date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208539/guggenheimeko-garbitzaileek-babesa-eskatu-diete-hura-diruz-hornitzen-duten-erakunde-publikoei.htm | Ekonomia | Guggenheimeko garbitzaileek babesa eskatu diete hura diruz hornitzen duten erakunde publikoei | 223 egun daramatzate greban, eta Jaurlaritzak esku hartzea erabaki du, baina, oraingoz, artekari moduan bakarrik | Guggenheimeko garbitzaileek babesa eskatu diete hura diruz hornitzen duten erakunde publikoei. 223 egun daramatzate greban, eta Jaurlaritzak esku hartzea erabaki du, baina, oraingoz, artekari moduan bakarrik | Greban dauden Guggenheimeko garbitzaileek museoa diruz babesten duten erakundeak deitu dituzte haien baldintzak hobetzearen alde egitera. Jaurlaritzako Enplegu Saila auzian artekari izateko prest agertu da, eta garbitzaileek onartu egin dute; ikusteko dago zer erantzuten duen Ferrovial garbiketa azpikontrata daraman enpresak. Langileek ilusioz hartu dute eskaintza, 223 greba egunen ondoren negoziazioa «blokeatuta» ikusten dutelako. Halaber museoaren jarrera salatu dute: «Ez du erantzukizuna hartu nahi izan, eta garbitzaileak modu klasista batean tratatu ditu».
Zortzi hilabete dira Guggenheim museoko garbitzaileen gehiengoak grebara jo zuela, bere lan baldintzak hobetzeko. Jasaten duten prekaritatea eta kale garbitzaileekiko dagoen aldea salatu dute. Gehienak emakumeak dira; kale garbiketan, aldiz, gizonezkoak, eta sexu arrakala ageriko dela uste dute: «Aurtengo KPIaren igoerarekin, bi lanen soldaten artean 10.000 euroren aldea dago», azaldu du Maite Leizegi ELA sindikatuko ordezkariak. Garbitzaileak eta Ferrovial hainbatetan bildu dira, eta, Leizegiren arabera, multinazionalak esan du ezin dituela eskaerak bete, museoak ordaintzen duenarekin ezin duela «irabazi tartea» mantendu.
Ferrovialekin bide gutxi egin dutela ikusita, eta museoak ere atea itxi dienez, hura diruz hornitzen dutenengana jo dute garbitzaileek. Museoaren agintaritza patronatu bat da, eta patronatukideen artean daude, besteak beste, Jaurlaritza, Bizkaiko Aldundia eta Bilboko Udala. Eta zenbat jartzen dute? Bada, 2020n 11 milioi euroko ekarpena egin zioten museoari, eta, ELAren informazioen arabera, aurten bikoiztu egingo dute, museoaren 25. urteurrenaren harira. «Dirutza publikoa da prekarizatzen duen museo batentzat», azaldu du Leizegik. Haiei deia egiteko manifestazio bat egin dute aldundiak Bilboko Kale Nagusian duen egoitzatik Guggenheimeraino.
Garbitzaileek ez dute ukatzen gatazka luze egiten ari zaiela, eta nekea sumatzen dute, baina ez daude amore emateko. Carmen Casas da haietako bat: «Inork ez digu kasurik egin orain arte, baina animoz gaude. Nekagarria da greba, luze eta astiro doa, baina ez dugu atzera egingo eskaeretan». Grebalariak azaldu duenez, museoaren eta erakundeek albo batera utzi izanak egin die minik handiena: «Museoak eskuak garbitu ditu, eta Ferrovialek dio kontratua sinatuta dagoela, eta gu tartean gaude».
Jaurlaritzaren artekariak martxan dauden negoziazio batzuk aurkituko diru. Garbitzaileek jada apaldu dituzte beren eskaerak; urtean 23.800 euro eskatzen zituzten lehen, eta 21.500 eskatzen dituzte orain. Hor ezarri dute «marra gorria». Ferrovialek, aldiz, asko jota 19.000 eskaini ditu, eta plusen bitartez, hots, kopuru horiek soldata oinarrian sartu gabe. Langileak, baina, ez daude onartzeko prest. Beste eskaintza bat egin diote Ferroviali, egun Guggenheimekin duen kontratua haustea, eta beste bat negoziatzea, baldintza berriekin, baina enpresak ez du onartu. Langile gehienek hamar urte baino gehiago daramate museoan, eta asko 60 urteren bueltan daude. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208540/lehen-mailako-arretaren-aldeko-protestetara-batu-da-bizkaiko-medikuen-elkargoa.htm | Gizartea | Lehen mailako arretaren aldeko protestetara batu da Bizkaiko Medikuen Elkargoa | Lehen mailako arreta «hondoratzeko zorian» dagoela ohartarazi du elkargoak, eta instituzioei eskatu die auzian esku hartzeko. | Lehen mailako arretaren aldeko protestetara batu da Bizkaiko Medikuen Elkargoa. Lehen mailako arreta «hondoratzeko zorian» dagoela ohartarazi du elkargoak, eta instituzioei eskatu die auzian esku hartzeko. | Osakidetzako lehen mailako arretak bizi duen egoerak bultzatuta, aurten ere sektore hori indartzeko urtarrilaren 23an egingo diren protestetara batzea erabaki du Bizkaiko Medikuen Elkargoak. Hori adierazi du, komunikatu baten bidez. Joan den urtean ere bat egin zuen protestekin, baina aurtengo egoera are larriagoa dela azaldu du.
Komunikatuan esan duenez, orain arte koronabirusaren eraginez ospitaleetan zegoen presioa «lehendik ere guztiz zukututa» zegoen lehen mailako arretara bideratu du omikron aldaera berriak, eta «kolapsatzeko zorian» dago orain: «Presazkoa da lehen arreta salbatuko duen estrategia bat sortzea».
Izan ere, elkargoa beldur da sektore hori «atzera-bueltarik ez den puntu batera» helduko ote den. Adierazi duenez, oraintxe «hondoratzeko zorian» dago, eta, hori gertatuz gero, «osasun sistema osoak» behea joko du: «Hori gertatuz gero, gure gizarteak daukan funtsezko oinarri bat galduko genuke: osasunaren babesa».
Lehendik ere, egoera latza
Elkargoak, gainera, salatu du lehen mailako arretaren egoera pandemiaren aurretik ere latza zela: «Lan asko izan dute, eta sektore honetan inoiz konpondu ez den prekaritateak are gehiago okertu du egoera». Koronabirusaren omikron aldaerak, ordea, «jasanezina» bihurtu omen du egoera: «Pazienteek kontsultak, jarraipenak, tratamenduak eta kudeaketa administratiboak behar dituzte. Lan hori osasun etxeetako langileen gain erortzen da; lehendik ere goia jotzeko zorian zeuden langile horien gain, hain zuzen».
Azaldu duenez, langileek lanordu gehiago egin behar dituzte; ez daukate ordezkorik, eta lan karga handiagotu behar izaten dute beste lankide bat falta denean.
«Deiak eta web bidez egindako eskaerei erantzuteko denborarik ez, zita bat lortzeko desesperazioz ospitaleetara jotzen duten pazienteak, beraiek egin beharko ez lituzteken kudeaketak egiten dabiltzan administrazioko langileak, horrek guztiak pazienteetan eragiten duen mesfidantza... hori da osasun langileen egunerokotasuna», salatu du elkargoak.
Bukatzeko, instituzioei eskatu die esku hartzeko: «Ezer egin ezean, ez da pandemia hau izango gure osasun sistema deuseztatuko duena, sistema kudeatzen dutenen utzikeria baizik».
Manifestazioa, urtarrilaren 23an
SATSE, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deitu dute urtarrilaren 23an osasungintzako lan baldintza «duinen» alde egingo den protestara. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan antolatu dira deialdiak: Andre Maria Zuriaren plazatik Gasteizen, Jesusen Bihotza plazatik Bilbon, eta Bulebarretik Donostian.
