertako sagarra dexente sartu da sagardotegietan.
Orain hasiko da sagardotegi garaia. Hala ere, gero eta gehiago dira urte osoan zabaltzen dutenak, ezta?
Bai, gero eta gehiago dira urtean zehar zabaltzen duten sagardotegiak, eta eskaintza zabalagoa ematen dutenak ere bai. Adibidez, eskaintza horri lotuta, hainbat bisita eta irteera mota dauzkagu, eta, hemengo bezeroek eskatuta, beste produktu bat estreinatuko dugu aurtengo sagardotegi sasoian: dastatze gidatuak sagardotegietan.
Zer eskainiko duzue?
Etxe bakoitzak dituen produktuak dastatu ahal izango dira, eta oinarria izango da jatorri izena. Jatorri izenaren bereizgarriak ezagutzeko, sagar barietateak ezagutzeko eta hemengo bezeroei bestelako eskaintza bat emateko balioko dute dastatze gidatuek. Sagardotegira joandakoan, otorduaren aurretik egingo dira dastatze gidatuak, botilatik, edo, ahal denean, upeletik.
Bost urte dira Euskal Sagardoa jatorri izena sortu zenetik. Zer balorazio egiten duzue?
49 sagardotegi egongo dira aurten jatorri izenaren barruan. Lehen bost urteak bete ditu, eta sektorea gero eta ilusio handiagoz dago horrekin, lortzen duelako sektorearentzat inportanteena dena: bertako sagarraren kalitatea eta profesionaltasuna. Lortzen du lehen sektore bateratu bat izatea, lehen sektore profesional bat edukitzea eta ekonomia zirkularra ixtea.
Zer erronka nagusi ditu?
Aurten sagardo sektoreak plan estrategikoa sortu du, hiru oinarri nagusiren gainean: sagarra, sagardoa eta sagardotegia. Plan estrategiko horretan atal bakoitzerako eginkizunak markatu ditugu, eta sektore osoak hiru atal horietan aurrera egiteko konpromisoa hartu du. Helburua da sektore osasuntsu bat izatea hemendik urte luzeetara.
Lehen sektorearen egoera larriaren berri ematen ari dira nekazarien sindikatuak. Zuei ere eragin al dizue ekoizpen kostuak igo izanak?
Bai, erabaki batzuk hartu behar izan ditugu, eta, tartean, sagardoaren prezioa igotzea erabaki behar izan du sektoreak: produkzio kostuak igo egin dira, eta sagardoaren prezioa ere %10-%20 artean igoko da. Prezioen igoera bat planteatzen da, edo ito egingo da sektorea. Marjina eskaseko produktuak dira gureak, oso prezio merkea dutelako, eta horrek, azkenean, ez dizu aukerarik ematen profesionalki aurrera egiteko. Elementu guztiak garestitu dira: kartoia, plastikoa, kortxoa… |
2022-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/208344/azken-minutuek-duten-garrantzia.htm | Gizartea | Azken minutuek duten garrantzia | Olga Patiño urtarrilaren 7an zendu zen, Nafarroako Unibertsitate Ospitalean. Eutanasia egin zioten. Familiak eskertu egin du prozesu osoan jasotako babesa, baina salatu du erietxez mugitu behar izan zutela haren borondatea bete ahal izateko, San Joan Jainkoarena ospitalekoek ez baitzioten egin nahi izan. | Azken minutuek duten garrantzia. Olga Patiño urtarrilaren 7an zendu zen, Nafarroako Unibertsitate Ospitalean. Eutanasia egin zioten. Familiak eskertu egin du prozesu osoan jasotako babesa, baina salatu du erietxez mugitu behar izan zutela haren borondatea bete ahal izateko, San Joan Jainkoarena ospitalekoek ez baitzioten egin nahi izan. | Ez zen batere dramatikoa izan; alderantziz: polita izan zen. Eskutik heldu nion; argazkiak jarri genizkion gelan, eta musika ere bai. Telefono eta bideo deiak egin genituen agurtzeko. Hogei minutuko gauza bat izan zen. Azkar pasatu zitzaidan denbora, eta izeba nahi zuen bezala joan zen, lasai eta bakean”. Olga Patiñoren iloba Romy Sordomezenak dira hitzak. Patiño urtarrilaren 7an zendu zen, Nafarroako Unibertsitate Ospitalean, Iruñean. 71 urte zituen. Eutanasia egin zioten. Prozesuaren berri eman nahi izan du Sordomezek: jasotako babesa eskertzeko, batetik; eta gaizki egindakoak zuzendu daitezen, bertzetik. Familiak salatu du Patiño ospitalez mugitu behar izan zutela, Iruñeko San Joan Jainkoarena erietxean ez ziotelako egin nahi izan eutanasia. “Ezezko horren inguruko inolako azalpenik ez dugu jaso, gainera, oraindik”.
Azaroaren 26an egin zuen Patiñok eutanasiaren prozedura abian jartzeko eskaera. Duela bi urte, esklerodermia zuela jakin zuen. Gaixotasun sistemiko bat da hori, eta Patiñoren birikei eragin zien, nagusiki. “Bi tratamendurekin saiatu ziren medikuak, baina ez zuen hobera egin. Erran zioten ezinen zela osatu, argi eta garbi”, dio Sordomezek. Patiñok eutanasiaren alde egin zuen, zalantzarik gabe. “Azken hilabeteak hagitz gogorrak izan dira, eritasunak sufrimendu fisiko handia eragin baitio. Ez zuen horrela segitu nahi”.
Nafarroako Unibertsitate Ospitalean abiatu zuen Olga Patiñok eutanasia egiteko prozesua. Hangoa zuen erreferentziazko medikua, eta hangoa mediku aholkularia. Ospitale horretatik, halere, San Joan Jainkoarena zentrora mugitu zuten iazko abenduan, zaintza aringarriak behar zituelako. Patiñok, gainera, San Joan Jainkoarena erietxean hil nahi zuen. “Gure osaba ere han hil zen; izeba fededuna zen, eta han egon nahi zuen, ospitale horretan hil”, azaldu du Sordomezek.
Hiru astez egon zen Patiño San Joan Jainkoarena ospitalean. “Ailegatu zenetik, ospitaleko arduradunek zalantzan jarri zuten izebak eutanasia egiteko hartutako erabakia”, erran du Romy Sordomezek. Berretsi du azalpen ofizialik ez dutela jaso, baina susmo garbi bat dute: “Arrazoi erlijiosoengatik izan da”.
Legea, ekainetik indarrean
Eutanasiari bidea eman dion legea 2021eko martxoaren 24an onartu zuen Espainiako Kongresuak, eta urte bereko ekainaren 21etik dago indarrean. Arauak zehazten du eutanasia eskatu ahal izanen dutela “gaixotasun larri eta sendaezina” edo “pairamen larri, kroniko eta ezintasun eragile bat” dutenek, horrek haien autonomian eragiten badu, eta “sufrimendu fisiko edo psikiko iraunkor eta jasanezin bat” eragiten badie.
Legeak markatu du egin beharreko bidea, gainera: bi medikuk aztertu beharko dute eskakizuna, eta, kasuen jarraipena egiteko, bermerako batzorde batzuk antolatu beharko dira estatuko autonomia erkidegoetan.
Patiñok bide hori egin zuen, joan den urtarrilaren 7an eutanasia egin ahal izateko. Bide horretan artatu eta lagundu duten mediku, erizain, gizarte langile, boluntario, garbitzaile eta gainerako profesionalen tratua eta babesa nabarmendu eta eskertu du Sordomezek. Bermerako batzordeak eta Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak gehiago egin zezaketela uste du, ordea. “Argi dut maila horretan dagoela izebak azken txanpan izandako traben erantzukizuna”.
Sordomezek aipatu du izeba San Joan Jainkoarena zentrora mugitu zutenean inork ez ziela ohartarazi han eutanasia ez egiteko arriskuari buruz. “Aipatu zuten mediku taldea zentrotik kanpokoa izateko aukera, hori bai”. Izan ere, medikuek badute kontzientzia eragozle izateko eskubidea. “Zentroek, ordea, ez; eta kasu honetan, zentroak erabaki du han ez ziotela eginen eutanasia izebari”, salatu du Sordomezek. Gogoratu du itunpeko zentro bat dela; Nafarroako Gobernuaren dirua jasotzen duela, alegia.
Olga Patiño Ulrich Ehrecke bere senarrarekin. Patiñori eutanasia egin zioten urtarrilaren 7an, Iruñean. BERRIA
San Joan Jainkoarena ospitalean inork ez ditu argitu Patiñoren senideen zalantzak. Hura handik atera eta gero erran dutenak ere ez du baretu Sordomezen ezinegona. San Joan Jainkoarena ospitaleko komunikazio zerbitzuko Silvia Etxabarrenek azaldu du Patiño zentro horretara eraman zutela Nafarroako Unibertsitate Ospitalean “oherik ez” zegoelako. “Nafarroako Unibertsitate Ospitaleak gaixoa berriz hartu nahi izan zuenean, harat mugitu genuen”, erantsi du Etxabarrenek.
Sordomezek erantzun du ez dela “egia” hori. “Ez da horrela gertatu. Guri azalpen hori ere ez digute eman; ez zuten San Joan Jainkoarena ospitalera eraman bertze zentroan oherik ez zegoelako: handik atera zen eutanasia egiteko aukera ukatu ziotelako. Ez genuen guk erabaki”.
Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak ere ez ditu argitu Olga Patiñoren senideen zalantzak. “Legeak zehaztutakoari jarraitu, eta bermatu dugu eutanasia osasun sistema publikoan egitea”, erran dute.
45 minutu anbulantzian
Urtarrilaren 7an egin zioten eutanasia Patiñori, 18:00etan, Iruñean. Egun horretan bertan eraman zuten San Joan Jainkoarena zentrotik Nafarroako Unibertsitate Ospitalera. Tokiz aldatzeko modua salatu du Sordomezek. Izan ere, anbulantziak ez zuen zuzenean eraman ospitale batetik bertzera. “14:00etan hartu zuten, eta 40-45 minutu behar izan genituen ospitalera ailegatzeko. Dialisia egitera joan behar zuten bertze lau gaixo hartu zituen anbulantziak bidean, hiriko zenbait txokotan”.
Denbora horretan “minak jota” izan zen Patiño. “Anbulantzian ziren guztiek ikusi zuten izeba negarrez; oinazeak ez zion aukerarik eman ohatilan lasai egoteko. Iñigo nire bikotekidea eta biok saiatu ginen lasaitzen, baina hagitz gaizki pasatu zuen hark”.
Sordomezek garbi du sistemak ahalegin bat egin behar duela horrelako egoera bat berriz gerta ez dadin. “Zaindu behar dugu agurraren garaia, eta gizatasunez jokatu”, eskatu du.
Eskatu du bertzerik: hitz egiteko heriotzaz. “Hitz egin dezagun eutanasiari buruz, heriotzari buruz; hori baita orain dagoen estigma bazter uzteko modua”. Izebak egindako bidea “eredutzat” hartu du. “Inoiz ez zuen ezkutatu zer egin nahi zuen; ospitalean ere, denei kontatzen zien eutanasia eskatu zuela”, oroitu du.
Legeak eutanasia egiteko ematen duen eskubidea “zaintzeko” eta “bermatzeko” eskatu dio Sordomezek administrazioari. “Horregatik erabaki dut ez isiltzea; izebari zer gertatu zaion kontatu nahi izan dut, gaizki egindakoak zuzendu ahal izateko”.
Olga Patiño eta Romy Sordomez, ospitalean, urte berria ospatzen.
Astebete pasatu da Patiño zendu zenetik. Izebaren falta hasieratik sumatu du haren ilobak, baina lasaitzen du izebak erabakitako bidea egin izana. “Haren ondoan izan naiz prozesu osoan, hori zor niolako: errespetua eta babesa”.
Izebak egindako bidaiak gogoratu ditu; haren eskuzabaltasuna eta bizitzaz gozatzeko grina. “Eutanasiaren aldeko hautua garbi zuen, baina, era berean, bizitzak eskainitako minutu orori atera dio zukua”, kontatu du Sordomezek. San Joan Jainkoarena erietxean Olga Patiñoren izaeraz entzun behar izan dituenak aipatu ditu. “Erraten zioten ez zela koherentea; COVID-19aren aurkako hirugarren dosia jartzeko eskatu zuenean, adibidez, zalantzan jarri zuten benetan eutanasia nahi ote zuen. Kontua da izebak ez zuela bakarrik hil nahi; ez zuen bakartuta hil nahi. Bizitza maite zuen, baina ez zuen sufritzen segitu nahi”.
Sordomezek nabarmendu du eutanasia legez arautua dagoela, eta, ondorioz, trabarik ez luketela izan behar eskubide hori eskatzen dutenek. “Legeak ez du inor behartzen. Berma dezatela herritarren askatasuna”. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208345/botere-judizialaren-kontseilu-nagusiak-uko-egin-dio-etxebizitza-lege-berria-babesteari.htm | Gizartea | Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak uko egin dio etxebizitza lege berria babesteari | EAJk proposatutako batzarkideak aurkeztu du aldeko txostenaren aurkako osoko zuzenketa. Espainiako Gobernuak bi astez atzeratu beharko du tramitazioa. | Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak uko egin dio etxebizitza lege berria babesteari. EAJk proposatutako batzarkideak aurkeztu du aldeko txostenaren aurkako osoko zuzenketa. Espainiako Gobernuak bi astez atzeratu beharko du tramitazioa. | CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak traba bat gehiago jarri dio Espainiako Gobernuak onartu nahi duen etxebizitza lege berriari. Bilkuran, atzera bota dute Etxebizitzarako Eskubidearen Lege aurreproiektuaren inguruko txostena, eta urtarrilaren 27ra arte luzatu dute hura aztertzeko epea. Raquel Sanchez Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendarako ministroaren esanetan, gobernuaren asmoa zen urtarrilaren 18ko Ministro Kontseiluan onartzea lege aurreproiektua, Kongresura bidali eta tramitazioari ekiteko, baina Botere Judizialaren organo gorenaren erabakiak gutxienez otsailera arte atzeratuko du prozesua.
Alvaro Cuesta batzarkide eta PSOEko diputatu ohia arduratu da txostena CGPJren bilkuran aurkezteaz. Hark aurreproiektuaren defentsa egin du, eta, kritiketan, alokairuen prezioa erregulatzeko beharra justifikatzeko argudio gehiago eskatu besterik ez du egin. Kontrara, Enrique Lucasek, 2013an EAJk proposatutako kideak, testuaren aurkako osoko zuzenketa aurkeztu du. Haren esanetan, besteak beste, zehaztu gabe daude alokairuen prezioetan esku hartzeko erabiliko diren araudiak, eta haiek erkidegoen eskumenak urratuko ote dituzten: Lucasen arabera, Konstituzioko 148.1.3 artikuluak haien gain jartzen du afera hori arautzeko eskumena.
Lucasen zuzenketak aldeko hamabost boto jaso ditu; besteak beste, Carlos Lesmes presidentearena. Cuestaren txostena onartzearen alde, berriz, sei kidek besterik ez dute egin. Hala, Lucasek berak eta Jose Antonio Ballesterok —PPk proposatutako kidea— beste txosten bat egingo dute, Konstituzioko artikulu hori abiapuntu hartuta, eta hilabete amaieran bozkatuko du bilkurak.
Erakundearen txostena ez da loteslea, baina bai beharrezkoa testua Ministro Kontseiluan onartua izan dadin. Gainera, litekeena da kontrako txosten batek aldaketak egitera bultzatzea gobernua, helegite posibleak saihesteko.
Botere Judizialeko Kontseilu Nagusiaren erabakiaren aurrean, «ardura» adierazi du Unidas Podemosek, argudiatuta legea izaten ari den atzerapenak «justifikaezinak» direla. Izan ere, nahiz eta koalizioak ez dituen nahi adina aldaketa eragingo, Unidas Podemosen legealdiko helburu nagusietako bat da hura onartzea. Besteak beste, «merkatua tenkatuta dagoen eremuetan» alokairuen prezioak erregulatzea, etxebizitza alternatibarik gabeko familien etxegabetzeak etetea eta etxebizitza babestuen salmenta eragoztea ditu helburu. Horretarako, etxebizitzen jabeek prezioak jaisteko hobariak eta etxebizitza publikoa sustatzeko neurriak aurreikusten ditu.
Alokairuen prezioen kasuan, Espainiako Gobernuak azaldu du autonomia erkidegoek eta udalek izango dutela prezioak erregulatzeko eskumena, legeak ezartzen dituen irizpideen pean. Araba, Bizkai eta Gipuzkoari dagokienez, halako sistema bat ezartzeko konpromisoa hartu zuten Eusko Jaurlaritzak eta EH Bilduk, 2022ko aurrekontuen testuinguruan egindako akordioan. Horretarako, ordea, beharrezkoa da Kongresuak etxebizitza lege berri bat onartzea. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208346/sortuk-independentziarako-konpromisoa-berretsiko-du-hilaren-22an.htm | Politika | Sortuk «independentziarako konpromisoa» berretsiko du hilaren 22an | Hirugarren kongresuko itxiera batzarra eginen dute, Bilboko Bizkaia frontoian. Nazio Kontseilua eta Nazio Idazkaritza osatuko dituzten kideen izenak orduan jakinaraziko dituzte. «Aldaketa politiko eta sozialerako borroka indartu» nahi dute datozen hilabeteotan. | Sortuk «independentziarako konpromisoa» berretsiko du hilaren 22an. Hirugarren kongresuko itxiera batzarra eginen dute, Bilboko Bizkaia frontoian. Nazio Kontseilua eta Nazio Idazkaritza osatuko dituzten kideen izenak orduan jakinaraziko dituzte. «Aldaketa politiko eta sozialerako borroka indartu» nahi dute datozen hilabeteotan. | Sortuk hilaren 22an emanen dio akabera hirugarren kongresuari, itxiera batzarrarekin, eta alderdiak nahi du «indarrak batu eta independentziarako konpromisoa berresteko unea» izan dadila Bilboko Bizkaia frontoian eginen duten ekitaldia. «Askapen prozesua azkeneraino» eraman nahi dutela erakutsiko dute han: «Izan ere, Herrigaia ponentzia osatu eta eztabaidatzean, Sortuk herri hau independentziara eramango duen motorra zorrotz aztertu eta prest utzi du», adierazi du gaur alderdiak ohar baten bidez.
Kongresu bukaerako batzar horretan jakinaraziko dituzte Nazio Kontseilua eta Nazio Idazkaritza berria osatuko dituzten kideen izenak, baita Berme Batzordekoak eta Kontu Batzordekoak ere. Horiek guziak urtarrilaren 19tik 21era bozkatuko dituzte akreditaturiko militanteek, telematikoki.
Sortuk adierazi duenez, bertzalde, «komunitatea elkartu eta Herrigaia ponentzian jasotako erronka nagusiak eta hurrengo urteetarako asmoak partekatzeko unea» izanen da urtarrilaren 22koa. Jakinarazi dutenez, izan ere, kongresu prozesua bukatuta, «aldaketa politiko eta sozialerako borroka indartzea» izanen da Sorturen datozen hilabeteetako helburua: «Independentziarako indarra metatzea izango da xedea; batetik, aldaketa politiko eta soziala bilatzen duten eragileekin elkarlana eta aliantzak bilatuz; bestetik, herritarrekin batera mobilizazio eta ekimenetan aktibo izanez; eta azkenik, ezker abertzaleko kidegoa esparru ezberdinetan aktibo bilakatuz».
Gonbidatu ugari
Sortuko militanteak ez ezik, nazioarteko hainbat gonbidatu ere izanen dira kongresu bukaerako ekitaldian: Kataluniatik CUP eta ERC, Galiziatik BNG, Europatik PIEko presidentea, Irlandatik Sinn Fein, Korsikatik Corsica Libera, Uruguaitik MPP, Kolonbiatik Comunes, Saharatik Frente Polisarioa, eta Palestina eta Kurdistango ordezkariak joanen dira.
Sortuk jakinarazi duenez, bertzalde, «praktika feminista garatzeko urrats berriak egiteko erronkak» isla izanen du ekitaldian: «Duela lau urte Plan Feminista osatzeko eta martxan jartzeko konpromisoa hartu genuen. Hala egin dugu, eta norabide horretan kongresu hau baliatu nahi izan dugu urrats kualitatiboak emateko».
Ziurtatu dute Bilboko ekitaldian koronabirusaren aurkako osasun neurri guztiak beteko dituztela, «zorroztasunez». |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208347/botiketan-erositako-testetan-positibo-eman-eta-gaixo-agiria-behar-dutenei-emaitza-berresteko-proba-egingo-die-osasunbideak.htm | Gizartea | Botiketan erositako testetan positibo eman eta gaixo agiria behar dutenei emaitza berresteko proba egingo die Osasunbideak | Asteartetik aurrera sartuko da indarrean neurria, Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez. | Botiketan erositako testetan positibo eman eta gaixo agiria behar dutenei emaitza berresteko proba egingo die Osasunbideak. Asteartetik aurrera sartuko da indarrean neurria, Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez. | Nafarroako Gobernuko Osasun departamenduak jakinarazi duenez, COVID-19an positibo eman eta gaixo agiria behar dutenei emaitza berresteko proba egingo die Osasunbideak, baita botiketan erositako antigeno testetan positibo emandakoei ere. Asteartetik aurrera sartuko da indarrean neurri berria. Kutsatzeen goraldi betean izaten ari diren gaixo agiri ugariren kudeaketa aztertzeko, bilera egin dute gaur Osasun eta Ekonomia eta Enpresa Garapenerako departamenduek, eta hartutako erabakiaren berri eman diote Osasun Publikoko Institutuari. Hala, hemendik aurrera botiketako antigeno proban positibo eman eta gaixo agiria behar dutenak online jakinarazi beharko dio Osasunbideari, antigenosfarmacia@navarra.es helbidera mezu bat bidalita, eta hor zehaztu beharko du gaixo agiria behar duela. Osasunbideak datuak eskatuko dizkio, eta ordua emango dio emaitza berresteko proba egiteko. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208348/eh-bai-frantziako-legebiltzarreko-hauteskundeetara-aurkeztuko-da.htm | Politika | EH Bai Frantziako legebiltzarreko hauteskundeetara aurkeztuko da | Kideekin biltzar nagusia egin ondotik, koalizioa urteko erronkei begira da, eta barne gogoetak egiteko beharra azpimarratu du. | EH Bai Frantziako legebiltzarreko hauteskundeetara aurkeztuko da. Kideekin biltzar nagusia egin ondotik, koalizioa urteko erronkei begira da, eta barne gogoetak egiteko beharra azpimarratu du. | EH Bai urteko erronkei begira jarri da, iragan abenduan kideekin egindako biltzar nagusian. Egindako ibilbidearen gogoetatik abiatuta, aurtengo eginbeharrak eztabaidatu zituzten orduan, eta horien berri eman dute gaur, Baionan egindako agerraldian. Iragarri dute, besteak beste, ekainean iragatekoak diren Frantziako legebiltzarreko hauteskundeetara aurkeztuko direla, Ipar Euskal Herriko barruti guztietan.
«Hasi berri den urte honetan ere erronkak handiak izanen dira, bai Frantziako Estatuari begira, bai Ipar Euskal Herriari begira», segurtatu du Anita Lopepe EH Baiko bozeramaileak. Gogora ekarri du osasun krisiaren eraginez krisi soziala ere ate joka dagoela: «Krisiaren ondorioak pairatzen ditugu jadanik, eta ez dakigu noiz arte eta zertara eramanen gaituen». Hala, «justizia sozialaren» alde egiteko prest agertu da koalizioa.
Lopepek, bestalde, Frantziako lehendakaritzarako hauteskundeak izan ditu hizpide. EH Baik ez die boza kontsignarik emanen bere kide eta hautetsiei; «ez da gure jarduera politikorako eskala». Haatik, ekainaren 12 eta 19an iragatekoak diren Frantziako legebiltzarreko hauteskundeetara aurkeztuko da taldea, Ipar Euskal Herriko barruti guztietan. «Dugun egoeraren aurrean, ahalik eta hurbilen erabakitzea funtsezkoa da».
Barne gogoeten aldia
EH Baik hamabost urte beteko ditu aurten. Izandako ibilbideaz hausnarketa prozesua egin dute kideek, eta Lopepek azaldu du barne gogoeta prozesu bat abiatu dutela. «Gauzak biziki fite aldatzen dira; mugimendu abertzale zaharra aldaketa horien guztien diapasoian ezarri behar da». Barne prozesuaz gain, «egunerokoari» erantzuteko ahaleginetan ere arituko direla segurtatu du, etxebizitzaren krisiari aurre egiteko, besteak beste. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208349/pse-eek-eta-ahal-dugu-k-asmoa-adierazi-dute-elkarren-arteko-harremanak-indartzeko.htm | Politika | PSE-EEk eta Ahal Dugu-k asmoa adierazi dute elkarren arteko harremanak indartzeko | Anduezak eta Garridok lan erreformaren aldaketa defendatu dute, eta EAJren eta EH Bilduren jarrera kritikatu. | PSE-EEk eta Ahal Dugu-k asmoa adierazi dute elkarren arteko harremanak indartzeko. Anduezak eta Garridok lan erreformaren aldaketa defendatu dute, eta EAJren eta EH Bilduren jarrera kritikatu. | PSE-EEk eta Ahal Dugu-k bi alderdien arteko harremanak sendotzeko asmoa adierazi dute, «euskal herritarrentzat ona» izango delakoan. Sozialisten idazkari nagusi Eneko Anduezak eta Ahal Dugu-ko koordinatzaile nagusi Pilar Garridok, besteak beste, lan erreformaren aldeko mezua bidaltzeko baliatu dute bien arteko bilera, eta EAJri eta EH Bilduri jarrera bera hartzeko eskatu diete.
PSE-EEren idazkaritza nagusia hartu zuenetik Andueza egiten ari den elkarrizketa bileraren barruan kokatu dute sozialistek Garridorekin izandako bilera, eta adierazi baliagarria izan dela bi indarren arteko harremanak «indartzeko». Hala, Anduezak Eusko Jaurlaritzarekin akordioak egiteko gonbita egin dio Ahal Dugu-ko koordinatzaile nagusiari; besteak beste, gutxieneko errentaren, Lanbideren eta mugikortasun lege berriaren inguruan. Garridok ere estatu osoan dituzten adostasunak erkidegora eta udaletara eramatearen beharra defendatu du, eta, horretarako, maizago biltzearen alde egin.
Halere, bi politikariek uko egin diote etorkizunean ezkerreko koalizio gobernu bat osatzeko aukerez hitz egiteari. Garridok adierazi du ez dutela gaia tratatu, eta bi alderdiek elkarlanean «eredu alternatibo bat» eraikitzeko dituzten aukeretan zentratu direla. Anduezak, berriz, azaldu du sozialistak zentratuta daudela «gobernuei egonkortasuna» emateko zereginetan: «Etorkizunean, hauteskundeak pasatzean, programak ikusi beharko dira».
Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, gobernuan da bata, eta oposizioan bestea, baina Espainiako Gobernuan egoteak batzen ditu bi alderdiak. Hala, Moncloaren behar nagusietako batean jarri dute begirada biek ere: lan erreformaren aldaketan. Garridoren arabera, «ez da ulergarria» EAJk eta EH Bilduk hartu duten jarrera, baina nabarmendu du Yolanda Diaz Lan ministroa bi indarrekin negoziatzen ari dela: «Espero dut, azkenean, EAJk eta EH Bilduk babesa ematea lan erreformari». Anduezak, berriz, «PPren eta Voxen alboan» jarri izana leporatu die indar abertzaleei, eta argudiatu du «kontsentsu zabalak» eraiki dituela gaiak. Lan erreformaren aldaketa CEOE patronalaren, eta UGT eta CCOO sindikatuen onespenarekin egin da, baina aurka agertu dira, besteak beste, ELA eta LAB. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208350/harremanak-normaltzeko-negoziazioa-hastea-adostu-dute-armeniak-eta-turkiak.htm | Mundua | Harremanak normaltzeko negoziazioa hastea adostu dute Armeniak eta Turkiak | Elkarri baldintzarik jarri gabe hitz egiten segitzeko asmoa agertu dute Ankarak eta Erevanek. 2009koa da azken saiakera. Bi herrialdeen arteko muga 1993tik dago itxita. | Harremanak normaltzeko negoziazioa hastea adostu dute Armeniak eta Turkiak. Elkarri baldintzarik jarri gabe hitz egiten segitzeko asmoa agertu dute Ankarak eta Erevanek. 2009koa da azken saiakera. Bi herrialdeen arteko muga 1993tik dago itxita. | Azkenekoz ahalegindu zirenetik dozena bat urte pasatu direnean, Armeniak eta Turkiak adostu dute elkarri baldintzarik jarri gabe negoziatzen jarraitzea, haien arteko harreman diplomatikoak normaltze aldera. Ruben Rubinian Armeniako Gobernuaren ordezkaria eta Serdar Kilic Turkiakoarena Moskun batzartu dira, gaur, ordu eta erdiz, eta bileraren ondoren herrialde bakoitzaren Atzerri ministerioek ohar bidez jakinarazi dutenez, «eraikitzailea eta positiboa» izan da batzarra. Hitz egiten segitzeko asmoa dute, baina ez dute bigarren bilera baterako datarik jarri.
Elkar ulertzeko ahalegin bat egin zuten bi aldeek 2009an, baina ez zituzten orduko akordioak gerora berretsi, eta negoziazioak eten ziren atzera. Horren ondorioz, bi herrialdeen arteko muga, esaterako, itxita dago 1993tik, Sobietar Batasuna desegin zenetik, ia-ia; hain zuzen, blokearen errepubliketako bat izan zen Armenia. Ankarak eta Erevanek ez dute harreman diplomatikorik, Turkiak ez duelako onartzen 1915ean hasi eta hainbat urtez Otomandar Inperioak egindako genozidioa: Armeniaren arabera, 1,5 milioi armeniar inguru hil zituzten sarraski hartan. Orain hasitako negoziazioen harira, Erevan baikor agertu zen bezperan, herenegun, baina zuhurtzia ere aldarrikatu zuen, Errusiako TASS berri agentziak jaso zuenez.
Turkiak joan den abenduan iragarri zuen berriro auziari heltzeko asmoa zuela. Mevlut Çavusoglu Atzerri ministroak adierazi zuen, parlamentuan, harremanak onbideratzeko ahaleginean bi herrialdeen arteko hegaldi zuzenak berrezarri nahi zituztela, besteak beste. «Armeniarekin batera emango ditugu pauso guztiak», nabarmendu zuen. Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak adierazi zuen orduan ez zuela baztertzen Recep Tayyip Erdogan presidentearekin biltzea aurrerago, lehen hartu-emanetan aurrerapausoak emanez gero. Erdoganek ere ez dio aukera horri atea ixten.
Karabakh Garaiko gerrak Ankarak iragarpen hori egin zuen, Karabakh Garaiko bigarren gerra, 2020koa, amaitzeko su-etena sinatu zutenetik urtebete ingurura, hain zuzen. Errusia hauspotzaileak eta gatazkan ziren bi aldeek, Armeniak eta Azerbaijanek, izenpetu zuten menia.
Armeniaren eta Turkiaren arteko muga, hain justu, Karabakh Garaiko lehen gerra (1988-1994) piztu zenetik dago itxita. Desegin zen Sobietar Batasuna, eta Azerbaijanek—hura ere blokeko errepubliketako bat izandakoa— eta Armeniak gatazka militarra hasi zuten lurralde horren kontrola bereganatzeko. Azerbaijango lurretan dago Karabakh Garaia, baina han bizi diren 170.000 biztanleen gehienak armeniarrak dira, eta, de facto, errepublika independente bat da 1994tik. Argudiatuta Armeniak ez zegozkion lurrak okupatu zituela Karabakh Garaian, Turkiak muga itxi zuen.
Baina 2020an sinatutako su-etenaren arabera, Armeniak kontrolpean zituen hiru eskualde eman zizkion Azerbaijani. Paxinianek aitortu zuen «oso mingarria» izan zela akordio hura sinatzea; batetik, eremuak galdu zituen, eta, bestetik, armeniar askok umiliaziotzat hartu zuten. Bere burua gerraren garailetzat aurkeztu zuen Bakuk, hortaz, eta Ankarak ere interpretazio bera egin zuen. Aintzat hartu behar da, gainera, Turkiak babes militarra eman ziola Azerbaijani, eta Paxinianek leporatu ziola Turkiari «Armeniako genozidioa jarraitzea».
Urtebete pasa geroago, bi herrialdeetako ordezkariak elkarrekin bildu dira. Ez batzuek, ez besteek ez dute bileraren irudirik zabaldu; diskrezioz jokatu nahi izan dute. Duela ia hamahiru urte, 2009kko urriaren 10ean, Zurichen (Suitza) elkarri bosteko beroa eman zioten Turkiako eta Armeniako atzerri ministroek, Ahmet Davutoglu eta Edvard Nalbandianek, EBko, AEBetako, Frantziako, Errusiako eta Suitzako agintarien aurrean egindako ekitaldian. Une historiko bat zen. Itun hark zioenez, bi herrialdeetako parlamentuei zegokien akordioak berrestea. Inoiz ez zuten, ordea, halakorik egin, eta akordioak, horrenbestez, bere horretan gelditu ziren, gauzatu gabe. Batzuek zein besteek akordioetan jasotakoak aldatu nahi izana egotzi izan diote elkarri.
Eta akordioaren dokumentuetako batek jaso zuenez, aurreikusita zegoen historialarien bitariko batzorde bat sortzea, zeinak helburu izango zuen armeniarren aurkako genozidioarekin lotutako «dokumentu eta artxibo historikoen azterketa zientifiko inpartzial bat egitea».
1915eko apirilaren 24an intelektual armeniarrak atxilotzen hasi zen Inperio Otomandarra Konstantinoplan —egungo Istanbulen—, eta gero inperio osoan. Hurrengo zortzi urteetan 1,5 milioi armeniar baino gehiago hil zituzten —300.000, Turkiaren arabera—, eta milioika herritarrek haien lurraldea utzi behar izan zuten. AEBek armeniarren aurkako genozidioa onartu zuten iaz, gertakariaren 106. urteurrenean, eta Ankarari «akats larria» iruditu zitzaion. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208351/iratxe-sorzabal-espainiaratu-izana-salatu-dute-irunen.htm | Politika | Iratxe Sorzabal Espainiaratu izana salatu dute Irunen | Euskal presoa gaur 18:00etarako zuten Madrilera eramatekoa. Espainiako Auzitegi Nazionalean epaitzeko Espainiaratu dute, behin-behinean. | Iratxe Sorzabal Espainiaratu izana salatu dute Irunen. Euskal presoa gaur 18:00etarako zuten Madrilera eramatekoa. Espainiako Auzitegi Nazionalean epaitzeko Espainiaratu dute, behin-behinean. | Irungo San Juan plazan (Gipuzkoa) elkarretaratzea egin dute gaur arratsaldean, Iratxe Sorzabal euskal presoa Espainiaratu izana salatzeko. Haren abokatuak BERRIAri jakinarazi dionez, gaur 18:00etarako zuten Madrilera eramatekoa, Reauko espetxetik (Frantzia, 925 kilometro).
Behin-behinean Espainiaratu dute euskal presoa, Espainiako Auzitegi Nazionalean duen epaiketarako: otsailaren 7an eta 8an du epaiketa, 1996an Gijonen ETAk egindako atentatu bat egotzita. Baliteke bi hilabetez edukitzea Espainian.
Elkarretaratzean epaiketa eta Sorzabalek jasandako torturak salatu dituzte. Hain justu, 2020ko abenduan Parisko Dei Auzitegiak gibelera bota zuen euskal presoaren aurkako euroagindu bat, prokuradoreak sinesgarritasuna eman zielako Irungo presoak salatu zituen torturei. |
2022-1-14 | https://www.berria.eus/albisteak/208352/eraso-matxisten-gorakada-salatu-dute-ehunka-lagunek-barakaldon.htm | Gizartea | Eraso matxisten gorakada salatu dute ehunka lagunek Barakaldon | Argitan elkarteak deiturik, manifestazioa egin dute Barakaldon, 19:30etan abiatuta. Ohartarazpena egin dute, enegarrenez: «Indarkeria matxistaren aurrean, autodefentsa feminista». | Eraso matxisten gorakada salatu dute ehunka lagunek Barakaldon. Argitan elkarteak deiturik, manifestazioa egin dute Barakaldon, 19:30etan abiatuta. Ohartarazpena egin dute, enegarrenez: «Indarkeria matxistaren aurrean, autodefentsa feminista». | Sumina eta kezka, biak suma daitezke Barakaldon (Bizkaian). Indarkeria matxistarekin loturiko salaketek nabarmen egin dute gora azkenaldian herrian, egoeraren larritasunaren seinale. Hori salatzeko, manifestazioa egin dute gaur, 19:30etatik aitzina. Herriko plazatik abiatuta, ehunka lagunek grinez gaitzetsi dute indarkeria matxista. Argitan elkarteak deitu du mobilizaziora.
Ikusi gehiago: Mireia Saiz, Argitan elkarteko kidea: «Indarkeria matxista normalizatzeko joera geroz eta nabariagoa da»
Indarkeria matxistaren kontrako mezuak ozen aditu dira Barakaldon. Protestan izan direnek hainbat pankarta izan dituzten eskutan. «Indarkeria matxistaren kontra, erantzun kolektiboa. Autodefentsa feminista», irakur zitekeen horietako batean. Argitan elkarteak nabarmendu du, halaber, eraso matxistak ez direla soilik Barakaldon gertatzen, «zoritxarrez». «Kaleetan presioa egitea da gure erreminta eraginkorrena matxismoaren kontra egiteko. Aldaketak eragin behar ditugu, bai gizartean, baita instituzio publikoetan ere: eskubideak ditugu, gure lekua aldarrikatzen dugu, baita indarkeria matxistarik gabe eta libreki bizitzeko aukera ere», adierazi dute.
