date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208749/galiziako-lau-militante-independentistari-28-urterainoko-espetxealdia-ezarriko-diete-laquoterrorismoagatikraquo.htm | Mundua | Galiziako lau militante independentistari 28 urterainoko espetxealdia ezarriko diete «terrorismoagatik» | Zigor eskariak txikitzeko, epaituek akordioa egin dute fiskaltzarekin, eta Resistencia Galega talde armatuko kide izatea aitortu dute, beste hainbat akusazioren artean. | Galiziako lau militante independentistari 28 urterainoko espetxealdia ezarriko diete «terrorismoagatik». Zigor eskariak txikitzeko, epaituek akordioa egin dute fiskaltzarekin, eta Resistencia Galega talde armatuko kide izatea aitortu dute, beste hainbat akusazioren artean. | Fiskaltzarekin akordio bat lortu ostean, Galiziako lau militante independentistari 28 urterainoko kartzelaldia ezarriko diete «terrorismoarekin» loturiko hainbat deliturengatik. Auzitegi Nazionalean egin dute, gaur, adostasun hori islatu duen epaiketa saioa, eta, horretan, epaituek egotzi dizkieten akusazioak onartu dituzte. Bost minutu besterik ez du iraun prozesuak.
Horietako bik beteko dituzte espetxealdirik luzeenak, Anton Garcia Matosek eta Asuncion Losada Cambak, 28 urte eta hiru hilabeteko kartzelaldietara zigortuko baitituzte. Fiskaltzak aurrez eskaturiko 51 urteko zigorraldiak txikitzearen truke, epaitu horiek Resistencia Galega talde armatuko buruzagiak izan zirela onartu dute, baita «lehergailuak sortzearen, armak legez kontra erabiltzearen eta agiriak faltsutzearen» delituak ere.
Beste bi akusatuek ere aitortu dute Resistencia Galegako kide izatea, eta, hortaz, akordioaren ondorioz, Miguel Garcia Nogalesek lau urte eta sei hilabeteko kartzelaldia beteko du; Xoan Manuel Sanchez Rodriguezek, berriz, hiru urtekoa. Ados jarri aurretik, fiskaltzak hamabi urteko espetxealdiak eskatu zituen bi horientzat.
Lau zigortuetatik, Sanchez Rodriguez izan da gaurko saioan hitz egitea erabaki duen bakarra, eta adierazi du terrorismo hitzak ez dituela definitzen lau epaituak: «Nire militantzia ez da inoiz egon beldurrera bideratua, maitasunera baizik. Galiziari diodan maitasunagatik militatzen dut; iraungitze arriskuan dagoen herrialde bat da».
Garcia Matos eta Losada Camba 2019ko ekainean atxilotu zituzten, Vigon (Galizia), eta hamahiru urte zeramaten ihesean Portugalen eta Venezuelan, betiere Espainiako Guardia Zibilaren arabera. Hain justu, 2005eko operazio baten ostean atera ziren Galiziatik, orduan aske utzi baitzituzten.
«Epaiketa politiko bat»
Epaiketaren une berean, Ceivar errepresioaren kontrako taldeak elkarretaratze bat egin du Auzitegi Nazionalaren aurrean, eta kritikatu du epaiketa «iruzur bat» izan dela: «Epaiketa politiko baten aurrean gaude, baina, beste behin ere, Galizian independentista izateko aukera epaitu da».
Elkartearen arabera, fiskaltzak egindako lehen zigor eskariak Galiziako ekintzaile independentisten aurka egindako handienak izan ziren —denera, 126 urtekoak—; gainera, oroitarazi du lau epaituetako inori ez diotela egotzi «kalte pertsonalik edo materialik» egin izana.
Hain justu, Ceivareko hiru kide zeuden 2020 amaieran «talde kriminal bateko kide izatea» eta «terrorismoa goratzea» egotzita epaitu zituzten Galiziako hamabi militante independentisten artean; azkenean, denak absolbitu egin zituzten.
Espainiako Auzitegi Gorenak 2014an jo zuen Resistencia Galega «erakunde terroristatzat». Prozesu horretan, abokatuek argudiatu zuten talde armatuak ez zuela inolako hierarkia edo finantzaketarik, eta, beraz, erakundea «hastapenetan» zegoela ebatzi zuen auzitegiak.
Talde armatuak 2005eko uztailaren 20an atera zuen argitara bere lehen manifestua, eta urte hartan egin zuen bere lehen atentatua; azkena, gaurko epaiketako fiskaltzaren memoriaren arabera, 2014ko urrian izan zen. Hori bai, zenbait alderdi politikok eta kazetarik zalantzan jarri dute Resistencia Galega existitu denik ere, argudiatuta ez duela antolakuntza edo zuzendaritza argirik izan. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208750/kronikak-txillardegiren-lekuko-begiak.htm | Kultura | 'Kronikak', Txillardegiren lekuko begiak | Jose Luis Alvarez Enparantza 'Txillardegi'-k 1968 eta 1986 bitartean hainbat agerkaritan emandako kronikak argitaratu ditu Susak. Koldo Izagirrek eta Juan Luis Zabalak apailatu dute bilduma. | 'Kronikak', Txillardegiren lekuko begiak. Jose Luis Alvarez Enparantza 'Txillardegi'-k 1968 eta 1986 bitartean hainbat agerkaritan emandako kronikak argitaratu ditu Susak. Koldo Izagirrek eta Juan Luis Zabalak apailatu dute bilduma. | 1973a da. Parisen dabil Txillardegi. Ezagutzen ez duen hizkuntza batean entzun ditu bi lagun ondoko mahaian, eta hurbildu da haiengana, galdegin die zein den mintzo diren hizkuntza, ez duela arrastorik ulertzen. Eta idatzi du: «Irribarre egin dute biek. Eta europar janzkerarenak, oso frantses egokian, honela erantzun: ‘Sarakolez ari gaituzu’». Segitu dute eleka, Europa zaharraz, kolonialismoaz, Albert Memmiz... Eta aitorpenaz itxi du testua Txillardegik: «Nola ukatuko afalondo horretan sarakole ustekabeko lagun horiek asko eta asko irakatsi zidatenik?».
Jakin-mina, apaltasuna eta irakurlea berak ikusitakoen lekuko egiteko dohaina. Horixe Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi-k hara-honako idatzi zituen kronikei dariena, Koldo Izagirre eta Juan Luis Zabala idazleen ustez. Urtea eman dute gutxi-asko testu horiek aztertzen, lehenengo Txillardegi Liburutegia Kultur Ekimenak Izagirreri eta hark gero Zabalari jarritako amuari tiraka, eta Kronikak liburuan eman dute apailatze lanaren emaitza, Susa argitaletxearen eskutik. Hura hil zela hamar urte bete berri diren honetan, argitalpena "omenaldiaren barruko zorioneko istripua" izan dela ospatu dute.
Zehazki, Txillardegik 1968 eta 1986 bitartean Anaitasuna, Egin, Punto y Hora de Euskal Herria, Plazara, Argia eta, batez ere, Zeruko Argia-n publikatu zituen kronikekin osatu dute bilduma. Eta addenda gisa, Zabalak 2006ko urrian BERRIAn publikatutako erreportaje sorta bat ere erantsi dute, zeinetan kazetariak hiru eguneko bidaia egin zuen idazlearekin, Ferrolera (Galiziara), Leturiaren egunkari ezkutua nobela (1957) idatzi zuen tokira itzuliz.
«Txillardegi militantea izan zen, militante erradikala, euskararen eta abertzaletasunaren aldeko bere ideietan konbentzitua. Idatzi zituen kroniketan, baina, beste alderdi bat ikusten da: alderdi humanoago bat, jakin-min ikaragarria zuen norbaitena, erabat irekia eta aurreiritzirik gabekoa», kokatu du lana Zabalak. Txillardegik hainbat interesgune izan bazituen ere —musika, animaliak, zientziak...—, idatzi horietan batik bat gizakiarengan eta hari lotutako auzietan jarri zuen arreta, haren esanetan, eta askotarikoak dira, beraz, kroniketan agertzen diren gaiak. Bada gailentzen denik, hala ere; hizkuntzarena, nabarmenenen artean. «Bere pentsamenduaren ardatz nagusietako bat izan baitzen beti».
Jaso zuenarekin batera, jasotzeko modua nabarmendu du Zabalak. Garai hartako eta lekuan lekuko giroetara zein gertakarietara «zintzotasunez» hurbildu ohi zela defendatu du, «biluztasun ideologikoz» eta «aldez aurretik ezer erakutsi nahi izan gabe». Horren erakusgarritzat jo du, esaterako, zalantzei ere leku egin izana kroniketan. Esaterako, 1968ko maiatzaren ondotik, antolatu nahian ari ziren Bruselako ikasle iraultzaileen inguruan hala idatzi zuenean: «ULBan, eta bestetan, utopia eta eginkizuna, ameskeriak eta sozialismoa, nahasirik agertu dira; eta honek barregarri utzi du mugimendua eskuindarren artean».
Belgika, Norvegia, Ameriketako Estatu Batuak, Gales, Galizia, Andorra, baina baita Zuberoako Barkoxe, Altzürüku eta beste ere. Bidaian zein erbestean zela idatzi zituen liburuan bildutako kronikak Txillardegik, eta inongo enkarguri erantzunez ez, baizik bere bulkadaz idatzitakoak izateak ezaugarritzen dituela azpimarratu du Zabalak. «Ez dago erredakziotik onartuko dioten edo ez dioten gaineko kezkarik; askatasun osoz idatzi zuen, eta hor ateratzen da idazlearen sormena. Horrek ematen die literaturtasun handia testuei».
Generoaren aldarria
Susaren narratiba sailean argitaratu dute Kronikak, eta Josu Landa argitaletxeko kideak azaldu du kronika genero literariotzat ulertzen duten erakusle dela hori. Aipatu ditu argitaletxearen bilduman ugari direla ulerkera horretatik emandako liburuak, eta Juan Bautista Bilbao Batxi-ren Hau mundu arrano hau (1997) ekarri du gogora, besteak beste.
Kronikaren aldarria egin du Izagirrek ere, literatur generoen artean maiz alboratua izan dela gogorarazi, eta haren alde eginez. «Kazetaritzaren eta literaturaren zubi horretan dago kronika. Ez da erreportaje bat, idazlea ere inplikatzea eskatzen du, eta hor agertzen du bere nitasuna. Genero oso interesantea da, oso irekia delako». Haren ustetan, akademiaren literatur ikuspegia izan da egile baten obraren barruan kronika beste genero batzuk bezala ez kontsideratzea eragin duena: «Akademiak dena behar du fitxagarri, eta hau oso genero hibridoa da».
Abagunea baliatu du Izagirrek, gainera, euskal literaturaren parte diren hainbat lanek oro har irakurle oso gutxi izan dituztela ohartarazteko. «Euskal literaturari buruz esan izan da urria dela, ez dela asko idatzi, eta nik ez dakit hala den. Dakidana da idatzi dena oso gutxi irakurri dela». Tartean, kronikekiko «ahaztura kriminala» jazo dela aipatu du: «Generoa gurean XIX. mendean hasi zen, Eskualduna aldizkarian, eta sekulako kronikak idatzi dira».
Idahoko euskaldunez, Benvinguts a Andorra, Siux herriko buruzagiarekin mintzo, Hollywooden barrena... Txillardegiren aleen artetik, hainbat pasarte ere ekarri ditu aurkezpenera Izagirrek. 1973an erbestetik idatzitako Antigua amets-etik irakurri du hala: "Ezen Antiguan ezagutu baitut nik udaberria, kiratsez eta kresalez batera osatua, langile-soineko urdinez eta baserri-kutsuz ere mamitua; eta geroztik udaberririk ezagutu ez dudala iruditzen baitzait". |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208751/gizon-bat-ikerketapean-ezarri-du-baionako-auzitegiak-haur-bat-bortxatzea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat ikerketapean ezarri du Baionako Auzitegiak haur bat bortxatzea egotzita | 2012 eta 2015 bitartean bortxatu zutela salatu du neskak; 8 urte zituen orduan. | Gizon bat ikerketapean ezarri du Baionako Auzitegiak haur bat bortxatzea egotzita. 2012 eta 2015 bitartean bortxatu zutela salatu du neskak; 8 urte zituen orduan. | Baionako prokuradoreak ikerketa bat abiatu du 23 urteko gizon baten kontra. Gizonak 15 urte zituelarik 8 urteko neska bortxatu izana egozten diote, 2012 eta 2015 bitartean, Donibane Garazi aldean; 15 urte zituen orduan mutilak. Neskak salaketa ezarri du berriki. Ikerketa zabaltzea erabaki du, orduan, prokuradoreak. Anartean, gizona kontrol judizialpean ezarri dute, baina prokuradoreak helegitea ezarri du, eta ikerketa berehalako presondegiratzea eskatu du.
Gizonak aurrekariak ditu: iaz proxenetismoagatik kondenatu zuen Baionako Auzitegiak, neska adingabe baten kontrako proxenetismoagatik. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208752/labek-proposatu-du-hizkuntza-ereduak-gainditzea-eaeko-hezkuntza-itunean.htm | Gizartea | LABek proposatu du «hizkuntza ereduak gainditzea» EAEko hezkuntza itunean | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordioari begirako dekalogoa aurkeztu du sindikatuak. Hezkuntza antolaketan ez ezik, langileen egoeran ere eragin nahi du proposamenak, eta indar «euskaltzale, feminista, ezkertiar, antirrazista eta eraldatzaileak aktibatzea» du helburu. | LABek proposatu du «hizkuntza ereduak gainditzea» EAEko hezkuntza itunean. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordioari begirako dekalogoa aurkeztu du sindikatuak. Hezkuntza antolaketan ez ezik, langileen egoeran ere eragin nahi du proposamenak, eta indar «euskaltzale, feminista, ezkertiar, antirrazista eta eraldatzaileak aktibatzea» du helburu. | «Euskal Herrirako hezkuntza sistema propio eta burujabea eraikitzea da gure helburua», adierazi du gaur Garbiñe Aranburu LAB sindikatuko idazkari nagusiak. Hori lortzeko, Euskal Autonomia Erkidegoko hezkuntza akordioari begirako dekalogo bat ondu du sindikatuak.
LABen arabera, EAEko hezkuntza akordioaren inguruko eztabaida ireki izana «aukera» bat izan da hezkuntza «eraldatu» nahi dutenentzat. Sindikatuaren proposamenak, esaterako, euskal hezkuntza sistemak zeri erantzun beharko liokeen planteatzea du oinarri, eta egungo egoera «iraunarazteaz» gain, indar «euskaltzale, feminista, ezkertiar, antirrazista eta eraldatzaileak aktibatzea» du helburu.
Hezkuntza sistema antolatzeko orduan ituntze unibertsala «amaitzea» garrantzitsua dela uste du LABek, eta, horrekin batera, «hizkuntza ereduak gainditzea». Izan ere, Irati Tobar LABeko irakaskuntzako arduradunaren arabera, 78ko itunen ondorioz, Espainiako Estatuan ezarri zen «hezkuntza sistema duala eta hizkuntza eredua gainditu beharra dago».
Horrez gain, eskola publikoa ardatz duen «publikotasun berri» baten alde egin behar dela nabarmendu du sindikatuak. Gaineratu du euskalduntzen duen «eredu orokortu» bat ezarri behar dela, hezkuntza «formalean zein ez-formalean» eragingo duena.
Hezkuntza antolaketan ez ezik, langileen egoeran ere eragin nahi du LABek aurkeztutako dekalogoak. Horregatik, langileen interesak «defendatzen» dituen akordioaren alde egiten du sindikatuak. Horretarako, langileentzako «parte-hartze espazioak» eskatu eta erabiliko ditu, langileek itunean parte hartzeko aukera izan dezaten.
Sindikatuaren arabera, hezkuntza langileak aitortzea eta baldintzak hobetzea «ezinbestekoa» da, eta, hori lortzeko, langileentzako formakuntzak abiarazi eta ratioak jaitsi behar direla uste du. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208753/benedikto-aita-santu-emerituak-aitortu-du-okerreko-informazioa-eman-ziela-ikertzaileei.htm | Mundua | Benedikto aita santu emerituak aitortu du okerreko informazioa eman ziela ikertzaileei | Municheko apezpiku zela sexu abusuen inguruko kasu bati buruzko bilera batean ez zuela parte hartu esan zuen Joseph Ratzingerrek, baina frogatu egin dute han egon zela. | Benedikto aita santu emerituak aitortu du okerreko informazioa eman ziela ikertzaileei. Municheko apezpiku zela sexu abusuen inguruko kasu bati buruzko bilera batean ez zuela parte hartu esan zuen Joseph Ratzingerrek, baina frogatu egin dute han egon zela. | Alemaniako Elizan gertaturiko hainbat sexu abusu ikertzen ari direnei informazio okerra eman ziela onartu du gaur Joseph Ratzinger Benedikto XVI.a aita santu emerituak.
Joseph Ratzinger, gerora Benedikto XVI.a aita santua izango zena, Municheko (Alemania) artzapezpiku izan zen 1977tik 1982ra. Joan zen astean plazaraturiko ikerketa batek ondorioztatu duenez, Munichen lan egin zuen urteetan, izan zuen Elizaren sexu abusuen berri, baina ez zuen ezer egin. Ikertzaileek adierazi zutenez, Ratzingerrek esan zien ez zuela gogoratzen 1980. urtean bilera batean egon izana apaiz pederasta baten kasua aztertzeko. Ikertzaileek, ordea, esan zuten bazituztela agiriak frogatzeko Ratzinger bilera hartan egon zela. «Ratzingerrek bazuen Peter H. apaizaren berri. Hura 1980an lekualdatu zuten Essengo artzapezpikutzatik Munichekora, pedofilia leporatu ondoren. Munichen, adingabeei abusuak egiten jarraitu zuen», jasotzen du ikertzaileen dokumentuak.
Gaur amen esan behar izan du Benedikto XVI.ak. Haren idazkari Georg Ganswein artzapezpikuak plazaraturiko agiri batean, onartu egin dute Ratzinger bileran egon zela, eta hori ukatu izana «adierazpena editatzean eginiko akats baten emaitza» izan zela adierazi dute. Gaineratu dute akatsa ez dela «fede txarrez» egin.
Gansweinek azaldu duenez, bilera hartan apaiza beste postu batera bidaltzeaz eztabaidatu zuten, baina ez zuten erabakirik hartu. Bakarrik, apaizarentzat bizileku bat bilatzeko eskaera egin zutela, tratamendu terapeutikoa egin bitartean.
Idazkariaren arabera, Benediktok badu asmoa azaltzeko nolatan egin duen huts hori, txostena irakurtzen amaitzen duenean.
Txostenean, Bigarren Mundu Gerraren ostetik ia gaur egun arte salatutako abusuak jasotzen dira, eta ondorioztatu dute Ratzingerrek adingabeen aurkako lau kasuren berri izan zuela artzapezpiku izan zen urteetan, baina ez zuela neurririk hartu. Ezer ez egiteaz gain, ez zituela erasotzaileak kargutik kendu.
Abokatu talde batek egin du ikerketa, Municheko Artzapezpikutzak berak eskatuta.
Ratzinger agintean zela gertatutako lau kasutik bitan, «laguntza espirituala» eskaintzen zuten apaizak izan ziren erasotzaileak, eta arduradunek ez zuten neurririk hartu haien aurka.
Ratzingerrek 94 urte dauzka orain, eta 2005etik 2013ra izan zen aita santua, Joan Paulo II.a ordezkatuz. 600 urtean, karguari uko egin dion Eliza katolikoko aurreneko liderra izan da, eta nekea argudiatu zuen. Vatikanoan bizi da oraindik ere. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208754/fipadocen-sari-nagusia-errezibitu-du-poloniako-the-balcony-movie-dokumentalak.htm | Kultura | Fipadocen sari nagusia errezibitu du Poloniako 'The Balcony Movie' dokumentalak | Miarritzeko laugarren Fipadoc dokumental zinemaldiak sariak banatu zituen larunbatean, Gare de Midi aretoan. | Fipadocen sari nagusia errezibitu du Poloniako 'The Balcony Movie' dokumentalak. Miarritzeko laugarren Fipadoc dokumental zinemaldiak sariak banatu zituen larunbatean, Gare de Midi aretoan. | Herenegun banatu zituen Fipadoc dokumental zinema festibalak laugarren aldiko sariak, Miarritzeko (Lapurdi) Gare du Midi aretoan. Christine Camdessus Fipadoceko arduradun nagusiak, Anne Georget Fipadoceko lehendakariak eta Brice Toussaintek aurkeztu zuten gaualdia.
Pawel Lozinskiri eman diote nazioarteko sari nagusia, The Balcony Movie lanagatik. Epaileek aitortu dute lanak ukan dituztela hautaketan, baina azkenean «dokumentalen boterea baieztatzen duen filma hautatu» dutela, eta «ikuspuntu baten hautu erradikalak gure eguneroko esperientzia eralda» dezakeela. Ororen buru, epaileen aburuz, Lozinskik «paradoxa» hau «baieztatzen» du: «intimitaterat heltzeko, behar den distantzia mantendu beharra da».
Camille Ponsini eman diote Fipadocen frantses sari nazional nagusia, Marie-josé vous attend a 16h dokumentalagatik. Epaileek halaxe laburtu dute haien hautua: «Durduzatu gaitu filma honek, argitara ekarri baitigu munduaren bertze puntan dauden emazte eta gizonak genozidioak mehatxatuak direla gure sistema politikoen konplizitateari esker».
Paraiso Sergio Trafaut zinemagilearen dokumentalarentzat izan da Fipadocen hirugarren sari nagusia, lan musikalei ematen zaiena. Brasil du protagonista obrak, eta erakusten du «bakardadeari aitzin egiteko» baliatzen duela musika.
Revolution of Our Time filmagatik eman diote Kiwi Chow egileari Fipadocek banatzen duen azken sari nagusia: inpaktuarena. «Gure garaiko filma da; estatuen botere ahalguztidunaz mintzo da, baita gureak ere badiren askatasunak defendatzen dituzten gazte kasik umezurtzak uzten ditugunen kuraiaz ere. Durduzatua ilkitzen gara hortik», laburtu du epaimahaiak.
Gainerako sariak hauek izan dira: Felix Gaedtke eta Gayatri Parameswaranek Smart saria ukan dute Kusunda lanagatik; Karim Ben Khelifak idazkera berrien saria errezibitu du Seven Grams lanagatik; Lotfi Achouren Angle mort lanak hartu du film laburren saria; sorkuntza berrien saria Zoe Brichauri eman diote Que no me roben los sueños lanagatik; Tenk saria, berriz, Joachim Michauxek jaso du Sur tes cendres obragatik; Pedro Moratoren En mis zapatos lanak Mitrani saria ukan du; Sergei Loznitsari Cine+ saria eskaini diote Babi yar Context lanagatik; komunikabideetan emazteei ematen dioten saria Marie-Pierre Jauryk eskuratu du Option éducation sexuelle lanagatik; eta Peter Triestek hartu europar gazteen saria A Parked Life lanari esker.
Azkenik, publikoaren saria Priscilla Pizzatok errezibitu du, Opera de Paris, une saison (tres) particuliere lanagatik. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208755/eliza-katolikoa-prest-azaldu-da-ondasun-batzuk-itzultzeko.htm | Gizartea | Eliza katolikoa prest azaldu da ondasun batzuk itzultzeko | Azken urteetan Elizak bereganatutako ondasunen zati txiki bat baino ez litzateke izango | Eliza katolikoa prest azaldu da ondasun batzuk itzultzeko. Azken urteetan Elizak bereganatutako ondasunen zati txiki bat baino ez litzateke izango | Eliza katolikoak eta Espainiako Gobernuak akordio bat egin dute azken hamarkadetan Elizak immatrikulatu dituen ondasunen inguruan. Akordio horren ondorioz, Elizak onartu du badaudela zenbait ondasun «beste norbaitenak» direnak edo «zalantzazko jabetza» dutenak, eta prest azaldu da horiek erregularizatzeko. Apezpiku Batzarraren iritziz, ez litzateke zuzena esatea ondasun horiek «itzuli» egingo dituztela, «Elizak ez baititu inoiz bereganatu».
Hala ere, ez du ematen akordio honek Elizak immatrikulatutako ondasunen auzia behin betiko konponduko duenik. 1998tik aurrera, Eliza katolikoak ekin zion herrietako tenpluak, soroak, etxebizitzak eta bestelako ondasunak bere izenean jartzeari. Albiste agentzien arabera, orain Apezpiku Batzarra prest azaldu da ondasun horietatik mila inguru «erregularizatzeko». Zerrenda ez dute argitaratu, eta, oraingoz, ezin da jakin horietatik zenbat diren Euskal Herrikoak, baina argi dago ezbaian dauden ondasunak askoz gehiago direla.
Espainiako Gobernuak iazko otsailean kaleratutako txosten baten arabera, Elizak 1.122 immatrikulazio egin zuen Hego Euskal Herrian 1998tik 2015era. Handik hilabete batzuetara, Nafarroako Gobernuak ere bere ikerketa ezagutarazi zuen: horren arabera, Nafarroan Elizak bereganatutako ondasunak 2.952 ziren, Espainiako Gobernuak bere zerrendan zenbatu zituenak baino 1.918 gehiago. Datu horren argitara, Hego Euskal Herrian Elizak immatrikulatutako ondasunak 3.000 baino gehiago izan daitezke.
Aldebiko bilera
Espainiako Gobernuko buru Pedro Sanchezek eta Apezpiku Batzarreko presidente Juan Jose Omellak bilera egin dute akordioaren xehetasunak hitzartzeko. Elizak mila bat ondasun horien zerrenda argitara emango du, eta Espainiako Gobernuak horren berri emango die tokian tokiko erakundeei, hala badagokio, ondasun horiek erregularizatzeari ekin diezaioten. Prozesu hori errazteko konpromisoa hartu du Elizak.
EH Bilduk akordioa kritikatu du, eta Espainiako Kongresuko diputatu Bel Pozuetak ondasun guztien zerrenda argitaratzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari, sare sozialetan zabaldutako mezu baten bidez. «Legez kanpoko erregistroak» baliogabetu eta ondasunak «benetako jabeei itzultzeko» ere eskatu dio. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208756/muskildako-ermitaren-jabetzaren-inguruko-epaiari-helegitea-jarriko-diote.htm | Gizartea | Muskildako ermitaren jabetzaren inguruko epaiari helegitea jarriko diote | Muskildako Patronatuaren eta Otsagabiko (Nafarroa) Udalaren arabera, auzitegiak «Erdi Aroko legedi batean» oinarrituta hartu du erabakia, eta horrek ez du zentzurik gaur egun. Iruñeko Artzapezpikutzak 1999an erregistratu zuen baseliza. | Muskildako ermitaren jabetzaren inguruko epaiari helegitea jarriko diote. Muskildako Patronatuaren eta Otsagabiko (Nafarroa) Udalaren arabera, auzitegiak «Erdi Aroko legedi batean» oinarrituta hartu du erabakia, eta horrek ez du zentzurik gaur egun. Iruñeko Artzapezpikutzak 1999an erregistratu zuen baseliza. | Muskildako Andre Mariaren baselizaren jabetza Iruñeko Artzapezpikutzarena da. Hala erabaki zuen Nafarroako Auzitegiak azaroan, baina Muskildako Patronatua eta Otsagabiko Udala ez daude ados, ezta herritarrak ere. Horregatik, helegitea aurkeztuko diote epaiari.
Haien arabera, auzitegiak «Erdi Aroko legedi batean» oinarrituta hartu du erabakia, eta horrek ez du zentzurik. Legedi horren arabera, herriak du ondarea zaintzeko ardura, baina ez dago zehaztuta jabetza harena denik.
Errekurtsoa aurkezteko erabakia Otsagabiko herritarrek babestu zuten biltzar batean. Han, udalaren arabera, «argi geratu da gure ondarea babesteko zeregina dugula, eta, erabakia argitaratu zutenetik, nabarmena dela injustizia sentimendua». Nafarroako Auzitegiak azaroan eman zuen artzapezpikutzaren aldeko epaiaren berri.
Aurretik, 2017. urtean, Agoizko epaitegiak erabaki zuen Otsagabiko Udalari zegokiola baselizaren jabetza. Iruñeko Auzitegiak, ordea, aurkakoa erabaki zuen iaz, eta Elizari eman zion haren jabetza. 1998. urtean, Jose Maria Aznar presidente zela, lege frankista bat moldatu eta Elizari aukera eman zion edozein eraikin mota bere izenean erregistratzeko. Hori baliatuta, Iruñeko Artzapezkikutzak 1999ko azaroan erregistratu zuen baseliza.
Santutegia Muskilda mendiaren gailurrean dago. XII. mendean eraikitako ermita erromanikoa da, eta XVII. mendearen erdialdean eraberritu zuten.
Gutxi batzuk itzuli
Gaur bertan, Eliza katolikoak eta Espainiako Gobernuak akordio bat egin dute azken hamarkadetan Elizak immatrikulatu dituen ondasunen inguruan. Hitzarmen horren ondorioz, Elizak onartu du badaudela zenbait ondasun «beste norbaitenak» direnak edo «zalantzazko jabetza» dutenak, eta prest azaldu da horiek erregularizatzeko. Apezpiku Batzarraren iritziz, ez litzateke zuzena esatea ondasun horiek «itzuli» egingo dituztela, «Elizak ez baititu inoiz bereganatu». |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208757/eajk-irmo-jarraitzen-du-eta-ez-ditu-arindu-lan-erreforma-onartzeko-eskakizunak.htm | Ekonomia | EAJk irmo jarraitzen du eta ez ditu arindu lan erreforma onartzeko eskakizunak | Tokian tokiko lan itunen lehentasunaren bermea eta IMVaren transferentzia «arin» lortu ezean ez dute babestuko. EH Bildu berretsi du egungo proposamena «oso urrun» dagoela iaz Espainiako Gobernuarekin hitzartu zutenarengandik. | EAJk irmo jarraitzen du eta ez ditu arindu lan erreforma onartzeko eskakizunak. Tokian tokiko lan itunen lehentasunaren bermea eta IMVaren transferentzia «arin» lortu ezean ez dute babestuko. EH Bildu berretsi du egungo proposamena «oso urrun» dagoela iaz Espainiako Gobernuarekin hitzartu zutenarengandik. | EAJ ez dago oparitarako, edo hala dirudi behintzat. Espainiako Gobernuari lan erreformaren aldeko bozak lortzeko epea agortzen ari zaio eta jeltzaleek ez dute beren eskaeretan beherapenik egiteko asmorik. «Une honetan gure boza ezezko biribila litzateke», onartu du Aitor Esteban EAJk Kongresuan duen bozeramaileak. «Hitz egin dugu haiekin, baina oraindik ez dugu aurrera egin», gehitu du. Jeltzaleen eskakizunak ezagunak dira: autonomia eta lurralde mailako lan hitzarmenen lehentasuna eta gutxieneko errenta bermatzeko diru sarreraren (IMV) transferentzia «arin» egin dadila. Lan erreformaren bozketa egiteko atzera kontua hasia da. Muga otsailaren 7a da, baina Madrilgo hedabideetan zabaldu denez, 3an bozkatuko da, hurrengo asteko ostegunean. Espainiako Gobernuak aldeko 155 boz ziurtatuta ditu, PSOE eta Unidas Podemosenak, baina 176 behar ditu. Bide horretan EAJ eta ERC limurtzen saiatzen ari da. Sei eta hamahiru eserleku dituzte hurrenez hurren, eta haien baiezkoarekin erreforma onartua izango luke -pisu txikiagoko bazkide batzuk lotuak ditu dagoeneko-. Ciudadanos alderdi eskuindarrak ere bere bederatzi bozak eskaini dizkio erreformaren testua ez aldatzearen truke, baina Espainiako Gobernuak, momentuz, ez du bide hori urratu nahi Kongresuan dituen aliatuak ez haserretzeko. Nazionalisten babesa lortzea, baina, pentsa zitekeena baino gehiago kostatzen ari zaio. Bere garaian EAJk eta ERCk gobernuko inbestidura babestu zuten, baina lan erreformaren aldeko baietzari baldintzak jarri dizkiote. Estebanek Euskadi Irratian eginiko elkarrizketan zehaztu duenez, erreforma urgentziazko lege dekretu bezala bozkatzea nahiko luke, alderdiek aldaketak erantsi ahal izateko. Izan ere, Espainiako Gobernuari gogoratu dio sindikatu eta patronalaren adostasuna garrantzitsua dela, baina legeak Kongresuan erabakitzen direla. Korapiloaren lehen haria tokian tokiko lan itunen lehentasuna da, eta estatus hori legalki blindatzea balizko salaketen aurrean. Estebanek ez du ulertzen nola katramilatu den hainbeste auzi hori, besteak beste Espainiako sindikatu eta enpresariekin hitz egindakoa baita. Argitu duenez, CCOOk ez luke trabarik jarriko eta UGTk dagoeneko uxatu ditu hasieran zituen zalantzak. CEOE Espainiako enpresarien elkartean legoke oztopoa beraz, esana baitute erreformaren testua aldatzen bada ez dutela babestuko. Estebanek adorea eskatu dio Pedro Sanchez Espainiako presidenteari: «Eta kexatzen badira, zer? Egun bateko zarata eta bale. Kexa hori aitzakia hutsa da». CEOEren jarreraren inguruan ere zehaztasunak egin zituen Estebanek: «Beraiekin hitz eginikoak gara, eta ez diote garrantzirik ematen tokian tokiko lan itunen lehentasunari. Agian enpresari elkarte batzuk aurka agertu daitezke, Madrilgoa-eta, baina CEOEko buruek esan ziguten puntu hori gero politikariek aldatzen bazuten ez ziotela garrantzia emango». EAJko bozeramailearen ustez Europako Batzordeak ere ez luke oztoporik jarriko. Gauzak hala, ez ditu ulertzen Gobernuak aldaketa hori onartzeko dituen arazoak: «Gogorra litzateke itxura kontu bategatik lege hain garrantzitsu bat blokeatzea». Eta aurrerago? Zentzu horretan, eta El Pais Espainiako kazetak argitaratu duenez, Pedro Sanchezek eskatu dio Yolanda Diaz enplegu ministroari erreforma ukitu gabe konpromiso batzuk hitzartu ditzala EAJrekin eta ERCrekin aurrerago aldaketak egiteko, eta gero horiek onargarriak izatea CEOErentzat. Informazio horien arabera, Gobernuak bozketaren ondoren ere erreforma aldatzeko moduren bat izango luke. Ikusi behar balizko promesa hori nahikoa den EAJren irmotasuna leuntzeko. Korapiloko bigarren hari muturra IMVaren transferentzia da, eta gai horretan EAJ da Espainiako Gobernuari presio egiten diona, esku aldatzea iaztik onartuta baitago. «Arin egin ezean EAJk ez du lan erreforma onartuko», nabarmendu zuen Estebanek. Auzi horren inguruan epelkeriarik gabe mintzatu zen: «Noiz den arin? Hurrengo astean edo luze jota otsaileko lehen astean».
Mobilizazioetan parte hartzera deitu du EH Bilduk REH Bilduk bat egin du euskal gehiengo sindikalak lan erreformaren aurka igandean deituriko manifestazioekin. Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan egingo dituzte, eguerdian. Koalizio abertzaleak dagoeneko esana du erreforma proposamenaren aurka bozkatuko duela, egun idatzita dagoen bezala «onartezina» delako. Iaz aurreko lan erreformak indargabetzeko konpromisoa adostu zuen PSOE eta Unidas Podemosekin, baina EH Bilduren ustez Espainiako Gobernuko kideek ez dute bete sinaturiko akordioa: «Yolanda Diaz ministroak berriki aurkeztutako erreforma proposamena urrun geratzen da agindutako horretatik, oso urrun». |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208787/gutxienez-zortzi-lagun-hil-dira-afrikako-kopako-neurketa-batera-sartu-nahian-zebiltzala.htm | Mundua | Gutxienez zortzi lagun hil dira Afrikako Kopako neurketa batera sartu nahian zebiltzala | Beste 38 lagun inguru zaurituta daude. Jaunden gertatu da ezbeharra, Kamerungo selekzioaren partida baten aurretik. Norgehiagoka ezer gertatu ez balitz bezala jokatu da. | Gutxienez zortzi lagun hil dira Afrikako Kopako neurketa batera sartu nahian zebiltzala. Beste 38 lagun inguru zaurituta daude. Jaunden gertatu da ezbeharra, Kamerungo selekzioaren partida baten aurretik. Norgehiagoka ezer gertatu ez balitz bezala jokatu da. | Afrikako Kopan gutxienez zortzi zale hil eta beste 38 inguru zauritu dira bart Jaunden, Kamerungo hiriburuan. Han ari dira jokatzen Afrikako futbol txapelketarik garrantzitsuena. Paul Biya estadioaren kanpoaldean gertatu da ezbeharra, milaka zale estadiora sartu nahian baitzebiltzan: bideoetan ikusten denez, jendetza pilatu da, eta zapalduta amaitu dute askok.
AFP berri agentziaren arabera, zauritutako 38 lagunetik zazpi, gutxienez, larri daude, eta ume bat ere hil da. Estadioak 60.000 lagun biltzeko gaitasuna du, baina COVID-19a dela-eta ezarritako neurriak direla medio, edukieraren %80 bete zezaketen atzo. 50.000 lagun inguru zebiltzan estadiora sartu nahian.
Buster Emil Kirchner kazetari danimarkarrak BBCri azaldu dionez, kaosa erabatekoa zen estadioaren kanpoaldean: «Jendea korrika zebilen, hesien gainetik salto egiten, barrikadak suntsitzen... haietako asko sarrerarik izan gabe estadiora sartu nahian zebiltzan», gehitu du.
Kamerungo eta Komoreetako selekzioen arteko neurketa, ordea, ezer gertatu ez balitz bezala jokatu zen, eta etxekoek irabazi zuten, 2 eta 1. Afrikako Futbol Federazioak ohar bidez esan duenez, oraindik ikertzen ari dira zer gertatu zen. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208788/espetxe-zaintzako-eskumena-euskal-herriratzeko-eskatu-du-sarek.htm | Politika | Espetxe zaintzako eskumena Euskal Herriratzeko eskatu du Sarek | Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralaren jarrera salatu du euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak, hausnarketa txosten batean. 2003az geroztik dago Espainiako Auzitegi Nazionalaren esku. | Espetxe zaintzako eskumena Euskal Herriratzeko eskatu du Sarek. Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralaren jarrera salatu du euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak, hausnarketa txosten batean. 2003az geroztik dago Espainiako Auzitegi Nazionalaren esku. | Euskal presoek askotariko oztopoak dituzte gaur egun Espainiako Estatuan, baina bada bat Sare euskal presoen eskubideen aldeko mugimendua bereziki kezkatzen duena: gradu progresioak eman ezina. Izan ere, plataformak behin baino gehiagotan salatu duenez, preso anitzek kalean edo bederen baimenpean beharko lukete, salbuespenezko legedia ezarriko ez balitzaie: «Espetxe politika normalizatua aplikatu izan balitz, preso horien herenak baino gehiago beren etxeetan egongo ziratekeen gaur egun». Sarek eman berri dituen datuen arabera, hain zuzen, 11 euskal preso baino ez daude gaur egun hirugarren graduan, eta 155 bigarren graduan daude, kalifikazio horretatik «mugitu ezinik». Etxerako bidean galga zaie hori: «Baldintzapeko askatasunerantz aurrera egitea eragozten die kondenaren hiru laurdenak betetzen dituztenean».
Hausnarketa txosten batean plazaratu du gogoeta hori Sarek, eta gaur aurkeztu du prentsaren aurrean, Donostian. Sareko bozeramaile Bego Atxa eta Joseba Azkarragaz gain, han izan dira Ramon Zallo eta Iñaki Lasagabaster ere, txostena osatzen lagundu baitute.
Ikusi gehiago: Bertze zazpi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte
Dokumentuan ohartarazi dute «inboluzio kezkagarri» bat gertatzen ari dela fiskaltzan eta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralean: «Espetxeetako Tratamendu Batzordeak poliki-poliki hirugarren gradurako progresioak eta espetxe baimenak onartzen ari diren bitartean, Epaitegi Zentrala neurri horiek errekurritzen ari da, eta hirugarren graduan zeuden presoak espetxera eta bigarren gradura itzuli dira». Hori ekiditeko, eskaera bat egin du Sarek: espetxe zaintzako epaitegien eskumena Euskal Herrira ekar dezatela berriro, 2003 aitzin zegoen bezala. Izan ere, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentrala Madrilen dago, Espainiako Auzitegi Nazionalaren barnean, eta hark eramaten ditu motibazio politikoko euskal presoen aferak. Preso arrunten kasuak, aldiz, autonomia erkidego bakoitzeko epaitegiek kudeatzen dituzte. Eusko Jaurlaritzak espetxeak kudeatzeko eskumena lortu duen gisan, epaitegietan ere gauza bera gertatzea nahiko luke Sarek: «Hurbiltasun irizpidea funtsezkoa da, baina ez bakarrik administrazio jarduleari buruz hitz egin nahi denean, baizik eta baita espetxe zaintzako epaitegien esku hartzeaz ari garenean ere».
Mugimenduak uste du, hain zuzen, epaitegiek «duten errealitatea zehatz-mehatz ezagututa» jardun behar dutela, eta aztergai dituzten presoen «berri» izan behar dutela: «Premiazkoa da arlo horretan indarrean dagoen legeria aldatzea, espetxe zaintzako epaitegiek berriz ere erantzukizuna izan dezaten Auzitegi Nazionaleko espetxe zaintzako epaitegi zentrala eratzean, 5/2003 Legeari jarraikiz, zentralizazio prozesua hasi aurretik zuten antolaketan».
Legeak berrinterpretatzea
Eskaera gehiago ere egin ditu Sarek: erraterako, indargabetu ditzatela 7/2003 eta 7/2014 legeak. Lehenak «ezkutuko» bizi osorako zigorrak jartzea ahalbidetzen die epaileei, eta, bigarrenak, Frantzian betetako espetxe urteak Espainiako Estatuan ez kontatzea. Sareren ustez, horiek indargabetu eta «salbuespen legeak berrinterpretatu eta legearen, justiziaren eta espetxeen ohiko normalizazio eta funtzionamendu irizpideen ikuspegitik berrikusi» behar dira.
Sarek gogoratu du lege horiek indargabetzearen aldeko iritzia «gero eta handiagoa» dela. Hausnarketa txostenean gogora ekarri ditu, erraterako, Jose Antonio Martin Pallin Espainiako Auzitegi Goreneko magistratu emerituak 7/2003 legeari buruz egindako adierazpenak: «Lege krudel, anker eta iraingarria da, preso horiengan utz ditzakeen ondorio fisiko eta psikologikoengatik». Garbiñe Biurrun EAEko Auzitegi Nagusiko magistratuarenak ere bai: «Diputatuen Kongresuan gehiengo parlamentario nahikoa dago —gehiengo osoa— 7/2003 eta 7/2014 legeak indargabetzeko». Sarek, halere, azaldu du horrelako zerbait kudeatzea Espainiako Kongresuan ordezkatuta dauden alderdi politikoei dagokiela: «Haiek erabakiko dute ekimena aurkezteko modua eta unea, dauden indarren korrelazioaren arabera». |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208789/senpereko-lakura-itzuliko-da-herri-urrats.htm | Gizartea | Senpereko lakura itzuliko da Herri Urrats | Gaur aurkeztu dute Ipar Euskal Herriko Ikastolen aldeko besta; Itzulera da 2022ko bestarako hautatu duten leloa. 2023ko ikasturte hasieran Senperen irekitzekoa duten bosgarren kolegioa eraikitzen laguntzeko izanen dira etekinak. Mobilizazioa ere iragarri du Seaskak azterketak euskaraz egitearen alde. | Senpereko lakura itzuliko da Herri Urrats. Gaur aurkeztu dute Ipar Euskal Herriko Ikastolen aldeko besta; Itzulera da 2022ko bestarako hautatu duten leloa. 2023ko ikasturte hasieran Senperen irekitzekoa duten bosgarren kolegioa eraikitzen laguntzeko izanen dira etekinak. Mobilizazioa ere iragarri du Seaskak azterketak euskaraz egitearen alde. | «Aurten bai, ikastolen besta Senpereko (Lapurdi) lakuan ospatuko dugu. Edo hala espero dugu behintzat». Ihintza Bidart Herri Urratseko antolakuntzako kidearen hitzak dira. Gaur goizean, aurkeztu dute 2022ko Herri Urrats, Kanbon (Lapurdi), eta ohiko formatura itzultzeko esperantza dutela adierazi dute. Hala, Itzulera izanen da 39. Herri Urratsen leloa. Eta aurten, Seaskako ikasleak omenduko dituzte: «Pandemia garaian ikasturte gogorrak bizi izan ondoan, haiek dira ikastolen bestaren protagonistak», adierazi du Bidartek. Leloa eta logoa ere ikasle batek proposatuak izan dira. Lehiaketa egin zuten Seaskako ikasleen artean, eta 235 proposamen eskuratu zituzten. Amaia Ampo Manex Erdozaintzi Etxart kolegioko ikasleak egindakoa hautatu dute: ikurrina marraztua duen zapeta bat. «1987an eta 2003an Herri Urratsek irudi gisa erabili zuen zapata berriz heldu zaigu. Aurten, diseinu berri batekin, baina beti prest urratsak emateko euskararen alde».
Oraindik badelako bidea egiteko. Azterketak euskaraz egin ahal izateko Bordeleko (Okzitania) akademiako errektorearekin dituzten solasen berri eman du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak. Hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruz Frantziako Hezkuntza ministerioak abenduan idatzitako zirkularrean baxoko azterketako ikasgai batzuk euskaraz pasatzeko aukera aipatua da, eta brebetako azterketari buruzko aipamenak kendu dituzte. Zehaztasun falta hori negoziaziorako baliatu nahi du ikastolen elkarteak.
Baina Seaskak eta errektoreak ez dute zirkularraren «irakurketa bera» egiten. Hala adierazi zien joan den astean egin zuten bilkuran. «Oraingoz azaldu digunaren arabera, ez omen da deus erabakirik azterketen hizkuntzari dagokionez, baina berekin izandako solasaldiak zinez kezkatu gaitu. Zirkularra aitzinatze bat izan ordez, gibelatze bat izateko arriskuan da». Seaskak 2019an EEP Euskararen Erakunde Publikoarekin eta Errektoretzarekin izenpetu zuen hitzarmenean ikasleek baxoan pasatu ohi duten Ahozko Handia partez euskaraz izanen zela adostu zuten Jorajuriaren hitzetan. Alta, errektorearen erranetan, euskara ikasgaia berezitasun gisa hartua dutenek baizik ez dute izanen aukera hori; hau da, aurten baxoa pasatzekoa duten ehun ikasleetatik hamarrek.
Brebetari buruz, zientzietako azterketa euskaraz egitea «zuzenketarako teknikoki konplikatuegia ote den» erran die Seaskaren arabera. «Ez dugu onartuko antolaketa teknikoaren aitzakiarik azterketetarako sei hilabete eskas direlarik» adierazi du Jorajuriak. «Guretzat, ez da dudarik: azterketak euskaraz egiteko eskubidea dugu, eta, brebetan eta baxoan ez badugu aitzinamendurik, gure eskubideak errespetatuak izan arte borrokatzeko prest gara».
Bordeleko errektoreak otsailaren 4a aitzin erantzuteko engaiamendua hartu duela azaldu du Jorajuriak. Eta egun horretarako deitu du mobilizaziora Seaskak: giza katea eginen dute Baionako tren geltokia eta suprefetura artean. «Guretzat erantzuna biziki argi da: EEPrekin izenpetu hitzarmena errespetatu behar dute, Ahozko Handia euskaraz egitera aukera ikasle guziek izan beharko dute, eta zirkularrak dioen bezala azterketa batzuk euskaraz egiteko aukera izan beharko dugu». Hori lortu ezean 30 urteko gibelapena litzatekeela erran du Jorajuriak, azken urteetan baxoko azterketan Historia-Geografia eta Matematika probak euskaraz erantzuteko parada izan baitute ikasleek.
Herri Urrats berotzen
Senpereko lakuan jendea biltzeko aukerarik gabe ospatu dute Herri Urrats azken bi urteetan. Iaz, Boga kanpaina egin zuten, eta 30 ekitaldi antolatu zituzten Ipar Euskal Herriko ikastolek. Urte osoan bildutako diruarekin, finkatutako helburuetara iritsi direla jakinarazi dute gaur: 300.000 euro eskuratu dituzte Seaskaren bosgarren kolegioaren gastuei aurre egiteko. Aurten ere, herritarren eta erakundeen babesa izanen dutela espero dute.
Baina maiatzeko lehen igandea itxaron gabe hasiko dira ekitaldiak antolatzen. ETB 1eko Go!azen telesail musikalaren emanaldi berezi batekin abiatu dute Herri Urratsen girotze kanpaina. Zortzigarren denboraldia otsailaren 4an bukatuko da, baina bezperan, otsailaren 3an, azken atalaren aurrestraeinaldia eginen dute Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Les Select zinegelan. Bertsoak ere izanen du lekurik, martxoaren 13an bertso saio berezia antolatuko dutelako Senpereko Larreko gelan. Bizkaiko, Nafarroako, eta Xilabako txapelketetako sei finalista arituko dira: Miren Artetxe, Odei Barroso, Saioa Alkaiza, Eneko Lazkoz, Nerea Ibarzabal eta Jone Uria.