Nik bai sinesten dut osasungintza publikoan izango da protestaren lema, eta beste hainbat eragile ere protestetara batzen ari dira. Satorralaia Donostiako bizilagunen mugimenduak, esaterako, metroa egiteko dirua osasungintzara bideratzeko eskatu du: «Osasungintza publikoaren arloan oinarrizkoak eta lehentasunezkoak diren zerbitzuak gain behera doazen bitartean, baliabide publikoak Donostiako Metroa bezalako obra behargabekoetan xahutzen dira». |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208541/nafarroako-ospitaleetan-egun-zailak-espero-dituzte.htm | Gizartea | Nafarroako ospitaleetan «egun zailak» espero dituzte | Intzidentzia «gelditzen» ari dela esan du Javier Remirezek, eta kasuak %20 gutxitu direla joan den astearekin alderatuta. Ospitaleetako edukiera, ordea, gora doa. | Nafarroako ospitaleetan «egun zailak» espero dituzte. Intzidentzia «gelditzen» ari dela esan du Javier Remirezek, eta kasuak %20 gutxitu direla joan den astearekin alderatuta. Ospitaleetako edukiera, ordea, gora doa. | Javier Remirez Nafarroako Gobernuko bozeramaileak esan duenez, azken astean koronabirusaren inzidentzia eta transmisioa «gelditzen» ari da. Izan ere, kasuak %20 gutxitu dira joan den astetik, eta, Remirezek azaldu duenez, beheranzko joera dago oraindik ere. Hala ere, kasu positiboen igoera eta ospitaleetako egoera ikusita ospitaleetan «egun zailak» espero dituztela adierazi du: «Kasuak ugaritzen ari direla ikusten ari gara ospitaleetan, atzoko datuek geldialdi bat erakusten badute ere».
Oraintxe, 276 pertsona daude Nafarroako ospitaleetan, horietatik 37 ZIUetan. Remirezek adierazi du ospitaleetako okupazioa gora badoa ere bertan behera utzi dituzten ebakuntzak «gutxienekoak» direla. Hala ere, gehitu du orain gobernuaren lehentasuna «ospitaleetako arreta» dela: «Hala ere, onkologiako kontsultek eta lehentasunezko kasuek martxan jarraitzen dute». Gaineratu du gobernuaren asmoa dela ospitaleak ohiko egoerara bueltatzea «ahalik eta arinen». |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208542/familia-baten-etxegabetzea-behin-behinean-gelditzea-lortu-dute-beasainen.htm | Gizartea | Familia baten etxegabetzea behin-behinean gelditzea lortu dute Beasainen | Emakume bat eta haren hiru seme-alabak beste astebete egon ahal izango dira han, etxebizitzaren jabearekin akordio bat lortuta. | Familia baten etxegabetzea behin-behinean gelditzea lortu dute Beasainen. Emakume bat eta haren hiru seme-alabak beste astebete egon ahal izango dira han, etxebizitzaren jabearekin akordio bat lortuta. | Emakume baten eta haren hiru seme-alaben etxegabetzea bertan behera gelditzea lortu dute Beasainen (Gipuzkoa). Etxe horretan hiru seme-alabekin bizi den emakumeak akordio bat lortu du jabearekin, eta hark beste astebete egoteko akordioa onartu du. Dozenaka lagun batu dira hustu nahi zuten eraikinaren parean, Goierriko Kontseilu Sozialistako kideek deitutako protestan.
Kontseiluko kideek jakinarazi dutenez, udalarekin, zerbitzu sozialekin eta jabearekin elkarrizketak abiatu zituzten duela egun batzuk etxegabetzea gelditzen saiatzeko, baina gaur arte ez dute akordiorik lortu. «Atzo epaitegitik ezinezkoa zela esaten zutena 11:20 ingururako proposamen bat zen. Hala ere, ez da izan bizitoki alternatibo baterako proposamenik».
Hemendik aurrera familia horren egoera konpontzeko eta etxegabetze gehiago ez egoteko «lanean» jarraituko dutela esan dute Kontseilu Sozialistako kideek: «Etxebizitza doako, kalitatezko eta unibertsalaren alde». |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208543/flandriak-15-urteko-kartzela-zigorra-ezarri-dio-giza-trafikatzaile-bati-39-pertsonaren-heriotzarengatik.htm | Mundua | Flandriak 15 urteko kartzela zigorra ezarri dio giza trafikatzaile bati, 39 pertsonaren heriotzarengatik | Kamioi batean itota aurkitu zituzten migratzaile vietnamdarrak, Ingalaterrako ekialdean, 2019an. | Flandriak 15 urteko kartzela zigorra ezarri dio giza trafikatzaile bati, 39 pertsonaren heriotzarengatik. Kamioi batean itota aurkitu zituzten migratzaile vietnamdarrak, Ingalaterrako ekialdean, 2019an. | Brujasko (Flandria) auzitegi batek hamabost urteko kartzela zigorra ezarri dio Vo Van Hong giza trafikatzaileari, 39 pertsonaren heriotzarengatik. Migranteak Europako kontinentetik Erresuma Batura legez kanpo eramateko sarearen arduraduntzat jo du Vo.
Tragedia 2019. urtean gertatu zen: 39 hilotz topatu zituzten Ingalaterrako Essex eskualdeko industriagune batean abandonaturiko kamioi batean. Vietnamdarrak ziren hildakoak, 15 eta 44 urte artekoak, eta itota hil ziren bidean. Auzitegiak deliberatu duenez, horietako hamabostek gutxienez Voren sarearen bidez bidaiatu zuten. Vok gutxienez 115 pertsona pasatu zituen Erresuma Batura 2018 eta 2020 bitartean, ondorioztatu dutenez. Horretan nahastuta egon izana ukatu zuen Vok epaiketan, eta bera ere sarearen biktima zela adierazi zuen.
Beste 23 pertsona epaitu dituzte Brujasen, eta horietako 19 erruduntzat jo dituzte.
Ikertzaileen arabera, migranteak oxigeno faltarengatik eta beroarengatik hil ziren, eta ahaleginak eta bi egin zituzten kamioiaren sabaia hausteko, eta senideei telefonoz laguntza eskatzeko.
«Argi geratu da zigor gogorra jasoko duela halako praktiketan jendearen ongizatea aintzat hartu gabe jarraitzen duen edonork», esan du biktimen senideen abokatu Luc Arnouk. Izan ere, auzitegiak giza hilketarako dagoen zigorrik handiena ezarri dio Vori, eta ia milioi bat euroko zigorra ordaindu beharko du.
Ingalaterran duela urtebete epaitu zituzten aferan nahasturiko besteak. Bi kamioi gidari eta beste bi trafikatzaile giza hilketarengatik zigortu zituzten. Izan ere, nazioarteko afera bihurtu da: Vietnamgo auzitegi batek ere zigorrak ezarri zizkien sareko hango arduradunei, eta beste 26 pertsona epaitu behar dituzte Frantzian. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208544/gaurtik-18-urtetik-gorakoek-hirugarren-dosia-jartzeko-ordua-har-dezakete-euskal-herri-osoan.htm | Gizartea | Gaurtik, 18 urtetik gorakoek hirugarren dosia jartzeko ordua har dezakete Euskal Herri osoan | Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan, gaur eman diete aukera 18 eta 29 urte artekoei. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, berriz, posible da azarotik. | Gaurtik, 18 urtetik gorakoek hirugarren dosia jartzeko ordua har dezakete Euskal Herri osoan. Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan, gaur eman diete aukera 18 eta 29 urte artekoei. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, berriz, posible da azarotik. | Gaurtik aurrera, 18 eta 29 urte bitarteko gazteei ere hasiko zaizkie bidaltzen COVID-19aren hirugarren txertoa jartzeko SMS mezua Hego Euskal Herrian. Iparraldean, berriz, aukera hori zabalik da azaro bukaeratik.