Halaber, manifestazioaren bukaeran hitzak eskaini dizkiote Sara Pinari, astelehenean Tuteran (Nafarroa) hilda azaldutako emakumeari. |
2022-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/208380/australiako-gobernuak-deportatu-egin-du-djokovic.htm | Kirola | Australiako Gobernuak deportatu egin du Djokovic | Serbiarrak ezingo du jokatu Australiako Irekia, eta Serbiara bidean da jada. Herenegun atxilotu eta paperik gabeko migratzaileak atxikitzeko erabiltzen den hotel batera eraman zuten. | Australiako Gobernuak deportatu egin du Djokovic. Serbiarrak ezingo du jokatu Australiako Irekia, eta Serbiara bidean da jada. Herenegun atxilotu eta paperik gabeko migratzaileak atxikitzeko erabiltzen den hotel batera eraman zuten. | Ofiziala da: Novak Djokovicek ez du Australiako Irekia jokatuko. Serbiarra deportatu egin du Australiako Gobernuak. Bart egin dute hori erabakitzeko epaiketa, urgentziaz, eta erabakia tenislariaren aurkakoa izan da.
Djokovic, herenegun, atxilotu eta paperik gabeko migratzaileak atxikitzeko erabiltzen den hotel batera eraman zuten, Melbournen. Aurretik, Australian egoteko bisa bertan behera utzi zioten, bigarren aldiz.
Epaitegiaren erabakia jakin bezain pronto egin ditu adierazpenak tenislariak: «Erabakiarekin erabat dezepzionatuta nago. Azken asteetan, zoritxarrez, ni izan naiz protagonista, baina espero dut aurrerantzean maite ditudan kirola eta txapelketa izango direla», adierazi du. Djokovicek gaur eguerdiko 12:30etan hartu du Dubaira eraman duen hegazkina, eta handik iritsiko da Serbiara.
Aleksandar Vucic Serbiako presidenteak ere gogor hitz egin du Australiaren jokabidearen aurka: «Pertsona eta herrialde baten aurkako sorgin ehiza bat izan da. Novaken bidez erakutsi nahi izan dute nola funtzionatzen duen ordena mundialak, eta edozeinen aurka egin dezaketela ere bai», esan du. «Ez duzue Djokovic umiliatu, zuen burua baizik».
Atxikita
Atxikita egon den zentro horretan egon zen hilaren 6an ere Djokovic, bisa lehen aldiz kendu ziotenean. Duela zenbait urtetatik erabiltzen dute hotel hori paperik gabeko migratzaileak atxikitzeko, eta, hotel bat izanagatik, erosotasun gutxi eskaintzen dituelako ospea du.
Australiako Immigrazio ministroak. auzitegian aurkeztu duen 258 orrialdeko txosten batean, deportazioaren alde argudiatu zuen tenislaria herrialdean geratzeak suspertu egin ditzakeela COVID-19aren kontrako txertoaren aurka daudenak, eta ondorioz istiluak sor daitezkeela, aurretik Melbournen izan direnak bezalakoak.
Azken egunetan tenislaria atxikitzearen kontrako protestak izan dira Melbournen. Djokovici Australian tenisean jokatzen uztearen eta aske uztearen alde oihu egin dute protestariek. Australiako Irekia jokatuko den estadioaren parean, berriz, beste protesta bat izan zen atzo; herrialde horretako banderak eta eskuin muturreko taldeen ikurrak eraman zituzten zenbaitzuek.
Amaiera
Serbiarraren asmoa Australiako Irekia jokatzea zen. Bihar hasiko da, eta Miomir Kecmanovicen aurka zuen lehen partida Djokovicek. Txertatu gabeko dago, ordea, eta herrialde horretara sartzeko beharrezkoa da txertatuta egotea. Medikuaren baimen batekin joan zen Australiara tenislaria urtarrilaren 5ean. Iritsi zenean, bisa kendu eta atxilotu egin zuten. Astelehenean, berriz, aske uztea erabaki zuen auzitegi batek, argudiatuz ez zutela berdintasunez tratatu. Azkenean, deportatu egingo dute. Ustez, amaitu da auzia. |
2022-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/208381/iurretan-desagertu-den-65-urteko-emakume-baten-bila-dabiltza.htm | Gizartea | Iurretan desagertu den 65 urteko emakume baten bila dabiltza | Atzo gauean desagertu zen eta larrialdi zerbitzuak haren bila ari dira. | Iurretan desagertu den 65 urteko emakume baten bila dabiltza. Atzo gauean desagertu zen eta larrialdi zerbitzuak haren bila ari dira. | Atzo gauean 65 urteko emakume bat desagertu zen Iurretan (Bizkaia). Haren senideek gauerdian salatu zuten desagerketa, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez.
Emakumearen bila ari dira, besteak beste, Durangoko Babes Zibila, Ertzaintza eta suhiltzaileak. Iurreta eta inguruetan dabiltza haren bila. |
2022-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/208382/espainiako-amazonek-fikziozko-lan-berriak-euskaratuko-ditu.htm | Bizigiro | Espainiako Amazonek fikziozko lan berriak euskaratuko ditu | Ordainpeko plataformak iragarri du lan berriek euskarazko, katalanezko eta galegozko bikoizketak edo azpidatziak izango dituztela. Pantailak Euskaraz-ek Amazon Prime Videori eskatu dio euskarara bikoiztuta dauden audioak katalogoan sartzeko. | Espainiako Amazonek fikziozko lan berriak euskaratuko ditu. Ordainpeko plataformak iragarri du lan berriek euskarazko, katalanezko eta galegozko bikoizketak edo azpidatziak izango dituztela. Pantailak Euskaraz-ek Amazon Prime Videori eskatu dio euskarara bikoiztuta dauden audioak katalogoan sartzeko. | Zalantzazkoa da oraindik Espainiako Ikus-entzunezko Lege Orokor berriak zer neurritan behartuko dituen streaming plataformak edukiak euskaraz ematera. Baina legea tramitazio bidean dela, Amazon Prime Videoko plataformak zera iragarri du: «Amazonen Espainiako film eta telesail original berriak euskarara, katalanera eta galegora azpidatzi edo/eta bikoiztuko dira». Orain arte ez du halakorik egin ordainpeko plataformak.
Koro Castellano Amazon Prime Videoko Espainiako zuzendariak beste hedabide batean esandakoa berretsi dio BERRIAri, hitz hauekin: «Espainian daukagun aberastasun handienetakoa kultur eta hizkuntza dibertsitatea da, eta Amazon Prime Videon sustatu nahi dugu edukiak katalanez, euskaraz eta galegoz ikusi ahal izatea».
Kontraesana da adierazpen hori Amazon Prime Videok orain arte erakutsi duen bidearekin, ez baitu orain arte telesailik ekoitzi ez katalanez, ez galegoz, ez euskaraz. Esate baterako, Gipuzkoako zenbait herritan grabatu du El Internado: Las Cumbres suspentsezko telesaila, eta euskarazko hitz bakar bat ez da entzuten fikzio horretan.
Amazon Prime Videon 98 lan ikus daitezke katalanez. Euskarazko audioarekin eta azpidatziekin, Dragoi Bola-ren bi film baino ez daude. Amazon Prime Videok asteon aurkeztutako proiektuen artean, Amaia Muruzabal (Iruñea, 1979) gidoilari eta ekoizle eragile duen Reina roja telesaila dago. Juan Gomez-Juradoren eleberrietan oinarritutako fikzio bat da, eta ezohiko adimena duen emakume baten gorabeherak kontatuko ditu. Los Farad telesaila, bestetik, 1980ko hamarkadako Marbellan (Espainia) girotuko dute. Sin huellas izeneko paella western-a, berriz, Bartzelonan eta Alacanten (Herrialde Katalanak) girotuko dute, eta zuzendarien artean Koldo Serra (Bilbo, 1975) egongo da. Aurkeztu dituzten filmen artean —eta euskaraz ere ikusi ahalko direnen artean—, hauek daude: Awareness zientzia fikziozko pelikula eta Mañana es hoy komedia.
Pantailak Euskaraz ez da fio Ikusteko dago beste plataformek zer bide hartzen duten. Pantailak Euskaraz taldeak ontzat jo ditu Castellanok egindako adierazpenak, baina kezkaz ohartarazi du: «Ezin daiteke jakin hizkuntza gutxituen aldeko hautu hori ekinbide propioz egin duten ala 2022an tramitazio parlamentarioan dagoen eta 2023rako indarrean egotea espero den Ikus-entzunezko Lege Orokor berriak ezarri ditzakeen betebeharrei aurre hartzeko egin duten». Talde euskaltzalearen aburuz, «borondate ona» erakusteko «aukera aparta» dute orain: «Euren katalogoan dituzten, euskarara bikoiztuta dauden, baina euskarazko audiorik gabe eskaintzen dituzten film eta telesail guztiak ere euskaraz ikusteko aukera txertatu dezatela». Adibidetzat jo dituzte Ballerina eta Playmobil filmak zein Dora esploratzailea eta Hirukiak marrazki bizidunetako telesailak. Euskarara bikoiztuta daude, baina ezin dira plataforman hizkuntza horretan ikusi.
Pantailak Euskaraz-ek «pozgarritzat» jo du enpresa pribatu handi batek euskararen bikoizketaren eta azpidatzien aldeko hautua egitea. «Baina ezin da euskararen presentzia euren hautuan soilik utzi. Legez bermarazi behar da, izan ere, aldeko hautua egin duten era berean egin dezakete bihar kontra. Euskal gizarteak eta euskarazko bikoizketa eta azpidatzien sektoreak egonkortasuna eta epe luzerako bermeak behar ditu kalitatezko zerbitzua eman eta jaso ahal izateko».
Euskararen Kontseiluarekin, Topagunearekin eta Hekimenekin elkarlanean jarraituko du Pantailak Euskaraz-ek Espainiako lege berrian jaso dadin plataformek hizkuntza gutxituetan behar dituztela izan edukien %6. Halaber, RTVEn edukiak euskaraz eskaintzeko eskaerarekin jarraituko dute. «Legeak bete daitezen, bestalde, beharrezkoak dira ikus-entzunezko kontseiluak sortzea EAEn eta Nafarroan». |
2022-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/208383/ur-azpiko-sumendi-baten-erupzioak-tsunami-bat-eragin-du-tongan.htm | Mundua | Ur azpiko sumendi baten erupzioak tsunami bat eragin du Tongan | Ozeano Bareko hainbat herrialdetan eman dute alerta. | Ur azpiko sumendi baten erupzioak tsunami bat eragin du Tongan. Ozeano Bareko hainbat herrialdetan eman dute alerta. | Hunga-Tonga-Hunga-Ha'apai sumendiaren erupzioak tsunami bat eragin du gaur goizaldean Tongan. Itsas azpian dago sumendia, Fonuafo'ou uhartearen hego-ekialdean, 30 kilometrora, eta 20.000 metroko altuerara jaurti ditu errautsak. Tsunami alertaren ondorioz, Tongako agintariek kostaldea husteko agindu dute. Tsunamiak hildakorik ez dago oraingoz.
Tsunamiaren lehen olatuek hondartza inguruan dauden hainbat etxe harrapatu dituzte, New Zealand Times-en arabera. Palauli eta Satupaitea herrixketan ehun familia inguru ebakuatu dituzte. Sumendiaren errautsak Nuku'alofa hiriburura iritsi dira.
Fijira ere iritsi da tsunamia, eta han ere ebakuatzeko deia emana zuten agintariek. Babesa hartzeko guneak irekitzeaz gain, airearen kalitatea neurtzeko ere eskatu dute agintariek. Ur biltegiak estaltzeko eskatu diete herritarrei, eta euri azidoa iristen bada, etxean geratzeko.
Samoa Estatubatuarrean ere eman dute tsunami alerta, baina gero bertan behera utzi dute. Zeelanda Berrian ohartarazi dute Chatham Uhartearen eta Ipar Uhartearen ipar eta ekialdeko kostaldean itsaslaster biziak eta ustekabeko olatuak daudela.
Australiak ere eman du tsunami alerta Hegoaldeko Gales Berrian, Queenslanden eta Norfolk Uhartean. Gainera, laguntza eskaini dio Tongari. |
2022-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/208384/frantziako-presidente-izateko-hautagai-izango-da-christiane-taubira.htm | Mundua | Frantziako presidente izateko hautagai izango da Christiane Taubira | Lyonen iragarri du primarioak irabazten baditu hautagai izango dela apirileko bozetan. | Frantziako presidente izateko hautagai izango da Christiane Taubira. Lyonen iragarri du primarioak irabazten baditu hautagai izango dela apirileko bozetan. | Frantziako Justizia ministro ohi Christiane Taubira presidentetzarako hautagai izango da. Hala iragarri du gaur goizean Lyonen egin duen agerraldian; betiere, zehaztu duenez, primarioetan behar bezainbesteko babesa jasotzen badu.
Apirilean dira egitekoak Frantziako presidentetzarako hauteskundeak, eta, ezkerrean, Jean-Luc Melenchon Frantzia Intsumisoko hautagaia eta Yannick Jadot ekologista ez dira iristen botoen %10era ere aurreikuspenetan. Hor egin nahi du lekua Taubirak. Primarioetako emaitza errespetatu egingo duela azpimarratu du, edozein delarik ere.
Primarioak Frantziako kolektibo independente batek antolatu ditu. Urtarrilaren 27an eta 30ean egingo dute inkesta, eta Taubiraren izenarekin batera, Pierre Larrouturou eurodiputatu oiharena eta Charlotte Marchandise osasun publikoko adituarena egongo dira.
Iragarpenen arabera, Emmanuel Macron presidenteak botoen %20-25 bitartean izango lituzke hauteskundeak orain egingo balira. PSk Anne Hidalgo aurkeztuko du, baina azken inkesten arabera, botoen %5era ere ez da iristen Parisko auzapeza.
Taubira ezaguna da Euskal Herrian. Iaz Josu Urrutikoetxea aske uztearen aldeko adierazpen bat sinatu zuen. Duela lau urte BERRIAk egin zion elkarrizketa batean, adierazi zuen iheslarien auzia konpondu beharrekoa dela. 2015ean, Justizia ministro zela, euskal presoak hurbiltzearen alde mintzatu zen. 2016ko urtarrilean eman zuen dimisioa. |
2022-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/208385/donostiako-udalari-txillardegi-ofizialki-aitortu-dezan-eskatu-diote-antiguan-zauria-orbaindu-dadin.htm | Gizartea | Donostiako Udalari Txillardegi ofizialki aitortu dezan eskatu diote Antiguan, «zauria orbaindu» dadin | Dozenaka lagun bildu dira Txillardegi Udal Liburutegia Herri Ekimenak antolatutako ekitaldian. Txillardegik hizkuntzalaritzan egindako ekarpena goretsi dute ekitaldian, eta haren omenezko horma irudi berritua aurkeztu dute. | Donostiako Udalari Txillardegi ofizialki aitortu dezan eskatu diote Antiguan, «zauria orbaindu» dadin. Dozenaka lagun bildu dira Txillardegi Udal Liburutegia Herri Ekimenak antolatutako ekitaldian. Txillardegik hizkuntzalaritzan egindako ekarpena goretsi dute ekitaldian, eta haren omenezko horma irudi berritua aurkeztu dute. | «Ia-ia zornatuta dagoen zauria orbaintzeko» eskea egin dio Fito Rodriguez Txillardegi Udal Liburutegia Herri Ekimeneko kideak Donostiako Udalari, egitasmoaren aldarriari «bide emanez» eta Donostiako Udal Liburutegiari idazle, hizkuntzalari eta politikariaren izena jarriz. Txillardegiren heriotzaren 10. urteurreneko ekitaldi nagusian berritu dute eskaera, gaur goizean, Donostiako Antigua auzoan haren omenez egindako horma irudiaren aurrean, dozenaka lagunek inguratuta. Duela lau urte egindako horma irudia berrituta aurkeztu dute, kresalak erasan egin baitu margotu zutenetik hona, egitasmoko kideek azaldu dutenez. Lehengoaren irudi bera da, baina Txillardegiren aurpegiaren alboan liburu gehiago ageri dira orain. Mikel Herrero artistak berritu du.
Hizkuntzalaritzan Txillardegik egindako ekarpena gogoratu du Rodriguezek ekitaldian. «Euskara batuaren beharra» identifikatzeaz gain, «euskararen ezagutzaren inguruko proposamena» garatu zuela nabarmendu du, eta hori «gizarteratzen» asmatu zuela. Gainera, ezagutzaren eta erabileraren arteko harremana problematizatu zuela oroitu du: «Planteatu zuen ezagutzarekin bakarrik ez gindoazela inora, erabilera ere behar zela. Eta, soziolinguistikan bide berriak proposatu zituen». Proposamen «zehatzak» egin zituen, haren esanetan; hala nola, «soziolinguistika matematikoa» eta «erabilerari buruzko inkestak». Txillardegik «hizkuntza politika eta glotopolitika» berritu eta euskara hizkuntza moderno» izan zedin egindako ekarpena goretsi du Rodriguezek.
Horregatik guztiagatik jasotako «ordaina» zein den galdetu du ondoren, eta hark berak erantzun, omenaldia egin duten lekuaren izena hizpide hartuta: «Ordaina da hau dela Txillardegi plaza, baina ofizialki Gaskuina plaza dela. Hor goian dago Lugaritz, eta edozein tokitan daude toponimoen erreferentziak, hemen izan ezik. Hemen toponimikoa Txillardegi zen, baina hala izan ez zedin, Gaskuina plaza izendatu zuten». Donostiako Udalak Txillardegiri aitortza ofiziala emateari azken hamar urteetan uko egin diola salatu du, ez baitio Donostiako Udal Liburutegiari haren izena jarri. «Zentsura izugarria» dagoela adierazi du. Hala ere, izena aldatzeko abiatutako egitasmoarekin jarraitzen dutela esan du, eta aurten berriz ere sinadurak bildu dituztela. Ia 1.500 jaso dituzte, gaineratu duenez.
Bestalde, aurten aitortza ofizialaren bidean aurrerapausorik izango den «itxaropena» badutela azaldu du Rodriguezek: «Pentsatzen dugu bidea egon daitekeela gure aldarrikapen honi irtenbidea emateko». Halaber, azken urteetan urratsak egin direla azpimarratu du. Adibidetzat jarri ditu Oñatiko eta Hendaiako udala. Lehengoak Arantzazun Txillardegiren omenezko plaka bat jartzea onartu zuen, eta bigarrenak ere herri egitasmoaren aldarrikapenarekin bat egin duela azaldu du.
«Zein da Donostiaren iruditegia?»
Rodriguezek ez ezik, Unai eta Beñat Gaztelumendi bertsolariek ere berritu dute Donostiako Udal Liburutegiari Txillardegiren izena jartzeko eskaria, bertsotan. Donostiako kale izendegiaren errepasoa egin dute, Txillardegiri beste hainbati egin moduko aitortzarik egin ez diotela erakusteko. «Etorbide zabala da Isabel II.a / Karlos I.a ez da ez periferia / Maria Kristinak dauka bere jauregia / eta Txillardegik non du liburutegia?», kantatu du Unai Gaztelumendik. Bi anaien artean osatutako bertsoari Beñat Gaztelumendik eman dio amaiera: «Zein da Donostiaren iruditegia? / zeinen izena dugu, zeinen aurpegia / justua izan dadin gure izendegia / Txillardegik behar du liburutegia». |
2022-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/208386/pentsio-duinak-eskatzeko-manifestazioek-milaka-herritar-batu-dituzte.htm | Ekonomia | Pentsio duinak eskatzeko manifestazioek milaka herritar batu dituzte | Mobilizazioak egin dituzte eguerdian Hego Euskal Herriko hiriburuetan eta zenbait herritan. Ospakizunetik eta aldarritik izan dute elkarretaratzeek. | Pentsio duinak eskatzeko manifestazioek milaka herritar batu dituzte. Mobilizazioak egin dituzte eguerdian Hego Euskal Herriko hiriburuetan eta zenbait herritan. Ospakizunetik eta aldarritik izan dute elkarretaratzeek. | Milaka herritar mobilizatu ditu Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak, gehiengo sindikalaren eta gizarte eragileen babesarekin, «pentsio duinak» eskatzeko eta indarrean jarri berri den sistema arbuiatzeko. Lau urte dira pentsiodunen mugimenduak indarra hartu zuenetik, eta urteurrena baliatuz manifestazio jendetsuak egin dituzte eguerdian Bilbon, Donostian, Gasteizen, Iruñean, Eibarren (Gipuzkoa), Ondarroan (Bizkaia), Tafallan, Altsasun eta Lizarran (Nafarroa). Orain arte lortutakoaz «harro» egon arren, aldarrikapen nagusiei eusten dietela gogorarazi dute.
2018ko urtarrilaren 18an hasi ziren pentsiodunen protestak, eta geroztik 180 astetan atera dira kalera pentsioen alde. Gaur ere Berdin dio nork gobernatu, guk pentsio publikoak defendatu! leloarekin atera dira kalera. Bilbo izan da pentsiodunen mugimenduaren erdigunea orain arte, eta gaur ere manifestaziorik jendetsuena han egin dute.
Pentsioen murrizketen kontrako mezuak ozen entzun dira mobilizazioak egin dituzten herri eta hiri guztietan, nolanahi ere. Gasteizen, esaterako, hiriaren erdigunetik burutu dute manifestazioan askotariko oihuak egin dituzte: «Pentsio duinak guztiontzat»; «Zahar etxe publikoak orain»; «Murrizketarik ez»; «Nagusien pobrezia, emakume aurpegia».
Ospakizuna eta aldarria
Ospakizunetik eta aldarritik izan dute elkarretaratzeek, halere; izan ere, manifestazioaren amaieran irakurritako mezuan, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak gogorarazi du milaka lagun batu dituela protestak urte hauetan, eta pentsio sistemari buruz erakundeek hartu dituzten erabakiak baldintzatu dituztela horri esker. «Oso harro gaude egindakoaz», azpimarratu dute. «Gure mobilizazioek gure pentsioak are gehiago murrizteko aurreikusita zeuden neurriak posible izatea eragotzi dute».
Horien artean daude, besteak beste, PPren gobernuak aplikatu nahi izan dituen %0,25eko igoera eta Iraunkortasun Faktorea. Aitortu dute, ordea, ez dutela horrekin aski, beraien eskaera nagusiak aintzat hartu gabe segitzen dutelako. Alegia, gutxieneko pentsioa 1.080 euro izatea, eta pentsioak KPI kontsumo prezio indize «errealaren» arabera eguneratzea.
Ez daude konforme, halaber, Espainiako Gobernuak iragan abenduan onartu berri zuen pentsioen erreformarekin ere, ez dituelako aurreko gobernuen «murrizketak indargabetzen». «Gutxieneko pentsioek miserableak izaten jarraituko dute, soldatetan eta pentsioetan dagoen genero-arrakala betikotzen da, eta ez dira indargabetzen erretiro aurreratuaren koefiziente murriztaileak», ohartarazi dute.
Hain zuzen ere, sistema berriari esker, aurreko urteko inflazioaren araberako eguneratuko dira pentsioak aurten: %2,5, hau da, 32 euro batez beste. Pentsiodunen hitzetan, ordea, gutxiegi da hori, eta salatu dute erosahalmena galduko dutela, «%3 baino gehiago». Izan ere, inflazioa %6,5 izan da 2021ean guztira. Hori dela eta, Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuei eskatu diete gutxieneko pentsioak 1.080 euroraino osatzeko.
Lan erreformari ez Espainiako Gobernuak onartu asmo duen lan erreforma ere hizpide izan dute pentsiodunek: «Bete ez den beste konpromiso bat da». Gogorarazi dute «pentsio duinak» ordaintzeko «soldata duinak» behar direla, oraingo soldatei dagozkien kotizazioei esker ordaintzen direlako gaurko pentsioak orain. Horregatik, lege egitasmoa ez onartzeko eskatu diete alderdiei. «Hori ez da lan prekarietateari aurre egiteko eta gure pentsioek ordaintzen dituzten gizarte kotizazioak hobetzeko behar den erreforma». Orain arteko aldarriei eusteko asmoa du pentsiodunen mugimenduak aurrerantzean ere. Eta datozen aste eta hilabeteetan ere kalean mobilizazioekin jarraitzeko asmoa azaldu dute: «Astelehenean kalera aterako gara berriz». |
2022-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/208387/felix-ormazabal-hil-da-arabako-ahaldun-nagusi-ohia.htm | Gizartea | Felix Ormazabal hil da, Arabako ahaldun nagusi ohia | EAJko Arabako lehendakaria eta legebiltzarkidea ere izan zen. Ramiro Gonzalez Arabako Diputatu Nagusiak eman du heriotzaren berri. | Felix Ormazabal hil da, Arabako ahaldun nagusi ohia. EAJko Arabako lehendakaria eta legebiltzarkidea ere izan zen. Ramiro Gonzalez Arabako Diputatu Nagusiak eman du heriotzaren berri. | Felix Ormazabal Arabako ahaldun nagusi izandako eta EAJko kide historikoa zendu da, 81 urte zituela.
Nekazaritza eta Arrantzako kontseilaria ere izan zen Ormazabal 1979an, bigarren Eusko Kontseilu Nagusian, eta postu berean jarraitu zuen hurrengo urtean ere, frankismoaren osteko lehen Eusko Jaurlaritzan sortu zenean, 1988. urtera arte. 1987tik 1995era EAJko Araba Buru Batzarreko lehendakaria izan zen, eta baita EAJko legebiltzarkidea ere, 1984. eta 1995. urteen artean. Horren ondoren, ahaldun nagusiaren kargua hartu zuen 1999. urtera arte. 2005ean hartu zuen erretiroa, azken urteak Jaurlaritzako garraio sailean igaro ondoren.
Ramiro Gonzalez Arabako diputatu nagusiak eman du araiarraren heriotzaren berri, sare sozialen bidez. «Oroitzapen politiko eta personalak nahasten diren honetan, bere bizi osoa Araba eta Euskadi hobetzeko lan egin zuen pertsona bat omendu nahiko nuke. Goian Bego, Felix», adierazi du Gonzalezek.
Kike Fernandez de Pinedo EH Bildu Arabako Biltzar Nagusietako bozeramaileak ere doluminak eman dizkie Ormazabalen ingurukoei sare sozialen bidez: «Gure doluminak Felix Ormazabal diputatu nagusi ohiaren familiari eta ingurukoei!».
Andoni Ortuzar EAJren EBBko presidenteak, berriz, adierazi du «tristezia sakon bat» eragin diola Ormazabalen heriotzak: «Gizatasunez eta ontasunez beteriko ondarea utzi digu».
Ormazabali buruz esan du «hutsune bat» utzi duen «benetako abertzalea» zela, «bere herriarekin engaiatuta zegoen gizon on bat». Hala ere, nabarmendu du «arrasto sakona» utzi duen pertsona bat izan dela: «Bere herrian eta lurretan errotuta zegoen, literalki. Mundu gizona zen, baina bere oinak Araiako zelai berdeak zapaltzeko irrikaz zeuden beti». |
2022-1-15 | https://www.berria.eus/albisteak/208388/27-urteko-berastegiar-bat-hil-da-huescako-aspe-mendian.htm | Gizartea | 27 urteko berastegiar bat hil da, Huescako Aspe mendian | Erorikoan izandako zauriek eragin dute gaztearen heriotza | 27 urteko berastegiar bat hil da, Huescako Aspe mendian. Erorikoan izandako zauriek eragin dute gaztearen heriotza | Berastegiko (Gipuzkoa) 27 urteko gizonezko bat hil da, gaur eguerdian, mendi istripuan. Huescako Aspe mendian izan da erorikoa, Aisa herrian (Espainia). Guardia Zibilak jakinarazi duenez, 14:25ean jaso dute abisua, Aragoiko 112 telefono zenbakian. Mendizale talde batek eman du abisua, eta berehala jarri dira bidean Jacako Guardia Zibilaren erreskate taldeko hainbat kide, baita helikoptero bat eta 061eko mediku bat ere. Mendiaren ebakidura batetik behera erori da gaztea, eta Aragoiko Gobernuak jakinarazi duenez, erorikoan sufritutako zaurien ondorioz hil da. |
2022-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/208416/furgoneta-gidari-bat-atxilotu-dute-txirrindulari-bat-nahita-harrapatzeagatik-hondarribian.htm | Gizartea | Furgoneta gidari bat atxilotu dute, txirrindulari bat nahita harrapatzeagatik Hondarribian | Mendelu auzoko kamerei esker identifikatu dute ibilgailua, eta gendarmeek atxilotu dute gidaria. 69 urteko txirrindularia ospitaleratu egin dute. Eztabaida bat izan zuten aurretik. | Furgoneta gidari bat atxilotu dute, txirrindulari bat nahita harrapatzeagatik Hondarribian. Mendelu auzoko kamerei esker identifikatu dute ibilgailua, eta gendarmeek atxilotu dute gidaria. 69 urteko txirrindularia ospitaleratu egin dute. Eztabaida bat izan zuten aurretik. | Furgoneta batek txirrindulari bat harrapatu zuen atzo, nahita, Hondarribiko (Gipuzkoa) Mendelu auzoan. Jarraian, ihes egin zuen gidariak, Gipuzkoa eta Lapurdi arteko muga pasa zuen, eta gendarmeek atxilotu zuten. Mendeluko segurtasun kamerei esker identifikatu zuten ibilgailua. Txirrindularia, berriz, ospitaleratu egin behar izan zuten, eta Bidasoko ospitalean jarraitzen du.
Hondarribiko Udaltzaingoaren arabera, istripuaren aurretik eztabaida bat izan zuten txirrindulariak eta gidariak. Gero, berriz errepidean zirela, gidariak nahita harrapatu zuen 69 urteko txirrindularia. Lurrean geratu zen hura, buruan kolpe bat zuela, baina ihes egin zuen gidariak. 16:45ean gertatu zen.
Atzo bertan, mila txirrindularik baino gehiagok Jon Rodriguez omendu zuten: aurreko asteburuan hil zen, errepidean. Bizikleta zuri bat jarri zuten istripua izan zen tokian, Gaintxurizketan, Irunen (Gipuzkoa). |
2022-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/208417/berrobiko-mendizale-bat-hil-da-balerdi-mendian-aralarren.htm | Gizartea | Berrobiko mendizale bat hil da Balerdi mendian, Aralarren | 39 urteko mendizalea 50 metrotik erori da. Ertzaintzaren helikopteroaren laguntzarekin erreskatatu dute gorpua. | Berrobiko mendizale bat hil da Balerdi mendian, Aralarren. 39 urteko mendizalea 50 metrotik erori da. Ertzaintzaren helikopteroaren laguntzarekin erreskatatu dute gorpua. | Asteburuko bigarren euskal mendizalea hil da gaur. Balerdi mendian gertatu da ezbeharra, Aralar mendilerroan; Berrobiko (Gipuzkoa) 39 urteko gizon bat 50 metrotik erori da. Unean bertan hil da, eta beste mendizale batek eman du abisua.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, osasun langileak, suhiltzaileak eta Ertzaintzako erreskate taldeko agenteak joan dira esandako lekura, eta toki harritsu batean aurkitu dute gorpua. Azkenean, Ertzaintzaren helikopteroaren laguntzaz erreskatatu dute gorpua.
Atzo, Berastegiko (Gipuzkoa) 27 urteko beste gizonezko bat hil zen mendi istripuz. Huescako Aspe mendian erori zen, Aisa herrian (Espainia). |
2022-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/208419/ez-du-hozka-egin.htm | Kirola | Ez du hozka egin | Athleticek 0-2 galdu du Real Madrilen aurka Superkopako finala, Modricen eta Benzemaren golekin. Madrildarrak nagusi izan badira ere, Athleticek azken txanpan estutu du. Courtois atezainak penalti bat gelditu dio Raul Garciari. | Ez du hozka egin. Athleticek 0-2 galdu du Real Madrilen aurka Superkopako finala, Modricen eta Benzemaren golekin. Madrildarrak nagusi izan badira ere, Athleticek azken txanpan estutu du. Courtois atezainak penalti bat gelditu dio Raul Garciari. | Athleticek ezin izan du Espainiako Superkopa laugarrenez irabazi. Riaden (Saudi Arabia) jokatu den finalean, Real Madril 0-2 nagusitu da. Hasieratik hobeto moldatu ziren zuriak atzoko neurketan, eta nagusitasuna markagailura eraman zuten Modricen eta Benzemaren golei esker. Partidaren gidoia aldatzen saiatu zen Marcelino Garcia entrenatzailea bigarren zatian egin dituen aldaketekin, eta, hein batean, lortu zuen, Athleticek partidaren azken zatian estutu zuelako. Edonola ere, lehoiak ezin izan zuen hozka egin, eta esku hutsik itzuliko da Euskal Herrira. Erasoan arrisku gehiago sortzea falta izan zitzaion Athletici, eta, hortaz, talde espainiarrak ez zuen gehiegi sufritu behar izan.
Nagusi izan zen Real Madril lehenengo zatian. Carlo Ancelottiren taldeak eroso jokatu zuen, eta baloi jabetzaren bitartez min egin zion Athletici. Ahalegindu ziren zuri-gorriak presio aurreratua egin eta kontraerasoan madrildarrak tokiz kanpo harrapatzen. Zuriek, ordea, defentsako lan bikaina egin zuten. Athletic ez zen eroso aritu, Marcelino Garcia Toralen taldeak korrika egiteko aukera gutxi izan zuelako. Hala, Karim Benzemak izan zuen neurketako lehen aukera ona, 20. minutuan. Ondoren, Casemirok beste bi ere izan zituen, baina Unai Simonek hiru geldiketa onekin erantzun zuen. Zernahi ere, lehen zatiko azken minutuan, Oihan Sancet berdinketaren gola egiteko zorian izan zen: nafarrak area barruan baloia jaso zuen, eta errematea ozta-ozta langatik gora joan zitzaion.
Ikusi gehiago: Horrela jarraitu du BERRIAk
Bigarren zati hasieran, lehengo lepotik burua. Presiotik ondo atera zen Ancelottiren taldea, eta eskuin hegaletik min egin zion talde bizkaitarrari. Ez hori bakarrik, saria ere berehala jaso zuen talde zuriak. Izan ere, VAR-aren laguntzarekin, Soto Gradok Yerayren penaltia adierazi zuen 51. minutuan: eskuan eman zion baloiak. Benzemak egin zuen-2koa (52.min).
Markagailuari buelta emateko asmoz, finalerdietako aldaketak errepikatu zituen Marcelinok, Nico Williams, Raul Garcia, Vesga eta Yuri zelairatuz. Horri esker, metro batzuk aurrera egin zituen talde zuri-gorriak. Alta, talde espainiarrak ondo kokatuta jarraitu zuen, eta kontraerasoan min egiten hasi zen. Minutuak aurrera joan ahala, joko zuzenagoa egiten hasi zen Athletic, Raul Garcia arean inguruan zebilela aprobetxatuz, eta nafarrak arriskua sortu zuen, baina ez zen nahikoa izan.
Partida aldatu egin zen, eta baloia aurrerago berreskuratzen hasi ziren zuri-gorriak. Markagailu zuen aldeari eusteko beharraz ohartuta, atzerago defendatu behar izan zuen Real Madrilek. Halako batean, Yuriren erdiraketa bikain bat buruz errematatu zuen Raul Garciak, eta baloiak Militaoren eskuan jo zuen. VAR-ean begiratuta, epaileak penaltia adierazi zuen, eta txartel gorria erakutsi zion atzelari brasildarrari. Alabaina, Thibaut Courtoisek Raul Garciari penaltia gelditu zion, eta ezerezean utzi zuen Athleticen azken minutuetako oldarraldia izan zitekeena. Hortik amaierara, gauza gutxi gertatu ziren, eta madrildarrek irabazi dute Espainiako Superkopa. Luka Modricek jaso du finaleko jokalaririk onenaren saria.
Athletic: Unai Simon; De Marcos, Yeray, Iñigo, Balenziaga; Dani Garcia, Zarraga, Berenguer (Nico Williams, 45'), Muniain; Sancet eta Iñaki Williams.
Real Madril: Courtois; Alaba, Militao, Mendy; Casemiro, Lucas Vazquez, Kroos, Modric; Rodrygo, Vini Jr. (Marcelo) eta Benzema. |
2022-1-16 | https://www.berria.eus/albisteak/208420/pentildea-iia-eta-albisu-gailendu-dira-binakako-txapelketako-bederatzigarren-jardunaldian.htm | Kirola | Peña II.a eta Albisu gailendu dira Binakako Txapelketako bederatzigarren jardunaldian | Txapelketako laugarren garaipena erdietsi dute Peña II.ak eta Albisuk; hirugarrena dute segidan. Jaka eta Mariezkurrena ez dira fin aritu, huts franko egin dute, eta apenas izan duten lehiari eusteko aukerarik. | Peña II.a eta Albisu gailendu dira Binakako Txapelketako bederatzigarren jardunaldian. Txapelketako laugarren garaipena erdietsi dute Peña II.ak eta Albisuk; hirugarrena dute segidan. Jaka eta Mariezkurrena ez dira fin aritu, huts franko egin dute, eta apenas izan duten lehiari eusteko aukerarik. | Aparteko zirrararik gabeko neurketa izan zen Gasteizko Ogeta pilotalekuan atzo jokatutakoa. Binakako Txapelketako bederatzigarren jardunaldiko azken partida izan zen iluntzean, eta Peña II.a eta Albisu aise gailendu zitzaizkien Jakari eta Mariezkurrenari. Markagailuak 22-13 zekarren norgehiagokaren amaieran; hala, laugarren puntua zakuratu dute Peña II.ak eta Albisuk, merezimendu osoz.