Azkenik, udaberrian aurkeztuko dute aurtengo Herri Urratseko kantua. Zetak taldeak ondu du aurtengoa. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208790/bizkaiko-metalak-2023ra-arte-atzeratu-du-susperraldia.htm | Ekonomia | Bizkaiko metalak 2023ra arte atzeratu du susperraldia | Jarduera maila %77,5 da gaur egun. Hiru enpresatik batek ez zuen irabazirik lortu iaz. 2022an 1.000 lanpostu sortzea aurreikusten dute. Patronalak «oso zail» ikusten du soldatak KPIaren igoerara egokitzea. | Bizkaiko metalak 2023ra arte atzeratu du susperraldia. Jarduera maila %77,5 da gaur egun. Hiru enpresatik batek ez zuen irabazirik lortu iaz. 2022an 1.000 lanpostu sortzea aurreikusten dute. Patronalak «oso zail» ikusten du soldatak KPIaren igoerara egokitzea. | Iazko helburuak ez ziren bete, eta urte berriko aurreikuspenak ere okertu egin dira. Lehengaien faltak eta garestitzeak, energiaren kostuaren igoerak eta logistika arazoak ez dira konpondu, eta «eragin handia» izaten ari dira Bizkaiko metalgintzan: oraindik «ziurgabetasuna» da nagusi. Hori dela eta, sektoreko enpresek 2023. urtera atzeratu dute susperraldia. Hala ondorioztatu du FVEM Metalgintzako Enpresen Bizkaiko Federazioak, enpresen artean egiten duen inkestan oinarrituta.
2022rako «nolabaiteko susperraldia» espero du, baina normaltasun egoeratik urrun oraindik. Patronaleko presidente Tamara Yagueren arabera, enpresen batez besteko jarduera maila %77,5ekoa da gaur egun. Baina %50etik beherakoa dutenen kopurua 3 puntu baino gehiago igo zen urteko azken hiruhilekoan.
Merkatuetan ere atzerakada nabari da: enpresen %21ek uste dute egoerak okerrera egin duela (2021eko hirugarren hiruhilekoan baino %6,6 gehiagok). Hala ere, urte berriarekin batera %12k baino ez dute espero merkatuak atzeraldian jarraitzea. Autogintzan zabalduago dago uste hori, eta, sektore horretako enpresen arabera, 2022 osoan mantenduko da joera negatibo hori. Iaz, aurreikusi baino jarduera gutxiago izan zuen bitik batek. Yaguek nabarmendu du sektore guztietan nabari dutela ezkortasun puntu hori, eta handiagoa dela enpresa txikietan eta ertainetan: «Datu kezkagarria da hori, kontuan hartzen badugu Bizkaiko industrian %90 baino gehiago tamaina horretakoak direla».
Enpresen itxiera
Fakturazioak hobera egin du 2020aren aldean, baina, 2019arekin alderatuz gero, murriztu dutenen kopurua mantendu egin da. «2019ko itxieraren atzetik jarraitzen dugu, 4 puntu». Irabaziei dagokienez, 2021ean enpresen heren batek ez zuen irabazirik lortu iaz. Yague kezkatuta agertu da horregatik eta 2021ean oraindik ere enpresak itxiko direlako. «Industria da Euskadin enpresa gehien itxi dituen bigarren sektorea: guztizkoaren %2,6».
Patronaleko buruak nabarmendu du enpresen egungo egoeraren faktore nagusia lehengaien garestitzea dela (larria edo oso larria da %72,5entzat), eta 2022ra begira kezka nagusia dela oraindik ere. Enpresek bigarren lekuan aipatu dute kostu elektrikoen igoera: hala adierazi dute hamarretik seik. Eta, horrekin guztiarekin batera, gogorarazi dute KPIaren igoera handiak (+%6,5) asko garestitu dituela lan kostuak.
Metalgintzako enpresen elkarteko presidenteak aitortu du gai korapilatsua izango dela hori 2022an. Bizkaiko sektoreko lan hitzarmena berritzeko negoziazioak hasi dituzte, eta, Yaguek adierazi duenez, sindikatuen proposamenak aztertzen ari dira federazioaren jarrera finkatzeko. Azpimarratu du elkarrizketaren bidez adostasuna lortzea espero duela, «baina argi izanda oso zaila izango dela erregistratutako KPIaren igoera soldatetara eramatea».
Bestalde, inbertsioei buruzko datuak «positiboak» direla azaldu du Yaguek: hiru enpresatik batean handitu egin dira, eta ia erdiek mantendu egin dituzte. 2022ra begira, lau enpresatik batean I+Gko inbertsioak handitzea espero dute.
Enplegua sortzen
Enplegu sorrerari dagokionez, baikor azaldu da patronaleko burua. «Jardueraren susperraldia baino bizkorragoa» izaten ari dela nabarmendu du: lantalde eskasa dutela dioten enpresak %12,3 gehitu direla eta neurri berean jaitsi dela langile gehiegi dituztela uste dutenen kopurua.
Enpresen %29k esan dute 2022rako kontratazio berriak egitea espero dutela. «Mila lanpostu sortuko direla aurreikusten dugu, eta sektoreak 2019an zituen kopuruetara hurbiltzea», gehitu du Yaguek. Inkestaren arabera, kontratazio berrien %85 ekoizpen, muntaketa eta mantentze arloetan egingo dira, eta %75 lanaldi osoko kontratu mugagabeak izango dira.
Lau kontratutik hiruk erdi mailako edo goi mailako LHko titulazioa beharko dute. Enpresa askok ( %70) adierazi dute zailtasunak dituztela profil berriak bilatzeko, batez ere prestakuntza, espezializazio eta esperientzia faltagatik. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208791/zabaldu-dute-osakidetzaren-lepeko-lehen-fasera-aurkezteko-epea.htm | Gizartea | Zabaldu dute Osakidetzaren LEPeko lehen fasera aurkezteko epea | Eskabideak aurkezteko azken eguna otsailaren 24a izango da, eta 1.611 lanpostu eskainiko dira. | Zabaldu dute Osakidetzaren LEPeko lehen fasera aurkezteko epea. Eskabideak aurkezteko azken eguna otsailaren 24a izango da, eta 1.611 lanpostu eskainiko dira. | Osakidetzak gaur ireki du 2018-2019ko enplegu publikorako eskaintzaren lehen faserako eskabideak aurkezteko epea, eta otsailaren 24ra arte egongo da zabalik. LEPak 3.535 lanpostu izango ditu guztira, eta bi fase izango ditu. Lehen fasean 1.611 lanpostu eskainiko dira, eta horietatik 384 Lehen Mailako Arreta indartzeko izango dira; familiako medikuntzako 322 lanpostu eskainiko dira, eta pediatriako 62.
Osasun Sailak atzo adierazi zuen «zailtasun handiak» dituela lehen mailako arretan profil profesional jakin batzuk aurkitzeko, Osakidetzaren zerrendetan «ez dagoelako langilerik, ez Euskadi osoan, ez Estatuan». Horrela, planpostu horiekin, osasun sistema «osoari» egonkortasun «handiagoa» eman nahi diote.
Lanpostuak hemeretzi kategoriatan eskaintzen dira, eta horien artean daude, besteak beste, familiako medikuak, pediatrak, erizainak, laneko eta buruko osasuneko erizainak, terapeuta okupazionalak, gizarte langileak eta administrariak. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208792/downing-streeteko-festak-ikertuko-ditu-poliziak.htm | Mundua | Downing Streeteko festak ikertuko ditu Poliziak | ITV telebista katearen arabera, 2020ko ekainean, konfinamendu betean, 30 lagun bildu ziren lehen ministroaren egoitzan, haren urtebetetzea ospatzeko. | Downing Streeteko festak ikertuko ditu Poliziak. ITV telebista katearen arabera, 2020ko ekainean, konfinamendu betean, 30 lagun bildu ziren lehen ministroaren egoitzan, haren urtebetetzea ospatzeko. | Azken bi urteotan, Downing Streeteko 10. zenbakian eta gobernuaren egoitzan egindako festak ikertuko ditu Londresko Poliziak. Hala jakinarazi du gaur Cressida Dickek poliziaburuak: «Beldurrik eta begirunerik gabe egingo dugu ikerketa, eta haren emaitzen berri emango dugu».
2020ko ekainean egindako beste festa baten berri eman duten egun berean etorri da ikerketari buruzko albistea. Ordu hartan, konfinamendu betean, Boris Johnson lehen ministroaren urtebetetzea ospatzeko asmoz elkartu ziren 30 lagun, lehen ministroaren egoitzan. ITV telebistak eman du gertatutakoaren berri. Gobernuburuaren lankideek, ordea, esan dute «hamar minutu baino gutxiago» egin zituztela elkarrekin, eta helburu bakarra izan zela Johnson zoriontzea. Garai hartan, baina, gobernuak berak debekatu egin zituen bi pertsona baino gehiagoko bilkurak toki itxietan.
Telebistaren arabera, ekainaren 19an izan zen festa, 14:00etatik aurrera, eta ez zen izan egun hartako bilera bakarra. Arratsalde berean familiako hainbat kide bildu baitziren lehen ministroaren egoitzan. Downing Streeteko 10. zenbakiko eledun batek, baina, gezurtatu egin du halakorik: «Erabat faltsua da hori. Lehen ministroa familiako hainbat kiderekin bildu zen egun hartan, baina, arauak betez, kanpoan egin zuten bilkura».
Iazko abenduan jakin zen lehen ministroak eta haren kabineteko kideek konfinamenduko arauak urratu zituztela. Poliziak, baina, ez du ikerketarik abiatu orain arte. Dicken esanetan, hiru arrazoi nagusi daude horretarako: frogak daude esateko arau hausteetan nahastuta zeudenek bazekitela edo jakin beharko zuketela legea urratzen ari zirela; salaketak ez ikertzea legearen zilegitasuna kolokan jartzea litzateke; eta ez dago arrazoi sendorik egin zutena egiteko. Hala, ikerketak ondorioztatuko balu Johnsonek eta haren kideek arauak urratu zituztela, zigortuak izan daitezke. Dena den, ikertuak izateak ez du esan nahi guztien aurkako neurriak hartuko liratekeenik; Dicken arabera, izandako parte hartzearen araberakoa litzateke hori.
Johnsonek urtarrilaren erdian aitortu zuen berak ere hartu zuela parte lehen konfinamenduaren garaian Downing Streeten eginiko festa batean. Erresuma Batuko Komunen Ganberan onartu zuen gertatutakoa, urtarrilaren 11n. Ordea, festan egon izana nahasketa baten ondorio izan zela esan zuen Johnsonek; hala azaldu zuen hitza hartu duenean. «Lan kontu bat zela uste nuen», adierazi zuen. Polemika piztua da Erresuma Batuan. Ikerketa bat ere bada abian, argitzea helburu duena nork antolatu eta parte hartu zuen festa haietan. Haren emaitzak aste honetarako espero zituzten hasieran, baina orain atzeratu egingo da txostena, Poliziak ikerketa amaitu bitartean. Sue Gray gobernuko idazkariorde eta txostengileak berak segurtasun indarren esku utzi ditu orain arteko ondorioak. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208793/epaileak-behin-behinean-espetxeratu-du-sara-pinaren-senarra.htm | Gizartea | Epaileak behin-behinean espetxeratu du Sara Pinaren senarra | Tuterako Auzitegiko 2. Instrukzioko Epaitegian deklaratu du gaur goizean, eta Pina hil izana onartu du. Dozenaka herritarrek protesta egin dute, hilketa gaitzesteko. | Epaileak behin-behinean espetxeratu du Sara Pinaren senarra. Tuterako Auzitegiko 2. Instrukzioko Epaitegian deklaratu du gaur goizean, eta Pina hil izana onartu du. Dozenaka herritarrek protesta egin dute, hilketa gaitzesteko. | Joan den urtarrilaren 10ean hilik azaldu zen Sara Pina, Tuterako (Nafarroan) Iruñea etorbideko bere etxean. Hilotzak indarkeria zantzuak zituen, labankada arrastoak. Gorpua aurkitu eta berehala hasi zen Polizia Pinaren senarraren bila, hark hil zuela baitzen hipotesi nagusia; biharamunean atzeman zuten, Bordeletik hurbil. Ordutik, gizonezkoa preso izan da, Parisen. Atxiloketatik bi aste igarota, Pinaren senarra Madrilera eraman zuten atzo, eta ondotik Nafarroara ekarri. Hain zuzen ere, Tuterako Auzitegiko 2. Instrukzioko Epaitegian deklaratu du gaur, eta epaileak espetxera bidali du behin-behinean, fidantzarik gabe. Auzitegiak adierazi duenez, akusatuak onartu egin du Sara Pina hil izana,,hura «lo zegoen bitartean».
Defentsak behin-behineko askatasuna eskatu du akusatuarentzat. Fiskaltzak eta akusazio partikularrak, berriz, fidantzarik gabeko espetxealdia. Azken horien alde egin du epaileak, besteak beste, akusatuak ihes egiteko arriskua dagoela iritzita, gizonezkoaren aurrekariak direla medio. Atxilotuari Sara Pinaren hilketa leporatzen diote, hamabost eta 25 urte arteko espetxe zigorra lukeen delitu bat. Nafarroako Auzitegi Nagusiak jakinarazi duenez, gainera, gizonak bi gutun eman dizkio epaileari. Batean, hilketa egin izana onartu du, eta bestean, «barkamena» eskatu die Pinaren familiari eta bereari.
Auzitegiak jakinarazitako informazioren arabera, Sara Pinaren hilotzak indarkeria zantzuak zituen; zehazki, «indarkeria handiz egindako hainbat labankada». Kasuaren gaineko ikerketan aritutako iturrien arabera, Pinaren eta senarraren etxebizitzako ateak ez zeuden bortxatuta poliziek gorpua aurkitu zuten egunean. Halaber, 41 urteko gizonezkoa, sortzez Gallurkoa (Espainia), ihes egina zen haiek bertaratu zirenerako, sakelako telefonoa etxean utzita. Hala, gorpua aurkitu zuten egun berean hasi zuen Poliziak Pinaren senarra aurkitzeko operazioa, hipotesi nagusia baitzen emakumea hark hil izana. Tuterako Auzitegiko epaitegiak zabaldutako informazioaren arabera, gainera, zantzu batzuek adierazten dute gizonezkoak urtarrilaren 8an edo 9an hil zuela emaztea.
Pinaren senarra hilaren 11n atxilotu zuten, Boisredongo zerbitzugune batean, Bordeletik 65 kilometro iparraldera (Okzitania); hau da, Tuteratik ia 500 kilometrora zegoen. Hedabide batzuen arabera, ibilgailuaren GPSari jarraituz atzeman zuten jendarmeek.
Ikusi gehiago: 113 emakume eta 11 ume hil ditu indarkeria matxistak 2003tik
Gaitzespen irmoa
Sara Pinaren hilketak kasuaren berri izan zen egunetik bertatik piztu du sumina eta haserrea herritarrengan. Hainbat izan dira auziaren harira antolaturiko protestak. Besteak beste, azken asteotan mobilizazio jendetsuak izan dira Tuteran zein Euskal Herriko hiriburuetan. Tuterako Udalak hiru eguneko dolua ezarri zuen, baita Corteskoak (Nafarroa) ere —hangoa zen Pina—. Protestaz gainera, ezohiko batzarra egin zuten udalean, eta adierazpen bat adostu zuten alderdi guztiek. «Emakumeen aurkako indarkeriak oinarrian du plano sinbolikoan eta materialean gizonak emakumeen gainetik jartzen dituzten botere harremanak, eta emakumeek beti gizonen menpean jarraitzea dute helburu. Giza eskubideen kontrako bortxaketa larri bat da emakumeen aurkako indarkeria», adierazi zuten, besteak beste.
Protestak ez dira amaitu, baina: dozenaka lagun Tuterako auzitegi parean bildu dira gaur, Pinaren senarra deklaratzera deitua zen ordu berean. «Nazkatuta gaude indarkeria matxistaz. Justizia nahi dugu, bai Sararentzat, baita beste biktima guztientzat ere», nabarmendu dute Luchasmos por Sara plataformako kideek, irmo. Era berean, sisteman aldaketak egin beharra nabarmendu dute, «sistema patriarkalak hiltzaileei sostengua» ematen dielako. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208794/cafek-130-milioi-euroko-kontratua-sinatu-du-zeelanda-berrian.htm | Ekonomia | CAFek 130 milioi euroko kontratua sinatu du Zeelanda Berrian | 23 tren elektriko egingo ditu Zeelanda Berriko Auckland hirirako. | CAFek 130 milioi euroko kontratua sinatu du Zeelanda Berrian. 23 tren elektriko egingo ditu Zeelanda Berriko Auckland hirirako. | Zeelanda Berriko Auckland hiriko trenbide sarerako 23 tren elektriko egingo ditu CAFek. 130 milioi euroko kontratua sinatu du, eta 2025aren amaierara arte ibilgailuen mantentze lanak ere hartuko ditu. Horrez gain, beste bost unitate gehitzeko aukera ere aurreikusi dute hitzarmenean. Beasaingo multinazionalak 2011. urtean 57 unitate saldu zizkion Auckland Transport garraio enpresari, eta beste 15, berriz, 2017an.
72 horien antzekoak izango dira unitate berriak. Bakoitzak 380 bidaiari garraiatu ahal izango ditu. Muturretako bi kabinetan eta tarteko unitateetan eramango dituzte motor elektrikoak. Bidaiarientzako kabinek bi ate izango dituzte alboetan. Tarteko unitatea beheko solairukoa izango da, mugitzzeko gaitasun urria duten pertsonei sarbidea errazteko. CAFek azpimarratu duenez, kontratu berriarekin Ozeanian duen presentzia sendotuko du; izan ere, Zeelanda Berrikoaz gain, Australian «proiektu ugari» adjudikatu dizkiote azken urteotan, bereziki 2010ean han filial bat sortu zuenetik (CAF RAIL Australia PTY LTD). Horien artean nabarmendu ditu Sydneytik gertu dagoen Parramatta hirirako egindako tren arineko hamahiru unitateak eta sare horren mantentze lanak, eta Australia Hegoaldean dagoen Gales Berriko eskualderako egindako tren hibridoaren (diesel-elektrikoa) 29 unitateak. Australiako hiriburu Canberrako metroaren mantentze lanak ere bere esku ditu, besteak beste. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208795/astelehenean-hasiko-da-egunean-behinen-bederatzigarren-denboraldia.htm | Bizigiro | Astelehenean hasiko da Egunean Behinen bederatzigarren denboraldia | Hamar astez luzatuko da denboraldia: urtarrilaren 31tik apirilaren 10era arte. Galderetan berrikuntzak izango direla iragarri dute, sailkapen nagusia izango du lehen aldiz, eta denboraldiaren amaieran finala egingo dute. | Astelehenean hasiko da Egunean Behinen bederatzigarren denboraldia. Hamar astez luzatuko da denboraldia: urtarrilaren 31tik apirilaren 10era arte. Galderetan berrikuntzak izango direla iragarri dute, sailkapen nagusia izango du lehen aldiz, eta denboraldiaren amaieran finala egingo dute. | «Berbaxerka edo Egunean Behin?». Euskaldun askok egin dute galdera hori azken asteetan, baina orain arte ezin izan da bi jokoetara batera jokatu. Horri, ordea, datorren astelehenetik aurrera jarriko dio konponbidea CodeSyntaxek: bueltan da Egunean Behin. Bederatzigarren denboraldian hiru urte beteko ditu aplikazioak, eta ez da erronka makala izango aurreko denboraldiko emaitzak gainditzea: 60.000 lagunek baino gehiagok jokatu zuten egunero-egunero.
Hori ospatzeko, hainbat berrikuntza iragarri dituzte garatzaileek. Hasteko, galderetan: «Jakintza, trebezia, matematika… eta euskal gaiak beti herri ikuspegitik». Hamar asteko denboraldian sailkapen orokor bat izango da lehen aldiz, EITBk babestuta (hura da denboraldi berriaren babesle nagusia). Eta sasoiaren amaieran final bat ere egingo dute, «pandemiaren egoerara egokituta»: «Aurrerago jakingo dugu nolakoa izango den», azaldu dute.
Ohiko asteroko sariez gain, denboraldiko sailkapenak ere sariak izango ditu: Samsung LED telebista adimentsu bat, Vivo Y70 telefono bat, eta Xiaomi Redmi Note 8 telefono bat. Horiez gain, zozketaz, bi Chromecast banatuko ditu Egunean Behinek.
Esan bezala, EITB izango da denboraldiaren babesle nagusia (bi aste ere babestuko ditu), baina beste zortzi babesle ere izango ditu aplikazioak, aste bakoitzean bat. Tartean da BERRIA. Hauek dira gainontzekoak: Mondragon Unibertsitatea, Kaixo Maitia harremanetarako gunea, Eika sukalderako gailu elektronikoak, Mubil mugikortasun berriaren zentroa, Ekolurra kontseilua, 22. Korrika eta Euskaber arrautzak. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208796/zazpi-migratzaile-hilik-aurkitu-dituzte-mediterraneoan-aita-mari-k-parte-hartu-duen-erreskate-batean.htm | Gizartea | Zazpi migratzaile hilik aurkitu dituzte Mediterraneoan 'Aita Mari'-k parte hartu duen erreskate batean | Gauerdi inguruan izan da erreskatea: 280 migrante inguru hamabost metroko ontzi batean ari ziren bidea egin nahian. Italiako Lampedusa irlan lehorreratu dira. | Zazpi migratzaile hilik aurkitu dituzte Mediterraneoan 'Aita Mari'-k parte hartu duen erreskate batean. Gauerdi inguruan izan da erreskatea: 280 migrante inguru hamabost metroko ontzi batean ari ziren bidea egin nahian. Italiako Lampedusa irlan lehorreratu dira. | Arrantzale ontzi baten eta Lampedusa Irratiaren arteko elkarrizketa baten filtrazioak eman dio bide bart Mediterraneoko uretan izandako erreskate operazioari. Hain zuzen, Aita Mari erreskateontziak irrati uhinen bidez jaso zuen abisua: arrantzale ontziak jakinarazi zuen txalupa bat ikusi zuela noraezean, barrenean jendea zuela. Aita Mari kokaleku horretara bertaratu zen. Behin txalupa aurkituta, Espainiako, Maltako eta Italiako agintariei eman zien gertatutakoaren berri.
Migratzaileak Lampedusa irlatik (Italia) hogei bat miliara aurkitu dituzte. Aita Mari-k eta Italiako Kostaldeko Guardiak zabaldutako informazioaren arabera, 280 migratzaile inguru ziren ontziaren barrenean; txalupa hamabost bat metro zen luzean. itsasoaren egoera franko konplikatua zela iritzita, Italiako agintariek Aita Mari-ri eskatu zioten ez zitezela txalupara gerturatu; Italiako Guardiako hiru erreskateontzik hartuko zuten ardura. Zazpi migratzaile hilik aurkitu zituzten ontziaren barrenean. Lehen zantzuen arabera, hipotermiagatik zendu dira. Kontrara, beste 270ek erdietsi dute lur hartzea. Lampedusan irlan porturatu dira. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208797/gaitza-pasatu-dutenei-hirugarren-dosia-bost-hilabeteren-buruan-jartzeko-gomendatu-die-orain-espainiako-osasun-batzordeak.htm | Gizartea | Gaitza pasatu dutenei hirugarren dosia bost hilabeteren buruan jartzeko gomendatu die orain Espainiako Osasun Batzordeak | Espainiako Osasun Ministerioak irizpidea aldatu du: urtarrilaren hasieran, lau aste nahikoa zirela esan zuen. | Gaitza pasatu dutenei hirugarren dosia bost hilabeteren buruan jartzeko gomendatu die orain Espainiako Osasun Batzordeak. Espainiako Osasun Ministerioak irizpidea aldatu du: urtarrilaren hasieran, lau aste nahikoa zirela esan zuen. | Espainiako Osasun Batzordeak COVID-19a pasatu dutenei hirugarren dosia jarri aurretik bost hilabete itxoiteko gomendatu die gaur. Irizpide berria da hori, hilabetearen hasieran esan baitzuen lau aste nahikoa zirela. Zehazki, epea bost astetik lau astera murriztu zuen, eta erabakiak harridura sortu zuen zientzialarien artean: askok esan zuten zentzugabea zela, eta lortu nahi zuen helburuaren kontrakoa ere izan zitekeela.
Erabaki hori hartu zenetik, gaitza pasatu eta lau astera hirugarren txertoa jartzeko eskatzen zuen Osasun Batzordeak, betiere aurreko dositik sei hilabete pasatu badira. Bigarren baldintza hori ez da aldatuko orain, baina bai lehena, eta bost hilabeteren buruan txertatzeko eskatu dute, Espainiako Osasun Ministerioak ohar batean azaldu duenez.
Osasun Batzordea Espainiaren ministerio horretako adituek eta autonomia erkidegoetako ordezkariek osatzen dute. Espainiako Gobernuak dio hirugarren dosi horrek gorputzaren erantzuna indartzen duela eta aldaera berriak bertan behera uzteko gaitasuna handitzen duela.
Halaber, batzorde horrek txertaketa estrategian egindako azken eguneratzearen arabera, COVID-19aren aurkako txertoa hartu aurretik kutsatutako 5 eta 11 urte arteko haurrei dosi bakarra emango zaie, gaitza diagnostikatu eta zortzi astera. Infekzioa lehen dosiaren ondoren atzematen bada, berriz, bigarren dosia hartu ahalko dute hura diagnostikatu ondorengo zortzigarren astetik aurrera, eta zortzi asteko tarteari eutsiko zaio lehen dosiari dagokionez. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208798/aste-honetan-bilduko-da-labi-indarrean-diren-neurriei-eutsi-ala-ez-erabakitzeko.htm | Gizartea | Aste honetan bilduko da Labi, indarrean diren neurriei eutsi ala ez erabakitzeko | Nafarroak urtarriletik harago luzatuko ditu neurri murriztaileak, EITBk aurreratu duenez. Osakidetza berreskuratzen hasi da bertan behera utzitako zenbait ebakuntza. | Aste honetan bilduko da Labi, indarrean diren neurriei eutsi ala ez erabakitzeko. Nafarroak urtarriletik harago luzatuko ditu neurri murriztaileak, EITBk aurreratu duenez. Osakidetza berreskuratzen hasi da bertan behera utzitako zenbait ebakuntza. | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur iragarri duenez, aste honetan da biltzekoa Labi, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan birusaren transmisioa eteteko asmoz indarrean diren neurrien inguruko erabakia hartzeko. Ostirala baino lehen batzartuko da Labiren aholku batzordea, orduan amaituko baita neurri murriztaile gehienak indarrean egoteko epea. Bilera noiz izango den Iñigo Urkullu lehendakariak erabakiko du. Sagarduik azaldu du batzorde zientifiko teknikoak helarazitako datuak kontuan hartuta hartuko duela lehendakariak neurriei buruzko erabakia. Ez du argitu hilaren 31z harago Jaurlaritzak COVID ziurtagiria eskatzen jarraitzeko asmorik ote duen.
Bestalde, EITBk aurreratu duenez, Nafarroako Gobernuaren asmoa da egun diren neurri murriztaileak urtarriletik harago mantentzea. Otsailaren erdira arte eutsi nahi die neurriei Maria Txibiteren gobernuak, eta, beraz, Nafarroako Justizia Auzitegiari baimena eskatuko dio urtarrilaren 31 arte indarrean den foru agindua luzatzeko. Bihar hartuko du erabaki ofiziala Nafarroako Gobernuak.
Ikusi gehiago: Eusko Jaurlaritzak eskola kirola baimendu du
Pandemiaren bilakaerari dagokionez, beheranzko joera erakusten dute datuek. Atzo, 5.412 positibo atzeman zituzten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 13.867 proba diagnostiko eginda. Erietxeetako presioan ere sumatzen hasi da arindua, baina oraindik oso handiak dira kopuruak, bai erietxeratuenak, bai hildakoenak, eta «zuhurtzia» galdegin du osasun sailburuak. Sagarduik jakinarazi duenez, 790 pertsona daude gaitzarekin erietxeratuta, horietatik 106 ZIUetan. Egoera apurka hobetzen ari denez, etenak zituzten ebakuntza batzuk egiten hasia da Osakidetza. Goizetan programatutako ebakuntza ia guztiak berreskuratu dituzte ospitale nagusietako batzuetan, eta izurritearen bilakaera gero eta hobea bada arratsaldean programatutakoak ere egiten hasiko direla jakinarazi du Sagarduik.
Nafarroan, berriz, azken orduetako datuek berresten dute kutsatzeek beheranzko joera hartu dutela: 1.836 positibo atzeman dira. Ospitaleetan egonkor dago egoera: 281 paziente daude gaitzak jota, horietatik 32 ZIUetan. Azken orduetan, lau heriotzaren berri eman du foru gobernuak. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208799/hiru-urteko-zigor-eskaera-zuen-metalgintzako-langilea-ez-da-kartzelan-sartuko.htm | Ekonomia | Hiru urteko zigor eskaera zuen metalgintzako langilea ez da kartzelan sartuko | Fiskaltzarekin akordio bat lortu du, eta hamabi hilabeteko zigorra onartu. Beste bi akusatuen aurkako frogarik ez dute aurkeztu. | Hiru urteko zigor eskaera zuen metalgintzako langilea ez da kartzelan sartuko. Fiskaltzarekin akordio bat lortu du, eta hamabi hilabeteko zigorra onartu. Beste bi akusatuen aurkako frogarik ez dute aurkeztu. | Hiru urteko zigor eskaera jaso zuen Bizkaiko metalgintzako langilea ez da kartzelan sartuko. Gaur zen haren aurkako epaiketa egitekoa, Bilbon, baina aurretik akordio bat lortu zuen fiskaltzarekin, eta hamabi hilabeteko zigorra onartu. Ondorioz, ez da espetxean sartuko, baina isun bat ordaindu beharko du. Beste bi langileren aurkako bi urteko eskaera ere egina zuen fiskaltzak, eta horiek epaitu dituzte, baina, haien defentsaren esanetan, akusazioak ezin izan du aurkeztu haien aurkako frogarik.
Hiru akusatuak 2019ko ekainean Bilbon eginiko manifestazio batean atxilotu zituzten. Greba egunera deituta zeuden Bizkaiko metalgintzakoak, lan hitzarmenaren negoziazioa blokeatuta zegoelako. Ia urte osoa iraun zuen gatazka izan zen. Manifestazio hartan, istiluak egon ziren Bilboko erdigunean, eta sindikatuek Ertzaintzak erabilitako indarkeria salatu zuten. Egun hartan bertan, ELAk, LABek, UGTk eta CCOOk idazki bateratua atera zuten Poliziaren jarduna deitoratzeko.
Epaibidea asko luzatu da, eta hiru akusatuak gaur zeuden deituta Bilboko Justizia Jauregirako. Hiruetako baten aurkako hiru urteko zigor eskaera egina zuen fiskaltzak, desordena publikoak eta hiri altzariei kalteak egitea egotzita. Bi urtetik gorako eskaera zenez, espetxean sartzeko arriskua zuen, baina akordio bat lortu zuten epaiketaren aurretik. Akusatuak ekintzetako batzuk onartu zituen, baita urtebeteko zigorra ere. Isun ekonomikoa ere ezarri diote, sei hilabetean ordaindu beharrekoa.
Beste bi atxilotuei desordena publikoa egotzi zieten, eta bina urteko zigor eskaera zuten. Biak ala biak epaiketa aretoan sartu ziren atzo, baina, haien defentsaren gertuko iturrien arabera, akusazioak ezin izan zuen frogatu egozten zitzaizkien ekintzak. Manifestazio hartan edukiontzi batzuk erre zituzten. Akusatuen defentsa LAB sindikatuko zerbitzu juridikoek egin zuten, eta orain epailearen ebazpena itxaron beharko da zigorrik duten jakiteko.
Bizkaiko metalgintzako sindikatuek babesa adierazi diete akusatuei. Duela bi aste eginiko agerraldi batean esana zuten langile horien aurkako akusazioak faltsuak zirela. ELAk, LABek, CCOOk eta UGTk elkarretaratzea egin dute gaur epaitegiaren kanpoan. Ertzaintzak lan gatazketan izandako jarrera salatu dute, eta lan sindikala «kriminalizatzeko» asmoa egotzi zioten Jaurlaritzari.
Hitzarmen berria
2019ko istiluak Bizkaiko metalgintzako aurreko lan hitzarmeneko negoziazioen testuinguruan gertatu ziren, eta, bi urte geroago, berria negoziatzeko epea hasi da. Tamara Yague FVEM patronaleko buruak atzo aurreikusi zuenez, ez da erraza izango akordiorik lortzea, batez ere KPIarengatik. Negoziazio berrian bi bilera egin dira dagoeneko.
Aurrenekoan negoziazio mahaia osatu zen, eta bigarrenean sindikatu bakoitzak bere plataforma aurkeztu zuen. Hurrengo bilera otsailaren 3an izango da. Hitzarmen horrek 48.000 langileri eragiten die. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208800/lautan-hiru-antzerki-jaialdia-egingo-dute-laugarrenez-bilboko-zazpikaleetan.htm | Kultura | Lautan Hiru antzerki jaialdia egingo dute laugarrenez Bilboko Zazpikaleetan | Euskaltzaindiak, Cafe Bar Bilbaok, Zazpi Katu gaztetxeak eta Bira kulturguneak antolatu dute egitaraua, elkarlanean, eta otsailaren 3an abiatuko da. | Lautan Hiru antzerki jaialdia egingo dute laugarrenez Bilboko Zazpikaleetan. Euskaltzaindiak, Cafe Bar Bilbaok, Zazpi Katu gaztetxeak eta Bira kulturguneak antolatu dute egitaraua, elkarlanean, eta otsailaren 3an abiatuko da. | Otsailarekin batera, badator urtero legez Lautan Hiru: antzerki txiki, festibal handia jaialdia. Iaz, pandemiaren ondorioz, maiatzera atzeratu behar izan zituzten emanaldiak, baina aurten euren «hilabete naturalera» itzuli direla nabarmendu du Iñaki Mendizabal Euskaltzaindiko komunikazioko kideak: «Garai latzak bizi ditugu, baina ilusiorik ez zaigu falta». Izenak berak argi azaltzen du jaialdiaren muina, eta, gehienbat, formatu eta iraupen txikiko lanak egongo dira ikusgai. Aurreko aldietan bezala, Euskaltzaindiak, Bira kulturguneak, Zazpi Katu gaztetxeak eta Cafe Bar Bilbaok elkarlanean antolatu dute, eta, hain zuzen, horiek izango dira ikuskizunak taularatzeko lau agertokiak. Gaur goizean aurkeztu dute egitasmoa, Bilboko Euskaltzaindiaren egoitzan.
Aurtengoa da jaialdiaren laugarren aldia. Izatez, Euskaltzaindiaren mendeurrena ospatzeko ekitaldien barruan antolatu zuten 2019an, eta, emaitzak ikusita, urtez urte errepikatzeko erabakia hartu dute. Izan ere, Adolfo Arejita Euskaltzaindiko idazkariaren hitzetan, beharrezkoa da kulturak «arnasguneak» izatea: «Jaialdi honek plazak eskaintzen dizkie antzerkilariei, eta euren lana hauspotzeko aukera ematen die». Hala ere, hasierako helburu berberak mantentzen jarraitzen dute: euskarazko antzerkia indartzea, batetik; antzerkilariei beren lanak erakusteko espazioak eskaintzea, bestetik; eta Zazpikaleetako kultur giroan eragitea, azkenik.
Otsailaren 3an izango da lehenengo emanaldia, eta datozen hiru ostegunetan egingo dituzte hurrengoak: hilaren 10ean, 17an eta 24an. Guztira, hamaika ekitaldi antolatu dituzte: hamar ikuskizun eta txotxongilo tailer bat. Bakarrizketak, antzezlan laburrak, ipuin kontalariak eta magia daude, besteak beste, aurtengo programazioan. Horien artean, aurtengo Cafe Bar Bilbao sariduna: Bertol Arrietaren Zure sotoko ardoa obraren irakurketa dramatizatua egingo dute.
Berrikuntzaz josita
Aurten, berritasun gisa, haurrentzako egitaraua prestatu dute. «Izatez, bi emanaldi geneuzkan aurreikusita, baina, azken orduan, horietako bat bertan behera geratu da», azaldu du Mendizabalek. Zurrunka konpainiaren eskutik, txotxongilo tailerra egingo dute otsailaren 3an, Zazpi Katu gaztetxean. Bi txandatan egingo da, eta txanda bakoitzean 12 ume sartuko dira. Ondorioz, aurretik lekua gordetzeko gomendioa egin dute antolatzaileek.
Bestalde, EHAZE Euskal Herriko Antzerkizaleen elkartearekin batera, Ikusle kluba sortu dute. Ikusle talde batek Eneritz Artetxe aktorearen Lakoste antzezlana aztertuko du otsailaren 2an, eta emanaldia hurrengo egunean izango da, Biran. Hala, antzerkizaleen bizipenez hitz egitea lortu nahi da, eta, aldi berean, antzezlanez «gogotik gozatzea».
Era berean, Les Bobe Bobe konpainiaren Udaberria heldu da antzezlanak irabazi du Lautan Hiru, Euskaltzaindiak antzerki ekoizpena sustatzeko iaz abian jarritako laguntza. 1.400 euroko laguntza jaso du, eta antzezlana otsailaren 24an estreinatuko dute, Zazpi Katu gaztetxean.
Jaialdiko bonuak eta sarrerak bihar jarriko dira salgai, Cafe Bar Bilbaon eta Bira kulturgunean. Gainera, bonua erosi dutenen artean, Zazpikaleetan euskara eta euskal kultura sustatzeko opariak zozketatuko dira astero-astero.
Egitaraua
Otsailak 3:
- 17:30ean, haurrentzako txotxongilo tailerrak (60 minutuko bi txanda). Izen-ematea: info@euskaltzaindia.eus.
- 19:00etan, Susanaren iraultza (Esther Carrizo, 50 minutu), Euskaltzaindiaren egoitzan.
- 20:00etan, Lakoste (Eneritz Artetxe, 40 minutu), Bira kulturgunean.
Otsailak 10:
- 19:00etan, Zure sotoko ardoa irakurketa dramatizatua (Bertol Arrieta, 25 minutu), Cafe Bar Bilbaon.
- 20:00etan, Ogiak hizketan baleki (Mamiak kolektiboa eta Josune V. Mendizabal), Bira kulturgunean.
Otsailak 17:
- 19:00etan, Artistak eta kazetariak 1.0 (Kaitin Allende, 25 minutu), Euskaltzaindiaren egoitzan.
- 20:00etan, Maite Arrese ipuin kontalaria (35 minutu), Zazpi Katu gaztetxean.
- 21:00etan, Noiz utziko dio euria egiteari (Piszifaktoria Ideien Laborategia, 20-30 minutu), Euskaltzaindiaren egoitzatik abiatuta.
Otsailak 24:
- 19:00etan, Tribis-baserri galdue (Jon Ander Urresti, 50 minutu), Euskaltzaindiaren egoitzan.
- 20:15ean, Udaberria heldu da (Les Bobe Bobe, 35 minutu), Zazpi Katu gaztetxean.
- 21:15ean, Tatxan magia ikuskizuna (Imanol Ituño eta Yogurinha Borova, 40 minutu), Bira kulturgunean. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208801/eusko-jaurlaritzak-eskola-kirola-baimendu-du.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak eskola kirola baimendu du | Asteburu honetan, umeek eskola kiroleko lehiaketak egiteko aukera izango dute berriz ere. | Eusko Jaurlaritzak eskola kirola baimendu du. Asteburu honetan, umeek eskola kiroleko lehiaketak egiteko aukera izango dute berriz ere. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak iragarri duenez, eskola kirola baimenduta egongo da ostiraletik aurrera. Gaur bildu dira Osasun, Kultura eta Hezkuntza Sailetako ordezkariak, eta erabaki dute orain arteko mugak bertan behera uztea.
Urtarrilaren 4an eguneratu zuen Eusko Jaurlaritzak ikastetxeetako protokoloa, eta orduan erabaki zuen eskola kiroleko lehiaketak bertan behera uztea; entrenamenduak, berriz, mantendu egin zituzten. Kirol federazioen artean haserrea eragin zuen erabakiak, eta Gipuzkoako hamazazpi federaziok Eusko Jaurlaritzari eskatu zioten lehiaketak berriz egin ahal izatea. Federazioen arabera, eskola kirola eten izanak ez du izan «oinarri zientifikorik», irailetik ez baita «ondorio ezkorrik» agertu. Arabako eta Gipuzkoako aldundiek ere eskaera bera egin zioten joan den astean.
Lehiaketak baimentzeko erabakiaren berri izan bezain pronto, Gipuzkoako Foru Aldundiak ohar bat kaleratu du. Harkaitz Millan Kultura eta Kirol diputatuaren irudiko, «albiste ona» da eskola kiroleko lehiaketak itzultzea, eta euren eskaerak kontuan hartu izana eskertu du: «Eusko Jaurlaritzak entzun ditu bai Gipuzkoako Aldundiaren eskaerak, bai lurraldeko federazioenak eta kirol eragileenak, eta pozik gaude asteburu honetan eskola kirolari berriro ekitearekin». Halaber, erantsi du «segurua» dela, protokoloetan ezarritako neurrien ondorioz. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208802/bertze-zazpi-euskal-preso-euskal-herriratuko-dituzte.htm | Politika | Bertze zazpi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte | Asier Garcia, Imanol Miner, Lierni Armendariz, Bittor Franco, Iñaki Reta, Gotzon Aranburu eta Xabier Zabalo dira Euskal Herrira ekarriko dituzten euskal presoak. Eusko Jaurlaritzak erabakiko du zer espetxetara lekualdatuko dituzten. | Bertze zazpi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Asier Garcia, Imanol Miner, Lierni Armendariz, Bittor Franco, Iñaki Reta, Gotzon Aranburu eta Xabier Zabalo dira Euskal Herrira ekarriko dituzten euskal presoak. Eusko Jaurlaritzak erabakiko du zer espetxetara lekualdatuko dituzten. | Espainiako Espetxe Erakundeek eta Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak elkarlanean bertze zazpi euskal preso Euskal Herriratzea adostu dute. Asier Garcia, Imanol Miner, Lierni Armendariz, Bittor Franco, Iñaki Reta, Gotzon Aranburu eta Xabier Zabalo dira Euskal Herrira ekarriko dituzten presoak, eta, zehaztu dutenez, Jaurlaritzak erabakiko du Martutenera (Donostia), Basaurira (Bizkaia) edo Zaballara (Araba) mugituko dituzten.
Garcia Asturiastik ekarriko dute Euskal Herrira, Miner eta Armendariz Duesotik, Franco eta Zabalo Logroñotik, Reta Soto del Realetik, eta Aranburu Dueñastik.
Euskal Herrira ekarriko dituzten preso horien artean, badira zigorraren zati handi bat jada betea dutenak. Armendarizek, erraterako, 2023ko uztailean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak —2001ean atxilotu zuten, eta 30 urteko espetxe zigorra du—. Francok duela lau urte bete zituen.
Zazpi euskal preso horiek eta aitzinetik Euskal Herriratzea iragarria duten bertze sei euskal preso lekualdatzen dituztenean, 93 izanen dira Euskal Herriko espetxeetan dauden motibazio politikoko euskal presoak: Espainian egonen direnak baino gehiago. Gaur egun, 80 daude Euskal Herriko espetxeetan, eta 95 Espainiakoetan. Frantzian, berriz, 21 daude.
Hirugarren gradu eskaera Ramadari
Martuteneko espetxeko tratamendu batzordeak, berriz, hirugarren gradua eskatu du Francisco Jose Ramada Estevez euskal presoarentzat. Joan den astean ospitaleratu zuten, bihotzeko arazoak izan ondotik, eta Donostiako ZIU zainketa intentsiboetako unitatean dago geroztik. Eusko Jaurlaritzak onespena eman beharko dio Martuteneko tratamendu batzordearen eskariari, gradua aldatu ahal izateko. Ramadak 2020ko irailean bete zituen zigorraren hiru laurdenak. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208803/itsasondoar-bat-euskal-herriko-mugan-aritu-da-bizikletaz-lau-muturretatik-igarota.htm | Bizigiro | Itsasondoar bat Euskal Herriko mugan aritu da bizikletaz, lau muturretatik igarota | Aitor Garmendiak Euskal Herriko lau muturrak lotzen dituen ibilbide bat egin du, mugetatik ahalik eta gutxien urrunduta: «Wikipedian begiratu nuen zeintzuk diren Euskal Herriko lau muturrak, eta egin nezakeen ibilbidea diseinatu nuen». | Itsasondoar bat Euskal Herriko mugan aritu da bizikletaz, lau muturretatik igarota. Aitor Garmendiak Euskal Herriko lau muturrak lotzen dituen ibilbide bat egin du, mugetatik ahalik eta gutxien urrunduta: «Wikipedian begiratu nuen zeintzuk diren Euskal Herriko lau muturrak, eta egin nezakeen ibilbidea diseinatu nuen». | «Azterketak bukatu, eta sei egun libre nituen. Bizikleta gustatzen zaidanez, zakutoak hartu eta zerbait berezia egitea pentsatu nuen, eta horixe bururatu zitzaidan: Euskal Herriari buelta ematea». Horrela hasi zen Itsasondoko (Gipuzkoa) Aitor Garmendia Etxeberriak joan den astean egin zuen bidaia.
Bost egunez, bizikletaz, Euskal Herriko mugen inguruan ibili zen, lau muturretatik igarota: Samatze (Nafarroa Beherea) iparraldean; Eskiula (Zuberoa) ekialdean; Cortes (Nafarroa) hegoaldean; eta Lanestosa (Bizkaia) mendebaldean. Denera 1.050 kilometro, 41 ordu, eta 11.500 metroko desnibela.
Garmendiak joan den astean egin zuen erronka, urtarrilaren 17tik 21era. Bidaiari ekin aurretik planifikatu zuen etapa bakoitza: «Bost egunean egiteko moduan prestatu nuen, egun bat badaezpada gordetzeko». Ostatuak, ordea, ez zituen aurrez hartu: «Gutxi gorabehera bazkalorduan hasten nintzen non lo egin begiratzen, zenbat ordu neuzkan eta zenbat kilometro egin nitzazkeen kontuan hartuta». Nagusiki ostatuetan eta aterpetxeetan egin zuen lo, baina etapa bat Bilbon bukatzea aurreikusi zuen, han baitu ikasle pisua.
Banan banan, hauek izan dira bost etapak: Itsasondotik (Gipuzkoa) Barkoxera (Lapurdi), Barkoxetik Valtierrara (Nafarroa), Valtierratik San Vicente de la Sonsierrara (Errioxa), San Vicente de la Sonsierratik Bilbora, eta Bilbotik buelta Itsasondora.
Twitterren argitaratu dituen argazkietan, paisaia oso ezberdinak ikus daitezke: «Ikusi dut sekulako aldaketak daudela, bai. Euskal Herria txikia dela esaten dugu, baina denetarik dago», nabarmendu du.
Etaparik politena bigarrena izan zen Garmendiarentzat: «Barkoxetik abiatu eta Valtierraraino joan nintzen. Goizean goiz Pirinioetan ikusi nuen eguzkia irteten, eta sartzen, berriz, Bardean ikusi nuen. Oso polita izan zen hori».
Zailenak, berriz, hurrengo bi egunak izan ziren. Nafarroako Erriberan haizea kontra tokatu zitzaion, eta aitortu du egun hori «oso luzea» egin zitzaiola. Laugarren egunean, berriz, euriak zaildu zion bidea: «Arabako Errioxatik irten, eta Bizkairantz jo nuen. Bidean jaitsiera luze asko izan nituen, eta hotz handia pasatu nuen». Ibilbide ederra dela esan du, baina bakarrik egiteko ordu asko direla eta gogorra egin zitzaiola ere bai.
Ibilbide hori egiteko ideia norbaiti hartu ote dion galdetuta, ezetz dio Garmendiak; agian norbaitek egingo zuela, baina berak ez duela ikusi: «Wikipedian begiratu nuen zeintzuk diren Euskal Herriko lau muturrak, eta horietatik pasatuta eta mugetatik ahalik eta gertuen ibilita egin nezakeen ibilbidea diseinatu nuen», kontatu du. Tarte batzuetan Burgosen, Errioxan eta Kantabrian ere sartu da.
Sareetan hainbat erabiltzailek zoriondu dute egitasmoagatik, eta ibilbidea ere eskatu diote. Gehiago animatuko ote dira Euskal Herriari buelta ematera? |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208804/ndfk-aurtengo-hazkunde-aurreikuspenak-apaldu-ditu.htm | Ekonomia | NDFk aurtengo hazkunde aurreikuspenak apaldu ditu | Kezka agertu du AEBetako eta Txinako ekonomien bilakaeraren eta inflazio tasa handien inguruan. | NDFk aurtengo hazkunde aurreikuspenak apaldu ditu. Kezka agertu du AEBetako eta Txinako ekonomien bilakaeraren eta inflazio tasa handien inguruan. | Nazioarteko Diru Funtsak (NDF) munduko hazkundearen aurreikuspena apaldu du, %4,9tik %4,4ra, batez ere AEBetako eta Txinako ekonomien bilakaerengatik. Eurogunean %3,9koa izango da batez beste. Espainiarena %5,8an mantendu du, eta Frantziarena 0,4 puntu jaitsi, %3,5eraino. NDFren ustez, koronabirusaren omikron aldaerak eragin ekonomiko handia izango du urteko lehen hiruhilekoan. Horri gehitu dio inflazio handia, bereziki AEBetakoa, eta Txinako etxebizitza merkatuaren krisia. «Hazkundea moteldu egin da, ekonomiek hornidura arazoei, inflazio handiari, errekorreko zorrari eta ziurgabetasun iraunkorrari aurre egin behar dietelako», adierazi du Gita Gopinathek, NDFko ekonomialari buruak.