Multzoka jasoko dute txertatzera joateko deia. Hirugarren txertoa jartzeko, aurrekotik 150 eguneko tarte bat utzi behar da. Positibo eman dutenek, berriz, gutxienez 27 eguneko tarte bat utzi behar dute txertatu aurretik.
Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, hiru bide daude txanda hartzeko: webgunearen bidez, posta elektronikoz edo telefonoz, 948-37 01 30 zenbakira deituz Iruñeko eremuan, 948-37 01 35 zenbakira Lizarrakoan, eta 948-37 01 40 zenbakira Tuterakoan. Mutiloan, Aranguren ibarrean, txandarik eman gabe jarraitzen dute lehen dosiak jartzen, astelehenetik igandera, 08:30etik 19:00etara.
Ikusi gehiago: koronabirusa Euskal Herrian.
Gobernuak jakinarazi du 80 urtetik gorakoen artean %94,21 daudela txertatuta hirugarren dosiarekin, 70-79 adin tartean %91,07, 50-59koan %79,4, 40-49koan %27,05, eta 30-39koan %7,67 (aste honetan hasi dira azken horiek txertatzen). Janssen txertoa hartu zutenen artean, %81,84k jarri dute hirugarren txertoa, eta AstraZeneca jarri zutenen artean, %86,73k. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208545/boricek-eskatu-du-txileko-eztanda-sozialean-atxilotutakoen-kartzelaldia-bukatzeko.htm | Mundua | Boricek eskatu du Txileko eztanda sozialean atxilotutakoen kartzelaldia bukatzeko | Senatuko batzorde batek onartu du 2019ko udazkenetik atxilotuta daudenei indultua edo amnistia ematea. Piñera presidentea kontra agertu da. Aurrera egiteko, kongresuko bi ganberek onartu beharko dute. | Boricek eskatu du Txileko eztanda sozialean atxilotutakoen kartzelaldia bukatzeko. Senatuko batzorde batek onartu du 2019ko udazkenetik atxilotuta daudenei indultua edo amnistia ematea. Piñera presidentea kontra agertu da. Aurrera egiteko, kongresuko bi ganberek onartu beharko dute. | Txileko Senatuaren Konstituzio Batzordeak ekinbide bat onartu zuen atzo, proposatzen duena herrialdean 2019ko udazkenean gertatutako eztanda sozialean atxilotutakoak askatzea, indultua edo amnistia emanda. Estatu indarrek ia 9.000 bat lagun atxilotu zituzten 2019ko urritik 2020ko martxora artean gobernuaren aurka egindako protestetan, eta, iturri ofizialek diotenez, oraindik 211 pertsona daude kartzelatuta. Horietatik 67 zigortu egin dituzte, eta 144 epaituak izan zain daude. Behe ganberako batzordeak hartutako erabakiaren harira, Gabriel Boric presidente hautatuak adierazi zuen, atzo gauean, «zauriak ixteko irtenbide onena» hartu behar dela, izan indultua, izan amnistia. «Bukatu dadila hainbeste jendek nozitutako kartzelatze bidegabe eta luze hori».
Kongresuko bi ganberetan onartu behar da, eta, horrenbestez, eskuineko diputatu eta senatarien babesa beharko du. Oraindik ere Frente Amplioko diputatua denak alde bozkatzeko eskatu die. Oposizioko senatari batzuek aurkeztu zuten proposamena, 2020ko abenduan, eskatuz «arrazoi humanitarioengatik» aske utz zitzatela 2019ko urriaren 7a eta 2019ko abenduaren 9a artean atxilotutakoak. Mobilizazio haietan kalitatezko eta doako hezkuntza eta osasungintza, eta pentsio sistemaren egiturazko aldaketa bat aldarrikatu zituzten, besteak beste, eta Sebastian Piñera presidentea zegoen jomugan. Martxoaren 11ra arte karguan jarraituko du, eta atzo nabarmendu zuen indultu batek ez liokeela «onik egingo» Txileri. «Uste dut seinale oso eskasa dela poliziei molotov koktelak jaurti dizkietenak, elizak eta metroa erre dituztenak, txiletar guztion ondarea zena suntsitu dutenak indultatzea».
Boric da, hain zuzen, Piñerak utziko duen kargua hartzekoa, eta gaur Chile Vamos koalizio ofizialistaren lau alderdietako liderrekin bilduko da. Udazkenean egin zituzten Txileko presidentetzarako bozak, eta Sebastian Sichel ofizialista boto gehien bildutako hautagaietan laugarrena izan zen.
Salbuespen egoera luzatuz
Araucania eskualdean, maputxeen lurraldean salbuespen egoera zazpigarren aldiz luzatzea onartu zuen atzo Txileko Senatuak. Joan den urriaren 12tik dago indarrean, eta, oraingoz, otsailaren 9ra arte. Istiluak izan ziren, eta Barne Ministerioak jakinarazi zuenez, bi pertsona hil zituzten, tiroz. |
2022-1-25 | https://www.berria.eus/albisteak/208546/idazlearen-super-ahalak-landu-nahi.htm | albisteak | Idazlearen super-ahalak landu nahi? | Idaztea gustatzen zaizu eta idatzi egiten duzu, edo, agian, ez duzu inoiz idatzi baina beti izan duzu buruan. | Idazlearen super-ahalak landu nahi?. Idaztea gustatzen zaizu eta idatzi egiten duzu, edo, agian, ez duzu inoiz idatzi baina beti izan duzu buruan. | Halere, askotan ez dakizu nondik hasi; zein gai hautatu; nola sortu pertsonaiak edo zein amaiera eman. Bestetan, buruan duzun hori poesia bat izan daiteke, edo zutabe bat, izan daiteke gidoi bat edo antzezlana, baina nola taxutu? Denok eskertuko genuke gure zalantzak argitzen lagunduko digun norbait izatea aldamenean, ezta? Bada, hemen duzu horretarako aukera.
Idazlearen super-ahalak landu nahi? Sartu www.idazleak.eus helbidera eta bilatu zurea! |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208547/atletico-madril-athletic-partidak-ez-lituzke-harmailak-beteko-kordoban-ere.htm | Kirola | «Atletico Madril-Athletic partidak ez lituzke harmailak beteko Kordoban ere» | Albert Luque Espainiako Futbol Federazioko kideak adierazpen iraingarriak eta matxistak egin ditu Espainiako Superkopan Saudi Arabian gertatu zena arrazoitzeko. | «Atletico Madril-Athletic partidak ez lituzke harmailak beteko Kordoban ere». Albert Luque Espainiako Futbol Federazioko kideak adierazpen iraingarriak eta matxistak egin ditu Espainiako Superkopan Saudi Arabian gertatu zena arrazoitzeko. | Espainiako Superkopa jokatu berritan, Albert Luque Espainiako Futbol Federazioko presidentetzaren kabineteko kideak adierazpen eskandalagarriak egin ditu. Txapelketa kritiken jomugan izan da Saudi Arabian jokatu delako, eta, horiei erantzutean, Athleticen eta emakume futbolzaleen aurka egin du Luquek, adierazpen iraingarri eta matxista batzuekin.
Joan den astean jokatu zen txapelketa, eta Athleticek finalerdia eta finala jokatu zituen, hurrenez hurren, Atletico Madrilen aurka eta Real Madrilen aurka. Lehen finalerdian ez bezala (Bartzelona izan zuen aurkari Real Madrilek), bigarrengoan harmailak hutsik egon ziren. EFE albiste agentziak Luqueri egin dion elkarrizketa batean, horri erantzunez esan du Athleticen eta Atletico Madrilen arteko partidak ez lituzkeela harmailak beteko Kordoban (Espainia) jokatuta ere. «Azken finean ikusle gehiago erakartzen ditu Bartzelona-Real Madril partidak, Atletico Madril-Athelticek baino».
Hori esateaz gain, Bartzelona eta Real Madril ez dauden partidak jokatzeak arazo gisa jarri ditu Luquek elkarrizketan, eta horren aurrean zer egin erabaki beharko luketela esan du. «Ez da erraza, Espainian edo inguruko herrialde batean ere gertatuko litzatekeelako, baina saiatuko gara hori hobetzen», gaineratu du.