Jakak eta Mariezkurrenak eginiko akatsek baldintzatu zuten partida, batik bat. Hasieratik, aski makal izan ziren bi pilotari horiek, eta, hala, gorrien eta urdinen arteko aldea nabarmena izan zen kasik hasieratik. 10-1 izan ziren partidari ekin eta gutxira. Guztira, hamasei pilota galdu zituzten Jacak eta Mariezkurrenak. Ahaleginduta ere, beraz, ez zuten lortu markagailua iraultzea.
Kontuak kontu, Peña II.ak eta Albisuk txapelketako laugarren garaipena dute atzokoa; hain justu, hirugarrenez irabazi dute segidan. Seigarren dira ligaxkako sailkapenean. Hain justu, horien atzetik dira Jaka eta Marizkurrena, hiru garaipen lortuta.
Binakako Txapelketako partidaren aurretik, Oinatz Bengoetxeak Ogeta pilotalekuan jokatu duen azken partida irabazi zuen. Amaieran, agur ekitaldi bat egin zuten, eta Bengoetxea VI.ak esan zuen pilotaleku hori beti «gogorra» izan dela. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208421/istripu-bat-izan-da-erandion-eta-kilometro-askoko-auto-ilarak-sortu-dira.htm | Gizartea | Istripu bat izan da Erandion, eta kilometro askoko auto ilarak sortu dira | Ezbeharra N-637 errepidean gertatu da, Erandio (Bizkaia) inguruan, Galdakaora (Bizkaian) bidean. Dozena erdi bat ibilgailuk elkar jo dute. | Istripu bat izan da Erandion, eta kilometro askoko auto ilarak sortu dira. Ezbeharra N-637 errepidean gertatu da, Erandio (Bizkaia) inguruan, Galdakaora (Bizkaian) bidean. Dozena erdi bat ibilgailuk elkar jo dute. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Departamentuak emandako informazioaren arabera, 07:00ak aldera auto istripua izan da N-637 errepidean, Erandio (Bizkai) inguruan. Zehazki, dozena erdi ibilgailuk talka egin dute errepide horretan, Galdakaora bidean. Departamentuak oraindik ez du eman datu zehatzik, baina esan du litekeena dela zenbait lagun zauritu izana istripuaren ondorioz.
Talkaren eraginez, trafikoa nabarmen korapilatu da inguruan. Auto ilara luzeak sortu dira, hainbat kilometrotakoak. Jakinarazi dutenez, bi lerro itxita daude, eta trafikoaren moteltzea Barakaldoko (Bizkaia) Max Center-en ingurumarietara eta Arrontegi zubira ailegatzen da oraintxe. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208422/ahtaren-aurkako-pankarta-erraldoi-bat-jarri-dute-pirinio-atlantikoetako-departamenduaren-kontseiluan.htm | Gizartea | AHTaren aurkako pankarta erraldoi bat jarri dute Pirinio Atlantikoetako Departamenduaren Kontseiluan | «Treina maite dugulako, gelditu AHT' dio banderola erraldoiak, eta Bizi plataformako ekintzaileek jarri dute. | AHTaren aurkako pankarta erraldoi bat jarri dute Pirinio Atlantikoetako Departamenduaren Kontseiluan. «Treina maite dugulako, gelditu AHT' dio banderola erraldoiak, eta Bizi plataformako ekintzaileek jarri dute. | AHTaren aurkako ekintza bat egin dute Bizi mugimenduko ekintzaileek. Pankarta erraldoi bat jarri dute Pirinio Atlantikoetako Departamenduaren Kontseiluan, Treina maite dugulako, gelditu AHT lelopean. Guztira, 38 metro karratu inguru ditu banderola erraldoiak, eta, haien hitzetan, «AHT proiektuaren aurkako jarrera argi eta behin betiko bat galdegiteko» jarri dute.
Sare sozialen bitartez eman dute ekintzaren berri, eta ekintzaileak pankarta jartzen ari zireneko irudiak eta bideoak ere ipini dituzte. Hala salatu dute txio horietako batean: «AHT hau behargabekoa, suntsitzailea eta izigarri karioa litaike kolektibitateentzat eta ingurumenarentzat. Zerga ordaintzaileen dirua tokiko garraioa hobetzeko erabiltzea galdatzen dugu, ez 6300 ha lur suntsituko lituzkeen proiektu bat finantzatzeko».
Gaineratu dutenez, Euskal Elkargoak proiektuaren aurka bozkatu du –hautetsien %78ak, zehaztu dute–. «Akize Handiko Elkargoak eta Lot eta Garonako Departamenduak» ere ez dutela babestu adierazi dute. Pirinio Atlantikoetako Departamenduak, aldiz, proiektuaren alde egin du «oraingoz». Horregatik, «proiektu honen aurka argi eta behin betiko kokatzeko» galdegin diote. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208423/2020an-galdu-zuen-erdia-eskas-berreskuratu-du-araba-bizkai-eta-gipuzkoako-ekonomiak.htm | Ekonomia | 2020an galdu zuen erdia eskas berreskuratu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomiak | Eustaten arabera, BPGa %5,5 hazi zen 2021ean. Jarduera ekonomikoa bizkortu egin da urteko azken hiruhilekoan | 2020an galdu zuen erdia eskas berreskuratu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomiak. Eustaten arabera, BPGa %5,5 hazi zen 2021ean. Jarduera ekonomikoa bizkortu egin da urteko azken hiruhilekoan | COVID-19aren seigarren olatuak ez du bidetik atera jarduera ekonomikoaren hazkundea. Are gehiago, urteko azken hiruhilekoa hobea izan da hirugarrena baino, jarduera bizkortu egin baita. Hiruhileko arteko tasan, udako hilabeteetan %1 hazi zen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPG barne produktu gordina, eta %1,2, berriz, udazkenekoetan. Ondorioz, Eustaten lehen estimazioaren arabera, 2020. urte osoan %5,5 hazi da hiru lurraldeetako BPGa.
2020ko datuaren ispilua izan da 2021ekoa, orduko eroriko historikoaren errebotea izan baita oraingo hazkundea. Baina ez da, inondik ere, ispilu perfektua izan, orduan galdutakoaren (%9.9) erdia eskas berreskuratu baitu ekonomiak. Iragarpenek diote aurtengo lehen erdiaren amaieran iritsi daitekeela ekonomia pandemiaren aurreko mailara.
Prebisioak ez dira bete
Urtearen joanean hazkunde iragarpena apaltzen joan da Eusko Jaurlaritza, ikusita iaz egindako iragarpen oso baikorrak (+%8,7) ez zirela beteko. Lehenik, urte hasierako bi olatuek jarduerari kalte egin ziotelako —joan-etorriak mugatzeko neurriek turismoa geratu zuten, eta ostalaritzak baldintza gogorrak izan zituen—, eta eta gero, txertoak orokortu ahala, industria ez zelako gai izan eskariaren handitzeak hornidura katean sortutako enbutuak gainditzeko eta energia neurrigabe garestitu zelako. Horrela, martxoan hazkunde iragarpena %6,7ra murriztu zuen Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak, eta %5,6ra, berriz, abenduan.
Eustatek dioenez, bi izan dira 2020tik gehien berreskuratu diren sektoreak: industria eta merkataritza, ostalaritza eta garraioa izan dira. Hain zuzen ere, koronabirusaren agerraldia gehien sufritu zuten sektoreak dira, eta, beraz, erreboterako aukera gehien zutenak.
Estatistika erakundeak aurreratu du kanpo eskariaren ekarpena positiboa izan dela 2021. urtean, oro har, eta barne eskarian kapital finkoaren eraketa gordina nabarmendu dela, hau da, inbertsioa.
Enpleguari dagokionez, denbora osoko baliokidetzako lanpostu gisa neurtuta, %5,2 egin du gora, aurreko urtearekin alderatuta.
Martxoaren 4ean emango ditu datu Eustatek osoagoak. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208424/55-pertsona-zeramatzan-ontzi-bat-hondoratu-da-mendebaldeko-saharako-kostaldean.htm | Mundua | 55 pertsona zeramatzan ontzi bat hondoratu da Mendebaldeko Saharako kostaldean | Kostazainek hamar lagun erreskatatu dituzte onik, eta beste bi hilik. Desagertutzat jo dituzte gainontzekoak. Salatu dute Marokok 11 ordu behar izan zituela erreskatera joateko. | 55 pertsona zeramatzan ontzi bat hondoratu da Mendebaldeko Saharako kostaldean. Kostazainek hamar lagun erreskatatu dituzte onik, eta beste bi hilik. Desagertutzat jo dituzte gainontzekoak. Salatu dute Marokok 11 ordu behar izan zituela erreskatera joateko. | Beste ezbehar batekin hasi da eguna Mendebaldeko Saharako uretan. Kanarietara zihoan ontzi bat hondoratu egin da Tarfayatik gertu, eta gutxienez 43 pertsona desagertutzat jo dituzte. Marokoko kostazainek hamar lagun atera dituzte onik uretatik, eta bi hildako aurkitu dituzte. Hiru adingabe daude desagertuen artean.
Kanarietako Gobernuak jakinarazi duenez, kostazainek Tarfayara eraman dituzte erreskatatutakoak. Gobernuaren migrazioetarako aholkulari Txema Santanak gogorarazi du iaz inoiz baino pertsona gehiago hil zirela bide horretan «bizitzen jarraitzeko ahaleginean». Alarm Phone gobernuz kanpoko erakundeak jakinarazi duenez, bart gauerdian jaso zuten laguntza deia: «Erabat izututa zeuden. Heriotzak eragotz zitezkeen, baina, beste behin, Marokok huts egin du bere betebeharretan. 11 ordu behar izan dituzte erreskatera joateko».
Horrez gain, azken orduetan beste 75 pertsona erreskatatu dituzte Atlantikoan, eta Kanarietara eraman dituzte. Hala jakinarazi du Santanak berak, eta bide batez ohartarazi du haize gogorra eta ekaitzak espero dituztela kostaldean datozen orduetan. Iaz, 4.016 pertsona hil ziren Kanarietara iristeko ahaleginetan, aurreko urtean baino %120 gehiago. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208425/aetek-salatu-du-lanbideren-585-ikastaroetatik-bakarra-dela-euskarazkoa-euskara-ikastaroa.htm | Gizartea | AETek salatu du Lanbideren 585 ikastaroetatik bakarra dela euskarazkoa: euskara ikastaroa | Gaur Lanbideren webgunean ageri diren 574 ikastaroetan ez dago euskarazkorik. Administrazioan Euskaraz Taldeak Lanbideri eskatu dio «baldintzak» jar ditzala herritarrek halako ikastaroak euskaraz egiteko aukera izan dezaten. | AETek salatu du Lanbideren 585 ikastaroetatik bakarra dela euskarazkoa: euskara ikastaroa. Gaur Lanbideren webgunean ageri diren 574 ikastaroetan ez dago euskarazkorik. Administrazioan Euskaraz Taldeak Lanbideri eskatu dio «baldintzak» jar ditzala herritarrek halako ikastaroak euskaraz egiteko aukera izan dezaten. | AET Administrazioan Euskaraz Taldeak ohartarazi du Lanbide Eusko Jaurlaritzaren enplegu zerbitzuak langabeei eskaintzen dizkien ikastaro guztiak gaztelaniazkoak direla. 585 ikastarotatik bakarra da salbuespena, zehaztu duenez; hain justu, euskaraz ikastekoa. Atzo egin zuen salaketa taldeak, eta Lanbideren ikastaroen eskaintza eguneratuari erreparatu dio BERRIAk. 574 ikastaro ageri dira gaur Lanbideren webgunean, eta bakar bat ere ez da euskarazkoa.
Herritar baten kexaren bidez izan du egoeraren berri AETek. Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitatearen parte diren herrietan ere egoera berbera dela nabarmendu du taldeak, eta salatu gaztelerazkoak direla hizkuntzarekin zerikusi handia duten arloetara bideratutako ikastaroak ere: turismora, hezkuntzako teknologietara, bezeroekiko harremanetara...
AETek Lanbideri eskatu dio «baldintzak jar ditzala herritarrek aukera izan dezaten halako ikastaroak euskaraz egiteko». Hiriburuetatik eta Uemako herrietatik hastea proposatu dio. Halaber, Lanbideren webguneko bilatzailea «moldatzeko» ere eskatu dio, «hizkuntzaren araberako bilaketak egiteko». |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208426/martin-villak-aitortu-du-martxoaren-3ko-hilketen-erantzule-politiko-eta-penala-izan-litekeela.htm | Politika | Martin Villak aitortu du Martxoaren 3ko hilketen «erantzule politiko eta penala» izan litekeela | Ministro ohiak ukatu du Espainiako trantsizioaren testuinguruan gertatutako hilketak plan baten parte izan zirela, eta memoria legeen aurka agertu da. | Martin Villak aitortu du Martxoaren 3ko hilketen «erantzule politiko eta penala» izan litekeela. Ministro ohiak ukatu du Espainiako trantsizioaren testuinguruan gertatutako hilketak plan baten parte izan zirela, eta memoria legeen aurka agertu da. | Rodolfo Martin Villa Espainiako ministro ohiak aitortu du Espainiako trantsizioaren testuinguruan 1976ko martxoaren 3an eta 1978ko uztailaren 8an gertatutako hilketen «erantzule politiko eta penala» izan litekeela, baina gobernuak ez zuela «plan sistematiko, orokortu eta antolatu bat gobernu demokratiko baten aldeko espainiarrak izutzeko, pertsona esanguratsu jakin batzuk hilda», haren aurkako akusazio autoak dioen bezala.
Forum Europan mintzatu da Martin Villa, Argentinako justiziak baliogabetu eta gero haren aurkako auzipetzea. «Defendatu naiz inputazio pertsonaletaz. Baina uste izan dut derrigortuta nengoela defendatzeko Espainiako bizitzaren garai bat», hasi da Martin Villa: «Heriotza horien arduradun politiko eta penala ere izan ninteke; posible zatekeen, erokeriak jota, egile materiala ere izatea. Baina ez da posible ni gobernu jakin batzuetako kide izatea, trantsizioan, eta gobernu horiek, akusazioak dioen bezala, plan sistematiko, orokortu eta antolatu bat edukitzea gobernu demokratiko baten aldeko espainiarrak izutzeko, pertsona esanguratsu jakin batzuk hilda». Trantsizioa «justu kontrakoa» izan zela gaineratu du.
Memoria legeen aurka ere jo du Martin Villak: «Esan ohi da, historialariek historia garaikidea lantzen dutenean, oso zaila dela ez erortzea interpretazio politikoetan. Horrek erakusten du memoriaren kontu honek ez duela bertsio bakar bat, eta ia ezinezkoak direla memoria legeak». Erantsi du memoria araudi batzuen asmoa dela «trantsizioa ezabatzea, esanez diktaduraren jarraipen bat dela, edo, okerrago, trantsizioan plan horiek egon zitezkeela».
Francisco Francoren diktaduran eta ondorengo urteetan kargu ugari izan zituen Martin Villak Espainiako Gobernuan. 1975ean Sindikatuekiko Harremanetarako ministro izendatu zuten, eta 1976an, Gobernazio ministro; garai hartan segurtasun indarrek izandako jardun bortitzaren erantzukizuna egotzi izan diote. Hain justu, gizateriaren aurkako delituengatik auzipetu zuen Servinik, lau hilketaren erantzule delakoan: 1978ko sanferminetan, German Rodriguezena, eta 1976ko Martxoaren 3an, Gasteizko sarraskiko hiru langilerena —ondorengo egunetan beste bi lagun zendu ziren, baina horiei buruzko ikerketa zabalik utzi zuen Servinik—.
Abenduaren 23an, ministro ohiaren aurka Argentinan irekita zegoen auzibidea etetea onartu zuen Argentinako Ganbera Kriminal Federalak. Maria Servinik auzipetu zuen Martin Villa urrian, baina hark helegitea jarri zion, eta tramiterako onartu zuen apelazio auzitegiak. Ebazpenaren arabera, «ez dago frogarik, ez zuzenekorik ez zeharkakorik, ezta zantzurik ere» ministro ohiari egotzitako delituen inguruan. Hala ere, Martxoak 3 eta Sanferminak 78 memoria elkarteek argi adierazi dute: «Auzibidea ez da bertan behera geratu; gelditu egin dute froga indartsuagoak aurkeztu arte; besterik ez. Martin Villa oraindik inputatuta dago gizateriaren aurkako delituengatik». Elkarteek azaldu dutenez, Martin Villak aurkeztutako helegiteari beste bat aurkeztuko diote. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208427/protokolo-berriekin-ikasgela-guztiak-irekita-ari-direla-esan-du-bildarratzek.htm | Gizartea | Protokolo berriekin «ikasgela guztiak irekita» ari direla esan du Bildarratzek | Lehengo astean 3.032 ordezkatze «kudeatu» behar izan zituztela esan du: «Egunean seiehun ordezkapen». | Protokolo berriekin «ikasgela guztiak irekita» ari direla esan du Bildarratzek. Lehengo astean 3.032 ordezkatze «kudeatu» behar izan zituztela esan du: «Egunean seiehun ordezkapen». | Eusko Legebiltzarrean hartu du hitza Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak. Eguberritako oporren aurretik, izurriaren intzidentzia gora ari zelarik, eskoletako jardunean arazo ugari egon zirela onartu du: 460 ikasgela itxita zeuden, 205 ikastetxetan, eta ikasleen %2,6 aurrez aurreko eskolarik gabe utzi zituen horrek. Orduan 100.000 laguneko intzidentzia metatua 1.495ekoa zela azaldu du sailburuak, eta gogora ekarri du Eguberritako oporretan oraindik ere gehiago okertu zela egoera, «aurreikuspen denak» gainditzeko eran, gainera: «Hogei egunean, 4,5 aldiz hazi zen». Horregatik, oporretarako bueltarako, Osasun Sailarekin elkarlanean, «protokolo berriak» ondu zituztela esan du, eta, horien bidez, «ikasgela guztiak irekita» daudela orain. Helburu nagusia «aurrez aurreko eskolak» bermatzea delarik, nabarmendu egin du lorpena.
Protokolo horietan aldaketa garrantzitsuenetariko bat da orain ikasgelan positibo bat agertu orduko ez direla hasten neurriak hartzen. Espainiako Osasun Batzordearen irizpidea izan zen bakartzeak-eta hastea ikasgela batean bost kasu agertu orduko, eta irizpide horrekin ez du bat egin Jaurlaritzak, baina utzi egin dio kasu bat agertu orduko ikasgela osoan neurri orokorrak hartzeari. Lehen, positibo bat agertzen bazen, gertuko kontaktutzat jotzen ziren ikasle denei probak egiten zizkieten, baina, orain, egiteari utzi zaio: zaurgarri direnei bakarrik egiten zaizkie. Era berean, indartu egin dira maskararen erabilera eta ikastaldeen arteko bereizketa, ikasle talde ezberdinak nahas ez daitezen. Hezkuntza Sailak berak protokoloetan egin dituen aldaketak ez direla oso handiak esan du, eta osasun adituek ematen dituzten irizpideekin lotuta daudela gainerakoak. «Aztarnari taldeak aztertzen du kasu bakoitza, eta erabakitzen du zer egin». Bildarratzek nabarmendu du 5-11 urte arteko ikasleen %53,2 txertatuta daudela orain, handitzen ari dela ehuneko hori, eta txertaketa prozesu horretan dutela jarria esperantza apurka ikasgeletan martxa gero eta arruntagoa izateko. Izan ere, gogora ekarri du aurreko hiruhilekoan txertatuta zeudela ja bigarren hezkuntzako ikasle asko eta gela «gutxi» itxi zirela maila horietan.
Goraipatu egin du eskola guztietan egiten ari diren lana, hezkuntza komunitate osoaren ekarpena. «Eta egun ere ez da eskola bat baino toki seguruagorik aurkituko pandemiaren kontra egiteko». Neurriak zorrotzak direla onartu du, baina, eskoletako martxa ona bermatze aldera, behar direla. Sailburuak onartu du ikasturte hasiera oso zaila izan dela gaixo agirien ondorioz. 3.032 ordezkatze «kudeatu» behar izan zituzten lehengo astean: «Egunean seiehun ordezkapen». Oposizioko taldeek Bildarratz sailburuari esan diote «nahasmendua» ekarri dutela protokolo berriek, eta familiengan ardura handiegia utzi dela. Antigeno testak eskuratzeko bideak, eta familia eta lana bateratzeko laguntzak eskatu dituzte. Eskola kiroleko lehiaketak bertan behera utzi direlako ere kontu hartu diote. Jardunean esku hartzen duten erakunde «denen artean» hartutako erabakia izan zela defendatu du. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208428/edadeko-palestinar-bat-hil-da-israelentzat-lanean-ari-zen-garabi-batek-harrapatuta.htm | Mundua | Edadeko palestinar bat hil da, Israelentzat lanean ari zen garabi batek harrapatuta | Suleian Hathalinek 75 urte zituen, eta palestinarren eskubideen aldeko ekintzaile ezaguna zen. Joan den astean harrapatu zuen garabi batek, eta eragin zizkion zaurien ondorioz hil da. | Edadeko palestinar bat hil da, Israelentzat lanean ari zen garabi batek harrapatuta. Suleian Hathalinek 75 urte zituen, eta palestinarren eskubideen aldeko ekintzaile ezaguna zen. Joan den astean harrapatu zuen garabi batek, eta eragin zizkion zaurien ondorioz hil da. | Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez, adineko palestinar bat hil da gaur, joan den astean Israelentzat lanean ari zen garabi batek harrapatu zuenean eragin zizkion zaurien ondorioz. Suleiman Hathalin zuen izena, 75 urte zituen, eta, artzaina izateaz gain, palestinarren eskubideen aldeko aktibista ezaguna ere bazen. Urtarrilaren 6an harrapatu zuen Israelen okupazioaren alde lanean ari zen garabi batek, Umm al Khair herrian, Hebrongo mendien hegoaldean, Zisjordanian.
Haaretz egunkariak azaldu duenez, garabia matrikularik gabeko palestinarren autoak ari zen kentzen Israelgo Poliziaren aginduz, eta orduan harrapatu zuen Hathalin. Palestinako iturriek salatu dute Israel autoak konfiskatzen ari zela.
Zauri larriak eragin zizkion ezbeharrak, buruan, bularrean, sabelean eta pelbisean. Hebrongo ospitalera eraman zuten, eta han hil da gaur. Palestinako Aginte Nazionaleko Atzerri Ministerioak salatu du «krimen beldurgarria» dela gertatutakoa, eta «Israelen basakeria eta arrazakeria» islatzen duela; «kolonien aurrean euren lurra modu baketsuan defendatzen duten palestinar babesgabeen aurkako abusuak» ere salatu ditu.
Okupazioaren aurkako protestatan, ohikoa zen Hathalin inguru horretan. Israelen kolonien aurka egiten dute protesta palestinarrek, eta ohikoak dira liskarrak kolonoekin. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208429/alokairua-arautzeko-etxebizitza-lege-berria-hitzartu-dute-nafarroan.htm | Gizartea | Alokairua arautzeko etxebizitza lege berria hitzartu dute Nafarroan | PSNk, Geroa Baik eta Ahal Dugu-k lege proiektua erregistratu berri dute Nafarroako Parlamentuan. 2010eko legea berritu nahi dute, eta, besteak beste, alokairuen iraunkortasunerako indizea edo alokairu kontratuen erregistroa sortzea proposatu dute. | Alokairua arautzeko etxebizitza lege berria hitzartu dute Nafarroan. PSNk, Geroa Baik eta Ahal Dugu-k lege proiektua erregistratu berri dute Nafarroako Parlamentuan. 2010eko legea berritu nahi dute, eta, besteak beste, alokairuen iraunkortasunerako indizea edo alokairu kontratuen erregistroa sortzea proposatu dute. | Nafarroako administrazioak erreminta gehiago izango ditu aurki etxebizitzaren merkatua arautzeko orduan, batik bat alokairuen atalean. Nafarroako Gobernua osatzen duten hiru alderdiek —PSNk, Geroa Baik eta Ahal Dugu-k— 2010eko Etxebizitzaren Legea aldatzeko lege proiektua hitzartu dute, eta goizean erregistratu dute parlamentuan. Hiru alderdietako eledunak pozik agertu dira emaitzarekin. Jose Mari Aierdi Etxebizitza eta Lurralde Antolamenduko kontseilariak azpimarratu du legearen edukia «sakona eta aurreratua» dela etxebizitzarenaren gisako gai delikatu batean.
Proiektuak bere bidea egin behar du orain legebiltzarrean. Goizean Eledunen Batzordetik pasatu ostean, ohiko prozedurari jarraitu beharko dio: lehenik, osoko bilkuran aintzat hartu beharko da; ondoren, batzordeetatik igaro beharko du, eta azken testua osoko bilkuran eztabaidatu eta bozkatuko da. Akordioa hitzartu duten taldeek ez dutenez gehiengorik, beste taldeen babesa edo onespena beharko dute tramitazio horretan. Litekeena da, beraz, tramitazioan aldaketak sartzea. Jose Mari Aierdik onartu du EH Bilduk eta Ezkerrak negoziazioen nondik norakoen berri izan dutela.
Berritasun nagusietako bat alokairuen errenta arautzeko mekanismo berria izango da; alokairuen iraunkortasunerako indizea, alegia. Adierazle horren bitartez, gobernuak gehienezko prezio baten erreferentzia ezarriko du alokairua eskuragarri egiteko, tokiz toki. Adierazle horren zenbatekoa bi tarteren artean egongo da: urteko errenta 3.600 eurokoa izango da gutxienez, eta lanbidearteko soldata bider 1,5 gehienez.
Beste berritasunetako bat da lehen aldiz Nafarroan alokairu kontratuen erregistroa ezarriko dela. Legeak zehazten duenez, bi erreminta horien bitartez, administrazioak aukera izango du alokairuen prezioak modu egokian aztertzeko, prezioen tentsio handiko eremuak definitu ahal izateko eta horren arabera neurriak hartzeko.
Halaber, babes ofizialeko etxebizitzen kalifikazioa iraunkor egin nahi du legeak, administrazio publikoek etxebizitzekin egiten duten esfortzu horri eutsi ahal izateko. Izan ere, egun Nafarroak sustaturiko 56.000 etxebizitzetatik ia erdira murriztu da jabego publikoa (28.000, zehazki), eta legeak jabego horri eustea proposatzen du. Hala, babes ofizialeko etxea galtzeko baldintzak ere ezartzen dira: adibidez, etxea ohiko bizitoki gisa ez erabiltzea.
Espainiako legediarekin talka
Oraintxe bertan, Espainiako Kongresuan etxebizitza lege proiektua tramitazioan dago, eta Geroa Baiko Ana Ansak espero du bi legeen artean «talkarik ez egotea». Aierdik gogorarazi du Espainian etxebizitza merkatua arautzeko lehen legea ezarri nahi den bitartean Nafarroan jada «tradizio bat» eta bide bat eginda dagoela. Itxaropena agertu du eztabaida eragin dezaketen gaietan ados jartzeko gai izango direla bi administrazioak. Gaineratu duenez, «estatuko legearen musikarekin bat egiten dute» akordioa sinatu duten hiru alderdiek, batik bat prezioen tentsio handiko eremuetan alokairua arautzeko formulazioari dagokionez.
Ahal Dugu-ko Mikel Builen esanetan, Espainiako legearen filosofiara egokitzeko erremintak planteatzen ditu lege horrek. Pozik agertu da emaitzarekin, baina azpimarratu du hainbat kontutan ez direla ados jarri, eta espero du tramitazioan zuzenketa bidez beren planteamenduak onartzea. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208430/laquozartada-gazte-ekimena-kalean-daraquo-gazte-mugimenduak-laquobaturaquo-nahi-dituen-egitasmoa.htm | Gizartea | «Zartada Gazte Ekimena kalean da», gazte mugimenduak «batu» nahi dituen egitasmoa | Martxoaren 18an, 19an eta 20an egingo dute lehen topaketa, Gasteizen. 'Bat egitetik, hamaika izatera' leloa izango du. | «Zartada Gazte Ekimena kalean da», gazte mugimenduak «batu» nahi dituen egitasmoa. Martxoaren 18an, 19an eta 20an egingo dute lehen topaketa, Gasteizen. 'Bat egitetik, hamaika izatera' leloa izango du. | Atzo aurkeztu zuten Zartada Gazte Ekimena, eta, mugimenduko kideen esanetan, «Euskal Herriko gazteria eta gazte mugimenduak batu, aktibatu eta elkarlanean jartzeko» helburuz sortu da, «elkarrekin hausnartu, ikasi eta mobilizatzeko». Euskal Herriko zenbait eragileren eta kideren artean sortu dute, eta «egungo testuinguruaz hausnartu eta erantzun bat artikulatu nahian» bildu ziren lehenengoz duela hainbat hilabete. Ordutik, zenbait antolaketa gune martxan jarri eta hainbat bilera egin dituzte.
Hain justu ere, bilera horietan aipatutako kezketatik eta beharretatik abiatuta antolatu dute mugimenduaren lehen hitzordu garrantzitsu izango den topaketa: martxoaren 18an, 19an eta 20an egingo dute, Gasteizen, eta Bat egitetik, hamaika izatera lema izango du. Antolatzaileen esanetan, «elkargune baten beharrak» eraman ditu, besteak beste, topaketa hori antolatzera, eta eskaintza «mobilizatzaile, edukizko eta aisialdizko bat» bilduko du.
Elkarlana, ezinbesteko
Hitzordu horren bitartez, kolektibotasuna, elkarlana eta halako balioak indartu nahi dituzte, eta «eragileak saretuz, elkarrengandik ikasiz eta batera ekinez» egin nahi dute hori. «Hain gogor kolpatzen gaituzten honetan, gazte mugimenduari bultzada emango diogu herri eta auzoak eraldatzen jarraitzeko», adierazi dute.
Horretarako, baina, eragile, kide eta norbanako gehiagoren laguntza eskatu dute: «Bi hilabete ditugu aurretik, eta ordura arte ez gara geldirik egongo. Norabide honetan lan egitera animatzen ditugu Euskal Herriko gazte mugimendua eta gazteria, herri eta auzoetan batzera, gazteak elkartzera eta nahi beste egitera».
Bide horretan, askotariko baliabideak jarriko dituzte eskuragarri, askotariko edukiak landu ahal izateko eta «kaleak astintzeko». Halaber, antolaketarako guneetara deituko dute, «guztien hitza entzun eta eztabaida zein hausnarketa askotarikoak kolektiboki emateko». |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208431/tv3ek-amets-arzallusen-altsasu-gau-hura-dokumentala-emango-du-bihar.htm | Bizigiro | TV3ek Amets Arzallusen 'Altsasu (gau hura)' dokumentala emango du bihar | Arzallusek Marc Parramonekin batera egindako lana Miarritzeko Fipadoc jaialdian ere emango dute, ostegunean. TV3ek, bihar bertan, Altsasuko auzian zigortutako bi gazte protagonista dituen beste dokumental bat estreinatuko du. | TV3ek Amets Arzallusen 'Altsasu (gau hura)' dokumentala emango du bihar. Arzallusek Marc Parramonekin batera egindako lana Miarritzeko Fipadoc jaialdian ere emango dute, ostegunean. TV3ek, bihar bertan, Altsasuko auzian zigortutako bi gazte protagonista dituen beste dokumental bat estreinatuko du. | Amets Arzallus bertsolari eta kazetariak (Hendaia, Lapurdi, 1983) eta Marc Parramon dokumentalgileak (Manlleu, Katalunia, 1977) zuzendutako Altsasu (gau hura) dokumentala iazko udaberrian estreinatu zuten, Docs Barcelona jaialdian. Zenbait egunez Filmin plataforman ere ikusteko aukera izan zen. Bihar, berriz, TV3 katalanezko kate publikoak emango du, 23:20ean. Altsasuko gazteen auziko bi errealitate islatzen ditu lanak: batetik, egunkarietan hizki larriz dakarrena, eta, bestetik, auziko protagonistetako batzuen egunerokoa hizki txikiz dakarrena. Iñaki Abad tabernari eta auzipetua, eta Bel Pozueta Adur Ramirez auzipetuaren ama dira protagonista nagusiak. Haiekin batera, presentzia nabarmena du baita ere Aritz Leozen ahotsak —Abaden lagun ona da Leoz—.
Dokumentala Massa d'Or eta Marmoka Films ekoiztetxeek produzitu dute, Kataluniako telebista publikoarekin elkarlanean. EITBren, Kataluniako Generalitatearen eta Altsasuko Udalaren (Nafarroa) babesa du.
TV3eko Sense ficció saioaren barruan ikusi ahalko da dokumentala. Eta Arzallusena eman aurretik, Presumptes culpables. Els altres Altsasu dokumentala estreinatuko dute, 22:05ean. Albert Segurak eta Anna Sanmartik zuzendu dute lan hori. Adur Ramirez eta Jokin Unamuno Altsasuko gazteak dira lan horren protagonista eta gidari. Espetxean bizitakoa kontatuko dute, eta auziak nola eragin dien. Baina, horrez gain, Kataluniara joango dira, eta jasotako elkartasuna bueltan ematen ahaleginduko dira. Katalunian errepresioa jaso duten zenbait herritarrengana gerturatuko dira. Espainiako justiziaz eta Polizia ereduaz hausnarketa ere egiten du dokumental horrek. Telebistan estreinatu eta hurrengo zazpi egunetan TV3eko webgunean ikusi ahalko da.
Non dago Mikel? dokumentala, berriz, bihar gauerdira arte dago ikusgai TV3eko webgunean. Joan den astean ikusle datu oso onak lortu zituen, eta horrekin pozik azaldu zen Amaia Merino lanaren zuzendarietako bat.
Katalunian euskal gaiek pizten duten jakin-minaren beste datu esanguratsu bat honako hau da: Altsasu telesaila ikus-entzule daturik onenak lortu zituen emanaldia izan zen 2021ean TV3en, albistegien ostean. %22,7ko ikusle kuota lortu zuen fikzioak. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208432/osakidetzak-jakinarazi-du-30-urtetik-gorakoek-hirugarren-dosia-har-dezaketela.htm | Gizartea | Osakidetzak jakinarazi du 30 urtetik gorakoek hirugarren dosia har dezaketela | Baliteke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aste honetan bertan zabaltzea dosi gehigarria 18 urtetik gorakoei ere. | Osakidetzak jakinarazi du 30 urtetik gorakoek hirugarren dosia har dezaketela. Baliteke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aste honetan bertan zabaltzea dosi gehigarria 18 urtetik gorakoei ere. | COVID-19aren aurkako txertoaren hirugarren dosia hartzeko adin tartea are gehiago zabaldu du Eusko Jaurlaritzak, eta astelehen arratsaldean 30 urtetik 39 urte artekoei dosi gehigarri hori hartzeko ordua ireki zaie. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 180.000 biztanle daude adin tarte horretan. Gainera, Osasun Sailak jakinarazi duenez, baliteke aste honetan bertan zabaltzea hirugarren dosia 18 urtetik gorako guztiei. Libre dauden orduen arabera hartuko du erabakia hori.
Une honetan, txertoa hartu nahi dutenentzat 72.000 ordu baino gehiago ditu eskuragarri Osakidetzak. Hirugarren dosia hartzeko, gutxienez bost hilabete igaro behar dira bigarren dosia hartu zenetik –hiru hilabete AstraZenecaren edo Janssen txertoak hartu badira–. COVID-19a pasatu dutenen kasuan, berriz, gaixotasuna igaro denetik lau aste igaro behar dira txertoa hartu ahal izateko. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208433/munduko-hamar-dirudun-handienek-pandemiaren-aurretik-halako-bi-dute.htm | Ekonomia | Munduko hamar dirudun handienek pandemiaren aurretik halako bi dute | Izurriak aberatsen eta txiroen arteko arrakala handitu du, Oxfamek gogorarazi duenez. Mundu osoko aberatsik handienen jabetza 5 bilioi handiagoa da orain. | Munduko hamar dirudun handienek pandemiaren aurretik halako bi dute. Izurriak aberatsen eta txiroen arteko arrakala handitu du, Oxfamek gogorarazi duenez. Mundu osoko aberatsik handienen jabetza 5 bilioi handiagoa da orain. | Aberatsak are aberatsago, eta pobreak are pobreago: pandemiak utzi duen beste albo kalteetako bat da hori. Hala berretsi du Oxfam International gobernuz kanpoko erakundeak desberdintasunari buruz egiten duen urteroko txostenean. Izan ere, munduko hamar aberatsenek bikoiztu egin dituzte beren aberastasunak azken bi urte hauetan.
Aberatsen eta txiroen arteko arrakala handitu du COVID-19ak. Erakundearen arabera, hamar dirudun handienek 700.000 milioi dolarreko jabetza zuten izurria iritsi aurretik, eta 1,5 bilioi dolarreko jabetza dute orain. Munduko aberats handienen jabetza ere 5 bilioi handiagoa da orain. Aldiz, munduko gainerako herritarren diru sarrerak nabarmen jaitsi dira.