2023rako hazkunde txikiagoa aurreikusten du erakundeak: %3,8koa, baina iaz iragarritakoa baino bi hamarren handiagoa da hori. 2022an gertatzen ez den hazkundearen zati bat hurrengo urtera atzeratuko dela uste du. Hala ere, NDF zuhur agertu da aurreikuspen horrekin, eta osasun krisiaren bilakaeraren araberakoa izango dela azpimarratu du.
AEBetako ekonomiarako % 3,9ko hazkundea aurreikusten du, urrian baino 1,2 puntu gutxiago. Arrazoi nagusiak: inflazioa, pandemian emandako pizgarrien amaiera, eta hornidura kateetan izandako arazoak. Halaber, NDFk kontuan hartu du Senatuak ez duela onartu Jode Biden presidenteak bultzatutako gizarte gasturako eta klima aldaketaren aurkako plan handinahia.
Txinari dagokionez, hazkundea % 4,8koa izango da, aurreikusi baino 0,8 puntu txikiagoa. Osasun eta hornidura arrazoiei higiezinen merkatuaren krisia gehitu die NDFk. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208805/maeztuk-tutoretzapeko-gazteen-inguruko-laquopolemikaraquo-bideratu-nahi-du.htm | Gizartea | Maeztuk tutoretzapeko gazteen inguruko «polemika» bideratu nahi du | Enrique Maia Iruñeko alkatearekin bildu da Nafarroako Eskubide Sozialen kontseilaria. «Existitu beharko ez litzatekeen polemika hori» bideratzeko beharra nabarmendu du. | Maeztuk tutoretzapeko gazteen inguruko «polemika» bideratu nahi du. Enrique Maia Iruñeko alkatearekin bildu da Nafarroako Eskubide Sozialen kontseilaria. «Existitu beharko ez litzatekeen polemika hori» bideratzeko beharra nabarmendu du. | Iruñeko alkate Enrique Maiak Nafarroako Gobernuaren tutoretzapeko migratzaile adingabeen inguruan eginiko adierazpenen ostean iritsi da haren eta Eskubide Sozialen kontseilari Carmen Maezturen arteko bilera. Maiak kontseilariari adierazi dio arduratuta dagoela, gazteen aisialdiaren testuinguruan «segurtasunik eza areagotu» delakoan. Maeztuk, baina, «existitu beharko ez litzatekeen polemika hori» bideratu beharra nabarmendu du, eta alkateari adierazi dio behera egin dutela gobernuaren tutoretzapeko adingabeek eginiko delituek.
Prentsa ohar batean zabaldu denez, delituetan «inplikatuta egon daitezkeen kolektiboez» mintzatu da udala, adierazteko horiek izan dituztela hizpide. Hala, erakundeak jasotako datuak Nafarroako Gobernuaren esku utzi dituztela azaldu du, eta gehitu kontseilariak gauza bera egiteko konpromisoa hartu duela. Era berean, bi erakundeek elkarlanean aritzeko eta laster berriz biltzeko asmoa adierazi dute, udalaren arabera. Polizien arteko koordinazioa ere indartu dute Gaztelugibel kalean. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208806/errusia-eta-ukraina-parisen-bilduko-dira-bihar-tentsioa-baretzeko-ahaleginean.htm | Mundua | Errusia eta Ukraina Parisen bilduko dira bihar, tentsioa baretzeko ahaleginean | Frantziarekin eta Alemaniarekin batera elkartuko dira lau estatuetako ordezkaritza bana. Macronek «diplomaziaren baliabide guztiak» erabiltzera deitu du. Putinekin hitz egingo du telefonoz, aste amaieran. | Errusia eta Ukraina Parisen bilduko dira bihar, tentsioa baretzeko ahaleginean. Frantziarekin eta Alemaniarekin batera elkartuko dira lau estatuetako ordezkaritza bana. Macronek «diplomaziaren baliabide guztiak» erabiltzera deitu du. Putinekin hitz egingo du telefonoz, aste amaieran. | Ukrainako krisiaren ondorioz, balizko gerra baterako mugimenduak bata bestearen ondotik gertatzen ari dira segidan, baina diplomaziaren bidea ez da agortu oraindik. Errusia zain dago AEBek eta NATOk bere eskariei zer erantzungo. Dmitri Peskov Errusiako presidentearen bozeramaileak adierazi duenez, «elkarrizketa amaituta dago oraingoz», Washingtonek eta Atlantikoko aliantzak Moskuren kezkei idatziz erantzun artean. Frantziak eta Alemaniak, baina, negoziaziorako beste esparru bat bultzatu dute alboko bidetik, eta lortu dute Errusiako eta Ukrainako ordezkaritza bana elkartzeko baldintzak sortzea. Bihar bilduko dira Parisen; bi herrialde horiek, Frantziarekin eta Alemaniarekin batera osatzen duten Normandiako laukoaren foroan. Ez dira agintari nagusiak elkartuko, baizik eta horien hurbileko aholkulariak.
Ukrainako presidentetzaren kabineteburu Andrei Iermakek adierazi duenez, «oso keinu esanguratsua» da, gutxienez, Normandiako laukoaren formatua «desblokeatu» egin delako. «Aukera izango dugu su-etenari buruz hitz egiteko, eta hori oso garrantzitsua da», nabarmendu du ICTV Ukrainako telebistan. Hala ere, Frantziari eta Alemaniari ohartarazi die ez dagoela «eztabaida luzeetarako» denborarik.
Ukraina ekialdeko gatazkari irtenbide adostu bat emateko sortu zuten Normandiako formatua, eta elkarrizketek lortu zuten Moskuk eta Kievek Minskeko akordioa sinatzea, 2015ean. Ordutik, baina, su-etena urratzea leporatu diote sarritan elkarri.
Emmanuel Macron Frantziako presidentea Moskurekin elkarrizketa indartzearen alde mintzatu ondorengo egunean iragarri dute bilera. Macronek «diplomaziaren baliabide guztiak» erabiltzeko beharra babestu zuen atzo, Mendebaldeko aliatuen aurrean, «Europan egonkortasuna bermatu ahal izateko». Frantziako presidentearen iritziz, beharrezkoa da Ukrainan giroa «azkar» baretzea. Horretarako, Errusiari ohartarazpen «irmoak eta sinesgarriak» egitea proposatu zuen, elkarrizketaren aldeko apustuarekin batera. Aldi berean, argi utzi zuen Frantziaren «elkartasuna eta laguntzeko prestutasuna beren segurtasunagatik kezkatuta dauden Europako Batasuneko estatuei».
Macronek eta Vladimir Putin Errusiako presidenteak telefonoz hitz egingo dute aste bukaeran, Eliseotik jakinarazi dutenez. Kremlinek baieztatu du elkarrizketa horretarako «prestaketa lanetan» ari direla.
Mosku, kezkatuta
Bide diplomatikoetako ahaleginek ez dituzte geldiarazi balizko gerra baterako mugimenduak. NATOk bere baliabide militarrak indartu ditu Europa ekialdean gerrarako ontzi eta hegazkin gehiagorekin, atzo adierazi zuenez. Eta AEBek esan dute 8.500 soldadu Europara bidaltzeko prest daudela. «Alerta gorenean» jarri dituzte, John Kirby Pentagonoko Prentsa idazkariaren hitzetan. Moskuk «kezka handiz» erreparatu die NATOren eta Washingtonen azken adierazpenei. Hala ere, Peskovek argitu du urrats horiek ez dutela eraginik izango Errusiaren eta Mendebaldearen arteko elkarrizketetan. Moskuk ez du bere jarrera finkatuko AEBek eta NATOk bere eskariei idatziz erantzun arte. «Espero dugu aste honetan izatea».
Errusiak akordiorako zirriborro bana helarazi zien AEBei eta NATOri, joan den abenduaren 17an, segurtasun berme eskeekin. Funtsean, NATOri galdegin zion Europan ekialderantz hedatzeari uzteko konpromisoa, Ukraina aliantzara batzeko aukera oro baztertzea eta erasorako ahal handiko armamentua Errusiatik urruntzea. Washingtonek idatziz erantzuteko konpromisoa hartu zuen joan den ostiralean, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroaren eta Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariaren arteko bileraren ostean. Bi herrialdeetako diplomaziaburuak prest agertu ziren Moskuk erantzunak jaso ondoren berriro biltzeko.
Azken egunetan, AEBek zabaldu dute Errusiak erabakita duela Ukrainari eraso egitea. Gatazka lehertuko duen gertakari bat prestatzen aritzea ere leporatu diote Moskuri. Erresuma Batuak, berriz, Ukrainako Gobernua botatzeko estatu kolpe bat sustatzen aritzea egotzi dio. Kremlinek behin eta berriz gezurtatu ditu Washingtonek eta Londresek esandakoak.
Ukrainako defentsa ministro Aleksei Reznikovek ez du uste bere herrialdea Errusiaren berehalako inbasio baten mehatxupean dagoenik. «Gaur arte, Errusiako indar armatuek ez dute eratu erasorako talderik, bihar oldartzeko prest daudela adierazi dezakeenik», azaldu du gaur ICTV Ukrainako telebistan. Otsailaren 20an, Pekinen egitekoak diren Neguko Olinpiar Jokoak amaitzen diren egunean, Errusiak eraso egingo duela iruditzen zaion galdetuta, Reznikovek erantzun du probabilitate «txikia» duela aukera horrek, bere iritziz. NATOren arabera, Errusiako armadak 100.000 soldadu baino gehiago ditu pilatuta bere lurren mendebaldean, Ukrainako mugatik gertu, eta halako tropa kopurua muga ondoan pilatzea Ukrainaren aurkako mehatxutzat du.
Moskuk tropak bidali ditu Bielorrusiara ere, ariketa militarrak egitera, eta Bielorrusiako presidente Aleksander Lukaxenkok gaur esan du indartu egingo duela Ukrainarekin duen muga, hara soldadu gehiago bidalita, han egoera «txarra» delako, eta Bielorrusiak «edozertarako prest» egon behar duelako. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208807/jaurlaritzak-22-milioi-euroren-diru-laguntzak-emango-dizkio-ostalaritzari.htm | Gizartea | Jaurlaritzak 22 milioi euroren diru laguntzak emango dizkio ostalaritzari | Establezimendu bakoitzeko 2.000 eurotik 70.000 eurora bitarteko diru laguntzak eskainiko dituzte. | Jaurlaritzak 22 milioi euroren diru laguntzak emango dizkio ostalaritzari. Establezimendu bakoitzeko 2.000 eurotik 70.000 eurora bitarteko diru laguntzak eskainiko dituzte. | Eusko Jaurlaritzak 22 milioi euroren laguntza programa bat onartu du gobernu kontseiluan, ostalaritzarako eta gaueko aisialdirako. Javier Hurtado Turismo, Merkataritza eta Kontsumoko sailburuaren arabera, establezimendu bakoitzeko 2.000 eurotik 70.000 eurora bitarteko diru laguntzak eskainiko dituzte, langile kopuruaren arabera, betiere jarduerari «eusten laguntzeko» eta enplegua «babesteko» helburuarekin.
Hurtadok nabarmendu duenez, programak bi helburu ditu oinarrian. Alde batetik, laguntzak «ahalik eta bidezkoenak eta justuenak» izatea eta «kalitatezko enplegua defendatzea», eta, bestetik, enpleguari «eustea». Sailburuaren arabera, programan ezarri duten berrikuntza «nagusia» zera izan da, establezimendu bakoitzeko langile kopuruaren kalkulua. Aldaketa horrekin, enplegua «babestea» dute helburu. Laguntzen baldintzetako bat izango da jarduera sei hilabetez mantendu beharko dela – orain arte lau hilabete ziren—, eta helburu nagusia da «jarduerari eta enpleguei eusten laguntzea».
Sailburuak azaldu duenez, ostalaritzak 100 milioi euroren laguntzak izan ditu orain arte: 15 milioiren lehenengo COVID laguntzak, Euskal Autonomia Erkidegoko ostalaritzarako 30 milioirenak, gaueko aisialdirako zortzi milioiren laguntza espezifikoak eta Espainiako Gobernuaren Errege Dekretuaren ondorioz Ekonomia eta Ogasun Sailaren bidez ostalaritzarako emandako 45 milioiak. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208808/bi-hilabeteko-grebaren-ondoren-konponbidea-urrun-dago-bernedoko-altan.htm | Ekonomia | Bi hilabeteko grebaren ondoren, konponbidea urrun dago Bernedoko Altan | Osakidetzak isuna jarri dio Arabako enpresari, gatazkaren ondorioz botikak jaso ez dituelako. | Bi hilabeteko grebaren ondoren, konponbidea urrun dago Bernedoko Altan. Osakidetzak isuna jarri dio Arabako enpresari, gatazkaren ondorioz botikak jaso ez dituelako. | Bernedoko Altan enpresako langileek bi hilabete daramatzate greba mugagabean. Iazko azaroan hasi zituzten protestak, lan hitzarmena berritu eta soldatak KPIaren arabera eguneratu diezazkietela eskatzeko. Gasteizko Santiago ospitalearen aurrean egin dute elkarretaratzea gaur goizean, lan gatazka ikusarazteko. Izan ere, Osakidetza da enpresaren bezeroetako bat, eta gatazkak zuzenean eragin dio, grebaren ondorioz Arabako Bizkaiko eta Gipuzkoako osasun zentroek ez dutelako Altanen botikarik jaso. Hori dela eta, Osakidetzak isuna jarri dio enpresari, sindikatuek azaldu dutenez.
Gaur-gaurkoz, etenda daude negoziazioak. Langileek salatu dute zuzendaritzak ez diela ezer eskaini. «Lan baldintzetan murrizketak dakarzkieten neurriak baino ez ditu proposatu», adierazi du Liliana Villamor enpresa batzordeko kideak (ELA). Aldiz, azpimarratu du langileek beren eskari guztiak egokitu dituztela. «Eskatzen dugun bakarra da enpresa ituna berrestea. Soldatak ere gehienez %4 igotzea proposatu dugu, KPIa hori baino gehiago izan arren. Baina enpresak ezetz esan dio horri ere».
Enpresako itunari eutsi diote langileek orain arte, baina 2019an amaitu zen indarrean zegoena, eta lan hitzarmen berri bat adostu nahian ari dira ordutik. Akordiorik lortu ezean, ordea, Kimikaren sektoreko Espainiako lan hitzarmena aplikatuko zaie ekainetik aurrera, eta langileek ez dute hori nahi. «Lan baldintza kaskarragoak ekarriko ditu horrek: hiru lan egun gehiago, bajen osagarriak txikiagoak lirateke, soldata igoera soilik %1ekoa izango litzateke... Guk ez dugu hori nahi, argi eta garbi», azaldu du Villamorrek.
Langileek adierazi dutenez, gainera, ez dute lan faltarik; aitzitik, pandemia hasi zenetik nabarmen egin du gora lan kargak: «Izugarri aritu gara lanean, ekoizpen linea guztietan gainera». Nolanahi ere, langileentzat ezinbestekoa da oraingo baldintzei eustea. «Oraingo baldintzei eustea eskatzen dugu, ez gehiago, ez gutxiago. Horrek ez du dirurik eskatzen, baina enpresak ez du nahi».
Gertukoaren defentsan
Farmazia industriaren sektorean diharduen enpresa da Bernedoko Altan. eta Arabako Mendialdeko enpresarik handiena da. Gaur egun, 150 langile inguru ditu, eta gehien-gehienak inguruko herrietan bizi diren emakumeak dira. 1991. urtean sortu zuten, hainbat erakunderen kapital publikoarekin —Biomendi izena zuen orduan—, baina Altan Pharma taldeak erosi zuen gero, eta iazko ekainetik Frantziako Ethypharm funtsaren esku dago taldea.
Jabeak aldatu arren, langileentzat ezinbestekoa da bereziki eskualdearen errealitateari erantzungo dion ituna izatea. Hala azaldu du Ainara Elorza langileak: «Gurea bezalako eskualde batentzat enplegua izatea garrantzitsua da, baina are funtsezkoagoa da lan baldintza duinak izatea. Bizi garenoi bertan jarraitzea ahalbidetzen digulako, edota, akaso, bizilagun berriak erakar ditzakeelako».
Maiatzean hemezortzi urte egingo ditu Elorzak enpresan lanean hasi zela. Aitortu du gatazka «luzea eta gogorra» dela, baina lankideen arteko elkartasunari esker ari direla eusten: «Langile guztiak elkarrekin egoteak indarra ematen digu».
Aurre egiteko gogoz daudela azpimarratu dute langileek, eta enpresak aldarriei erantzun ezean protestekin jarraituko dutela. Etzi, esaterako, Gasteizko Txagorritxu ospitalearen aurrean egingo dute mobilizazioa. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208809/berrizko-sarrimendi-tontorrean-eskultura-bat-lapurtu-dutela-salatu-dute-mendizaleek.htm | Gizartea | Berrizko Sarrimendi tontorrean eskultura bat lapurtu dutela salatu dute mendizaleek | 1990eko hamarkadatik zegoen eskultura mendi tontor horretan | Berrizko Sarrimendi tontorrean eskultura bat lapurtu dutela salatu dute mendizaleek. 1990eko hamarkadatik zegoen eskultura mendi tontor horretan | Berrizko (Bizkaia) Sarrimendi mendiaren tontorrean zegoen Txistularia eskultura lapurtu dutela salatu dute mendizale batzuek. Irudia 1990eko maiatzaren 27an jarri zuten Bizkaiko mendi horretan, eta Josu Maortua Zaldibarko bizilagunak sortu zuen.
Alejandro Aldekoa Txistularia-ren oroimenez jarritako obra horrek eskola kirolaren mendiko diziplina ere omentzen zuen, inguruko mendi taldeek sare sozialetan jakinarazi dutenez. Mendiko taldeek «lotsagarritzat eta penagarritzat» jo dute lapurreta, eta eskultura zegoen harriaren irudiak zabaldu dituzte. Bertan, Txistularia-ren irudia moztu egin dutela ikusten da. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208811/oreka-izango-du-ardatz-aurtengo-dferia-jaialdiak.htm | Kultura | Oreka izango du ardatz aurtengo dFeria jaialdiak | Arte eszenikoen dFeria jaialdia martxoaren 14tik 17ra bitartean egingo dute, Donostiako hainbat agertokitan. Festibala hasi baino bi egun lehenago, ‘pre-feria’ izeneko egitarau berezia izango da. | Oreka izango du ardatz aurtengo dFeria jaialdiak. Arte eszenikoen dFeria jaialdia martxoaren 14tik 17ra bitartean egingo dute, Donostiako hainbat agertokitan. Festibala hasi baino bi egun lehenago, ‘pre-feria’ izeneko egitarau berezia izango da. | Koronabirusaren pandemia gogor ari da jotzen kulturaren industria, baina, aurten ere, dFeria arte eszenikoen jaialdia egingo dute Donostian. Antzerkia, dantza, musika eta ikus-entzunezko eskaintza barnebiltzen dituen festibalaren XXVIII. ekitaldia izango da 2022koa, eta martxoaren 14 eta 17 artean egingo dute. Gaur aurkeztu dute antolatzaileek eta sustatzaileek jaialdiaren aurtengo egitaraua, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian.
Aurkezpen agerraldian izan dira, besteak beste, dFeriako zuzendari Norka Chiapussa, Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuorde Andoni Iturbe, Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura diputatu Harkaitz Millan eta Donostiako Udaleko Kultura eta Euskara ordezkari Jon Insausti, jaialdia babesten duten Kutxa, SGAE eta Tabakalerako ordezkariez gain.
Antolatzaileek azaldutakoaren arabera, oreka izango da 2022ko dFeria jaialdiaren oinarria: dantzaren eta antzerkiaren artekoa, intimismoaren eta handitasunaren artekoa, abangoardiaren eta ortodoxiaren artekoa, tokikoaren eta atzerrikoaren artekoa. Insaustik argitu gisa, «orekari eutsi dion jaialdi bakarra» da dFeria: «2020an, pandemiak eztanda egin zuenean, azken festibala izan zen ospatzen; 2021ean, berragertzen lehena izan zen; aurten, oreka eta konpromiso horri eutsiko zaio».
Halaber, oreka hartu dute aintzat aurtengo egitaraua osatzen duten 40 emanaldiak hiriko hainbat agertokitan banatzerakoan ere: Viktoria Eugenia, Kursaala, Antzoki Zaharra, Tabakalera, Intxaurrondo Kultur Elkartea, Gasteszena, Lugaritz Kultur Etxea eta abarretan izango dira emanaldiak.
Antzerkia
Chiapussa zuzendariak «gaien eta formatuen oparotasuna» izan du ahotan, aurtengo antzezlan nagusiak aurkeztean. Elephant in the Black Box konpainiaren Renaissance —Euskal Herriko estreinaldia izango da, martxoaren 14an, Viktoria Eugenian—, Marie de Jonghen Ama, Che y Mocheren El viejo y el mar eta Mostrenko kolektiboaren Espejismos, el lado epico aipatu ditu, batik bat, horien artean.
Orobat, antolatzaileek Euskal Herriko konpainien lanak aurkezteko tartea ere hartu dute; talde horien «konpromisoa eta maila» goraipatu dituzte, «esanguratsutzat» jo baitute Euskal Herriko antzerki kolektiboek dFerian duten presentzia. Hika taldearen La Tarara, Tanttakaren Mi hijo sólo camina un poco más lento, Erre produkzioak taldearen Fake Begirari Trampa / Fake Trampantojo eta Kulunka teatro etxearen Hegoak aipatu dituzte.
Dantza
Antzerkiarekin batera eta, zenbait kasutan, antzezlanekin uztarturik, dantza da dFeria festibalaren ardatzetako bat. Martxoaren 15ean, Oreka TX eta Harrobi dantza taldeak Kursaaleko fatxada hartu, eta Dendu dantza bertikaleko ikuskizuna eskainiko dute. Dendu, Insaustik azaldu legez, orekaren sinonimoa da, eta, beraz, «ezin hobe» islatzen du jaialdiaren aurtengo leitmotiva.
Horrez gain, hala Insausti, nola Chiapussa martxoaren 17an Viktoria Eugenia antzokian izango den Burgos-New York Dantz ikuskizunen serieaz mintzatu dira. Hiru obra aurkeztuko dituzte sail horretan, denak ala denak dantzaren lengoaiari buruzkoak: Robert Koch eta Carolina Isachen Gaslight, Sandra Egido Ibañez eta Carla Cervantes Caroren Cuando somos eta Alfonso Lopez eta Paula Fernandezen Desierto.
Era berean, Egia Kultur Etxeko Gasteszena dantzaren gordeleku izango da aurten ere: Gil Harushen Quo eta Fomo obrak eta Hilde Kochen Quorum estreinatuko dituzte bertan. Lehenengo bi ikuskizunek «dantzaren tradizioa eta modernitatea» landuko dituzte, Chiapussaren esanetan; Quorum, aldiz, «naturaren, gizakiaren eta bien arteko elkarreraginaren gaineko gogoeta» gisa aurkeztu dute antolatzaileek.
Diziplina anitzekoak
Antzerkiaren nahiz dantzaren alorrez harago, orotariko arte adierazpideak uztartzen dituzten obrak ere izango dira aurtengo dFerian. Horietako esanguratsuena, zuzendariak azaldu duenez, Vero Cendoya konpainiak martxoaren 15ean Viktoria Eugenian estreinatuko duen Bogumer (o hijos de Lunacharski) izango da.
Vero Cendoya konpainiak «Inklusibotasunaren alde egindako maila handiko lana» goraipatu du Chiapussak, eta ikusleak «historia, umorea, hausnarketa eta kalitatea uztartzen dituen obraz gozatzera» gonbidatu ditu, hau ere Euskal Herrian izango den estreinaldia izaki.
Bi eguneko ‘pre-feria’’
Aurtengo edizioa martxoaren 14an hasiko bada ere, astelehenez, jaialdia abiatu baino bi egun lehenago pre-feria bezala bataiatu duten egitaraua izango da, Viktoria Eugenia antzokian eta Gasteszenan. Martxoaren 12an Aukeran dantza konpainiaren Migratzaileak ikuskizunak jarriko du abian pre-feria, Viktoria Eugenian; migrazioa, mugimendua eta gorputzaren lekualdaketak jorratzen ditu. Hurrengo egunean, berriz, Egiako Gazteszenan, Marina Oteroren Fuck me lanaren Euskal Herriko estreinaldia izango da; fikzioa, dokumentala, dantza eta performancea uztartuko ditu Fuck me-k.
Jaialdiko ikuskizunetarako aldez aurretiko sarrerak jadanik salgai daude, Viktoria Eugeniako, Intxaurrondo Kultur Etxeko, Gazteszenako eta Lugaritz Kultur Elkarteko leihatiletan. Dena dela, jaialdia egingo den egunetan ere sarrerak erosteko parada izango da. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208812/71-urteko-gizon-bat-atxilotu-dute-sopelan-etxeko-langile-bati-sexu-erasoa-egitea-leporatuta.htm | Gizartea | 71 urteko gizon bat atxilotu dute Sopelan, etxeko langile bati sexu erasoa egitea leporatuta | Gizonezkoak duela gutxi kontratatua zuen langilea; aske utzi dute, kargupean, eta emakumearengandik urruntzeko agindua ezarri diote. | 71 urteko gizon bat atxilotu dute Sopelan, etxeko langile bati sexu erasoa egitea leporatuta. Gizonezkoak duela gutxi kontratatua zuen langilea; aske utzi dute, kargupean, eta emakumearengandik urruntzeko agindua ezarri diote. | Gaur goizaldean atxilotu dute Sopelan 71 urteko gizonezko bat, sexu eraso bat egitea egotzita. Berriki kontratatu zuen etxeko langile batek sexu erasoa egitea egotzi dio Ertzaintzaren aurrean.
Emakumeak adierazi duenez, duela gutxi hasi zen lanean gizonezko horren etxean, eta, beharrean ari zela, hark eraso egin zion astelehenean.
Emakumeak Getxoko polizia etxean jarri zuen salaketa.
Gizonezkoa atxilotu ostean, epailearen aurrera eraman dute. Ondoren, aske utzi dute, kargupean. Salatzailearengana hurbiltzea debekatu diote. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208829/frantziako-parlamentuak-sexu-orientazioa-aldatzeko-terapiak-debekatu-ditu.htm | Gizartea | Frantziako Parlamentuak sexu orientazioa aldatzeko «terapiak» debekatu ditu | Frantziako Parlamentuak aho batez onartu du Frantziako Asanblearen lege proposamena. Aurrerantzean, hiru urterainoko kartzela zigorra ezarri ahalko diete praktika horiek egiten dituztenei. | Frantziako Parlamentuak sexu orientazioa aldatzeko «terapiak» debekatu ditu. Frantziako Parlamentuak aho batez onartu du Frantziako Asanblearen lege proposamena. Aurrerantzean, hiru urterainoko kartzela zigorra ezarri ahalko diete praktika horiek egiten dituztenei. | Frantziako Asanbleak iragan urrian onartu zuen sexu orientazioa aldatzeko «terapiak» debekatzeko lege proposamena, eta, hainbat hilabete pasatu ondoren, Frantziako Parlamentuak aho batez onartu du lege hori. Hala, gaurtik aurrera hiru urte arteko kartzela zigorra ezarri ahalko diete sexu orientazioa aldarazi eta heterosexualitatea inposatzeko konbertsio terapiak egiten dituztenei, eta isunen bidez ere zigortuko dituzte praktika horiek. Ondorioz, aurrerantzean jarduera horiek legez kanpokoak izango dira Ipar Euskal Herrian ere.
Emmanuel Macron Frantziako presidenteak sareetan adierazi duenez, praktika «iraingarri» horiek ez dute lekurik Frantzian, «norbera» izateak ezin baitu delitu izan. «Ez dago sendatzeko ezer», nabarmendu du. Hain justu ere, homosexualitatearen aurkako jarrera despenalizatu eta 40 urtera hartu du Frantziako Parlamentuak erabaki hori, eta Goi Ganberako kide guztiek bozkatu dute lege berriaren alde. Zehaztekoa da Frantziako Senatuan legearen inguruko eztabaida eraman zutelarik, Ipar Euskal Herriko Max Brisson (Errepublikanoak) senatariak kontra bozkatu zuela. Sud Ouest kazetan egindako elkarrizketa batean zehaztu zuen "terapiak" debekatzearen aldekoa dela, baina lege proiektuan "genero identitate" terminoa behin eta berriz agertzen zela, eta horrexegatik bozkatu zuela kontra. "Genero identitatearen kontzeptuak gizonen eta emazteen arteko alteritatea desegiten du", erran zuen orduan.
Horrenbestez, bi urte inguruko espetxe zigorra eta 30.000 euroko isuna ezarriko diete erabiltzailearen osasun fisiko edo mentala aldatzen dutenei eta horiei kalte egiten dietenei. Halaber, zigor hori hiru urte inguruko espetxealdira eta 45.000 euroko isun batera igoko da erabiltzaile hori adingabe bat edo elbarritasunen bat duen pertsona bat denean.
Praktika arriskutsuak
Homosexualen eskubideen alde egiteaz gain, pertsona baten joera sexuala edo sexu nortasuna eraldatzeko asmoz egindako jarduera arriskutsuak zigortu nahi dituzte lege honen bitartez. Hipnosia, abstinentzia edota exorzismoa dira jarduera arriskutsu horietako batzuk, eta talde erlijiosoek sustatu izan dituzte nagusiki.
Taldeko terapiak erabiltzen dituzte konbertsio formarik ohikoen gisa, eta, haietan parte hartu izan duten hainbat lagunen testigantzen arabera, depresioa eragiten dute. Batzuek beren buruaz beste egiten ere amaitzen dute. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208830/australiak-aborigenen-banderaren-copyrighta-erosi-du-lehia-biziaren-ondotik.htm | Mundua | Australiak aborigenen banderaren copyrighta erosi du, lehia biziaren ondotik | Orain arte, banderaren egilearenak ziren sinboloaren gaineko eskubideak, eta muga ugari zen haren erabilerarako. Gobernuak 12 milioi euro baino gehiago ordaindu du Copyright baimenaren truke. | Australiak aborigenen banderaren copyrighta erosi du, lehia biziaren ondotik. Orain arte, banderaren egilearenak ziren sinboloaren gaineko eskubideak, eta muga ugari zen haren erabilerarako. Gobernuak 12 milioi euro baino gehiago ordaindu du Copyright baimenaren truke. | Aborigenen bandera libreago haizatuko da aurrerantzean Australian. Izan ere, askatu egin da 50 urte baino gehiago iraun duen korapilo legala: Australiako Gobernuak erosi egin du aborigenen banderaren copyrighta. Sinboloa Harold Thomas artista indigenak sortu zuen 1971n, protesta modura, eta, ordutik, berea zen haren gaineko eskubidea. Hala izanik ere, denboraren joanarekin batera, bandera horren erabilera nabarmen zabaldu da herrialdean, eta aborigenen sinbolo nagusi da egun, «kolonizazioaren kontrakoa», baita indigenen bandera ofizial ere. Orain, gobernuak azaldu duenez, bandera «herritar guztiena» da azkenik, baita legearen aurrean ere.
Bidea luzea eta oztopoz betea izan da orain arte. Australiako jatorrizko biztanleek hainbatetan salatu dute banderaren gaineko eskubideak artistarenak izateak franko trabatu dituela sinboloa askatasunez erabiltzeko aukerak.
Hain zuzen, muga horiei kontra egiteko aldarrikapenak aspaldi hasi ziren. Esaterako, herrialdeko zenbait kirolarik publikoki adierazi izan dute banderaren aldeko iritzirik. Nazioarteko txapelketetan partu hartu eta sinboloa erakutsita ere, uko egin diote jokabidea zigortzeko isunak ordaintzeari. Ika-mika horiek ez dira berriz gertatuko: gobernuak Copyright baimena eskuratuta, libreki ibiltzen ahalko da. Gainera, lehen ez bezala, banderaren kopiak egiteak ere ez du ekarriko inongo isun edo zigorrik.
12 milioi eurotik gora
Banderaren copyrighta eskuratzeko lehia franko gaiztotua izan da azken urteotan. Azkenik, gobernuak berak jakinarazi duenez, Australiako 20 milioi dolar baino gehiago ordaindu dute baimenaren truke. Diru kopuru hori 14 milioi dolar estatubatuarren baliokide da. Eurotan, 12 milioi euro inguru. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208831/estatuko-biktimen-argitu-gabeko-kasuak-agendan-kokatzea-nahi-du-foro-sozialak.htm | Politika | «Estatuko biktimen» argitu gabeko kasuak agendan kokatzea nahi du Foro Sozialak | 364 dira Espainiako talde parapolizial edo polizialek hildako euskal herritarrak, eta horietatik %38 daude argitu gabe. Egiaren batzordean, txosten ofizialetan eta sekretu ofizialen lege berrian «sakontzea» nahi du foroak, biktima «guztiek» izan dezaten «egia» jakiteko aukera. | «Estatuko biktimen» argitu gabeko kasuak agendan kokatzea nahi du Foro Sozialak. 364 dira Espainiako talde parapolizial edo polizialek hildako euskal herritarrak, eta horietatik %38 daude argitu gabe. Egiaren batzordean, txosten ofizialetan eta sekretu ofizialen lege berrian «sakontzea» nahi du foroak, biktima «guztiek» izan dezaten «egia» jakiteko aukera. | Orain bi aste ohartarazi zuen Foro Sozial Iraunkorrak Espainiako estatuko hainbat taldek eragindako biktimek «diskriminazioa» jasaten zutela, eta, hori gainditze aldera, biktima horien artean argitu gabe dauden kasuak «agenda politikoan» sartzea galdegin du gaur foroak, prentsa ohar baten bidez.
Jakinarazi duenez, datu ofizialen arabera 364 dira GALek, BVEk, Triple Ak eta polizia mota ezberdinek hildako euskal herritarrak, eta horietatik %38 argitu gabe daude oraindik ere. Foro Sozialaren ustez, hori da biktima horien inguruan gaur egun dagoen «diskriminazio adierazpenik nabarmenenetako bat», eta, gaia «konplexua» dela aitortu arren, bideratzeko eskea egin die instituzioei, helburu gisa biktima guztiei egia ezagutzeko, justiziarako eta erreparaziorako eskubidea bermatzea jarrita.
Horretarako hainbat proposamen egin ditu foroak. Lehena, egiaren batzordea, txosten ofizialak, Espainiako sekretu ofizialen lege berria eta antzeko mekanismoetan «sakontzea». Bigarrena, argitu gabeko kasuak ikertzea. Zehaztu dute horretarako espetxeratzea ez den bertze bide bat bilatu beharko litzatekeela, «nazioarteko parametroen» barnean. Eta, hirugarrenik, foroak eskatu du erreparaziorako politika publikoetan erakundeak «eredugarriak» izan daitezela, «oraindik existitzen diren diskriminazio sentimenduetan ez sakontzeko eta biktima guztiak berdintasunez tratatzeko».
Helburuetatik «urrun»
Foro Sozialak uste du, hain zuzen, oraindik «urrun» dagoela biktimekiko «bereizkeria» gainditzea, nahiz eta «elkarbizitza demokratikoa eraikitzeko beharrezkoa» den: «Eredugarriak izan beharko luketenen aldetik —erakundeak eta alderdi politikoak, batez ere— berdintasunezko trataera erakustetik oso urrun gaude oraindik». Foroak nabarmendu du bereizkeria horiek «haustura sakona» eragin dutela estatuaren biktimek politika instituzionalarekiko duten konfiantzan, eta «areagotu» egin zaiela justiziarekiko duten «mesfidantza». Horren adibide da EAEko 12/2016 legea, zeinaren bidez biktima horiek aitortza jaso behar zuten: espero baino biktima gutiagok egin dute kalte ordaina jasotzeko eskaera.
Foroak proposatu du «eztabaida sakona» ireki dadila, estatuaren biktimen «arazo konplexuari irtenbide integrala» eman ahal izateko: «Horren helburu bakarra nazioarteko zuzenbidean oinarritutako biktimen eskubideak bermatzea izango litzateke». |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208832/zerga-bilketak-iragarpenak-hautsi-ditu-eta-16000-milioi-euroren-atarian-geratu-da.htm | Ekonomia | Zerga bilketak iragarpenak hautsi ditu, eta 16.000 milioi euroren atarian geratu da | Urrian esandakoa baino 384 milioi gehiago bildu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek. Errenta zergak gainditu egin du 2019ko maila, eta BEZa hurbil dago. | Zerga bilketak iragarpenak hautsi ditu, eta 16.000 milioi euroren atarian geratu da. Urrian esandakoa baino 384 milioi gehiago bildu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek. Errenta zergak gainditu egin du 2019ko maila, eta BEZa hurbil dago. | Inbertsioetan aurten jauzi handia egiteko eta %50 handitzeko haizea alde izango zela aldarrikatu zuen Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia sailburuak, 2022rako aurrekontuak aurkeztu zituenean. Diru itxura du haize horrek, ez soilik Europatik etorriko denak edo maileguen bitartez merke lor dezakeenak, baizik eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zerga sistemetatik lor dezakeenak. Alde horretatik, kexurik ez du izango, bilketa historikoa izan delako 2021ekoa, eta hori hobetuko dela espero baita 2022an.
Gipuzkoako Ogasunak gaur eman du 2021ean bildutakoaren berri, eta Arabak eta Bizkaiak aurreratutakoa baieztatu zuen: zerga bilketa uste baino hobea izan da. Finantzen Euskal Kontseiluaren azken bileran, urrian, iaz 15.578 milioi euro bilduko zirela aurreikusi zuten hiru aldundietako ogasunek eta Azpiazuren sailak, baina abenduaren 31rako 15.962,2 milioi sartu dira kutxetan, hau da, 384,3 milioi gehiago. 2020an baino 2.013 milioi gehiago dira (+%14,4).
Bilketa horrek agerian utzi du Finantzen Euskal Kontseiluak oso zuhur jokatu zuela 2020ko urrian, 2021erako lehen aurreikuspena egin zuenean: 14.250 milioi jasoko zirela iragarri zuen, azkenean jaso dena baino 1.712 milioi gutxiago. Aurtengorako aurreikuspenak ere zuhurregia dirudi orain. Urrian iragarri zuten aurten 16.290 milioi euro sartuko zirela aldundien kutxetan, hau da, 2021erako kalkulatutakoa baino 712 milioi gehiago (+%4,5).
Baina 2021eko azken hiruhilekoan bilketak izandako bilakaerarekin, orain 300 milioi euro eskas beharko lirateke prebisio hori betetzeko, hots, %1,8 gehiago. Igoera apalegia dirudi, batez ere kontuan hartuta jarduera ekonomikoak jauzi handi bat egitea espero dela. Eusko Jaurlaritzaren beraren aurreikuspen berrituek diote aurten hiru lurraldeetako BPG barne produktu gordina %6,7 handituko dela.
Ezohiko sarrera bat
Gipuzkoak 5.340,1 milioi euro jaso zituen iaz zergetan, 2020an baino %15,2 gehiago. Bizkaiak 8.136,1 milioi bildu zituen (+%14,2) eta Arabak 2.486,1 (+%13,9). Hiruetan gainditu dituzte 2019ko datuak ere.
Enpleguak izan duen bilakaera onak errenta zergaren bilketa sendoa ekarri du, eta BEZak berreskuratu egin du 2020an galdutakoaren zati handi bat, kontsumoaren suspertzearengatik.
Edonola ere, izan da beste faktore koiuntural bat ere: Espainiako Estatuak 421 milioi eman dizkie foru ogasunei, hidrokarburoen BEZaren itzulketarekin zuten aspaldiko eztabaida batean galtzaile atera delako. Zerga nagusiei dagokienez, PFEZ errenta zergaren bitartez 6.114,3 milioi bildu dituzte hiru ogasunek, aurreko urtean baino %8,2 gehiago. Igoera handia da, batez ere kontuan hartuta errenta zerga izan zela 2020an gutxien sufritu zuena (-%1,1), neurri handi batean aldi baterako enplegu erregulazioek eragotzi zutelako hamarnaka mila langile langabezian geratzea aldi luze baterako.
Kontsumoak jauzi handia egin zuen 2021an 2020arekin alderatuta, itxialdiarik ez zelako izan, ostalaritzak muga txikiagoak izan zituelako, eta aurreko urtean pilatutako aurrezkiaren zati bat kontsumora bideratu delako. Horren ondorioz, aldundien kudeaketa zuzeneko BEZaren bidez 4.116 milioi jaso dituzte foru ogasunek, aurreko urtean baino 581 milioi gehiago (+%16,4). Horrenbestez, zerga horrek praktikoki berreskuratu egin du pandemian galdutakoa —4.129 milioi bildu zituen 2019an—.
Sozietate zerga, herren
Sozietate zergak, berriz, 2019ko kopuruetatik oso urrun jarraitzen du, orduan baino 159 milioi gutxiago bildu baitzituen iaz (-%12,1). Edonola ere, izan da hobekuntza bat 2020arekin alderatuta —103 milioi euro, +%9,9—, atzeratutako ordainketa batzuk gauzatu direlako. Bilketa uste baino handiagoa izan da, aldundiek %1,1eko hazkundea bakarrik espero zutelako.
Sozietate zergaren pisuak nahiko apala izaten jarraitzen du, bilketa osoaren %7,2ra ez baita heltzen. Ehuneko hamarretik gorakoa izan zen hainbat urtez, eta %8,6 izan zen 2019. urtean. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208833/ramon-diaz-oroitu-dute-loiolan-etak-hil-eta-21-urtera.htm | Politika | Ramon Diaz oroitu dute Loiolan, ETAk hil eta 21 urtera | Senide eta lagunek omenaldia egin diote Donostian, ETAk hil zuen lekuan. | Ramon Diaz oroitu dute Loiolan, ETAk hil eta 21 urtera. Senide eta lagunek omenaldia egin diote Donostian, ETAk hil zuen lekuan. | 2001eko urtarrilaren 26an, gaur duela 21 urte, ETAk Ramon Diaz Itsas Komandantziako sukaldaria hil zuen Donostian, haren autoan bonba bat zartarazita. Senideek, lagunek eta Loiolatarra elkarteko kideek omenaldia egin diote gaur, 08:00etan, ETAk hil zuen lekuan eta orduan, Loiolan. Paretan haren argazkia jarri dute, eta lore eskaintza egin diote, baita minutu bateko isilunea ere.
Donostiako Udaleko ordezkariak ere izan dira ekitaldian, baita Guillermo Etxenike Espainiak Gipuzkoan duen ordezkaria ere. Etxenikeren hitzetan, «ETAko pistolariak Euskal Herriaren traidore» bilakatu ziren Diaz hilda. Maria Jesus Idoeta Donostiako EAJko zinegotziak adierazi du «heriotza krudel eta injustua» izan zela Diazena. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208834/ordu-erabakigarriak-johnsonentzat.htm | Mundua | Ordu erabakigarriak Johnsonentzat | Bertako komunikabideek aurreratu dutenez, gobernuko idazkariordeak amaitua luke Downing Streeteko festei buruzko txostena, eta datozen orduetan utz lezake gobernuaren esku. Johnsonek agerraldia du gaur parlamentuan. | Ordu erabakigarriak Johnsonentzat. Bertako komunikabideek aurreratu dutenez, gobernuko idazkariordeak amaitua luke Downing Streeteko festei buruzko txostena, eta datozen orduetan utz lezake gobernuaren esku. Johnsonek agerraldia du gaur parlamentuan. | Erresuma Batuko Gobernuak ez du oraindik jaso Sue Gray idazkariordeak osatutako txostena, baina hura bukatuta dagoela zabaldu dute dagoeneko hango komunikabideek. Orain, galdera nagusia da noiz ezagutaraziko duten, gaur ala bihar. Hori, burokraziak jartzen dituen baldintza guztiak betetzen baditu, eta txostenean jasotzen diren informazioek Poliziak atzo zabaldutako ikerketa oztopatzen ez badute. Dena den, hura jaso eta berehala ondorioak ezagutaraztea litzateke Londresen asmoa, betiere, «segurtasun arazorik» ez bada. «Oso argi esan dugu ondorioak jakinaraziko ditugula. Baina ez dakigu zer jasotzen duen txostenak, eta gerta liteke, adibidez, segurtasunarekin lotutako auziak jasotzea, eta horiek ezagutarazteko arazoak izatea. Baina ondorioak bai, ondorioak argitaratuko ditugu», azaldu du Liz Trussek, Atzerri gaietarako idazkariak.
Boris Johnson lehen ministroak berak esan du argitara emango dituela txostenean jasotako ondorioak, hura jaso eta «berehala», eta jarraian agerraldia egingo duela Komunen Ganberan. Hain zuzen ere, astero bezala, alderdikide eta, batez ere, oposizioko kideen galderak erantzun ditu gaur parlamentuko saioan. Hasiera batean zabaldu da orduan emango zuela gobernuburuak txostenaren berri, baina ez da hala izan. Hala ere, gertuko iturriek ez dute baztertzen arratsaldean lehen ministroak ezohiko agerraldi batera deitzea. Hala ez balitz, bihar arte itxaron beharko litzateke.
Parlamentuko saioan laboristek ez dute aukerarik galdu Johnsonen aurka jotzeko. Laboristen buru Keir Starmerrek legebiltzarrari gezurretan aritu izana egotzi dio lehen ministroari, aurreko hilean esan zuenean berak ez zuela araurik urratu, eta dimisioa emateko eskatu dio beste behin. «Lotsagarritzat» jo du oposizioko buruak Polizia lehen ministroa ikertzen aritzea, eta salatu du haren «gaizkide» direla gobernuko kideak ere, ez diotelako lehen ministroari azalpenik eskatu. Johnsonek, ordea, ukatu egin ditu bere aurkako akusazioak, eta ikerketa haren tokia hartzeko baliatu nahi izatea egotzi dio Starmerri.
Aldiz, nabarmentzekoa izan da Alderdi Kontserbadoreko diputatuen jarrera. Izan ere, ez dute hitzik egin abian den ikerketaz, baina aurreko agerraldietan eurak ere kritiko agertu izan dira gobernuburuaren jokabidearekin. Kontserbadoreek behin eta berriz berretsi dute «erabat independentea» izan dela Grayren ikerketa, eta han jasotakoetan ez duela beste inork esku hartu. Horiek hala, gerta liteke hura argitara atera eta gutxira kontserbadoreek eurek Johnsonen aurkako konfiantza mozio bat aurkeztea, eta hura dimititzera behartzea. Erresuma Batuko hainbat hedabidek ez dute baztertzen astea amaitu baino lehen gertatzea hori.
Itxialdi garaian lehen ministroaren eta gobernuaren egoitzetan egindako festek eragin dute Erresuma Batuko Gobernuaren azken krisia. Izan ere, dozenaka lagun elkartu ziren batzar horietan, gobernuak berak toki itxietan bi pertsona baino gehiago biltzea debekatua zuenean, pandemiaren unerik okerrenean. Johnsonek ukatu egin zuen hasieran festa horietan egon izana, baina aurten aitortu behar izan du baietz, parte hartu zuela, betiere nabarmenduta «lan bilerak» ziren usteetan joan zela. Hala, burua makurtu eta barkamena eskatu behar izan du lehen ministro kontserbadoreak oposizioa baretze aldera, baina ez du dimisioaz hitzik egin; aldiz, ikerketaren ondorioak ezagutu arte itxaroteko eskatu die batzuei zen besteei.
Une erabakigarrian dator Grayren dokumentua. Izan ere, kontserbadoreak beherantz doaz inkestetan —azken galdeketen arabera, bozak orain egingo balira laboristentzat izango lirateke botoen %41, 5 eta kontserbadoreentzat %31—, eta maiatzean eskualdeko hauteskundeak egingo dituzte Erresuma Batuan. Boz horietara aurkeztekoak dira aurten lehen legealdia duten diputatu asko, eta ikerketa honek bultza ditzake horiek Johnsonen aurka, karguari eutsi ahal izateko. Gobernuburuaren sostengua, baina, gainbehera zen lehendik ere, bere agintaldiko zutabe nagusiak, brexit edo Europako Batasunetik ateratzeko ekinbideak izandako gorabeheren ondorioz.
Alderdi batzuek eta besteek izan dezaketen babesa ez ezik, politikariekiko fedea ere beherantz doa. Ipsos etxeak argitaratutako azken galdeketen arabera, herritarren laurdenak ez luke politikariengan sinetsiko. 2016tik jaso den daturik okerrena da. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208835/hemezortzi-pertsona-hil-dira-kanarietara-bidean.htm | Mundua | Hemezortzi pertsona hil dira Kanarietara bidean | Caminando Fronteras GKEak salatu du kostazainek bazutela haien kokapenaren berri, baina berandu heldu zirela. | Hemezortzi pertsona hil dira Kanarietara bidean. Caminando Fronteras GKEak salatu du kostazainek bazutela haien kokapenaren berri, baina berandu heldu zirela. | Gobernuz kanpoko Caminando Fronteras erakundeko kide Helena Malenok eman du ezbeharraren berri Twitter sare sozialean. Gutxienez hemezortzi pertsona hil dira goizaldean Lanzarote uhartera bidean. Antza, kostazainek bazuten ontziaren kokapenaren berri, baina berandu heldu zen laguntza. «Ez badatoz, hilda gaude; ezin dugu ordu erdi gehiago ere iraun», esan zion ontziko bidaiarietako batek erakundeari.