Aurreko egunetan zale askok kritikatu dute txapelketa Saudi Arabian jokatuta beren taldeak ikustera joateko aukera kendu diela Espainiako Federazioak zaleei. Espainiako Federazioak, baina, bere asmoarekin jarraitu du, eta zaleak partida horietara joan ezinik geratu dira. Horren gainetik, baina, Athleticen kasuan Saudi Arabian jokatzea aukera ezin hobea dela adierazi du Luquek, «bere marka Europatik kanpo zabaltzeko aukera» ematen diolako.
Emakume futbolzaleen kontra ere mintzatu da Luque elkarrizketan. Harmailetan emakume gutxi zeudela galdetuta, erantzun du Espainian zale gehienak gizonak direla: «Gizonari beti gustatu izan zaio futbola emakumeari baino gehiago. Normala da emakume gutxiago egotea», esan du. Saudi Arabia irekitzen ari dela esan du Luquek, eta Espainiako Federazioa bide horretan laguntzeko prest dagoela «muga batera arte». Gaineratu du emakumeak estadioetan arazorik gabe sartu ahal izatea zela txapelketa Saudi Arabian jokatzeko baldintza. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208548/elak-salatu-du-jaurlaritzak-beste-zerrenda-bat-erabili-duela-hezkuntzako-ordezkapenetarako.htm | Gizartea | ELAk salatu du Jaurlaritzak beste zerrenda bat erabili duela hezkuntzako ordezkapenetarako | Sindikatuaren ustez, hezkuntzan langileak falta dira ordezkapenak behar bezala kudeatzeko, eta «gabezia horren ondorioz» sortu dute zerrenda. | ELAk salatu du Jaurlaritzak beste zerrenda bat erabili duela hezkuntzako ordezkapenetarako. Sindikatuaren ustez, hezkuntzan langileak falta dira ordezkapenak behar bezala kudeatzeko, eta «gabezia horren ondorioz» sortu dute zerrenda. | ELA sindikatuak salatu duenez, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren onespenarekin, irakasleen ordezko zerrenda ofizialetatik at eta horiek arautzen dituzten arauak urratuz, Bizkaiko hezkuntza ordezkaritzak «beste arauz kanpoko zerrenda bat osatu du». ELAk uste du hezkuntzan langileak falta direla ordezkapenak behar bezala kudeatzeko, eta «gabezia horren ondorioz» sortu dutela zerrenda. Pandemiaren kudeaketa inprobisatuaren beste adibide bat dela esan dute.
«Onartezina» da sindikatuarentzat. Ordezkapenetarako hurrenkera ez dutela errespetatzen dio, eta «zerrenda paraleloko kideei» telefonoz deitzen zaie Bizkaiko eskoletako zenbait espezialitateetan sortzen diren azken orduko bajen aurreneko eguna betetzeko. «Horrek esan nahi du Jaurlaritzak berak ordezkapenak kudeatzeko sortutako Ordezkagunea plataformari bizkar emanez jardun duela Bizkaiko Hezkuntza ordezkaritzak», salatu du ELAk.
Sindikatuak Hezkuntza Sailari eskatu dio «atzera bota» dezala zerrenda paralelo hori eta ordezkapenak ordezkoen zerrenden hurrenkera errespetatuz egin ditzala. Are, zerrenda hori indarrean egon den bitartean ordezkapen horiek egiteko lehentasuna zuten hautagai guztiei «galdutako lan egunak konpentsatzeko» eskatu du.
Hezkuntza Sailaren erantzuna
ELAk egindako kritiken aurrean, Hezkuntza Sailak esan du «egun bakarrerako izendapenak» betetzeko izan dela. Horrez gain, pandemia egoera dela eta, «salbuespenez sortutako zerrenda» izan da, Hezkuntza Sailak azaldu duenez: «azken unean jakinarazten diren bajak kudeatzeko helburuarekin egin da zerrenda, eta onuragarria izan da ikastetxe askorentzat». |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208549/5200-miliioi-dolar-eskatu-dituzte-covax-programarako.htm | Mundua | 5.200 miliioi dolar eskatu dituzte COVAX programarako | Nazioarteko egitasmoak mila milioi dosi banatu zituen iaz herrialde pobreetan. Aurten beste hainbeste egitea dute helburu. | 5.200 miliioi dolar eskatu dituzte COVAX programarako. Nazioarteko egitasmoak mila milioi dosi banatu zituen iaz herrialde pobreetan. Aurten beste hainbeste egitea dute helburu. | SARS-COV-2 birusaren aurkako txertoak herrialde pobreetan banatu ahal izateko sortu zuten COVAX egitasmoa. Programa babesten duten erakundeen artean dago OME Osasunaren Mundu Erakundea bera, eta aurten ere lanean jarraitzeko asmoa agertu dute. Hori dela eta, 5.200 milioi dolar eskatu dizkiote nazioarteari. Online egindako konferentzia batean egin dute eskaria OMEk eta Txertoentzako Fundazioak, eta iragarri dute hainbat herrialde konprometitu direla diruz laguntzeko 500 milioi dolarrekin.
«2022 honetan lagun genezake koronabirusa desagerrarazten, nazioartearen babesari esker dosi guztiak banatzen direla bermatuz», azaldu du Seth Berkleyk, Txertoentzako Fundazioko aholkulariak. Diru laguntzak iragarri dituzten herrialdeen artean daude Herbehereak (26 milioi), Irlanda (hamar milioi), Finlandia (5,9 milioi) eta Belgika (bederatzi milioi). Adituek uste dute COVAX egitasmoak eskatutako dirua jasoko balu milioi bat-1,7 milioi bizitza inguru salbatu ahal izango lituzkeela, eta, bide batez, herrialde askotan pandemiak dituen kalte ekonomikoak erdira murriztu.
Iazko urtarrilaren 24an banatu zituzten lehen txertoak COVAX egitasmoaren bitartez, eta, orotara, mila milioi dosi inguru banatu zituzten. Kasu askotan, ordea, estatuek ez zuten eman aurrez iragarritako txerto kopurua, edota iraungitze data oso gertu zuten dosiak bidali zituzten, txertaketa kanpaina oztopatuz. OMEko idazkari nagusi Tedros Adhanomek behin baino gehiagotan ohartarazi du herrialde aberatsetan errefortzurako dosiak jartzea baino beharrezkoagoa dela herrialde pobreetan dosiak ugaritzea, soilik modu horretan lortuko dela pandemia kontrolpean hartzea. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208550/behin-behineko-espetxealdia-antsoainen-atxilotu-zuten-gizonarentzat.htm | Gizartea | Behin-behineko espetxealdia Antsoainen atxilotu zuten gizonarentzat | Astelehenean atxilotu zuten, indarkeria matxista egotzita. Espetxealdia ezartzeaz gain, debekatu egin diote biktimarengana 500 metro baino gutxiagora hurbiltzea eta harekin komunikatzea. | Behin-behineko espetxealdia Antsoainen atxilotu zuten gizonarentzat. Astelehenean atxilotu zuten, indarkeria matxista egotzita. Espetxealdia ezartzeaz gain, debekatu egin diote biktimarengana 500 metro baino gutxiagora hurbiltzea eta harekin komunikatzea. | Kartzelara bidali dute Antsoainen (Nafarroa) bere neska lagunari eraso egiteagatik atxilotu zuten gizona. Astelehenean gertatu zen erasoa, emakumeak gizonari haien arteko harremana eten nahi zuela adierazi zionean. Emakumea erietxean sartu behar izan zuten.
Epailearen arabera, biktimaren deklarazioa «iraunkorra» izan da polizia etxera joan zenetik, eta, gertatutakoari buruzko «xehetasun guztiak» eskaintzeaz gain, egoitza judizialean ere «berretsi» du esandakoa. Poliziak, gainera, erasoa gertatu eta gutxira atxilotu zuen gizona, erasoa gertatu zen autoan bertan.