Forbes aldizkariaren arabera, Elon Musk, Jeff Bezos, Bernard Arnault eta haren familia, Bill Gates, Larry Ellison, Larry Page, Sergey Brin, Mark Zuckerberg, Steve Ballmer eta Warren Buffet ziren munduko aberatsenak. 2020ko martxoaz geroztik, 821.000 milioi handitu dute beren jabetza.
Horietako batzuk Davosko Munduko Ekonomia Foroan bilduko dira datozen egunetan, Suitzan, eta Oxfamek gogorarazi nahi izan die aberastasunaren banaketa munduaren arazo handienetako bat dela oraindik ere, heriotzak eragiteraino. Horregatik jarri dio aurtengo txostenari izenburu hori: Desberdintasunak hil egiten du.
Oxfamen arabera, 21.000 pertsona hiltzen dira egunero desberdintasun ekonomiko eta sozialen ondorioz. Gordinago esanda, pertsona bat hiltzen da lau segundotik behin osasungintzarako sarbiderik ez izateagatik, edota genero indarkeriaren, gosearen edo krisi klimatikoaren eraginpean egoteagatik.
Atzerapausoak berdintasunean Pobreziak emakumeen aurpegia du, Oxfamek gogorarazi duenez. Izan ere, gobernuz kanpoko erakundearen arabera, 252 gizonek mila milioi emakumek baino gehiago irabazten dute Afrikan, Latinoamerikan eta Kariben. Gizonen eta emakumeen arteko arrakala hori ere larriagotu egin du izurriak, pandemiaren ondorioz emakumeek 800.000 milioi dolar galdu zituztelako diru sarreretan 2020an bakarrik. Gainera, izurriaren aurretik baino 13 milioi andre gutxiago daude lanean orain.
Emakumeei ez ezik, COVID-19ak kalte handiagoa egin die gutxieneko etnietako pertsonei ere. Eta hainbat adibide jarri ditu hori ikusarazteko: Bangladeshko jatorria duten eta Erresuma Batuan bizi diren emakumeek, adibidez, gaitzak jota hiltzeko duten arriskua bost aldiz handiagoa da gainerako herritarrekin alderatuz gero. Brasilen ere gaixotasunaren ondorioz hiltzeko beltzek duten arriskua 1,5 handiagoa da zuriekin alderatuta. «Eta 3,4 milioi afro-amerikar bizirik leudeke beren bizi itxaropena zuriena bezalakoa balitz».
Gabriela Bucher kolonbiarrak zuzentzen duen erakundeak gogorarazi du, halaber, herrialdeen arteko desberdintasuna areagotu egingo dela etorkizun hurbilean. Txostenak jasotzen duenez, ez da halakorik gertatu azken urteetan, baina estatu aberatsek pobreei eman dieten babes urriaren ondorioz, desberdintasun hori larriagotu egingo da.
Zergak igo Koronabirusari aurre egiteko neurriak kostu handia izan dira gobernuentzat, baina Oxfamek adierazi du kostu gehigarri hori estaltzeko herrialde garatuek ez dituztela errenta altuenen zergatik igo. Eta gogorarazi du, halaber, sektore pribatuen esku utzi dituztela ondasun publikoak; besteak beste, txertoen teknologiari dagozkienak. Monopolioak sustatu dituztela ere salatu du.
Horregatik, gobernuei eskatu die jabetza intelektualaren arauak malgutzeko, txertoa garatzeko eta ekoizteko gaitasuna herrialde gehiagok izan ditzaten. Pandemian pilatutako irabazien gaineko zergak onartzeko ere eskatu die herrialde aberatsenei. Eta proposatu die diru sarrera horiek osasun publikoan eta gizarte segurantzan inbertitzea, bai eta klima aldaketaren eta arrazakeriaren aurkako borrokan eta genero indarkeriaren prebentzioan ere.
«Ez dago diru eskasiarik», azpimarratu du Bucherrek. «Porrot egin duen eta hilgarria den muturreko neoliberalismoaren alkandora hertsagarritik askatzeko behar diren adore eta irudimen eskasia da dagoena», salatu du. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208434/hego-euskal-herriko-ziuetan-180-paziente-daude-birusak-jota.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriko ZIUetan 180 paziente daude birusak jota | Aste bakarrean 129 pertsona hil dira Hegoaldean. Guztira, 1.189 gaixo daude ospitaleratuta. Osakidetzak eta Osasunbideak 5.050 positibo zenbatu dituzte, baina soilik 11.955 proba eginda. | Hego Euskal Herriko ZIUetan 180 paziente daude birusak jota. Aste bakarrean 129 pertsona hil dira Hegoaldean. Guztira, 1.189 gaixo daude ospitaleratuta. Osakidetzak eta Osasunbideak 5.050 positibo zenbatu dituzte, baina soilik 11.955 proba eginda. | Kasuen ugaritzea agerikoa da, eta jakina izaten da horren eragina erietxeetan igartzen dela. ZIUetako okupazioari so, nabarmena da gorako joera: denera, 180 COVID-19 paziente daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan Hego Euskal Herriko erietxeetan. 143 Osakidetzako erietxeetan; 37 Osasunbidekoetan. Daturik okerrena da iazko maiatzaren erdialdetik. Igoera nabaria da azken egunetan ere: hilaren 1ean, adibidez, 148 paziente zeuden ZIUetan. Denera, 1.189 gaixo daude Hegoaldeko ospitaleetan gaitzak jota.
Gaitzagatik hildakoen kopurua ere kezkarako zio da. Izan ere, aste bakarrean 129 pertsona hil dira Hego Euskal Herrian. Iazko otsail erditik erregistratutako kopuru handiena da hori.
Jakina denez, protokolo berriekin Osakidetzak eta Osasunbideak test diagnostiko gutxiago egiten dituzte orain, eta horrek isla zuzena izan du atzemandako positibo kopuruan: askoz ere gutxiago dira. Atzo, 11.955 proba diagnostiko egin zituzten Hegoaldean –Osakidetzak 9.820 eta Osasunbideak 2.135–, eta horietatik 5.050k eman zuten positibo, beraz, %42 da positibo tasa. Osakidetzak egindako testetan %38,7k eman zuten positibo, eta Osasunbideak egindako testetan, berriz, %58,2k. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208435/elak-eta-labek-lan-erreformaren-aurkako-manifestazioetara-deitu-dute-hilaren-30erako.htm | Ekonomia | ELAk eta LABek lan erreformaren aurkako manifestazioetara deitu dute hilaren 30erako | Mobilizazioak antolatu dituzte Hego Euskal Herriko hiriburuetan, eta, ezusteko handirik ezean, ez da greba orokorrik egingo. Galizian eta Katalunian ere egingo dira mobilizazioak | ELAk eta LABek lan erreformaren aurkako manifestazioetara deitu dute hilaren 30erako. Mobilizazioak antolatu dituzte Hego Euskal Herriko hiriburuetan, eta, ezusteko handirik ezean, ez da greba orokorrik egingo. Galizian eta Katalunian ere egingo dira mobilizazioak | Manifestazio handiak bai, baina greba orokorrik ez. Ez behintzat ezusteko handirik ezean. ELA, LAB, ESK, Hiru eta Etxalde sindikatuek lan erreformaren aurkako mobilizazioetara deitu dute hilaren 30eko eguerdirako (12:00). Egun horretan bertan Katalunian eta Galizian egingo diren manifestazioekin bat egingo dute, Espainiako Parlamentuan ordezkaritza duten «alderdi subiranistei» erreforma ez babesteko eskatuko dietelako. Legearen bozketaren bezperan ere egingo dituzte kontzentrazioak. Hori bai, ondo bidean, greba orokorrik ez. Are gehiago, ELAk eta LABek ez dute argibiderik eman hura antolatzeko aukera eta negoziazioen inguruan.
Euskal Herriko gehiengo sindikalak uste du badagoela lan erreforma atzera bota edo aldaketa garrantzitsuak egiteko aukera. Hura onartzeko epea otsailaren 7an amaituko da, eta astebete lehenago saiatuko dira azken estualdia ematen. ELAk eta LAB batasun irudia berreskuratzen saiatu dira deialdi bateratua egiteko, baina haren aurkezpen ekitaldian agerian gelditu da grebaren inguruko jarrera ezberdinak dituztela. Mahaian Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusia eta Garbiñe Aranburu LABekoa egon arren, greba deialdiari buruzko galderak Nagore Landa Steilaseko ordezkariak erantzun ditu: «Gaur erreformaren inguruan eta mobilizazioei buruz hitz egitera etorri gara». Baztertua dago greba orokorra? «Greba erreminta bat da. Ikusiko dugu».
30eko mobilizazioetara Galiziako eta Kataluniako hainbat sindikaturekin batera deitu dute, eta bi eskakizun zehatz egingo dituzte: kaleratzeak zailtzea eta inor kaleratzekotan 45 eguneko kalte ordaina berreskuratzea, eta Euskal Herri mailako eta probintzia mailako lan itunek lehentasuna izatea. Lakuntzak azken eskaera horren inguruan dauden zalantzak argitu ditu: «Euskal Herriko itunak Espainiakoaren aurretik daudela diote, baina ez dago horren bermerik, eta Confebaskeko zerbitzu juridikoek badakite hori. Lanbide arteko 2017ko akordioak gabezia batzuk dauzka, eta gabezia horietatik datoz segurtasun juridikotik. Hemen akordio bat egon da, baina guk beti esan dugu: norbaitek erabakitzen badu epaitegietara jotzea, arriskuan jartzen du akordioa. Berme juridikoa nahi dugu, eta egun eztabaida badago, horregatik dago, berme hori ez delako sartu erreforman». |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208436/txertatu-ezean-djokovicek-ezinen-du-jokatu-roland-garrosen.htm | Kirola | Txertatu ezean, Djokovicek ezinen du jokatu Roland Garrosen | Frantziako Gobernuak atzera egin du. Kirol ministroak iragarri du soilik txertoaren pauta osatua dutenek hartzen ahalko dutela parte kirol jardueretan. | Txertatu ezean, Djokovicek ezinen du jokatu Roland Garrosen. Frantziako Gobernuak atzera egin du. Kirol ministroak iragarri du soilik txertoaren pauta osatua dutenek hartzen ahalko dutela parte kirol jardueretan. | Askatu gabe segitzen du Novak Djokovicen inguruan sortutako korapiloak. Azken asteotan, Australian izan da polemika, ika-mika ugariren ondotik gobernuak ofizialki itxi baitio atea Australiako Irekian jokatzeko. Orain, Frantziako Roland Garrosen bueltan piztua da eztabaida. Frantziako Gobernuko Kirol ministro Roxana Maracineanuk argitu du COVID-19aren kontrako txertoaren pauta osatua ez dutenek ezinen dutela parte hartu herrialdean antolaturiko kirol jardueretan. Neurri horrek pertsona orori eragiten die, zehaztu duenez: bai publikoari, bai langileei, baita lehian arituko diren kirolariei beraiei ere. Hori hala izanik, Novac Djocovicek ezinen da Roland Garrosen lehiatu aurten, lehendik txertoaren ziztak hartu ezean behintzat. Maiatz bukaeran da egitekoa txapelketa, Parisen.
Horiek horrela, atzera egin du Kirol ministro Maracineanuk. Izan ere, orain dela egun batzuk iradoki zuen tenislari serbiarrak aukera izanen zuela txapelketan parte hartzeko, azaldu baitzuen nazioarteko txapelketetan «salbuespenak» egiten ahalko zirela kirolariei dagokienez. Orain, baina, azken adierazpenetan jakinarazitakoaren arabera, inork ezinen du parte hartu txertatu gabe izanez gero. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208437/beste-urte-berezi-bat-elkarrekin-kalitatezko-kazetaritza-bidelagun.htm | Gizartea | Beste urte berezi bat elkarrekin, kalitatezko kazetaritza bidelagun | Beste urte berezi bat elkarrekin, kalitatezko kazetaritza bidelagun. | Bukatu berria da 2021. urtea, COVID-19aren pandemiaren bigarren urtea. 2020aren balantzea egin genuenean, itxaropenez begiratzen genion 2021ari, txertoa iristear baitzen, baina baita zuhurtziaz ere, pandemia atzean uztea nekeza izango zelakoan. Urtebete igarota, seigarren olatuan sartuta gaude; oraindik ere pandemiak gure bizitza baldintzatzen du, nahiz eta oldarraldi honen ondorioak ez diren aurrekoetan bezain latzak; zabalak bai, ordea.
Informazio zuzena eskura edukitzea beti izan da garrantzitsua: herritarren eskubidea da. Are gehiago krisi garaietan. Eta hedabideen lana hain da garrantzitsua, ezen gobernuek oinarrizko jardueratzat aitortu baitute pandemia hasi zenez geroztik. Zinez, pandemia honek balio izan digu hedabideak ezinbesteko direla ohartarazteko. Zailtasunez betetako hilabeteotan ikusi dugu BERRIAren jarduna ezinbestekoa izan dela kalitatezko informazioa jasotzeko gose ziren euskal irakurleentzat, informazio zuzena bilatzen dutenentzat. Zailtasunak zailtasun, eta, gizarte osoaren antzera nekea nabaritu arren, 2021ean ere BERRIAren lantalde osoak gogoz eutsi dio bere egitekoari: kalitatezko kazetaritza egiteari, egiarekin engaiatua, iturrietan kontrastatua, ikuspegi kritiko eta independentearekin.
Kazetaritza ardatz
BERRIAk eskura dituen baliabide guztiak eta lantalde osoaren talentu eta profesionaltasuna jarri ditu kalitatezko kazetaritza egitearen zerbitzuan: irizpide zorrotzei lotutako informazioa bildu eta osatutakoa emateko, eta errealitatean gertatzen denaren interpretazioa eskaintzeko, betiere gizarteak esku artean dituen erronkei egoki aurre egiten laguntzeko asmoz.
COVID-19aren gaitzak eragindako osasun krisia izan da lehentasun informatiboetako bat 2021ean. Pandemiaren bilakaera datuen bidez monitorizatzen jarraitu dugu: grafikoak eta mapak berrantolatu ditugu, Euskal Herrikoak zein mundukoak, eta txertaketaren bilakaera eta proiekzioa ikusteko bisualizazio berriak sortu ditugu. Gertaerei argi egite aldera, ertz guztietatik heldu diogu gaiari, pandemiari aurre egiteko neurrien jarraipen zorrotza eginez, ondorioak argitara ekarriz eta gogoetari leihoa irekiz. Aipagarriak dira, besteak beste, pandemia buru osasunean eta emakumeen egunerokoan izaten ari den eragina ikusgai jartzeko lanak, sortzaileekin egindako webinarrak, Pentsaldian iritzi bilduma, Sei gogoeta izurriaz elkarrizketa sorta eta adinekoen arrakala digitalaren azterketa.
Bestelako krisi globalei ere heldu die BERRIAk 2021ean: munduko gaiei jarraipena egin diegu, baina hemengo errealitatetik begiratuta. Hala nola larrialdi klimatikoa jorratu dugu COP26 biltzarraren berri Glasgowtik bertatik emanez, Pirinioetako glaziarren egoera aztertuz eta eukaliptoaren arazoa arakatuz, besteak beste. AEBetan, Katalunian eta Korsikan izan gara, hauteskundeak bertatik bertara kontatzeko, eta baita Eskozian ere, erreferendum berri bat lortzeko dinamika ezagutu eta kontatzeko. Migrazioaren eta errefuxiatuen krisiari ere heldu diogu, ikuspuntu eta talaia askotatik: Turkiaren eta Europako Batasunaren arteko mugatik, Afganistandik Triestera oinez iritsitakoen kanpalekutik eta Bidasoa zeharkatu nahian hildakoen tragediatik.
Gertuko gaietan, Zaldibarko hondamendiaren berri ere xehe-xehe eman dugu. Luiziaren urteurrenean, zabortegiaren instalazioetan izan zen BERRIAko kazetari bat, eta bertatik azaldu zuen bideo batean zertan zen Joaquin Beltran langilearen gorpuaren bilaketa. Halaber, hildako langileen senideen lekukotasunak biltzen dituen ikus-entzunezko erreportaje bat ere argitaratu genuen. Hondamendiaren kausei buruzko txostena ere argitaratu zuen kazeta honek, baita enpresa jabearen irabaziei buruzko azterketa ere, eta enpresa hori likidatzen hasi zirela ere aurreratu genuen.
Gure hurbilean kezka iturri diren hainbat gai landu ditu BERRIAk aurreko urtean. Zerrenda luzea da, baina merezi du adibideren bat aipatzea: etxebizitzaren arazoa, emakumeen kontrako indarkeria, Hego Euskal Herrian eutanasiarako eskubidea arautu izana, murgiltze ereduaren egoera eta Ipar Euskal Herrian sortutako kinka larria, makroetxaldeak, Donostiako Metroko obrak eta langileen testigantzak, Bergarako hondakinen planta, Itoizko urtegiaren aurkako sabotaje ekintzaren 25. urteurrena, Joseba Sarrionandiaren itzulera..
Euskal kulturari ekarpena egiten jarraitu dugu 2021ean. Bi mendeurren esanguratsu jorratu ditugu. Batetik, Mixel Labeguerie musikari lapurtarraren jaiotzaren mendeurrena. Horren harira, besteak beste, haren kantuekin Olatz Salvadorrek, Joseba Irazokik, Pettik, Amaia Hiriartek eta Jurgi Ekizak egindako bertsioak argitaratu ditugu. Bestetik, Martin Ugalde kazetari eta idazlearen jaiotzaren mendeurrena landu dugu. Kulturaren arloan, gutxik ezagutzen duten beste gai bat ere atera dugu argitara: ETAk bildutako artelan galduak. Itzalean zegoen gertaera baten kontaketa da, eta thriller on baten osagaiak ditu. Eskaintza bereziak ere egin ditugu: Ramon Agirrek Joan-etorriko paperak argitaratu zituen kazeta honetan, La casa de papel grabatzen ari zen artean idatzia. 2021eko disko eta liburuen erakusleihoa ere atondu dugu.
Balantze azkar hau amaitzeko, hiru aipamen berezi. Lehenik, Tokioko Olinpiar Jokoak. Pandemiaren eraginez, urtebete geroago jokatu dituzte, eta baldintza berezietan. Kirol gertakari horren jarraipen zabala egiteaz gain, BERRIAk bi kazetari izan ditu Tokion bertan, euskal kirolarien jardunaren berri gertutik eta geure lanketatik emateko. Bigarrenik, Aieteko Adierazpenaren hamargarren urteurrenean, Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako gobernuburu ohia elkarrizketatu du egunkari honek, eta agintaldiko elkarrizketa prozesu haren hainbat zertzelada argitara eman. Azkenik, urrian abiatutako BERRIA Ikasgela proiektua nabarmendu nahi dugu. 12 urtetik gorako ikasleei begira, eduki osagarriak bildu ditugu webgune erakargarri eta erabilgarri batean, BERRIAk argitaratzen dituen edukien artean egokienak aukeratuta eta egokituta. Azken batean, tresna garrantzitsu bat jarri dugu irakasle eta ikasleen esku, euskarazko hezkuntza osatu eta hobetzeko.
BERRIAlagunak oinarri
Herri ekimenez sortutako proiektua da BERRIA, bere garaian Euskaldunon Egunkaria izan zen bezala. Joan Mari Torrealdairen esanetan, Egunkaria «gizarte zibilaren arrakasta» izan zen, eta BERRIA ere halaxe da. Egunero BERRIA egin, irakurri, zabaldu, lagundu edota babesten dugunon ondarea da. Euskararen altxorra da.
Irakurleengan oinarritutako proiektu komunikatiboa da BERRIA. Irakurleen zerbitzuan dagoena eta, nagusiki, irakurleek sostengatua. Izen ere, BERRIAren diru sarrera nagusia irakurleongandik dator: harpidetzen, kioskoko salmenten eta BERRIAlagunen ekarpenen bidez. Irakurleek bermatzen dute, beraz, BERRIAren independentzia ekonomiko eta editoriala. Eta, azken batean, irakurleak dira BERRIAren etorkizunaren bermea. Are gehiago krisi garai hauetan.
Krisi ekonomikoa, osasun krisia, krisia hedabideen munduan... Garai zailak informatzearen eginkizuna duin betetzeko. Aldagai askoren eraginez, paperari lotutako diru sarrerek (salmenta eta publizitatea) murrizteko joera hartu dute, eta, erronka informatiboei aurre egiteko, gero eta garrantzitsuagoa izango da irakurle komunitatearen sostengua. Hori da gure itxaropena eta helburua: urtez urte BERRIAlagun komunitatea sendotu eta handitzea. Inoiz baino gehiago, BERRIAren iraupena eta independentzia komunitate horren sostenguaren esku daude. BERRIAren eginkizun informatiboa eta euskararen eta euskal kulturaren aldeko lana estimatzen duen komunitatearen laguntza ezinbestekoa da. 2021ean, handitu egin dugu komunitate konprometitu hori —dagoeneko 14.500 BERRIAlagun gara—, baina, etorkizuna bermatua izateko, zabaltzen jarraituko dugu.
Hurrengo hitzarmena
2019an, hiru urterako hitzarmena sinatu genuen BERRIAk eta Eusko Jaurlaritzak. Urtean 2,3 milioi euroko ekarpena egin dio Eusko Jaurlaritzak euskarazko egunkariari, harrezkero. Laguntza horrek BERRIAren aurrekontuaren %30 betetzen du. Bistan denez, proiektuaren habe garrantzitsua da ekarpen publikoa, baina gure egunkariaren sostengu nagusia autofinantzaketa da (salmentak, publizitatea eta BERRIAlagunak).
Hitzarmena beste hiru urterako luzatzea adostu dugu BERRIAk eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak, %5eko igoerarekin. Aipatu ditugun arrazoiengatik, orain artekoari hainbestean eusteko aukera emango digu laguntza horrek, baina nekez helduko diegu etorkizuneko erronkei bestelako diru sarrerarik gabe. Datozen urteetako erronka nagusiak berrikuntza eta digitalizazioa ditugu; gizarte osoa digitalizazio prozesu betean sartuta dago, eta euskal kazetaritzak ere hala behar du, aurrera duintasunez egingo badu.
Komunitate gisa, modernizazioari eta eguneratze teknologikoari heldu behar diegu, euskarazko ekoizpenak sustatu eta indartzeko bidean. Erronka horiei aurre egiteko, dedikazioa eta baliabideak behar ditugu. Euskal hedabideen sektore osoak aurrerapausoak emateko sustapen gehigarria behar du, atzean geratuko ez bada, euskal kulturaren ekosistema osoa indartzeko. Testuinguru horretan, BERRIAk ere behar-beharrezkoak ditu berariazko baliabideak eta laguntza publikoak etorkizunari eta digitalizazioari aurre egiteko.
Pandemiak zaildu egin du hedabideen egoera zaila, lehendik ere zaila baitzen. Hala ere, egunik galdu gabe eta urgentziari puntual erantzunez, ezinbesteko zerbitzua eskaintzeko ahalegina egin dugu azken urte honetan ere, eragozpen eta galera ekonomikoen gainetik. Ongi etorria izan da «pandemiaren kalte ekonomikoak arintzeko» Eusko Jaurlaritzak azaroan onartutako diru laguntza berezia (guztira, bost milioi euro; BERRIArentzat, 290.000 euro), baina, Hekimen Elkarteak eskatu bezala, diru laguntza hori gainerako euskarazko hedabideei zabaldu beharko litzaioke. Inoiz baino garrantzitsuagoa baita euskarazko kultur ekosistema osatzea eta sendotzea.
Emakunde saria
Berri pozgarri batekin amaitu dugu 2021. urtea: Emakunde Saria jaso du BERRIAk. Emakumeen eta gizonen berdintasunarekin konprometitutako kazetaritza goraipatu nahi izan du Emakundek. BERRIAri ez ezik, Pikara Magazine aldizkariari eta Lucia Martinez Odriozola kazetariari ere eman die saria —iazko abuztuan hil zen Martinez—.
Kanpoko errekonozimendutik harago doa BERRIA Taldeak berdintasunarekin daukan konpromisoa. Bigarren Berdintasun Plana onartzeko azken fasean sartuta gaude, proiektu eta produktu berdinzaleagoa lortzeko helburuz. Orain arteko bideak aukera eman digu BERRIA Taldearen diagnostikoa egin eta indarguneak eta ahulguneak identifikatzeko. Berdintasun Plana baliabide bat da guretzat, helburu bat baino gehiago; abiapuntua ere ez da, BERRIA Taldean aspaldi hasita baikaude berdintasuna lantzen. Plan horien balio nagusia zera da, bidea egituratzen dutela, ikusarazten dutela eta gure konpromisoa biltzen dutela. Hain zuzen, Estilo Liburuan jasota dago BERRIA Taldeak berdintasunarekiko duen konpromisoa.
Itxaropenez begiratzen diogu etorkizunari. Kezkaz, baina, batez ere, itxaropenez. Izan ere, lantalde prestu eta konprometitua izateaz gain, bidea gurekin egiten ari den BERRIAlagun komunitate sendoa dugu. Indarra eta bultzada ematen digun komunitate bat. Aurrera egiteko eskatzen diguna. Euskaraz ongi informatuta bizitzeko premia dugu euskaldunok, eta BERRIAk hizkuntzarekin eta kulturarekin betidanik izan duen konpromisoari helduta jarraituko du. Ez dizu huts egingo. Eskerrik asko!
Beatriz Zabalondo, BERRIA Taldeko lehendakaria Martxelo Otamendi, BERRIAko zuzendaria | |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208438/txertaketa-agiria-onetsi-du-frantziako-parlamentuak.htm | Gizartea | Txertaketa agiria onetsi du Frantziako Parlamentuak | Zenbait diputatuk helegitea ezarri dute Kontseilu Konstituzionalean, eta ostegunean espero da haren erantzuna. | Txertaketa agiria onetsi du Frantziako Parlamentuak. Zenbait diputatuk helegitea ezarri dute Kontseilu Konstituzionalean, eta ostegunean espero da haren erantzuna. | Osasun ziurtagiria txertaketa ziurtagiri bilakatu nahi du Frantziako Gobernuak. Neurria urtarrilaren 15ean indarrean sartzekoa zen, baina lege joan-jinkarian gorabeherak izan ditu lege proiektuak. Azken finean, Frantziako Asanbleako diputatuek alde egin zuten atzo gauean. 215ek egin dute alde, 58k kontra, eta zazpi abstenitu dira. Halere, diputatu batzuek helegitea jarri dute Frantziako Kontseilu Konstituzionalean, zenbait neurri «norberaren askatasunaren» kontrakoak direlakoan.
Kontseilu Konstituzionalak, beraz, datorren ostegunean ematekoa du helegiteari buruzko erabakia. Onartuko balu, ostiralean bertan sartuko litzateke neurria indarrean. Dena den, Frantziako Gobernuak prefetei utzi die indarrean sartzeko eguna aukeratzeko hautua.
Txertaketa ziurtagiria derrigorrezkoa izanen da hainbat leku publikotara sartzeko; orain arte osasun ziurtagiria eskatzen zen lekuetan sartzeko, erraterako. 16 urtetik gorako herritarrek beharrezkoa izanen dute; aldiz, 12 eta 15 urte artekoek osasun ziurtagirira erakusten ahalko dute —PCR edo antigeno proba negatibo batek balioko die—. Bestalde, leku publikoetako langileek eskubidea izanen dute bezeroen nortasun agiria kontrolatzeko, txertaketa ziurtagiriarekin bat egiten duela egiaztatzeko. Zenbait salbuespen izango ditu, ordea: ospitaleetara eta zahar etxeetara sartzeko, PCR edo antigeno proba batek balio ahal izango du.
Anartean, osasun ziurtagiriaren eta txertaketa ziurtagiriaren kontrako manifestazioek segitzen dute. Iragan larunbatean, ehunka lagun bildu ziren Baionan neurria salatzeko. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208439/nork-salatu-zuen-anne-frank-susmagarri-bat-identifikatu-dute.htm | Mundua | Nork salatu zuen Anne Frank? Susmagarri bat identifikatu dute | Sei urteko ikerketa baten ostean, «%85eko ziurtasunez» adierazi dute Arnold van den Bergh notario juduak esan ziela naziei familia non ezkutatzen zen. | Nork salatu zuen Anne Frank? Susmagarri bat identifikatu dute. Sei urteko ikerketa baten ostean, «%85eko ziurtasunez» adierazi dute Arnold van den Bergh notario juduak esan ziela naziei familia non ezkutatzen zen. | Auzi zaharra da, baina ikertzaileak egiaren bila ari dira oraindik. Hainbat historialarik eta bestelako adituk eginiko ikerketa batek izen-abizenak jarri dizkio Anne Frank egunkari idazle nerabea eta haren familia nazien aurrean salatu zituen pertsonari. Ikerketaren arabera, Arnold van den Bergh notarioak esan zien okupatzaileei non ezkutatzen ziren franktarrak, «ziurrenera, bere familia salbatzeko». Izan ere, salatzailea bera ere judua zen.
Arnold van den Bergh notarioa. Salatzailea izatea leporatu diote ikertzaileek. BERRIA
Bi urte eman zuten Frankek eta haren senideek Amsterdameko zulo batean ezkutatuta. Frankfurtekoak ziren (Alemania), eta 1933. urtean Amsterdamera egin zuten ihes. Baina, naziek Herbehereak okupatu zituztenean, etxe batean ezkutaleku bat sortu zuten, ate bat apalategi batekin estalita. Zortzi pertsona saiatu ziren han bizirik irauten: Anneren gurasoak, haren ahizpa, beste familia bat eta dentista judu bat.
Bi urtez egon ziren han, eta, denbora horretan, neskatilak egunkari bat idatzi zuen, ezkutatuta bizitzea nolakoa zen kontatzeko, besteak beste. Baina, 1944. urtean, norbaitek Gestapori eman zion ezkutalekuaren berri. 1944ko irailean, Auschwitzera bidali zituzten. Bergen-Belsenen hil ziren Anne, ama eta ahizpa. Aitak bakarrik iraun zuen bizirik.
Sei urteko ikerketa
Ikertzaileek teknika modernoak erabili dituzte kasu zaharra argitzeko. Sei urtez aritu dira egia jakiteko lanean. Besteak beste algoritmoak erabili dituzte, pertsonen arteko loturak aztertzeko.
Van den Bergh notarioa ezaguna zen Amasterdameko komunitate juduan. Izan ere, hiriko Batzorde Juduko kidea izan zen; naziek juduen artean antolaturiko erakundea zen hori, euren politikak haiei errazago ezartzeko helburuz sortua. Naziek bertan behera utzi zuten batzordea 1943. urtean, eta kideak kontzentrazio eremuetara bidali zituen.
FBIko ikertzaile batek hartu du parte inkestan: Vince Pankokek. Haren arabera, Berghek okupatzaileen aurrean zituen pribilegioak galdu zituenean, «zer edo zer eman behar zien naziei, bera eta bere emaztea salbu egoteko aurrerantzean ere». Ikertzaileek hiriko fitxategietan aurkitu dutenez, Batzorde Juduko norbaitek juduen ezkutalekuen helbideak eman zizkien alemaniarrei. Ikertzaileek ondorioztatu dutenez, Anne Franken aita Ottok bazekien Van den Berghek salatu zituela. Izan ere, beste ikertzaile baten agirien artean aurkitu zuten Ottori norbaitek bidalitako ohar anonimo bat, non notarioa seinalatzen zen. Ezaguna zen oharra, baina orain arte ez dute sinesgarritzat jo, teorian 1944. urterako Batzorde Juduko kide guztiak kontzentrazio esparruetan zeudelako. Ikertzaileek orain aurkitu dutenez, Bergh ez zuten deportatu, eta Amsterdamen jarraitu zuen, bizimodu normala egiten.
Pankokek onartu du Van den Berghen aurkako frogak ez direla zuzenak, besteak beste inork ez dakielako oraindik nork bidali zion oharra Otto Franki. «Halere, gure teoriak %85eko aukera du zuzena izateko». |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208440/eric-zemmour-zigortu-dute-adingabe-migratzaileen-aurkako-gorrotoa-sustatzeagatik.htm | Mundua | Eric Zemmour zigortu dute adingabe migratzaileen aurkako gorrotoa sustatzeagatik | Parisko auzitegi batek 10.000 euroko isuna jarri dio, adingabe migratzaileak «lapurrak, hiltzaileak eta bortxatzaileak» direla esateagatik. Inkesten arabera, babesa galtzen ari da polemista ultraeskuindarra. | Eric Zemmour zigortu dute adingabe migratzaileen aurkako gorrotoa sustatzeagatik. Parisko auzitegi batek 10.000 euroko isuna jarri dio, adingabe migratzaileak «lapurrak, hiltzaileak eta bortxatzaileak» direla esateagatik. Inkesten arabera, babesa galtzen ari da polemista ultraeskuindarra. | «Lapurrak, hiltzaileak eta bortxatzaileak». Eric Zemmour Frantziako presidentegaiak horrela definitu zituen familia sorterrian duten adingabe migratzaileak. Iazko irailean izan zen, CNews hedabideak egin zion elkarrizketa batean; adingabe horiek deportatzearen alde eta «etengabeko inbasioaren aurka» hizketan jardun zen polemista ultraeskuindarra.
Orain, Parisko auzitegi batek zigortu egin du Zemmour hitz horiengatik: gorroto arrazista sustatzea egozten diote. Fiskaltzaren arabera, Zemmourrek adierazpen askatasunaren mugak gainditu zituen. Presidentegaiaren abokatuen arabera, ordea, «errealitatea mahai gainean jartzen» ari zen Zemmour, «modu gordin batean».
Azkenean, epaileak 10.000 euroko isuna jarri dio ultraeskuindarrari, eta, ordaintzen ez badu, kartzelara joan daiteke. Zigorra ez da handia, ezta Zemmourri jarri dioten lehenengoa ere, baina are eta argiago uzten du zein den presidentegaiak hartu duen bidea.
Dena den, horrenbeste polemikatan sartuta ibiltzeak ez dirudi mesederik egin dionik haren kanpainari. Inkesten arabera, behera egiten ari da Zemmourren hautagaitzaren babesa, eta, oraintxe, boto gehien jasoko luketen hautagaietan laugarrena izango litzateke Frantziako presidentetzarako hauteskundeetan. Le Monde-k eta Franceinfok gaur argitaratu duten inkesta batek dioenez, frantziarren %62k uste dute Zemmour «arrisku bat dela demokraziarentzat».
Polemista
Azken hilabeteetan, Zemmour kontuan hartzeko moduko hautagaia bilakatu da, protagonista izateko baliabideak dituena eta gaiak —immigrazioa, segurtasuna eta identitatea—inposatzeko gaitasuna duena. Abenduaren hasieran aurkeztu zuen ofizialki bere hautagaitza.
Ziurrenik, polemista da hura deskribatzeko hitzik egokiena, baina Zemmour harago ere badoa: erreakzionarioa da, homofoboa, arrazista, xenofoboa... Oraingoz, haren ibilbide politiko laburra espero gabeko fenomenoa bilakatu da, egun duen hedaduragatik. Ikusteko dago zer lortzen duen.
Euskal Herrian ere izana da Zemmour, urri amaieran, bere liburua aurkezten. Miarritzen egin zuen ekitaldian, jende andana bildu zen haren aurka protestatzera, besteak beste EH Baik, LABek, Les Bascosek, IPEH Antifaxistak eta GKSk deitu zituzten mobilizazioetan. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208441/bizkaia-dorrean-30-enpresa-handik-izango-dute-bulegoa.htm | Ekonomia | Bizkaia dorrean 30 enpresa handik izango dute bulegoa | Aldundiaren BAT B Accelerator Tower ekintzailetza zentroan arituko dira, eta, horretarako, beste lau solairu alokatu ditu. PwC aholkularitzak kudeatuko du. | Bizkaia dorrean 30 enpresa handik izango dute bulegoa. Aldundiaren BAT B Accelerator Tower ekintzailetza zentroan arituko dira, eta, horretarako, beste lau solairu alokatu ditu. PwC aholkularitzak kudeatuko du. | 30 enpresa handik bulegoak irekiko dituzte Bilboko Bizkaia dorrean, BBVA bankuaren egoitza izandakoan, Bizkaiko Foru Aldundiak sortuko duen ekintzailetza zentroan. 2018an, Bizkaiko Foru Aldundiak bere ofizina batzuk jarri zituen han. Iazko maiatzean, Primark Irlandako arropa konpainiak denda bat ireki zuen eraikinaren azpialdean. Eta zazpi hilabete barru, BAT B Accelerator Tower ekintzailetza zentroa jarriko dute martxan.
2018tik, eraikina Angelo Gordon inbertsio funtsaren eskuetan dago, baina saltzeko asmoa agertu du, zituen helburuak ez baititu lortu. Primarkekin batera, foru aldundia da maizter nagusia edo ia bakarra; eraikineko beste lau solairu hartuko ditu orain, ekintzailetza zentroa sortzeko. Astelehen honetan aurkeztu dute proiektua. Aldundiaren nahia da izaera teknologikoa duten enpresa berriak (start up-ak) «sortzeko eta bizkortzeko» gunea izatea BAT.
PwC aholkularitzak kudeatuko du, Talent Gardenekin eta Impact Hubekin batera. Eta enpresa hauek irekiko dituzte bulegoak: energiaren arloan, Iberdrola, Petronor, Repsol, Nortegas, Elecnor, Ormazabal eta Arteche; Kutxabank, BBVA, Santander, Laboral Kutxa, Caixabank eta Sabadell bankuak; eta industriaren eta azpiegituren sektoreetan, CAF, Mondragon, Kapsch, Tubacex, Viuda de Sanz, eta Altuna y Uria, besteak beste. Inbertsio agenteak ere izango dira eraikinean: Blackshiip, White Summit, Easo Ventures, Talde eta Artizarra konpainiak, esaterako.