Ordu batzuk lehenago Malenok berak abisatu zuen 68 pertsona arriskuan zeudela Atlantikoan, Kanarietara bidean; hamalau adingabe zeuden ontzian zihoazenen artean. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208836/ccook-eskatu-du-eskola-publiko-eta-itunpeko-guztiek-leku-kopuru-jakin-bat-gordetzea-ikasle-zaurgarrienentzat.htm | Gizartea | CCOOk eskatu du eskola publiko eta itunpeko guztiek leku kopuru jakin bat gordetzea ikasle zaurgarrienentzat | Eskola segregazioari aurre egiteko hamalau proposamen egin ditu sindikatuak. Euskarari dagokionean, proposatu dute ikerketa bat egitea, «egindako akatsak hautemateko eta ikastetxeetan metodo eleaniztunak proposatzeko». | CCOOk eskatu du eskola publiko eta itunpeko guztiek leku kopuru jakin bat gordetzea ikasle zaurgarrienentzat. Eskola segregazioari aurre egiteko hamalau proposamen egin ditu sindikatuak. Euskarari dagokionean, proposatu dute ikerketa bat egitea, «egindako akatsak hautemateko eta ikastetxeetan metodo eleaniztunak proposatzeko». | Egun dagoen eskola segregazioa «onartezina» dela iritzita, egoerari buelta emateko hamalau proposamen egin ditu CCOO Euskadi sindikatuak. Gaur goizean egin ditu publiko, Bilbon emandako prentsaurreko batean. Haien irudiko, egoera ahulenean dauden ikasleak —maila sozioekonomiko txikia dutenak, behar bereziak dituztenak, hizkuntzarekin laguntza behar dutenak, etorkinak, gutxiengo etnikoak...— sare publikoko eta itunpekoko ikastetxeen artean banatu beharko lirateke, «modu heterogeneoan». Egungo egoera kritikatu dute: «Ez da justifikagarria EAEko ikasleak bi hezkuntza sareetan kopuru berean matrikulatu arren, sare publikoak ikasle zaurgarri horien % 80 baino gehiago hartzea». Aurrerantzean horrela izan ez dadin, leku erreserba sistema bat martxan jartzea nahi dute; hau da, ikastetxe publiko eta itunpeko guztiek leku jakin batzuk gorde beharko dituzte gabezia sozioekonomikoak edo hezkuntza premia bereziak dituzten ikasleentzat, baita matrikula bizia —ikasturtean zehar iristen diren ikasleak— kudeatzeko ere. Sindikatuak matrikulazio prozesuak «erabat» aldatzearen alde egin du, eta eskatu du «bidezkoagoa» izango den sistema horretan parte hartzeari uko egiten dioten itunpeko eskolei pixkanaka finantzaketa publikoa kentzeko.
Ikasle zaurgarrienei leku batzuk gordetzearekin batera, matrikulazioan beste aldaketa batzuk egitea ere sustatu nahi dute. Besteak beste, garrantzia txikiagoa izatea ikastetxean anai-arrebak izateak; eta, aldiz, garrantzitsuagoa izatea ikastetxetik gertu bizitzea: «Beti defendatuko dugu ikastetxea eskualdeko, udalerriko edo auzoko bizitzan txertatzea, hurbiltasunagatik eta ingurunea gizarteratzeagatik. Horregatik, aldaketa esanguratsuak egin behar dira matrikulazio prozesuan familiei eska dakizkiekeen betekizunetan, printzipio hori lehenesten laguntzeko». Ildo beretik, segregazioa murrizte aldera, eskatu dute itunpeko ikastetxeei kuotak kobratzea debekatzeko: «Itunpeko ikastetxeen 'borondatezko' hileko kuotak iruzur hirukoitza dira, Hezkuntza Sailak onartu egiten dituelako, familia gehienek ez dakitelako ez direla nahitaezkoak, eta nahi ez dituzten ikasleak baztertzeko erabiltzen direlako, Euskadiko eskola segregazioaren funtsezko faktorea izanik».
Euskarari dagokionez, beste hainbat hezkuntza eragilek egungo hizkuntza ereduak kendu eta euskarazko murgiltze orokortua ezartzeko eskatu badute ere, CCOOk ez du bide horretatik jo. Sindikatuak honakoa proposatu du: «Elebitasun ofizialaren errealitateari buruzko ikerketa analitikoa egitea, egindako akatsak hautemateko eta ikastetxeetan metodo eleaniztunak proposatzeko, testuinguru soziolinguistikoaren arabera». Haren esanetan, EAEko Eskola Kontseiluaren txostenek erakusten dute ikasleen euskalduntzean jaitsiera bat egon dela, baita D ereduan ari direnen artean ere. Hori horrela, hizkuntza gutxitua lehenetsi behar dela esan du, baina gainerako hizkuntzetako gaitasunak alde batera utzi gabe.
Bestelako hainbat proposamen
Segregazioari aurre egiteko bestelako hainbat eskaera ere egin ditu CCOO Euskadik, hala nola, 0-3 urteko etapa «zabaltzea eta orokortzea», bereziki egoera ahulenean dauden eremu edo auzoetan; hezkuntza premia bereziak dituzten ikasleak azkar hautematearen aldeko apustua egitea; eta Hezkuntza Ekitatearen Behatokia sortzea, «Hezkuntza Sailari urtero hezkuntza ekitatearen maila aztertzeko politikak bilatzen lagunduko dioten neurriak errazteko».
Eta hauek guztiak garatzeko, ezinbestekoa izango da finantzaketa. Hezkuntzan egiten den inbertsioa handitu beharra dagoela iruditzen zaie, ratioak jaisteko, eta, horrela, ikasgeletako aniztasuna hobeto kudeatu ahal izateko. Hain zuzen, inbertsioak Barne Produktu Gordinaren %7 izan beharko lukeela uste dute. «Oraindik % 5era iritsi gabe gaude». |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208837/otsailaren-11tik-18ra-egingo-dute-emakumeak-zientzian-egitasmoa.htm | Gizartea | Otsailaren 11tik 18ra egingo dute Emakumeak Zientzian egitasmoa | «Adin guztietako jendeak» izango du ekimenean parte hartzeko aukera. 25 ekintza baino gehiago antolatu dituzte, eta aurrez aurrekoak, birtualak edo hibridoak izango dira. | Otsailaren 11tik 18ra egingo dute Emakumeak Zientzian egitasmoa. «Adin guztietako jendeak» izango du ekimenean parte hartzeko aukera. 25 ekintza baino gehiago antolatu dituzte, eta aurrez aurrekoak, birtualak edo hibridoak izango dira. | Zientzia «nesken kontua» badela ahalik eta «pertsona gehienei» zabaltzeko, Emakumeak Zientzian ekimenaren barruan programa «zabal bat» diseinatu dute, 25 ekintza baino gehiagorekin. Otsailaren 11tik aurrera antolatu dute proiektuaren seigarren edizioa, «batik bat» 11tik 18ra bitarteko astean. Gaur egungo osasun egoera dela-eta, aurrez aurreko jarduera guztiak «behar diren» osasun neurriekin egingo direla adierazi dute antolatzaileek, eta horietako batzuetan COVID txertaketa ziurtagiria aurkeztu beharko dela.
Proiektuaren helburua da, besteak beste, zientzian diharduten emakumeen lana ikusaraztea, jarduera zientifiko-teknikoak «gizonezkoen kontua direlako ustea apurtzea», eta neskek zein nerabeek zientziako ikasketak hauta ditzaten «sustatzea». Horretarako, «adin guztietako jendeak» izango du ekimenean parte hartzeko aukera; izan ere, familientzako, nerabeentzako, eskolentzako 55 urtetik gorako emakumeentzako eta publiko orokorrarentzako jarduerak antolatu dituzte. Ekintzak aurrez aurrekoak, birtualak edo hibridoak izango dira.
Programazio osoa eta izena emateko aukera gaur jarri dute ikusgai Emakumeak Zientzian proiektuaren webgunean. Eskainiko dituzten akintzen artean daude, besteak beste, esperimentu tailerrak, jokoak, antzezlanak, mahai inguruak, erakusketak eta filmen proiekzioak.
Horrez gain, seigarren edizioko berrikuntza eta «proba pilotu» gisa, ekimen bat jarriko dute martxan: Donostiako saltoki batzuen erakusleihoetan emakume zientzialari batzuk omenduko dituzte. Otsailaren 11tik 18ra bitarteko astean, gainera, proiektuaren webgunean dibulgazio materiala jarriko dute eskuragarri.
Erakundeen laguntza
Hamazazpi euskal erakunderekin elkarlanean antolatu da 2022ko Emakumeak Zientzian egitasmoa; iaz baino sei erakunde gehiagok hartu dute parte. Zehazki erakunde hauek eman diote bultzada proiektuari: Polymat, CIC Nanogunea, Donostia International Physics Center (DIPC), Materialen Fisika Zentroa (CFM CSIC-EHU), CIC Biomagune, Biodonostia, Tecnun-Ingeniaritza Eskola, Ceit, Eureka zientzia museoa, Gipuzkoako Ingeniari Industrialen Elkargo Ofiziala, Basque Center on Cognition, Brain and Language (BCBL), Lortek, EHUko Informatika Fakultatea, Gipuzkoako Ingeniaritza Eskola eta Kimika Fakultatea, Elhuyar eta Gipuzkoako Zientzia eta Teknologia Parkeak. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208838/nafarroako-gobernuak-ostiralean-aurkeztuko-die-euskararen-dekretua-sindikatuei.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak ostiralean aurkeztuko die Euskararen Dekretua sindikatuei | Funtzio Publikoko Mahai Orokorrean aurkeztuko dute. Ordutik aitzina, sindikatuek hamabost eguneko epealdia izanen dute alegazioak jartzeko. PSNk aurreratu du euskara ez dela balioetsiko eremu ez-euskaldunetan. | Nafarroako Gobernuak ostiralean aurkeztuko die Euskararen Dekretua sindikatuei. Funtzio Publikoko Mahai Orokorrean aurkeztuko dute. Ordutik aitzina, sindikatuek hamabost eguneko epealdia izanen dute alegazioak jartzeko. PSNk aurreratu du euskara ez dela balioetsiko eremu ez-euskaldunetan. | Jakinarazi dute data: Euskararen Dekretua etzi ailegatuko da Nafarroako Funtzio Publikoko Mahai Orokorrera, azkenik. Nafarroako Gobernuko presidenteorde Javier Remirezek iragarri du gobernuak ostiralean aurkeztuko diela dekretua sindikatuei. Prozedurak agintzen duenez, sindikatuek ondoko hamabost egunetan izanen dute dokumentuari alegazioak jartzeko aukera.
Ikusi gehiago: Ana Ollo, Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetarako Kontseilaria: «Euskararen inposizioaz hitz egitea gorroto diskurtso bat da»
Nafarroako Euskararen Dekretua aspaldi da polemika iturri. Gobernuak 2017an onartu zuen, baina epaileek baliogabetu egin zituzten zenbait puntu. Horien artean, administrazioari loturiko lan deialdietan euskara meritu gisan hartzea arautzen duena. Indargabetze horren ondorioz, Nafarroako eremu mistoan eta ez-euskaldunean egiten diren lan deialdietan euskara ez da balioesten; 0 puntu ematen dira hizkuntzaren ezagutzaren truke. Ingelesari, frantsesari eta alamenari, berriz, bai. Euskararen Dekretu berriak alderdi horretan eragitea espero dute askok, euskara meritu gisa aintzat hartua izan dadin. Ordea, aurrerapena egin du PSNk: arau berriak ez dakar aldaketarik eremu ez-euskaldunei dagokienez. Eremu horietan, euskara ez da meritu izanen. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208839/neurri-murriztaileak-beste-bi-astez-luzatuko-ditu-nafarroako-gobernuak.htm | Gizartea | Neurri murriztaileak beste bi astez luzatuko ditu Nafarroako Gobernuak | Ostalaritza 01:00etan ixteko arauari eta barran kontsumitzeko debekuari eutsiko diete, besteak beste. | Neurri murriztaileak beste bi astez luzatuko ditu Nafarroako Gobernuak. Ostalaritza 01:00etan ixteko arauari eta barran kontsumitzeko debekuari eutsiko diete, besteak beste. | Otsailaren 14ra arte. Nafarroako Gobernuak COVID-19aren aurkako neurri murriztaileak beste bi astez luzatzeko baimena eskatu dio Nafarroako Auzitegi Nagusiari. Epaileek oniritzia berretsiz gero, otsailaren 1etik aurrera ere indarrean izanen dira honako neurri hauek: ostalaritza lokalak 01:00etatik 06:00etara ixtea, mahaian eserita kontsumitu behar izatea, eta gehienera hamar pertsona elkartzeko muga.
Nafarroako Gobernuak abendu bukaeran ezarri zituen neurri horiek, eta urtarrilaren 14an luzatu zituzten lehen aldiz. Bietan, Nafarroako Auzitegi Nagusiaren onespena jaso zuen Maria Txibiteren gobernuak. Izan ere, epaileen iritziz, «beharrezkoak eta neurrikoak» dira.
Oraingo honetan ere, neurriei eustea «oso garrantzitsua» dela uste du Santos Indurain Osasun kontseilariak. «Beheranzkoa nabaritu dugu birusaren transmisioari dagokionez, baina joera hori sendotu beharra dago. Bestalde, ospitaleen okupazio maila ere oso handia da oraindik. Ez dugu atzera egin nahi», azaldu du gobernu kontseilu osteko agerraldian.
Indurainek azaldu duenez, neurri murriztaileen luzapenaz gain Nafarroako Gobernuak erabaki du «osasun sistema indartzen segitzea» eta «gaitzaren arakatze sistema egokitzen segitzea». Besteak beste, kontratua udara arte berrituko diete izurriagatik behin-behinean kontratatutako osasun langileei: «Horrek arnasa hartzeko aukera emanen dio gure osasun sistemari, oraindik indarrean den seigarren olatuaren ostean». Kontseilariak nabarmendu du gobernuak «apustu ekonomiko garrantzitsua» egin duela kontratu horiek berritzeko: «15 milioi euroko aurrekontua erabiliko da horretarako».
Hirugarren dosia, 18 urtetik gorakoei
Eusko Jaurlaritzak egin bezala, Nafarroako Gobernuak ere zabaldu egin du COVID-19aren aurkako txertoaren indartze dosia emateko adin tartea. Hala, otsailaren 1etik aurrera, 18 urtetik gorako guztiei hirugarren dosia jartzeko aukera emanen diete. Kontseilariak azaldu duenez, 60.000 bati emanen diete ordua hartzeko aukera, gaurtik aurrera.
Ordurik gabeko txertaketari ere eutsi nahi dio Osasun Departamentuak eta, otsailaren lehenetik aurrera, seminarioan eginen dute, Forem zentroko txertatze gunea itxita. 12.075 pertsona txertatu dituzte txertatze lerro hori abuztuaren bukaeran zabaldu zenetik.
Bestalde, LABI Babes Zibileko Planaren Aholku Batzordea datorren ostiralean biltzekoa da, COVID-19aren aurkako egungo prebentzio neurriei eutsi edo horiek aldatu erabakitzeko. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208840/etsk-trenbidearen-egungo-ibilbideari-eutsiz-eraikiko-du-zarauzko-geltoki-berria.htm | Gizartea | ETSk trenbidearen egungo ibilbideari eutsiz eraikiko du Zarauzko geltoki berria | Mitxelena kaleko herritarrek obren aurkako hainbat protesta ekintza egin dituzte azken hilabeteetan, eta, gutxienez, lortu dute trenbidea euren etxeetara gehiago ez gerturatzea. Bigarren erraila, ordea, eraikiko du ETSk. | ETSk trenbidearen egungo ibilbideari eutsiz eraikiko du Zarauzko geltoki berria. Mitxelena kaleko herritarrek obren aurkako hainbat protesta ekintza egin dituzte azken hilabeteetan, eta, gutxienez, lortu dute trenbidea euren etxeetara gehiago ez gerturatzea. Bigarren erraila, ordea, eraikiko du ETSk. | Zarauzko (Gipuzkoa) trenbide berria ez da lehen baino gehiago gerturatuko Mitxelena kaleko etxeetara. ETS Euskal Trenbide Sareak abuztuan hasi zituen tren estazio berria eraikitzeko obrak, eta, herritarrei azalpenik eman gabe, martxan jarri zituen egungo trenbidearen eta Mitxelena kaleko etxeen artean bigarren errail bat eraikitzeko lanak.
«Lanak hasi zituztenean, uste genuen hobekuntza batzuk egiteko asmoa zutela, eta gerora konturatu gara lehengo trenbidearen eta etxebizitzen artean bigarren trenbide bat eraikitzen ari direla», azaldu zion bizilagunen izenean Itziar Aldabaldetrekuk Zarauzko Hitza-ri azaroan. Azken hilabeteetan hainbat bilkura egin dituzte auzotarrek, bai euren artean baita udalarekin eta ETSrekin ere, egitasmoaren aurka antolatzeko eta protesta egiteko. Azaroan manifestazio bat egin zuten, Trenbide bikoitza stop lelopean.
Azkenean, lortu dute trenbidea euren etxeetara gehiago ez gerturatzea. Trenbide bikoitza, ordea, egin egingo du ETSk. Lekualdatu egingo du errail berria: Mitxelena kalera beharrean, Lapurdi kalera zabalduko du trazadura; han handiagoa da etxeekiko distantzia. Hegoaldera beharrean, iparraldera. ETSk, gaur argitaratu duen oharrean, azaldu du erabaki hori hartu duela «udalarekin adostuta eta herritarren sentsibilitatea kontuan hartuta».
Bigarren trenbidea ehun metro inguruko maniobra trenbidea izango da. ETSren arabera, noizbehinkako erabilera izango du, Donostialdean trenbide sareko mantentze-lanak egiteko: «Beraz, eragin akustikoak ez du aldaketarik izango», gehitu du.
Eskaera historikoa
Erakunde publikoak azaldu duenez, «Zarauzko geltoki berriaren eraikuntzari esker, gaur egun dauden trenbide instalazioak modernizatzeaz gain, udalerrian trenbide trazaduraren hiri integrazioa hobetuko da». Zarauzko herritarren eskaera historikoa, ordea, trenbidea lurperatzearena da; izan ere, herria bitan zatitzen du egungo ibilbideak.
Udalak eta ETSk, ordea, ez dirudi urratsak noranzko horretan emateko asmorik dutenik. Geltoki berria eta bigarren trenbidea erakitzeaz gain, ETSk herriaren ekialdeari zerbitzua ematen dion San Pelaioko geraleku berria eraikitzeko obrei ekingo die laster. Udalak, berriz, Mitxelena eta Lapurdi kaleak lotuko dituen azpiko pasabide berri bat eraikitzeko asmoa du. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208841/eh-bilduk-erck-eta-unidas-podemosek-eskatu-dute-eliza-katolikoaren-pederastia-kasuak-argitzeko.htm | Gizartea | EH Bilduk, ERCk eta Unidas Podemosek eskatu dute Eliza Katolikoaren pederastia kasuak argitzeko | Espainiako Kongresuan eskatu dute ikerketa batzorde bat sortzeko. Adierazi dute batzordeak biktimen aldeko erreparazioa «erraztu» beharko duela, «justizia errestauratiboko» prozeduren bidez. | EH Bilduk, ERCk eta Unidas Podemosek eskatu dute Eliza Katolikoaren pederastia kasuak argitzeko. Espainiako Kongresuan eskatu dute ikerketa batzorde bat sortzeko. Adierazi dute batzordeak biktimen aldeko erreparazioa «erraztu» beharko duela, «justizia errestauratiboko» prozeduren bidez. | EH Bilduk, ERCk eta Unidas Podemosek ikerketa batzorde bat sortzeko eskatu dute Espainiako Kongresuan, Eliza Katolikoko kideek haur eta nerabeei egindako sexu erasoak argitzeko. Adierazi dutenez, Eliza Katolikoaren barruan adingabeei egindako sexu erasoak «arazo historikoak» izan dira nazioartean.
Horrekin batera, salatu dute Eliza Katolikoaren zein botere politikoaren «egitura patriarkalek» eraso horiek eta, beraz, biktimak «ikusezin» bihurtu dituztela. Nabarmendu dute batzordeak biktimen aldeko erreparazioa «erraztu» beharko duela, «justizia errestauratiboko» prozeduren bidez.
Azaldu dutenez, Frantzisko aita santuak 2019an dekretu bidez agindu zuen Eliza Katolikoak pederastia kasuak «estaltzeari» utz ziezaiola. Hala ere, Jaume Asens Unidas Podemosen talde parlamentarioko presidente eta diputatuak azaldu du proposamena egiteko erabakia hartu dutela, besteak beste, «Espainiako Eliza Katolikoaren kupulak jarrera oztopatzailea» izan duelako. Gaineratu du gertaera «higuingarriak» direla, eta biktimak ez ezik, gizarte guztia «interpelatzen» dutela.
Bel Pozueta EH Bilduko diputatuaren arabera «egia jakiteko garaia» da, eta PSOEri eskatu dio «ausartzeko» eta tramitazioa «aurrera eramateko». Izan ere, nabarmendu du «garrantzitsua» dela ikerketa batzorde hori sortzea, besteak beste, sexu erasoak jasan dituztenek ikusteko kontatzen zutena «aitortua dela», kontzientziazio bat «aurrera eramateko», eta «berriro ez gertatzeko». |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208842/europan-saltzen-den-oreganoaren-ia-erdia-beste-zerbaitekin-nahastuta-dago.htm | Gizartea | Europan saltzen den oreganoaren ia erdia beste zerbaitekin nahastuta dago | Europako Batzordearen ikerketa batek iruzurra aurkitu du sei espezietan: nagusiki oreganoan, baina baita piperbeltzean, kominoan, kurkuman, azafraian eta piperrautsean ere. | Europan saltzen den oreganoaren ia erdia beste zerbaitekin nahastuta dago. Europako Batzordearen ikerketa batek iruzurra aurkitu du sei espezietan: nagusiki oreganoan, baina baita piperbeltzean, kominoan, kurkuman, azafraian eta piperrautsean ere. | Ohikoa da saltokietan saltzen diren espezieak aizunduta egotea. Hori utzi du agerian Europako Batzordeak argitaratutako ikerketa batek. Batzordearen ikerketa zentroak 21 herrialdetan jasotako 1.885 produktu aztertu ditu, sei espezia ezberdinenak: oreganoa, piperbeltza, kominoa, kurkuma, azafraia eta piperrautsa. Azaldu dutenez, gai horri buruz sekula egin den ikerketarik handiena da.
Emaitzak deigarriak dira: aztertutako produktuen %17 beste zerbaitekin nahastuta dago. 1.885 produktutatik 323. Produktu aizunduena, nabarmen, oreganoa da: aztertutako oregano laginen %48k iruzurra zuten. Piperminaren kasuan %17 zeuden aizunduta, kominoaren kasuan %14, azafraiarenean %11, kurkumarenean %11, eta piperrautsarenean %6. Ondorioz, Europan saltzen den oreganoaren ia erdia ez da oregano hutsa, eta batzordeak kontrol gehiago eskatu du.
Eta zerekin nahasten dituzte ba espezie horiek? Nagusiki, beste landare batzuekin. Hori arriskutsua izan daiteke, batez ere alergikoak diren pertsonentzat, ez baitakite zehazki zer kontsumitzen ari diren. Laginen %2an, berriz, baimendu gabeko koloratzaileak topatu dituzte. Kasu hori nabarmena izan da, adibidez, azafraiaren kasuan: aztertutako 141 azafrai laginetatik 12tan aurkitu dute halako koloratzaileak.
Nahasteko erabili den materiala bat edo bestea izan da ere, ikerketa zentroak azpimarratu du iruzur larria dela produktuak aizuntzearena, «erabiltzailea prezio altuago bat ordaintzen ari delako kalitate gutxiago duen produktu batengatik». |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208843/50-migratzaile-aterpetuko-dituzte-bidarten.htm | Gizartea | 50 migratzaile aterpetuko dituzte Bidarten | Pirinio Atlantikoetako prefeturak herri batzuei harrera dispositiboan parte hartzeko eskatu die, «Frantziako elkartasun nazionalaren izenean». Calaiseko (Frantzia) kanpamentuetatik etorriko dira migratzaileak. | 50 migratzaile aterpetuko dituzte Bidarten. Pirinio Atlantikoetako prefeturak herri batzuei harrera dispositiboan parte hartzeko eskatu die, «Frantziako elkartasun nazionalaren izenean». Calaiseko (Frantzia) kanpamentuetatik etorriko dira migratzaileak. | Bidarteko (Lapurdi) aterpetxe bat migratzaileen esku ezarri du Pirinio Atlantikoetako prefeturak. Agiri baten bidez zehaztu dute 50 lagun aterpetzen ahalko dituztela bertan, gehienez ere otsailaren 20ra arte. Atherbea gizarte laguntzarako elkarteak kudeatuko du egitasmoa, eta prefeturaren aginduz jarriko dute martxan, datozen egunetan.
Prefeturak zehaztu du Calaiseko kanpalekutik (Frantzia) ekarriko dituztela migratzaileak, asilo eskaera bertatik egin ahal izateko, edo beren egoeraren arabera egitura «egokietara» bideratzeko. Prefeturak argudiatu du «Frantziako elkartasun nazionalaren izenean» plantan ezarri duten egitasmo bat dela, «gainezka diren gune batzuk libratzeko». Segurtatu dute aterpetxearen barnean «joan eta etortzeko askatasuna» izango dutela, eta aterpea eta janaria eskainiko zaizkiela. Gehitu dute: «Gerretatik eta jazarpenetik ihesi datozen horiei harrera egitea helburu humanitario bati erantzutea da».
Calaiseko egoera
Ez da Frantziako Gobernuak halako egitasmo bat martxan jartzen duen lehen aldia. Izan ere, 2015ean Baigorrin (Baxenabarre) 49 errefuxiatu hartu zituzten, Calaiseko «oihanetik» ekarrita. Orduan ere, Atherbea egiturak kudeatu zuen harrera zentroa. Garai hartan, Calaisetik nahi zuenak har zezakeen autobusa, libreki. Baigorrikoa bezalako zentroetan asilo politikoa eskatzeko prozesua abian jartzeko laguntza eskaintzekoa zieten. Ordainez, Erresuma Batuko ametsa bertan behera behar zuten utzi errefuxiatuek. Eta asiloa erdiesteko aukerarik ez zutenentzat, sorterrira bidaliak izateko arriskua hartu.
Geroztik, ordea, Calaiseko egoerak ez du hobera egin: Frantziako Poliziak etengabe desegiten ditu bertako kanpalekuak, eta errefuxiatuek pairatzen duten jazarpena agertzen duten irudiak maiz agertzen dira bertako kazetarien eta argazkilarien lanetan. Iragan urteko azaroan, 27 migratzaile hil ziren Mantxako kanala itsasontziz igaro nahian, eta Darmanin Frantziako barne ministroak «Frantziako Poliziak pasatzaileen kontra eramaten duen lana» txalotu zuen orduan, Calaisera egindako hitzartze batean. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208844/langile-bat-hil-da-irunen-aldamio-batetik-erorita.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Irunen, aldamio batetik erorita | Aurten lan istripuz hildako bosgarren behargina da; hirugarren solairutik erorita hil da. 45 urte zituen. | Langile bat hil da Irunen, aldamio batetik erorita. Aurten lan istripuz hildako bosgarren behargina da; hirugarren solairutik erorita hil da. 45 urte zituen. | 45 urteko langile bat hil da asteazken honetan Irunen (Gipuzkoa), aldamio batetik erorita, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez.
Istripua goizeko hamaikak aldera gertatu da. Obretan dagoen eraikin bateko hirugarren solairutik erori da langilea, hondakinak kentzeko hodia jartzen ari zenean. Kolpearen ondorioz hil da, lekuan bertan. Lankide bat ere zauritu da, lurra jo aurretik haren gainera erori baita. Hildakoak Construcciones Arixurentzat egiten zuen lan, eta, Osalanen txostenaren arabera, egun bat baino ez zeraman enpresan.
Joan den astean 46 urteko langile bat hil zen basoan, adar batek jota, Herrerako gainean (Araba) mozketa lanak egiten ari zela. Iaz, 62 langile hil ziren istripuetan, |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208845/sorgin-izateagatik-zigorturiko-emakumeak-indultatu-ditu-kataluniako-parlamentuak.htm | Mundua | Sorgin izateagatik zigorturiko emakumeak indultatu ditu Kataluniako Parlamentuak | Sorginen ehiza «jazarpen misoginoa» izan zela erabaki du ganberak, gehiengo handiz, eta udalei eskatu diete biktima haien izena kale izendegian sartzeko. | Sorgin izateagatik zigorturiko emakumeak indultatu ditu Kataluniako Parlamentuak. Sorginen ehiza «jazarpen misoginoa» izan zela erabaki du ganberak, gehiengo handiz, eta udalei eskatu diete biktima haien izena kale izendegian sartzeko. | Oroimen historikoaren inguruko erabaki historikoa hartu du Kataluniako Parlamentuak. Sorginen ehizan zigorturiko emakumeak indultatu eta haren izen ona berreskuratu du, gehiengo handiz onarturiko erresulozio baten bidez.
ERC, JxCat, CUP eta EnComun Podem taldeek aurkeztu dute erresoluzioa, eta PSCek ere horren alde bozkatu du. Ciutadans taldeak abstentziora jo du, eta kontra bakarrik PPk eta Voxek bozkatu dute.
Onarturiko testuaren arabera, emakumeok pairatutakoa «jazarpen misoginoa» izan zen. Legebiltzarrak dei egin die udalei kaleak izendatzerakoan kontuan har ditzaten emakume haien izenak.
Sorginkeriaren aurkako Europako lehenengo legea Katalunian ezarri zuten, Vall d'Aneun, 1424. urtean. XV. eta XVI. mendeetan torturatu, zigortu eta hil zituzten emakume gehien herrialdean.
No eren bruixes, eren dones (Ez ziren sorginak, emakumeak ziren) kanpainaren harira heldu da erresoluzioa Parlamentura. Azaroan erregistratu zuten. Bultzatzaileen arabera, testuaren helburua oroimen historikoaren erreparazioa, eta zigorturiko ia mila emakumeei «duintasuna eman eta haiek erreibindikatzea» da. Testuak «politika publikoak bultzatu nahi ditu oinarririk gabeko zigorrengatik exekutatu dituzten emakumeen memoria berreskuratzeko, eta oroimen historikoa indartzeko, beste hainbat lekutan sorturiko ekimenetan bezala, kasu Eskozian, Suitzan, Norvegian eta Nafarroan».
Astelehenean emakume haien inguruko dokumental baten estreinaldian egon zen Pere Aragones Kataluniako presidentea, eta aukeraz baliatu zen esateko sorginen ehiza «feminizidio instituzionalizatua» izan zela, eta Parlamentuaren erabakiak «iraganarekin justizia egiten lagunduko» duela.
ERCko Jenn Diazek esan du egunotan erresoluzioa «barkamen eske publikoa» izango zela. «Agian gauza hauek ez dute beharrezkoak ematen 2022an, baina inork ez ditu lehenago egin».
Parlamentuaren erresoluzioak adierazpen politikoak dira, eta ez dute, berez, eragin juridikorik.
Nuria Morello historialaria eta antropologoak gaia ikertu du, eta ikasitakoa azaldu zuen Iruñean, 2019an eginiko Sorgin-ehizaren historiari buruzko I. topaketa feministan. «Katalunian 400 kasu zenbatu dituzte historialariek, baina zantzuak daude milaka izan zirela jazarritakoak». Haren arabera, instituzioek kontrol sozialeko mekanismoak ezarri beharra zuten, eta horri gutxiengoaren jazarpena gehitu zitzaion. Azaldu zuenez, Kataluniakoak epaiketa sekularrak izan ziren, eta inkisizioak «eginkizun anbiguoa» eduki zuen horietan. Katalunia «deszentralizatutako herria izanik, inkisizioak ez zuen esku hartzeko aukerarik izan».
Euskal Herrian, «kataklismoa»
Euskal Herrian, hainbat auzi egin zituzten sorginkeriaren aitzakiarekin. Lehenetako bat 1525. urtean hasi zuten, Iruñean eta Pirinioetako hainbat bailaratan. Horretan 43 herritar hil zituzten, eta gutxienez beste 100 pertsona auzipetu zituzten. Ondotik Erronkari eta Zaraitzuko sorgin ehiza aipatzen dute historialariek, 1539. eta 1540. urteen artean eginikoa, Anotzibar eta Odieta haranekoa 1575 eta 1577 artean, eta Lapurdikoa, 1609an. «Sorgin ehiza kataklismoa izan da», esan dio BERRIAri Beñat Zintzo Garmendia historialariak azken prozesu horren inguruan.
Ezagunena, ostera, azkena izan zen: Zugarramurdiko prozesua, 1610. urtekoa. Horretan bakarrik, 300 herritar inguru salatu zituzten, eta horietako 11 erre egin zituzten, eta beste bost kartzelan hil ziren.
Edonola ere, Euskal Herriko sorginkeria epaiketa bat xehe agertzen duten agiririk zaharrenak 1370ekoak dira, Ander Berrojalbiz historialariak aurkitu duenez. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208846/gasteizko-mercedes-datorren-astean-egun-batzuez-ixtea-aztertzen-ari-da-zuzendaritza.htm | Ekonomia | Gasteizko Mercedes datorren astean egun batzuez ixtea aztertzen ari da zuzendaritza | Aldi baterako enplegu erregulazioa luzatzeko baldintzei ezetz esan diete sindikatuek, aurrekoaren baldintzak okertzen dituelako. | Gasteizko Mercedes datorren astean egun batzuez ixtea aztertzen ari da zuzendaritza. Aldi baterako enplegu erregulazioa luzatzeko baldintzei ezetz esan diete sindikatuek, aurrekoaren baldintzak okertzen dituelako. | Gasteizko Mercedes-Benz lantegiko langileen ordezkariek eta zuzendaritzako kideek bilera izan dute goizean, enpresak martxan jarri asmo duen aldi baterako erregulazioa negoziatzeko. Hornidura arazoak direla eta, enpresaren nahia da ekainera arte luzatzea erregulazioa, eta tarte horretan langile bakoitzari gehienez 30 egunez aplikatzea.
Sindikatuek, ordea, ezetz esan diote zuzendaritzaren proposamenari, aurreko erregulazioaren baldintzak okertzen dituelako. Izan ere, lehen indarrean zegoen erregulazioan langileek soldataren %80 kobratzea adostu zuten, eta orain, aldiz, %70 kobratzea proposatu die zuzendaritzak.
Enpresak argudiatu duenez, ekoizpen programa murriztu egin behar izan dute piezen hornidurarekin izandako arazoengatik, eta, horrez gain, beste kostu batzuk ere handitu egin dira, logistikarena kasu. Hori dela eta, ezinezkoa da baldintza berberei eustea.
Negoziatzen jarraituko dute bi aldeek datozen egunetan. Otsailaren 4 arteko epea dute horretarako, halere; izan ere, adostasunik ez balego «langileentzako konpentsaziorik gabe» aplikatuko luke enpresak aldi baterako enplegu erregulazioa. Sindikatuek aurreratu dute beste proposamen bat aurkeztuko dutela.
Ekoizpenari eusteko «arazoak» Gainera, zuzendaritzak adierazi du datorren asteko ekoizpenari eusteko «arazoak» izan ditzazkeela. Urte hasiera ona izan bada ere, osagai falta izan dezakeela aitortu du enpresak, eta horregatik, datorren astean lantegia egun batzuez ixtea aztertzen ari dela. Bihar jakinaraziko dute zer egingo duten.
Aurrez ere itxi behar izan dute lantegia osagaien eta, bereziki, mikrotxipen faltagatik. Azken geldialdi garrantzitsua joan den urtearen amaieran izan zen; abenduaren 17tik urtarrilaren 3ra, bi astez, itxi zuten lantegia. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208847/martxoa-amaitu-aurretik-egin-nahi-dute-herri-galdeketa-usansolon.htm | Gizartea | Martxoa amaitu aurretik egin nahi dute herri galdeketa Usansolon | Galdakaoko Udalak Usansolo udalerri bilakatzearen inguruko memoria eta galdeketa egitea onartuko ditu bihar, osoko bilkuran. Bizkaiko Batzar Nagusietan amaituko da prozedura, eta hark izango du azken hitza. Prozedura uda baino lehen amai daitekeela dio udalak. | Martxoa amaitu aurretik egin nahi dute herri galdeketa Usansolon. Galdakaoko Udalak Usansolo udalerri bilakatzearen inguruko memoria eta galdeketa egitea onartuko ditu bihar, osoko bilkuran. Bizkaiko Batzar Nagusietan amaituko da prozedura, eta hark izango du azken hitza. Prozedura uda baino lehen amai daitekeela dio udalak. | Usansolo udalerri bilakatzeko prozesua beste fase batera igaroko da bihar. Izan ere, osoko bilkura egingo dute Galdakaoko Udalean, eta batzorde mistoak —Galdakaoko Udaleko ordezkariek, Usansolo Herria plataformakoek eta Bizkaiko Foru Aldundikoek osatuak— Usansolo Galdakaotik bereizteari buruz egindako memoriari buruzko bozketa egingo dute. Halaber, herri galdeketa egitearen inguruan ere erabaki beharko du udalbatzak. Bi erebakiek gehiengo osoa behar dute aurrera egiteko, eta hala izango dutela aurreikusten du Galdakaoko Udalak.
2020ko urtarrilean Usansoloren desanexiorako bidea berrartu zuen Galdakaoko Udalak, eta udalbatzak oniritzia eman zion Usansoloko herritarrek euren egituraketa erabakitzeko prozesuari. Horren ondotik eratu zuten batzorde mistoa. Udalak azaldu duenez, batzorde horren lana izan da "Usansolo herri independente gisa osatzeak ekarriko lituzkeen ondorioei buruzko azterketa" egitea, "herri bakoitzak zer azpiegitura eta baliabide izango lituzkeen" zehaztea eta "banaketa ekonomikoki zein sozialki bideragarria litzatekeen" ikustea. Memoria batean jaso dute azterketa, eta hori da bihar bozkatuko dena. Galdakaoko Udalak aurreratu duenez, ikerketak ondorioztatu du banaketak ez lukeela «ondorio kaltegarririk» eragingo, eta antolaketa berria «bideragarria litzatekeela bi herrientzat». Memoria horrek Bizkaiko Foru Aldundiaren oniritzia ere behar zuen, eta jaso du.
Galdeketari dagokionez, martxoa amaitu aurretik egin nahi du udalak. Legediaren arabera, ez du zertan egin, eta emaitza ez da loteslea izango. Hala ere, prozedura hori lehenetsi du udalak. Agustin Aizpuru Usansolo Herriako zinegotziak gaur adierazi duenez, «gobernu taldeak eta, bereziki, Usansolo Herriak uste dute prozesua ezin dela amaitu aldez aurretik usasolotarrek izapidetutako aldaketaren aldeko edo kontrako iritzia agertu arte». Erantsi du «garrantzitsua» iruditzen zaiela herritarren «iritzia izatea eta Usansoloren borondatea markatzea».
Behin galdeketaren emaitzak izanda, Foru Aldundira igorriko ditu udalak, bihar onartzekoak diren memoriaren osagarri moduan. Hor amaituko da udalaren eginbeharra. Bizkaiko Foru Aldundiak azken onespena eman ondoren, gaia Bizkaiko Batzar Nagusietara helduko da, eta han hartuko da azken erabkia. Galdakaoko Udalak uste du uda aurretik amai daitekeela prozesu guztia. Nabarmendu duenez, modu horretan, «30 urte baino gehiagoz errepikatzen ari den eskaerari erantzuna» emango dio. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208848/kalerainfo-aldizkaria-ixteko-erabakia-berretsi-du-espainiako-auzitegi-nazionalak.htm | Politika | 'Kalerainfo' aldizkaria ixteko erabakia berretsi du Espainiako Auzitegi Nazionalak | Halaber egin du kalerakalera.eus webgunearekin ere. Ebatzi du «terrorismoa goratzeko tresna» direla. «Konponbiderako ireki den aukera leihoa» itxi nahi dutela salatu du Sortuk. | 'Kalerainfo' aldizkaria ixteko erabakia berretsi du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Halaber egin du kalerakalera.eus webgunearekin ere. Ebatzi du «terrorismoa goratzeko tresna» direla. «Konponbiderako ireki den aukera leihoa» itxi nahi dutela salatu du Sortuk. | Behin-behinean itxi zituzten, baina behin betikoa da erabakia: Espainiako Auzitegi Nazionalak Kalerainfo aldizkaria eta kalerakalera.eus webgunea ixteko agindua berretsi du, ebatzita «terrorismoa goratzeko tresna» direla. Izan ere, Sortuko kideek aldizkariaren eta webgunearen behin-behineko ixteari jarritako helegiteak gibelera bota ditu Espainiako Auzitegi Nazionalak, bi autoren bidez.
Espainiako Auzitegi Nazionalak iazko irailean agindu zuen aldizkaria eta webgunea behin-behinean ixteko, fiskaltzaren erabaki baten ondoren, «ongietorrien bidez terrorismoari gorazarre egitea» egotzita. Auzitegiak orain aldizkaria behin betiko ixteko kaleratutako ebazpenean argudiatu duenez, «2016tik presoen kolektiboari dagozkion kontuak, lehenago ETAk amnistiaren aldeko batzordeen bidez garatzen zituenak, Sorturen eskumen izatera igaro dira».
Ebazpenak dio, halaber, Oihana Garmendiak eta Antton Lopezek, Sortuko presoen batzordeko kide gisa, modu «sistematikoan» antolatu dituztela presoen «omenaldiak», horretarako kalerakalera.eus webgunea eta mugimendu sozialak zein elkarteak erabilita. Espainiako Auzitegi Nazionalak argudiatu du, baita ere, Sortu zela Kalerainfo editatzen zuena, eta aldizkariak «oihartzun» egiten ziela «ospatzen ziren ongietorri eta omenaldiei».
6.instrukzio epaitegi zentralak eskatu zuen itxiera egokia da, Espainiako Auzitegi Nazionalaren ustez, «aldizkariaren eta webgunearen bidez bilatutako helburuaren zantzu adierazgarriak» daudelako.
«Bizikidetzaren aurkako ofentsiba»
Erabakiaren berrespena «bakearen eta bizikidetzaren aurkako ofentsiban beste urrats bat» dela adierazi du Sortuk, ohar batean, eta haren larritasuna nabarmendu du: «Alderdi baten jarduera komunikatiboaren aurka jo dute. Adierazpen askatasunaren aurka egin dute». Erabakia «mugimendu politiko oso baten aurkakoa» da, Sorturen arabera, eta «herri oso batek eraiki nahi duen bizikidetzaren» kontrakoa. «Erasoa», gainera, «preso, iheslari eta deportatu politikoen auzia konpontzeko inoizko adostasunik handienak ehundu direnean» jazo dela azpimarratu du. Erabakiaren oinarrian «konponbiderako ireki den aukera leihoa kosta ahala kosta ixteko» asmoa dago, Sorturen ustez, «sakoneko estatuak» sustatua. «Bakeari oztopoak jartzen tematu beharrean, egin dezatela behingoz bakearen eta bizikidetzaren aldeko ekarpenen bat», aldarrikatu du.
Halaber, gogoratu du Sortuko sei kideren aurkako sumarioa irekita dagoela, «Kalera Kalera dinamika dela eta». Sumario horrek «euskal preso politikoen eskubideen aldeko eta haien asistentziaren aldeko lana kriminalizatzen» dituela gaitzetsi du Sortuk. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208849/kaxetan-bildutako-mundu-bat.htm | Kultura | Kaxetan bildutako mundu bat | Rosa Valverde artistak bere ibilbide osoan ondutako 52 kutxa daude ikusgai Donostiako San Telmo museoan, Arte kaxak erakusketan. Artistak askotariko objektuekin zuen harremanaren lekuko dira. | Kaxetan bildutako mundu bat. Rosa Valverde artistak bere ibilbide osoan ondutako 52 kutxa daude ikusgai Donostiako San Telmo museoan, Arte kaxak erakusketan. Artistak askotariko objektuekin zuen harremanaren lekuko dira. | Arrosa petaloak, portzelanazko figuratxoak, plastikozko panpinak, kotoia, argazkiak, paperezko irudi moztuak, belar eta goroldio artifizial zatiak, marrazkiak, soinekodun manikiak, bitxiak, harea, lumak, zurezko esku artikulatuak, brodatutako oihalak... Han-hemenka askotariko objektuak bildu zituen bere ibilbide osoan Rosa Valverde artistak (Donostia, 1953-Azkaine, Lapurdi, 2015); azoka txikietan topatutakoak, lagunek oparitutakoak... Bere horretan, balio agerikorik gabeak denak. Baina artelanak sortzeko balio izan ziotenak guztiak. Valverdek bere hastapenetatik etenik gabe landu zuen formatu berezia izan zen arte kaxena, eta ehundik gora ondu zituen lau hamarkadatan. Horietatik ia erdia, 52 zehazki, ikusgai jarri dituzte orain Donostiako San Telmo museoko laborategian, Arte kaxak erakusketan. Gaurtik martxoaren 13ra egongo da zabalik.
Bakarkako bere lehen erakusketa 1978an egin zuen Valverdek, San Telmo museoan, eta leku berean antolatu dute orain bere arte kaxei eskaini dioten lehenbiziko monografikoa. Garrantzitsua da hori Isabel Sagues komisarioarentzat, «egiteke» zegoen zerbait baitzen eta kaxak «Rosaren obraren zati oso inportante bat direlako». Bere hastapenetan, ibilbide osoan, eta bereziki oso modu oparoan 2000. urteetan, etenik gabe landu zuen euskarri edo formatua izan zela azaldu du komisarioak. «Bereziki, bere margolanengatik izan zen ezaguna, baina artista polifazetikoa izanik, marrazkia, grabatua eta objektu eskultorikoak ere landu zituen, horietako batzuk kaxekin harreman estua dutenak».
Saguesen esanetan, kaxak egin izanak badu logika, «Rosak beti izan baitzuen harreman berezia objektuekin; bere erakusketak ez dira soilik izan objektuak erakusteko pentsatuak, baizik eta muntatzeak». Ibilbidearen hasieran jarri duten argazki bat da horren erakusgarri: zentro berean egin zuen bakarkako lehen erakusketan Isabel Azkaratek hartutakoa da, zuri beltzean, eta hormetan ez ezik, mahai baten gainean askotariko piezak eta objektuak ageri dira. Bertan ikus daitekeen kaxa bat —1978koa eta egin zuen lehen kutxatzat dutena— aretora eraman dute. 1970eko hamarraldian euskal figurazio berriaren ildoan kokatu izan diren beste zenbait artistak ere kaxak landu zituztela aipatu du Saguesek, hala nola Bixente Ameztoik, Jose Llanosek eta Ramon Zuriarrainek, «baina inork ez Rosak adina».
Tamaina eta itxura desberdinetakoak dauden arren, egurrezko kaxak dira gehienak. «Agertoki modukoak dira, zeintzuetan bera biltzen zihoan objektuak kokatuz joaten zen. Azoka txiki asko bisitatzen zituen, baina denak ez zion balio; bere artista sentsibilitatearekin hautatuz joaten zen objektuak, bakarka baliorik ez dutenak, baina elkarren ondoan jarrita narrazio poetiko bat sortzen dutenak». Irudi batekin laburtu du emaitza komisarioak: hiru dimentsiotako collage baten gisakoa da, haren hitzetan, kaxa bakoitza. «Kaxak lengoaia oso intimo, berezko eta aske batean landu zituen. Baten aurrean jartzean, beti izan behar ditugu aintzat ironia eta umorea. Nire gomendioa da alde batera uztea dena ulertu beharraren sentimendua, ez saiatzea literalki ulertzen, kaxa bakar bat ere ez baita literala». Horregatik, kaxekin hobeki «konektatzeko», komisarioaren ustez egokiena da Valverderen «unibertsoan barneratzea, bera ezagutzea».
Horretarako, hainbat elementu gehitu ditu erakusketan. Hainbat testu tartekatu ditu kaxen artean, zeintzuek piezaren edo artistaren bizitzaren inguruko anekdotaren bat kontatzen duten, «haren bizitza eta obra beti egon izan baitziren erabat lotuta». Halaber, artistak objektuekin zuen harremanaren berri ematen duen argazki handi bat ere jarri du hormetako batean. Azkaineko bere estudioaren zati bat da, eta denetariko pieza txikiz gainezka ageri dira apalak, paretak eta mahaigainak. Bisitaria artistaren unibertsoan are gehiago barneratzeko, Elixabete Garmendiak landutako zazpi minutuko ikus-entzunezko bat ere ikusgai dago, lehenago osorik inoiz ikusi gabea. «Rosa bere munduan ageri da: bere etxean, bere estudioan, bere lorategian eta bere erakusketetan». Piezak behatzea, eta testu, bideo nahiz argazkiei erreparatzea gomendatu du Saguesek, eta, ondoren, beste itzuli bat egitea, «bigarren bueltan gauza berriak aurkituko baitira seguru asko».
‘Baginen, bagara’
Valverderi eskainitako erakusketak lotura du iazko azarotik museoan ikusgai dagoen Baginen bagara. Emakume artistak: ikusgarritasun(ez)aren logikak erakusketarekin, Jon Insausti Donostiako Kultura zinegotziak nabarmendu duenez. Gogora ekarri du hura zabaldu zutenean ohartarazi zutela museo baten ondareak asko esaten duela bai museoaz, baita gizarteaz ere, eta bilduma horrek aukera ematen duela jabetzeko emakumezko artistek «historian zehar zailtasun gehiago» izan dituztela beren lanak sortzeko eta erakusteko. Museoa «hutsune horiek estaltzeko» lanean ari dela adierazi du Insaustik, eta, bide horretan, Valverderen erakusketarekin «beste urrats bat» egin dela iritzi dio.