Horrela, ustezko sexu eraso delitu bat, ohikoa ez den lau tratu txar delitu eta ohiko tratu txar delitu bat egotzi dizkiote atxilotuari, eta, fidantzarik gabeko behin-behineko espetxealdia ezartzeaz gain, debekatu egin diote biktimarengana 500 metro baino gutxiagora hurbiltzea eta harekin komunikatzea. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208551/basomutil-bat-hil-da-herrerako-gainean.htm | Ekonomia | Basomutil bat hil da Herrerako gainean | Aurten lan istripuz hildako laugarren behargina da. 46 urte zituen, eta Villasana de Mena herrian (Burgos) bizi zen. | Basomutil bat hil da Herrerako gainean. Aurten lan istripuz hildako laugarren behargina da. 46 urte zituen, eta Villasana de Mena herrian (Burgos) bizi zen. | 46 urteko gizon bat hil da asteazken honetan Herrera gaineko (Araba) baso batean mozketa lanak egiten ari zela. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez.
Istripua 12:15ean gertatu da, Pipaon herritik gertu. Lanean ari zela, adar handi bat erori zaio gainera. Osakidetzako langileak, ertzainak eta suhiltzaileak joan dira istripua gertatu den lekura, baina ezin izan dute ezer egin. Hildakoa Villasana de Mena herrian (Burgos) bizi zen.
Aurten lan istripuan hildako laugarren behargina da, LAB sindikatuaren zenbaketaren arabera. Iaz, 62 langile hil ziren: sei, baso lanetan. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208552/esne-kooperatibek-100-milioi-inbertituko-dituzte-isuriak-murrizteko.htm | Ekonomia | Esne kooperatibek 100 milioi inbertituko dituzte isuriak murrizteko | Hego Euskal Herriko, Kataluniako eta Kantabriako 603 etxaldek parte hartuko dute egitasmoan. Europako funtsak erakarri nahi dituzte. | Esne kooperatibek 100 milioi inbertituko dituzte isuriak murrizteko. Hego Euskal Herriko, Kataluniako eta Kantabriako 603 etxaldek parte hartuko dute egitasmoan. Europako funtsak erakarri nahi dituzte. | Hego Euskal Herriko, Kataluniako eta Kantabriako 25 erakundek parte hartuko dute behi esneen ekoizpena «modu jasangarriagoan» kudeatzeko proiektu batean; horretarako, 100 milioi eurotik gorako inbertsioak aurreikusi dituzte 2026ra arte. Guztira 603 etxaldek hartuko dute parte, zeinak urtean 337 milioi litro esne baino gehiago ekoizten dituzten. Egitasmoaren helburua zera da, esnearen ekoizpen prozesuan eta logistikoan ingurumen aztarna murriztea. Zehazki, 2027an karbono dioxidoaren isuriak %60 gutxitzea, eta %50 gainerako hondakinen kasuan. Uraren kontsumoa %45 murriztea ere espero dute.
Proiektuaren sustatzaile nagusiak hauek dira: Euskal Herriko Kaiku korporazio kooperatiboa, Kataluniako Llet Nostra Més (hango merkatuko liderretako bat da, %15eko kuotarekin) eta Kantabriako AGC Agrocantabria Sostenible. Euskal Herriko Iparlat eta Kataluniako Lactics Masachs esne industriek ere bat egin dute. Eta Eusko Jaurlaritzaren, Nafarroako, Kataluniako eta Kantabriako gobernuen babesa jaso dute. Baliabide propioez gain, diru laguntzak erakarri nahi dituzte; bereziki, Europako Next Generation funtsetik. Horri erantzuten dio, hein handi batean, lau gobernuak bat egin izanak.
Asmoa da esne ekoizpenaren katebegi guztietan eragitea eta etxalde guztientzat aplikagarria den sistema bat sortzea, produkzioa eta kudeaketa modu jasangarriagoan egin dezaten. Hala, esne ekoizleez gain, I+G ikerketa eta garapeneko zentro teknologikoak eta elikadura kudeaketa zentroak ere batu dira proiektura. Besteak beste, Euskal Herriko Neiker, AZTI eta INTIA. Sektorearen eraldaketa digitalari ere helduko diote, azpiegitura teknologiko berrien, automatizazioaren eta adimen artifizialeko eta datu aplikazioen bidez «ekoizpenen eraginkortasuna eta egitura guztien errentagarritasuna» hobetzeko.
Proiektu batzuk azterketa fasean daude, eta beste batzuk, martxan. Besteak beste, Gipuzkoan biometanizazio planta bat eraiki nahi dute, inguruko ustiategietako hondakinak eta mindak kudeatzeko. Horrez gain, ekoizpen instalazioetan eta etxaldeetan eguzki panelak instalatzea aurreikusten dute, garraio sistemak eta produkziorako tresnak berritzea, eta ontzi birziklagarriak egiteko materialak bultzatzea, besteak beste.
Bi eredu aurrez aurre
Abere etxalde handien inguruko polemikaren testuinguruan egin dute egitasmoaren aurkezpena, Karrantzan (Bizkaia). Euskal Herrian abeltzaintza estentsiboa da nagusi, baina ez dago halako azpiegituretatik salbu: Caparroson (Nafarroa) dago behi esnetarako ustiategirik handiena Europan; 5.200 buru ditu (beste 2.000 batzeko asmoa du).
NBE Nazio Batuen Erakundearen IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldearen txostenek diote planetarentzat kaltegarriak diren gas emisioen %25 sortzen dutela abeltzaintzak eta abereen bazka ekoizteko nekazaritzak, ziklo osoa kontuan hartuta —produkzioarekin eta garraioarekin loturiko guztia —, eta horri irtenbide bat emateko neurriak bilatzen ari dira gobernuak.
Aurkeztutako proiektuan biltzen diren familia enpresek eta kooperatibek azpimarratu dute haien jardunak eragin positiboa duela ingurumenean; haien lanak biodibertsitatea zaintzen eta paisaiaren oreka mantentzen laguntzen duela, «suteak saihestuz eta baso masaren kontrolik eza geldiaraziz». «Gureak, negozioa izateaz gain, landa eremuan populazioa finkatzen du, eta ingurunea zaintzen», azpimarratu du Felix Aras abeltzainak.
Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak adierazi du egitasmoa «estrategikoa» dela eta bi ezaugarri nagusi dituela: «berrikuntza eta trakzio gaitasuna». Gaineratu du familia abeltzaintzaren ereduaren aldeko apustua «aspaldikoa» dela. Era berean, sektore «errentagarri» bat eta ekoizpen eta merkaturatze sistema «bidezko» bat izatea ahalbidetuko duten mekanismoak ezartzeko beharra azpimarratu du, «sektorea erakargarria eta etorkizunekoa izan dadin», ekoizleek azken asteetan egin dituzten eskaerekin bat eginez. Itziar Gomez Lopez Nafarroako Landa Garapeneko eta Ingurumeneko kontseilariak nabarmendu du horrelako egitasmoak ezinbestekoak direla «herrien bizitza bermatzeko». |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208553/zauritu-bat-realaren-eta-atletico-madrilen-arteko-partidaren-atarian.htm | Kirola | Zauritu bat Realaren eta Atletico Madrilen arteko partidaren atarian | Realaren jarraitzaile batzuek oihuka hartu dute Madrilgo taldearen autobusa, eta Ertzaintza realzaleei oldartu zaie. | Zauritu bat Realaren eta Atletico Madrilen arteko partidaren atarian. Realaren jarraitzaile batzuek oihuka hartu dute Madrilgo taldearen autobusa, eta Ertzaintza realzaleei oldartu zaie. | Istiluak gertatu dira Donostiako Anoetako estadioaren atarian, Realaren eta Atletico Madrilen arteko partida hasi aurretik. Hainbat hedabidek zabaldu dutenez, Madrilgo taldeko zale bat zauritu egin dute, edalontzi bat botata. Kolpeak zauria eragin dio gazteari, eta Amarako osasun etxean artatu behar izan dute. Hiruzpalau puntu eman behar izan dizkiote zauria ixteko.