Aurkezpen ekitaldian, Juan Mari Aburto Bilboko alkateak esan du Bizkaiko hiriburua «ideia handiak eta apurtzaileak gertatzen diren aukera hiri bat» dela. Estibaliz Hernaez Eusko Jaurlaritzako Teknologiako sailburuordeak adierazi du ekintzailetza zentro berria baliagarria izango dela «talentuaren tokiko harrobia» sortzeko eta kanpoko kapitala erakartzeko. Horri begira, Unai Rementeria Bizkaiko diputatu nagusiak Bizkaiko «egonkortasun politikoa» eta fiskalitate propioa nabarmendu ditu.
EH Bilduk «propaganda ekitalditzat» jo du zentroaren aurkezpena. Gogoratu du hainbat arazo izan direla proiektuaren lizitazioan eta salatu du hori ez dela argi azaldu eta ez dela zehaztu han egongo diren enpresak zer baldintzatan arituko diren. Orain arte proiektuak 11,5 milioi euroko gainkostua izan duela salatu du Jone Goirizelaia zinegotziak. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208442/poroxenko-ukrainara-itzuli-da-epaileen-aurrera-traizioagatik-akusatuta.htm | Mundua | Poroxenko Ukrainara itzuli da epaileen aurrera, «traizioagatik» akusatuta | Zelenskiri egotzi dio haren kontrako epaiketa bultzatzea, arrazoi politikoengatik. Hamabost urte arteko zigorra jaso dezake presidente ohiak. | Poroxenko Ukrainara itzuli da epaileen aurrera, «traizioagatik» akusatuta. Zelenskiri egotzi dio haren kontrako epaiketa bultzatzea, arrazoi politikoengatik. Hamabost urte arteko zigorra jaso dezake presidente ohiak. | Petro Poroxenko Ukrainako presidente ohia bere herrialdera itzuli da gaur goizean. Varsoviatik irten den hegaldi batean iritsi da Kievera, eta lurreratu bezain laster egin ditu lehen adierazpenak, zain zituen milaka jarraitzaileren aurrean. «Ez gaude hemen Poroxenko babesteko, Ukraina batzeko eta babesteko baizik». Aireportuan, mugako kontroleko guardiek pasaportea kendu diotela salatu du, Kieveko auzitegi baterantz abiatu aurretik.
Ukrainako justizia estatuburu ohia ikertzen ari da «traizio delitu» baten arduradun den argitzeko. 2014. urtetik 2019ra bitartean herrialdeko presidente izandakoari egozten diote Ukraina ekialdeko Donbass eskualdea kontrolpean duten talde armatu independentistak finantzatzea, lurralde horretako ikatz enpresei egindako legez kanpoko erosketen bidez. Fiskaltzaren ustez, 45 milioi euro baino gehiago bideratu zizkien Errusiak babestutako talde independentistei, 2014 eta 2015 artean. Epaileek errudun jotzen badute, hamabost urte arteko espetxealdira zigortu dezakete.
Poroxenkok ukatu egin ditu akusazio guztiak, eta ziurtatu du bere kontrako epaiketa Volodimir Zelenski egungo presidentearen amarru bat dela, oposizioa isilarazteko eta herritarren arreta Ukrainak dituen arazoetatik desbideratzeko. «Agintariak nahastuta daude, ahul, eta eta [Errusiako presidente Vladimir] Putinen aurka aritu beharrean, gure kontra ari dira borrokan», adierazi du auzitegian, saioaren etenaldi batean.
Ukrainara itzuli aurretik, Proxenko Europako hainbat herrialdetan barrena ibili da azken asteetan, iazko abenduaren 20an «traizioagatik» auzipetu zutenetik. Kieveko auzitegi batek bere ondasunak bahitzeko agindu zuen urtarrilaren hasieran. Ukrainako enpresari aberatsenetakoa da presidente ohia.
Poroxenkoren itzulerak haren eta Zelenskiren arteko norgehiagoka indartu du herrialdeko agertoki politikoan, hain justu, Kievek eta Mendebaldeak ohartarazi dutenean Errusia Ukraina inbaditzeko prestatzen ari dela. Moskuk ukatu egin du halakorik, baina ziurtatu du neurriak hartzera behartuta egongo dela NATOk Europa Ekialdean hedatzen jarraitzen badu. Egoera zein den ikusita, batasun politikorako deia egin diete Kieven aliatuek Ukrainako alderdiei.
Zelenskik «oligarken» kontra borroka hitzeman eta aste gutxira abiatu zuten Poroxenkoren kontrako auzia. Ukrainako Gobernuak «oligarken aurkako legea» onartu zuen iazko azaroan. Gobernuaren esanetan, lege horren helburua da «oligarkek» Ukrainako politikan duten eragina murriztea. «Oligarken» erregistro bat sortuko dute, eta zerrendan horretan agertuko diren herritarrek ezin izango dituzte alderdi politikoak finantzatu, ezta estatuko enpresen pribatizazio prozesu handietan parte hartu ere. Poroxenkoren jarraitzaileek uste dute gobernuak presidente ohiaren kontra egiteko baliatuko duela legea. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208443/dirua-biltzeko-kanpaina-bat-abiatu-dute-bi-arnas-dokumentala-osatzeko.htm | Politika | Dirua biltzeko kanpaina bat abiatu dute 'Bi Arnas' dokumentala osatzeko | Bi Arnas torturari buruzko dokumental bat da, eta Iratxe Sorzabal euskal preso torturatua eta haren ama Maria Nieves Diaz dira protagonistak. Gutxienez 7.000 euro bildu nahi dituzte. | Dirua biltzeko kanpaina bat abiatu dute 'Bi Arnas' dokumentala osatzeko. Bi Arnas torturari buruzko dokumental bat da, eta Iratxe Sorzabal euskal preso torturatua eta haren ama Maria Nieves Diaz dira protagonistak. Gutxienez 7.000 euro bildu nahi dituzte. | «Torturak Euskal Herrian eragindako zauria ez da itxi». Hala diote Bi arnas: itxi gabeko zauria ama baten ahotsean dokumentalaren sustatzaileek. «Herritar talde bat» direla azaldu dute: «Ez dugu produktora edota ekoizle handien babesik, ezta diru laguntza publikorik ere, eta aurrekontua 15.000 eurokoa izango dela aurreikusten dugu».
Horregatik, finantza kolektibo kanpaina bat abiatu dute itsulapikoa.eus atarian: «Herri honetan beti egin izan dugun moduan, auzolanaren eta elkartasunaren bidez eskuratu nahiko genuke beharrezkoa dugun babes ekonomikoa», azaldu dute. Irabazi asmorik gabekoa da proiektua, eta xede nagusia da dokumentala ahalik eta gehien zabaltzea.
Baina zer da bBi Arnas? «Torturaren gaineko testigantza bat da, bidegabekeria baten isla eta sekula eskaini ez den elkarrizketa bat». Bi dira protagonistak: Maria Nieves Diaz, torturaren aurkako ekintzailea; eta haren alaba Iratxe Sorzabal, Reauko (Frantzia) kartzelan dagoen euskal presoa, 2001. urtean torturatua.
Helburuak eta protagonistak
Dokumentalaren helburua da «zauria ixten laguntzeko ondar aletxo bat» jartzea: «Azken bost hamarkadetan tortura eta tratu txarrak sufritu dituzten euskal herritarrak milaka zenbatu daitezke, nahiz eta, bakan batzuk baizik ez diren ofizialki aitortuak izan. Hori gutxi ez eta asko dira torturetan oinarritutako testigantzen ondorioz preso segitzen duten euskal herritarrak». Horregatik uste dute garrantzitsua dela «torturaren kontra lehen pertsonan borrokatu duten herritar anonimoen» testigantzak jasotzea eta zabaltzea.
Diazez eta Sorzabalez gain, dokumentalean agertuko dira Nekane Txapartegi, Paco Etxeberria eta Serge Portelli. Txapartegi Suitzan bizi den euskal perso ohia da, 1999. urtean torturatua. Etxeberria auzi medikua da, eta Eusko Jaurlaritzak sustatuta Euskal Herrian izandako tortura kasuak ikertu dituen txostenaren egilea. Eta Portelli, berriz, Versaillesko Dei Auzitegiko magistratu ohia da, baita abokatua eta torturaren kontrako ekintzailea ere. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208444/herritarren-zerbitzura-jotako-doinuak.htm | Kultura | Herritarren «zerbitzura» jotako doinuak | Hiru Txulo: Donostia eta txistua liburua ondu du Aritz Gorrotxategik, Donostiako Udalaren eta Ereinen eskutik. Isidro Ansorena goratu dute, Donostiako Udalaren Txistulari Taldearen zuzendari ohia. | Herritarren «zerbitzura» jotako doinuak. Hiru Txulo: Donostia eta txistua liburua ondu du Aritz Gorrotxategik, Donostiako Udalaren eta Ereinen eskutik. Isidro Ansorena goratu dute, Donostiako Udalaren Txistulari Taldearen zuzendari ohia. | Itsasotik begiratuta, hiru sarrera omen ditu Donostiak. Hiru zulo. Eta hiru zulo ditu txistuak ere. Bada, biak behatzeko eta bien arteko loturetan sakontzeko lana egin du Aritz Gorrotxategi idazleak, Erein argitaletxearen eta Donostiako Udalaren enkarguz, eta hainbat material bilduz horretarako, izan Donostia Kulturako iturrietatik lortutakoak, izan Euskal Herriko Txistularien Elkarteak zein Eresbil Musikaren Euskal Artxiboak eskura jarritakoak. Hiru Txulo. Donostia eta txistua izeneko liburuan plazaratu du emaitza, eta San Sebastian egunaren bezpera giroan aurkeztu dute lana, efemeride bat baliatuta: Isidro Ansorenak Donostiako Udalaren Txistulari Taldearen zuzendari kargua hartu zueneko mendeurrena. Instrumentuaren historian, oihartzun handiko izena da harena, eta hala oroitu du haren «biloba, besoetako eta ikasle» izan zen eta egun Donostiako Txistulari Taldeko zuzendari den Jose Ignazio Ansorenak: «Pertsona apal bat izan zen. Eta badakigu apalenak izaten direla handienak».
COVID-19 gaitza tarteko, Gorrotxategiren faltan egin dute liburuaren aurkezpena Ansorenak, Inazio Mujika Ereineko editoreak eta Eneko Goia Donostiako alkateak. Arrazoi pertsonalak direla eta, instrumentua «bereziki estimatua» duela aipatu du Goiak, eta hiriko historiaren eta kulturaren berri izateko liburuak egin duen ekarpena nabarmendu du. «Hau hiri txikia da eta ezagutzen dugu elkar, baina liburua irakurri dut, eta hainbat gauza deskubritzeko aukera eman didala aitortzen dut», esan du.
Isidro Ansorenaren «iritsieraren» mendeurrena izan da liburua ontzeko aitzakia, baina ez da soilik haren inguruan ari argitalpena. Hiru ataletan erdikoa eskaini diote haren biografia aletzeari, eta aurrekoa eta ondokoa, berriz, txistuaren historiaz eta txistulari elkartearen eta hiriaren arteko harremanaz aritzeko baliatu dituzte, hurrenez hurren.
«Modernitatearen ikur»
Greziar mitologiatik Erdi Arora, gaurko egunetaraino helduz; XVIII. mendeko eraberritzetik eta XIX. mendeko abertzaletasun eta dantzaren garrantzitik, 36ko gerraren etenetik eta txistu elkarteen eta are katedraren sorreratik igarota. Instrumentuaren jatorria eta bilakaera landu ditu Gorrotxategik liburuaren lehen atalean, eta, bide horretan, Erdi Aroan «flauta soil» izatetik «biko tresna» izatera igaro zeneko mugarria azpimarratu du Ansorenak: «Hiru zulo soilik edukita, esku bakar batez jo zitekeela eta bestea libre geratzen zela deskubritu zuen Erdi Aroan norbaitek. Txistua eta danbolina batze hori modernitatearen ikur bihurtu, eta tximista bezala zabaldu zen, Europan eta handik kanpo».
Tresnak erroak bota zituen lekuetako bat izan zen Euskal Herria, Ansorenaren esanetan. «XIX. mende amaieran, ilustratuek hartzen dute tresna eta egokitzen dute beren erara; orduan sortzen da txistua: flauta- danbolin hedatuaren euskal aldaera».
XX. mendea «zorioneko» garaia izan zen txistuarentzat, Ansorenaren esanetan, besteak beste, hainbat euskal konpositore esanguratsuk ere idatzi baitzituzten obrak instrumentuarentzat. Mende horretan bihurtu zen Isidro Ansorena ere Donostiako Udalaren Txistulari Taldearen zuzendari, 1922an, eta talde hura «gorenera» hark eraman izana aitortu diote liburuan.
Abertzale salatua
San Sebastian egunez, urte horretako urtarrilaren 20an jo zuen aurreneko aldiz txistua hirian Ansorenak; ordurako bazuen ospe handia, ordea, Hernaniko (Gipuzkoa) taldearekin sari zenbait irabazi izanagatik. Haren biografiak eta jasotako pasadizoek «gauza askotaz pentsatzeko aukera» ematen dutela aipatu du Ansorena bilobak, eta, abertzalea izanik, karlistekin zein agintari frankistekin izandako talkak ekarri ditu gogora. Liburuan dator, esaterako, 36ko gerra betean jarri zioten salaketaren faksimilea, zeinari Ignacio de Lojendio Irureren laguntzaz —Donostiako etxe aberats, euskaldun eta eskuindar bateko abokatua— egin zion aurre.
Txistulari elkartea eta hiria izeneko azken atalean, 36ko gerraren ostean atzera elkartea martxan jartzeko Isidro Ansorenak egin zuen lana ekarri dute gogora, eta hark bere jarduna ulertzeko zuen modua nabarmendu du Ansorenak: «Isidrok zerbitzu gisa ikusi zuen beti bere lana, eta hori niretzat irakasgai handia izan da». Eta erantsi: «Gaur egun, ez dakit oso ondo ulertzen den besteekiko jarrera hori».
Ixteko, aitorpen bat eta «zor kitatze sinboliko bat» egin gura izan du Gorrotxategik epilogoan, birraitonaren istorioa berreskuratuta: Eugenio Gorrotxategirena, zeina Zegamako (Gipuzkoa) Udalaren txistulari taldeko zuzendaria izan zen, gerra aurretik. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208445/roberta-metsola-kontserbadorea-aukeratuko-dute-europako-parlamentuko-presidente.htm | Mundua | Roberta Metsola kontserbadorea aukeratuko dute Europako Parlamentuko presidente | Demokristauen hautagaiak sozialdemokraten eta liberalen babesa jasoko du biharko bozketan. Hiru indarren lehentasunak «zuzenbide estatua, emakumeen eskubideak, dimentsio soziala eta arau fiskalak» izango dira. | Roberta Metsola kontserbadorea aukeratuko dute Europako Parlamentuko presidente. Demokristauen hautagaiak sozialdemokraten eta liberalen babesa jasoko du biharko bozketan. Hiru indarren lehentasunak «zuzenbide estatua, emakumeen eskubideak, dimentsio soziala eta arau fiskalak» izango dira. | Duela bi urte eta erdi Europako Parlamentuko demokristauek, sozialdemokratek eta liberalek adosturikoa kontuan hartuz gero, legealdiaren bigarren zatirako politikari kontserbadore bati dagokio ganberaren presidentetza hartzea. Hortaz, David Sassoliren agintaldiaren ostean —SEA Sozialista Europarren Alderdikoa zen—, EAP Europako Alderdi Popularreko europarlamentari bat bilakatuko da haren ordezkoa, bihar: Roberta Metsolak jasoko du kargu hori, Sassoliren heriotzara arte europarlamentuko lehen presidenteorde zenak, eta egunotan hark utzitako hutsunea bete duenak.
Metsola 2013tik da eurodiputatu, eta 2020ko urritik zegoen ganberako zuzendaritzan. Maltako Alderdi Nazionalistako kidea da —oposizioko indar nagusia da han—, eta baiezkoaren aldeko kanpaina egin zuen 2003an, haren herrialdea EB Europako Batasuneko estatu kide bilakatzeko erreferendumean. Europako Parlamentuko ordezkari izan aurretik, besteak beste, Maltaren EBko ordezkaritzan egin zuen lan, Bruselan.
Printzipioz, Metsolak europarlamentari kontserbadoreen, sozialdemokraten eta liberalen babesa jaso beharko luke bihar; hau da, 705etik 421ena, nahikoa lehen bozketan hautatua izateko. Baina ez da ziurra hautagaiaren aldeko babesa kopuru horretara iritsiko denik —botoa sekretua da—, zalantza handiak eragin baititu abortuaren aurka duen jarreragatik —legez kanpokoa da Maltan—.
Horretaz, kontserbadoreen hautagaiak lasaitasuna helarazi nahi izan die bi indar horiei, eta asteon haiekin bildu da, ziurtatzeko errespetatu egingo duela Europako Parlamentuak auzi oroz hartzen dituen erabakiak eta finkatzen dituen jarrerak.
SEAkoak eta Europa Berritukoak negoziatzen aritu dira egunotan EAPkoekin, Metsolaren alde bozkatzearen truke beste kargu batzuk lortzeko; tartean, ganberako presidenteorde postu gehiago —hirutik bostera pasatuko dira—, baita idazkari orokorrarena ere, baina hori azkenean ez da adostasunaren parte izan. Hain justu, biharko bozketak eragina izango baitu botere balantzan: Europako Parlamentuko presidentea demokristaua izango denez, familia politiko horrek EBko erakundeetako hiru postu garrantzitsuenetako bi izango ditu, Europako Batzordeko presidentetzarekin batera —Ursula von der Leyen da karguduna, 2019tik—.
Eta badirudi elkarrizketa horiek guztiek arrakasta izan dutela, sozialdemokratek gaur arratsaldean jakinarazi baitute Metsolaren alde bozkatuko dutela liberalekin batera. Adostasunak «gehiengo sendo bat bermatzeko» beharra aipatzen du, eta abortuaren aferari erreferentzia egiten dio, hiru indar politikoen lehentasunak «zuzenbide estatua, emakumeen eskubideak, dimentsio soziala eta arau fiskalak» izango baitira.
Hala, Metsola Europako Parlamentuko presidente kargua hartuko duen politikaririk gazteena bilakatuko da —bihar 43 urte beteko ditu—, eta hori egiten duen hirugarren emakumea.
Beste hiru hautagai
Eurodiputatu kontserbadoreak garaipena ziurtatua duen arren, hiru hautagai izango ditu aurrean: Alice Bah Kuhnke ekologista (Suediakoa), Sira Rego ezkertiarra (Herrialde Katalanetakoa) eta Kosma Zlotowski ultrakontserbadorea (Poloniakoa).
Prozesua biharko 09:00etan hasiko dute, eta lau presidentegaiek beren burua aurkeztu beharko dute. Ordu erdi izango dute horretarako, eta, horren ostean, 45 minutu iraungo duen bozketa hasiko dute; horren emaitza 11:00etan jakinaraziko dute, eta, printzipioz, orduan izendatuko dute Metsola ganberako presidente. Botoen gehiengo osoa lortuko ez balu, beste bi bozketa egin beharko lituzkete: 13:00etan eta 16:30ean.
Laugarrena egin beharko balute, soilik bi hautagaik parte hartu ahalko lukete, hirugarrenean babesik handiena lortuko luketen biek. Hori gertatuko balitz, 18:30ean emango lukete azken emaitzaren berri.
Europako Parlamentuko buruaren egitekoen artean daude saioak gidatzea, europarlamentarien lana gainbegiratzea, eta ganbera EBko beste erakundeen aurrean eta atzerrian ordezkatzea, esaterako. |
2022-1-17 | https://www.berria.eus/albisteak/208446/alonsotegiko-auzipetuek-ez-dute-kartzelara-joan-beharko-akordioa-lortuta.htm | Politika | Alonsotegiko auzipetuek ez dute kartzelara joan beharko, akordioa lortuta | Bi urteko kartzela zigorra, hamarreko inhabilitazioa, eta 881.000 euro ordaintzea onartu dute, prebarikazioa, dokumentuak faltsutzea eta iruzurra aitortuta. EAJko alkate ohia zegoen auzipetuen artean. | Alonsotegiko auzipetuek ez dute kartzelara joan beharko, akordioa lortuta. Bi urteko kartzela zigorra, hamarreko inhabilitazioa, eta 881.000 euro ordaintzea onartu dute, prebarikazioa, dokumentuak faltsutzea eta iruzurra aitortuta. EAJko alkate ohia zegoen auzipetuen artean. | 2011tik 2015era Alonsotegiko (Bizkaia) EAJko alkate izandakoak, Jose Luis Erezumak, udaleko arkitekto izandako batek eta haiekin batera ustelkeria auzi batean korapilaturiko Laneder Construcciones eraikuntza enpresako bi kideek ez dute kartzelara joan beharko, azkenean, Efe berri agentziak jakinarazi duenez. Auzian herri akusazio gisa jardun du EH Bilduk, eta guztira 48 urteko espetxe zigorra eskatua zuen auzipeturiko seientzat —beste bi langile daude auzipetuen artean—, baina bi aldeek akordioa lortu dute azkenean.
Auzipetuek aitortu egin dituzte leporaturiko delituak, hots, prebarikazioa egin izana, dokumentuak faltsutu izana eta iruzurra egin izana; eta bakoitzak bi urteko espetxe zigorra, beste hamarreko inhabilitazioa eta denen artean 881.000 euro ordaintzea onartu dute. Zehazki, lapurtutako dirua itzuli —681.000 euro ziren— eta beste 200.000 euro ordaindu beharko dituzte, interesengatik.
Fiskaltzaren txostenaren arabera, akusatuek 2011n egin zuten delitua: udalak diru laguntza bat eskatu zuen euriteen ondorioz ustez hondaturiko hainbat kalte konpontzeko, baina, egiaz, diru hori enpresa batekin 2008tik zuen zor bat kitatzeko erabili zuen. Bizkaiko Foru Aldundiak 600.000 euro eman zizkion udalari ustezko lan horiek egiteko, eta beste 81.000 udalarenak berarenak ziren.
Garai hartako EAJko alkate Erezumak, auziaren instrukzioan, onartu egin zuen «egin ez ziren» lan batzuk ordaindu zituztela, nahiz eta argudiatu zuen horrek ez ziola kalte ekonomikorik eragin Alonsotegiko Udalari. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208474/bi-hildako-eragin-ditu-tsunamiak-tongan.htm | Mundua | Bi hildako eragin ditu tsunamiak Tongan | Hunga Tonga Hunga Ha'apa sumendiaren erupzioak nazioarteko komunikazioetarako azpiegiturak kaltetu ditu. Zeelanda Berriak eta Australiak laguntza bidali dute. | Bi hildako eragin ditu tsunamiak Tongan. Hunga Tonga Hunga Ha'apa sumendiaren erupzioak nazioarteko komunikazioetarako azpiegiturak kaltetu ditu. Zeelanda Berriak eta Australiak laguntza bidali dute. | Hiru egun dira Tonga uhartedian Hunga Tonga Hunga Ha'apa sumendiak eztanda egin zuela, eta, ondorioz, tsunami bat eragin. Erupzioak kalte handiak eragin zituen komunikazio azpiegituretan, eta, ondorioz, oraindik ere ia ezinezkoa da bertakoekin harremanetan jartzea. Zeelanda Berriko Defentsa ministro Peeni Henare izan da bi hildakoen berri eman duena. Tongako herritar bat eta Erresuma Batuko beste bat dira hildakoak.
169 irlek osatzen duten Tongako uhartedia, eta 105.000 pertsona bizi dira bertan. Ingurua aztertzeko egindako hegaldietako irudietan ikusten denez, errautsez estalita daude uharteetako gehienak, eta kostako eremuak suntsituta. Nuku'alofa hiriburua dagoen Tongacapu uhartean ere kalteak handiak dira oso. Errautsak estalita daude inguru guztiak, eta eraikin gehienek kalteren bat jasan dute. Beste uharte batzuetan uholdeak ere izan dira. Hala ere, Mango eta Fonoi uharteek eragiten dute kezka nagusia. NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, ez dute oraindik lortu han bizi direnekin hitz egitea, baina laguntza seinaleak jaso dituzte handik. Bi uharteak itsasoaren maila berean daude, eta 105 pertsona bizi dira bertan.
Uneotan edateko ura da irlen behar nagusia. Hori dela eta, Zeelanda Berriak eta Australiak hiru ontzi bidali dituzte giza laguntzarekin; ostiralean helduko dira haietako bi. Horrez gain, hegazkinak ere bidaliko dituztela iragarri dute, betiere lurreratze pista errautsez garbitzen dutenean. Adituak, baina, beldur dira errautsak ur baliabideak zikindu ote dituen.
Sumendia bera desagertu egin da ur azaletik. Sateliteen irudietan ikus daitekeenez, bi lur zati soilik geratzen dira azalean. aurrez baino askoz txikiagoak —lehen bi zati horien artean 1,2 kilometroko lur eremu bat zegoen—. Sumendia bera urpean geratu izanak zaildu egiten du haren aktibitatea kontrolatzeko adituen lana. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208475/estraditatu-egingo-dute-sara-pinaren-senarra.htm | Gizartea | Estraditatu egingo dute Sara Pinaren senarra | Nafarroako Auzitegi Nagusiak ez du zehaztu noiz entregatuko duen Frantziak. Espainiako Gobernuak atzo aitortu zuen, ofizialki, hilketa matxista izan zela Tuterakoa. | Estraditatu egingo dute Sara Pinaren senarra. Nafarroako Auzitegi Nagusiak ez du zehaztu noiz entregatuko duen Frantziak. Espainiako Gobernuak atzo aitortu zuen, ofizialki, hilketa matxista izan zela Tuterakoa. | Nafarroara estraditatuko dute Sara Pinaren senarra. Hala adostu dute Poitierseko (Frantzia) epaitegiak eta Tuterako (Nafarroa) Instrukzioko 2. Aretoak, baina ez dute zehaztu noiz egingo duten entrega. Ikerketaren hipotesi nagusia da hark hil zuela emakumea.
Pinaren hilotza joan den astelehen goizean aurkitu zuten, etxean, Tuterako Iruñea etorbidean. Labankadaz hil zuten. Senarraren bila hasi ziren poliziak; eskuko telefonoa etxean utzia zuen. Atxilotzeko euroagindua ere eman zuen Tuterako Instrukzioko 1. Aretoak.
Astearte arratsaldean atzeman zuten gizonaren ibilgailua, Boisredongo zerbitzu gune batean, Bordeletik 65 kilometro iparraldera (Okzitania). Tuteratik ia 500 kilometrora zegoen, eta, hedabide batzuen arabera, ibilgailuaren GPSari jarraituz atzeman zuten. Jendarmeek atxilotu zuten, eta preso dago geroztik. Jose Maria Uruñuela Anso du izena gizonak, eta 41 urte ditu. Ikerketaren lehen hipotesien arabera, urtarrilaren 8an edo 9an hil zuen gizonak andrea.
Hilketa matxista
Espainiako Gobernuak atzo aitortu zuen ofizialki Sara Pinarena hilketa matxistatzat. Ondorioz, 2022an Euskal Herrian hil duten lehena da. 2021. urtean bost emakume hil zituzten, eta 2003. urtetik jada 113 dira eraildako andreak.
Joan den astean hainbat mobilizazio jendetsu egin ziren Euskal Herrian hilketa gaitzesteko. Tuterako Udalak hiru eguneko dolua ezarri zuen, baita Corteskoak (Nafarroa) ere —hangoa zen Pina—. Protestaz gainera, ezohiko batzarra egin zuten udalean, eta adierazpen bat adostu zuten alderdi guztiek. «Emakumeen aurkako indarkeriak oinarrian du plano sinbolikoan eta materialean gizonak emakumeen gainetik jartzen dituzten botere harremanak, eta emakumeek beti gizonen menpean jarraitzea dute helburu. Giza eskubideen kontrako bortxaketa larri bat da emakumeen aurkako indarkeria», adierazi zuten, besteak beste. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208476/estrasburgok-espainia-zigortu-du-xabier-atristaini-inkomunikazio-aldian-abokatua-aukeratzen-ez-uzteagatik.htm | Politika | Estrasburgok Espainia zigortu du Xabier Atristaini inkomunikazio aldian abokatua aukeratzen ez uzteagatik | Zigor Reizabal abokatuak BERRIAri azaldu dio «oso larria» dela Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiari eginiko ohartarazpena, zehazten baitu Madrilek eragotzi egin zuela Atristainek epaiketa «justua eta ekitatezkoa» izatea, eta espresuki egiten diolako erreferentzia inkomunikazioari: «Aurrekari bat izan daiteke». Gorenean berraztertze helegitea jarriko dute, Atristainen kartzela zigorra bertan behera geldi dadila eskatzeko. | Estrasburgok Espainia zigortu du Xabier Atristaini inkomunikazio aldian abokatua aukeratzen ez uzteagatik. Zigor Reizabal abokatuak BERRIAri azaldu dio «oso larria» dela Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiari eginiko ohartarazpena, zehazten baitu Madrilek eragotzi egin zuela Atristainek epaiketa «justua eta ekitatezkoa» izatea, eta espresuki egiten diolako erreferentzia inkomunikazioari: «Aurrekari bat izan daiteke». Gorenean berraztertze helegitea jarriko dute, Atristainen kartzela zigorra bertan behera geldi dadila eskatzeko. | Giza Eskubideen Europako Auzitegiak bertze zigor bat jarri dio Espainiari euskal herritar baten giza eskubideak urratzeagatik, baina ez zehazki orain arte bezala. Oraingoan, Xabier Atristain Gorosabel euskal presoaren kasuagatik jarri diote zigorra, 2010ean atxilotu eta inkomunikatu zutenean abokatu bat aukeratzen ez uzteagatik, eta, horren bidez, prozesu «justu eta ekitatezko» bat izatea eragozteagatik. Sententziak espresuki aipatzen du inkomunikazio aldia, Zigor Reizabal abokatuak BERRIAri jakinarazi dionez, eta, beraz, abokatuak uste du «oso larria» dela Espainiari emandako zigorra, baita «positiboa» ere, «lehenengo aldiz» erran baita «horren garbi» atxilotu batek bere abokatua edukitzeko eskubidea urratu dela. «Aurrekari oso garrantzitsua» izan daiteke, abokatuaren ustez.
Espainiako Auzitegi Gorenean berraztertze helegitea jarri ahal izateko baimena eskatuko du orain defentsak. Abokatuak uste du onartu beharko luketela, Estrasburgoren sententziak lotesleak direlako, eta, hala gertatzen bada, Gorenak sententzia bidez ebatzi beharko du defentsaren helegitea. Atristainen zigorra bertan behera uztea eskatuko dute, eta, beraz, edo libre geratu beharko litzateke —kartzelan dago gaur egun—, edo berriro epaitu beharko lukete. Bigarren kasuan, halere, hura epaitzeko erabilitako inkomunikazio aldiko deklarazioak ezin izanen lituzkete erabili froga gisa. Urtebete edo gehiago pasatu daiteke Gorenak auziaz erabakitzen duen arte. Dena den, defentsak eskatu du bitarte horretan ere eten egin dezatela Atristainen espetxe zigorra, Gorenak erabakitzen duen artean.
Inkomunikazio aldiaren ondoren torturak salatu zituen Atristainek. Bertzeak bertze azaldu zuen poltsa «askotan» egin ziotela, konortea galdu arte, bi aldiz botaka egin zuela, goma aparrarekin biltzen zutela, eta horren guztiaren ondorioz takikardiak izateagatik botika bat eman ziotela. Tortura psikologikoak ere salatu zituen: bigarren deklarazioan erran zuen, erraterako, bere neska laguna atxilotuko zutela egin ziotela mehatxu. ETAko kide izatea leporatuta dago preso gaur egun.
Espainiak 20.000 euroren kalte ordainak ordaindu beharko dizkio Atristaini. Estrasburgoko auzitegiaren arabera, Espainiak Giza Eskubideen Europako Akordioaren 6. artikulua hautsi zuen, epaiketa justu bat eta legezko laguntza izatea bermatzen dituena.
Epaiak dioenez, abokatua aukeratzeko debekuak «gero egin zen prozesu penalaren ekitatea hautsi zuen; izan ere, akusatuaren lehen deklarazioa proba gisa onartu zen». Estrasburgoko auzitegiaren esku hartzea ere arrazoitu dute epaileek, erranez haren lana dela halako epaiketak bidezkoak direla zaintzea.
Atristain 2010eko irailaren 29an atxilotu zuten. Berehala, Espainiako Auzitegi Nazionalak hura inkomunikatzeko agindu zuen, lehergaiak aurkitzeko ikerketa oztopatu zezakeela argudiatuta.
17 urte
Orduan egindako deklarazioetan, bere burua erruztatu zuen hainbat ekintzatan. Ezarri zioten ofizioko abokatua hainbat aldiz saiatu zen Atristainekin harremanetan jartzen bitarte horretan, baina Guardia Zibilak inkomunikatuta zegoela esan zion. Atristrainen egoera ikusita, ofizioko abokatuak uko egin zion Guardia Zibilaren aurreko deklarazioa sinatzeari.
Izan ere, «tortura latzak» jasan izana salatu zuten Atristainek eta orduan berarekin atxiloturiko Juan Carlos Besancek: bere garaian Amnistiaren Aldeko Mugimenduak salatu zuen atxiloaldia «oso gogorra» izan zela. Bere bikotekidea atxilotzearekin mehatxatu zutela gaitzetsi zuen Atristainek gerora, bertzeak bertze. Honela kontatu zuen AAMk Atristainek pairaturikoa, 2010eko urriaren 6an, hots, inkomunikazio aldia bukatu eta gutira: «Autoan poltsa jarri zioten buruan, oso estu, arnasarik gabe utziz ia itotzeraino. Bi aldiz galdu zuen konortea Madrilera bidean. Argi du guardia zibilek asko kontrolatzen zutela noiz arte eduki poltsa buruan, noiz galduko zuen konortea, eta abar. Madrilera iritsi bezain laster hasi ziren galdeketa luzeak, guardia zibil askoren parte hartzearekin, abokaturik gabe, erabat legez kanpokoak. Poltsa askotan jarri zioten buruan, estutuz, arnasarik gabe uzteraino. Bi aldiz botaka egin zuen, ez zuen ezer botatzeko, eta behazuna botatzen zuen. Goma aparrarekin biltzen zuten, izerditan blai zegoela buruan poltsa jartzen zioten. Ondoren ur hotza botatzen zioten sekulako kontrastea eraginez. Bi aldiz takikardiak izan zituen, eta botika eman zioten, lasaigarriak edo. (...) Buruan zerbait beroa eman ziotela nabaritu zuen. Orain azala joana du buruko zati batean. Bost egunez ez du lorik egin, ezta jan ere».
Bi urte egin zituen behin-behinean atxilotuta, eta 2012ko irailean irten zen kalera, epaiketa egin bitartean. Azkenean, 2013. urtean, 17 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Urte hartako maiatzaren 4an atxilotu zuen Ertzaintzak, zigorra kartzelan bete zezan.
Gaur egun Martuteneko espetxean dago euskal presoa (Donostia), bigarren graduan. Espainiako Espetxe Erakundeek 2020ko urrian erabaki zuten presoa Euskal Herriratzea. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208477/alaitz-arenzana-izendatu-dute-zinegoak-jaialdiko-zuzendari.htm | Kultura | Alaitz Arenzana izendatu dute Zinegoak jaialdiko zuzendari | Bilboko LGTBI+ zinema eta arte eszenikoen jaialdia otsailaren 28tik martxoaren 7ra egingo dute | Alaitz Arenzana izendatu dute Zinegoak jaialdiko zuzendari. Bilboko LGTBI+ zinema eta arte eszenikoen jaialdia otsailaren 28tik martxoaren 7ra egingo dute | Zinegoak jaialdiak zuzendaritza artistiko berria izango du XIX. ekitaldian. Alaitz Arenzana artista bilbotarrak hartuko du jaialdiaren gidaritza; azken jaialdietan, zuzendaritza taldean ibilia da. Azken jaialdiak 18.000 bisitari baino gehiago izan zituen, eta antolatzaileek azaldu dutenez, «urtez urte gero eta nabariagoa da Zinegoak-en hazkundea». Egoera horretan, jaialdiak bere helburuak «berrikusi» nahi ditu epe ertain eta luzera, erronka berrietara egokituz.
Bide horretan, Arenzana izango da Zinegoaken zuzendari artistiko berria, eta Pau Guillenen lekukoa hartuko du. Azken horrek adierazi duenez, Arenzanak «barrutik ezagutzen du jaialdia; Euskal Herriko sare artistiko eta sozialarekin lotura handia du, eta talde osoaren babesa du Zinegoak jarduera eta lankidetza berriz hornitzeko eta etapa berri bat garatzeko».
Arenzana ikus-entzunezko komunikazioa ikasitakoa da EHUn, eta eskarmentu handia du ikus-entzunezkoen sorkuntzan eta proiektuen sorkuntzan. Hainbat aitorpen publiko ere egin dizkiote bere lan artistikoagatik.
Arenzanak «ilusioz» hartu du erronka. Zinegoak zuzenduko duen lehenengo emakumea izango da, eta, adierazi duenez, «jaialdia mantentzeko eta aberasteko borrokan» jarraituko du, «behar-beharrezkoa delako sexu identitatearen eta genero aniztasunaren alde lanean jarraitzea».