Museoak ohikoa duen bezala, zenbait jarduera osagarri antolatu dituzte, erakusketa zabalik dagoen bitartean gauzatuko dituztenak. Hala, Valverderen obra ardatz hartuta, hitzaldiak emango dituzte Isabel Saguesek, Fernando Golvanok eta Maria Jose Aranzastik —lehen bien eskutik bisita gidatuak ere izango dira—, eta familientzako tailerrak gidatuko ditu Aran Santamariak. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208850/europan-gutxienez-800-heriotza-eragotzi-ziren-lehenbiziko-itxialdian-airearen-kalitateak-hobera-egin-zuelako.htm | Gizartea | Europan gutxienez 800 heriotza eragotzi ziren lehenbiziko itxialdian airearen kalitateak hobera egin zuelako | Europako 47 hiri aztertu ditu Londresko ikerlari talde batek. Ondorioak aski adierazgarriak dira: konfinamenduaren eraginez, murriztu egin zen aireko kutsadura, osasunaren mesedetan, argiki. Jaitsiera nitrogeno dioxidoan izan da nabarmenena. | Europan gutxienez 800 heriotza eragotzi ziren lehenbiziko itxialdian airearen kalitateak hobera egin zuelako. Europako 47 hiri aztertu ditu Londresko ikerlari talde batek. Ondorioak aski adierazgarriak dira: konfinamenduaren eraginez, murriztu egin zen aireko kutsadura, osasunaren mesedetan, argiki. Jaitsiera nitrogeno dioxidoan izan da nabarmenena. | 2020ko udaberrian COVID-19aren pandemiari kontra egiteko xedez ezarritako konfinamendua itogarri izan zen askorentzat. Etxe zuloan gelditu beharrak, oro har, franko zaildu zuen kaleko airea arnastea. Kontrara, aireari dagokionez, itxialdiak ekarri zuen onurarik ere: mugikortasuna hain gogorki mugatua izanik, hainbat eta hainbat lantegitako jarduna ere oztopatua izan zenez gero, kutsatura murriztu egin zen. Airearen kalitatean izandako hobekuntza horrek heriotzetan nola eragin duen aztertu du orain ikerlari talde batek. Horra ondorioa: 800 heriotza baino gehiago eragotzi dira Europan.
Londreseko School of Hygiene and Tropical Medicine (LSHTM) erakundeak egin du azterlana. Zehazki, Europako 47 hiri izan dituzte aztergai horretarako. Ikerketaren emaitzak interpretatutakoan, agerian gelditu da aireko kutsaduraren murrizteak osasunari ekarritako onura; COVID-19ak ekarritako ondorioak aintzat hartu gabe, betiere. «Izurritearen lehenbiziko olatuan ondorio izugarri lazgarriak ekarri zituen osasunean eta esparru sozialean. Edonola ere, aukera paregabea izan dugu inguru urbanoetan kutsadura murrizteko politika posibleak aztertzeko», zehaztu du Antonio Gasparrini LSHTM erakundeko kideak.
Aztergai izan dituzten hirien artean, kutsadurak Parisen, Londresen, Bartzelonan eta Milanen eragiten ditu heriotza gehien oro har. Horietan ere sumatu da hobekuntza konfinamendu garaian, ikerketako emaitzek azaleratu dutenez. Dokumentuan, zerrenda batean bildu dituzte gas horren jaitsierarik nabarmenena izan duten herrialdeak: «Espainia, Frantzia eta Italia». Diotenez, nitrogeno dioxidoa %50-%60 murriztu zen horietan.
Euskal Herrian %46 NO2 gutxiago
Euskal hiriburuetan ere asko igarri zen konfinamenduan aire kalitatean, nahiz eta gaur zabalduriko txostenean horien inguruko daturik ez eman.
Ekologistak Martxan-ek Hego Euskal Herriko hiriburuetako 2019ko eta 2020ko martxoko datuak erkatu zituen, eta honako ondorioa atera zuen: konfinamenduaren eraginez, %46 karbono dioxido (NO2) gutxiago isuri zuten hirietan. Gas hori autoek eragiten dute nagusiki hirietan.
Kutsadura etena egun batetik besterakoa izan zen, gainera. Valentziako Unibertsitate Politeknikoko Teknologia Fisikoen Zentroak egindako ikerketa baten arabera, %66 jaitsi zen Bilbon, derrigorrezko etxeratzea ezartzearekin batera. Metro koadroko 85 mikrogramo NO2 (mg/m2) zeuden alarma egoera aurreko astean, batez beste; eta 29 mikrogramo, berriz, ondorengoan.
Antzera gertatu zen Euskal Herriko gainerako hirietan ere. Iruñean, esate baterako, %85 gutxitu zen NO2 kutsadura martxoaren 11tik 19ra —alarma egoera 15ean ezarri zuten—. 58 mg/m2 neurtu zituen Nafarroako Gobernuaren sareak martxoaren 11n Iruñeko Lehen Zabalguneko neurgailuan, eta 10 mg/m2 handik astebetera. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208851/gasteizko-auzitegiak-udalari-eskatu-dio-argudiatzeko-armentiako-gas-ustiaketa-zergatik-eten-zuen.htm | Gizartea | Gasteizko Auzitegiak Udalari eskatu dio argudiatzeko Armentiako gas ustiaketa zergatik eten zuen | Udalak esan zuen ez zela bateragarria Udalaren Hiri-Antolamenduaren Plan Orokorrarekin, eta Sesha enpresa publikoak helegitea jarri zuen. Jaurlaritzak uko egin zion ustiaketarekin segitzeari | Gasteizko Auzitegiak Udalari eskatu dio argudiatzeko Armentiako gas ustiaketa zergatik eten zuen. Udalak esan zuen ez zela bateragarria Udalaren Hiri-Antolamenduaren Plan Orokorrarekin, eta Sesha enpresa publikoak helegitea jarri zuen. Jaurlaritzak uko egin zion ustiaketarekin segitzeari | Gas ustiaketaren auziari hari mutur bat ireki zaio. Sesha enpresak helegitea jarri zuen Gasteizko Auzitegian, udalak ez ziolako baimenik eman gas ustiaketaren proiektuarekin aurrera egiteko, Hiri-Antolamenduaren Plan Orokorrarekin bat ez zetorrelako. Gainera, Espainiako Gobernuak Ingurumen legea onartu ostean, Eusko Jaurlaritzak ere atzera egin zuen, eta amaitutzat eman zuen proiektua, legeak propio debekatzen duelako hidrokarburuak ustiatzea.
Administrazioarekiko 3. auzitegiak aintzat hartu du Sesharen helegitea, eta udalari eskatu dio ustiaketa eteteko argudio eskaerak osatzeko. Halere, Eusko Jaurlaritzako iturriek berri agentziei berretsi dietenez, gas ustiaketaren aukera jada baztertua dago. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208852/zaballan-dira-maria-lizarraga-eta-inigo-gutierrez-euskal-presoak.htm | Politika | Zaballan dira Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoak | 3 urte bete berri dituen Izadi umearen gurasoak dira. Espainiako Espetxe Erakundeek abendu akaberan iragarri zuten Euskal Herriratuko zituztela, eta gaur gauzatu da lekualdatzea. | Zaballan dira Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoak. 3 urte bete berri dituen Izadi umearen gurasoak dira. Espainiako Espetxe Erakundeek abendu akaberan iragarri zuten Euskal Herriratuko zituztela, eta gaur gauzatu da lekualdatzea. | Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoak gaur ekarri dituzte Zaballako espetxera (Araba), Aranjuezetik (Madril, 520 kilometro). Espainiako Espetxe Erakundeek joan den abenduaren 30ean iragarri zuten biak Euskal Herriratuko zituztela, eta joan den ortziralean Gutierrezi hirugarren graduan ateratzen utzi zioten, astebururako. Bada, Etxerat-ek gaur jakinarazi duenez, hemendik aitzina Lizarraga Zaballako espetxean edukiko dute, eta Gutierrez, berriz, Zaballako gizarteratze zentroan, hirugarren graduan.
3 urte bete berri dituen Izadi umearen gurasoak dira Lizarraga eta Gutierrez. Adin horretara ailegatu arte amarekin egon da umea espetxean, baina igandean banandu behar izan zuen harengandik, Espainiako espetxeetako araudiak hala aginduta.
Lizarraga eta Gutierrezen lekualdatzeekin, dagoeneko 82 dira Euskal Herriko kartzeletan dauden euskal presoak. Bertze 11 noiz Euskal Herriratuko zain daude; lekualdatzeak iragarrita. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208853/ibilbide-gorabeheratsuko-hiru-etapa-atondu-ditu-tourrak-euskal-herritik-igarotzeko.htm | Kirola | Ibilbide gorabeheratsuko hiru etapa atondu ditu Tourrak Euskal Herritik igarotzeko | 2023ko lehen hiru etapen berri eman Christian Prudhomme Tourreko zuzendariak Gasteizko Europa jauregian. Hirurak Euskal Herrian korrituko dira. Hirugarren etaparen amaiera non izango den ez du esan Tourrak, nahiz eta aurkezpena baino lehen zabaldu zen Baionan izango dela. | Ibilbide gorabeheratsuko hiru etapa atondu ditu Tourrak Euskal Herritik igarotzeko. 2023ko lehen hiru etapen berri eman Christian Prudhomme Tourreko zuzendariak Gasteizko Europa jauregian. Hirurak Euskal Herrian korrituko dira. Hirugarren etaparen amaiera non izango den ez du esan Tourrak, nahiz eta aurkezpena baino lehen zabaldu zen Baionan izango dela. | Aurretik filtrazioak egon ziren, eta jakina zen 2023ko Frantziako Tourreko 110. edizioko lehen hiru etapak Euskal Herrian barrena igaroko direla. Gaur, ordea, aurretik esan gabeko xehetasunak eman dituzte Gasteizko Europa jauregian egin duten aurkezpen ekitaldian. Besteak beste, etapa bakoitzak izango dituen ezaugarrien berri eman du Christian Prudhomme Tourreko zuzendariak. Ibilbide gorabeheratsua izango dute hirurek, zaleen gozagarri.
Uztailaren 1ean hasiko da 2023ko Frantziako Tourra. Lehenengo etapa Bilbon hasi, eta bertan bukatuko da.185 kilometro izango ditu. Bidean kostalde malkartsua, eta Urdaibaiko Erreserba zeharkatuko du, tartean Gernika-Lumo bi aldiz igaroko dute. «Oso etapa gogorra izango da, zailtasun bat bestearen atzetik izango duena, eta azken kilometroetan Vivero eta Pike bidea igo beharko dituzte txirrindulariek».
Bigarren etapa, uztailaren 2koa, Gasteiztik abiatuko da, eta Donostian amaitu. Guztira 210 kilometro egin behar ditu tropelak. Arabako goi lautadatik igro, eta Donostiako bidea hartuko du. Ibilbide gorabeheratsua izango du etapak, eta azken kilometroetan Jaizkibel igo beharko dute, baina Donostiako klasikoan egin ohi duten kontrako norabidean.
Hirugarren etapa, Zornotzan hasiko da. Azken egunetan zabaldu denez, etapa hori Baionan amaituko da. Baina aurkezpenean ez du horren berri eman Tourrak. Ezta etapak izango duen luzeera. Bai aurkeztu duten profila, baita bideoa, Irunen amaitu dute. Eta oharrean ondorengoa diote oharrari buruz: «Euskal kostaldea zeharkatuko du hirugarren etapak. 80 kilometro egingo dituzte txirrindulariek itsasertzeko errepideetatik. Donostia bigarrenez zeharkatuko dute, Irundik Lapurdiko bideetara igaro aurretik».
12 milioi euro
Horrelako kirol ekitaldiak ez dira batere merkeak izaten, eta Frantziako Tourra ez da salbuespena. Izan ere, euskal Instituzioek 12 milioi euro gastatuko dituzte guztira. Zazpi erakunderen arteko hitzarmena izango da, eta iragarri dutenez ez da inbertsio pribaturik egongo. Inplikatutako erakundeak Bilboko, Donostiako eta Gasteizko udalak, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako Foru Aldundiak eta, Eusko Jaurlaritza bera dira.
Munduko txirrindularitza lasterketarik ospetsuena Euskal Herritik aterako da 31 urte geroago, Donostiatik atera zenetik. Eta pandemia aurretik, 2018ko uztailaren 28an jokatu zen azkenekoz Tourreko etapa bat Euskal Herrian; Lapurdin, zehazki. Senpere eta Ezpeleta arteko 31 kilometroko erlojupeko proba izan zen, eta milaka euskal zale egon ziren errepide bazterrean. Tom Dumoulin herbeheretarra nagusitu zen etapa hartan, baina Geraint Thomasek hirugarren egin zuen, eta, emaitza horri esker, txirrindulari galestarra Tourreko garaikurrarekin eta elastiko horiarekin igo zen lehendabizikoz Parisko Eliseo Zelaietako podiumera, Dumoulin bera eta Chris Froome taldekidea alboan zituela. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208854/psoeren-estrategian-aldaketa-sakon-bat-iradokitzen-hasi-da-erreformaren-lokarria.htm | Ekonomia | PSOEren estrategian aldaketa sakon bat iradokitzen hasi da erreformaren lokarria | EAJ eta ERC estu hartzen jarraitzen du Espainiako Gobernuak, eta testua aldatu nahi gabe. Erreforma eskuinetik onartzeko aukera ez du baztertu, | PSOEren estrategian aldaketa sakon bat iradokitzen hasi da erreformaren lokarria. EAJ eta ERC estu hartzen jarraitzen du Espainiako Gobernuak, eta testua aldatu nahi gabe. Erreforma eskuinetik onartzeko aukera ez du baztertu, | Zortzi egun falta dira otsailaren 3ra arte, Espainiako Kongresuak lan erreformaren dekretua baliozkotu edo atzera botako duen E egunera arte. Mundu bat da politikan, eta gaur ezinezkoa ematen duena egia izan daiteke bihar, betiere realpolitik izeneko eltzean egosi ondoren. Baina gaur-gaurkoz lan erreformaren lokarriak askaezina ematen du aintzat hartzen bada Espainiako Gobernuak ez duela koma bat ukitu ere egin nahi Espainiako sindikatu eta patronalak adostutako testuan, eta bere ohiko bazkideek, hain zuzen, aurkakoa exijitzen diotela beren oniritzia emateko. EAJk garbi utzi du berriro lan hitzarmenen prebalentzia aldatu behar dela legean, eta erkidegoetako sektore itunek behar dutela nagusitasuna estatukoen aurrean. ERCk ere aspaldian finkatu du posizio hori bera. PSOEk, ordea, prest ematen du erreforma eskuineko bidetik aurrera ateratzeko, Ciudadanosen babesarekin, eta, akaso, PPren azken orduko abstentzio batekin. Ez alferrik CEOE bera eskatzen ari zaio erreforma onartzen laguntzeko.
Sanchezen exekutiboak legegintzaldiko lege garrantzitsuena onartzeko bazkideak aldatzea lan erreformaz harago joango litzatekeen mugimendua litzateke Espainiako taula politikoan, eta legegintzaldiaren eboluzioa baldintzatuko luke, haren iraupenetik hasita beharbada. Ikusteko dago zenbatekoa den PSOE CEOErekin lotu duen soka horren indarra, eta batez ere gai ote den Sanchezen estrategia osoa baldintzatzeko, edo Sanchez bera ez ari ote den eragiten norabide aldaketa bat sustatzen lan erreforma baliatuta, datozen hauteskundeei begira. Ez alferrik Ferrazen oso zuhur dabiltza Yolanda Diaz Lan ministroarekin, erreforma haren munizio bihurtzeko bidean dagoelako datozen hauteskundeetan. Lan legedia eskuineko bidetik onartzeak bolbora bustia eramango luke Diazen balizko plataforma horretara.
EAJ: «Legez eta orain»
Batera edo bestera, EAJk inoiz baino argiago utzi du ez duela onartuko orain erreformari bidea zabaltzea eta gero euskal itunen prebalentzia negoziatzea Langilearen Estatuan aldaketak eginez: «Ez bada onartzen orain eta legez erkidegoen itunen nagusitasuna, gure bozka ezezkoa izango da. Ez digu balio etorkizuneko promesarik: legez eta orain. Otsailaren 3an bozkatuko dugu dagoeneko idatzia dagoenaren arabera eta lege kategoria duenaren arabera».
Bistan da: PSOEk ez du lortu Sabin Etxea mugiaraztea, ezta IMV gutxieneko bizitzeko diru sarreraren transferentzia bete gabe dagoen honetan ere. Baina Espainiako Gobernuak mezu bakarra helerazten jarraitzen du aho batez: erreforma dagoen moduan onartu behar da eragile sozialek horrela adostu dutelako. Eragile horiek Euskal Herrian ez direla ordezkaritza handienekoak alde batera uzten du PSOEk, euskal gehiengo sindikala eta euskal lan harremanen esparrua baztertuz.
Presio horrek ez du inolako eraginik izan EH Bilduri dagokionez. Haren exijentziak ez du zalantzarako tarterik utzi, eta itunen prebalentziaren aldaketari kaleratze errazen eta merkeen araudi aldaketa gehitu dio bere ezezkoa saihesteko baldintza gisa. Sanchezek oso zaila du euskal diputatu abertzaleen ezezkoari izkin egitea, beraz, eta egoeraren gordinean Diaz Lan ministroa Katalunian da, ERCren hamahiru diputatuak erakartzeko. ERCk, ordea, garbi esan dio «ezkerreko gehiengo bat alferrik galtzen» ari dela gobernua, eta ez dela «nahikoa mugitu» lan erreforma onartu dadin. |
2022-1-26 | https://www.berria.eus/albisteak/208855/euskal-herria-irunen-amaitzen-da-frantziako-tourraren-arabera.htm | Kirola | Euskal Herria Irunen amaitzen da, Frantziako Tourraren arabera | 2023ko Tourrak Euskal Herrian egingo ditu lehenengo hiru etapak, eta ibilbidea aurkeztu dute gaur, baina ez dute zehaztu Lapurdira pasa orduko nondik ibiliko den lasterketa. | Euskal Herria Irunen amaitzen da, Frantziako Tourraren arabera. 2023ko Tourrak Euskal Herrian egingo ditu lehenengo hiru etapak, eta ibilbidea aurkeztu dute gaur, baina ez dute zehaztu Lapurdira pasa orduko nondik ibiliko den lasterketa. | Euskal Herriaren banaketa administratiboak zentzurik gabeko pasadizo harrigarri asko eman ditu, eta gaur horietako bat bizi izan da Gasteizen. Frantziako Tourrarentzat Pays Basque delakoa (normalean, Frantsesez, Iparralderako bakarrik erabiltzen duten terminoa) Araba, Bizkai eta Gipuzkoa baino ez dira, eta Bidasoa gaineko zubietan desagertu egiten da, Lapurdira pasa aurretik.
Gasteizen aurkeztu dute gaur Hasiera Handia deitu dutena, hau da, 2023. urteko lasterketaren lehen etapak. Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Lapurdin jokatuko dira. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta Christian Prudhomme Tourreko presidentea batu dira egitaraua aurkezteko ekitaldian, gaur, Gasteizko Europa Jauregian.
Tourraren antolatzaileek eman duten prentsa oharrean azaldu dute hirugarren etapa Zornotzan hasiko dela (Bizkaia), eta Donostia bigarrenez zeharkatuko duela «Irundik Lapurdiko bideetara igaro aurretik».
Baina aurkeztu dituzten mapetan ez dago Lapurdiren arrastorik. Irun igaro ostean, France handi batek markatzen du handik aurrera dagoena.
Izan ere, antolatzaileek ez dute oraindik azaldu zein ibilbide edukiko duen lasterketak Iparraldean, ezta Frantzian ere. EITBk zabaldu du azken egunotan azken etapa hori Baionan amaituko dela.
Gaur plazaratu duten mapan, ordea, ez dute zehaztu helmuga non egongo den.
Ibilbidea azaltzeko bideoan ere, Bidasoan geratzen da lasterketa.
Edonola ere, horrekin batera, Euskal Herriaren lurraldetasunaren aldeko pedalkada bat eman du, nolabait ere, Tourraren antolakuntzak. Sare sozialetan zabaldu duen beste mezu batean azaldu du Euskal Herria Tourraren 21 etaparen garaileren jaioterria dela, eta irabazle horien lau argazkirekin lagundu du testua. Jesus Loroño, eta Marino Lejarreta bizkaitarrak ageri dira, Miguel Indurain nafarra, eta Ion Izagirre gipuzkoarra. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208878/emakume-bat-atxilotu-dute-sunbillako-tiroketarekin-zerikusia-duelakoan.htm | Gizartea | Emakume bat atxilotu dute Sunbillako tiroketarekin zerikusia duelakoan | Foruzaingoak gizonezko bat atzeman zuen atzo, bikotekidearen autoari tiro egin izana egotzita, hura barrenean zela. Tiroak ez dio zauririk eragin gidariari; soilik ibilgailua kaltetu da. | Emakume bat atxilotu dute Sunbillako tiroketarekin zerikusia duelakoan. Foruzaingoak gizonezko bat atzeman zuen atzo, bikotekidearen autoari tiro egin izana egotzita, hura barrenean zela. Tiroak ez dio zauririk eragin gidariari; soilik ibilgailua kaltetu da. | Foruzaingoak emakume bat atxilotu du gaur, Sunbillako (Nafarroa) tiroketarekin zerikusia duelakoan. Atzo, foruzainek 40 urteko gizon bat atxilotu zuten, bikotekidea auto bat gidatzen zihoala ibilgailuari tiro egin izana leporatuta. Ttipi-Ttapa komunikabideak zabaldu du kasuari buruzko informazioa.
Erasoa duela egun batzuk gertatu zen. Emakumezkoa lanera bidean zen, autoan, eta hots bat aditu zuen Sunbilla parean zelarik. Antza, orduan ez zuen pentsatu zarata hori tiro bati zegokionik, eta aurrera segitu zuen. Lantokira iritsitakoan baizik ez zen konturatu gertatutakoaz: lankideen iritziak adituta, ohartu zen tiro baten arrastoa zuela ibilgailuan. Emakumezkoak salaketa jarri zuen foruzainen bulegoan. Poliziak biktimaren senarra deitu zuen Elizondoko polizia etxera, eta han atxilotu zuen.
Gizona Etxalarkoa (Nafarroa) da. Atxilotutako emakumearen inguruko daturik ez du zabaldu Foruzaingoak. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208880/aroztegiko-proiektuaren-aurka-egiteagatik-akusatuek-gaur-deklaratu-dute-epaitegian.htm | Gizartea | Aroztegiko proiektuaren aurka egiteagatik akusatuek gaur deklaratu dute epaitegian | Sei herritar deitu dituzte deklaratzera, Nafarroako Auzitegian. Dozenaka lagunek elkarretaratzea egin dute epaitegiaren aurrean, elkartasuna azaltzeko. | Aroztegiko proiektuaren aurka egiteagatik akusatuek gaur deklaratu dute epaitegian. Sei herritar deitu dituzte deklaratzera, Nafarroako Auzitegian. Dozenaka lagunek elkarretaratzea egin dute epaitegiaren aurrean, elkartasuna azaltzeko. | Gaur zuten deklaratu beharra Lekarozko (Nafarroa) Aroztegiko proiektuaren kontrako desobedientzia ekinaldietan parte hartzeagatik akusatutako sei herritarrek, Nafarroako Auzitegian. Aroztak herri plataformaren arabera, ustezko derrigortze delitua egozten diete akusatuei. Dozenaka herritarrek protesta egin dute Iruñeko epaitegi parean. «Herri baten borondatea ezin da epaitu», salatu dute.
Aroztak plataformako Garbiñe Elizegik nabarmendu du akusatuak «lurra eta bizimodua defendatu nahi izateagatik» deitu dituztela epailearen aitzinera agertzera: «Zigortu nahi dena ez da egin duguna edo egin ez duguna, baizik eta eraso bortitz baten aurrean herri oso batek bere burua defendatzea eta bere erabakien jabe izatea». Elizegik azpimarratu du Baztanek «historikoki» duela jokabide hori: «Batzarretan erabakiak hartu, eta auzolan bidez hori burura eraman. Kriminalizatu nahi da herrien burujabetza eta herri honek bizirauteko duen gogoa». Horri loturik, zehaztu du herriak «zutik» segituko duela, «duintasunez».
Enegarrenez, Aroztak plataformako kideek salatu dute «beren erabakiak hartzeko ahalmena» kendu diela Nafarroako Gobernuak. Gogora ekarri dute gobernuak udalez gaindiko eragina duen plan sektoriala jarri zuela martxan. Horren «erabilera gaiztoa» gaitzetsi dute. Itziar Torres Aroztak irmoki kritikatu du urteek aurrera eginda ere ez dela plana deuseztatu. Hain zuzen ere, zehaztu du hori kentzea dela konponbidea. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208881/owono-giltzarri-ekuatore-ginearen-garaipenean.htm | Kirola | Owono, giltzarri Ekuatore Ginearen garaipenean | Ekuatore Gineak Mali kanporatu du Afrikako Kopako final-zortzirenetan. Protagonista nagusi izan da Jesus Owono atezain donostiarra. Igandean jokatuko dute final-laurdena, Senegalen aurka. | Owono, giltzarri Ekuatore Ginearen garaipenean. Ekuatore Gineak Mali kanporatu du Afrikako Kopako final-zortzirenetan. Protagonista nagusi izan da Jesus Owono atezain donostiarra. Igandean jokatuko dute final-laurdena, Senegalen aurka. | Bi urtez behin jokatu ohi da Afrikako Kopa, baina koronabirusaren izurriak baldintzatuta, azkena ezin izan zen iaz lehiatu. Hala, ilusio eta ikusmin handiagoz ekin diote selekzioek aurtengo norgehiagokari. Urtarrilaren 9an hasi zen, eta, guztira, 24 selekzio ari dira lehian, sei multzotan bereizita. Ekuatore Ginearen izenean ari da selekzio horietako bat, eta, hain justu ere, emaitza pozgarri eta, hainbaten aburuz, historiko bat ere lortu zuen atzo: Mali kanporatu zuen final-zortzirenetan.
Markagailuari dagokionez, partida lauso samarra izan zen amaierara arte: taldeek ez zuten aukera askorik izan, eta erasoan eta defentsan aritu ziren bereziki. Araututako denboraren eta luzapenaren artean markagailuak huts eta huts mantendu ziren 120 minutuz, eta, azkenean, penaltietan irabazi zuen Ekuatore Gineak. Garaipen horretan, rol erabakigarri bat izan zuen Jesus Owono jokalariak: atezaina da, eta zaleek espero bezala asmatu zuen Falaye Sacko Maliko jokalariaren hamaseigarren jaurtiketa maisuki gelditzen.
Ekuatore Gineako pieza garrantzitsu bilakatu da Owono, zeresana eman du gaurdaino jokatutako partidetan, eta Euskal Herrira ere iritsi da laudorio horien hotsa. Donostiarra da, zortzi urte zituenean etorri zen Euskal Herrira, eta, ordutik, Antiguokon, Realean eta gerora Alavesen jokatu du. Hain justu ere, duela gutxi egin du debuta Espainiako Lehen Mailan, Alavesekin.
BERRIAk duela gutxi hitz egin zuen berarekin, eta aitortu zuen azken asteetan bere ametsetako bi bete dituela: Alavesekin debutatu izana eta bere jaioterriko selekzioarekin Afrika Kopa jokatzeko aukera eduki izana. Owonorekin batera, Alex Balboa gasteiztarra ere Afrikako Kopa jokatzen ari da Ekuatore Ginearekin, baina atzo ez zuen jokatzeko aukerarik izan.
→ Ikusi gehiago: Erakusleiho izan daiteke
Hirugarrenez lehian
Ekuatore Gineak hirugarren aldia du Afrikako Kopa lortzeko lehian, baina, hiru urtez egon bada ere, zelaian sailkatzen den lehen aldia da. Aurreko bietan, 2012an eta 2015ean, herrialde antolatzaile izateak eman zion parte hartzeko aukera. Oraingoan, E multzoko bigarren postuan igaro da final-zortzirenetara, Boli Kostarekin batera, Aljeria egungo txapelduna eta Sierra Leona menderatu ondoren.
Bi partida horietan ere oso protagonista izan zen Owono: basamortuko azerien aurka geldiketa bikain ugari egin zituen, eta, Sierra Leonaren aurkako lehian, aldiz, penalti bat modu ikusgarrian gelditu zuen, partidako azken minutuetan. Orain, Mali era ikusgarrian eta azken hondarrean garaituta, igandean jokatuko dute final-laurdena. Senegal izango dute aurkari. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208882/langabezia-87ra-jaitsi-da-hego-euskal-herrian-eta-2019ko-datuetara-iritsi-da.htm | Ekonomia | Langabezia %8.7ra jaitsi da Hego Euskal Herrian, eta 2019ko datuetara iritsi da | Iazko azken hiruhilekoan 21.000 lanpostu berri sortu zen. Suspertzea motelagoa izan da Nafarroan. | Langabezia %8.7ra jaitsi da Hego Euskal Herrian, eta 2019ko datuetara iritsi da. Iazko azken hiruhilekoan 21.000 lanpostu berri sortu zen. Suspertzea motelagoa izan da Nafarroan. | Hego Euskal Herriak %8,78ko langabezia tasarekin amaitu zuen 2021. urtea, eta pandemia aurreko datuetara itzuli da. INEren azken inkestan datu onak ageri dira, azken hiruhilekoan 21.000 lanpostu berri sortu baitziren. Langabe kopuruari dagokionez, egun 119.900 dira guztira, iazko irail amaierako neurketan baino 19.000 gutxiago (137.400 ziren orduan). Lanpostu horietatik gehien-gehienak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan sortu ziren. Antzeko datuak aurkitzeko 2019ko azken lau hiruhilekora jo behar da, orduan langabezia tasa %8,86 zen. Hortik aurrerako neurketa guztiak, baina, pandemiak baldintzaturikoak izan dira. Urtez urteko alderaketa eginda, 2020 amaieran langabezia tasa %10.3 zen Hego Euskal Herrian, eta 138.500 langabe zeuden. Gauzak hala, azken urtean 18.600 pertsona irten dira langabeziatik; landunak, berriz, 1.198.500 ziren lehen, eta 1.244.900 dira orain.
Esan bezala, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako bilakaera hobea izan da azken hiruhilekoan, eta egun langabezia tasa %8,4 da. Epe horretan, 18.700 kontratu berri sinatu dira (%2 gehiago), eta, urteko balantzea eginez gero, 36.900 kontratu berri dira. Langabezia kopuruari dagokionez, 88.100 dira lan bila dabiltzan pertsonak, 2020ko urte amaieran baino 13.700 gutxiago. Nafarroari dagokionez hobekuntza apalagoa izan da, eta egun langabezia tasa %9,93 da. Egun 2020aren amaieran baino 5.000 langabe gutxiago daude, eta 31.800 lagun dabiltza lan bila. Langile kopuruari erreparatuz gero, egun 287.900 dira, 2020. urte amaieran baino 9.500 gehiago, eta iazko irailean baino 2.700 gehiago. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208883/marokok-gizon-bat-hil-eta-adingabe-bat-zauritu-ditu-bonbardaketa-batean.htm | Mundua | Marokok gizon bat hil eta adingabe bat zauritu ditu bonbardaketa batean | Rabatek bigarren egunez bonbardatu ditu gune zibilak. Droneak baliatu ditu Mendebaldeko Saharan egindako erasorako. | Marokok gizon bat hil eta adingabe bat zauritu ditu bonbardaketa batean. Rabatek bigarren egunez bonbardatu ditu gune zibilak. Droneak baliatu ditu Mendebaldeko Saharan egindako erasorako. | Urtebete pasatu da Maroko eta Fronte Polisarioa gerran hasi zirenetik, nahiz eta gatazkari buruzko informaziorik apenas heltzen den Europara, Rabatek ezarritako blokeoaren ondorioz. Tarteka, ordea, gertakariek gainditu egiten dituzte oztopoak. Horixe gertatu da gaur. Rabatek Mendebaldeko Sahara eta Mauritania arteko mugatik gertu igarotzen ari zen ibilgailu zibil bat bonbardatu du droneekin, eta gizonezko bat hil du. Erasoan adingabe bat ere zauritu da. Ibilgailuan zihoan haurraren ama ere bai, baina oraingoz ez dute eman hari buruzko informaziorik. Sahararren kanpalekuetatik Mauritaniako Zuerat herrira zihoan familia. Atzo, berriz, Marokoko armadak droneekin eraso zien Mheirizko (Mendebaldeko Sahara) hainbat gune zibili: besteak beste, logistika gune bati, isurkari kamioi bati, eta edukiontzi bati. Komunikabideek ez dute eman biktimen berririk.
Lehen aldia da Rabatek gune zibilen aurkako eraso zabal bat egiten duena —aurrez eraso bakanak egin izan ditu ibilgailu zibilen edo urre biltzaileen aurka—. Oraingoan, ordea, lurralde okupatuetatik harago egin dute erasoa, eta gune zibilak hartu dituzte jopuntuan. Fronte Polisarioak ere egin zuen erasoaldirik atzo. Zehazki, Sabjat Tanuchad eskualdea bonbardatu zuten, Mahbes inguruan.
NBEko Mendebaldeko Sahararako ordezkari berezi Staffan de Misturak berak gerra betean egin du eskualderako lehen bidaia. Ordezkari berezia urtarrilaren 13an heldu zen lehen aldiz Rabatera, aspaldian blokeaturik dauden negoziazioei bultzada bat emateko asmoz. Mendebaldeko Saharan independentziari buruzko erreferendum bat egitea da Nazio Batuen Erakundearen asmoa. Horretarako, baina, Rabaten blokeoa gainditu behar dute; izan ere, Marokok argi utzi du «gehienez ere» autonomia aitortuko diola Saharari. Fronte Polisarioak, ordea, independentziaz galdetu nahi die herritarrei, hori baita deskolonizazio prozedurarako bide orrian adostutakoa.
Azken urteotan dezente okertu da egoera. 2020ko azaroan, esaterako, Fronte Polisarioak hautsitzat jo zuen Marokorekin 1991n sinatu zuten su-etena, eta, hortaz, gerra egoera ezartzea erabaki zuen. Gerora, iragan abuztuaren amaieran, Aljeriak amaitu egin zituen Marokorekiko harremanak, eta horrek are gehiago okertu zuen testuingurua. Polisarioak argi utzi du nazioartea dela urratsa egin behar duena, eta argi esan zer norabide hartu nahi duen: Marokoren okupazioa onartu, edo deskolonizazio prozesua bultzatu, eta sahararren eskubideak errespetarazi.
Torturak
Marokoko epaitegi batek lau urteko kartzela zigorra ezarri zien atzo Smarako kanpalekuetan atxilotutako bi gazteri, Abidin Mohamed Fadeli eta Laaroussi Brahim Salami. Marokoren aurkako azken futbol partidan Aljeriaren garaipena ospatzeagatik atxilotu zituzten bi gazteak. Haien familiek salatu dute torturatu egin dituztela. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208884/beren-ezezkoak-garbi-utzi-dituzte-eh-bilduk-erck-bngk-eta-cupek.htm | Ekonomia | Beren ezezkoak garbi utzi dituzte EH Bilduk, ERCk, BNGk eta CUPek | «Erabateko zintzotasunez, negoziatzeko prest» azaldu dira alderdi subiranistak agerraldi bateratu batean, baina garbi utzita egungo erreforma ez dela nahikoa «langileei kendu zitzaizkien eskubideak berreskuratzeko». | Beren ezezkoak garbi utzi dituzte EH Bilduk, ERCk, BNGk eta CUPek. «Erabateko zintzotasunez, negoziatzeko prest» azaldu dira alderdi subiranistak agerraldi bateratu batean, baina garbi utzita egungo erreforma ez dela nahikoa «langileei kendu zitzaizkien eskubideak berreskuratzeko». | Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako abertzale subiranistek agerraldi bateratu bat egin dute Espainiako Kongresuan, eta adierazi lan erreformari dagokionez fronte bateratua eratu dutela; EH Bilduk, ERCk, BNGk eta CUPek osatutako fronte horrek garbi utzi du ez dizkiola bere botoak emango Pedro Sanchezen gobernuari lan erreforma ateratzeko, ez behintzat egun idatzia dagoen moduan aurkezten badu Kongresuan.
Ez da ezezko biribila, eta aldaketak negoziatzeko prest daude alderdi horiek, «erabateko zintzotasunez». Eztabaidagai posible horien artean jarri dituzte erkidegoko sektoreko lan itunen lehentasuna eta 45 laneguneko kaleratzeen kalte ordainera itzultzea. Alegia, lan hitzarmenen nagusitasuna bakarrik ez, EH Bilduk aurreko astean jakinarazi zuen moduan; ERCk nahi du kaleratze errazen eta merkeen araudia ere aldatzea, 2012ko erreformaren aurreko baldintzetara itzultzeko. Enpresen barne malgutasuneko mekanismoen barruan sartzen da eduki hori, CEOE patronalak Madrilgo mahai sozialean atera duen garaipenik handiena, berau baita erreforma berriak aurrekoaren muina hartu izanaren arrazoi nagusia.
Astebete falta da Espainiako Kongresuan lan erreformaren proposamena bozkatu dezaten, gobernuaren dekretua baliozkotzeko edo atzera botatzeko, eta alderdiak haien kokapena zehazten ari dira. EAJk ere garbi baino garbiago utzi du azken egunetan ez dela milimetro bat mugituko itunen lehentasuna aldatzen ez bada, euskal itunek nagusitasuna ukan dezaten Euskal Herrian.
EH Bilduk eta ERCk (BNG eta CUPekin batera) ez diote uko egin nahi testua aldatzeko aukerari, eta testuinguru horretan kokatu nahi izan dute agerraldia. Argi esan dute egungo testuak ez dituela 2010eko eta 2012ko lan erreformak indargabetzen, eta langileek ez dituztela berreskuratu orduan «galdutako eskubideak». Prekaritatearen eta behin-behinekotasunaren aurka jasoak dituen neurriak «ez dira nahikoak», alderdi horien arabera, «eskubideak berreskuratzeko».
Alderdi bakoitzak modu autonomoan jokatuko du bozketari begira, nahiz eta fronte bateratu gisa azaldu diren. ERCko parlamentari Jordi Salvadorrek onartu du Yolanda Diaz Lan ministroak «saio bat» egin duela negoziatzeko: «Badira gauzak akordio bat adosteko». Eta erantsi du «eduki horiek» zehaztu egin beharko liratekeela akordio bat egiteko. Salvadorrek, dena den, azpimarratu du Diaz ez Gobernuko beste kide batzuek «betoa» jartzen ari direla negoziazioan, «koma bat bera ere» ez dela aldatuko esaten ari direlako. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208885/urkulluk-gomendatu-du-egungo-murrizketei-bere-hartan-eustea.htm | Gizartea | Urkulluk gomendatu du egungo murrizketei bere hartan eustea | Bihar bilduko da Labi, eta lehendakariak bere gomendioa helaraziko dio. «Zuhurtasunari eta zorroztasunari» eustea ere gomendatu du. | Urkulluk gomendatu du egungo murrizketei bere hartan eustea. Bihar bilduko da Labi, eta lehendakariak bere gomendioa helaraziko dio. «Zuhurtasunari eta zorroztasunari» eustea ere gomendatu du. | Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan indarrean dauden COVID-19aren aurkako murrizketei eustea gomendatu du gaur, Bilboko Juan Crisostomo Arriaga Musika Kontserbatorioaren 100. urteurrena ospatzeko egindako agerraldi batean. Batzorde Zientifikoak ere gomendatu du egungo neurriei bere hartan eustea, eta horixe bera helaraziko dio Labiri, bihar egingo duten bileran.
Ikusi gehiago: Eusko Jaurlaritzak eskola kirola baimendu du
Urkulluk gaur adierazi du pandemiaren bilakaera «positiboa» bada ere egoera epidemiologikoak «zaila» dela oraindik. Horrez gain, nabarmendu du egungo ebaluazio adierazleak abenduaren 28an zeudenak baino «okerragoak» direla. Hori horrela, lehendakariak gomendatu du indarrean dauden neurriei eustea: «Batzorde zientifiko teknikoak, osasun agintariek, neurriak indarrean mantentzea gomendatzen digute. Zuhurtasunari eta zorroztasunari eustea gomendatzen digute. Hori da nik ere gomendatzen dudana». |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208886/julen-perez-nahiago-dute-leku-gutxitan-ahate-franko-ukan-leku-frankotan-ahate-guti-baino.htm | Ekonomia | Julen Perez: «Nahiago dute leku gutxitan ahate franko ukan, leku frankotan ahate guti baino» | Hegazti gripean positibo eman ondotik, Beti Aitzina etxaldeko ahateak hiltzera joanen da Frantziako administrazioa gaur eguerdian. ELBk ez du hiltzea oztopatuko, baina elkarretaratzera deitu du laborariei babesa erakusteko. | Julen Perez: «Nahiago dute leku gutxitan ahate franko ukan, leku frankotan ahate guti baino». Hegazti gripean positibo eman ondotik, Beti Aitzina etxaldeko ahateak hiltzera joanen da Frantziako administrazioa gaur eguerdian. ELBk ez du hiltzea oztopatuko, baina elkarretaratzera deitu du laborariei babesa erakusteko. | Orain dela hamabost egun sartu zen hegazti gripea Lohitzüne-Oihergira, eta Beti Aitzina etxaldea zen kabalak bizirik zituen azken hazkuntza. Orain arte ahateak sano ziren, baina atzo beste test bat egin zieten albaitariek, eta egun bukaerarako iritsi zitzaien emaitza: hegazti gripean positibo eman dute. Administrazioko zerbitzuak eguerdian joanen dira etxaldera ahateak hiltzera. ELB sindikatuak ez du hiltzea oztopatuko, eta laborariei babesa erakusteko elkarretaratzea antolatu du 13:30erako.
Administrazioaren agindua onartu badu ere, Julen Perez Beti Aitzina etxaldeko hazlea ez da ados erabakiarekin. «Betiko istorioa da ahate sailean. Frantziako Estatuan bi laborantza mota badira: sail industrialak indar anitz du, eta hark ditu norabideak ematen. Eta bada gurea bezalako etxe ekoizleen laborantza. Modelo batek besteari gaina hartzen dio aspalditik, eta azken urteetan gero eta azkarrago doa», esplikatu du Euskadi Irratian egin dioten elkarrizketan. «Sail industrialak gero eta kabala gehiago ekoizten ditu, gero eta denbora gutiagoan. Beraz, kabala dentsitate handiak badira eremu txikietan, eta Lohitzüne horren froga da. Laborari franko bada sail industrialean lanean ari dena. Haien etxaldeetan sartu da hegazti gripea, eta duten egituraketaren ondorioz etxaldez etxalde iragan da, garraioak baliatzen badituzte».
Beti Aitzina etxaldetik 400 metrora sail industrialean ari den etxalde bat dute. Perez ustez, seguruenik horrela kutsatu dira. «Eta orain iritsi gara ahate guziak hil behar izatera», deitoratu du. «Istorio honetan biktimak gara. Gu lanean ari gara nehori kalterik egin gabe, baina, egun ikusten dugu ez dela posible: sail industrialak egunero mehatxatzen gaitu». Industrialki ari diren etxalde horien funtzionamendua nolakoa den esplikatu du Perezek. «Sail industrialean, ahateak bere bizian lau leku ezberdin ikusten ditu, eta leku horien artean aldi guziz garraioak badira. Etxalde batek ahateak sortzen ditu, beste batek hazten ditu, beste batek galkatzen ditu, eta berriz hartuak dira hiltegi batera eramateko». Ahateek kilometro anitz egiten dituzte horrela. «Hazkuntza hori egituratua duten maneran, nahiago dute leku gutxitan ahate franko ukan, leku frankotan ahate guti baino».
Legedia egokitzeko eskaera
Frantziako Estatuko hego-mendebaldeko eremua aipatzen da ahateen azken krisian; bi milioi ahate hil dituzte jadanik eremu horretan, prebentzioz, eta ondoko asteetan gehiago ere (2,5 milioi ahate) hiltzeko agindua emana du gobernuak. Hegazti gripeak presentzia handia duen herrien zerrenda argitaratu zuten joan den astean, gehien-gehienak Landetan eta batzuk Biarnon. Ipar Euskal Herrian ere, haatik, izan dira kasu positiboak, baita hil dituzten ahateak ere. Abendu hondarrean, Akamarreko (Nafarroa Behera) bi hazleren ahateak positibo agertu, eta prebentzioz hil zituzten. Hilabete hastapen honetan, berriz, eritasuna Lixozeko etxaldeetan (Biarno) sartu zen lehenik, eta Lohitzüne-Oihergira gero.
ELB sindikatuak, hegazti gripearen hastapenetik, eredu industrialaren eta etxalde tipien arteko bereizketa egitea galdetzen du. Aste honetan, berriz, hartu diren neurriak salatuz, aldarri hori errepikatu du sindikatuak: «Gure eskualdeko etxaldeen berezitasuna kontuan hartua izan dadin galdegiten dugu: etxalde tipiak, dentsitate tipiagoarekin eta geografikoki bata bestetik urrun». Bi hazkuntza sistemek, Julen Perezen ustez, ez dute ondorio bera eritasunarekiko: «Aspalditik galdegiten dugu etxaldeak sortzen duen arrisku mailaren araberako legedia plantan ezartzea. Sail luzeko etxaldeek arrisku anitz sortzen dute, eta historiak erakusten digu, urte guztiz horietarik abiatzen baita eritasuna. Eritasuna modelo horretarik abiatzen da, hortik hedatzen da, eta modelo horrek entretenitzen du hiruzpalau hilabetez, kabala guztiak hil artio», trenkatu du Ipar Euskal Herriko Hitzari egindako adierazpenetan.
FDSEA, txertoaren alde
France Bleu irratian berriki egin adierazpenetan, FDSEA sindikatuak txertoaren aldeko parioa egiten du. Esperimentala izanik ere, Franck Laborde departamenduko sindikatu buruak uste du beste bideak mugatuak direla: «Laborariek aterabideak plantan ezarri dituzte, batetik, neurri sanitarioak hartuz hegaztietara doazenean, eta, bestetik, inbertsioak eginez ahateak aterpetzeko hegazti migratzaileak gure eskualdean daudelarik. Agerikoa da neurri horiekin ez dela aski, txertoa da aurre ikusten dugun aterabidea».
Prebentzioan hil diren milaka ahateak aipatzean ere, Laborden ustez, «Neurri onak hartu ziren epidemia kontrolatu ahal izateko», baina orain txertoa bultzatu beharra agerikoa zaio. Hilabete hastapenean Laborantza Ministroari legedia aldatzeko eskatu ziola erran zuen France Bleun, esperimentazioa egitearen kontra baita, oraingoz, Frantziako legea. «Gure informazioen arabera, laborategi batek baditu txerto esperimentalaren 80.000 dosi. Ministroari eskatu diot, gure departamendua hunkia baita, eskala handiko esperimentazio gune bilakatzea. Behar dira txertoak barreiatu, ahalik eta goizenik eskala handiko esperimentazioa egiteko», gehitu zuen.
Txertoa aterabide gisa ikusten duenez galdeturik, Julen Perezek baiezkoan ihardetsi dio Ipar Euskal Herriko Hitzari: «Axuri, zerri, ardi, behi... beste kabala guztiekin egiten da, eta emaitza onak dira», dio lehenik. «Baina saila estrukturatua den bezala txertoa plantan ematen bada, nik uste dut ez dela deus aldatuko. Kabala sobera badira eremu tipi batzuetan, eta garraioen bitartez eritasuna pizten da, eta gero denetan hedatzen», gehitzen du segidan. Tresna gehigarri gisa ikusten du hazleak, eta ongietorria eginen lioke «hiltze prebentiboez ahateak gerizatu» ahal izanen balitu.
Hiltze prebentibo horien kontrako aldarriari segika, eta «ahate, oilo eta oilasko hazle guzien sostengatzeko, kanpoko hazkuntzaren hautua egin dutenen eta talderik handienen manuen peko diren laborari guztien sostengatzeko», ELB sindikatuak manifestazioa antolatu du Donapaleun, ostiralerako,14:00etan. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208887/euskal-herriaren-irudikapena-hedabideetan-aztergai-gaur-martin-ugalde-foroan.htm | Gizartea | Euskal Herriaren irudikapena hedabideetan aztergai, gaur, Martin Ugalde foroan | Lehenik, hitzaldi bat emango dute, eta, gerora ,mahai inguru bat egingo dute zenbait hedabidetako kazetariekin. BERRIAk zuzenean emango du, 19:00etatik aurrera. | Euskal Herriaren irudikapena hedabideetan aztergai, gaur, Martin Ugalde foroan. Lehenik, hitzaldi bat emango dute, eta, gerora ,mahai inguru bat egingo dute zenbait hedabidetako kazetariekin. BERRIAk zuzenean emango du, 19:00etatik aurrera. | Euskarazko hedabideek zenbateraino indartzen duten nazio kontzientzia eta zenbateraino islatzen zatiketa administratiboa. Gai horren inguruko ikerketa egin dute Eneko Bidegain, Ainhoa Larrañaga eta Zuriñe Maguregi Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateko irakasleek. Martin Ugalde bekaren laguntzaz ondu dute ikerketa, eta liburu batean bildu: Izan ala ez izen? Euskal Herriaren irudikapena euskal hedabideetan. Azaroan aurkeztu zuten, eta gaur Martin Ugalde foroan izango dira. Euskal Herriak hedabideetan duen irudikapena aztertuko dute, Herri zatitu bat josteko bideen bila. Zer egin hedabideetan? lelopean.