Zale multzo handi batek oihuka eta harrika hartu du Atletico Madrileko jokalariak zeramatzan autobusa. Madrilen hil zuten Aitor Zabaleta gogoratu dute leloetan. Diego Simeone entrenatzailea autobusaren aurreko aldean jarri da, eta realzaleei keinu nabarmenak egin dizkie ibilgailuaren barrutik.
Ertzaintza oldartu egin zaie realzaleei, eta haiek «zuek hil zenuten Iñigo Cabacas» oihukatu diete, besteak beste. Harriak, hesiak eta bengalak jaurti dituzte zaleek. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208554/zalantzati-jarraitzen-du-oraindik.htm | Kirola | Zalantzati jarraitzen du oraindik | Osasuna bigunegi aritu da Celtaren zelaian, eta esku hutsik gelditu. Ongi ekin dio lehiari, baina ez da gai izan Mallo eta Minaren golei erantzuteko. | Zalantzati jarraitzen du oraindik. Osasuna bigunegi aritu da Celtaren zelaian, eta esku hutsik gelditu. Ongi ekin dio lehiari, baina ez da gai izan Mallo eta Minaren golei erantzuteko. | Osasuna ez da oraindik erabat suspertu. Airean jarraitzen dute txakalaldiak eragindako zalantzek, Celtaren zelaian agerian gelditu denez. Gorritxoak oso sendo nagusitu zitzaizkion Cadizi azken jardunaldian, baina okerreko bidera itzuli dira Balaidosen. Asmo onak zituzten, eta borondate onez jokatu dute;âlehiatzeko gaitasuna falta izan zaie, ordea. Aurkaria baino askoz gutxiago izan gabe, bi gol sartu dizkiete lehen zatian, eta gero, ez dira gauza izan markagailuko aldea murrizteko. Ahaleginak eta bi egin dituzte, baina hortzak kamustu egiten zaizkie kontrarioak atzean gotortzen zaizkienean.
Koronabirusak jota egon eta azken hiru partidak galdu ostean, gaur aulkira itzuli da Jagoba Arrasate. Aridane, Unai Garcia eta David Garcia ez zeuden jokatzeko moduan, eta, hala, harrobiko Unai Dufurren alde egin du apustu teknikari gorritxoak, defentsaren erdigunean Juan Cruzekin batera joka zezan. Bada, hauskor agertu da Osasunaren atzeko lerroa, eta ezin izan dio eutsi Celtaren kalitateari eta eraginkortasunari. Etxekoek bi atzaparkada aski izan dituzte atsedenaren aurretik bi goleko errenta hartu eta, hala, garaipena ondo bideratuta uzteko.
Gehiegizko zigorra izan da Osasunarentzat, zeinak indarrez eta anbizioz ekin baitio neurketari. Erritmo oso bizia ezarri du lehen ordu laurdenean, presio estuen eta jokaldi azkarren bitartez. Erasoan, jarraibide garbi bat zuten nafarrek:âjokoa albait azkarren zabaldu behar zuten, gero areara erdiratzeko, Ante Budimirren bila. Kroaziarraren mehatxua etengabea izan da lehiaren hastapenean, eta oso gertu izan du gola bederatzigarren minutuan: Vidalen pasea aurreneko ukituan errematatu du, baina langarekin egin du topo.
Apurka, apaldu egin da gorritxoen grina, Celta jokaldiak luzatzen hasi ahala. Galiziarrek baloia mugituz orekatu dute lehia. Gehiegizko arriskurik ere ez zitzaizkion sortzen Osasunari, baina 29. minutuan kolpe gogorra eman die Hugo Mallok. Hegaletik barrura sartu da Celtako kapitaina, eta, area ertzeraino iritsita, ondo baliatu du Cervik bizkarrez emandako pasea. Sergio Herrerak kale egin du atepean. Bigarren golean, ordea, ezer gutxi egin zezakeen, ateko zuloan errematatu baitu Santi Minak. Suarezek orpoz jokatu du Aspasekin, eta haren paseak gainditu egin ditu erdiko bi atzelariak.
Min egin dio Osasunari Minaren golak, eta burumakur iritsi da atsedenaldira. Gero, berriz ere neurketan sartzen ahalegindu da, ekimena hartu eta erasora joz. Celtaren zelaian jokatu du ia bigarren zati osoan; alta, argitasuna eta jokaldiak bukatzeko gaitasuna falta izan zaizkio. Nahia ezinarekin nahastu da minutuek aurrera egin ahala. Arrasatek aldaketa erasokorrak egin ditu, eta debuta egiteko aukera eman zion Iker Benitori. Alabaina, ez da golik iritsi, eta etsi egin behar izan dute nafarrek. |
2022-1-19 | https://www.berria.eus/albisteak/208555/realak-nagusitasunez-gainditu-du-atletico-madril-eta-aurrera-egin-du-espainiako-kopan.htm | Kirola | Realak nagusitasunez gainditu du Atletico Madril, eta aurrera egin du Espainiako Kopan | Txuri-urdinek bi eta huts irabazi dute, eta final-laurdenetarako sailkatu dira. Etxekoak hobeto aritu dira partidan, eta sufritu gabe gainditu dituzte kontrarioak. | Realak nagusitasunez gainditu du Atletico Madril, eta aurrera egin du Espainiako Kopan. Txuri-urdinek bi eta huts irabazi dute, eta final-laurdenetarako sailkatu dira. Etxekoak hobeto aritu dira partidan, eta sufritu gabe gainditu dituzte kontrarioak. | Realak estutasunik gabe gainditu du Atletico Madril, eta Espainiako Kopako final-laurdenetarako sailkatu da. Txuri-urdinek nagusitasunez azpiratu dute ustez kanporaketa gailentzeko hautagai nagusia zen taldea, eta garaikurraren lehian egon nahi duela berretsi du, norgehiagoka on askoa jokatuta. Bi eta huts irabazi du Anoetan, eta sufritu gabe egin du, 28.111 realzaleren aurrean.
San Sebastian egunaren bezpera izateak eta partidaren garrantziak jai giroa piztu duten eran —Donostiako Orfeoia kantuan aritu da partida hasi aurretik—, Atleticoren ailegaeran jazotakoek lardastu egin dute atarikoa. Zelaian, berriz, kirol lehiak berotuta abiatu da partida, eta grinatsu ekin dio Realak. Lehen minututik izan du Atletico Madril apaltzeko asmoa, eta, xede horrekin, erasora jo du neurketa hasi orduko. Laugarren minuturako eduki du lehendabiziko gol aukera, baina Aritz Elustondoren errematea kanpora joan da. Ordurako, neurketaren gidaritza hartua zuten Imanol Alguacilen jokalariek, eta behin eta berriz jo dute bisitarien atera.
Seigarren minutuan erremate bikoitza egin du Adnan Januzajek, eta bigarren saialdian zutoinean jo du baloiak, gainera. Belgikarrak bizi ekin dio neurketari, kalitate handiko jokaldiak egin ditu gero, eta taldeak nahiz zaleek eskertu egin dute hori. Hark sortu ditu arriskuko zenbait abagune, eta harmailetatik Realean geratzeko eskatu diote.
Atletico azeri bizkorren taldea da, ordea, eta tarterik txikiena uztean izugarrizko mina egin dezake. Espainiarrek 14. minutuan egin dute erasoko lehen saialdia, eta baloiak, orduan ere, zutoina jo du. Gainera, Diego Pablo Simeoneren jokalariek gogortasuna erantsi diote partidari. Bero iragan da lehendabiziko zatia.