Lander Telletxearen kartelak
Bilboko XIX. Zinegoak otsailaren 28tik martxoaren 7ra egingo da, eta aurkeztu dute haren kartela. Aurtengo irudiak lesbianismoa eta sexu aniztasuna euskaraz izendatzeko moduei egingo die erreferentzia, marioker, lumatza, soropila, kapaza, kuir eta bestelako hitzekin. Irudia Lander Telletxea diseinatzaileak egin du. Hain zuzen ere, hainbat kartel izango dira jaialdiaren irudi aurten. Kontzeptu horiek June Fernandezek eta Amaia Alvarez Uriak sortutako eta Zinegoak-ek bultzatutako Nola izan/esan bollera euskaraz proiektuan bildu dira. Proiektu horretan, Euskal Herri osoan bildutako hainbat hitz dituen hiztegi bat egin dute, eta, besteak beste, Itxaro Bordak, Eli Pagolak, Danele Sarriugartek eta Ainara Artetxek parte hartu dute. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208478/bertol-arrietak-eta-mikel-fernandinok-irabazi-dute-cafe-bar-bilbao-saria.htm | Kultura | Bertol Arrietak eta Mikel Fernandinok irabazi dute Cafe Bar Bilbao saria | Arrietak kasualitatez topo egin duen bikote ohi baten istorioa kontatu du Zure sotoko ardoa lanean, eta Fernandinok «maitasunaren komenigarritasunari» buruz hitz egin du Deus ex twingo-n. | Bertol Arrietak eta Mikel Fernandinok irabazi dute Cafe Bar Bilbao saria. Arrietak kasualitatez topo egin duen bikote ohi baten istorioa kontatu du Zure sotoko ardoa lanean, eta Fernandinok «maitasunaren komenigarritasunari» buruz hitz egin du Deus ex twingo-n. | Cafe Bar Bilbao Teatro Laburreko XIX. sariak banatu dituzte gaur goizean Bilbon. 29 gidoi jaso dituzte aurten, «maila handikoak», antolatzaileen hitzetan; zortzi euskaraz eta 21 gaztelaniaz. Euskarazko saria ex aequo eman diete Bertol Arrietaren Zure sotoko ardoa eta Mikel Fernandinoren Deus ex twingo lanei.
Bi gidoi irabazle horien irakurketa dramatizatua eszenaratuko dute Bilboko Lautan Hiru jaialdian, Tartean teatro konpainiaren laguntzarekin. Gainera, Bilboko Pabiloi 6 aretoko Antzerki Arineko Jardunaldietan parte hartzeko ekoizpenerako laguntza jasoko dute.
Orain arte, narraziogintza izan da Arrietaren jarduera nagusia, gidoigintzan ere aritua den arren. Iazko udazkenean argitaratu zuen Gezurra berdaderoa helduentzako bere lehen nobela, eta haur eta gazte literaturako zenbait liburu idatzi ditu aurretik. Zure sotoko ardoa du lehen antzezlana. Egun, suizidioaren gaia lantzen duen nobela grafiko bat sortzen ari da Sandra Garaioa ilustratzailearekin batera.
Udaberriko ekaitz batek harrapatuta taberna berean aterpe hartzen duten Xabi eta Arantxaren istorioa kontatu du Zure sotoko ardoa-n; bikote izan ziren garai batez. Elkarrekin bizitako uneak oroitzen hasiko dira, baita elkarren trapu zaharrak ateratzen ere.
Fernandinok bigarren aldiz irabazi du Cafe Bar Bilbao saria, 2015ean Un pequeño paso para el hombre lanagatik lortu baitzuen gaztelaniazkoa. Bartzelonan bizi den euskal antzerkigile, musikari, titiritero eta antropologoa da. Anodino teatro konpainiarekin zenbait obra estreinatu ditu, tartean Zeruan eroria eta Erbeste, eta beste antzezlan labur batzuk ere egin izan ditu. Titeres Desde Abajo konpainiako eta Pepe Otal txotxongilo etxeko kidea da. Euskaraz, gaztelaniaz eta katalanez idatzi ohi ditu bere antzezlanak.
«Maitasunaren komenigarritasunei buruz» aritu da Deus ex twingo-n. Izan ere, «gaur deseraikitze prozesuan dagoen substantzia lirdinga horrek» interes handia piztu izan du beti, bai noble eta aberatsen artean, baita, antzezlan horretan bezala, bi pertsona arrunten artean ere.
Gaztelaniazko atalean, Marieta Diaz de Toledok irabazi du sariketa, La tela de araña lanarekin. Hiru emakumek jasan izan dituzten izugarrikeriak salatuko dituzte lan horretan, errealitatea eta fikzioa nahastuko dituen «paranoia suntsitzaile eta fatalista batean». |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208479/iberdrolak-dio-galan-jazarpen-kanpaina-sistematiko-baten-biktima-dela.htm | Ekonomia | Iberdrolak dio Galan «jazarpen kanpaina sistematiko» baten biktima dela | Konpainia «eskuz aldatzeko» estrategia batekin lotu du haren inputazioa. Iberdrolako presidenteak Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratu du gaur, Villarejo komisarioaren espioitza auzi batekin lotuta. Enpresak dio gertakariak preskribatuta daudela eta lekuko nagusiak aurkeztu dituen frogak «faltsuak» direla. | Iberdrolak dio Galan «jazarpen kanpaina sistematiko» baten biktima dela. Konpainia «eskuz aldatzeko» estrategia batekin lotu du haren inputazioa. Iberdrolako presidenteak Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratu du gaur, Villarejo komisarioaren espioitza auzi batekin lotuta. Enpresak dio gertakariak preskribatuta daudela eta lekuko nagusiak aurkeztu dituen frogak «faltsuak» direla. | Iberdrolak salatu du Ignacio Sanchez Galan presidentea «jazarpen kanpaina sistematiko» baten biktima dela, eta konpainia «eskuz aldatzeko estrategia» baten barruan kokatu du haren inputazioa. Galanek Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratu du astearte honetan, Jose Manuel Villarejo Espainiako Poliziako komisario ohiarekin zerikusia duen auzibide batekin lotuta.
Ikerketaren arabera, Galanek Villarejo kontratatu zuen haren lehiakideak zelatatzeko, gobernuarekiko harremanetan laguntzeko eta konpainian zuen boterea sendotzeko, legez kanpoko espioitza metodoak, mehatxuak eta gisakoak erabilita.
Konpainia energetikoaren arabera, auzibidearen oinarrian Jose Antonio del Olmo Funtzio Korporatiboen Kontrolerako zuzendari ohiaren «salaketa faltsu bat» dago. Hura arduratzen zen zenbait sailetatik iristen zitzaizkion fakturak gainbegiratzeaz eta oniritzia emateaz, eta, epailearen aurrean deklaratu zuenez, Villarejoren enpresa baten ustezko faktura irregularraren berri eman zion bere nagusiari, eta, haren baiezkoa jaso ondoren, fakturak sinatu eta notario bati jakinarazi zion gertatutakoa, «bizkarra gordetzeko».
Aitzitik, Iberdrolak ziurtatu du berak ez duela hori hala izan zela erakusten duen ezer, eta gogorarazi du Del Olmo orain dela gutxi zigortu dutela enpresako dokumentazioa lapurtzeagatik, eta azken urteetan «justifikatu gabeko» ondare gehikuntza bat izan duela. Galanen aurkako salaketa «lekuko babestu gisa» egin duela nabarmendu du, halaber.
Astelehenen honetan, Rafael Orbegozo Iberdrolako Presidentetza Kabineteko buru ohiak ere deklaratu du epailearen aurrean, eta esan du bere karguan egon zen bitartean ez zuela gainbegiratu salatutako enkarguekin lotutako fakturarik, baimendu zituen guztiak bat zetozela kontzeptu errealekin eta zuzendariek egindako bidaiekin. Bertsio hori ez dator bat Antonio Asenjo Segurtasuneko zuzendari ohiak adierazitakoarekin: aitortu zuen fakturak manipulatu zituela emandako zerbitzuekin bat etor zitezen.
Florentino Perezen «itzala»
Galanen inputazioaren atzean «antolatutako kanpaina» bat dagoela dio Iberdrolak, eta horren «helburu bakarra» multinazionala eskuz aldatzea dela, «nazioartean duen balio handiagatik». Interes horrekin lotuta, izen bat aipatu du: Florentino Perez ACS eraikuntza enpresako eta Real Madrid futbol taldeko presidentea. Azpimarratu du auzibidean Perezek ez duela frogatu kaltetua izan denik eta bai, ordea, Galani kalte egiteko interesa duela.
Iberdrolako buru izateko urratsa egin zuen Perezek 2009an, akzioen %20 erosita, eta hori eragozteko aurretik kontratatu omen zuten Villarejo Galanek edo haren gertukoek. Konpainiak aitortu du egungo presidenteak «geldiarazi» egin zuela operazio hori, baina ez du zehaztu nola; hala ere, nabarmendu du Villarejo Iberdrolaren interesen aurka aritu zela eta ez alderantziz.
Bestalde, Iberdrolak uste du ikerketa abiatu duten gertakariak «erabat iraungita» daudela eta ziur azaldu da auzibidearen amaieran ez dela zigor epairik egongo. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208480/gutxienez-12-hildako-saudi-arabiak-gidatutako-koalizioak-sanan-egindako-aire-eraso-batean.htm | Mundua | Gutxienez 12 hildako Saudi Arabiak gidatutako koalizioak Sanan egindako aire eraso batean | Huthien buruzagi militar bat eta haren zenbait senide hil dituzte bonbardaketan. Dozena bat inguru dira zaurituak. Atzo goizean, Arabiar Emirerri Batuen hiriburuari eraso egin zioten matxinoek, eta gutxienez hiru pertsona hil. | Gutxienez 12 hildako Saudi Arabiak gidatutako koalizioak Sanan egindako aire eraso batean. Huthien buruzagi militar bat eta haren zenbait senide hil dituzte bonbardaketan. Dozena bat inguru dira zaurituak. Atzo goizean, Arabiar Emirerri Batuen hiriburuari eraso egin zioten matxinoek, eta gutxienez hiru pertsona hil. | Saudi Arabiak eta Arabiar Emirerri Batuek gidatutako nazioarteko koalizio militarrak bi aire eraso egin zituen atzo, azken orduan, Sana Yemengo hiriburuan, eta gutxienez hamabi pertsona hil ditu, eta dozena bat inguru zauritu. Matxino huthien kontrolpeko Saba berri agentziaren arabera, hildakoen artean daude Abdullah Qassim al Junaid matxino huthien jenerala, eta haren zenbait senide; tartean, haurrak. Huthien buruzagi batek Twitterren adierazi duenez, hildakoak hogei bat dira. 2019az geroztik koalizioak Sanan egindako erasori odoltsuena izan da, eta erantzun dio matxinoek ordu batzuk lehenago Arabiar Emirerri Batuetan egindakoari.
Efe berri agentziak jaso duenez, erreskate taldeek jarraitzen dute huthien jeneralaren etxearen hondakinen artean bi pertsona bilatzen. Gainera, aire erasoek hiriburuko auzo bateko beste bost eraikin ere hondatu dituzte. SPA Saudi Arabiako albiste agentziak goizaldean jakinarazi du koalizioak «huthien gotorlekuen eta kanpalekuen aurkako erasoak» egin dituela, baina ez du zehaztu horien helburuen artean matxinoen buruzagia zegoenik.
Hain zuzen, atzo, ordu batzuk lehenago, Iranen laguntza duten matxinoek bi aire eraso egin zituzten Arabiar Emirerri Batuetako hiriburu Abu Dhabin, eta gutxienez hiru hildako eta sei zauritu eragin. Koalizioaren esanetan, Arabiar Emirerri Batuetako ADNOC petrolio enpresarentzat lan egiten zuten hiru behargin atzerritar ziren hildakoak. Eraso horren ondoren, Yahya Saree huthien bozeramaile militarrak adierazi zuen droneak eta misilak erabiliz egindako erasoa «arrakastatsua» izan zela. Bide batez, zibilak eta atzerriko enpresak deitu zituen Arabiar Emirerri Batuen «azpiegitura ezinbestekoetatik» urruntzera, haien «segurtasunagatik».
Eraso horiek gertatu eta gero, Arabiar Emirerri Batuen Atzerri Ministerioak jakinarazi zuen, ohar baten bidez, nazioarteko zuzenbidetik kanpo egindako «eraso terroristei» erantzuteko «eskubidea» zuela. Eta ordu batzuk geroago iritsi zen erantzuna.
Dozenaka mila hildako
Bi aldeak gerran daude 2015az geroztik. NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, gerra hasi zenetik 2020ko abendura arte 233.000 bat pertsona hil ziren Yemengo gerran. ACLED GKE gobernuz kanpoko erakundeak gatazka guneetako datuak biltzen ditu, eta, plazaratutako azken txostenaren arabera, iaz 21.000 hildako eragin ditu gerra horrek. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208481/jon-artano-kazetariak-irabazi-du-tene-mujika-beka.htm | Kultura | Jon Artano kazetariak irabazi du Tene Mujika beka | Ameriketan ibilitako euskaldunen istorioak eta Euskal Herrira migratu duten amerikarrenak kontatuko ditu bere lanean, elkarrizketa, kronika eta bidaia liburuen osagaiak izango dituen kontakizun batean. | Jon Artano kazetariak irabazi du Tene Mujika beka. Ameriketan ibilitako euskaldunen istorioak eta Euskal Herrira migratu duten amerikarrenak kontatuko ditu bere lanean, elkarrizketa, kronika eta bidaia liburuen osagaiak izango dituen kontakizun batean. | Jon Artano kazetari zestoarrak irabazi du 2022ko Tene Mujika beka, Ameriketan ibilitako hainbat euskaldunen kontuak eta Euskal Herrian dabiltzan hainbat amerikarrenak kontatu nahi dituen Anderik Ande proiektuarekin. Euskal Herriko historia hurbilaz idazteko ez-fikziozko proiektuak saritzen ditu Debako Udalak eta Elkar argitaletxeak antolatutako beka horrek. Idurre Eskisabelek, Elixabete Garmendiak eta Imanol Muruak osatu dute epaimahaia. Kazetariak urtebeteko epea izango du lana bukatzeko, gero liburu gisa argitara dadin.
Bi parte izango ditu lanak: lehena, Joandakoez, Hego Amerikan gertatzen da, eta hara joandako hainbat euskal herritarren istorioak aletuko ditu: Argentina, Txile, Bolivia, Peru, Ekuador, Kolonbia eta Venezuelan kokatuak, besteak beste. Bigarren zatia, Etorritakoez, gaur egun Latinoamerikatik Euskal Herrira migratu eta garbiketa eta zaintza lanetan aritzen diren emakume gazteez arituko da. Elkarrizketa, kronika eta bidaia liburuen osagaiak izango ditu.
Artano kazetaritzan lizentziatua da, eta hogei urteko ibilbidea egin du hainbat komunikabidetan: irrati, telebista eta idatzizkoetan. 2016tik 2019ra Latinoamerikako berriemaile berezia izan zen EITBrentzat, eta BERRIAn ere idatzi izan zuen. Hango esperientzia baliatuko du, besteak beste, liburua idazteko.
Iaz, bi beka banatu zituzten: Erika Lagomak eta Estitxu Fernandezek amatasunari eta feminismoari buruzko elkarrizketa sorta bat landu dute, eta Jon Abrilek emakumeen lanbideei buruzko ikerketa bat egin du. Argitaratu gabe daude oraindik.
Tene Mujika bekaren bidez orain arte ateratako azken liburua Iñigo Lopez historialariaen Bilboko etxola batean da (2021). 1950eko hamarkadan Bilbon lana topatu zuten migratzaile askok ez zuten etxerik, eta etxolak eraiki zituzten: ia 5.000 ziren 1960an. Etxola horien ugaritzeaz eta garrantzi historikoaz aritu zen Lopez liburuan. BERRIAk erreportaje batean landu zuen gaia. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208482/roberta-metsola-hautatu-dute-europako-parlamentuko-presidente.htm | Mundua | Roberta Metsola hautatu dute Europako Parlamentuko presidente | Eurodiputatu demokristauak sozialdemokraten eta liberalen babesa jaso du bozketan. Abortuaren aurkakoa da buruzagi kontserbadorea. | Roberta Metsola hautatu dute Europako Parlamentuko presidente. Eurodiputatu demokristauak sozialdemokraten eta liberalen babesa jaso du bozketan. Abortuaren aurkakoa da buruzagi kontserbadorea. | Roberta Metsolak bere ibilbide politikoa sendotzeko opari bat jaso du 43 urte bete dituen egunean: Europako Parlamentuko presidente aukeratu dute. Eurodiputatu demokristauak belaunaldi berria irudikatzen du, gaztea baita, eta, hark aldarrikatu duen moduan, «Erasmus belaunaldikoa». Baita emakumea ere, kargu hori hartu duen hirugarrena, Simone Veilen eta Nicole Fontaineren ondoren; keinua ere egin die sufragistei, zuriz jantzita parte hartu baitu bozketan: «Egiazko berdintasunaren aldeko borrokak zerbait kosmetikoa izatetik harago joan behar du». Finean, Metsolak adierazi du politikari esperientziaduna dela, eta adostasunak eta zubiak eraikitzeko gaitasuna duela.
Europako Parlamentuko presidente hautatua 2013tik da EAP Europako Alderdi Popularreko eurodiputatu, eta 2020ko urritik zegoen ganberako zuzendaritzan. Maltako Alderdi Nazionalistako kidea da —oposizioko indar nagusia da han—, eta baiezkoaren aldeko kanpaina egin zuen 2003an, haren herrialdea EB Europako Batasuneko estatu kide bilakatzeko erreferendumean. Europako Parlamentuko ordezkari izan aurretik, besteak beste, Maltaren EBko ordezkaritzan egin zuen lan, Bruselan.
Orain arte bildu duen esperientzia hori argudio erabiltzearekin batera, europarlamentuko presidente hautatuak arreta handia jarri du emakumeen eskubideetan: «Mediterraneoko irla txiki bateko emakume bat naiz, badakiena zer den galtzeko aukera handiak izatea. Horregatik, badakit zer garrantzitsua den hau [emakume bat aukeratzea] erakunde hauen kanpotik ikusten gaituztenontzat, batez ere neskatoentzat eta amets egitera ausartzen direnentzat. EBn emakume bakoitzak bere eskubideen alde borrokatu behar du».
Adierazpen horiek sozialdemokratei eta liberalei begirakoak ere izan dira, horiek zalantzak baitzituzten Metsola babesteko erabakia hartzerakoan, abortuaren aurkakoa baita —legez kanpokoa da Maltan—. Horretaz, Europako Parlamentuko presidente aukeratuak lasaitasuna helarazi nahi izan die bi indar horiei, eta asteon haiekin bildu da ziurtatzeko errespetatu egingo dituela Europako Parlamentuak auzi oroz hartzen dituen erabakiak eta finkatzen dituen jarrerak. Gaurko hitzaldian ere ideia bere helarazi die.
Babesen truke, SEA Sozialista Europarren Alderdiak eta RE Europa Berrituko liberalek zenbait kargu eskuratzea negoziatu dute; tartean, ganberako presidenteorde postu gehiago —hirutik bostera pasatuko da SEA—.
Onarturiko 616 botoetatik 418 jaso ditu Metsolak, eta haren atzetik geratu dira beste bi hautagaiak: Alice Bah Kuhnke ekologistak (Suediakoa) 101 boto bildu ditu, eta Sira Rego ezkertiarrak (Herrialde Katalanak), 57. Kosma Zlotowski ultrakontserbadorea (Poloniakoa) ere aurkeztekoa zen, baina atzo gauean hautagaitza erretiratzea erabaki zuen.
Gaurko bozketak eragina izango du EBko botere balantzan: Europako Parlamentuko presidentea demokristaua izango denez, familia politiko horrek talde komunitarioko erakundeetako hiru postu garrantzitsuenetako bi izango ditu, Europako Batzordeko presidentetzarekin batera —Ursula von der Leyen da karguduna 2019az geroztik—.
Azkena, Europar Kontseilukoa, REren esku dago —Charles Michelek du postua, 2019tik— eta, beraz, SEAkoak kargu garrantzitsurik gabe geratu dira. Sozialdemokratek espero dute 2024ko bozetan babesik handiena lortuko duen talde politikoa bilakatuko direla, eta orduan berreskuratuko dutela Europako Batzordeko presidentetza, esaterako. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208483/sute-bat-piztu-da-irungo-pio-baroja-institutuko-teilatuan.htm | Gizartea | Sute bat piztu da Irungo Pio Baroja institutuko teilatuan | Ikastetxea hustu behar izan dute. Suhiltzaileek oraindik ez dute kontrolatu sutea. | Sute bat piztu da Irungo Pio Baroja institutuko teilatuan. Ikastetxea hustu behar izan dute. Suhiltzaileek oraindik ez dute kontrolatu sutea. | Irungo (Gipuzkoa) Pio Baroja institutua ebakuatu behar izan dute gaur goizean. Sute bat piztu da teilatuan, eta suhiltzaileak hura kontrolatzeko lanetan dabiltza oraindik. Teilatua berritzeko lanetan zebiltzan.
Ertzaintzak azaldu duenez, egur batek su hartu du langileak soldadura lanak egiten ari zirela. 300 ikasle atera dituzte eraikinetik, baina ez da inor zauritu. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208484/eh-bilduk-dio-alonsotegiko-zigortuek-dirua-osorik-itzultzea-lortu-duela.htm | Politika | EH Bilduk dio Alonsotegiko zigortuek dirua osorik itzultzea lortu duela | Indar subiranistak nabarmendu du bere akusazioak ahalbidetu duela zigortuek gordailuan milioi bat euroko bermea jartzea. | EH Bilduk dio Alonsotegiko zigortuek dirua osorik itzultzea lortu duela. Indar subiranistak nabarmendu du bere akusazioak ahalbidetu duela zigortuek gordailuan milioi bat euroko bermea jartzea. | 2011tik 2015era Alonsotegiko (Bizkaia) EAJko alkate izandakoak, Jose Luis Erezumak, udaleko arkitekto izandako batek eta haiekin batera ustelkeria auzi batean korapilaturiko Laneder Construcciones eraikuntza enpresako bi kideek ez dute kartzelara joan beharko, aldeek akordioa lortu eta gero.
Auzipetuek aitortu egin dituzte leporaturiko delituak, hots, prebarikazioa egin izana, dokumentuak faltsutu izana eta iruzurra egin izana; eta bakoitzak bi urteko espetxe zigorra, beste hamarreko inhabilitazioa eta denen artean 881.000 euro ordaintzea onartu dute. Zehazki, lapurtutako dirua itzuli —681.000 euro ziren— eta beste 200.000 euro ordaindu beharko dituzte, interesengatik.
EH Bilduk jardun du herri akusazio gisa, eta indar subiranistak agerraldi bat egin du gaur. Besteak beste, nabarmendu du EH Bilduk berak egindako akusazioari esker lortu dela gordailuan milioi bat euroko bermea jartzea, zigortuek dirua osorik itzul dezaten. «Honako hau ez da ustelkeria delituagatik ezarritako lehen zigorra, eta ez da lehen aldia EAJko alkatetzetan horrelako kasu bat argitara ematen dela EH Bilduk egiten duen lanari esker», azaldu du Izaskun Duque EH Bilduko Bizkaiko batzarkide eta arduradun instituzionalak: «Alonsotegikoa ez da kasu bakarra. Politika eta zerbitzu publikoa ulertzeko modu baten egiaztapena da».
Auzian EAJko alkate bat ustelkeriagatik zigortu dutela nabarmendu du Duquek, eta gaineratu «politika ulertzeko eta gobernatzeko beste modu bat» dagoela. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208485/intzidentzia-tasa-behera-doala-esan-du-sagarduik-baina-zuhurtzia-eskatu-du.htm | Gizartea | Intzidentzia tasa behera doala esan du Sagarduik, baina «zuhurtzia» eskatu du | Osasun sailburuak adierazi du Osakidetza «beharrezkoak diren proba guztiak» egiten dabilela. Atzo 15.365 proba diagnostiko egin ziren, eta horietatik 5.502 positiboak izan ziren. | Intzidentzia tasa behera doala esan du Sagarduik, baina «zuhurtzia» eskatu du. Osasun sailburuak adierazi du Osakidetza «beharrezkoak diren proba guztiak» egiten dabilela. Atzo 15.365 proba diagnostiko egin ziren, eta horietatik 5.502 positiboak izan ziren. | «Azken zazpi egunetako intzidentzia tasa metatua behera doa, baina zuhurtziaz jokatu behar dugu». Horrela laburbildu du Gotzone Sagardui Osasun sailburuak gaur egun koronabirusaren hedapenak eragindako egoera. Gaurko Gobernu Kontseiluaren ondoren egin du agerraldia Sagarduik, eta, adierazi duenez, 15.365 proba diagnostiko egin ziren atzo; horietatik 5.502k positibo eman zuten. Osasunbideak eman dituen datuei begiratzen badiegu, berriz, Nafarroan 5.053 proba egin zituzten atzo, eta horietatik 2.251 izan ziren positibo.
Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak protokolo berriak martxan jarri zituztenetik askoz ere proba gutxiago egiten dira, eta, ondorioz, positibo kopurua ere apaltzen ari da. Alderatzeko: Osakidetzak 22.804 proba diagnostiko egin ditu asteburu honetan, eta halako bi egin zituen joan den asteburuan (41.900). Hala ere, Sagarduik adierazi du Osakidetzak «beharrezkoak izan diren proba guztiak» egin dituela: «15.000 proba baino gehiago egin genituen atzo, eta ezin da esan hori gutxi denik». Gehitu du azken hamar egunetan batez beste 22.000 proba egin dituela Osakidetzak.
Horrez gain, azaldu du 717 pertsona daudela ospitalean koronabirusarekin; horietatik 131 ZIUetan daude. Osasunbidean, berriz, 239 daude ospitaleetan, eta horietatik 39 daude ZIUetan. Sagarduiren arabera, osasun sisteman «tentsio handia» dago oraindik, eta, beste behin, «zuhurtzia» eskatu du.
Izan ere, proba diagnostikoei soilik begiratuz gero, duela hilabete egiten ziren kopuruarekin alderatuz zifra nabarmen jaitsi bada ere, ospitaleetako datuek egoeraren bestelako ikuspegi bat ematen dute. Esaterako, Osakidetzako ospitaleetan 469 pertsona zeuden urtarrilaren 1ean, eta horietatik 122 ZIUetan. Osasunbideari dagokionez, 134 ziren ospitaleratuak; horietatik 26 ZIUetan. Orduz geroztik, ospitaleetako eta ZIUetako gaixo kopurua etengabe haziz joan da.
Hala ere, Sagarduik nabarmendu du datuak onera doazela: «Urtarrilaren 11tik inzidentzia txikituz joan da, astiro bada ere». Osasun sailburuaren arabera, jaitsiera hori hiru faktoreren eraginez gertatu da, eta ez proba gutxiago egin direlako: jendearen arteko kontaktua murrizteagatik eta Osakidetzako protokoloak egokitzeagatik alde batetik, eta, bestetik, Sagarduik azaldu duenez, «nabaria» da neurri berriak ezarri zirenetik bi aste pasatu direla, eta eragina izaten ari direla datuetan.
Sailburuak gehitu du Osakidetzaren webgunea eguneratu egin dela, eta bertan aurki daitezkeela orain koronabirusari lotutako kasuistika ezberdinetan jarduteko argibideak. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208486/eraso-matxista-bat-gaitzetsi-du-antsoaingo-udalak-eta-elkarretaratzera-deitu-du.htm | Gizartea | Eraso matxista bat gaitzetsi du Antsoaingo Udalak, eta elkarretaratzera deitu du | Atzo gertatu zen erasoa, emakumezkoa erietxean sartu behar izan zuten, eta gizonezko bat atxilotu dute. | Eraso matxista bat gaitzetsi du Antsoaingo Udalak, eta elkarretaratzera deitu du. Atzo gertatu zen erasoa, emakumezkoa erietxean sartu behar izan zuten, eta gizonezko bat atxilotu dute. | Adierazpena onartu du gaur Antsoaingo (Nafarroa) Udalak, atzo herrian gertaturiko eraso matxista bat gaitzesteko. Protesta elkarretaratzera deitu du erakundeak gaurko, 19:00etan, udaletxeko plazan.
«Emakumeen aurkako indarkeria giza eskubideen bortxaketa da, eta emakumeen oinarrizko eskubideen kontra egiten du», irakur daiteke udalak argitaraturiko oharrean. Horren arabera, eraso matxistak botere harremanetan oinarritzen dira, eta horien helburua «emakumeak betiko gizonen menpe bizitzea da».
Emakumea erietxean sartu behar izan zuten. Gizonezko bat atxilotu dute, eta gaur da pasatzekoa epailearen aurrean.
«Eraso fisiko eta sexual hau» arbuiatzen duela adierazi du udalak, eta elkartasuna adierazi dio erasoa pairatu duen emakumeari.
«Kalea, gaua, eguna pertsona orok gozatzekoak dira, eta emakumeek eskubidea dute horiek beldurrik gabe okupatzeko, eta segurtasunarekin eta aske bizitzeko».
Berdintasun politiken bitartez, udalak emakumeen aurkako indarkeria desagerrarazteko lanean jarraituko duela adierazi dute oharrean. «Herritarrei eskatzen diegu ez egoteko geldirik emakumeen aurkako indarkeriaren aurrean, eta zero tolerantziako jarrera edukitzeko». |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208487/mikel-albisuren-aurkako-epaiketa-salatzeko-elkarretaratzea-egin-dute-126-idazlek-eta-editorek.htm | Politika | Mikel Albisuren aurkako epaiketa salatzeko elkarretaratzea egin dute 126 idazlek eta editorek | Garbiñe Ubeda Euskal Idazleen Elkarteko lehendakariak irakurri du ‘Eman bakea’ izeneko testua, eta Joseba Sarrionandiak eta Garazi Arrula Txalapartako editoreak irakurri dute sinatzaileen zerrenda. | Mikel Albisuren aurkako epaiketa salatzeko elkarretaratzea egin dute 126 idazlek eta editorek. Garbiñe Ubeda Euskal Idazleen Elkarteko lehendakariak irakurri du ‘Eman bakea’ izeneko testua, eta Joseba Sarrionandiak eta Garazi Arrula Txalapartako editoreak irakurri dute sinatzaileen zerrenda. | Euskal Herriko 126 idazlek eta editorek adierazpen bat plazaratu dute, Eman bakea izenburupean, Mikel Albisu Iriarteri babesa adierazteko. Donostiako Bulebarrean aurkeztu dute adierazpena gaur goizean, eta bertan agiriaren sinatzaileetako batzuk eta Albisu bera izan dira. Garbiñe Ubeda Euskal Idazleen Elkarteko lehendakariak irakurri du testua, eta Joseba Sarrionandiak eta Garazi Arrula Txalapartako editoreak irakurri dute sinatzaileen zerrenda. Horietaz gain, Bulebarrean izan dira Jule Goikoetxea, Gotzon Barandiaran, Josu Landa, Jon Alonso, Oier Guillan eta Joxe Austin Arrieta sortzaileak, besteak beste. 30 pertsona inguru bildu dira guztira.
ETAk Gregorio Ordoñez PPko zinegotzi eta Gipuzkoako PPko orduko presidentea hil zuen 1995eko urtarrilaren 23an, Donostian, eta, hilketa hari lotuta, Espainiako Auzitegi Nazionalak deklaratzera deitu zuen Albisu 2021eko abenduan. Albisuk azaldu zuen haren aurkako akusazio berriak «torturen eta gezurren bitartez» eskuratutako elementuetan oinarritzen direla.
Elkarretaratuak Albisu bigarrenez epaitzearen kontra agertu dira; izan ere, Frantziako Estatuan hogei urteko espetxe zigorra bete zuen, eta duela hiru urte askatu zuten. Horregatik, orain Espainian «berriro ere zigortu» nahi dutela salatu dute, are, Frantzian bete duen zigorraren «arrazoi berdintsuengatik eta inolako froga materialik gabe».
Idazkia sinatu dutenek «bere sorkuntza libreki» eskaintzen jarrai dezan nahi dute. «Gure artean jarrai dezan nahi dugu». Horrez gain, nabarmendu dute Euskal Herrian «askatasuna eta bakea» behar direla.
Nahiz eta guztiak ez diren elkarretaratzean egon, Euskal Herriko aurpegi ezagun askok sinatu dute idazkia: Miren Agur Meabe, Alaine Agirre, Koldo Izagirre, Jon Benito, Edorta Jimenez, Castillo Suarez, Irati Jimenez, Agurtzane Intxaurraga, Jon Arretxe, Harkaitz Cano, Hedoi Etxarte, Eneko Olasagasti, Amets Arzallus, Ander Lipus, Antonio Casado da Rocha, Asier Serrano, Kirmen Uribe, Eider Rodriguez, Uxue Alberdi, Gotzon Barandiaran, Imanol Murua Uria, Iñaki Segurola, Isabel Etxeberria, Itziar Ugarte, Joanes Urkixo, Kattalin Miner, Lander Garro, Pako Aristi, Mari Luz Esteban, Xabier Montoia, Miren Amuriza, Josu Goikoetxea, Uxue Apaolaza, Pello Lizarralde, Xabier Izaga, Unai Iturriaga, Ane Labaka, Asel Luzarraga, Julen Belamuno, Aurelia Arkotxa, Jorge Gimenez, Jon Alonso eta Idurre Eskisabelek, besteak beste.
Albisu 2004ko urriaren 3an atxilotu zuten, Biarnon, ETArekin lotuta. Hamabost urte eman zituen preso, eta, Frantziak ezarritako zigorra osorik beteta, 2019ko urtarrilean askatu zuten. Orain, Dignidad y Justicia elkarteak eskatu du auzibide batzuk irekitzeko, zenbait atentaturen «egile intelektualak» ikertzeko. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208488/haur-danborradako-pertsonaiak-eta-danbor-nagusia-aurkeztu-dituzte-donostian.htm | Bizigiro | Haur danborradako pertsonaiak eta Danbor Nagusia aurkeztu dituzte Donostian | Gipuzkoako hiriburuan aurten aterako den danborrada bakarra izango da haurrena. 26 ikastetxetako 30 konpainia aterako dira kalera, eta 2.956 haurrek hartuko dute parte. | Haur danborradako pertsonaiak eta Danbor Nagusia aurkeztu dituzte Donostian. Gipuzkoako hiriburuan aurten aterako den danborrada bakarra izango da haurrena. 26 ikastetxetako 30 konpainia aterako dira kalera, eta 2.956 haurrek hartuko dute parte. | Donostiako haur danborradaren aurkezpena egin dute gaur Victoria Eugenia antzokian, Eneko Goia alkatearen eta Jon Insausti zinegotziaren eskutik, ostegunean festaren irudi izango diren pertsonaia gazteak aurkezteko. Pandemiak, aurten ere, San Sebastian eguna modu ezohikoan ospatzera eraman du. Jakina denez, helduen danborrada eta bandera igoera eta jaitsiera bertan behera geratu dira, eta haur danborrada izango da kalera irtengo den bakarra.
Ikusi gehiago: Donostiako Udalak bertan behera utzi du aurtengo danborrada.
Jon Insaustik adierazi duenez, ekitaldi «xumea» izango da aurtengoa, baina «poz handia» ematen dio eguna ospatzeko aukera izango dela ikusteak. Alkateak gogorarazi die haur danborradako parte hartzaileak herritar guztien ordezkari izango direla aurtengo San Sebastian egunean: «Zuek aterako duzuen zalaparta gure zalaparta izango da».
(jarraitu irakurtzen 'Irutxuloko Hitza'-n) |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208489/jaurlaritzak-ikastetxe-pribatuen-alde-egiten-duela-salatu-du-steilasek.htm | Gizartea | Jaurlaritzak «ikastetxe pribatuen alde» egiten duela salatu du Steilasek | Txosten bat aurkeztu dute, sindikatuaren ustez «Hezkuntza Sailaren utzikeria, kontrol eza eta ikastetxe pribatuen aldeko tratua eta konplizitatea» agerian uzten dituena | Jaurlaritzak «ikastetxe pribatuen alde» egiten duela salatu du Steilasek. Txosten bat aurkeztu dute, sindikatuaren ustez «Hezkuntza Sailaren utzikeria, kontrol eza eta ikastetxe pribatuen aldeko tratua eta konplizitatea» agerian uzten dituena | Steilas sindikatuak Hezkuntza ez dago salgai izeneko txostena aurkeztu du, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza sistemaren ezaugarriak eta bilakaera aztertzen dituena. Sindikatuaren ustez, ikerketak argi uzten ditu Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailaren «utzikeria, kontrol eza eta ikastetxe pribatuen aldeko tratua eta konplizitatea», eta, horren ondorioz, eskola publikoa ikastetxe pribatuen «subsidiario» bilakatzen da.
Sindikatuko kide Juan Zubiak aletu ditu txostenaren puntu nagusiak. Azaldu duenez, ikastetxe pribatu batean ikasgela bat ituntzeko prozesu bati jarraitu behar zaio: ikastetxe horrek baimen administratiboa behar du, planifikazio bat egiten da, eta, horren arabera, onarpen prozesu bat zabaltzen da, betiere bete beharreko baldintza batzuk ezarrita. Zubiak esan duenez, zenbait kasutan baldintza horiek ez dira betetzen eta, hala ere, ikasgela horiek onartu egiten dira.