Foroak bi zati izango ditu: lehenik, hitzaldi bat emango dute Ainhoa Larrañaga eta Zuriñe Maguregi Huheziko irakasleek, eta, gerora, mahai inguruan landuko dituzten gaien inguruan arituko dira, testuinguru bat sortzeko. Ondoren, Eneko Bidegainen galderei erantzungo diete Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak, Arantxa Idieder Gure Irratiko esatariak eta Iban Arantzabal Tokikom toki komunikabideen sareko presidenteak. Hala, norbere gogoeten eta ikuspegien berri emango dute, eta irtenbide posibleak xehatzen eta proposatzen ere ahaleginduko dira.
Ohi bezala, BERRIAk zuzenean emango du saioa. Streaming bidez jarraitu ahal izango da berria.eus webgunean, 19:00etatik aurrera. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208888/zaldibarko-zabortegiko-hondamendiari-buruzko-informazio-gehiago-eskatu-du-europak.htm | Gizartea | Zaldibarko zabortegiko hondamendiari buruzko informazio gehiago eskatu du Europak | Herritar batek eskatu zuen ikertzeko ea gertakari horretan arau hausteren bat egin zen hondakinen kudeaketari eta zabortegiei buruzko Europako legedian. | Zaldibarko zabortegiko hondamendiari buruzko informazio gehiago eskatu du Europak. Herritar batek eskatu zuen ikertzeko ea gertakari horretan arau hausteren bat egin zen hondakinen kudeaketari eta zabortegiei buruzko Europako legedian. | Europako Parlamentuko Eskaera Batzordeak informazio gehiago eskatu die Eusko Jaurlaritzari eta Europako Batzordeari 2020ko Zaldibarko zabortegiaren (Bizkaia) hondamendiari buruz. Lehenago, ordea, herritar batek eskatua zuen iker zezatela ea gertakari horretan arau hausterik egin zen hondakinen kudeaketari eta zabortegiei buruzko Europako legediari dagokionez. Hondamendian, Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran zabortegiko bi langile hil ziren, luiziaren ondorioz.
Eskaera Batzordeko presidenteak, Dolors Montserrat PPko ordezkariak, eskaera horren berrikuspena irekita mantentzea erabaki zuen, eta Europako Batzordeari eskatu zion bidal ziezaiola txosten bat istripuari buruz duten informazio guztia eta dokumentazio hori eta Bruselak horri buruz egin duen ikerketa azaltzeko.
Carlos Alonso herritarrak helarazi zuen ikertzeko eskaera, Ermuako (Bizkaia) San Lorentzo Auzo Elkartearen, Zaldibar Argitu herri plataformaren eta Ekologistak Martxan Bizkaia elkartearen izenean, eta bertan eskatu ikertzeko ea istripuan Europako legediaren urraketarik izan zen. Alonsok adierazi zuenez, Zaldibarko hondamendia ez zen «kasualitatea edo ustekabekoa» izan. Aitzitik, haren ustez, «jabeek ustiapen eskasa» egin zuten.
Salaketa jarri zuten elkarteek uste dute hondakinen kudeaketari buruzko Europako araudiak urratu zituztela. Adierazi dutenez, orain eurodiputatuen eta Europako Batzordearen esku dago kasuaren inguruko informazio osagarria eta eguneratua ematea aurrerantzean ere. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208889/labek-adegiren-egoitza-okupatu-du-lan-erreformaren-aurka.htm | Ekonomia | LABek Adegiren egoitza «okupatu» du, lan erreformaren aurka | Sindikatuko kideak ordubete inguru izan dira barruan. LABek «lan harremanen esparru propioa» galdegin du, eta azpimarratu horretarako «ziklo mobilizatzaile berri bat» ireki behar dela Euskal Herrian. | LABek Adegiren egoitza «okupatu» du, lan erreformaren aurka. Sindikatuko kideak ordubete inguru izan dira barruan. LABek «lan harremanen esparru propioa» galdegin du, eta azpimarratu horretarako «ziklo mobilizatzaile berri bat» ireki behar dela Euskal Herrian. | LAB sindikatuak lan erreformaren aurkako «aldarrikapen eguna» antolatu du gaurko, Hego Euskal Herriko lantokietan. Protestarik deigarriena Adegi Gipuzkoako enpresarien elkartean egin du. Patronalaren egoitzaren «okupazio» sinbolikoa egin dute sindikatuko kideek.
Hogei bat lagun sartu dira, eta afixak bota dituzte sarrerako gelan; kanpoan dozenaka lagun bildu dira. Ordubete inguru egon dira barruan: lan erreformaren aurkako oihuak egin dituzte. Erreformarekin bat egin izana leporatu diote Adegiri, eta lan baldintzen «prekarizazioaren» erantzule egin dute.
Protestan tentsio une batzuk izan badira ere, ez da istilurik egon. Ertzaintzak, bertaratu eta sindikatuko eta patronaleko arduradunekin hitz egin ondoren, modu baketsuan hustu dute eraikina. Protestak iraun duen denbora guztian sindikatuko kideekin batera izan dira Jose Miguel Aierza Adegiko zuzendari nagusia eta patronaleko beste arduradun batzuk. Poliziak iritsi arte ez diete egoitzatik irteten utzi. Identifikaziorik ez da izan, eta mobilizazioa desegin dute.
Dena den, Adegik jakinarazi du salaketa jarriko duela. Haren ustez, protestan parte hartu dutenek «larderia eta indarkeria» erabili dute, eta han zeudenen lana «oztopatu». Halako ekintzak ezin direla onartu azpimarratu du, eta «beste garai batzuetako» jarrerak gogorarazten dituztela. «Badirudi batzuek ezin dituztela tik totalitarioak utzi».
Patronala, sortu zenetik, «elkarrizketarako eta akordiorako gaitasuna» erakutsi duela gaineratu du, eta demokrazian lan arloko aldarrikapenak beste bide batzuetatik jorratzen direla. «Gipuzkoak beste sindikalismo bat merezi du; elkarrizketarako irekia, bere aldarrikapenen defentsan sendoa eta adostasun batzuk lortzeko gai dena: XXI. mendeko jarrera bat duena, alegia. Gaurkoa oso urrun dago hortik».
Eskaera zehatzak
Donostiako Miramongo parke teknologikoan eginiko mobilizazioan parte hartu du Igor Arroio LABeko idazkari nagusiaren ondokoak. Greba orokor batera deitzeko asmoak «zapuztu» ondoren, Euskal Herrian «ziklo mobilizatzaile berri bat» irekitzeko beharra azpimarratu du.
Arroioren arabera, Madrilen hartzen diren erabakiez haratago, Euskal Herriko erakunde eta eragile politiko eta sindikalei dagokie hori gauzatzea. Horri begira, gogoratu du LABek bi lege proposamen helarazi dizkiola Eusko Legebiltzarrean eta Nafarroako Parlamentuari: bata, enpleguaren esparrua arautuko lukeen Euskal Lan Kodea, eta bigarrena, Gizarte Segurantzako Lege Propioa.
Hego Euskal Herriko eragileek adostu ditzaketen bost neurri aipatu ditu LABeko kideak: 1.400 euroko gutxieneko soldataren bidean urratsak egitea; gehienez ere 30 orduko lan astea lortzeko bideari ekitea; genero arrakala gainditzea; enplegu suntsiketa amaitzea; lanaldi partzialak mugatzea; eta enplegu publikoa egonkortzea dira sindikatuaren aldarrikapenak. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208890/gutxienez-zortzi-lagun-hil-dira-farceko-talde-disidenteen-eta-eln-gerrillaren-arteko-borroketan.htm | Mundua | Gutxienez zortzi lagun hil dira FARCeko talde disidenteen eta ELN gerrillaren arteko borroketan | Bien arteko liskarrak gogortu egin dira Venezuelaren eta Kolonbiaren arteko mugetan. Urtea hasi zenetik 40 hildako, eta ehunka desplazatu eta desagertu utzi ditu gatazkak, gizarte zibilaren arabera. | Gutxienez zortzi lagun hil dira FARCeko talde disidenteen eta ELN gerrillaren arteko borroketan. Bien arteko liskarrak gogortu egin dira Venezuelaren eta Kolonbiaren arteko mugetan. Urtea hasi zenetik 40 hildako, eta ehunka desplazatu eta desagertu utzi ditu gatazkak, gizarte zibilaren arabera. | Garapen eta Bakerako Ikasketen Institutuak salatu duenez, Arauca departamenduko (Kolonbia) Tame udalerriko buruzagia eta haren emaztea hil dituzte 24 ordu baino gutxiagotan, FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak desegin ostean sortutako talde disidenteen eta ELN Nazioa Askatzeko Armada gerrillaren artean azken egunetan gertatu diren borroketan.
Gainera, gutxienez ELNko sei kide hil, sei zauritu eta bi harrapatu dituzte Venezuelako Victoria, Osa eta Arenales eskualdeetan izandako liskarretan, Caracol Radio hedabideak zabaldu duenez.
Bi erakundeen arteko borrokak Araucako Arauquita udalerrian ere gogortu dira, eta leherketa handiak eta tiroketa handiak entzun dituzte hango biztanleek. Liskar horiek Antonio Medina FARCeko disidentzien eta ELNko kideen artekoak dira, Kolonbiako armadaren arabera.
Arauca departamenduan, estatuaren esku hartzea ia hutsaren hurrengoa da, eta, babes faltaren ondorioz, 1.500 herritarrek baino gehiagok etxea utzi behar izan dute. Erabat «ahaztuta» eta «abandonatuta» daudela salatu dute. Inguruko biztanleak ere mehatxupean bizi dira, batez ere udalerrietako buruak. Gainera, gizarte zibilak salatu duenez, errekrutatzeak areagotu egin dira, adin txikikoenak barne.
FARCeko eta ELNko kideen arteko borroken eraginez, urtea hasi zenetik gutxienez 40 hil dira Araucan, gizarte zibilak emandako datuen arabera. Departamendu horretan 500 zibil inguru hil ziren 2005etik eta 2011ra bitartean. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208891/osakidetzaren-gabeziak-egiturazkoak-dira-elaren-esanetan.htm | Gizartea | Osakidetzaren gabeziak «egiturazkoak» dira, ELAren esanetan | Lehen Arretako profesional falta «lan prekaritatearen eta planifikaziorik ezaren ondorio» dira, sindikatuaren ustez. | Osakidetzaren gabeziak «egiturazkoak» dira, ELAren esanetan. Lehen Arretako profesional falta «lan prekaritatearen eta planifikaziorik ezaren ondorio» dira, sindikatuaren ustez. | ELA ez dator bat Eusko Jaurlaritzak Osakidetzako Lehen Arretaren egoeraz egiten duen diagnosiarekin, eta ez du uste pandemiak eragindako egoera «koiunturala» denik; aldiz, gabeziak «egiturazkoak» direla pentsatzen dute, eta, Osasun sailburu Gotzone Sagarduik esan bezala familia medikuak eta pediatrak topatzeko «zailtasunak» daudela onartzen duten arren, uste dute zailtasun horiek «Jaurlaritzak azken urteotan hartutako erabaki politikoen ondorio» direla.
ELAren osasun arloko arduradun Esther Saavedrak egiturazko gabezia horietako batzuk zerrendatu ditu. Esan duenez, «belaunaldi erreleboa gauzatzeko erabateko planifikazio falta» dago: «Langileen batez besteko adina 50 urtekoa da, eta, egoera hau iritsiko zela aspalditik ohartarazten ari garen arren, Osakidetzaren erantzuna ezer ez egitea izan da». Bestalde, «profesionalen ihesa» ere badago, Lehen Arretan aritzen diren askok nahiago izaten dutelako beste espezialitate batzuetara, osasungintza pribatura edo atzerrira joatea lan prekaritatearen ondorioz.
Horrez gainera, Osakidetzako langileen erosahalmena %18 murriztu da azken hamarkadan, eta behin-behinekotasuna oso handia da: 2021eko otsailean, Osakidetzako langileen %58 behin-behinekoak ziren. «Osakidetza da EAEko aldi baterako lan enpresarik handiena», esan du Saavedrak.
ELAren Azterketa Bulegoaren arduradun Mikel Novalek esan duenez, hau guztia «Jaurlaritzak aurrekontuen arloan duen politika neoliberalaren ondorio» da. Esan duenez, Jaurlaritzak osasungintzan inbertitzen duena oso urrun dago Europako batezbestekotik: Europako Batasunean BPG barne produktu gordinaren %7,1 bideratzen da osasungintzara, eta EAEn, aldiz, %5,1 baino ez. 2022rako aurrekontuek ez dute egoera hori zuzendu: esan duenez, gaur egun duela hamar urte baino aurrekontu txikiagoa du Osasun Sailak: «Jaurlaritzaren lehentasuna ahalik eta gutxien gastatzea da, eta, praktikan, esan daiteke osasun arloko ditu poltsa izozturik dagoela».
ELAren iritziz, pandemiak lehendik zetorren egoera hau larriagotu baino ez du egin: langileen gaixoaldiak, erretiroak eta bestelako hutsuneak ez dira ordezkatzen, eta bezeroarentzako arreta arloko langileen artean ere lan gainkarga «jasanezina» da. «Sagarduik dio familia medikurik eta pediatrarik ez dagoela, baina administrazio arloko langileak ere ez dira ordezkatzen. Administrazio langilerik ere ez dago kontratatzeko?», galdetu du Saavedrak.
ELAk zenbait neurri proposatu ditu egoerari irtenbidea emateko: osasun arloko gastu publikoa Europako batezbestekoarekin parekatzea, sare publikoa indartzea, 5.000 egiturazko lanpostu gehiago sortzea eta aurrez aurreko arreta berreskuratzea, besteak beste. Hori lortzeko, «mobilizazioa» da ELAk hobetsitako bidea, eta, esan dutenez, Osakidetzan greba baterako deialdia egitearen aukera «mahai gainean» dago: «Mobilizazioa beharrezkoa da, langileena zein herritarrena», esan du Novalek; «kalitatezko osasun zerbitzua izatea ez da soilik Osakidetzako langileen premia, gizarte osoarena baizik». |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208892/lesakako-mairu-taldeak-intxaurra-lana-sortuko-du-arnasguneak-bekarekin.htm | Kultura | Lesakako Mairu taldeak 'Intxaurra' lana sortuko du Arnasguneak bekarekin | Nafarroako Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak eta Uemak sortu dute deialdia, arnasguneetan euskara sustatzeko. Antzezlana azaroan estreinatuko dute, Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketetan. | Lesakako Mairu taldeak 'Intxaurra' lana sortuko du Arnasguneak bekarekin. Nafarroako Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak eta Uemak sortu dute deialdia, arnasguneetan euskara sustatzeko. Antzezlana azaroan estreinatuko dute, Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketetan. | Nafarroako Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak eta Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak Lesakako (Nafarroa) Mairu antzerki tailerrari emango diote Arnasguneak antzerki beka. Taldeak 23.000 euro jasoko ditu Intxaurrak izeneko antzezlana sortzeko eta ekoizteko. Manex Fuchsek zuzenduko du obra; euskararen arnasguneen garrantzia jorratuko du, eta azaroan estreinatuko dute, Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketetan (Gipuzkoa).
Lanaren inguruko xehetasunak eman dituzte gaur Iruñean Ana Ollo Nafarroako Herritarrekiko Harremanetarako kontseilariak, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak, Aitor Elexpuru Uemako ordezkariak eta Gaizka Sarasola Mairu Antzerki Tailerreko kideak.
Sarasolak gogora ekarri duenez, Lesakako Mairu taldeak 20 urte baino gehiagoko ibilbidea egin du, eta, hain zuzen ere, euskarari lotutako ekimen batetik abiatuta sortu zuten: «Bortzirietako Euskara Mankomunitateak antolatutako ikastaro baten inguruan izan zen sorrera, eta euskarak eta kulturak beti izan dute eragina taldean». Antzerki «herrikoia» egiten dute, komunitateari eragiten dioten gaiei begiratuz eta tradiziotik elikatuz. Hala, arnasguneen gaiak ere izaten du tokia haien lanetan: «Kontziente gara gure inguruan euskara osasuntsu dagoela, baina kezkak edo sintomak nabaritzen ditugu».
Bada, kezka edo sintoma horiei begiratuz onduko dute Intxaurra lana. Sarasolak kontatu duenez, laneko protagonista, Terexa, gaixorik egongo da, baina ez du bere osasun egoerak arduratuko, etxeko intxaurrondoaren osasunak baizik: arbolak ere gaitza izango du, eta kezka, gaixotasunarekin batera, Terexa itoz joango da. Antzezlanaren «enborra» biziberritzearen beharra izango da, baina beste «adar» batzuk azalduko dira: «Herri txikien ezaugarriak, kezkak eta premiak agertuko dira; mugaren kontzeptua; iragana, etorkizuna, oraina; zauriak, minak… eta umorea ere bai, beharrezkoa delako».
Formari dagokionez, errealismo magikoan oinarrituko dira, eta «irudi poetikoa» landuko dute: «Testuaren musikaltasunari eta poetikotasunari garrantzia emango diogu, baita soinuari eta argiari ere». Egin beharreko bideari begira, «ardura» dutela dio Sarasolak, «baina batez ere ilusioa».
Arnasguneen garrantzia
Arnasguneak beka Nafarroako Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak eta Uemak 2019an sortutako Arnasa Gara programaren barruan dago. Egitasmo horren helburu nagusien artean daude udalerri euskaldunek eta arnasguneek euskarari egiten dioten ekarpena nabarmentzea, eta herritarrak kontzientziatzea.
Ollo kontseilariak esan du Nafarroako Gobernuaren Euskararen Plan Estrategikoaren helburu nagusietako bat dela, hain zuzen ere, euskararen arnasgunetzat hartzen diren udalerrien garrantzia aitortzea, eta haien hizkuntzaren egoera hobetzea. Halaber, euskarak duen balio «kohesionatzailea» nabarmendu du: «Horregatik, eta gutxituta dagoenez, mimatu, babestu, erreserbatu eta, batez ere, espazio publikoetan sustatu behar dugu».
Bestetik, Zupiriak Arnasa Gara kanpainak 2019tik egindako urratsak ekarri ditu gogora: «Hainbat kanpaina egin ditugu arnasguneek euskara biziberritzeko prozesuan duten garrantzia azpimarratzeko, eta eremu horietan bizi diren herritarrak kontzientziatzea eta ahalduntzea bilatu dugu». Udalerri horiek txikiak izan ohi direnez, Zupiriak garrantzizkotzat jo du haien proposamenekin hirietara ez ezik herri txikietara ere iristea.
Azkenik, Uemaren izenean, Aitor Elexpuru Berako alkateak adierazi du arnasguneen aitortza eta sendotzea izan dela beti Uemaren aldarrikapen nagusietako bat, eta poza adierazi du erakundeek horrekin bat egin izanagatik. Euskararen aldeko elkarlanaren garrantzia nabarmendu du: «Kasu honetan, Azpeitiko Udalarekin eta Dinamoa zentroarekin elkarlanean aritu gara; antzezlana Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketetan estreinatuko da, eta Mairu taldeko kideek Dinamoa erabiltzeko aukera izango dute». |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208894/euskarazko-eskaintza-murriztu-dute-berriro-iruntildeeko-haur-eskoletan.htm | Gizartea | Euskarazko eskaintza murriztu dute berriro Iruñeko haur eskoletan | Iaz hasitako «hizkuntza eskaintzaren berregituraketari» eutsi dio Iruñeko Udalak, hizkuntza eredu mistorantz «eboluzionatuz» joateko asmoz. | Euskarazko eskaintza murriztu dute berriro Iruñeko haur eskoletan. Iaz hasitako «hizkuntza eskaintzaren berregituraketari» eutsi dio Iruñeko Udalak, hizkuntza eredu mistorantz «eboluzionatuz» joateko asmoz. | Fernando Sesma Hezkuntzako, Herritarren Partaidetzako eta Gazteriako zinegotzi ordezkaria eta Iruñeko Udal Haur Eskolak erakunde autonomoko presidenteak prentsaurrekoa eman du gaur udalaren eskaintzaren berri emateko. Azaldu duenez, iaz hasitako «hizkuntza eskaintzaren berregituraketari» eutsi dio Iruñeko Udalak, hizkuntza eredu mistorantz «eboluzionatuz» joateko helburuarekin.
Navarra Sumaren eta PSNren aldeko botoekin onartu zuten proposamena, iaz, eta, erabaki hori ikusirik, EH Bilduk adierazi zuen udalak euskarazko murgiltzea«amaitu» nahi zuela, euskarazko ereduan «ingelesezko jarduerak sartzera behartuz». Horrez gain, Haur Eskolak Euskaraz plataformak adierazi zuen udalak «euskara desagerraraztea eta ingelesa inposatzea» zuela helburu, eta Hezkuntza Departamentuari eskatu zion euskarazko eredua hirian zabaltzeko. Plataformak, gainera, nabarmendu zuen euskarak «babes eremuak» behar dituela gaztelera eta ingelesa bezalako hizkuntzek «zapaldu ez dezaten», eta ziurtatu zuen murgiltze eredua dela euskararen «babes eremu bakarra».
Iruñeko haur eskola guztietako zuzendariek ere adierazpen bat sinatu zuten, hizkuntza ereduak «ez aldatzeko» eskatzeko. Azaldu zutenez, «adin goiztiarrean» hirugarren hizkuntza bat sartzeak euskararen ikaskuntzari, ingelesari eta haurraren garapenari «kalte» egin diezaioke. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208895/astebetean-17-apaldu-da-covid-19ak-jota-ziuetan-daudenen-kopurua.htm | Gizartea | Astebetean %17 apaldu da COVID-19ak jota ZIUetan daudenen kopurua | Hego Euskal Herrian 1.008 gaixo daude COVID-19ak jota ospitalean, duela astebete baino %9 gutxiago. | Astebetean %17 apaldu da COVID-19ak jota ZIUetan daudenen kopurua. Hego Euskal Herrian 1.008 gaixo daude COVID-19ak jota ospitalean, duela astebete baino %9 gutxiago. | Datuek erakusten dutenez, baretzen ari da COVID-19aren oldarraldia. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak gaur eguneratu dituzte datuak, eta atzo egindako probetan beste 7.674 positibo atzeman zituzten, aurreko asteko egun berean baino 86 gutxiago. Halere, positiboen kopurua ez da adierazle erabat fidagarria pandemiaren bilakaeraren berri izateko, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak protokoloak aldatu eta proba gutxiago egitea erabaki baitzuten. Atzo, esaterako, 19.271 proba egin zituzten, eta %40k positibo eman zuten. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5eko muga dauka ezarrita pandemia bat kontrolpean edukitzeko. Ordea, ospitaleetan ere arindua ikusten ari dira azkenaldian: astebetean %17 txikitu da koronabirusak jota ZIUetan dauden gaixoen kopurua.
Oraindik birusa erabat zabalduta dago Euskal Herri osoan, eta ez dago alde handirik lurralde batzuen eta besteen artean: azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia metatua 3.843 kasukoa da Araban; 3.790ekoa Gipuzkoan; 3.711koa Nafarroan, eta 3.290ekoa Bizkaian.
Eta positibo eman duten horietako batzuek ospitaleetako arta ere behar izaten dute. Hain zuzen, gaur egun 1.008 gaixo daude ospitaleratuta: daturik onena urtarrilaren 6tik. Kopurua jaisten ari da azken egunetan: duela bi aste baino %17 eri gutxiago daude, eta duela astebete baino %9 gutxiago. Hala ere, gaixotasunak gogor erasaten die gaixo batzuei, eta ZIUetako arta behar izaten dute. Egun, 129 gaixo daude larri: daturik onena abenduaren 23tik. Kopuru hori ere hobetzen ari da pixkanaka: duela bi aste baino %25 gaixo gutxiago daude, eta duela astebete baino %17 gutxiago.
Ospitaleratze berrien joerak ere erakusten du birusaren bilakaera onbidean dela. Hain zuzen ere, urtarrilaren 16tik jaisten ari da ospitaleratu berrien batezbestekoa: egun hartan, batez beste 131 gaixo ospitaleratzen zituzten egunero; orain, berriz, 109. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208896/aeben-erantzunak-ez-du-errusia-asebete.htm | Mundua | AEBen erantzunak ez du Errusia asebete | Moskuren arabera, Washingtonek eta NATOk segurtasun eskaerei egindako proposamenak ez du «baikortasunerako motibo askorik» ematen. Halere, «elkarrizketarako perspektibak» badaude. | AEBen erantzunak ez du Errusia asebete. Moskuren arabera, Washingtonek eta NATOk segurtasun eskaerei egindako proposamenak ez du «baikortasunerako motibo askorik» ematen. Halere, «elkarrizketarako perspektibak» badaude. | Errusiak jaso du egindako segurtasun eskaerei erantzunez AEBek eta NATOk ondutako proposamena, eta Kremlinek uste du horri erreparatuta ez dagoela «baikortasunerako motibo askorik». Nolanahi ere, «elkarrizketarako perspektibak» badaudela uste du Moskuk. Hori bai, iruditzen zaio Washingtonek eta aliantza militarrak «modu argi batean» adierazi zutela atzo Errusiaren eskaera nagusiak baztertzen dituztela. Horietako bi dira NATOren hedatzea geldiaraztea Europa ekialdean, eta Ukraina NATOko kide bihurtzeko aukera baztertzea. Baina Jens Stoltenberg aliantzako idazkari nagusiak prentsaren aurrean jakinarazi zuen Vladimir Putin Errusiako presidenteari idatziz adierazi diotela ez batari, ez besteari ez diotela uko egingo.
Dokumentazio guztia Putinen esku dago. «Denbora beharko da hori aztertzeko, eta ez gara presaka ibiliko ondorioekin», nabarmendu du Dmitri Peskov Kremlinen bozeramaileak, gaur, egunero egin ohi duen prentsa agerraldian. Sergei Lavrov Atzerri ministroak ohartarazi du litekeena dela dokumentuan jasotakoak bide ematea «elkarrizketa serioei» ekiteko, «baina bigarren mailako auziez». Izan ere, «gai nagusiei» dagokienez, ez da «erreakzio positiborik» egon. Lavrovek gogorarazi du zein den gai nagusia: «NATOren ekialderanzko hedatzearen onartezintasuna eta Errusiaren lurrak mehatxatu ditzaketen armen kokapena».
Aliantza militarrak eta AEBek ez dute publiko egin Errusiari emandako erantzunaren edukia. Antony Blinken AEBetako Estatu Idazkariak atzo esan zuenez, espero du Errusiak gauza bera egitea. Moskuk konpromiso hori hartu du. AEBen arabera, uneotan Errusiako armadaren 100.000 bat soldadu daude Ukrainako mugan maniobra militarrak egiten. NATO, gainera, Europa ekialdean duen indar militarra handitzen ari da.
Eta, Errusiari erantzun bat bidali eta gero, Blinkenek Txinako Atzerri ministro Wang Yirekin hitz egin zuen, telefonoz. Yik adierazi zion Errusiaren «kezka legitimoak» errespetatu behar direla. Bide batez, «lasaitzeko eta eusteko» eskatu zien alde guztiei. Pekinek Washingtoni eta NATOri esan die, gainera, «hedatze militarrak» ez duela «segurtasuna bermatuko».
Ukraina, konforme
Ukraina, berriz, konforme dago AEBen eta NATOren erantzunarekin. «Eragozpenik ez dago«, idatzi zuen Dmitro Kuleba Atzerri ministroak Twitterreko bere kontuan. «Errusiarekin edukitako kontaktu guztiak eta gero, inportantea da AEBek harreman estua edukitzea Ukrainarekin. Hori da urrezko araua». Tentsio handia dago Errusiaren eta Ukrainaren artean, eta Putin eta Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea 2019ko abenduan batzartu ziren azken aldiz. Bi herrialdeetako ordezkaritza diplomatikoa, ordea, atzo bertan bildu zen Parisen, Frantziako eta Alemaniako gobernuetako ordezkariekin batera, Normandiako laukoaren formatuan. Moskuk eta Kievek Ukraina ekialdeko Donbass eskualdean 2014tik duten gatazka izan zuten hizpide, baina baliteke elkarrizketa horiek termometro gisa balio izatea ikusteko bide diplomatikoak zer aukera dituen. Bi aste barru Berlinen biltzekoak dira.
Alemania, hain zuzen, Ukrainari eraso eginez gero izango dituen «ondorioez» mintzatu zitzaion atzo Moskuri, eta Annalena Baerbock Atzerri ministroak azpimarratu zuen prest dagoela Nord Stream 2 gasbidea blokeatzeko. Errusiatik Alemaniara gasa eramateko eraiki zuten azpiegitura —Itsaso Baltikoaren azpitik—, eta baimenen zain dago zerbitzua ematen hasteko. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208897/joxe-mari-berasategik-eta-maialen-berasategik-irabazi-dute-zaitegi-saria.htm | Kultura | Joxe Mari Berasategik eta Maialen Berasategik irabazi dute Zaitegi saria | Haiek aurkeztutako proiektua hautatu du Literaturako Nobel saridunak euskaratzeko itzulpen lehiaketako epaimahaiak. Hala, Abdulrazak Gurnah idazlearen Paradise eleberria euskaratu beharko dute itzultzaileek. | Joxe Mari Berasategik eta Maialen Berasategik irabazi dute Zaitegi saria. Haiek aurkeztutako proiektua hautatu du Literaturako Nobel saridunak euskaratzeko itzulpen lehiaketako epaimahaiak. Hala, Abdulrazak Gurnah idazlearen Paradise eleberria euskaratu beharko dute itzultzaileek. | Joxe Mari Berasategi Zurutuzak eta Maialen Berasategi Catalanek aurkezturiko proiektuak irabazi du Jokin Zaitegi itzulpen lehiaketa, Literaturako Nobel saridunak euskaratzeko asmoz AED Arrasate Euskaldun Dezagun elkarteak eta Elkar argitaletxeak antolatzen dutena, Arrasateko Udalaren eta Laboral Kutxaren laguntzaz. Hala erabaki du Joannes Jauregik, Ana Isabel Moralesek eta Garazi Ugaldek osaturiko epaimahaiak, aurkezturiko lan guztien artean hautatuta. Beraz, iazko urte amaieran Suediako Akademiak Nobel saridun izendatu zuen Abdulrazak Gurnah idazle tanzaniar-britainiarraren Paradise eleberria euskaratu beharko dute itzultzaileek. 2022. urte amaieran emango du argitara Elkar argitaletxeak.
2002. urtean abiarazi zuten antolatzaileek Jokin Zaitegi beka, eta, ordutik, hamaika liburu itzuli dira euskarara bekari esker: Imre Kerteszen Zoririk ez (Urtzi Urrutikoetxeak itzulia); J.M. Coetzeeren Lotsaizuna (Oskar Aranak); Harold Pinterren Maitalea eta beste antzerki-lan batzuk (Iñigo Errastik); Orhan Pamuken Elurra (Monika Etxebarriak eta Fernando Reyk); Doris Lessingen Belarra kantari (Koro Navarrok); J.M.G. Le Clezioren Basamortua (Luis Berrizbeitiak); Herta Mullerren Hatsaren kulunka (Ibon Uribarrik); Mario Vargas Llosaren Pantaleon eta bisitariak (Santi Leonek); Tomas Transtromerren Bizientzat eta hilentzat (Juan Mari Aguirreurretak); Mo Yanen Hori da umorea, maisu! (Maialen Marinek eta Aiora Jakak); Svetlana Aleksievitxen Gerrak ez du emakume aurpegirik (Iker Santxo Insaustik); Bob Dylan: Ehun kantu antologia (Xabier Payak); Kazuo Ishiguroren Egunaren hondarrak (Amaia Apalauzak eta Iñigo Roquek); Olga Tokarczuken Erabili goldea hilen hezurren gainetik (Amaia Apalauzak eta Sonia Kolaczekek); Peter Handkeren Atezainaren larria penalti-jaurtiketan (Joxe Mari Berasategik); eta Louise Glucken Basairisa (Garazi Ugalde). |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208898/eusko-jaurlaritzak-covid-ziurtagiriaren-erabilera-luzatzea-eta-beste-eremu-batzuetara-zabaltzea-eskatuko-du.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak COVID ziurtagiriaren erabilera luzatzea eta beste eremu batzuetara zabaltzea eskatuko du | Otsailaren 13ra arte behintzat erabiltzen jarraitzeko aukera izatea eskatuko dute. Eremu gehiagotan eskatzea nahi dute: orain artekoetan ez ezik, turismorako ostatuetan, hoteletan eta joko aretoetan. | Eusko Jaurlaritzak COVID ziurtagiriaren erabilera luzatzea eta beste eremu batzuetara zabaltzea eskatuko du. Otsailaren 13ra arte behintzat erabiltzen jarraitzeko aukera izatea eskatuko dute. Eremu gehiagotan eskatzea nahi dute: orain artekoetan ez ezik, turismorako ostatuetan, hoteletan eta joko aretoetan. | Labi bildu bezperan, zalantza nagusietako bat zen ea zer gertatuko zen COVID ziurtagiriarekin. Eusko Jaurlaritzak argitu du zer bidetatik jo nahi duen: ziurtagiriaren derrigortasuna otsailaren 13ra arte luzatzea eskatuko du. Gainera, orain arteko eremuetan ez ezik, beste establezimendu batzuetan ere eskatzea nahi du, hala nola hoteletan, turismo ostatuetan eta joko aretoetan.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan abenduaren 4tik dago indarrean COVID ziurtagiria. Hasieran, gaueko aisialdiko zenbait establezimendutan eta 50 leku baino gehiago dituzten jatetxeetan eskatu behar zuten. Abenduaren 15etik, ordea, erabat zabalduta dago ziurtagiria, eta, besteak beste, tabernetara eta jatetxeetara, eta kiroldegietara sartzeko eskatu behar dute. Baimenik eman ezean, COVID ziurtagiria datorren astelehenean geratuko da bertan behera.
Nafarroan ere indarrean dago COVID ziurtagiria. Nafarroako Gobernuak baimena eskatuta dauka neurri murriztaileak otsailaren 14ra arte luzatzeko; baita COVID ziurtagiria ere. Besteak beste, zahar etxeetan, ostatuetan eta gimnasioetan eskatu behar dute ziurtagiria. Ipar Euskal Herrian ere eskatzen dute dokumentua. Gainera, txertatze ziurtagiria indarrean dago; beraz, txertatuta egotea ezinbestekoa da ostatuetara, kulturguneetara, kirol egituretara eta distantzia luzeko garraio publikoetara sartzeko. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208899/vulk-taldeak-vulk-ez-da-diskoa-argitaratuko-du-bihar.htm | Kultura | Vulk taldeak ‘Vulk ez da’ diskoa argitaratuko du bihar | Formatu digitalean aterako du lehendabizi, eta otsailaren 14an iritsiko da hamabi hazbeteko binilo formatuan. Hiru urteko geldialdi eta hausnarketaren ondoren, lan berria euskara hutsez grabatu du Bilboko post-punk taldeak. | Vulk taldeak ‘Vulk ez da’ diskoa argitaratuko du bihar. Formatu digitalean aterako du lehendabizi, eta otsailaren 14an iritsiko da hamabi hazbeteko binilo formatuan. Hiru urteko geldialdi eta hausnarketaren ondoren, lan berria euskara hutsez grabatu du Bilboko post-punk taldeak. | Aurreko diskoa kaleratu eta orain arteko tartean, kide aldaketa bat izan da Vulk taldean, Jangitz Larrañagak hartu baitu Javier Marcoren lekua baterian, eta horrek mugarri bat ezarri du taldearen garapen artistikoan, euskara bihurtu baita abesti berrien hizkuntza. Hortaz, hirugarren diskoan —Beat Kamerlanden (2017) eta Ground for dogs (2018) iritsi ziren aurretik— ingelesa baztertu du laukoteak, eta abesti guztiak euskaraz grabatu ditu. Diskoa bihar argitaratuko dute, baina gaur bertan entzungai dago Badoken, esklusiban.
Berako (Nafarroa) Atala estudioan zuzenean —lau kideek batera joz— eta soinu analogikoa erabiliz grabaturiko 11 kantu «erraietako— biltzen ditu diskoak. «Kantuok adiskidetasunari eta amodioari buruz hitz egiten dute ikuspegi existentzial batetik, eta gizateriaren indarkeriara hurbiltzen gaituzte errealitatearen ezintasunetik», Montgri diskoetxeak azaldu duenez. Bere burua ukatu —hori adierazi nahi du izenburuak— eta hazten jarraitzeko tabula rasa egin du laukoteak disko berrian. Larrañagarekin batera, Andoni de la Cruz (ahotsa), Alberto Egiluz (baxua) eta Julen Alberdik (gitarra) osatzen dute Vulk.
Diskoaren zuzeneko grabazioa promozioko bideoklipetan ere islatu nahi izan du Vulkek, kantuak berriz grabatuz ikus-entzunetarako. Horrela, orain arte hiru kantu eman dituzte ezagutzera —Lanaren kanta, Mailua eta Vulk ez da—, baina iazko azaroan diskoaren aurkezpen moduko bat ere egin zuten Bilboko Zinebi jaialdiaren barruan.
Otsailaren 25ean emango du diskoa aurkezteko lehenengo kontzertua Vulkek, Azpeitiko Sanagustin aretoan, Tatxers taldearekin batera. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208900/mugaz-gaindiko-lehen-aurrekontuak-onartu-dituzte-gipuzkoako-eta-pirinio-atlantikoetako-ordezkariek.htm | Politika | «Mugaz gaindiko» lehen aurrekontuak onartu dituzte Gipuzkoako eta Pirinio Atlantikoetako ordezkariek | 300.000 euroko aurrekontu bat zehaztu dute bi aldeek; 150.000 euro erakunde bakoitzak. | «Mugaz gaindiko» lehen aurrekontuak onartu dituzte Gipuzkoako eta Pirinio Atlantikoetako ordezkariek. 300.000 euroko aurrekontu bat zehaztu dute bi aldeek; 150.000 euro erakunde bakoitzak. | Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Pirinio Atlantikoetako Departamentuko Kontseiluak lankidetza indartzea erabaki dute. Akordioaren xehetasunak azaltzeko, Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak eta Jean-Jacques Lasserre Pirinio Atlantikoetako Departamentuko presidenteak prentsaurreko bat egin dute gaur, Donostian. «Mugaz gaindiko» lehen partaidetzazko aurrekontuak jarriko dituzte abian, eta, horretarako, 300.000 euro jarriko dira guztira; 150.000 euro erakunde bakoitzak. Olano zein Lasserre pozik agertu dira akordioarekin, eta nabarmendu dute «lehen mailako lankidetzazko mugarri bat» dela. «Inklusioan eta lankidetzan oinarritutako» Europa bat eraikitzearen alde daudela azaldu dute.
Akordioak ekinbide eta proiektuen garapena bultzatzeko funts komun bat sortzean datza, herritarren eta elkarte sarearen proiektuetara bideratutako diru laguntzak emanez, eta «arreta berezia jarrita gazteengan». Herritarrek bozkatuko dute zer proiektuk jasoko duten azkenean eratutako funtsaren diru laguntza.
Aldundiak zabaldu duen oharraren arabera, proiektua Etorkizuna Eraikiz foru programaren barruan kokatzen da, ekinbide horretan sartu baitu Pirinio Atlantikoetako Departamentuko Kontseiluko agintariekiko mugaz gaindiko lankidetza, «bere internazionalizazio lerroaren barruan». Etorkizuna Eraikiz programak dituen funtsezko ezaugarri batzuk ditu: «Lankidetzazko gobernantza bultzatzea, eragile ugari inplikatzea, eta esperimentazioa sustatzea».
Bi aldeen «anbizioa»
Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiaren ustez, partaidetzazko aurrekontuen lehen aldi hau «adibide ona da mugaz gaindiko lurraldeek aurre egin behar dieten desberdintasun administratiboak, prozedurazkoak eta kulturalak gainditzeko». Bi aldeen artean oraindik diferentzia handiak izan arren, «jarrera proaktibo batetik abiatuta», proiektuaren «anbizioa» zehaztea lortu da.
Jean-Jacques Lasserrek nabarmendu du «aurrekaririk ez duen esperientzia bat» bat dela. «Gonbita luzatzen diegu herritar guztiei, mugaz gaindiko lankidetza eraikitzeko. Kontua ez da erakundeok beren ordez eraikuntza hori egitea, baizik eta herritarrei beraiei ematea aukera, beren kabuz egin dezaten», esan du. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208901/zergatik-senidetu-du-euskal-herria-greziako-autobide-batekin-hango-umorezko-aldizkari-batek.htm | Bizigiro | Zergatik senidetu du Euskal Herria Greziako autobide batekin hango umorezko aldizkari batek? | Asteburuan Grezian pairaturiko elur ekaitzak ehunka bidaiari blokeatu zituen errepide batean, eta agintarien utzikeria kritikatu dute, Euskal Herria erabilita. | Zergatik senidetu du Euskal Herria Greziako autobide batekin hango umorezko aldizkari batek?. Asteburuan Grezian pairaturiko elur ekaitzak ehunka bidaiari blokeatu zituen errepide batean, eta agintarien utzikeria kritikatu dute, Euskal Herria erabilita. | «Atzo iluntzean Bilbon egin zen ekitaldi labur baten ostean, Euskal Herria eta Katehaki errepidea senidetuta daudela deklaratu zuten, errepide horrek Greziako Estatuarekiko duen independentzia ontzat emanda». Hala zabaldu du Greziako Tokoulouri agerkariak gaur. Noski, halako ekitaldirik ez da gertatu, eta inork ez du Euskal Herria errepide batekin senidetu. Aldizkari satirikoa da Tokoulouri, eta, kasu honetan, umorea kontu serio bat jorratzeko erabili du.
Afera igande gauean hasi zen. Elurra mardul bota zuen Grezian, 30 orduz, eta Atenasko kaleetan 30 zentimetroko geruza pilatu zen. Ez da ohikoa horrenbeste elur botatzea Mediterraneoko herrialdean, eta fenomenoak arazo handiak eragin zituen herritarren eguneroko jardunean.
Autoak harrapatuta, Atenas inguratzen duen errepideetako batean, atzo. ALEXANDROS VLACHOS / EFE/EPA
Esaterako, ehunka bidaiari geratu ziren, ez atzera ez aurrera, hiriburua inguratzen duten Katehaki eta Marathonos errepideetan. Bidaiarietako askok 20 orduz itxaron behar izan zuten mugitu ahal izateko, hotz handiaren erdian. Hainbatek autoak errepidean abandonatu behar izan zituzten, eta oinez abiatu ziren tren geltokiren batera, edo inguruko etxeetara jateko bila. Elurra jan behar izan zuten askok, uraren faltan.
Astelehen gauean armadako kideak zebiltzan oraindik bidaiariei mantak eta bestelakoak banatzen.
Greziako Babes zibileko ministro Christos Stylianidesek barkatzeko eskatu zien bidaiariei, baina Giannis Oikonomu Gobernuaren bozeramailearen adierazpenek are gehiago sutu zituen egoeraren biktimak, haien senideak eta herritar asko. Gobernuaren erantzukizuna ukatu zuen eledunak: «Katehaki eta Marathonos etorbideak ez daude Greziako Estatuaren ardurapean».
Izan ere, konpainia pribatu batek kudeatzen ditu Athenaseko saihesbideak. Gobernua eta konpainia elkarri ardura pasatzen aritu dira azken egunotan. Gobernuak esan du zigorra ezarriko diola enpresari, eta 2.000 euro inguru eman beharko dizkiola bidaiari bakoitzari, kalte ordain gisa.
Umorezko salaketa
Tokoulouri aldizkaria hemengo Izparringia edo Beranduegi agerkarien baliokidea da [gosaltzeko jaten den opil bat da tokoulouri-a], eta honako izenburu hau duen albistea zabaldu du gaur: «Euskal Herriak Katehaki estatu independentearekin senidetzea iragarri du». Horretan kontatzen du Euskal Herriko agintariek ontzat eman dutela Katehari errepidearen independentzia. Bi entitateen arteko senidetzeak ondorio praktikoak edukiko dituela iragarri dute: errepideko seinaleak euskaraz ere egongo dira aurrerantzean, eta «trafiko arduradunak Katehaki errepidean edo Euskal Herrian jaiotako pertsonak izango dira». Horrez gain, Bilboko kale nagusiari Kathehaki etorbidea izena jarriko diote. Aldizkariak gaineratzen duenez, zurrumurruak leudeke «KATE izeneko erakunde terrorista» bat sortu izanari buruz.
Juan Etxenike Xare nafarrak lotura estua du Greziarekin, besteak beste senideak dituelako herrialde hartan bizitzen, eta testuinguruan jarri du umorezko artikulua. Herritarrek Atenasko gobernuarekin duten haserrea umorez adierazten hasi ziren udan, abuztuaren hasieran Eubea uhartean pairaturiko suteen harira.
«Mitsotakis izorra zaitez leloa sortu zuten eubearrek aurreko udan, haien uharteko iparraldea sutan zegoela», adierazi du Etxenikek. Kyriakos Mitsotakis Greziako lehen ministroa suaren aurkako borrokaren ezinaren erantzuletzat jo zuten herritarrek. «Etxeak salbatzen ari ziren bitartean, hainbat telebistatako kanalen zuzeneko loturetan mikrofonoetara hurbiltzen ziren, Mitsotakis gamiesai [Mitsotakis izorra zaitez] oihukatzera; hortik gutxira, nazio mailako oihua bilakatu zen, Interneten ere milaka meme izateraino».
Sua dela, edo elurra dela, umorea kritika tresna gisa erabiltzen jarraitzen dute Greziarrek, oraingoan Euskal Herria tartean. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208902/bartzelonako-urrezko-dominari-eutsi-dio-martin-villak.htm | Politika | Bartzelonako Urrezko Dominari eutsi dio Martin Villak | Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota du hiriko udalak hartutako erabakia. | Bartzelonako Urrezko Dominari eutsi dio Martin Villak. Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota du hiriko udalak hartutako erabakia. | Bartzelonako Urrezko Domina berreskuratu du Rodolfo Martin Villa Espainiako ministro ohiak. Hiriko udalak gehiengo osoz erabaki zuen hura kentzea, 2017an, baina Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota du adostutakoa. Haren arabera, jada ezaguna zen gertaera baten inguruko «balio iritzi bat» dago erabakiaren atzean, eta hori ez da domina kentzeko nahikoa argudio. Izatez, udaleko ordezkariek ondorioztatu zuten Martin Villak ez lukeela medaila hori izan beharko, besteak beste, 1976ko martxoaren 3an Gasteizen eginiko sarraskiaren ostean iritsi zelako.
Domina jaso zuenean, Espainiako Harreman Sindikaletarako ministroa zen Martin Villa. Aurretik, ordea, Bartzelonako azken gobernadore zibila ere izan zen. Epe hartan, Joaquin Viola izendatu zuen hiriko alkate, gerora urrezko domina eman zion bera. Gauzak hala, Ada Colauk, 2015etik Bartzelonako aginte makila duenak, argudiatu zuen Martin Villaren jarduna «erregimen faxistaren egituren barruan» gauzatu zela, eta «diktadurak egindako tratu txarren, jazarpenen eta torturen arduradun politikoa» zela. Gauzak hala, domina kentzearen alde egin zuten Barcelona en Comuk, ERCk, JxCk, PSCk eta CUPek —Ciudadanos abstenitu egin zen, eta PPk aurka egin zuen—.
Bere aldetik, Martin Villak, domina itzultzeari uko egin dionak, erabakiaren aurkako helegitea aurkeztu zuen, horretarako motibazio falta argudiatuta. Bartzelonako epaitegiak ez zuen hura onartu, udalak halako erabaki bat hartzeko marjina duelakoan. Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiaren ebazpena, baina, bestelakoa izan da. Haren arabera, posible da Bartzelonako Urrezko Domina kentzea talde edo norbanako bati, baina, horretarako, ezinbestekoa da argudio gisa erabilitako gertaerak domina eman zen epe berean gertatu izana eta une hartan haiek ezezagunak izatea, edo erabaki hura justifikatu zuten arrazoien aurkako adierazpen edo ekintzak egitea. Kasu honetan, epaileak ondorioztatu du Bartzelonako udal gobernu frankista Gasteizko gertakarien jakinaren gainean zegoela Martin Villari domina eman zionean eta, beraz, ez dagoela erabaki hura atzera botatzeko motiborik. Era berean, epaileak uste du dominen inguruko araudia berritzean, 2012an, udalak ontzat jo zituela aurrez emandako guztiak, Martin Villarena barne.
Gaur egun, Martin Villaren aurkako auzibide bat martxan da Argentinako Ganbera Kriminal Federalean. Ministro ohiaren helegitea dela medio, hura etetearen alde egin zuen herrialde hartako apelazio auzitegiak, Martin Villari egotzitako delituen inguruko frogarik ez dagoelakoan. Halere, Martxoak 3 eta Sanferminak 78 elkarteek adierazi dute hura ez dela bertan behera geratu: «Gelditu egin dute froga indartsuagoak aurkeztu arte; besterik ez. Martin Villa oraindik inputatuta dago gizateriaren aurkako delituengatik». Elkarteek azaldu dutenez, Martin Villak aurkeztutako helegiteari beste bat aurkeztuko diote.
Izatez, Espainiako ministro ohiak hilaren 17an adierazi zuen 1976ko martxoaren 3an eta 1978ko uztailaren 8an gertatutako hilketen «erantzule politiko eta penala» izan litekeela, baina gobernuak ez zuela «plan sistematiko, orokortu eta antolatu bat, gobernu demokratiko baten aldeko espainiarrak izutzeko pertsona esanguratsu jakin batzuk hilda», haren aurkako akusazio autoak dioen bezala. Hain justu, gizateriaren aurkako delituengatik auzipetu zuen Servinik, lau hilketaren erantzule delakoan: 1978ko sanferminetan, German Rodriguezena, eta 1976ko Martxoaren 3an, Gasteizko sarraskiko hiru langilerena —ondorengo egunetan beste bi lagun zendu ziren, baina horiei buruzko ikerketa zabalik utzi zuen Servinik—. Pedro Maria Martinez Ozio, Francisco Aznar, Romualdo Barroso, Jose Castillo eta Bienvenido Pereda izan ziren hilak.