Minutuetak aurrera lehiak orekatzera egin badu ere, Realaren tantakako aukerek agerian utzi dute etxekoen nagusitasuna. Atletico Madrilek falta eginda geratu ditu etxekoak. Harik eta Adnan Januzajek gola sartu duen arte. Lehen zatiko 32. minutuan aurretik jarri ditu txuri-urdinak; David Silvak eskuin hegalera jokatu du, Joseba Zalduarekin, eta donostiarraren erdiraketa buruz errematatu du Januzajek. Segundo batzuetako duda-mudaren ondoren, Alberola Rojas epaileak baleko eman du gola, baloiak ateko marra gainditu duela iritzita. Festa lehertu da Anoetan. Hurrengo minutuetan ere lehengotik segi du lehiak. Bi taldeek saialdi batzuk egin dituzte, eta Atletico Madrilek eduki du neurketa berdintzeko aukera, baina zutoinak ekidin zuen hori, beste behin.
Itzuli orduko, bigarrena
Realak nagusitasunez amaitu du lehen zatia, eta gisa berera ekin dio bigarrenari. Atsedenalditik itzuli orduko bigarren gola sartu dute etxekoek. Felipe Augustok akats handia egin du atzeko lerroan, eta Mikel Oiartzabalek baloia ostu dio. Alex Sorlothek jaso du, eta norvegiarrak oztoporik gabe egin du atera. Erraz egin zuen patxada lortzeko gola; markagailuan bi goleko errenta eskuratuta, neurketak itxura bikaina hartu du Realarentzat.
Aurrerago, etxeko taldeak asmatu egin du joera horri segida ematen, eta hirugarren gola sartzeko zenbait aukera eduki dituzte, zaleek hauspotuta. Realekoek behin eta berriz egin dute atera, eta Atletico Madrilek gerturatzea lortu duen aldi bakanetan ez du arrisku gehiegirik sortu, eta Realak arazorik gabe lortu du kanporaketa gainditzea. Zaleek Txoriak txori eta San Sebastian martxa abestuz ospatu dute.
Neurketaren aurretik, istiluak
Realaren eta Atletico Madrilen arteko kanporaketa jokatu baino lehen zenbait istilu izan dira Anoetako kanpoaldean. Atletico Madrilen autobusetako beirak kaltetu egin dituzte, eta Ertzaintzak esku hartu du. Halaber, poliziaren iturriek jakinarazi dutenez, bisitarien taldeko zale bat zauritua izan da, eta Amarako osasun zentroan artatu behar izan dute. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208579/araba-bizkai-eta-gipuzkoako-zahar-etxeetako-neurri-batzuk-arindu-dituzte.htm | Gizartea | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako zahar etxeetako neurri batzuk arindu dituzte | Positibo ematen duten egoiliarren bakartze aldia zazpi egunera murriztu dute, eta txertatutako kontaktu estuak eguneko zentroetara joan ahalko dira. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako zahar etxeetako neurri batzuk arindu dituzte. Positibo ematen duten egoiliarren bakartze aldia zazpi egunera murriztu dute, eta txertatutako kontaktu estuak eguneko zentroetara joan ahalko dira. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiek arindu egin dituzte zahar etxeetako protokoloak, eta gaurtik aurrera indarrean izango dira neurri berriak. Horien arabera, aurrerantzean positibo ematen duten egoiliarrek bakartuta egon beharko dute zazpi egunez– eta ez hamar egunez, orain arte bezala–, baldin eta azken hiru egunetan sintomarik gabe badaude; prebentzio neurriak zorroztu beharko dituzte sintomak agertu direnetik hamar egunera arte, protokoloak zehazten duenez. Gainera, txertatutako kontaktu estuek aukera izango dute eguneko zentroetara joateko, eta, zahar etxeetako kontaktu estuen kasuan, gelatik atera eta ibilaldi «terapeutikoak» egin ahal izango dituzte, senide batekin edo zentroko langile batekin batera.
Erakundeek astelehenean eguneratu zuten adinekoen egoitzetako protokoloa. Dokumentuak dio COVID-19aren izurritearen bilakaerak «okerrera» egin duela, eta haren eragina zentro soziosanitarioetan sumatzen hasiak direla, baina egoiliar gehienek txertoaren hiru dosiak hartuak dituztenez transmisioa ez dela hainbeste zabaldu eta kutsatutako gehienek sintoma arinak dituztela. Horiek hala, erabaki dute orain arteko neurri zorrotz batzuk malgutzea zahar etxeetan eta menpekotasun handia dutenen zentroetan.
Seigarren olatuarekin batera sartu da atzera birusa zahar etxeetan. Erakundeek emandako azken datuen arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zahar etxeetan gutxienez 1.327 positibo atzeman dituzte: 286 Arabako egoitzetan, 600 Bizkaikoetan, eta 441 Gipuzkoakoetan. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208580/otsailetik-aurrera-austriak-3600-eurorainoko-isuna-jarriko-die-txertatuta-ez-daudenei.htm | Mundua | Otsailetik aurrera, Austriak 3.600 eurorainoko isuna jarriko die txertatuta ez daudenei | Parlamentuak gaur bozkatuko du lege proposamena. Otsailaren 1etik aurrera, txertatzera derrigortuta egongo dira 18 urtetik gorako herritarrak. | Otsailetik aurrera, Austriak 3.600 eurorainoko isuna jarriko die txertatuta ez daudenei. Parlamentuak gaur bozkatuko du lege proposamena. Otsailaren 1etik aurrera, txertatzera derrigortuta egongo dira 18 urtetik gorako herritarrak. | Joan den igandean berretsi zuen Karl Nehammer kantzilerrak iaz iragarritako planarekin aurrera jarraitzeko asmoa. Hala, gaur parlamentuak lege proiektua onartuta —oposizioaren babesa ere badu—, otsailean sartuko da indarrean 18 urtetik gorako herritarrak txertatzera derrigortzen dituen araua. Txertatzetik salbuetsita egongo dira haurdunak, osasun arazoak dituztenak eta azken 180 egunetan koronabirusa izan dutenak; gainontzekoek 600-3.600 euroko isuna jaso dezakete legea urratuz gero. Ospitale publikoak finantzatzeko erabiliko dute isunekin bildutako dirua.
Joan den azaroan, kontserbadoreek eta berdeek osatutako gobernuak neurria iragarri zuenean, herritarren %65 zeuden txertatuta; egun, ordea, %71 dira. Gobernuaren esanetan, herritarrak txertatzera bultzatzeko gai izan ez zelako egin zuen lege proposamena. Legea bi urtez egongo da indarrean, baina tarte horretan haren beharrezkotasuna berrikusiko dute. Oraingoz, martxoaren 15era arteko epea jarri dute, txertoa jarri ez dutenei jakinarazteko derrigorrezkoa dela hura jartzea. Data horretatik aurrera hasiko dira isunak jartzen.
Oposizioko alderdi sozialdemokrataren babesa lortu du gobernuak legea aurrera ateratzeko, eta, gaur egun, soilik eskuin muturreko FPO dago proposamenaren aurka. Herritarren artean ere gehiago dira lege proposamena babesten dutenak: %45.
Derrigortasunarena ez da Vienak bultzatutako proposamen bakarra. Reuters agentziak aurreratu duenez, txertatuentzako zozketak ere egingo dituzte, 500 eurorainoko sariekin. Gobernuaren helburua da beste itxialdi bat ezarri beharrik ez izatea —iazko azaroan ezarri zuten azkena, hogei egunekoa—. Azken egunetan gora egin dute kasuek han ere, omikron aldaera zabaldu ahala. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208581/autobus-istripu-ikusgarria-tolosan.htm | Gizartea | Autobus istripu ikusgarria Tolosan | Seinale bat, buzoia eta Ezeiza gozotegiaren atea hondatu ditu autobus elektriko batek, baina inork ez du minik hartu. | Autobus istripu ikusgarria Tolosan. Seinale bat, buzoia eta Ezeiza gozotegiaren atea hondatu ditu autobus elektriko batek, baina inork ez du minik hartu. | «Sustoa izan da, baina diruarekin konpontzen dena». Horrela deskribatu ditu Tolosako Udaltzaingoak gaur goizean Gipuzkoako herrian gertaturiko istripua.