Adibidez, baldintza horien artean dago doakotasunaren derrigortasuna, baina, hala ere, itunpeko ikastetxeek kuotak kobratzen dizkiete familiei, «batzuetan borondatezkoak direlako itxurak eginez eta beste batzuetan zuzen-zuzenean derrigortasuna adieraziz». Erlijio ekintza guztiak borondatezkoak izatea da beste baldintza bat: Steilasek salatu duenez, ikastetxe pribatu batzuetan hau ez da betetzen. Azkenik, arautegiak zehazten du irakasleen kontratazioa «merezimenduan eta gaitasunean» oinarrituta egin behar dela; hala ere, mutikoak baino onartzen ez dituzten ikastetxe pribatu batzuetan ez dute maistrarik kontratatzen.
Irregulartasunak
Txostenean ageri denez, «iruzur eta irregulartasunak» atzeman dituzte prozeduretan. Zubiak salatu du badirela «baimen administratibo nahikorik izan gabe planifikazioan sartzen dituzten gelak», eta zenbait adibide eman ditu. Gasteizko Presentacion de Maria ikastetxeak, esaterako, 146 ikaspostu edukitzeko baimena du Haur Hezkuntza bigarren ziklorako: txostenean agertzen denaren arabera, 2012tik 2021era urtero gainditu dute edukiera hori: «Hori irregulartasuna da, baina administrazioak utzi egin die, eta beste alde batera begiratu du», azaldu du Zubiak; «guk ikusi badugu, beraiek ere ikusiko zuten».
Eskaintza nahikoa egon arren ikastetxe pribatuei unitate berriak planifikatzeari baiezkoa ematea da Steilasek salatutako beste «irregulartasun» bat. Normalean, eskaintza nahikoa duen eskualde batean itunpeko ikastetxe batek planifikazioa aldatzeko eskatzen duenean, lurralde ordezkaritzako funtzionarioek ezezkoa ematen diete. «Baina gero, erreklamazioa aurkezten dutenean, hori Lakuaren erabakia izatera pasatzen da, eta Lakuan beti dago esku magiko bat eskaera horiei baiezkoa ematen diena».
Eskola mapak aintzat hartzen ez dituzten planifikazioak, eraikin batean ikastetxe bat baino gehiago egotea -Donostiako Karmelo ikastetxea aipatu dute horren adibidetzat- eta beste «azpijoko, irregulartasun eta arau hauste» batzuk ere aipatzen dira txostenean.
Orain, 2022-28 eperako hezkuntza eskaintza finkatu behar da. Steilasek esan duenez, egungo egoera urtebetez luzatzea erabaki da, baina beldur dira behin-behineko aterabide hori 2028ra arte luzatzea erabakiko ote duten. Kontuan izanik 2011tik 2020ra Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan jaiotze tasa %30,3 murriztu dela, beldur dira egungo eskaintza «puztuari» eustea eskola publikoaren kaltetan izango ote den.
Steilaseko Ainhoa Astigarragak esan duenez, «sistema birpentsatzeko» hautua egin den honetan «erabakiak hartzeko unerik egokiena» dute, eta erabaki horiek «hezkuntza publikoa sendotzeko norabidean» hartu beharko lirateke: «Gure proposamena argia da: hezkuntza sistema publikoa indartu, eta horretarako sare publiko bakarrerantz pausoak ematea». Ikastetxe pribatuak publiko bilakatzen joateko «legezko esparrua» proposatu dute. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208490/valtonyc-ez-estraditatzeko-erabakia-berrikusteko-agindu-dute.htm | Kultura | Valtonyc ez estraditatzeko erabakia berrikusteko agindu dute | Rap kantaria Espainiari entregatzeko eskaria atzera bota zuen Ganteko Apelazio Auzitegiak. Orain, Belgikako Kasazio Auzitegiak erabakia berrikusteko agindu du. | Valtonyc ez estraditatzeko erabakia berrikusteko agindu dute. Rap kantaria Espainiari entregatzeko eskaria atzera bota zuen Ganteko Apelazio Auzitegiak. Orain, Belgikako Kasazio Auzitegiak erabakia berrikusteko agindu du. | Josep Miguel Arenas Valtonyc rap kantaria (La Puebla, Mallorca, Herrialde Katalanak, 1993) ez Espainiaratzeko erabakia berrikusteko agindu dio Belgikako Kasazio Auzitegiak Ganteko Apelazio Auzitegiari. Bere kantuetan Espainiako koroari irain egiteagatik eta terrorismoaren gorazarrea egiteagatik fiskaltzak egindako eskaera atzera bota zuen lehenik Ganteko epaitegiak, eta, ondoren, mehatxu delituengatik egindako eskaria ere bai. Fiskaltzak helegitea aurkeztu zuen, eta, orain, kasazio auzitegiak partzialki onartu du haren eskaera; koroari irain egitearen delituari dagokionez soilik berrikusi beharko du erabakia.
Valtonycen abokatu Gonzalo Boyek azaldu duenez, «Kasazio Auzitegiak atzera bota du terrorismoaren gorazarrea egitearen eta mehatxuen delituetan Ganteko Fiskaltzak jarritako helegitea». Haren hitzetan, «auzia Ganteko Apelazio Auzitegira berriro bidaltzeko agindu du soilik koroari irain egitearen delituaren inguruan bere erabakia birformula dezan». Efe berri agentziari iturri judizialetatik azaldutakoaren arabera, kasua Flandriako auzitegira itzuliko bada ere, aurrez auzia ebatzi zuten epaileek ez, beste batzuek hartu beharko dute orain erabakia.
Valtonyci hiru urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zioten 2018ko udaberrian Espainian, bere abestietan terrorismoaren gorazarrea, mehatxuak eta Espainiako koroari irain egitea leporatuta. Urte hartako maiatzaren 24an, kartzelara sartzeko epea bukatzen zitzaion egunean, musikariak erbestera jo zuela jakin zen. Horren ondorioz, Espainiak hura atxilotzeko eta estraditatzeko euroagindua eman zuen.
Ordudanik, Belgikako justiziak mahai gainean izan du gaia, hara jo baitzuen musikariak. Urte hartan bertan, Ganteko auzitegi batek ez zuen onartu musikaria estraditatzea, kantuen hitzak adierazpen askatasunak babestuak zeudela ebatzita. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208491/emakume-txinatarrak-sexualki-esplotatzen-zituen-sare-bateko-50-kide-atxilotu-dituzte-bilbon.htm | Gizartea | Emakume txinatarrak sexualki esplotatzen zituen sare bateko 50 kide atxilotu dituzte Bilbon | Txinan atzematen zituzten emakumeak, Euskal Herrira eta Espainiara ekarri eta prostituzioan erabiltzeko. | Emakume txinatarrak sexualki esplotatzen zituen sare bateko 50 kide atxilotu dituzte Bilbon. Txinan atzematen zituzten emakumeak, Euskal Herrira eta Espainiara ekarri eta prostituzioan erabiltzeko. | Espainiako Poliziak 50 lagun atxilotu ditu Bilbon, egotzita emakume txinatarrak Euskal Herrira eta Espainiara ekarri eta haiek sexualki esplotatzen zituen sare bateko kide izatea. Denera 63 lagun atxilotu dituzte Goliat-Boga operazioan: hirurogei txinatar, pakistandar bat eta Espainiako nazionalitatea duten beste bi. Bi fasetan egin dute operazioa, Zaragozan (Espainia) eta Bilbon.
Sarearen burua azken hamalau urteetan Espainian bizi izan den emakume bat zen, lehendik ere delitu beragatik atxilotuta egondakoa Bartzelonan. Poliziaren arabera, beste gizon txinatar bati esker izan dute sarearen berri. Hark jarri zuen lehen salaketa. Babestutako testigua da, eta informazio gehiago eman ez duten arren, argi utzi dute ez zela sarearen bezeroa.
Carlos Rio-Miranda Iglesias da legez kanpoko migrazioez eta dokumentu faltsuez arduratzen den Espainiako Poliziaren adarraren komisarioburua. Hark azaldu duenez, bi taldetan egiten zuen lan sareak, baina koordinatuta zeuden. Bilboko adarra (han atxilotu dituzte 50 lagun) emakumeen legezko egoera erregulatzeaz arduratzen zen, lan kontratu eta erroldatze faltsuen bidez. Zaragozakoa, berriz, Txinan emakumeak atzeman eta ekartzeaz.
Ia esklabo bihurtuta
Emakume bakoitzak 8.000 eta 10.000 euro artean ordaintzen zituen etorri ahal izateko, eta, denera, legez kanpoko erakundeak bost milioi euro inguru irabazi dituela kalkulatu dute. Zaragozan, hamabi lagun atxilotzeaz gain, bost emakume askatu dituzte. Azken atxiloketa Madrilen egin dute; ustez, sarea hara zabaldu nahian zebiltzan, eta jada alokatua zuten pisu bat.
Denera zortzi etxebizitza erregistratu dituzte, eta, Poliziaren arabera, bakoitzean bizpahiru emakume erabiltzen zituzten prostituziorako. Tarteka etxez aldatzen zituzten, baina beti egoera oso txarrean: eguneko 24 orduetan egoten ziren bezeroen zerbitzuan, inongo osasun edo higiene neurririk gabe. «Oso egoera txarrean zeuden, janariz eta arropa zikinez betetako kamainetan», azaldu du Espainiako Poliziak: «Merkantzia gisa tratatzen zituzten».
Azaldu dute Txinan atzematen zituztela emakume horiek, 40 urte ingurukoak, Europan bizimodu hobea izango zutela hitzemanda. Erakundea arduratzen zen bidaiaz, bisaz eta ostatuaz, eta behin Europan zeudela gaizkileek esaten zieten 30.000 euroko zorra zutela eurekin.
Prostituitzera behartzeaz gain, drogak hartzera ere behartzen zituzten. Miaketetan heroina, haxixa eta ketamina aurkitu dituzte, baita 115.000 euro ere. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208492/elak-eta-labek-grebara-deitu-dituzte-bizkaiko-zahar-etxeetako-langileak-otsailaren-8an.htm | Gizartea | ELAk eta LABek grebara deitu dituzte Bizkaiko zahar etxeetako langileak, otsailaren 8an | Egoitzetan «eredu aldaketa» bat egiteko eta zahar etxe pribatuetako lan baldintzak «sektore publikoko langileenekin parekatzeko» eskatuko dute, besteak beste. | ELAk eta LABek grebara deitu dituzte Bizkaiko zahar etxeetako langileak, otsailaren 8an. Egoitzetan «eredu aldaketa» bat egiteko eta zahar etxe pribatuetako lan baldintzak «sektore publikoko langileenekin parekatzeko» eskatuko dute, besteak beste. | Abenduaren 14an egin zuten azkeneko lanuztea Bizkaiko zahar etxeetako langileek, ELAk eta LABek deituta. Orain, bi sindikatuek grebara deitu dituzte berriro ere erresidentzietako langileak, otsailaren 8rako, besteak beste, egoitzetan «eredu aldaketa» bat eskatzeko.
ELAk hitzarmen kolektiboa «premiaz» berritzeko eta «ereduaren aldaketa» aldarrikatzeko egin du graba deialdia. Sindikatuak eskatzen du, bestak beste, enpleguaren «egonkortzea eta hobekuntza», ratioen «hobekuntza», profesionalak «lehen egunetik» ordezkatzea, lanaldi osoko kontratazioa eta lanaldi partzialeko kontratuekin amaitzea.
Era berean, LABek egoitza pribatuetan egin du deialdia, ratio «duinak» aldarrikatzeko eta zahar etxe publikoetan dituzten lan baldintza berdinak eskatzeko. Izan ere, sindikatuaren arabera, egoitzetako egoera «jasanezina» da, eta «beharrezkoa eta premiazkoa» da zahar etxe pribatuetako langileen lan baldintzak «sektore publikoko langileenekin parekatzea».
LABek adierazi duenez, zaintza «negozio bat» da, eta Bizkaiko Aldundia da «gurpil horren arduraduna»; pertsona «gutxi batzuk aberasten» ditu eta «sektoreko 5.000 langile baino gehiago prekarizatu eta esplotatu». Funtsean, zaintzaren pribatizazioak «miseria» baino ez dakarrela adierazi du sindikatuak.
Greba «oinarrizko tresna» dela azaldu du LABek, baina, salatu du sektore feminizatuetan erakunde publikoek greba «debekatzen» dutela, «%100eko gutxieneko zerbitzuak ezarriz». Horren aurrean, adierazi du ez duela «atzerapausorik emango» eta grebaren «zilegitasuna eta garrantzia defendatuko» dituela. Horregatik, sindikatuak dei egin die sektoreko langile «guztiei» otsailaren 8an mobilizatzera.
ELAk, gainera, adierazi du Eusko Jaurlaritzak, Bizkaiko Foru Aldundiak eta patronalek ezarritako jarrera «gero eta nabarmenagoa» dela, eta salatu du pribatizazioa jartzen dutela pertsonen eta zaintzaren gainetik: «Gaur egun, sektoreko patronaletara (GESCA, LARES eta ELBE) bideratutako 255 milioi euroko diru publikotik euro bakar bat ere ez da zuzendu zaintza hobetzera, plantillak handitzera, ezta lan baldintzak hobetzera ere». Horrekin, sindikatuak esan du aurten «mobilizazioak eta grebak» izango direla borrokarako «ardatz nagusiak», Patronalek, Bizkaiko Foru Aldundiak eta Lan Sailak «behingoz» Bizkaiko «egoiliar, senide, langile eta gizarte osoarentzako benetako aldaketa lortzeko erabakiak har ditzaten». |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208493/jose-maria-aristrain-enpresaburua-errugabetzat-jo-dute.htm | Ekonomia | Jose Maria Aristrain enpresaburua errugabetzat jo dute | Madrilgo fiskaltzak 52 urteko espetxe zigorra eskatu zuen haren aurkako epaiketan, baina epaileek ez dute deliturik frogatutzat jo. | Jose Maria Aristrain enpresaburua errugabetzat jo dute. Madrilgo fiskaltzak 52 urteko espetxe zigorra eskatu zuen haren aurkako epaiketan, baina epaileek ez dute deliturik frogatutzat jo. | Espetxeari izkin egin dio Jose Maria Aristrain enpresaburuak (Olaberria, Gipuzkoa, 1963). Madrilgo auzitegiko fiskaltzak 64 urteko espetxe zigorra eskatu zuen haren aurka —epaiketan 52 urtera gutxitu zuen—, 2006 eta 2009 artean Suitzan bizi zen itxurak egin eta Espainiako Ogasunari —aspaldi joan zen Madrilera bizitzera— 211 milioi euroko zerga iruzurra egin ziolakoan. Epaileek, ordea, errugabetzat jo dute; besteak beste, fiskalak ez duelako frogatu Aristrain ez zela Suitzan bizi izan legeak zerga helbiderako finkatzen duen gutxieneko kopurua: 183 egun.
Akusazioak zioen Aristrainek sozietate multzo bat sortu zuela ogasunari ez ordaintzeko, baina epaileek nabarmendu dute haren gastu gehienak Arcelor Mittalek emandako dirutik ordaindu zirela eta ez dagoela deliturik horretan.
Aristrain familia da izen bereko Olaberriko altzairutegiaren sortzailea, eta, fabrika Arcelor Mittalen esku geratu zenetik, altzairuaren multinazionalaren akzioen %2ren jabea. Gainera, Tubacexen %11 ere Aristrainena da. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208494/sareben-etxe-guztien-03-baizik-ez-daude-salgai-euskal-herrian-139.htm | Ekonomia | Sareben etxe guztien %0,3 baizik ez daude salgai Euskal Herrian: 139 | Espainiako Estatuak banku txarraren kontrola hartu du. 35.000 milioiko zorra dauka oraindik kitatzeko, eta zor publikoa da 2021eko martxoaz geroztik. | Sareben etxe guztien %0,3 baizik ez daude salgai Euskal Herrian: 139. Espainiako Estatuak banku txarraren kontrola hartu du. 35.000 milioiko zorra dauka oraindik kitatzeko, eta zor publikoa da 2021eko martxoaz geroztik. | Espainiako bankuen erreskatearekin batera PPko gobernuak sortutako banku txarrak apenas duen etxebizitzarik salgai Euskal Herrian. Banku eta kutxen jabetza toxikoekin eratu zuten Sareb, 2012an, eta 46.162 etxebizitza dauzka salgai oraindik, baina horietako 139 baizik ez Hego Euskal Herrian: %0,3. Sarebek eskaintzen dituen lurzoruekin ere antzekoa da proportzioa: 30.016 lursail saltzen ditu, eta horietatik 201 baino ez Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroan, hau da, %0,7. Kopuru horiek berresten dute aspaldian ezaguna dena: adreiluaren burbuila handia izanik ere, Euskal Herrian ez zen egon aktibo toxikoek eragindako Espainiako finantza entitateen kolapso handia.
2008ko krisiak eta etxebizitza burbuilaren leherketak puztu egin zuten bankuen eta kutxen esku geratutako higiezinen kopurua, herritar, enpresa eta etxe sustatzaile asko maileguak itzuli ezinik geratu zirelako. Milaka etxebizitza, lursail, eraikuntza proiektu eta bestelako aretoekin gelditu ziren finantza entitateak. Aktibo horien balioa amildu zenez, entitate askoren bideragarritasuna auzitan geratu zen. Bankuei eta kutxei aktibo toxiko horiek gainetik kentzeko sortu zuen Espainiako Gobernuak Sareb edo banku txarra. Bada, aurrerantzean Espainiako estatuak izango du haren kontrola, akzioen erdia baino gehiago lortzeko urratsa egin baitu gobernuak.
De Guindosen promesa
Luis de Guindosek, 2012an Espainiak zuen Ekonomia ministroak eta egungo EBZko presidenteordeak, ozen esan zuen banku txarrak ez zuela diru publikoa xahutuko, baina 2021eko martxoan, Bruselak Sareben zorra zor publiko gisa zenbatzera behartu zuen Espainia; hain zuzen, aldagai horrek bultzatu du Madril Sareben kontrola hartzera.
Banku txarraren kontuak negargarriak dira hura sortu eta bederatzi urtera: banku eta kutxen 50.781 milioi euroko zorra pilatu zuen eratu zutenean; 15.863 milioi euro berreskuratu ditu salgai zituen etxebizitza onenak saldu ondoren, eskaintza osoaren %40, eta, gaur egun, 34.918 milioi euroko zorra dauka oraindik, dagoeneko zor publiko ofiziala. Luze gabe, beste 1.000 milioi kitatuko dituela zabaldu dute zenbait iturrik, baina adituek diote ezinezkoa izango dela ia 35.000 milioi horiek berreskuratzea, Sarebek oraindik salgai dituen etxebizitza eta lokal gehien-gehienak ez direlako batere erakargarriak, eta nekez lortuko dituztelako erosleak. Asko eta asko hutsik dauden eraikuntza bakartietan daude, bukatu gabe geratu ziren azpiegituren artean. Izan ere, duela urtebete, 21.000 milioi euroko balioa zuten merkatuan Sareben aktiboek, eta horien truke 31.000 milioi pagatu zituen banku txarrak.
Banku, kutxa eta aseguro etxe asko dira Sarebeko akziodun Espainiako Estatuarekin batera, eta horien artean Kutxabank eta Laboral Kutxa daude. Lehenak 100 milioi euro jarri zituen Sareb eratu zenean, eta haren %2,53a dauka; Laboral Kutxa, berriz, akzioen %0,59aren jabe da. Banco Santander (%22,21), CaixaBank (%12,24), SabadellGuipuzcoano (%6,6), Ibercaja Banco (%1,43) eta Bankinter (%1,37) dira akziodun nagusiak, Estatuaren FROB Bankuen Moldaketa Ordenaturako Funtsaren atzetik (%45,9). Mapfre, Mutua Madrileña, AXA eta Generali aseguro etxeak ere badira akziodunak. Madrilek Sareben kontrola hartzeko erabakiak ez du zertan ekarri horiek guztiak akziodun izateari utzi behar izatea, baina zerrenda laburtuko da.
Estatuak banku txarraren akzioen gehiengoa edukitzeko erabakiak diru publiko gehiagoren gastua ekarriko duen, hori ere bada herritar askoren kezka orain. Gobernuak dio ezetz, prezio sinboliko batean bereganatuko duela Sareben lema hartzeko behar duen akzio kopurua. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208495/noren-ipurdia-utziko-dute-oraingoan-bistan.htm | Bizigiro | Noren ipurdia utziko dute oraingoan bistan? | Atzean Zuloa ekinbideak bideo esketx denboraldi berria iragarri du. Bideoetako baten jomuga jarraitzaileei aukeratzen utziko diete, eta galdezka hasi dira jada. | Noren ipurdia utziko dute oraingoan bistan?. Atzean Zuloa ekinbideak bideo esketx denboraldi berria iragarri du. Bideoetako baten jomuga jarraitzaileei aukeratzen utziko diete, eta galdezka hasi dira jada. | Atzean Zuloa egitasmoak umorezko ikus-entzunezko laburrak sortzen ditu, eta horietako bakoitzean, gizajende mota bati egiten diote barre. Bosgarren sasoia berehala estreinatuko dutela iragarri dute. Denera, hamar bideo argitaratuko dituzte. Sasoi honetan, berritasun bat daukate: bideoetako batean parodiatu beharreko pertsona mota jarraitzaileei proposatzeko eskatu diete.
Dagoeneko hasi dira proposamenak egiten: zikloturistak parodiaturik ikustea nahi du Urko Arana Twitterlariak, esaterako.
Nerea Aranburu eta Ivan Aizpurua aktoreek antzezten dituzte bideo esketxak. 2018. urtean hasi ziren lan horretan, Donostiako Bagera Elkartearen eta Hiru Damatxo ekoiztetxearen laguntzarekin. Orain arte, euskal gizarteko 32 arketipo parodiatu dituzte: ondozalea, Iparraldez maiteminduriko hegoaldetarra, furgonetazalea, artisau garagardoaren ebanjelaria... Horietako bakoitzak berezia dela uste duen arren, beste edonork bezala atzean zuloa daukala argi uzten saiatzen dira.
«Euskararekiko zenbait jarrera deseraikitzea zen helburua, era anonimo batean. Betiere, ironia eta umorearen bidetik, gehienok gugan ditugun kontraesanetan arakatuz. Beste modu batetara esanda, nor bere erosotasunetik ez ateratzeko erabiltzen ditugun diskurtso eta jarrerak deseraiki nahi genituen», azaldu dute sortzaileek.
«Ezbairik gabe, geure buruari barre egitea da asmoa», esan zion Aranburuk BERRIAri. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208496/jakinek-txillardegiren-pentsamenduari-buruzko-bilduma-osatu-du-beste-bi-libururekin.htm | Kultura | Jakinek Txillardegiren pentsamenduari buruzko bilduma osatu du, beste bi libururekin | Idazle eta pentsalariak euskalgintzaz eta gizartearekiko konpromisoaz idatzitako hainbat testu bildu dituzte. | Jakinek Txillardegiren pentsamenduari buruzko bilduma osatu du, beste bi libururekin. Idazle eta pentsalariak euskalgintzaz eta gizartearekiko konpromisoaz idatzitako hainbat testu bildu dituzte. | «Pentsamenduan eta ekintzailetzan», bietan izan zen bide urratzaile Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi, Lorea Agirre Jakineko zuzendariaren arabera: «Bi alde horiek belaunaldi horretako askorentzat lotuta dauden bi elementu dira: pentsatu, sortu, irakurri eta lan akademikoa egin bai, baina miltantzia eta ekintzailetza ikaragarri bat ere bai. Eta, gainera, aldi berean egiten dituzte bi gauzak». Uztarketa hori argi erakusten dute, dioenez, Jakinek bere testuekin osatutako azken bi liburuek: Txillardegi: euskalgintza eta Txillardegi: intelektuala eta gizartea. Gaur aurkeztu dituzte biak, Donostiako San Telmo museoan, Txillardegiren heriotzaren hamargarren urteurrenaren karietara antolatutako azken ekitaldian. Txillardegiren inguruko bilduma beste bi alerekin handitu du, modu horretan, Jakinek. Idazle, hizkuntzalari eta politikariak langai eta gogoetagai izan zituen auziei buruz idatzitako testuak daude bilduman, gaika banatuta.
Auzi horien artean, hizkuntzarenak Txillardegiren «militantzian» izan zuen garrantzia nabarmendu du Agirrek. Alor horretan izan zuen aitzindaritzak «egiteko modu bat» ere ezarri zuela uste du: «Txillardegirentzat euskararen aldeko gizarte zibila garrantzitsua izan zen, eta gizarte zibil euskaltzalearentzat ere ezinbestekoa izan da Txillardegi». Hain zuzen, gai horri, euskalgintzari, heldu dio aurkeztutako liburuetako batek; bere zabalean hartuta, betiere. Izan ere, Txillardegiren lana, funtsean, «ertz desberdinak ukitzen dituen euskalgintzako lan handi bat» dela uste du Alaitz Aizpuru Filosofian doktoreak eta testuen hautatzaileak.
Zabaltasun hori islatzen du liburuak. Lau azpigaitan daude banatuta testu hautatuak, eta kronologikoki antolatuak atal horietako bakoitzean. Hizkuntzalaritzari buruzko gogoetak datoz lehenengoan. «Ahalegindu gara atal horretan hizkuntzaren aldeko ahalegin hori zenbat lekutatik egin daitekeen eta Txillardegik zenbat lekutatik egin zuen erakusten», azaldu du Aizpuruk. Hizkuntza politikaren ingurukoa da ondorengoa. Txillardegik eredutzat har zitezkeen politiken bila egindako lana erakusten du, eta, hala, hainbat herrialdetako adibideen inguruko hausnarketak jasota daude bertan, besteak beste.
Euskal hezkuntzaren inguruko Txillardegiren idatziak ere badira liburuan, bigarren erditik aurrera. Gai horrek haren lanean «pisu nabarmena» izan zuela zehaztu du Aizpuruk. Alor horretan Euskal Herrian izandako eztabaiden eta horietan Txillardegik izan zuen posizionamenduaren isla ere badira testuak. Ikastolen sorrerari emandako sostengua, euskal unibertsitatearen aldekok lana eta Euskal Herriko Unibertsitateari elebitasunaren alde egiteagatik kritika egin izana erakusten ditu, besteak beste.
Azken azpiatalak, berriz, Gernikako Estatutua (1979) izenpetu ondoko testuak biltzen ditu, eta orduko erakundetze garaiaren ingurukoak jasotzen ditu. Euskararen normalizazio prozesu deiturikoaz ari da hor Txillardegi, baina normalizazio hitzari galdera ikur bat ageri zaio alboan, Aizpuruk azaldu duenez: «Kritika gogorrak egin zituen ustez euskaldunon, euskal kulturaren eta euskararen normalizaziorako herraminta izan behar zutenek —izan komunikabideek, Eusko Jaurlaritza, legediak...— inondik inora ez zutelako beraien helburua betetzen, eta, hain justu, askotan normalizazioari oztopoak jartzen zizkietelako».
Intelektualaren eginkizuna
Beste galdera batek egiten du oihartzun Txillardegi:intelektuala eta gizartea liburuan, Aizpururen arabera: «Zein den intelektual baten betekizuna, herriarekiko harremanean eta bizi den garaiarekiko elkarrizketan». Ideia horrek Txillardegirengan zuen garrantzia existentzialismoak harengan izan zuen eraginak azaltzen duela uste du Aizpuruk: «Existentzialismoaren aldarri edo oinarrizko ideietako bat da gizartearekiko konpromisoa». Horretatik asko zuen, dioenez: «Bere burua intelektual engaiatutzat zuen, eta horren inguruko gogoeta bere bizitzan luzatu zen».
Kezka horren inguruan Euskal Herriko nahiz atzerriko egileekin izandako «elkarrizketak» dira atal horretako testu gehienak, Aizpururen esanetan. «Oinarrian dagoena da, nolabait, bere bizitzari zentzua edo forma ematen zion intelektual konprometituaren ezaugarri horren bilaketa», azaldu du. Txillardegik buruan zebilkien galdera hori egun ere errepikatzen dela uste dute Aizpuruk, eta baita Agirrek ere: «Literatura guztietan, nik uste, eta kultur sistema guztietan egon den eztabaida izan da, garaian garai eta boladaz bolada aldatu arren».
Erantzuna pentsamendua eta eragiletza uztartzea izan zen Txillardegiren eta haren belaunaldikideen kasuan, Agirrek nabarmendu duenez. Unean uneko auziei erantzutea eta gogoeta pausatuagoa elkartu izana ere bada haren ezaugarria, zehaztu duenez. «Auzi edo eztabaida bat sortzen da Euskal Herrian, eta hurrengo egunean, astean edo hilabetean artikulu bat dago. Arnas luzeko pentsalaria da, baina, aldi berean, momentuan gizartean sortzen direnei erantzuten diena».
Horregatik, eta, «urteak alferrik pasa» ez badira ere, garaian idatzitakoek egungorako balio dezaketela uste du Aizpuruk. Propio hautatu ditu «gaurkotasunera ekartzeko heldulekuren bat» duten testuak. Eta, dioenez, izan badute Txillardegi «oso garaikidea» izan zelako eta gaurko «borroka molde, bizi eredu edo bizitza ulertzeko modu askotatik oso gertu dagoelako».
Baina ez horregatik bakarrik. Arrazoi kezkagarriago bat ere ikusten du gaurkotasuna izatearen atzean: «Tamalez, euskal gizarteak eta euskaldunok ez dugu horrenbeste aurrera egin; korapilo, ezintasun eta amets berberetan bueltaka katigatuta jarraitzen dugu». Zentzu horretan, Txillardegik eztabaida horietan esateko zuena aintzat hartzekoa delakoan dago; ez bere horretan harekin bat egiteko, «leku berberei bueltaka» ez ibiltzeko baizik.
Auzi politikoa, ezinbestean
Irakaspenetatik etorkizunera begira jartzeko ahalegina sumatzen da aurkeztutako liburuen hitzaurretan ere. Saioa Rodriguez, Mikel Irastorza eta Igone Lamarain Euskal Herrian Euskarazeko kide ohiak arduratu dira atal horretaz Txillardegik euskalgintzan egindako ekarpenaren gaineko liburuan. Euskararen normalizazioaren bidean egungo une historikoaren garrantzia nabarmendu dute, eta euskalgintzak bidea «abertzaletasunarekin batera egin behar duela defendatu dute: «Guk ez diogu aldarrikapen politikoetan itsu-itsuan aritu behar denik, are gutxiago eguneroko jardunean. Baina erabakiak hartzeko ahalmena baldin bada hizkuntza berreskuratzeko gakoen arteko bat, ez dago iheska ibiltzerik».
Garbiñe Ubeda Euskal Idazleen Elkarteko lehendakariak egin du, aldiz, Txillardegiren alderdi intelektuala erakusten duen liburuari dagokiona. Euskararekiko jarrera «esentzialismotik —frankismo betean nagusi— existentzialismo ateora mudatu izana» goraipatu dio Ubedak Txillardegiri, besteak beste. |
2022-1-18 | https://www.berria.eus/albisteak/208497/alavesek-astindu-handia-hartu-du-betisen-aurka.htm | Kirola | Alavesek astindu handia hartu du Betisen aurka | Ezerezean gelditu zaio Mendilibarrekin izaten ari zen hobekuntza, Villamarinen 4-0 galdu ondoren. Arabarrek akats larriak egin dituzte atzean, eta neurketa erabakita zegoen atsedenera iristerako | Alavesek astindu handia hartu du Betisen aurka. Ezerezean gelditu zaio Mendilibarrekin izaten ari zen hobekuntza, Villamarinen 4-0 galdu ondoren. Arabarrek akats larriak egin dituzte atzean, eta neurketa erabakita zegoen atsedenera iristerako | Mailari eusteko kapaz izango den talde bat eraikitzeko helburua du Jose Luis Mendilibarrek Alavesen. Erronkari bide onetik ekin zion, Realaren eta Athleticen kontrako derbietan puntu bana lortuta. Abiapuntu egokia zen, pixkanaka emaitzaz eta jokoz gora egin, eta egitura sendo eta lehiakor baten zutabeak finkatzeko. Gainera, teknikari bizkaitarrak taldearen lanketan sakontzeko aukera izan du azken aste eta erdian, Alaves Kopatik kanpo egonik. Bada, arabarrak gaur itzuli dira lehiara, Betisen zelaian, eta karta-gaztelua balira bezala amildu dira: azkar eta erraz. Putz egin die Manuel Pellegriniren taldeak, eta ezerezean gelditu dira gasteiztarren hobekuntza zantzuak. Astindu handia jasota itzuli dira etxera, eta berriz ere hutsetik hasi beharrean.
Javi Callejaren aroko partidarik txarrenetan bezala jardun du Alavesek. Ikaragarri hauskorra izan da defentsan, eta sekulako zailtasunak izan ditu aurkaria estu hartu eta jokaldi arriskutsuak sortzeko. Betis, ordea, hanpatuta zegoen, Sevillari polemikaz blaitutako derbian irabazi ondotik. Eta nahieran aritzeko aukera eman diote Mendilibarrenek. Hasi eta buka gailendu dira etxekoak, eta lau goleko aldearekin irabazi duten arren, markagailua motz gelditu zaie. Bere egin dute baloia epaileak txistua jo orduko, eta hankapean ibili dute Alaves. Aurkariari segika pasa du partida Arabako taldeak, erabateko ezintasunez.
Lehen kolpea 11. minutuan jaso du, Fekirrek motzean ateratako falta batean. Canalesek erdiraketa zehatza bidali du areara, eta Bojar Iglesiasek burukada itzel batekin sareratu du baloia. Ezer gutxi egin zezakeen Pachecok. Ordea, atzelariek gehiago egin zezaketen errematea, eta batez ere, erdiraketa oztopatzeko. Erraztasun handiak eman dituzte arabarrek, eta bigarren gola ere horren erakusgarri izan da. Canalesek deabrukeriak egin ditu baloia ukitu duen ia aldi bakoitzean, eta Pachecoren ateko armiarma sareak kendu ditu 28. minutuan. Lerro artean oso bakarrik jaso du baloia, eta gero, erdiko pasabidea hutsik topatu du area ertzera iritsi, eta atearen goiko iskinara jaurtiketa zoragarria egiteko. Oso gol plastikoa izan a, eta guztiz apurtu du Alavesen kristalezko egitura. Ate barruan bukatu dute atera egin dizkioten lehen bi jaurtiketek.
Beste hainbat egin ditu gerora Betisek, eta norgehiagoka atsedenera iristerako utzi du erabakita, Miazgaren hanka sartze handi bat baliaturik. Atzelariak atezainarekin jokatu nahi izan du, tartean Iglesias zegoela jakin gabe. Oparia jaso, eta ez du hutsik egin Betiseko aurrelariak. Juanmi laugarrena egitear izan da lehen zatiko azken aukeran, baina ez du lortu baloia Pachecoren gainetik loratzerik. Amesgaizto hutsa ari zen bizitzen Alaves. Ahal izan balu, atsedenean bukatuko zuketen norgehiagoka.
Haatik, bigarren zati osoa gelditzen zitzaion aurretik. Eta zigorra handitu besterik ez zen egin. Mendilibarrek Manu Garcia, Pina eta Tachi zelairatu ditu aldageletatik bueltan, eta berehala Javi Lopez atera behar izan du zelaia ohatilan utzi zuen Duarteren ordez. Aldaketak aldaketa, Alavesek ez du suspertzeko imintziorik egin, eta 54. minutuan 4-0ekoa jaso; orduan bai, Juanmik asmatu egin du baloia Pachecoren gainetik bidaltzen.
Etxekoek hanka altxa dute hortik aurrera. Fekir txapelketako goletako bat egitear izan da, bolea ikusgarri batekin, baina baloiak langa jo du, eta, gainera, frantziarra jokoz kanpo zegoen. Alaves, berriz, uneoro izan da neurketatik at, eta golez eta kezkaz josita hartu du etxerako bidea. Igandean, Bartzelona hartuko du. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208525/hil-egin-da-belaguan-irristatu-zen-aiegiko-bizilaguna.htm | Gizartea | Hil egin da Belaguan irristatu zen Aiegiko bizilaguna | Igandean gertatu zen ezbeharra, hildakoa elur erraketekin zebilela. 45 urte zituen. | Hil egin da Belaguan irristatu zen Aiegiko bizilaguna. Igandean gertatu zen ezbeharra, hildakoa elur erraketekin zebilela. 45 urte zituen. | Albiste txar bat gehiago utzi du mendiak asteburuan: igandean Belaguan (Nafarroa) irristatu zen gizona bart gauean hil zen, Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan. 45 urte zituen, eta Aiegikoa (Nafarroa) zen. Elur erraketekin zebilela izotzetan irristatu zen, eta helikoptero baten laguntzaz ebakuatu behar izan zuten.
Istripua eguerdian gertatu zen, 14:20 aldera. Irristatu eta gero, aldapa batetik behera joan eta errepidera erori zen hildakoa. Hainbat kolpe zituen, Nafarroako Gobernuaren arabera. Hasieran anbulantzia bat joan zen ezbeharra gertatu zen lekura, baina aldakan arazoak zituela eta, helikopteroz ebakuatzea lehenetsi zuten. Azkenean, atzo hil zen. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208526/baionan-gizon-bat-kondenatu-dute-bilobari-sexu-erasoak-egiteagatik.htm | Gizartea | Baionan gizon bat kondenatu dute bilobari sexu erasoak egiteagatik | 70 urte ditu gizonak, eta hemezortzi hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote, gibelapenarekin | Baionan gizon bat kondenatu dute bilobari sexu erasoak egiteagatik. 70 urte ditu gizonak, eta hemezortzi hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote, gibelapenarekin | Baionako Auzitegiak 70 urteko gizon bat epaitu zuen atzo, bilobari sexu erasoak egiteagatik; 7 urte zituen orduan neskak. 2019an ezarri zuten salaketa haren gurasoek. Bada, epaileek hemezortzi hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote, gibelapenarekin; hau da, ez du presoaldia bete beharko baldin eta ez badu beste deliturik egiten. Gainera, 5.000 euro ordaindu beharko dizkie biktimei —neskatoari eta haren gurasoei—; halaber, debekatu diote harekin harremanetan sartzea eta adingabeak dauden lekuetan ibiltzea.