Francisco Francoren diktaduran eta ondorengo urteetan kargu ugari izan zituen Martin Villak Espainiako Gobernuan. Carlos Arias Navarroren agintaldian, Sindikatuekiko Harremanetarako ministro izendatu zuten, eta Gobernazio ministro bilakatu zen Adolfo Suarez presidentetzara iristean; garai hartan segurtasun indarrek izandako jardun bortitzaren erantzukizuna egotzi izan diote. Gerora ere hainbat kargu garrantzitsu izan zituen; besteak beste, Espainiako presidenteorde, Endesako presidente eta diputatu ere izan zen, baita PPren gobernuko kide ere. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208903/paxlovid-botika-antibirala-baimendu-du-emak.htm | Gizartea | Paxlovid botika antibirala baimendu du EMAk | COVID-19aren aurkako botika baimentzeko prozesua abiatu du Europako agentziak, 18 urte baino gehiago eta «gaitz larria pairatzeko arriskua» dutenen tratamendurako | Paxlovid botika antibirala baimendu du EMAk. COVID-19aren aurkako botika baimentzeko prozesua abiatu du Europako agentziak, 18 urte baino gehiago eta «gaitz larria pairatzeko arriskua» dutenen tratamendurako | EMA Sendagaien Europako Agentziako giza sendagaien batzordeak oniritzia eman dio Pfizer konpainiaren Paxlovid pilula antibirala merkaturatzen hasteari. «Baldintzapeko lizentzia» emanen diote botikari, COVID-19aren larrialdiko tratamendurako. Zehazki, EMAko batzordeak gomendatu du Paxlovid erabiltzea «oxigeno gehigarririk behar ez duten eta gaitz larria pairatzeko arriskuan diren» paziente helduak artatzeko.
COVID-19aren aurkako estrategian, Europako Batasunean baimendutako lehen antibirala izanen da Paxlovid. EMAren oharrean azaltzen denez, sendagai horrek apaldu egiten du SARS-CoV-2 birusaren gaitasuna giza organismoan ugaltzeko. Pfizerren botikaren eraginkortasuna neurtzeko, EMAk aintzat hartu du COVID-19az kutsatutako pazienteekin eginiko ikerketa bat. Azaldu dutenez, Paxlovid bidezko tratamenduak zeharo murriztu zituen ospitalizazioak eta heriotzak COVID-19 larria pairatzeko arrisku faktoreak zituzten pazienteen artean.
Esperimentuko paziente gehienak delta aldaerarekin kutsatu ziren, baina, laborategiko ikerketak oinarri hartuta, ikerlariek uste dute botika eraginkorra izanen dela omikron eta beste aldaera batzuen aurka ere. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208904/sistiagaren-atzera-begirakoa-ireki-du-kubo-kutxa-aretoak.htm | Kultura | Sistiagaren atzera begirakoa ireki du Kubo Kutxa aretoak | Jose Antonio Sistiagak laurogei urtean ondutako obra aztertzen du Donostiako erakusketak, artistaren naturarekiko begiradan jarrita arreta. Hortik jarri dioten izena: 'De rerum natura'. | Sistiagaren atzera begirakoa ireki du Kubo Kutxa aretoak. Jose Antonio Sistiagak laurogei urtean ondutako obra aztertzen du Donostiako erakusketak, artistaren naturarekiko begiradan jarrita arreta. Hortik jarri dioten izena: 'De rerum natura'. | Ibilbidearen errepaso hutsa bakarrik egin beharrean, bide horri begiratzeko helduleku berri bat proposatu nahi izan du Donostiako Kubo Kutxaren urteko lehen erakusketak: Jose Antonio Sistiagaren (Donostia, 1932) laurogei urtetako obra biltzen duen De rerum natura. Guztira, ehundik gora pieza jarri dituzte ikusgai, margolanak, lan grafikoak eta filmak, eta izenburuak aurreratzen duen hori da erakusketa taxutzeko baliatu duten ildo nagusia: artistak naturarekiko eta paisaiarekiko izandako begirada, zeinak «hari eroale gisa» funtzionatzen duen Sistiagaren obra guztian, Jean-Michel Bouhours komisarioaren esanetan. Maiatzaren 22ra bitartean bisitatu ahalko da.
Sistiaga bera aurkezpenean egongo zela iragarria zen arren, Ane Abalde Kutxa Fundazioko Arte eta Ondareko zuzendariak eta Ander Aizpurua Kutxa Fundazioako zuzendariak penaz azaldu dute azken orduan ezin izan duela joan. Pozik azaldu dira, ordea, Sistiagaren itzala duen norbaiten lana beren gunean zabal erakutsi ahal izateagatik. Abalde: «Legezkoa zen Sistiagari erakusketa hau egitea eta bere lanaren berrirakurketa bat antolatzea, gure artista garrantzitsuenetariko bat izateaz gain, euskal panorama kulturalaren protagonista eta eragile erabakigarria izan delako». Gehitu du, gainera, Kutxak urteetan harreman estua izan duela artistarekin, «Gaur taldeko beste artista batzuekin bezala», eta erakundearen arte bilduman haren presentzia nabaria izan dela beti. «Harreman estu horren isla ere bada erakusketa-omenaldi hau», esan du.
Urteak dira Bouhours komisarioak gertuko harremana duela artistarekin, eta, besteak beste, Parisko Pompidou zentroko zinema saileko kontserbazio burua eta Monakoko Museo Nazionaleko zuzendaria izan da, baita Sistiagari eskaini zaizkion beste erakusketa batzuen komisarioa ere. Hau da, hala ere, haren obrarekin egin duen proiekturik handiena, eta Lukrezio poeta klasikoaren De rerum natura lanetik hartu du izena. Azaldu duenez, urteetan artistarekin izan dituen solasaldietan ohartu baita hark asko oinarritzen dituela bere gogoetak Epikuroren tradizioan —filosofo greko horri egiten dio gorazarre Lukrezioren lanak—.
Hala garatu du: «Epikurok eta geroago Lukreziok atomoz eta hutsaz osatutako materia eta haren mugimendua deskribatu zituzten, zentzu intuitibo baina partekatutako bati segika eta zientziari aurrea hartuz. Jose Antonio Sistiagak modu ikaragarrian jorratu zuen materiaren errepresentazio hori, betiere artista irudimenean oinarrituta. Pinturarekin eta, batik bat, margotutako filmekin berehalako zentzumenek harrapatu ezin dutena adierazten du, eta, batez ere, ikusmenari ihes egiten diona. Hor dagoela dakigun hori, baina hauteman ezin duguna adierazten du».
Zazpi sekuentzia
Ordena kronologikoari jarraituta egituratu dute erakusketa, zazpi ataletan. 1955-1964 urteen arteko margolanek osatzen dute lehena, eta inoiz erakutsi gabeko zenbait lan jarri dituzte bertan, erakusketa prestatzean topatu dituztenak —Gorka Sistiaga artistaren semeak, batik bat; aurkezpenean egon da—. «Natura hilak daude, paisaiak, eragin ezberdinak... bila ari den artista bat erakusten dute», nabarmendu du komisarioak.
Lehen atal horretatik hasita eta beste guztietara hedatuz, paisaiaren errepresentazioa figurazioaren eta abstrakzioaren artean agertzen da erakusketa osoan, eta etengabekoak dira, hala, argiari, mugimenduari, abiadurari eta natura hautemateko beste alor batzuei egindako keinuak haren obran.
Donostian hasi zen margotzen Sistiaga; Parisera egin zuen gero 1950eko hamarkadan, eta Eivissara (Balearrak, Herrialde Katalanak) lekualdatu zen hurrengo, lanerako testuinguru aproposago baten bila. Tarte horretako (1955-1965) obra grafikoa biltzen du, bada, bigarren atalak, eta hor dator erakusketako lehen filma ere, kasu honetan, «figuratiboa»: Sistiagaren beraren autorretratu bat. Bouhours: «Krisi une bat zuen; kamera piztu, eta bere burua jarri zuen haren aurrean, krisialdi hura filmatzen uzteko».
Atal horren sarreran dator, halaber, artistak margotutako lehen koadroa, 1947koa: Amara auzoa (Donostia) ageri da, eta aldamenean dago handik hamar urtera margotu zuen beste lan bat, paisaiarekiko ikuspegian artistak egindako jauzi formalaren erakusgarri.
Etena eta eraldaketa
1965ean «ekoizteari» utzi zion Sistiagak, «Oteizaren urratsei segika» —hark ere eskultura egiteari utzi baitzion gutxi lehenago, ikerketa esperimentalean eta pentsamendu teorikoan zentratzeko—. Hiru urte iraungo zituen eten horretan, Esther Ferrer lagun zuela, Adierazpen Askeko Lantegian eta, Bouhoursen hitzetan, «aktibismoan» aritu zen Sistiaga, eta zinemarekin itzuli zen lan artistikora, 1968an. Orduko ...ere erera baleibu izic subua aruaren... filma ikus daiteke, bada, hirugarren aretoan: inoiz zuzenean zeluloidearen gainean margotutako lehen film luzea, mutua eta 70 minutu irauten dituena. Nazioarteko ospea ekarri zion Sistiagari, eta komisarioak adierazi du egun ere zinema abstraktuaren historian «parekorik ez duen lan bat» dela.
Sistiagak berriz pintzelei heltzea ere ekarri zuen lan horrek, eta, 1970eko hamarkadatik aurrera, tamaina handiko mihiseak margotu zituen —erakusketako laugarren atala hartzen dute—. Naturari eta paisaiari lotutako gaiak lengoaia abstraktu bidez irudikatuak agertzen dira, margolaria ordurako «abstrakzio informalaren figura nagusietako bat» zeneko isla. Bouhours: «Zinemako esperientziak bide original bat topatzen lagundu zion pintura informala den eremu estetiko zabalean».
Areto horretako margolanekin paraleloan, tarte horretan artistak garatu zuen obra grafikoaren lagin bat ere jarri dute ikusgai, bosgarren aretoan. Ikatz-ziriz eta argizariz egindako lanak dira, lerro kurbatuekin, eta naturaren mugimendu handi eta geldoak dakartzate gogora, besteak beste. Aipagarriak dira aldi horretako bi serie figuratibo ere: 1970eko urteetako biluziak eta 1980ko serie erotiko bat. «Biluzi horiek soilik modeloari begira egin zituen, margotzen ari zena begiratu gabe», kontatu du komisarioak. Eta Sistiaga semeak gaineratu: «Eskuak inteligentzia eta memoria dituela esaten du».
2011tik aurrera, Abiadura, argia, kolorea: keinu bakarra, hiru emaitza desberdin izeneko sorta ondu zuen artistak, eta lan emankor horri egin diote lekua azken aurreko aretoan. Kasu honetan, denak dira kartoi gainean olioz margotutako lanak.
Film kosmikoak deitu duten zazpigarren aretoan, azkenik, beste bi film margotu ipini dituzte ikusgai: Inpresioak goi atmosferan (1988-1989) eta aurrez argitara atera gabeko Han, zeina 1992an hasi baitzuen artistak, eta zazpi minutuko zeluloidearen bi minutu baino ez zituen utzi margotuta. Erakusketarako digitalizatu dute propio, eta pantaila bikoitzean proiektatzeko moldatu.
Jarduera paraleloak
Erakusketak iraun bitartean, eta hura «testuinguruan» jartzeko, bi jarduera berezi antolatu dituzte maiatzera bitartean, Artium museoarekin eta Euskadiko Filmategiarekin elkarlanean. Batetik, martxoaren 10ean, Tabakalerako Kutxa Kultur plazan, mahai ingurua izango da Rocio Robles Tardio, Sergio Rubira eta Mikel Onandiarekin, Artiumen berriki ireki duten Pentsatzeko leku bat. Arte-eskola eta praktika esperimentalak Euskal Herrian, 1957-1979 erakusketako komisarioekin. Eta, bestetik, maiatzaren 6an, ...ere erera baleibu izik subua aruaren... filma proiektatuko dute Tabakalerako zinema aretoan. |
2022-1-27 | https://www.berria.eus/albisteak/208905/euskal-herria-kontzeptua-galdu-da-ikasleen-hizkeratik-eta-hedabideetan-ere-lausotzen-ari-da.htm | Gizartea | «'Euskal Herria' kontzeptua galdu da ikasleen hizkeratik, eta hedabideetan ere lausotzen ari da» | Hedabideek Euskal Herria nola irudikatzen duten aztertu dute Martin Ugalde Foroan. BERRIAk zuzenean zabaldu du. | «'Euskal Herria' kontzeptua galdu da ikasleen hizkeratik, eta hedabideetan ere lausotzen ari da». Hedabideek Euskal Herria nola irudikatzen duten aztertu dute Martin Ugalde Foroan. BERRIAk zuzenean zabaldu du. | Izan ala ez izen? Euskal Herriaren irudikapena euskal hedabideetan liburua ondu du Mondragon Unibertsitateko Huhezi fakultateko ikus-entzunezko komunikazioko irakasle eta ikertzaile talde batek, Martin Ugalde Bekari esker.
Eneko Bidegain Aire, Ainhoa Larrañaga Elorza eta Zuriñe Maguregi Sanchezen lanak hiru ardatz ditu: alde batetik, Euskal Herriaren irudikapenaren eta tratamenduaren argazkia egin dute. Horretarako, hedabideek sortzen eta erabiltzen dituzten mapak, terminoak, grafikoak eta datuak aztertu dituzte. Bestetik, hedabide bakoitzak osagai horiek zergatik aukeratzen dituen azaldu dute. Azkenik, herrialdea irudikatzeko osagaien batasun faltak sortzen dituen distortsioa eta arazoak nola konpondu proposatu dute.
Egindako lana azaldu dute gaur Larrañagak eta Maguregik Martin Ugalde Foroan, Andoaingo (Gipuzkoa) Martin Ugalde kultur parkean.
Ikasleen artean ikusi dute Euskal Herria kontzeptua desagertu egin dela haien hizkeratik, eta hedabideetan ere «lausotzen» ari dela. Larrañagak ohartarazi du arazoaren funtsa politikoa dela, eta eragile politiko gehienek erabaki dutela Espainiak eta Frantziak ezarritako banaketa administratiboak.
Maguregik azaldu du Euskal Herriaren lurraldetasunaren desitxuraketa atzeman dutela, eta horien arrazoiak aurkitu dituztela. Bederatzi arrazoi dira: EAEra mugatzen diren albiste gehienak erakundeetatik edo elkarteetatik datozela. Espainiako datuak jasotzen dira, eta horiek autonomia elkartez banaturik daude. Bateragarritasun faltaren arazoa azaldu du: nahasmendua dago erredakzio askotan Euskadi, EAE, Euskal Herria terminoak erabiltzean, irizpideak ez daudela bateratuta.
Kazetaritza azkarra da beste arrazoietako bat, eta kazetarien burujabetza falta. Euskal albiste agentziarik ez egoteak ere laguntzen du horretan. Maguregik adierazi du Eusko Jaurlaritzari bere ikuspegia azaltzeko eskatu diotela ikerketarako, baina erakundeak uko egin diola parte hartzeari.
Besteak beste, lurraldetasuna zaintzeko batzordea sortzea proposatu dute adituok.
Mahai ingurua
Ondoren, gaiaren inguruko mahai-ingurua egin dute Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak (iragarrita zegoen Eider Goenaga ordezkatzen), Gure Irratiako Arantxa Idiederrek eta Tokikomeko Iban Arantzabalek. Eneko Bidegainek bideratu du solasaldia.
Gure Irratietan beste herrialdeetako informazioa nola lantzen duten azaldu du Idiederrek, Baztangoa (Nafarroa), esaterako.
Arantzabalek nabarmendu du hedabide handiek markatzen dutela agenda, eta euskarazko hedabideok «masibo» bihurtzeko erronkari heldu beharko lioketela.
Otamendiren arabera, hedabide guztiek bilatzen dute agenda propioa sortzea, eta hori dela zailena.
Arrosa sareak eta Tokikomen garrantzia nabarmendu du Idiederrek. «Hegozentrismotik ateratzeko aukera ematen dugu guk, baina Iparraldeko kuota bat izan gabe, han zer gertatzen den jakiteko. Ez gara kuota bat, baizik eta Euskal Herriaren parte».
Tokiko hedabideek «komunikazio talde bat osatzera» egin behar dutela adierazi du Arantzabalek.
Egunkari nazionalaren eta tokikoen arteko dikotomiaz harago joateko beharra nabarmendu du Martxelo Otamendik. Joseba Sarrionandiaren itzuleraren adibidea jarri du: Anboto tokiko hedabidearekin edukiko elkarlana nabarmendu du. Halere, hori gutxiegi egiten dela adierazi du. Kontrako norabidean ere gehiago egin beharko litzateke lan, BERRIAko zuzendariaren arabera. Orain, bakarrik «oso larriak diren gauzekin egiten dugu».
Datuen gaia jarri du mahaiaren gainean Eneko Bidegainek. Aipatu du BERRIAk genero indarkeriako kasuak jarraitzeko duen grafikoa, eta halako zer gehiago egin daitekeen galdetu du. «Nola da posible eraikuntza nazionalaz hitz egiten duen herri batean Gaindegia bezalako erakunde bat ixten uztea», adierazi du Otamendik, hura baitzen datu nazionalak ematen zituen bakarra.
Erreferente hura galdu izana deitoratu du Arantxa Idiederrek ere, lagun zuelako ezinbesteko informazioa lortzen.
«Datu gordinak falta ditugu hemen», adierazi du Iban Arantzabalek, demokraziak hori eskatzen duelako. Beste herrialde batzuetan halako datu gordinak kazetarien esku egoten direla nabarmendu du. |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208932/iaz-58-handitu-zen-nafarroako-ekonomia.htm | Ekonomia | Iaz %5,8 handitu zen Nafarroako ekonomia | Nastat estatistika erakundearen datuen arabera, azken hiruhilekoan %0,8 hazi zen BPG, aurreko hiruhilekoko datuekin alderatuta | Iaz %5,8 handitu zen Nafarroako ekonomia. Nastat estatistika erakundearen datuen arabera, azken hiruhilekoan %0,8 hazi zen BPG, aurreko hiruhilekoko datuekin alderatuta | Nafarroako Gobernuak %6,5eko hazkundea aurreikusi zuen 2021erako, eta, azkenean, zazpi hamarren beherago geratu da. Nastat estatistika erakundeak aurreratutako lehen datuen arabera, iragan urtean %5,8 handitu zen ekonomia. Halaber, 2020an galdutakoaren parte handi bat berreskuratu zuen ekonomiak; izan ere, 2020an, %8,3 egin baitzuen atzera ekonomiak.
Azken hiruhilekoaren datuen erreparatuta, antzematen da urteak aurrera egin ahala ekonomia motelduz joan dela, batik bat industriaren eraginez. Jarduera ekonomikoa %0,8 handitu zen azken hiruhilekoan, hirugarren hiruhilekoarekin alderatuta (uztailetik irailera, berriz, %1,6 eta apiriletik ekainera %2,6.
Nastatek azaldu du industriak eragin du moteltze hori. Volkswagenek, esaterako, hornidura arazoen ondorioz, hainbat egunez produkzioa gelditu behar izan zuen urrian, azaroan eta abenduan, eta autogintzak zein beste hainbat sektorek izandako arazoak islatu ditu datuak. Alta, Nastaten arabera, merkatuen zerbitzuek eta eraikuntzak konpentsatu egin dute joera ezkor hori.
Azken hiruhilekoko datua iazko azken hiruhilekoko datuarekin alderatuz gero, Nafarroako BPG %4,7 handitu da.
Aurten, %5
Hazkundearen moteltzea COVID-19aren azken olatuarekin lotu du Elma Saiz Ekonomia kontseilariak. Hala ere, ziurtatu du Nafarroako ekonomia «sendoa» dela, eta aurten hazkunde «nabarmen» bat izango duela. BPGa %5 haziko dela dion iragarpenari eusten dio Iruñeko gobernuak, baina onartu du datu hori «zuhurra» dela beste erakunde batzuek egin dutenekin alderatuta. Laboral Kutxak, esaterako, %6,2ko hazkundea iragarri zuen abenduan.
Edonola ere, Saizek aitortu du egoera aldakorra dela eta zuhurgabetasuna handia dela, Ukrainako gerra hotsen, inflazio handiaren eta hornidura kateetan dauden arazoak direla eta. Azken bi arazo horiek urteak aurrera egin ahala apaltzea espero du.
Nafarroako Ekonomia urte hasieran espero baino motelago hazi bada ere, horrek ez du zerga bilketan eragin handirik izan: 2020an baino %15 gehiago bildu du eta pandemia aurreko egoera baino %5,8 gehiago.
Beste lurraldeak
Eustatek duela bi aste eman zituen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiaren datuak, eta han azken hiruhilekoan jarduera ekonomikoa bizkortu egin da urteko azken hiru hilabeteetan. 2021ean, %5,5 hazi zen ekonomia, eta aurreko urtean galdutakoaren erdia berreskuratu zuen, eskas.
Espainiako ekonomiari, ordea, tarte handiagoa geratzen zaio pandemiaren aurreko mailara itzultzeko. 2020. urtean %10,8 jaitsi zen, eta, INEk gaur emandako datuen arabera, 2021. urtean %5 hazi zen. Kopururik handiena da 2000. urteaz geroztik; baina, hala ere, Espainiako Gobernuan aurreikuspenetik behera geratu da, %6,5ekoa espero baitzuen. Hurbilago geratu dira beste erakunde batzuk: NDFk %4,9 esan zuen; Funcasek, %4,8, eta OCDEk eta Espainiako Bankuak, berriz, %4.5.
Frantziak oso gertu du pandemiaren aurreko maila: 2020an jarduera ekonomikoaren %8 galdu zuen, eta iaz %7 berreskuratu zuen, Insee Estatistika eta Ekonomia Ikerketen Institutuak baieztatu duenez. Hazkunderik handiena izan da azken 52 urteetan. Emaitzekin oso gustura azaldu da Bruno Le Maire Ekonomia ministroa: «Ekonomia bete-betean dabil. eta erantzuteko gaitasun handia du». Langabezia tasaren jaitsiera sekula ikusi gabekoa dela ere nabarmendu du ministroak. |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208933/iruntildeeko-bertsoaroa-otsailaren-10etik-24ra-egingo-dute.htm | Kultura | Iruñeko Bertsoaroa otsailaren 10etik 24ra egingo dute | Nafarroako Bertsolari Txapelketa atzeratu izanaren ondorioz egingo dute orain. Sei saio izango dira: hiru bertso jaialdi, 'Erre' eta 'Bederatzikoa' emanaldi bereziak eta 'Bertso jasa, bat-bateko jolasa' haurrentzako tailerra. | Iruñeko Bertsoaroa otsailaren 10etik 24ra egingo dute. Nafarroako Bertsolari Txapelketa atzeratu izanaren ondorioz egingo dute orain. Sei saio izango dira: hiru bertso jaialdi, 'Erre' eta 'Bederatzikoa' emanaldi bereziak eta 'Bertso jasa, bat-bateko jolasa' haurrentzako tailerra. | Udazkenean egin ohi da Iruñeko Bertsoaroa, baina iaz, osasun krisiaren eraginez, piezak eroriz joan ziren, eta Nafarroako Bertsozale Elkarteak eta Iruñeko Udalak zikloa atzeratzea erabaki zuten. Zehazki, Nafarroako Bertsolari Txapelketa atzeratu izanaren ondorioz erabaki zuten ez egitea udazkenean, bertsolaritza eskaintza guztia garai berean ez pilatzeko. Baina badu data dagoeneko: otsailaren 10etik 24ra egingo dute, 31. aldiz.
1991n antolatu zuten lehen aldiz Bertsoaroa Iruñean, hirian bertsolaritza eta euskara sustatzeko, kalitaterik handienarekin eta modurik pluralenean, eta iruindarrei bertsolaritzaren oraingo egoeraren berri emateko. Urtez urte egokituz doa, eta aurten, sei emanaldirekin osatuko dute eskaintza: hiru bertso jaialdi, Erre eta Bederatzikoa emanaldi bereziak eta Bertso jasa, bat-bateko jolasa haurrentzako tailerra. Nafarroako bertsolariek eta bertsolari gazteek protagonismo berezia izan dezatela bilatu dute, Nafarroako Bertsozale elkarteak ohar bidez azaldu duenez.
Egitaraua, xehe
Dagoeneko eman dituzte egitarauaren xehetasun guztiak. Ohi bezala, «lehen mailako» bertso jaialdi batekin abiatuko dute zikloa, otsailaren 10ean. Sei bertsolari arituko dira kantuan, ibilbide eta herrialde ezberdinetakoak: Alazne Untxalo, Amets Arzallus, Eneko Fernandez, Julio Soto eta Nerea Ibarzabal. «Denen artean osatuko dute egungo bertsolaritzaren argazkia», Nafarroako Bertsozale Elkartearen hitzetan. Alaitz Rekondo arituko da gaiak jartzen. Nafarroako Antzerki Eskolan izango da jaialdia, 19:00etan.
Erre emanaldiak hartuko du lekukoa, hilaren 15ean, toki eta ordu berean. Bertsolaritza oinarri duen emanaldi bat da, baina beste adierazpide batzuekin uztartzen da: antzerkia, musika, narrazioa eta poesiarekin. Leire Vargasek, Aner Peritzek, Oihana Aranak eta Haizea Aranak ondu dute ikuskizuna, eta Lankurekin ekoitzi. Dikotomien logikan arakatu nahi dute: gizartea antolatzen duten dualismoak abiapuntu hartuta, horiek mahaigaineratu, hala zalantzan jartzeko, arrakalatzeko. Otsailaren 5ean estreinatuko dute lana Durangon (Bizkaia), eta bigarren emanaldia izango da Iruñekoa.
Otsailaren 17an, bertsolari gazteen saioa egingo dute. Azken urteetan Bertsoaroak ahalegin berezia egin du bertsolari gazteei lekua egiteko, eta aurten ere helduko dio apustuari, «bertsolaritzaren oraina eta etorkizuna diren horiei plazan trebatzen eta kantatzen segitzeko aukera emanez». Beñat Astiz, Ekain Alegre, Ekhiñe Zapiain, Gorka Pagonabarraga, Haira Aizpurua eta Nahia Arrizabalaga arituko dira kantuan, eta Ainhoa Larretxea, berriz, gai jartzaile. Katakraken izango da, 19:00etan.
Haurrentzako programazioak ere izango du tokia aurtengo Bertsoaroan. Aurrekoetan bezala, Bertso jasa, bat-bateko jolasa tailerra egingo dute, otsailaren 19an, Txantreako Salestarren eraikinean. Haurrek jolas eta ariketen bitartez gaiak eta egoerak proposatuko dituzte, eta bi bertsolari gonbidatuek bertso saioa osatuko dute, Bittori Elizaldek eta Josu Sanjurjok. 8 eta 12 urte arteko haurrentzat da, eta izena eman beharra dago, nafarroa@bertsozale.eus helbidera mezua idatzita, otsailaren 17a baino lehen.
Otsailaren 22an, Bederatzikoa izeneko emanaldi berezia egingo dute, 19:00etan, Kondestablearen jauregian. Lanak pianoa eta bertsoa batuko ditu, Beethovenen bizitzan eta obran oinarriturik, elkartetik azaldu dutenez: «Bertsolaritzak berezkoa duen bederatzi puntuko neurriari ere erreferentzia egingo dio, eta neurri horretan kantatu diren bertso antologikoak publiko aurrera ekarriko ditu».
Azkenik, beste bertso jaialdi batek jarriko dio puntua Bertsoaroari, otsailaren 24an. Parte hartzaileak izango dira Eneko Lazkoz, Miren Artetxe, Nerea Elustondo, Saioa Alkaiza, Sustrai Colina eta Xabat Illarregi, eta gai jartzailea, berriz, Maialen Belarra. «Denen artean, egungo bertsolaritzaren berri eskainiko dute, ziklo osoari amaiera biribila jarriko dion emanaldian».
Antzerki Eskolan egingo dituzten hiru emanaldiek bosna euroko sarrera izango dute, eta hirurentzako bonua eskuratu ahal izango da, 12 euroan. Sarrerak salgai daude laescueladeteatro.com webgunean. Bertsolari gazteen bertso saiora eta Bederatzikoa-ra joateko, ez da sarrerarik erosi beharko. |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208934/neurriak-otsailaren-14ra-arte-luzatzea-baimendu-du-nafarroako-auzitegi-nagusiak.htm | Gizartea | Neurriak otsailaren 14ra arte luzatzea baimendu du Nafarroako Auzitegi Nagusiak | Besteak beste, ostalaritzako establezimenduek aurrerantzean ere itxita egon beharko dute 01:00etik 06:00etara. Ziurtagiri digitala ere erakutsi beharko da oraindik halakoetara sartzeko. | Neurriak otsailaren 14ra arte luzatzea baimendu du Nafarroako Auzitegi Nagusiak. Besteak beste, ostalaritzako establezimenduek aurrerantzean ere itxita egon beharko dute 01:00etik 06:00etara. Ziurtagiri digitala ere erakutsi beharko da oraindik halakoetara sartzeko. | Nafarroako Gobernuak eskatu zuena betez baimendu du Nafarroako Auzitegi Nagusiak neurri murriztaileen jarraipena. Hala, Nafarroan otsailaren 14ra arte luzatuko dituzte koronabirusaren gaitza geldiarazteko asmoz ezarritako neurri murriztaileak.
Azken asteotan bezala, ostalaritza eta gaueko aisialdirako establezimenduak itxita egongo dira 01:00etik eta 06:00etara, ezingo da barraren inguruan kontsumitu, gehienera hamar lagun elkartu ahal izango dira, eta gizarte, kultura edota kirol arloko ekitaldiek hainbat arau bete beharko dituzte, besteak beste. Ziurtagiri digitala ere erakutsi beharko da oraindik establezimenduetara sartzeko.
Maria Txibiteren gobernuak abenduko azken egunetan ezarri zituen neurriak, eta urtarrilaren 14an luzatu zituzten lehen aldiz. Bietan, Nafarroako Auzitegi Nagusiaren onespena jaso zuen Txibiteren gobernuak. Izan ere, epaileen iritziz, egoera epidemiologikoa kontuan hartuta, «beharrezkoak eta neurrikoak» ziren. Horrekin batera, Nafarroako Auzitegi Nagusiak gaineratu du gaur egungo intzidentzia tasa neurriak ezarri zirenean baino handiagoa dela.
Oraingo honetan ere, neurriei eustea «garrantzitsua» dela uste du Santos Indurain Osasun kontseilariak. «Beheranzko joera nabaritu dugu birusaren transmisioari dagokionez, baina joera hori sendotu beharra dago; bide onari eutsi. Ez dugu atzera egin nahi», azaldu zuen asteazkenean. Neurriei eustearen aldeko faktoreen artean, osasun sistemaren egoera aipatu zuen: «Ospitaleen okupazio maila hasi da pixka bat apaltzen, baina oso handia da oraindik».
Azken datuen arabera, beste 1.382 koronabirus kasu atzeman zituzten atzo, 3.300 proba diagnostiko egin ondoren. Beraz, positibotasun tasa %41,9koa da orain Nafarroan. Ospitaleen egoerari dagokionez, hamahiru pertsona ospitaleratu zituzten atzo; horietatik hiru, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Horrela, 241 dira Nafarroako erietxeetan ospitaleratuta dauden gaixoak, eta horietatik 28 ZIUetan daude. |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208935/repsoleko-lau-arduraduni-perutik-irtetea-debekatu-diete-olio-isuriaren-auzian.htm | Mundua | Repsoleko lau arduraduni Perutik irtetea debekatu diete, olio isuriaren auzian | Peruk salatu du beste isuri bat izan dela Limako kostaldean. Aurrez, Repsoleko petroliontzi batek 6.000 upel isuri zituen Limako kostaldean, eta 50 kilometro hondatu. | Repsoleko lau arduraduni Perutik irtetea debekatu diete, olio isuriaren auzian. Peruk salatu du beste isuri bat izan dela Limako kostaldean. Aurrez, Repsoleko petroliontzi batek 6.000 upel isuri zituen Limako kostaldean, eta 50 kilometro hondatu. | Urtarrilaren 15ean, Tonga sumendiaren erupzioak eraginda, itsas maila kolpetik igo zen Peruko kostaldean, eta, ondorioz, Limatik gertu, Pampillako findegian, milioi bat petrolio upel deskargatzen ari zen Repsoleko itsasontzi batek 6.000 upel isuri zituen itsasora. Petrolioz zikinduta geratu da kostaldeko 50 kilometroko eremua. Dagoeneko hasiak dira hura garbitzen, baina gobernuak salatu du «azken urteetako ingurumen hondamendirik handiena» izan dela. Espainiako Repsol konpainiari egotzi dio Limak erantzukizuna, eta auzia daraman epaileak 18 hilabetez debekatu die enpresa horretako lau ordezkariri Perutik irtetea.
Isuria izan eta gutxira hasi zen gertaera ikertzen Peruko Ingurumen Auzietarako Fiskaltza. Pampillako findegia egiten dute gertatutakoaren erantzule, eta Repsolek kudeatzen du hura. Bi natur erreserbetara ere heldu da isuria. Ingurumen ministro Ruben Ramirezek iragarri du bestelako neurriak ere eskatuko dituztela konpainiako arduradunen aurka: «Gogor ekingo dugu erantzuleen kontra. Egin dutenak, perutarrei ez ezik, mundu guztiari eragiten dio». Bestalde, Ingurumenaren Ebaluazio eta Fiskalizaziorako Erakundeak iragarri du Repsoli isuna jartzeko prozedura abiatu duela, hark isuritako petrolioa biltzeari uko egin ostean. 4,2 milioi eurotaraino hel daiteke zigor ekonomikoa.
Repsolek berak eman zuen gertatutakoaren berri, baina hasieran garrantzia kendu zion auziari, eta esan zuen 25 litro inguru isuri zirela itsasora. Ondorioz, agintariek ez uzten isuriaren benetako neurriaren berri izan hurrengo egunera arte, orduan hasi baitzen petrolioa kostaldera heltzen. Gobernuak 90 eguneko ingurumen larrialdia ezarri du kostaldean, garbiketa lanak errazte aldera. Baina beste isuri batek okertu egin du egoera. Gobernuaren iturrien arabera, toki berean izan da isuria. Repsolek, baina, ukatu egin du, eta esan du 15 metroko sakoneran egiten ari ziren garbiketa lanen ondorioz itsas azalera atera dela hilaren 15ean isuritako eta ordutik hoditerian harrapatuta geratutako fuel olioaren zati bat. |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208936/osakidetzaren-lepeko-irregulartasunen-froga-gehiago-aurkeztu-ditu-lab-sindikatuak.htm | Gizartea | Osakidetzaren LEPeko irregulartasunen froga gehiago aurkeztu ditu LAB sindikatuak | Sindikatuak azaldu du «anonimotasuna hausteko» hitz gakoak erabili zituztela traumatologiako azterketetan. | Osakidetzaren LEPeko irregulartasunen froga gehiago aurkeztu ditu LAB sindikatuak. Sindikatuak azaldu du «anonimotasuna hausteko» hitz gakoak erabili zituztela traumatologiako azterketetan. | Gasteizko Instrukzioko 2. Epaitegiak froga gehiago jaso ditu Osakidetzako LEP lan eskaintza publikoaren irregulartasunen inguruan. Zehazki, traumatologiako azterketetan hautagaien «anonimotasuna hausteko» erabilitako hitzak aurkeztu ditu LAB sindikatuak. Aurkikuntzaren garrantzia dela eta, sindikatuak epaileari eskatu dio sei hilabetez luzatzeko filtrazioak ikertzeko epea.
Azterketa horien inguruko analisia eginda, LABek adierazi du «anonimotasuna hausteko beharrezkoak diren kontsignak edo gako hitzak» topatu dituztela kasu praktikoetan: «Lenke, Mason, Lichman edo Reagan Morrey hitzek, azpimarratuta eta letra larriz, puntuazio ona atera behar zuten pertsonak begiratu batean identifikatzeko balio zuten». Izan ere, azaldu dutenez, 70 puntu baino gehiago atera zituztenen %95ek erabili zituzten hitz horiek.
Gauzak hala, hautagai horien —48 dira denera— lanpostuen kokapen geografikoa eskatu du LABek, «pertsona horiek epaimahaiko kideekin duten lotura aztertzeko». Adibide gisa, adierazi dute Debagoieneko zerbitzuburuak —inputatuta dago— parte hartu zuela azterketaren osaketan, eta haren agindupeko guztiek erabili zituztela aurrez aipatutako hitzak.
Testiguen adierazpenek bultzatu zuten epailea traumatologiako azterketen gaineko ikerketa baimentzera. Ez zen hala izan, ordea, gainerakoekin. LABek azaldu duenez, epaileak ez zuelako garrantzitsutzat jo auzia argitzeko. Orain, baina, sindikatuak espero du epaileak bere irizpidea «berraztertuko» duela, 21 kategorietako azterketen ikerketa errazteko. Izan ere, uste du azterketek «filtrazioen behin betiko ebidentziak» agerian utziko dituztela. Horretarako, akusazioko gainerako taldeei dei egin die sei hilabeteko luzapen eskariarekin bat egitera, «oinarri demokratikoak serioski konprometitzen dituen ikerketa bat modu faltsuan itxi ez dadin».
Osakidetzaren jarrera ere kritikatu du LABek, eta salatu erakunde hark egindako ikerketak «fartsa bat» izan zirela: «Ez zuen filtrazio zantzurik ikusi traumatologian, ezta beste kategoria batean ere, egoera lotsagarriak izan arren». Besteak beste, azaldu du azterketak egin baino egun batzuk lehenago, hainbat epaimahaikide «ezkutuan» elkartu zirela. Hala, sindikatuak uste du Osakidetzako zuzendariek berme mekanismo bat sustatu zutela filtrazioak errazteko, eta irregulartasun horiek ezkutatzen saiatu zirela.
Lan eskaintza publikoan eginiko irregulartasunekin lotuta, hogei lagun daude inputatuta. Epaitegiak atzera bota zuen, ordea, Osakidetzako kargudun nagusiak ikertzeko eskaera, LABek aurkeztutakoa. Sindikatuak eskatu zuen Jon Darpon Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu ohia eta Maria Jesus Mujika Osakidetzako zuzendari nagusi ohia ere auzipetzeko, «asmo bidegabeetarako elkartzearen» delituagatik. |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208937/urkulluk-dio-beste-mekanismo-batzuekin-gainditu-daitezkeela-oztopoak.htm | Ekonomia | Urkulluk dio «beste mekanismo batzuekin» gainditu daitezkeela «oztopoak» | EAJk bere jarrera leundu du lan erreformaren gaian, eta formulak badirela uste du akordioa aldatu gabe jaso dadin euskal itunen nagusitasuna. Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak iragarri du bat egin duela euskal gehiengo sindikalak urtarrilaren 30erako deitutako protesta egunarekin, «erreforma ez delako baliogabetu». | Urkulluk dio «beste mekanismo batzuekin» gainditu daitezkeela «oztopoak». EAJk bere jarrera leundu du lan erreformaren gaian, eta formulak badirela uste du akordioa aldatu gabe jaso dadin euskal itunen nagusitasuna. Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak iragarri du bat egin duela euskal gehiengo sindikalak urtarrilaren 30erako deitutako protesta egunarekin, «erreforma ez delako baliogabetu». | Espainiako Gobernuak espero duen flotagailua izan daitekeena iradoki du Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak. Urkulluk garbi utzi du euskal itunen lehentasuna jaso behar dela nola edo hala, baina «dekretuari lotutako beste mekanismo batzuk» badirela esan du hori lor dadin, eta ez luketela «ezertan» aldatuko erreforma. Oraingo blokeo egoera eta «oztopoak» gainditzea espero du Urkulluk, euskal esparrua errespetatzeak ez duelako zertan aldatu erreforma, haren ustez.
Beraz, EAJren jarrera lan erreformaren inguruko jarrera leundu egin du EAEko lehendakariak, baina, aldi berean, berretsita euskal itunek lehentasuna izan behar dutela estatukoen aldean. Beste kontu bat da hori nola jaso behar den. Berritasuna da «beste mekanismo batzuk» aipatu dituela Urkulluk, «dekretuari lotutakoak», eta beharbada dekretuari lotuta egoteak ez duela zertan esan nahi dekretuan jasota egotea.
EAJren sei diputatuen baiezko botoak edo abstentzioak egoteko ateak ireki ditu Ukulluk, beraz, baina orain arteko baldintzak indarrean dituela berretsita: erkidego mailako sektore hitzarmenak estatukoen gainetik egotea. 2017ko Lanbide arteko euskal esparru akordioari nola eman lege kategoria, hori izan daiteke gakoa EAJk erreforma onartzen laguntzeko. Ukulluk kritikatu egin du Pedro Sanchezen gobernuak «koma bat ere» ez mugitu nahi izatea, «hobetu daitekeenari atea ixtea» delako, haren ustez.
Confebask ere ahoan hartu du Jaurlaritzako lehendakariak, orain arte soluziorik izan ez duen auzian bide berriak zabaltzeko. Itunen nagusitasunaren blokeoa beste mekanismo batzuekin gainditu daitekeela esan zion patronalari Urkulluk, duela egun batzuk. Euskal patronala CEOEren kide da, eta CEOE da koma bat ez aldatzea exijitu duen eragilea. Paktua utziko lukeela ohartarazi du erreformaren idatzia aldatuko balitz. «Estatuko eragile sozialen nahia partekatua izan dadin aukera bat» badela esplikatu du Urkulluk, «nahikoa den lan erreforma bati» bidea irekitzeko «eta, aldi berean, euskal lan esparrua errespetatzeko».
Sindikatuak eta pentsiodunak
ELA, LAB, Steilas, ESK, Hiru eta Etxalde sindikatuek datorren astean Madrilen onartu nahi duten erreformaren aurka manifestatuko dira urtarrilaren 30ean. Euskal alderdiek ezezko botoa eman dezaten nahi dute PSOE eta Unidas Podemosek gobernuaren erreformak aurrekoaren muinari eutsi diolako, besteak beste. Bada, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua ere kalean izango da sindikatuekin batera. «Pentsiodun guztiei dei egiten diegu parte har dezaten mobilizazio horretan», helarazi du plataformak.
Hilean 1.200 euroko gutxieneko soldata eskatzen du EHPMk, «eta 2010eko eta 2012ko lan erreformak indargabetzea». Gogoratu dute Espainiako Estatua dela «prekaritaterik handiena duena, behin-behinekotasunik handiena duena eta gazteen langabezia tasarik handiena duena». Txarrena emakumeek pairatzen dutela ere erantsi dute pentsiodunek. «Bertakoak edo emigranteak, gizonek baino langabezia tasa handiagoa dute: %30 gutxiago kobratzen dute batez beste, eta haien pentsioak % 37 apalagoak dira».
Soldatek eta lan baldintzek zuzenean eragiten diete pentsiodunei, EHPMren arabera, «kotizazioen oinarri nagusia direlako, eta pentsioak direlako kasu askotan familia prekarizatuen euskarri bakarra, lan arloan eta gizartean». Hala, kotizatzen duen belaunaldiak pentsioak kobratzen dituen belaunaldiari eusten diola gogoratu dute. «Gainera, gaurko kotizazioak biharko pentsioak dira. Lan erreforma berriak ez ditu betetzen PPren erreforma indargabetzeko promesak eta konpromiso politiko eta sindikalak, erreforma horren alderdirik kaltegarrienak legitimatzen ditu, eta ez du bermatzen hitzarmen autonomikoen aplikazio lehentasuna».
Pentsiodunek ondo hartu dute hitzarmenen ultraaktibitatea berreskuratzea, sektoreko hitzarmena enpresakoaren gainetik jartzea, soldatetan eta osagarrietan soilik bada ere, eta aldi baterako lan kontratua edo zerbitzu kontratua ezabatzea, «nahiz eta kontratua ekoizpenaren inguruabarrengatik mantendu». Era berean, hobekuntza bat da, EHPMrentzat, azpikontratek sektoreko hitzarmena aplikatu behar izatea, hitzarmen propioa izan ezean; «baina ez dezagun ahaztu lan kostuak merkatzeko balio dutela, istripuen eta prekarizazioaren kontura».
Aurreko legediaren muinari eutsi zaio
Aldi baterako erregulazioei dagokienez, uste dute «egiturazko baliabide gisa» eratu dituztela enpresen zerbitzura, «eta ez salbuespenekoa», eta lanaldia murriztu edo diru publikoarekin finantzatutako kontratuak eten ahal izango dituztela, soldatetan eta kotizazioetan. Horrez gain, bere horretan mantendu dira 2010eko eta 2012ko erreformen funtsezko edukiak, EHPMrentzat. «Kaleratze indibidual eta kolektiboak errazak eta merkeak izango dira aurrerantzean ere, eta izapide aldiko soldatak ezabatzen jarraituko da bidegabetzat jotzen direnean». Kaleratze kolektiboek ez dute administrazio baimenik beha»r, gogoratu dutenez. Enpresaburuen eskumenezko ahala mantentzen da funtsezko lan baldintzak aldatzeko, lanaldia eta soldatak barne, arrazoi ekonomikoengatik, teknikoengatik, antolakuntzakoengatik edo ekoizpenekoengatik, baita hitzarmen kolektibotik ateratzeko gaitasuna ere».
Aurreko erreformaren muinari eutsi zaiola esaten denean, pentsiodunek eduki zehatzak azpimarratzen dituzte: «Ez da ukitu kontratazio partziala, egunka edo orduka, gehienetan borondatezkoa ez dena, eta Gizarte Segurantzari iruzur egiteko iturri nagusia, ordaindu eta kotizatu ez diren asteko milioika aparteko orduen bidez». Horregatik,aurreko lan erreformak «erabat indargabetzea» nahi dute, eta bat egin dute gehiengo sindikalak urtarrilaren 30erako deitutako mobilizazioekin. |
2022-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/208939/hegazti-gripearen-kontrako-neurriak-lohitzune-oihergin.htm | Ekonomia | Hegazti gripearen kontrako neurriak Lohitzüne-Oihergin | Hainbat kasu positibo agertu eta estatuko zerbitzuek ahateak hil dituzte. | Hegazti gripearen kontrako neurriak Lohitzüne-Oihergin. Hainbat kasu positibo agertu eta estatuko zerbitzuek ahateak hil dituzte. | Hegazti gripeak, urtez urte, krisia gailurrak ekartzen ditu. Akitania Berrian hainbat leku azkarki hunki dituelako, Frantziako Estatuko zerbitzu administratiboek milaka ahate prebentzioz hiltzea deliberatu dute. Batzuk jadanik hil dituzte; besteak, hiltzekoak. Hunkiak diren eremu gehienak, Pirinio Atlantikoak departamenduan, Biarnoan dira. Baina Ipar Euskal Herrian ere positibo agertu diren ahateak izan dira, Lohitzüne-Oihergin. Ahateen hazkuntza has eta buka sistema autartzikoan daraman Beti Aitzina etxaldeko kabalak sanoak zirelarik ere hiltzeko agindua emana zuten administrazio zerbitzuek.
Estatuko hego-mendebaldeko eremua aipatu da ahateen azken krisian; jada bi milioi ahate hil dituzte han, prebentzioz, eta ondoko asteetan gehiago (2,5 milioi ahate) hiltzeko agindua emana du Frantziako Gobernuak. Hegazti gripeak presentzia handia duen herrien zerrenda argitaratu zuten joan den astean; gehienak Landetakoak dira, eta batzuk Biarnokoak.
Ipar Euskal Herrian ere izan dira kasu positiboak, baita hil dituzten ahateak ere. Abendu hondarrean Akamarreko bi hazleren ahateak positibo agertu eta prebentzioz hil zituzten. Hilabete hastapen honetan, berriz, Lixozeko etxaldeetan (Biarno) eta Lohitzüne-Oihergira sartu zen eritasuna, hurrenez hurren. “Herrian badira sei galkatzeko gela, bat hazkuntzan ari dena, eta gero bagara gu, hastetik bururaino dena egiten dugunak, autartzikoak. Joan den astean auzoaren ahateak positibo atera ziren, 400 metrotan dugu, eta geroztik estatuko zerbitzuek manu bat eman dute gure ahateak ere hiltzeko”, erran du Julen Perezek, Beti Aitzina etxaldeko hazleak.
Ahate hiltzeen kontra
ELBk, hegazti gripearen hastapenetik, eredu industriala eta etxalde tipien arteko bereizketa egitea galdetu du. Aste honetan, hartu diren neurriak salatuz, aldarri hori errepikatu du: “Gure eskualdeko etxaldeen berezitasuna kontuan hartua izan dadin galdegiten dugu: etxalde tipiak, dentsitate gutiagorekin eta geografikoki bata bestetik urrun”. Bi hazkuntza sistemek, Perezen ustez, ez dute ondorio bera eritasunarekiko: “Aspalditik galdegiten dugu etxaldeak sortzen duen arrisku mailaren araberako legedia plantan ezartzeko. Sail luzeko etxaldeek arrisku anitz sortzen dute, eta historiak erakusten digu urte guztiz horietarik abiatzen baita eritasuna”.