Aurrekari judizialak ditu gizonak. Izan ere, Frantziako Poliziaren aurretik pasatu behar izan zen dozenaka adingaberi sexu konnotazioko deiak egiteagatik. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208527/estrasburgok-ez-du-aintzat-hartu-altsasuko-auziko-gazteen-eskaera.htm | Politika | Estrasburgok ez du aintzat hartu Altsasuko auziko gazteen eskaera | Zigortutako gazteetako batek jakinarazi du erabakia sare sozialetan. | Estrasburgok ez du aintzat hartu Altsasuko auziko gazteen eskaera. Zigortutako gazteetako batek jakinarazi du erabakia sare sozialetan. | Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ez du aintzat hartu Altsasuko auzia dela-eta zigortutako gazteen eskaera. Hala jakinarazi du gazteetako batek, Iñaki Abadek, sare sozialetan zabalduriko mezu batean. Gazten abokatuek eskaera aurkeztua zuten, epaiketa inpartziala izateko eskubidea urratu zietelakoan eta ezarritako zigorra neurriz kanpokoa izan zela iritzita, baina Estrasburgoko Auzitegiak ez du onartu eskaera, Abadek bidaliotako mezuaren arabera.
«Erakunde judizial guztien babes faltaren aurrean, [auzia] ondo baino hobeto ulertzen duen gizartea geratzen da. Estrasburgon galdu arren, beti jarraituko dugu salatzen», idatzi du Iñaki Abadek bere mezuan. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208528/langile-bati-egindako-jazarpen-sexuala-salatu-du-fiasako-batzordeak.htm | Ekonomia | Langile bati egindako jazarpen sexuala salatu du Fiasako batzordeak | ELAk, LABek eta UGTk esan dute enpresak «abusu sexuala ezkutatu» nahi izan duela, eta ez duela «arduraz» jokatu zuzendaritzako kide batek emakume langile bati egindako jazarpenaren aurrean. | Langile bati egindako jazarpen sexuala salatu du Fiasako batzordeak. ELAk, LABek eta UGTk esan dute enpresak «abusu sexuala ezkutatu» nahi izan duela, eta ez duela «arduraz» jokatu zuzendaritzako kide batek emakume langile bati egindako jazarpenaren aurrean. | «Urteetan» Langraizko (Araba) Fiasako langile batek pairatu duen «abusuaren eta jazarpenaren» berri eman du ELAk, LABek eta UGTk osatutako langile batzordeak. 300 langiletik gora ditu Fiasak; hango arduradun batek jazarri dio lankide bati, sindikatuen arabera, eta, langileak egoera salatu arren, «enpresak ez du inolako neurririk hartu abusatzailearen aurka».
Orain ezagutarazi dituzten gertaerak 2017an hasi ziren; «orduan hasi zen goi kargudun hori lankide bati jazartzen eta sexu abusuak egiten», dio batzordeak. «Emakumeak eraso psikologiko eta fisikoak jasan ditu, baita esaldi sexistak ere, mezu sexualak, sexu abusua lanpostuan, eta abar». Auzia lan auzibidean eta penalean salatu dute jadanik; penalean, auzi saioaren zain daude.
Sindikatuek diote Fiasa «arduragabekeriaz» jokatzen ari dela oraindik ere «sexu-jazarpen kasu oso larriaren aurrean». 2020an, biktima lan baimenarekin eta enpresatik kanpo zela, jazartzen ari zitzaizkiola jakinarazi zion zuzendaritzari. Enpresako zuzendaritzak emakumeari esan zion laneko jazarpenaren kontrako protokolo bati ekingo ziola, baina ez sexu jazarpeneko protokoloari. Dena den, batzordeak ez du jazarpen protokoloren berri izan gaur arte. «Areago, ustez protokoloa abiatu zenean ere, langile batzordeak ez zuen inolako jakinarazpenik jaso».
Ustez erasoak jasan dituen langilearengatik izan ez balitz, langile batzordeak ez zukeen jakingo zer gertatu zen, ezta Fiasako zuzendaritzak zer jarrera izan duen ere. Salatutakoaren aurka zuzendaritzak hartutako «erabaki bakarra» langilea lanpostuz eta eginbeharrez aldatzea izan zen, batzordeak salatu duenez; «bitartean, erasotzaileak bere baldintzei eta estatusari eutsi zien».
Erasotzailea eta biktima, lantoki berean berriro
Baina urrutirago doa enpresak auzi horri eman dion garrantzi eskasa, ustezko erasotzaileari zuzendaritzan toki bat eman baitio enpresak. «Horregatik, enpresaren jokabidea gaitzetsi behar da», dio langile batzordeak, ohar batean: «erasoa jasan duen lankidearentzat erabat bortitza izan da hori ikustea. Zenbait hilabetez lankidea bakartuta eta kaltetuta eduki ondoren, 2021eko irailean zuzendaritzak erabaki zuen lantoki berean berriro elkartzea erasotzailea eta biktima. Ez dauka inongo justifikaziorik, eta erakusten du garrantzia kentzen zaiola auzi oso larri honi, hau da, sexu jazarpenari».
Batzordeak uste du langilea «abusuen menpe» utzi dutela berriro. Horregatik, Langraizko enpresari galdegiten dio «eperik laburrenean lantokirako berdintasun plan bat egitea», eta sexu jazarpenaren eta sexuagatiko jazarpenaren kontrako «protokolo eraginkor bat» jasotzea hark. «Gainera, Fiasak martxan jarri behar du erantzukizunak argitzeko prozedura, enpresa gisa kasua ezkutatu du eta». Ustezko erasotzaileari dagokionez, batzordeak eskatu du, lan hitzarmenak diziplina erregimen argia duenez, hori aplikatzea. «Ez dugu onartuko hain kasu larria halako arinkeriaz hartzea. Aste honetan langileen batzarrera deitu dugu gertatu denaren berri emateko; horiek salatzeko langile batzordeak bultzatuko dituen ekintzak eta dinamika azalduko ditugu». |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208529/neguriko-familien-bi-funtsek-bizkaia-dorrea-erosi-dute.htm | Ekonomia | Neguriko familien bi funtsek Bizkaia dorrea erosi dute | 165 milioi eurotik gora ordainduko dizkiote oraingo jabeari. Solarpacken salmentari esker, 445 milioi euro patrikaratu zituzten. | Neguriko familien bi funtsek Bizkaia dorrea erosi dute. 165 milioi eurotik gora ordainduko dizkiote oraingo jabeari. Solarpacken salmentari esker, 445 milioi euro patrikaratu zituzten. | Bilboko Bizkaia dorreak jabe bizkaitarrak izango ditu berriro ere. Beraunberri eta Onchena funtsek 165 milioi eurotik gora ordainduko dizkiete oraingo jabeei, Angelo Gordon AEBetako funtsari eta Talus Real Estate Espainiako funtsari.
Beraunberri Jose Galindez enpresaburu bizkaitarraren inbertsio adarra da, eta Onchena, berriz, Ibarra Kareaga familiarena. Neguriko burgesiako kide dira biak ala biak, eta hainbat negozio dituzte elkarrekin. Esaterako, haiek sortu zuten Solarpack eguzki energiako parkeak instalatzeko enpresa, 2007an, Getxon (Bizkaia). Suediako EQT inbertsio taldeari saldu berri diote Solarpack, 881 milioi euroren truke. Galindeztarrek eta Ibarra Kareagatarrek 445 milioi euro patrikaratu dituzte operazio horren bitartez.
Dorre handiena, 2011 arte
Bizkaia dorrea Bilboko erdiguneko Plaza Biribilean dago, eta Banco Vizcayak eraikiarazi zuen, 1969. urtean. 88 metroko altuera du, eta 21 solairu, eta hainbat urtez Euskal Herriko eraikinik garaiena izan zen, Donostiako Atotxako dorrearen gainetik (76 metro). Bizkaian sortutako beste enpresa baten egoitza berriak hartu zuen eraikin garaienaren titulua, Iberdrola dorreak: 2011. urtean amaitu zuten, eta 165 metro garai da.
Banco de Vizcaya lehenik BBV eta gero BBVA bilakatu zenean, garrantzia galdu zuen Bilboko erdiguneko dorreak, gero eta zerbitzu gehiago Madrilera eraman zituelako entitate berriak. BBVAk 2018 saldu zuen dorrea, 40 milioi euroren truke, baina oraindik baditu han bulego batzuk.
Jabe berriak hainbat moldaketa egin ditu; horietako handiena, Irlandako Primark saltoki handiari lekua egiteko beheko solairuetan. 30 urterako alokairua sinatuta dauka Primarkek Bizkaia dorrearekin.
Bizkaiko Foru Aldundia, berriz, dorrean biltzen ari da Bilbon sakabanatuta dauzkan hainbat bulego. Gainera, proiektu handinahi bat dauka dorrerako, han kokatu nahi baitu ekintzailetza sustatzeko zentroa, BAT B Accelerator Tower izenekoa. Astelehenean bertan aurkeztu zuen, eta han azaldu zuen lau solairu betetzeko asmoa duela. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208530/pressumtes-culpables-els-altres-altsasu-dokumentalak-152ko-ikusle-kuota-lortu-du-tv3en.htm | Bizigiro | 'Pressumtes culpables. Els altres Altsasu’ dokumentalak %15,2ko ikusle kuota lortu du TV3en | Gau berean, Amets Arzallusek eta Marc Parramonek zuzendutako 'Altsasu (gau hura)' dokumentala eman zuen TV3ek: %9,8ko ikusle kuota lortu zuen. Bi lanak Kataluniako katearen webgunean ikus daitezke. | 'Pressumtes culpables. Els altres Altsasu’ dokumentalak %15,2ko ikusle kuota lortu du TV3en. Gau berean, Amets Arzallusek eta Marc Parramonek zuzendutako 'Altsasu (gau hura)' dokumentala eman zuen TV3ek: %9,8ko ikusle kuota lortu zuen. Bi lanak Kataluniako katearen webgunean ikus daitezke. | Aurreko astean ikusle datu oso onak lortu zituen TV3eko Sense ficció saioan Non dago Mikel? dokumetalak. Eta aste honetan, oihartzun handia izan du programa berean eman duten Pressumtes culpables. Els altres Altsasu lanak. Bertan, Altsasu auziko Jokin Unamunok eta Adur Ramirez de Aldak kontatzen dute espetxean bizi izan dutena, eta erabakitzen dute Kataluniara joatea, «beste Altsasu auzi batzuk» ezagutzera. Jasotako elkartasuna itzultzeko ahalegina azaltzen dute biek. Asteartean bere ordutegian gehien ikusi zen emanaldia izan zen dokumentala —Albert Segura eta Anna Sanmarti dira zuzendariak—: %15,2ko ikusle kuota lortu zuen Katalunian —345.000 ikus-entzule—.
Gau berean, Amets Arzallusek eta Marc Parramonek zuzendutako Altsasu (gau hura) dokumentala eman zuen TV3ek. %9,8ko ikusle kuota lortu zuen —123.000 ikus-entzule—.
Bi dokumentalak TV3eko webgunean ikus daitezke —Arzallusenak muga batzuk izan ditzake datozen asteetan, jaialdietako parte hartzeak direla eta—.
Monste Armengou dokumentalgile eta Sense ficció saioko zuzendariak —2008an sortu zenetik ari da programan lanean, eta 2017an izendatu zuten zuzendari— nabarmendu du azkeneko bi asteetan «gai gogorren pultsoa» berreskuratu dutela eta «oso ondo funtzionatu» dutela dokumentalek. Non dago Mikel? eman zuten gauean, ondotik errepresioarekin lotutako beste lan bat eman zuten: Ipar Irlandako familia batzuek Erresuma Batuaten gerra zikina-ko kasuak azaleratzeko egindako borrokari buruzkoa.
Armengouk aitortu du gaueko bigarren dokumentalak normalean ikus-entzule gutxiago izaten dituela. «Baina Altsasu (gau hura)-ren datua oso ona da. Kontuan izan behar da bigarren lana berandu ematen dela eta ikus-entzulea emozionalki nekatuta egoten dela. Sarri herritarrek nahieran ikusten dute gero».
Programak ikus-entzule «enpatikoak» dituela nabarmendu du dokumentalgileak. «Ikusleek elkartasun handia erakusten dute besteen tragediekin». Zera ohartarazi du: «Kataluniako prozesuaren nekeagatik eta pandemiaren efektu emozionalagatik, nabaritu dugu ikus-entzuleak nekatuta daudela gai gogorrekin. Konfinamenduak erraztu zuen plataformetako fikzioak kontsumitzea. Baina azken bi gauetan errepresioarekin lotutako gaiak ziren, eta jendeak ez gaitu abandonatu. Nabarmentzeko moduko datuak lortu dituzte dokumentalek».
Telebista emisioaz harago Azkeneko bi asteetan TV3ek eman dituen dokumentalek oihartzuna izan dute Kataluniako beste hedabide batzuetan, bereziki Mikel Zabalzaren auziak. Zazpi egunez TV3eko webgunean egon da ikusgai, eta normalean baino ikustaldi gehiago izan ditu Kataluniatik kanpo. Asteburura arteko datuak ditu saioak, eta 15.000 ikustaldi baino gehiago izan ditu Amaia Merinoren eta Miguel Angel Llamasen filmak —telebistako estreinaldiak 359.000 ikus-entzule izan zituen—. Saioko beste dokumentalekin alderatuta, %58 hazi da Kataluniatik kanpoko ikustaldien kopurua. ETBk esan du Non dago Mikel? aurten emango duela. Inteneteko sare sozialetan ere iruzkin asko eragin dute Mikel Zabalzari buruzko lanak zein Altsasu auziari buruzkoek. «Halako gaiek oihartzun handia dute Katalunian», azaldu du Armengouk. «Gure publikoa kidekoa da euskal gaiekin».
Pressumtes culpables. Els altres Altsasu dokumentalak Euskal Herrian jasotako errepresiotik Katalunian jasandakora egiten du jauzi, eta Poliziaren jokabidea zein justizia eredua jartzen ditu auzitan. Armengouk gogoratu du TV3ek 2019an eman zuela Altsasu auzia-ri buruzko dokumental bat, eta iaz, telesaila —urteko emankizunen artean, bigarren gehien ikusiena izan zen—. «Auzia esplikatuta zegoen, baina hortik harago doa estreinatu berri duguna. Jokin Unamunori eta Adur Ramirez de Aldari egin zaien mina errepara ezina den arren, ziklo bat amaitu dute, eta beste Altsasu auzi gehiago daude jende gehiagorentzat. Lanean ikusten da segurtasun indarrekin edozein istilu baldin baduzu, terrorismo auzi batean amaitu dezakezula». Horren atzean herritarrak «desmobilizatzeko» mezua zabaltzeko saiakera dagoela uste du dokumentalgileak. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208531/nafarroak-pandemia-aurreko-urtean-baino-58-gehiago-bildu-du-2021ean.htm | Ekonomia | Nafarroak pandemia aurreko urtean baino %5,8 gehiago bildu du 2021ean | 2020an baino %15 gehiago bildu du ogasunak: 4.170,4 milioi euro; alegia, 543,3 milioi gehiago. Zorra ere kitatu du Foru Gobernuak: 465 milioi euro arindu du, eta gaur egun 3.152 milioi euroko zor publikoa dauka. | Nafarroak pandemia aurreko urtean baino %5,8 gehiago bildu du 2021ean. 2020an baino %15 gehiago bildu du ogasunak: 4.170,4 milioi euro; alegia, 543,3 milioi gehiago. Zorra ere kitatu du Foru Gobernuak: 465 milioi euro arindu du, eta gaur egun 3.152 milioi euroko zor publikoa dauka. | Bilketa datuei dagokienez, Nafarroak gainditu du koronabirusak eragindako krisiak, hura lehertu aurreko urtean (2019) baino %5,8 gehiago bildu baitu ogasunak 2021ean. 4.170 milioiko bilketa egin du zergei esker Nafarroako Ogasunak 2021ean, eta horrek esan nahi du pandemiaren gordina jasan zuen urtean (2020) baino %15 gehiago bildu duela, 543,3 milioi euro gehiago. Nafarroako Ekonomia kontseilari Elma Saizek esan du «hobekuntza garrantzitsua » dela, eta ez bakarrik 2020. urtearekin alderatuta, pandemia aurreko azken urtearekin ere bai. Saizek nabarmendu du 2021eko bilketa helburua baino %9,2 handiagoa dela bilketa erreala.
«Osasun egoerak eragindako ziurgabetasun handia egon den arren, 2021ean bilketa maila lehengoratu da, eta hobetu ere bai», esan du. Nafarroako herritarren «konpromiso handia» adierazten dute bilketaren datuek; haren ustez, «kalitatezko zerbitzu publikoen alde». Gainera, bilketa handiak «erkidegoaren zorra apaltzea» ekarriko du. «Ematen du gure ekonomia suspertu egin dela, eta datozen urteetarako hazkundea hasi duela; nahiko nuke hori guztia berrestuz joatea datozen hilabeteetan». Hazkunde horretan Europako Funtsek eginkizun garrantzitsu bat daukatela erantsi du.
Zorra apalagoa
Bestalde, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du 2021ean zorra hein handi batean arindu duela. Exekutiboak 465 milioi euro kitatu ditu azken urtean, eta erkidegoak 3.152 milioi euroko zor publikoa dauka. Kopuru hori pandemia aurretik Nafarroak zuena baino txikiagoa da, eta, Saiz kontseilariak azpimarratu duenez, azken zortzi urteetako zorrik apalena da. 2021ean zor ordainketen operazioek ahalbidetuko dute Nafarroak diru kopuru garrantzitsu bat aurreztea interesetan, 33,6 milioi hain zuzen, Saizen arabera. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208532/aske-da-olga-comes-euskal-presoa.htm | Politika | Aske da Olga Comes euskal presoa | Joan den azarotik baldintzapean aske zegoen, eta, zigor osoa beteta, erabat aske da orain. | Aske da Olga Comes euskal presoa. Joan den azarotik baldintzapean aske zegoen, eta, zigor osoa beteta, erabat aske da orain. | Etxerat euskal presoen senideen elkarteak jakinarazi duenez, Olga Comes Arambillet euskal preso iruindarra erabat aske gelditu da gaur. Joan den azaroan utzi zuten baldintzapean aske, eta, beraz, etxean zen jada, baina hamahiru urteko espetxe zigorra orain bete du osorik.
Euskal Herri inguruko kartzeletara hurbildu zituzten lehen euskal presoetako bat izan zen Comes. 2018ko abenduan iragarri zuten Leongo espetxetik Villabonakora mugituko zutela (Espainia); 2019ko urtarrilean lekualdatu zuten. Ondotik, 2020ko azaroan iragarri zuten Euskal Herriratu eginen zutela: Iruñera ekarri zuten. Iazko ekainean hirugarren gradua eman zioten, eta azaroan baldintzapean aske gelditu zen.
Motibazio politikoekin loturiko 196 euskal preso daude gaur egun. Horietatik 78 Euskal Herriko kartzeletan daude. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208533/elkarrekin-podemos-iuk-proposatu-du-legez-handitzea-buru-osasuneko-profesionalen-kopurua-osakidetzan.htm | Gizartea | Elkarrekin Podemos-IUk proposatu du legez handitzea buru osasuneko profesionalen kopurua Osakidetzan | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordinaren %1 horretarako erabiltzea proposatu du koalizioak. | Elkarrekin Podemos-IUk proposatu du legez handitzea buru osasuneko profesionalen kopurua Osakidetzan. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordinaren %1 horretarako erabiltzea proposatu du koalizioak. | «Buru osasunari buruz hitz egitera etorri beharrean, ekitera gatoz». Hala hasi du Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideak buru osasunerako eskubidea bermatzeko lege proposamena egiteko eman duten prentsaurrekoan. Osakidetzako profesionalen kopurua legez handitzea proposatu du, eta urtero Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordinaren %1 horretara bideratzea. Funtsean, biztanleen buru osasunerako arreta «unibertsala eta kalitatezkoa» izateko eskatu du.
Prebentzioaren garrantziaz mintzatu da Gorrotxategi. Horregatik, «lehentasunezkotzat» jo du 100.000 biztanleko gutxienez 18 psikiatra, 20 psikologo kliniko eta buru osasunerako 23 erizaineko ratioa bermatzea. Horrez gain, Lehen Mailako Arretan psikologo klinikoak behar direla nabarmendu du, eta hezkuntza arloan 250 ikasleko hezkuntza psikologo bat ezartzeko eskatu du.
Era berean, buru nahasmendu larriren bat dutenentzako enplegu eta prestakuntza planak abiaraztea aurreikusten du koalizioak, gizarteratzen laguntzeko. Bide horretan, lege proposamenak ezartzen du etxebizitza publikoen %5 gordeko direla kolektibo horren bizitza independentea sustatzeko.
Gorrotxategik ohartarazi duenez, pandemiak areagotu egin ditu buru osasunarekin lotutako arazoak, eta ospitaleetako psikiatria unitateek «gainezka» egin dute; aldi berean, «kontsultek gora egin dute» depresio, antsietate eta portaera nahasmendu koadroen ondorioz. Horregatik, gaineratu du badela garaia buru osasunak beste gaixotasun larri batzuen osasun arreta eta «gizarte begirune bera» jasotzeko.
Koalizioa oraindik ez da hasi beste alderdiekin negoziatzen. Halere, gainerako taldeei mintzatu zaie, eta, bereziki, gobernua osatzen dutenei, EAJri eta PSE-EEri, eztabaida hau Ganberan abiarazteko proposamena aintzat har dezatela eskatzeko. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208534/txillardegiri-gipuzkoako-urrezko-domina-ematearen-aurka-azaldu-da-pse-ee-bakearen-aurkako-profil-politikoa-izateagatik.htm | Politika | Txillardegiri Gipuzkoako Urrezko Domina ematearen aurka azaldu da PSE-EE, «bakearen aurkako profil politikoa» izateagatik | PPko Juan Carlos Canok «aberrazio» gisa izendatu du. Ekinbidea datorren otsailaren 2an bozkatuko da Gipuzkoako Batzar Nagusietan. | Txillardegiri Gipuzkoako Urrezko Domina ematearen aurka azaldu da PSE-EE, «bakearen aurkako profil politikoa» izateagatik. PPko Juan Carlos Canok «aberrazio» gisa izendatu du. Ekinbidea datorren otsailaren 2an bozkatuko da Gipuzkoako Batzar Nagusietan. | EH Bilduk Gipuzkoako Batzar Nagusietan gaur egindako proposamenaren harira, Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako PSE-EEko buruak adierazi du «guztiz kontra» dagoela. Asensioren esanetan, Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegik «bakearen aurkako profil politiko nabaria» izan zuen, «euskararekin lotutako ibilbidetik haratago».
Horrez gain, Asensiok nabarmendu du ETAren sortzaileetako bat izan zela eta Herri Batasunari lotuta egon zela «terrorismoaren urte gogorrenetan». Hala ere, adierazi du PSE-EEren posizioak ez daukala zerikusirik Txillardegik euskararen arloan egindako lanarekin: «Sozialistok azpimarratu nahi dugu ez garela inolaz ere zalantzan jartzen ari Txillardegik hizkuntzalari eta euskal idazle gisa egindako lana».
PPko Juan Carlos Canok ere salatu du EH Bilduren proposamena, eta «aberrazio» moduan izendatu du. Ekinbidea datorren otsailaren 2an bozkatuko da Gipuzkoako Batzar Nagusietan. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208535/anduezak-adierazi-du-ez-duela-proiekturik-partekatuko-eh-bildurekin-eta-gaitzetsi-arte.htm | Politika | Anduezak adierazi du ez duela proiekturik partekatuko EH Bildurekin, ETA gaitzetsi arte | Anduezak uste du bi alderdiek zenbait herritan dituzten akordioak «puntualak» eta positiboak direla, baina ez du uste egoera egokia denik «pisuzko akordioak» egiteko. | Anduezak adierazi du ez duela proiekturik partekatuko EH Bildurekin, ETA gaitzetsi arte. Anduezak uste du bi alderdiek zenbait herritan dituzten akordioak «puntualak» eta positiboak direla, baina ez du uste egoera egokia denik «pisuzko akordioak» egiteko. | PSE-EEko eta EH Bilduko zuzendaritza politikoak batzartu dira gaur goizean, EH Bilduren Bilboko egoitzan. Eneko Andueza idazkari nagusi izendatuz geroztik sozialistak eragile politiko eta sindikalekin egiten ari diren bilera sortaren barruan elkartu dira, eta, adierazi dutenez, «normaltasun politikoko giroan» egin dute bilera. Besteak beste, «herritarren bizi kalitateari eragiten dioten gai guztiei buruzko iritziak» alderatu dituzte.
Koalizio abertzalearen izenean, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusia, Garikoitz Mujika EH Bilduko zuzendari nagusia eta Maddalen Iriarte EH Bilduko Legebiltzar taldeko bozeramailea izan dira bileran; eta, sozialisten izenean, Eneko Andueza PSE-EEren idazkari nagusi izendatu berria, Miguel Angel Morales antolakuntza idazkaria eta Ekain Rico politika autonomikoko idazkaria. Ordu erdiko bilera egin dute.
Akordio puntualak
Anduezak baztertu egin du EH Bildurekin akordio «handiak» lortzea, bereziki koalizio abertzaleak ez duelako «ETAren terrorismoaren gaitzespen zehatzik» egin: «Hori gertatzen ez den bitartean, PSE-EEk ez du parte hartuko EH Bildurekin partekatutako proiektu batean ere». Hala ere, zehaztu du bi alderdiek «unean uneko proiektuetan akordio puntualak» dituztela, eta «positibotzat» jo du hori.
«Beti esan dut EH Bildurengandik urruntzen gaituen kontu bat dagoela: ETAren terrorismoa gaitzestea eta eragindako mina onartzea», zehaztu du Anduezak: «Eta, hori gertatzen ez den bitartean, PSEk ez du parte hartuko EH Bildurekin partekatutako proiektu batean, eta are gutxiago mahaiaren gainean arazo identitarioa, nazionala, jartzen bada. Inoiz ez dugu parte hartuko sezesionismoa eta independentzia oinarri dituen proiektu batean».
Horrez gain, PSE-EEk nabarmendu egin du EH Bilduk Eusko Jaurlaritzaren 2022ko aurrekontuei emandako babesa, eta koalizio abertzaleari eskatu dio «ez dadila izan argazkirako keinu puntual bat». Zehaztu du aukerak badirela arlo sozialean bi alderdiek akordioak egiteko. Lan erreformaren gaia ere jorratu dute bileran, eta Anduezak «argi» utzi nahi izan du «funtsezkoa» dela inbestidurari bide eman zioten talde politikoek lege aldaketa babestea, horrek «langileen eskubideetan aurrera egitea» ekarriko duelako.
EH Bilduk ohar labur batean adierazi du bilera «normaltasunez» egin dutela, eta herritarren «bizi kalitateari» eragiten dioten hainbat gai aztertu dituztela, eta instituzioetan egiten ari diren lanaz aritu direla. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208536/claire-denis-hong-sang-soo-isaki-lacuesta-eta-carla-simon-urrezko-hartza-eskuratzeko-lehian.htm | Kultura | Claire Denis, Hong Sang-soo, Isaki Lacuesta eta Carla Simon, Urrezko Hartza eskuratzeko lehian | Berlinalen, besteak beste, Mitra Farahani, Lucrecia Martel, Ulrich Seidl eta Peter Strickland zinemagileen lan berriak erakutsiko dituzte. | Claire Denis, Hong Sang-soo, Isaki Lacuesta eta Carla Simon, Urrezko Hartza eskuratzeko lehian. Berlinalen, besteak beste, Mitra Farahani, Lucrecia Martel, Ulrich Seidl eta Peter Strickland zinemagileen lan berriak erakutsiko dituzte. | Otsailaren 10etik 20ra bitarte egingo dute Berlingo 72. Zinemaldia, aurrez aurre, iazko jaialdi ezohikoaren ondoren, baina neurri murriztaile zorrotzak hartuta. Aretoak erdiraino beteko dituzte gehienez, eta ikusleek, sartu ahal izateko, koronabirusa atzemateko test bat egin beharko dute egunean bertan, txertatze edo osatze agiria erakusteaz gain. Joan den astean adierazi zuten François Ozonen Peter von Kant filmak inauguratuko duela zinemaldia, Rainer Werner Fassbinderren Die bitteren tränen der Petra von Kant (1972) filmaren interpretazio libre batek; hura ere Urrezko Hartza irabazteko lehian izan zen orain mende erdi.
Gaur eman dute, ordea, jaialdiko sail guztiak osatuko dituzten filmen berri. Hemezortzi filmek parte hartuko dute Sail Ofizialean. «Istorioen erdiak baino gehiago gaur egun gertatzen diren arren, bi bakarrik girotu dituzte egungo garai pandemikoetan. Giza harremanen hariak lotzen ditu filmak, eta erdiek familiaren testuingurua aukeratu dute horretarako», azaldu du Carlo Chatrian zuzendari artistikoak. M. Night Shyamalan zinemagilea izango da epaimahaiburua, eta aurrerago esango dute zein gehiago ariko den epaile.
Ozonen filmaz gain, hauek ariko dira urrezko eta zilarrezko hartzen lehian: Nicolette Krebitzen AEIOU - Das schnelle alphabet der liebe, Carla Simonen Alcarràs, Claire Denisen Avec amour et acharnement, Ulrich Seidlen Rimini, Phyllis Nagyren Call Jane, Michael Kochen Drii winter, Rithy Panhren Everything Will Be OK, Ursula Meierren La ligne, Paolo Tavianiren Leonora addio, Mikhael Hersen Les passagers de la nuit, Kamila Andiniren Nana, Andreas Dresenen Rabiye Kurnaz gegen George W. Bush, Natalia Lopez Gallardoren Robe of Gems, Hong Sang-sooren So-seol-ga-ui yeong-hwa (The Novelist's Film), Isaki Lacuestaren Un año, una noche, Denis Coteren Un été comme ça eta Li Ruijunen Yin Ru Chen Yan (Return to Dust).
Sail Ofizialetik kanpo, besteak beste, Gaston Solnickiren A Little Love Package, Mitra Farahaniren À vendredi, Robinson, Bertrand Bonelloren Coma, Peter Stricklanden Flux Gourmet eta Ashley McKenzieren Queens of the Qing Dynasty filmak emango dituzte Encounters sailean, zinemaren «ikuspegi berriak» eta proposamenik arriskatuenak jasotzen dituen gunean.
Forma askotarikotako film esperimentalak biltzen dituen Berlinale Forum sailean egongo dira, besteak beste, Dane Komljenen Afterwater, Zheng Lu Xinyuanen Jet Lag, Jorge Jacomeren Super Natural, Rita Azevedo Gomesen O trio em mi bemol eta James Benningen The United States of America.
Berlinale Special sailean emango dituzte, besteak beste, Lucrecia Martelen Terminal norte dokumental laburra eta Andrew Dominiken This Much I Know to Be True dokumentala, Nick Cave eta Warren Ellisi buruzkoa.
Isabelle Huppert aktoreari emango diote Ohorezko Urrezko Hartza, eta hark egindako zazpi film pantailaratuko dituzte jaialdian. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208538/boris-johnson-laquofesten-ikerketaren-ondorioak-jakin-arte-itxaron-behar-duguraquo.htm | Mundua | Boris Johnson: «Festen ikerketaren ondorioak jakin arte itxaron behar dugu» | Erresuma Batuko lehen ministroa oposizioaren kritikak saihesten saiatu da pandemian emandako aurrerapausoetan arreta jarrita. Zenbait diputatu kontserbadore hasiak dira babesak biltzen gobernuburua kargutik kentzeko. | Boris Johnson: «Festen ikerketaren ondorioak jakin arte itxaron behar dugu». Erresuma Batuko lehen ministroa oposizioaren kritikak saihesten saiatu da pandemian emandako aurrerapausoetan arreta jarrita. Zenbait diputatu kontserbadore hasiak dira babesak biltzen gobernuburua kargutik kentzeko. | Komunen Ganberan oposizioaren kritikei erantzutean, Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak gutxienez hamar aldiz esan du itxaron hitza. Pazientzia eskatu du, edo, beste modu batera esanda, denbora irabazi nahi izan du, jakitun baitago pandemia garaian Downing Streeteko 10.ean eginiko festak eta horietan parte hartu izanak kolokan jarri duela bere etorkizun politikoa. «Festen ikerketaren ondorioak jakin arte itxaron behar dugu», errepikatu die behin eta berriz parean izan dituen diputatuei.
Johnsonek ez du amore eman oraindik, eta sentipen hori helarazi du gaurko saioan. Itxuraz behintzat, konfiantzaz beteta agertu da, eta herritarrei eskerrak eman dizkie pandemian harturiko erabakiak errespetatzeagatik. «Horregatik gara azkarren hazten ari den ekonomia. Eskerrak ematen dizkiet egindako sakrifizioengatik. Guk [Alderdi Kontserbadoreak] hori egiten dugu: ekonomia mugitu, eta lanpostuak sortu», esan du lehen ministroak. Ingalaterran neurri murriztaile batzuk bertan behera geratuko direla baieztatzeko ere baliatu du tartea; agian, haren inguruko harrabotsa aldentzeko helburuz.
Keir Starmer Alderdi Laboristaren buruzagi eta oposizioburuak, ordea, ez du bide horretatik jarraitu, eta behin eta berriz egin die erreferentzia Johnsonek festez esandakoei eta hark emandako barkamenei. Gustura ikusi da: «[Lehen ministroa] Ez da gai herrialdeak merezi duen lidergoa eskaintzeko. Alderdi Laborista aldatu egin da; baita kontserbadorea ere».
Saioak irudi esanguratsu bat utzi du: ministroak ahalik eta soinu gehien egiten saiatu dira Johnsonek adierazpen bat egiten zuen bakoitzean, baina atzean zituzten diputatuak, gobernuan kargurik ez dutenak, nahiko isilik egon dira. Horietako batek, brexit-erako ministro izandako David Davisek, izan du adierazpenik entzutetsuena: «Jainkoaren izenean, joan zaitez».
Johnsonek iragan asteazkenean aitortu zuen berak ere parte hartu zuela lehen konfinamenduaren garaian Downing Streeteko 10.ean eginiko festa batean, 2020ko maiatzean; hori bai, argudiatu zuenez, «nahasketa baten» ondorio izan zen, uste baitzuen hitzordu hori «lan kontu bat» zela. Hau da, une horretan ez zekiela —bere gobernuak finkaturiko— arauak urratzen ari zela; gertaturikoa «bihotzez» sentitzen zuela esan zuen.
Gertakari horri erreferentzia egin dio SNP Eskoziako Alderdi Nazionalaren Komunen Ganberako buruzagi Ian Blackfordek ere, adierazita «inork» ez duela sinesten lehen ministroak ez zekiela «zertan» ari zen. «Uste du arauen gainetik dagoela», kritikatu du Blackfordek.
Iaz ere bai
Festen auzia handituz joan da asteotan, Erresuma Batuko hedabideek gerora jakinarazi baitzuten ohikoak izan zirela 2020ko maiatzetik hona; besteak beste, Elisabeth II.a erreginaren senarraren hiletaren bezperan, iazko apirilean, eginiko bi. Hari ere barkamena eskatu behar izan dio Johnsonek.
Horrek guztiak, ordea, ez dio askorako balio izan lehen ministroari, haserrea geroz eta handiagoa baita herritarren eta diputatuen artean; inkestak begiratzea besterik ez dago, gehienek uste baitute dimisioa eman behar duela.
Ordezkari politikoetako asko, gainera, beldur dira 2019an lorturiko aulkiak galduko dituztela —batez ere Ingalaterra iparraldeko horma gorriko barruti multzokoak—, eta horregatik nahi dute buruzagi torya eta gobernuburua berehala aldatzea.
Oraindik ez dago argi zenbat diputatu kontserbadorek aurkeztu dituzten konfiantza mozio bat sustatzeko gutunak, baina gutxiengo 54etatik gertu leudeke, eta kopuru horretara iristean Johnsonen etorkizunaz erabakitzeko barne prozesu bat hasiko lukete. Gauza bera gertatu zen 2019an Theresa Mayrekin: bozketa irabazi zuen arren, gerora dimisioa eman zuen, ez zuelako lortu brexit-ean aurrerapausoak ematea.
Zenbait ordezkari Johnsonek aipaturiko ikerketaren ondorioen zain daude gutun horiez erabaki bat hartzeko; Sue Gray funtzionarioa COVID-19aren pandemian Downing Streeteko 10.ean izandako festak ikertzen ari da, eta horri buruzko ondorioen berri etzi emango du goizenez, eta, beranduenez, datorren astean. Bien bitartean, Christian Wakeford diputatuak jakinarazi du Alderdi Kontserbadorea utzi eta Alderdi Laboristara pasatu dela —toryek gehiengo osoa dute oraindik—.
Johnsonek ez badu dimisioa ematen edo alderdikideek ez badute kargutik kentzen, maiatzean etor liteke hurrengo krisia. Izan ere, tokiko hauteskundeak egingo dituzte hilabete horretan, eta baliteke asteotako eztabaidak eragina izatea emaitzetan. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.