Joan den astean, Lohitzüneko auzoaren kabalak kutxatuak zirelako, osasun zerbitzuek aterpean atxikitzeko galdetu zioten laborariari. Baina ukatu zirelako, ondoko bisitan lege urraketaz ohartarazi eta “mehatxu administratibo eta isunak” aipatu zizkieten. “Laborari baten lana kabalen haztea da”, Perezen ustez; “kabalak ontsa joaten direnean, laborariak behar du aitzina segitu bururaino eramanez. Gure etxean horrek erran nahi du lau hilabetez haztea, bi astez galkatzea, etxean hiltzea, eta gero mozkina ateratzea. Ez ditugu gure ahateak hola hiltzera igortzen ahal, ez baitute makurrik erakusten”.
Halere, mehatxu administratiboak serioski hartzen dituzte eta ezin dute buru egin, bestela Lohitzüneko etxaldearentzat “kalte ekonomikoak alimalekoak” izanen liratekeelako. ELBk hartu du, beraz, lekukoa, eta sistema horretan ari diren ahate hazkuntzei sostengua adierazteko deialdia luzatu du biharko manifestazioan. Aitzineko urteetako irudiak errepikatuko dira, negoziaketek ez dutelako aterabiderik ekarri.
FDSEA, txertoaren alde
France Bleu irratian berriki egin adierazpenetan, FDSEA sindikatuak txertoaren aldeko parioa egin du. Esperimentala izanik ere, Franck Laborde sindikatuko departamendukoburuak uste du beste bideak mugatuak direla: “Laborariek aterabideak plantan ezarri dituzte: batetik, neurri sanitarioak hartuz hegaztietara doazenean, eta, bertzetik, inbertsioak eginez ahateak aterpetzeko hegazti migratzaileak gure eskualdean daudelarik. Agerikoa da neurri horiekin ez dela aski, eta txertoa da aurre ikusten dugun aterabidea”.
Prebentzioan hil diren milaka ahateak aipatzean ere, Laborden ustez, “neurri onak hartu ziren epidemia kontrolatu ahal izateko”, baina orain txertoa bultzatu beharra agerikoa zaio. Hilabete hastapenean Laborantza Ministroari legedia aldatzeko eskatu ziola erran du France Bleun, esperimentazioa egitearen kontra baita, oraingoz, Frantziako legea. “Gure informazioen arabera, laborategi batek baditu txerto esperimentalaren 80.000 dosi. Ministroari eskatu diot, gure departamendua hunkia baita, eskala handiko esperimentazio gune bilakatzea”.
COVID-19aren kontrako txertoarekin paraleloak egin ditu Laborde FDSEAkideak, alde esperimentalaz egin galderei ihardesteko, ez baita oraino jakina txertoak bazter kalteak badituenez ala efikaza denez. “Duela hiru urte jadanik aterabide horren aldekoak ginen, baina erraten ziguten ez zela txertorik. Gaur egun badakigu badela bat”. Erran du ministroa legedia aldatzearen alde agertu zela.
Txertoa aterabide gisa ikusten du Beti Aitzina etxaldeko Perezek: “Axuri, zerri, ardi, behiekin…, beste kabala guztiekin egiten da, eta emaitza onekin. Baina saila estrukturatua den bezala txertoa plantan ematen bada, nik uste dut ez dela deus aldatuko. Kabala sobera badira eremu tipi batzuetan, garraioen bitartez eritasuna pizten da, eta gero denetan hedatzen”. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/208940/ortiz-etxeko-zientzialaria.htm | Bizigiro | Ortiz etxeko zientzialaria | Izabako Udalak herriko alaba kutun izendatu du Maria Josefa Molera Mayo. Izaban sortu zen, 1921. urtean; Kimika ikasi, eta Madrilen egin zuen bere bidea. Zientzialari aparta izan zen, baina berandu jaso du aitortza, bertze emakume anitzek bezala. 2011n zendu zen. | Ortiz etxeko zientzialaria. Izabako Udalak herriko alaba kutun izendatu du Maria Josefa Molera Mayo. Izaban sortu zen, 1921. urtean; Kimika ikasi, eta Madrilen egin zuen bere bidea. Zientzialari aparta izan zen, baina berandu jaso du aitortza, bertze emakume anitzek bezala. 2011n zendu zen. | Herrira etortzen zenean, Ortiz etxeko Maria Josefa zen”. Izabako Udaleko zinegotzi Aitor Perezenak dira hitzak. “Berandu” ailegatu direlako pena onartu bertzerik ezin izan du egin: “Ez genekien herrian nor genuen”. Kimikaren arloan bide nabarmena egin zuen zientzialari bat izan zen Izabako Ortiz etxeko Maria Josefa Molera Mayo, eta, iaztik, herri horretako alaba kutuna ere bada.
Izabako Udalak omenaldia egin zion zientzialari nafar horri, joan den abenduaren 18an. Izaban jaio zen Molera Mayo, 1921ean, eta 2011n zendu, Madrilen, 90 urterekin. Hil eta gero jaso du bere sorterriko udalaren eta Nafarroako Gobernuaren aitortza. Alfonso V. Carrascosak idatzitako María Josefa Molera Mayo. Una científica izabar liburua argitaratu berri du gobernuak.
Zientzian bide bat egin nahi zuten emakumeek oztopoak baino aurkitzen ez zituzten garai batean sortu zen Molera Mayo. Baina aurkitu zuen, oztopo horien guztien artean, aurrera egiteko behar zuen zirrikitua: Kimikako bost urteko ikasketak hiru urtean burutu zituen, 1942. urtean; Kimikan doktore izendatu zuten 1948an, eta Ingalaterran eta Ameriketako Estatu Batuetan aritu zen lanean, bertzeak bertze.
Madril izan zuen egoitza nagusi, halere. CSICeko (Espainiako Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusia) Rocasolano institutuko laborategia izan zuen lantoki, hain zuzen. Gasen kromatografiaren esparruan nabarmendu zen, batez ere.
“Bide luzea egin zuen zientzian, mila oztopo gaindituta. Postu guztietatik pasatu zen. Hamazazpi doktoretza tesi zuzendu, eta 76 ikerketa lan argitaratu zituen. Hainbat sari jaso zituen egindako lanarengatik. Kimika sistema aurreratuak ezarri zituen Espainiako Estatuan, eta hari zor zaizkio egun ezagutzen diren ikerkuntza eta garapen sistemaren oinarri berriak”. Uxune Martinezek 2014. urtean idatzitakoak dira hitz horiek, Zientzia kaiera izenburuko blogeko Emakumeak zientzian atalean.
Ikasi ahal izateko, Madrilera
Emakume zientzialarien inguruko blog edo traolik gabeko garaia egokitu zitzaion Mari Josefa Molera Mayo kimikari nafarrari. Gurasoak alde izan zituen, baina. Molera Mayoren ama Onofra Mayo zen, Izabakoa; Julio Molera aita, berriz, militarra lanbidez, Huescako (Espainia) Chimillas herrikoa.
Molera Mayok 4 urte zituen familia Izabatik Donostiara mugitu zenean. Julio Moleraren lanak handik Bizkaira eraman zuen familia osoa, eta Euskal Herritik, gero, Santanderrera (Espainia).
36ko gerran hil zuten Molera Mayoren aita Julio. “Ama bakarrik gelditu zen bi seme-alabekin, baina, Izabara itzuli ordez, Madrilera joatea erabaki zuen. Maria Josefa Moleraren aitak beti sustatu zuen alabaren ikasteko grina, eta amak ere, aukera hori eskaintzeko, Madrilera joatea erabaki zuen”, kontatu du Izabako Udaleko zinegotzi Aitor Perezek.
“Zientzialari aparta izan zen, baina lan handia egin behar izan zuen beti. Aita hil eta gero, familiaren ardura bere gain hartu zuen, neurri batean, eta eskolak ematen hasi zen behar zuten dirua irabazteko”. Nafar Ateneoko Zientzia saileko arduradun eta industria ingeniari Ines Castiella Imazenak dira hitzak; pasadizo hori oroitu, eta nabarmendu du Molera Mayok eta bertze andre zientzialari anitzek harriak izaten dituztela bidean,”emakume izateagatik”.
Nafarroako Gobernuak argitaratutako liburuan, hain zuzen, kimikari izabarrak errandakoa jaso du Alfonso V. Carrascosa egileak, oztopo eta zailtasun horien adibide: “Antonio Rius irakasleak galdetu zidan nire tesia berak zuzentzea nahi ote nuen, eta baietz erantzun nion, nazioartean zuen ospea eta denok genion miresmena aintzat hartuta; kontua zen horretarako Fisika eta Kimika Institutuko [Rocasolano institutua gerora] bekadun izan behar nuela, eta Casares irakasleak, garaiko zuzendariak, ez zituen onartzen emakumeak”, kontatu zuen kimikari izabarrak.
Garaiko akademiarena ez zen emakume zientzialariek jasan behar zuten presio bakarra. Maria Josefa Molera Mayo baino lehenago jaio zen Dorotea Barnes Gonzalez kimikari iruindarra, 1904. urtean. 2003an zendu zen, eta urtebete lehenago, elkarrizketa batean, etxekoen presioa nabarmendu zuen: “Senarrak urrundu ninduen zientziaren bidetik”, erran zuen zientzialariak.
Hitz horiek Molera Mayori buruzko liburuan jaso ditu Alfonso V. Carrascosa egileak. Erantsi du, Molera Mayok ez bezala, Barnes Gonzalezek ez zuela inoiz soldatarik izan zientziaren arloan egindako lanagatik.
Laborategia eta familia
Molera Mayok 1986. urtean hartu zuen erretiroa. “Lanean jarraitzeko moduan nago”, erran zuen orduan. Laborategikoa ez zen haren lan bakarra, hiru seme izan baitzituen; egunero eramaten zituen eskolara. Horrez gain, eskolatik jasotzen zituen, eta beti bazkaltzen zuen haiekin, zientzialariari buruzko liburuak jaso duenez. “Laborategian inoiz ez omen zuen familiari buruz hitz egiten; laborategia eta familia bereizitako bi arlo izan ziren Maria Josefa Molera Mayorentzat, baina bietan inplikatu zen”, idatzi du liburuaren egileak.
Etxeko eta etxetik kanpoko lanak uztartu behar izatea da emakume anitzek beren bidea egiteko orduan aurkitzen dituzten oztopoetako bat. Emakume zientzialarien errealitatea ez da bertzelakoa, eta, ondorio nagusia da, kasu anitzetan, egiten duten lan hori, etxekoa eta etxetik kanpokoa, ikusezin bilakatzen dela, hain zuzen.
Maria Josefa Molera Mayori dagokionez, “oso nabarmena” da ikusezintasun hori. “Euskal Herriko zientziaren esparruan erreferente nagusietako bat izan beharko luke”, aldarrikatu du Ines Castiella Imazek. Baina ez da hori gertatu. “Gizarte matxista batean bizi gara, eta gizonei ez zaie interesatzen emakumeek egiten dutenaren berri zabaltzea”.
Castiella Imazek baikor izan nahi du, halere, eta gauzak aldatzen ari direla uste du. “Egia da Informatikako ikasketetan, adibidez, hamar ikasletatik bat dela emakumea, baina egoera bestelakoa da beste esparru batzuetan; biomedikuntzan, adibidez, gero eta emakume gehiago dago, eta lan nabarmena egiten ari dira”.
“Arazoa ez da emakumerik ez dagoela zientziaren arloan; arazoa da ez dela zabaltzen emakume horiek egiten dutenaren berri, ez dakigu zer egiten duten”, erran du Castiellak. Gaineratu du zientzian ari diren emakume horiek erreferente eta eredu izan daitezkeela zientziaren arloan bide bat egin nahi dutenentzat. Horretarako, gainera, bertze batzuei egindako bide bat erakusteko, ez da beharrezkoa Marie Curie izatea. “Ia ezaguna den emakume zientzialari bakarra izan da orain arte; zorionez, gauzak aldatzen ari dira”.
Aitor Perez Izabako zinegotziak bat egin du ideia horrekin, eta erantsi du Izabaren pareko herri bateko neska gazteentzat ere “oso inportantea” izan daitekeela ohartzea emakume zientzialariak ez direla bakarrik hiri handietakoak. Molera Mayoren aurretik ere, izan ziren bertze zenbait. Concepcion Zuasti Fernandezek (Obanos, 1905-1955), adibidez, izabarrak eta Dorotea Barnes Gonzalez iruindarrak bezala, Kimikako ikasketak egin zituen. 1927an burutu zituen, Salamancako (Espainia) Unibertsitatean. Ez dira bakarrak. Badira gehiago. Behingoz argitara ateratzeko zain.
Nazio Batuen Erakundeak 2016. urtean izendatu zuen otsailaren 11 Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Egun. Andreek zientziaren esparruan dituzten oztopoei aurre egitea da helburua, eta emakumeon lana erakustea, bertzeen eredu izan daitezen.
Nafar Ateneoko Zientzia sailak otsailaren 8an ospatuko du aurtengo Emakume eta Neska Zientzialarien Eguna, Iruñean: Gutik zura dokumentala emanen dute hiriburuko Kondestablearen jauregian. Jon Maiak zuzendutako lanak egurraren eta euskal gizartearen arteko harremana lantzen du. 2016. urtean estreinatu zuten.
Mari Jose Barriola nekazaritza ingeniariak sustatutako egitasmo bat da Gutik zura, eta, dokumentalaren emanaldia amaituta, hitzaldia emanen du Kondestablearen jauregian.
Errenteriako (Gipuzkoa) Tknika ikerketa zentroko kidea da Mari Jose Barriola, Biozientzien eta Jasangarritasunaren arloko zuzendaria, hain zuzen ere. |
2022-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/208941/mendian-inportantea-da-nork-bere-buruari-frenoa-jartzen-jakitea.htm | Gizartea | «Mendian inportantea da nork bere buruari frenoa jartzen jakitea» | Pirinioetan izandako mendi-istripu kopuruak nabarmen egin du gora azken asteotan; erreskatean diharduten suhiltzaileak lan franko ari dira izaten. Berriki, gomendio sorta bat atera dute argitara. | «Mendian inportantea da nork bere buruari frenoa jartzen jakitea». Pirinioetan izandako mendi-istripu kopuruak nabarmen egin du gora azken asteotan; erreskatean diharduten suhiltzaileak lan franko ari dira izaten. Berriki, gomendio sorta bat atera dute argitara. | Aste korapilatuak ari dira izaten Pirinioetan. Nafarroako Suhiltzaileen Erreskate Teknikorako Taldeko kideek desio baino gehiagotan egin behar izan dituzte erreskate lanak azkenaldian; hilabete erdialdean, bost irteera izan zituzten asteburu bakarrean. Egoera irauli beharra dela iritzita, erreskate taldeak zenbait aholku argitaratu ditu. Juantxo Cisneros (Iruñea, 1967) da Nafarroako taldeko arduraduna.
Zer neurritan larriagotu da egoera azken asteotan?
Zenbait negu generamatzan horrelako antizikloirik izan gabe. Eguraldi zoragarria ari gara izaten; hotza, baina ederra. Hain zuzen ere, horregatik, ahaztua genuen zer arriskutsua izan daitezkeen malda batzuk halako baldintzetan, elurra hain gogor dagoenean. Erne ibili behar da.
Zein dira gomendio nagusiak?
Lehenik eta behin, ezinbestekoa da elurraren egoerara behar bezala egokitzen den materiala edukitzea: zoru iltzedun oinetakoak, pioletak eta kaskoa, batik bat. Gainera, biziki inportantea da ibilbideak ongi aukeratzea; behar adina faktore aintzat hartzea, alegia. Adibidez, 2.000 metrotik gorako eremuetan elurrak izotz beltza izan ohi du gainazalean; elurra horma bihurtua izaten da, finean. Horrek arrisku handia dakar: ez du bide ematen estropezu egiteko, elurretan trabatzeko. Behin beheraka hasita, oso zaila da gelditzea. Edonola ere, horrez gain, gomendio bera egiten diogu mundu osoari: inork elur erraketekin atera nahi badu mendialdera, egin dezala ateraldia egunaren erdialdeko orduetan, eta egin dezala bidea eremu eguteretan barna. Toki horietan, elurra apur bat bigunago dago, eta errazago erdiesten ahalko da aparteko arriskurik hartu gabe gozatzea.
Materiala aipatu duzu aurrena. Horri loturiko problemak izaten dira istripuen eragile nagusi?
Horrela da, bai. Jendeak, normalean, izan ohi du beharrezko materiala, baina ez daki ongi erabiltzen. Hori gerta daiteke behar adina praktikatu ez dutelako, izan daiteke ez dutelako jaso inolako formakuntzarik…
Norberaren jarrerak ere berebiziko rola jokatzen du segurtasunean. Istripu kopuruaren gorakada ikusirik, ondoriozta daiteke jendeak konfiantza handiegia duela bere buruarengan?
Bai. Izatez, berriki zabaldu ditugun aholkuek, batez ere, alderdi horretan jartzen dute arreta. Nahi dugu jendea benetan konturatzea norberak dituen gaitasunez. Kontziente izatea, eta ohartzea zer diren kapaz egiteko, zer neurritako esperientzia duten.
Ardurak dakar babesa?
Inportantea da buelta ematen jakitea, gai izatea norberari frenoa jartzeko. Esaterako, gerta daiteke mendi tontorrera iristea, izugarri nekatua ailegatzea gain horretara, eta jaisten hastean konturatzea ez duzula beherako bidea egiteko adina indarrik, fisikoki ez zarela horretarako prest, edo, beharbada, ez duzula teknika aski ongi menperatzen.
Neguak beti izaten dira hain konplikatu zuenean?
Oraindik goiz da neguaren balantzea egiteko. Konparaziora, datuak ez dira hain beldurgarriak, oraingoz. Duela bi astekoak, bai; hainbeste erreskate izateak asko izutu gintuen. Bost, bi egunean. Urteko batez bestekoa 155ekoa da.
Zein toki dira arriskutsuenak?
Alertak Pirinioetako eremu guztietan dira piztuak; batik bat, Orhi menditik Hiru Erregeen Mahaira artean, horietan baitago elurra egun. Bestalde, trokarte jaitsierak egiteko ohikoak diren eremuetan ere maiz izaten da arriskua; besteak beste, Eloko trokartean edo Ihurbaingo arrakalan, Beriainen. Aiako Harrietan ere adi ibiltzen gara.
Maiatzean beteko dira hiru urte Erreskate Teknikorako Taldea sortu zenetik. Lorpen handia izan zen zuentzat.
Orain dela hiru urte 1999an galdu genuen eskumena berreskuratzea giltzarri izan da. Erreskate Teknikorako Taldearen sorrerari esker, besteak beste, lortu genuen beti egotea bermatua bi langile, behar izanez gero helikopteroarekin ziztu batean ateratzeko. Gainera, lehen ez bezala, erreskate lanak suhiltzaileen taldeak bideratzen ditu orain, eta, beraz, helikopteroan doazen langileek bakarrik ezin dutenean, gainerako suhiltzaileek ere lagun diezaiekegu. Protokoloak denek ezagutzen ditugu, eta formakuntzak ere guztiek jasotzen ditugu.
Nolakoa da formakuntza hori?
Formakuntza metodo frantsesean oinarritutakoa da. Izatez, Pirinioetan erreskate lanetan ibiltzen garen guztiok formakuntza bera jasotzen dugu. Hori oso aberasgarria da; batez ere, talde desberdinek elkarrekin egiten ditugun ariketei begira. Hala aritzen gara larrialdiak bereziki konplikatuak direnetan. Luizietan, esaterako.
Zer gertatzen zen taldea sortu aurretik? Zer gabezia zegoen?
Lastertasunean irabazi dugu gehien. Orain, deia jaso eta hamar minuturen buruan izaten gara airean, ezbeharra gertatu den tokira bidean. Eskumena Guardia Zibilarena zenean, ez zen posible.
Egun, behar adina baliabide dira erreskate lanetara bideratuak?
Gaur-gaurkoz, esango nuke baietz; moldatzen gara. Dena dela, kontuan izan behar dugu taldea oraindik ere egiten ari dela, garatzen. Soilik hiru urtean oinarritutako estatistika batek ez garamatza inora. Urte gehiago behar ditugu beste alderdi batzuk orrazteko. Oraingoz, baina, ongi dakigu premiei erantzuten. |
2022-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/208942/hildakoak-bilatzeko-baimena.htm | Gizartea | Hildakoak bilatzeko baimena | Gogora institutuak baimena eman dio Durangoko Udalari hilerrian lur prospekzioak egiteko. Herriko memoria elkarteak sinetsita daude litekeena dela bertan 1937ko martxoaren 31ko bonbardaketako biktimak egotea hobi komunetan lurperatuta. Biktimak identifikatzeko lanak egin dituzte. | Hildakoak bilatzeko baimena. Gogora institutuak baimena eman dio Durangoko Udalari hilerrian lur prospekzioak egiteko. Herriko memoria elkarteak sinetsita daude litekeena dela bertan 1937ko martxoaren 31ko bonbardaketako biktimak egotea hobi komunetan lurperatuta. Biktimak identifikatzeko lanak egin dituzte. | Urteurren biribil baten bezperatan iritsi da berria. Martxoaren 31n 85 urte beteko dira Italiako Aviazione Legionariako hegazkinek Durango bonbardatu zutenetik. Gutxienez 336 herritar hil zituzten eraso hartan. Memoria historikoa ikertzen aritu diren eragileek uste dute litekeena dela haietako batzuen gorpuak Durangoko hilerrian lurperatuta egotea, hobi komun batean. Orain, Gogora institutuak baimena eta diru laguntza eman dizkio Durangoko Udalari lur prospekzioak egin ditzan hilerrian benetan hobi komun horiek dauden ikertzeko.
Sarraskiak eragin zituen hildakoak hilerrira eraman zituzten bonbardaketaren egunean eta hurrengoetan. Horietako asko hobi komunetan lurperatu zituztela uste dute Gerediaga Durangaldeko elkarteak, Durango 1936 elkarteak eta udalak. Uste dute litekeena dela hilobi horietan 88tik gora herritarren gorpuzkiak egotea. 100 ere izan daitezke.
Bonbardaketako biktimak identifikatzeko proiektua lehenagotik hasita dago. Gerediaga eta Durango 1936 elkarteek, Durangoko Udalaren babesarekin, joan den udazkenean abiatu zuten ikerketa bat. Hildakoak identifikatu eta haien senideak eta ondorengoak bilatzeko ikerketa egin dute.
84 erreferentzia
Ikerketaren abiapuntua 84 pertsonaren erreferentziak dituen zerrenda bat izan da. Memoria elkarteek uste dute zerrenda hori Durangoko hilerriko erregistro liburutik kendutako orrien transkripzioa dela. Gerediaga elkartearen eskuetara iritsi zen transkripzioa. Jon Irazabal elkarteko historialariak 2001ean argitaratu zuen Durango, 1937 martxoak 31 liburuan jaso zuen frankistak izango zirela orri haiek erregistro liburutik kendu zituztenak. Hala ere, Irazabalek beste uste bat du orain: BERRIA egunkariari joan den azaroan azaldu zionez, iritzi dio garai hartako Euzko Jaurlaritzako norbaitek kendu eta eraman zituela. Gogora ekarri zuenez, gero, Jaurlaritzak argitaratu zituen izenak. Beraz, susmoa du Durangoko hilerriko liburutik hartu, eta ondoren Bilbora edo beste norabait eraman zituztela orriok.
Hala ere, izen zerrenda luzeagoa osatu du Gerediagako historialariak. Horretarako, 1980ko hamarkadan Jabi Zurikarai Gerediaga elkarteko laguntzaileak eman zion informazioa baliatu zuen: “Esan zidan berak bazekiela nonbait zerrenda bat zegoela, Jaurlaritzak garai hartan argitaratutako izenekin, baina baita informazio gehiagorekin ere”.
(zerrenda osoa)
Agiri haren kopia bat eskatu zion Irazabalek, baina diktadura bukatu berria zen, eta Zurikaraik esan zion oraingoz ezetz. Hala ere, makinaz transkribatu eta Irazabali eraman zion agiria. Esan zion handik urte batzuetara, giroa lasaitzen zenean, jatorrizko agiria utziko ziola, eta argibide gehiago emango zizkiola. Zurikarai hil egin zen handik urte batzuetara, ordea, auto istripu batean. Gerediagakoek uste dute hark lortutako haiek Durangoko hilerritik desagertu ziren orriak direla.
Transkribatutako zerrenda hura baliatu dute azken hilabeteetan identifikatutako hildakoen senideak aurkitzeko eta identifikatu gabe zeudenen izen-abizenak zehazteko.
Denen izenik ez
Hori izan da ikerketaren zailtasunetako bat: lurperatutako guztien izen-abizenik ez dutela izan. Askotan gudarien plaka eta hildakoaren lanbidea izan dituzte ikertzaileek zantzu bakar.
Jimi Jimenezek zuzendu du ikerketa, eta dokumentazio lana egin du. Lekukotzek garrantzia handia izan dute; erregistro zibiletan aurkitutako agiriak, parrokia liburuetako erreferentziak eta gudarien batailoietako nominak lagungarriak izan dira.
Ikertu dituzten 84 biktimen zerrendatik 51ren izen-abizenak lortu dituzte. Horien artetik, 34 gizonezkoak dira, eta hamazazpi, emakumezkoak. Hamar lagun 15 urtetik beherakoak ziren; 25, Durangaldekoak, eta beste 26, handik kanpokoak. 31 biktima zibilak ziren, eta 20, berriz, gudariak.
Urteurrenerako asmoak
Izaskun Ellakuriaga Bustinza Gerediaga elkarteko kideak azaldu duenez, ez dakite noiz hasiko dituzten Durangoko hilerriko lur prospekzioak: “Gustatuko litzaiguke martxoaren 31 baino lehen izatea, baina ez dago gure esku”.
Jakitun dago prozesuak oraindik luze joko duela: “Hau amaitzen ez den lan bat da, oraindik jende asko dagoelako ehortzita, eta nortzuk diren ere ez dakigun jende askoren erreferentziak ditugu. Hau ahoz aho zabaltzen da, eta botatzen duzu harria, baina gero ez dakizu noiz etorriko den bueltan. Agian, oraindik etorriko zaigu bateren bat bere senidea hor egon daitekeela esanez”. Beraz, ikerketak zabalik jarraituko du.
1936ko gerran eta ostean gertatutakoak ahanzturan gera ez daitezen, udala urte osorako plangintza lantzen ari da Durango 1936 eta Gerediaga elkarteekin eta beste eragile batzuekin elkarlanean. 1937ko bonbardaketaren 85. urteurrenaren harira, gai horren inguruko lanketa zabalagoa egitea da haien helburua. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/208943/ur-hornidura-kontrolatuta-lurraldea-kontrolatzen-da.htm | Gizartea | «Ur hornidura kontrolatuta, lurraldea kontrolatzen da» | Gamazak dokumental bat egin du, uraren negozioaz. Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoak "irizpide pribatuekin" jokatzen duela dio. Uruguain ura pribatizatzen saiatu zirela kontatu du, eta giza eskubidetzat jo zutela han. | «Ur hornidura kontrolatuta, lurraldea kontrolatzen da». Gamazak dokumental bat egin du, uraren negozioaz. Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoak "irizpide pribatuekin" jokatzen duela dio. Uruguain ura pribatizatzen saiatu zirela kontatu du, eta giza eskubidetzat jo zutela han. | Bilbon eta Gernika-Lumon aurkeztu ostean, datorren eguenean Bermeoko Kabidxen eskainiko dute Monopolia. Agua: negocio y poder político dokumentala (Monopolia. Ura: negozioa eta botere politikoa). Ecoperiodismo ekoiztetxeak ondu du lana, Ricardo Gamazaren (Sevilla, Andaluzia, Espainia, 1971) zuzendaritzapean. Karrantzan eta Bakion ere emango dute, hilaren 11n eta 18an.
Dokumentalaren izenburuak iradokitzen du denen ondasun bat negozio iturri bilakatzen dela. Hori azaldu nahi al duzue?
Denon ondasuna baino gehiago, ura giza eskubidea da. NBEk giza eskubide izendatu zuen uraren eta saneamenduaren eskubidea, 2010ean. Guk 2017an ekin genion urarekin lotutako gaiak ikertzeari. Trileros del agua dokumentala [Uraren trile jokoaren gidariak] egin genuen. Bertan salatu genuen herritarrei eta demokraziari zer kalte egiten dion oinarrizko zerbitzu horren pribatizazioak. Giza eskubidea da. Dokumentala erakusten ibili ginen. Euskadira ere joan ginen. Leku bakoitzean urari lotuta zituzten arazoen berri ematen ziguten.
Eta zer aurkitu zenuten?
Hemengoa pribatizazioa baino maltzurragoa da: enpresa publiko batek irizpide pribatuekin jokatzen du. Enpresa horren helburua izan beharko litzateke herritarren ongizatea, eta zerbitzua eman beharko lieke, baina egiten duena da dirua eta negozioa sortu. Urari lotuta egin dugun bigarren dokumentala da hau.
Bilbo Bizkaia Ur partzuergoak herriak eta Busturialdekoa bezalako beste partzuergo batzuk bereganatzeko prozesuak negozio pribatuak sortzeko baliagarriak izan direla adierazi duzue. Zertan oinarritu zarete?
Partzuergo honetan kudeatzen duten diruaren erdia baino gehiago esku pribatuetara bideratzen da, azpikontratatutako enpresen bidez. Enpresa horietako gehienak multinazionalak direnez, diru hori ez da geratzen ez eskualdean, ez lurraldean. Kanpora doa. Enpresak publikoak direnean, dirua partzuergo horietan geratzen da; udaletan. Lurraldeen aberastasun eta garapen gaitasun handia ere galtzen da. Horrez gain, azpikontratatutako enpresek eragiten dute ekoizpen ehuna galtzea. Busturialdean —jada barnean hartu du Bilbo Bizkaikoak bertako partzuergoa— galdu egingo da ekoizpen ehunaren zati handi bat, enpresa txiki askok partzuergoarentzat egiten zutelako lan. Enpresa horiek desagertu egingo dira, aurrerantzean azpikontratatutako enpresek egingo dutelako dena. Azken horiek egoitza ere ez dute bertan. Lurralde honetan hirugarren sektoreari indar handiagoa ematearen aldeko apustua egin beharko litzateke, baina kontrakoa gertatuko da: indarra galduko du.
Hori horrela bada, zergatik egin eredu horren aldeko apustua?
Ez dago frogatuta komisioak ordaintzen dituztenik. Hala ere, batetik, udalen autonomiari ez diote jaramonik egiten. Udalek dute uraren eskumena. Busturialdean partzuergoak integrazio osoa bozkatzeko modua egin dute. Eskumenak, ordea, udalenak dira. Udalak berak bakarrik ezin badu kudeatu ura, beste batzuekin ados jartzen da, eta denen artean eskaintzen dute zerbitzua. Hainbat udalek bozkatu dute ez zutela integratu nahi Bilbo Bizkaikoan. Hala ere, barruan daude. Ez diote jaramonik egin demokrazia lokalari, eta integratu egin dituzte. Karrantzako kasuari ere aipamen egin diogu. Raul Palacio alkate independentea dago bertan. Erakunde publikoek —aldundiak, Ura agentziak zein Eusko Jaurlaritzak eta, noski, Bilbo Bizkaia partzuergoak— presioa egiten zieten Bilbo Bizkaia Ur partzuergoan sartzera behartzeko.
Zer lortzen dute horrekin?
Oraingoz, hautetsontzietan bozkatutakoa hondatzea. Ur hornidura kontrolatuta, lurraldea benetan kontrolatzen duzu ekonomikoki. Izan ere, zuk faktura garestitu dezakezu; inork ezin dio utzi faktura ordaintzeari, eta herri baten ekoizpen ehuna eta ekonomia suntsi ditzakezu. Karrantzan hori gertatuko litzateke integratuko balira. Kontrol politiko hori bidegabeki erabiltzen da, udalen eta herritarren borondatearen aurka presio egiteko, lekuotan boterea lortzeko.
Zer beste arrazoi dago eredu horri eusteko?
Bestetik, negozioa dago. Ura kontrolatzea negozioa kontrolatzea da. Inork ezin dio uko egin urari. Argindar konpainia alda dezakezu; oligopolioari buruz ere berba egin genezake, baina konpainia aldatzeko aukera daukazu. Urari dagokionez, ez. Ur zerbitzua enpresa horrek ematen dizu. Faktura garestitzea erabakitzen badu, ordaindu egin behar duzu. Ezin da bizi urik gabe. Egoera korapilatsua da. Eta Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoak eratuta duen egiturak ez dio jaramonik egiten uren zuzentarau markoak ezartzen duenari.
Zer dio zuzentarauak?
Gertuko ur bilketak nabarmentzen ditu; lurraldean eragin handirik egon ez dadin saiatzeko eskatzen du; eta ibaien arroaren batasuna errespetatzeko esaten du. Zuzentarauak dio ura arroan kudeatu behar dela. Bizkaian, ibai arroak ia erabat bat datoz eskualdeekin. Ordea, arro ikuspegia bertan behera uzten duzunean eta eskala ekonomia gauzatzen duzunean, azpiegitura handiekin, ura Uribarri-Ganboatik ekarrita, lurraldeko ura abandonatzen duzu, kaptazio horiek abandonatzen dituzu, eta, azkenean, galdu egingo dira.
Horrek ondorioak izango ditu.
Kanalizazio berriak egin behar dira. Kostu handia dakar horrek, ingurumenari eta energiari dagokienez. Azkenean, horrek faktura garestitzen du. Eta dirua herritarrek ordaintzen dute.
Kontatu duzue Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoak negozio pribatuak izan dituela Uruguain. Zer dakizue negoziooi buruz?
Uruguain uraren pribatizazioaren aurkako mugimendu sozialaren buru izan zen ekintzailea ageri da dokumentalean. Bilbo Bizkaiko Ur Partzuergoko inork ez du azaldu zergatik sartu ziren Amerikako abentura hartan ura pribatizatzen. Inork ez du azaldu ere, handik bota zituztenean, zenbateko kostua izan zuen; zergatik bota zituzten, eta zenbat diru irabazi eta galdu zuten; eta zertan ari ziren han; nork esan zuen operazio hura errentagarria zela, eta nork ezartzen du zer den errentagarritasuna. Inori ez dizkiete kontuak ematen, ez dagoelako inongo parte hartzerik. Ezta kontsumitzaileena ere. Arrabola darabilte: EAJk agintzen du, eta kito. Uruguain erreferendum bat egin zuten, eta, ondorioz, euren konstituzioan jaso zuten ura giza eskubide gisa. Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoa hara joan zen euren ura arpilatzera, eta uruguaitarrek ura giza eskubide legez jaso zuten konstituzioan, berriro halakorik gerta ez zedin. |
2022-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/208944/musikan-ez-dago-sustrairik-gabeko-ezer-erori-egingo-litzateke-ziplo.htm | Kultura | «Musikan ez dago sustrairik gabeko ezer; erori egingo litzateke, ziplo» | Aldundiaren Kultura Ondare saria jaso berri du Juan Mari Beltranek. Herri musika goratu du. Arrastoa uzten ari da. | «Musikan ez dago sustrairik gabeko ezer; erori egingo litzateke, ziplo». Aldundiaren Kultura Ondare saria jaso berri du Juan Mari Beltranek. Herri musika goratu du. Arrastoa uzten ari da. | Herri musikari bizitza eta lana eskainitakoa da Juan Mari Beltran (Donostia, 1947). Horrek bizirik mantentzen duela aitortu du musikari, musikologo, irakasle eta beste hainbat ofizio dituen sortzaileak. Azken urteotan, Oiartzungo Soinuenea museo, estudio eta artxiboa bihurtu du bere bizitoki.
Gipuzkoako Foru Aldundiaren IV. Kultura Ondare saria jaso zenuen duela hilabete inguru. Poztekoa da horrelako aitortza bat jasotzea, ezta?
Zalantzarik gabe. Gozokiak gustura hartzen dira beti. Ondo pasatu genuen sari-emate ekitaldian, eta, egia esan, oso pozik geratu nintzen. Ez dakit beste horrenbeste merezi nuen, baina horrela baloratu zuten, eta pozik nago.
Musika ikertzailea, konpositorea, musikaria, musikologoa… Zertan aritzen zara gusturen?
Niretzat dena bat da; lotuta dago. Irakaskuntzan urte asko egin ditut, musika irakasten, herri soinua bereziki, beti Euskal Herriko soinu tresnekin lanean. Musikan 7 urterekin hasi nintzen, Etxarri Aranatzen. Ondoren, 11 urterekin, interprete gisa hasi nintzen, eta musika eta txistu bandetan sartu nintzen. Landa lanarekin 18 urterekin hasi nintzen, eta 1967an Barkoxera [Zuberoa] joan nintzen, hango maskaradari buruzko lana egitera. Material biltzailea nintzen orduan, eta gero hasi nintzen bildu nuena ikertzen eta interpretatzen. Noizbait norbaitek materiala behar badu emanaldietarako, hor dauka. Biltzen duzu hartutakoa, moldatzen duzu eta eskaintzen duzu. Irakaskuntzan ere erabili izan dut bildutakoa. Eskolan doinuak, erritmoak eta horrelakoak jorratzen ditut ikasleekin, eta horrek behartzen zaitu zer edo zer asmatzera. Egin ditudan piezen erdiak edo gehiago ikasleekin klaseetan sortuak dira. Pieza berri bat egin nahi duzunean, landa lanak, eskolek… ematen dute aukera. Jatorri berbera dauka denak, eta nire ibilbidearen atalak dira horiek. Eskolan irakasten aritzen naiz, baina sortzeko ere baliatzen dut aukera. Eskolara joandakoak dira nirekin azken berrogei urteetan ibili diren musikariak, nirekin ikasle izan zirenak.
Herri musikan aritu zara ia bizitza osoan. Baina zuretzat zer da herri musika?
Herri musika definizio bat da. Gurea ez da klasikoa, ez da errenazimentukoa. Batzuen hitzetan, folklorikoa da edo tradizionala. Hamaika izendapen ematen zaizkio herri musikari. Herri kulturetan ahoz aho zuzenean transmititua izan den eta bizirik dagoen musika da herri musika. Hau da, ez dago oinarrituta akademiako ibilbidean, eremu formalean. Nik entzuten dut eta interpretatzen dut entzun dudana. Baina subjektiboa da interpretazio lana, ez da oso zehatza. Herri musikan horrela sortzen dira kantuak. Geure artean, adibidez, identifikatu egiten dugu entzundako hura euskal musika dela, tinbreagatik bakarrik batzuetan. Txistuaren hotsa entzuten badugu, euskal musika dela pentsatzen dugu, baina, agian, Andaluziakoa da, txistuarekin jotako Andaluziako musika. Dena aldatuz doa beti, bizirik dagoelako. Herri kulturarekin lotura daukana da herri musika.
Ondare ez-material herrikoia ikertzen igaro duzu zure bizitzaren zati handi bat. Zerk bultzatu zaitu horretara?
Niretzat abentura harrigarria da hau guztia: deskubritzea gure herri musikaren errepertorioa, zer-nolako aberastasuna dagoen… Maurizio Elizalde edo Alejandro Aldekoa, [Miguel] Makuso… Hain modu bizian interpretatzen zuten, jotzen zuten bakoitzean sortu egiten zuten, birsortu egiten zuten jotzen ari ziren pieza. Hori guztia deskubritzea eta horretan sartzea, era horretan jokatzea eta jolastea, niretzat horixe izan da nire bizitzaren motorretako bat. Askotan esan ohi den moduan, hori izan da nire afizioa eta ofizioa. Bete egin nau horrek, aberastu, gozatu egiten dut, eta ahal dudan bitartean horretan jarraituko dut. Hori bai, gauza bat argi aldatzen ari da: irudia. Gazte bat adineko bati galderak egiten aterako litzateke orain dela 50 urteko argazki batean. Aldiz, gaur egun, adinekoak egiten dizkio galderak gazte bati, eskaintzen ari den hori nola eta non ikasi duen jakiteko, norengandik jaso duen eta aldaketak zergatik egin dituen ulertzeko. Baina, funtsean, abentura bera da.
Pixkanaka, musika instrumentuak pilatuz joan zinen, eta Oiartzungo Soinuenea proiektua sortu zenuen gero. Nola sortu zenuen Soinuenea? Eta zergatik Oiartzunen?
1990ean idatzi nuen aurreproiektua. Orduan, jende asko pasatzen zen nire etxetik materialari buruz galdezka, edo liburu edo grabazioei buruz zer edo zer jakin nahian. Oso gaizki moldatzen ginen, ez geneukalako inbentariorik; ez genekien non zeuden gordeta ere. Hori dela eta, herri musikaren gaineko aurreproiektu bat egin nuen. Era berean, 1990ean eskaini zidaten [Jose Gonzalo Zulaika] Aita Donostia-ren kantutegia prestatzea, eta lau urte pasatu nituen lan horretan, Aita Jorge Riazurekin. Lan hori bukatzean, aurreproiektua zena proiektu bihurtu zen. Hainbat tokitan aurkeztu nuen, eta, azkenean, 1995ean, Oiartzungo Udalarekin adostuta, hona hasi ginen materiala ekartzen: liburuak, grabazioak, argazkiak, bildutako material guztia, baita soinu tresnak ere… Datu baseak osatzen hasi ginen aldi berean. Oiartzunen jartzea oso egokia zela iruditu zitzaidan, kokapenagatik. Komunikazio aldetik gertu dago Ipar Euskal Herritik, Nafarroatik, Gipuzkoako herri askotatik… Oso ondo kokatuta dago, eta uste dut horretan asmatu egin genuela.
Horrez gain, herri musikan oso inguru aberatsa da Oiartzualdea. Hasieran, ostiraletan eta larunbatetan bakarrik irekitzen genuen Soinuenea, eta badira urte dezente asteartetik larunbatera irekitzen dugula. Oiartzun uste dut bilakatu dela herri musikaren erreferentzia bat, ez bakarrik hau hemen dagoelako eta jendea inguratzen delako, baita lehen urtetik hasi ginelako herri musikak antolatzen ere, Euskal Herrikoa eta kanpokoa. Herri Musika Eskola ere ireki genuen, eta baita gure herri musikaren liburu bilduma osatu ere. Topagune bat da.
Hutsetik sortu zenuen Soinuenea edo erreferentziarik izan zenuen?
Berdinak diren erreferentziarik ez nuen izan, baina erreferentziak, bai. Horretarako dira erreferentziak: behin ezagututa, hartutakoa egokitu egiten duzu, eskura duzun materiala kontuan hartuta. Euskal Herrian, [Iberiar] penintsulan eta Europan zer-nolako museoak dauden ikus daiteke; hau da, museo horiek zer-nolako ekintzak antolatzen dituzten eta abar. Gertukoei dagokienez, argi dago hemen bagenuela Eresbil, eta hor dago Bartzelonako museoa ere. Gureak, beharbada, lotura handiagoa dauka Joaquin Diazek Urueñan [Espainia] antolatu zuen zentroarekin. 1997an Oiartzungo Udalak bisita bat antolatu zuen Urueñako museora, eta hara joan ginen. Berriz diot: erreferentziak erreferentzia dira; gero horiek hartu eta hemen zer daukagun eta zer nahi dugun galdetu behar da. Guretzat oso garrantzitsua zen kultur arloko jendea elkartzea, baina beste helburu bat zen hainbati mundu hau ikusaraztea. Niretzat inportanteak dira hilero haurrekin antolatzen ditugun ekitaldiak, Soinuenearekin zerikusia duen gai bat hartuta egiten ditugunak. Alde horretatik, hau ere besteentzat erreferentzia izaten ari dela uste dut.
Soinueneak, erakusketa izateaz gain, dibulgazioa du helburu. Hurrengo belaunaldietara iristen ari zaretela uste duzu?
Baietz uste dut. Dibulgazioa lortzen dugu gure argitalpenekin, saltzen ditugun liburu eta diskoekin, edo antolatzen ditugun kontzertuekin. Gure eskoletatik ateratako dultzainero, txistulari edota albokariek ere egiten dute dibulgazio lana. Horri esker, haur bat etor daiteke musika eskolara eta txalaparta jotzen ikasi nahi duela esan dezake. Gaur egun Soinuenean dugun materiala Euskal Herriko zenbait dantza taldek ere erabiltzen dute, dantza horiek ezagutzeko eta gero interpretatzeko, eta hori guztia ere bada dibulgazioa. Eta, noski, dibulgaziorako tresna ere bada gure webgunea. Bereziki azken bi urteotan handitu egin zaigu bisitarien kopurua. Gaur egun, urtean, ia 200.000 bisita izaten ditugu fonotekaren atalean, liburuen bilduma bat ere badaukagu, eta bisita birtualak ere baliatzen dituzte askok. Gure neurrian, baina helburua lortzen ari garela uste dut.
Garrantzia eman diozu sustraiak ezagutzeari. Zer dira sustraiak musika tradizionalarentzat? Eta garaikidearentzat?
Eskura dagoen aukera bat da sustraiena. Beti daude sustraiak, baina beste kontu bat da zein sustrai edo oinarri hartzen duzun kontuan. Inork ez du ezer sortzen hutsetik, hori ez da existitzen; norberak erabaki behar du zein sustrairi eutsi nahi dion. 0 kilometro eta horrelakoekin gabiltza orain; horietako bat naiz ni. Zenbait diskotan entzun daiteke hemengo doinu bat, doinu berri bat, baina ez dakit nongo flautarekin jo dezaket pieza hori. Sustraiak dira? Nik hemen dauzkat sustraiak, baina badauzkat gustuko ditudan beste gauza batzuk ere. Nonbaitetik abiatu behar izaten da, eta ni oso konforme nago nire sustraiekin, balio dutela iruditzen zait. Baina horrenbeste ideia topatu ditut eta ikusten ditut, edozer gauzatarako balio dezakete oraindik. Besteena entzunda, zeurea eginez sortzen duzuna da erreferentzia, baina sustraia horixe bera izan daiteke beste norbaitentzat. Musikan ez dago sustrairik gabeko ezer; erori egingo litzateke, ziplo.
Disko asko dituzu sortuak, bakarka hamar bat. Berdin maite al dituzu denak?
Bizitzako etapa baten araberakoak dira denak, eta adierazten dute nire ibilbidea ez dela beti berdina izan. Estiloak ere aldatu egin dira. Alde horretatik, konforme nago. Egia da grabatu nituen aurreneko abestiak gustuz entzuten ditudala oraindik. Eta zer esanik ez azkenak. Gure musikaren ikuspegi bat izateko bilduma on bat daukagula uste dut.
Txalaparta eskolak ematen ere lehena izan zinen, ezta?
Laborategi bat sortu genuen. Eskolak eman egin daitezke, baina hartu ere bai. Irakasle batek ematen du eskola, baina ikasleengandik ere jasotzen du irakasleak. Ikasi egin behar da hori egiten. |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208945/euskara-ez-da-merezimendu-izango-nafarroako-eremu-ez-euskaldunean.htm | Gizartea | Euskara ez da merezimendu izango Nafarroako eremu ez-euskaldunean | Eremu mistoan lanpostu jakin batzuetan soilik izango da meritu euskara | Euskara ez da merezimendu izango Nafarroako eremu ez-euskaldunean. Eremu mistoan lanpostu jakin batzuetan soilik izango da meritu euskara | Nafarroako Gobernua gaur zen aurkeztekoa sindikatuei Euskararen Foru Dekretua, Nafarroako Funtzio Publikoko Mahai Orokorrean. PSNk aurreratua zuen foru dekretuak euskara ez duela meritutzat hartuko eremu ez-euskaldunean, eta hala baieztatu du berriki Euskalerria irratiak, foru dekretuaren zirriborroa eskuratu ondoren.
Gobernuak moldatu egin ditu egun indarrean dagoen 215/1985 foru dekretuko 9. eta 15. artikuluak, eta, horrez gain, bigarren xedapen gehigarri bat gehitu du. Euskararen Legearen araberako zonifikazioaren arabera, euskara eremu bakoitzean nola baloratuko den zehazten dute puntu horiek. Bada, eremu ez-euskaldunean, euskara jakiteak ez du eraginik izango puntuazioan, eta eremu mistoan, berriz, lanpostu batzuetan soilik hartuko da aintzat.
Eremu mistoan, euskara jakiteagatik gehienez ere 2,76 puntu eskuratu ahalko dira lekualdaketetarako lehiaketetan, Euskalerria irratiak aurreratu duenez, eta unitate organikoetako burutzak edo zuzendaritzak betetzeko lehiaketetan, 6,9 puntu eskuratu ahal izango dira gehienez. Eremu euskaldunean, berriz, gehienez 4,6 puntu lortu ahalko dira lehen kasuan, eta gehienez 11,5 bigarrenean.
Euskara ez bezala, frantsesa, ingelesa eta alemana menperatzea merezimendutzat hartuko da Nafarroa osoan. Nafarroako Euskararen Dekretua aspaldi da polemika iturri. Gobernuak 2017an onartu zuen, baina epaileek baliogabetu egin zituzten zenbait puntu: besteak beste, administrazioari loturiko lan deialdietan euskara meritu gisa hartzea arautzen duena. Indargabetze horren ondorioz, Nafarroako eremu mistoan eta ez-euskaldunean egiten diren lan deialdietan euskara ez da balioesten.
Gobernuko alderdien artean desadostasun agerikoak sortu ditu dekretuak. Hala adierazi dio aste honetan bertan Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak BERRIAri: «Oraingoz, baina, ez dago adostasunik: arau hau daukagu, eta horrekin lan egin beharko dugu».
Prozedurak agintzen duenez, ondoko hamabost egunetan sindikatuek aukera izanen dute dokumentuari alegazioak jartzeko. Euskalgintzaren Kontseiluak iragarri du agerraldia egingo duela astelehenean, Hizkuntza Eskubidearen Behatokiarekin batera, dekretuaren zirriborroari buruzko «urgentziazko balorazioa» egiteko. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.