08:30ak aldera ziren, hau da, autobus elektrikoak bidaiari asko eramaten dituen ordu bat. Gaur ere beteta zegoen Rondilla kaleko geltokitik atera denean, baina balaztak huts egin du, Udaltzaingoaren arabera, eta autobusak aurrera egin du kontrolik gabe. Seinale bat eta buzoi bat eraman ditu aurrean, eta Ezeiza gozo dendaren atarian amaitu du bidaia. Hango beira apurtu du.
Dezenteko kalteak izan ditu ibilgailuak berak ere. Aurreko eskuineko aldeko karrozeriak beharko du konponketa, eta baita aurreko kristalak ere.
Suhiltzaileak eta anbulantzia bat joan dira istripua izan den lekura, baina, zorionez, inork ez du minik hartu. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208582/basauriko-sidenorren-lan-ituna-adostu-dute-eta-kpitik-behera-igoko-dituzte-soldatak.htm | Ekonomia | Basauriko Sidenorren lan ituna adostu dute, eta KPItik behera igoko dituzte soldatak | LSB-USO, Senda de Ugarte, UGT eta CCOO sindikatuek 2026. urte arteko lan hitzarmena egin dute zuzendaritzarekin, eta soldatak %2,5 igoko dira aurten. | Basauriko Sidenorren lan ituna adostu dute, eta KPItik behera igoko dituzte soldatak. LSB-USO, Senda de Ugarte, UGT eta CCOO sindikatuek 2026. urte arteko lan hitzarmena egin dute zuzendaritzarekin, eta soldatak %2,5 igoko dira aurten. | KPI erreferentzia gisa erabiltzeari uko egin diote LSB-USO, Senda de Ugarte, UGT eta CCOO sindikatuek, eta lan ituna adostu dute zuzendaritzarekin, %6,5eko inflaziotik oso behera. 2026. urte arteko soldata igoerak jasotzen ditu akordioak, eta KPIa alde batera utzita ezarri dituzte. 2021. urtean, %2,5eko igoera izango dute Basauriko Sidenorreko beharginek, baina 1.000 euroko sari berezi bat izango dute. Datozen hiru urteean (2023, 2024, 2025) ez da izango horrelako saririk, eta %2koa izango da soldata igoera. Eta 2026. urtean %1,5ekoa baizik ez da izango. 2027. urtean, berriz, KPIarekin batera doan gaurkotze bat izango dute.
Horrez gain, lau eta bost txandetan jarduten duten beharginek plusak izango dituzte gauez, jaiegunez eta asteburuan lan egiten dutenean. Txanda horietakoek, gainera, bi opor egun gehiago lortu dituzte.
Joan den abenduaren 15ean, UGT-Fica, CCOO-Industria eta FI-USO sindikatuek esparru akordio bat egin zuten Sidenorreko matrizarekin bost urterako, eta orain jakinarazi dituzte itun horren edukiak. Soldatak ez dira, beraz, inflazioa adina igoko, baina 2023. urtetik aurrera enpresaren emaitza ekonomikoen araberako lansari bat edukitzeko aukera zabaldu dute aldeek. Horrez gain, 200 kontratu berri eta erretiro aurreratu ere lotu dituzte sindikatuek Sidenorrekin. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208583/urtarrilaren-25ean-estraditatuko-dute-sara-pinaren-gizona.htm | Gizartea | Urtarrilaren 25ean estraditatuko dute Sara Pinaren gizona | Gizonak hurrengo egunean deklaratu beharko du epailearen aurrean. | Urtarrilaren 25ean estraditatuko dute Sara Pinaren gizona. Gizonak hurrengo egunean deklaratu beharko du epailearen aurrean. | Emaztea hiltzea egotzita Frantzian atxilotutako gizona urtarrilaren 25ean estraditatuko dute. Madrilera eramango dute, eta handik Nafarroara ekarriko dute.
Gizonak hurrengo egunean, urtarrilaren 26an, deklaratu beharko du Tuterako Auzitegiko 2. Instrukzioko Epaitegian, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak jakinarazi duenez.
Hilketa matxista
Pinaren hilotza urtarrilaren 10ean aurkitu zuten, etxean, Tuterako Iruñea etorbidean. Labankadaz hil zuten. Senarraren bila hasi ziren poliziak; eskuko telefonoa etxean utzia zuen. Atxilotzeko euroagindua ere eman zuen Tuterako Instrukzioko 1. Aretoak.
Astearte arratsaldean atzeman zuten gizonaren ibilgailua, Boisredongo zerbitzu gune batean, Bordeletik 65 kilometro iparraldera (Okzitania). Tuteratik ia 500 kilometrora zegoen, eta, hedabide batzuen arabera, ibilgailuaren GPSari jarraituz atzeman zuten. Jendarmeek atxilotu zuten, eta preso dago geroztik. Jose Maria Uruñuela Anso du izena gizonak, eta 41 urte ditu. Ikerketaren lehen hipotesien arabera, urtarrilaren 8an edo 9an hil zuen gizonak andrea. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208584/eajk-berretsi-du-ez-duela-abstentziora-joko-ez-bada-lan-itunen-lehentasuna-aldatzen.htm | Ekonomia | EAJk berretsi du ez duela abstentziora joko ez bada lan itunen lehentasuna aldatzen | EAJko presidente Andoni Ortuzarrek esan du ez dela egongo «abstentzio taktikorik» eta ez duela «pasatzen utziko», «sinplea eta erraza» delako erkidegoetako lan hitzarmenen nagusitasuna jasotzea erreforman. CCOOko buru Unai Sordok dio bi urte gelditzen direla legegintzaldian «aldaketak egiteko». | EAJk berretsi du ez duela abstentziora joko ez bada lan itunen lehentasuna aldatzen. EAJko presidente Andoni Ortuzarrek esan du ez dela egongo «abstentzio taktikorik» eta ez duela «pasatzen utziko», «sinplea eta erraza» delako erkidegoetako lan hitzarmenen nagusitasuna jasotzea erreforman. CCOOko buru Unai Sordok dio bi urte gelditzen direla legegintzaldian «aldaketak egiteko». | Espainiako Gobernuak ez du lortu abertzaleen arteko talde politikoak berera ekartzea lan erreforma berretsi dezan Kongresuak otsailaren 7a baino lehen, eta kontuek atera gabe jarraitzen dute. EAJko presidente Andoni Ortuzarrek berretsi egin du Radio Euskadin bere parlamentariek ezezkora joko dutela Pedro Sanchezen gobernuak ez badu lan itunen lehentasuna aldatzen; alegia, testuak ez badu jasotzen erkidegoetako (edo herrialdeetako) itunak nagusi izango direla estatu mailakoen gainetik. «EAJk bakarrik baldintza bat jarri du erreformaren alde bozkatzeko, eta ez da zaila betetzea, eskatzen ari garena legean egon baitzen aldi batean, eta ez baitzen ezer gertatu», esan du Ortuzarrek.
Horiek horrela, EAJko buruak garbi esan du Madrilgo gobernuak ezin duela espero EAJren «abstentzio taktiko bat», ez duelako testua «pasatzen utziko». «Enpresa hitzarmenetan ezadostasunak daudenean, beti eduki behar da erreferentzia bat langileen gutxieneko babesari lotua, eta erreferentzia horrek izan behar du erkidegoko ituna, gure kasuan lanbide arteko euskal esparru akordioa; hark %100en bermea dauka sindikatu eta patronalaren aldetik».
Ortuzarrek abisu argia eman dio Sanchezen gobernuari, esplikatu baitu ez duela onartuko egungo testua onartzea eta gero lege proiektu berriak aztertzen hastea. Erreformaren gaian, EAJk informazioa «hedabideei esker» eskuratu duela erantsi du. «Inork ez digu ezer proposatu; mahai gainean ez digute ezertxo ere jarri».
EAJk azkenerako egingo duenaz asko hitz egiten ari dela eta, Ortuzarrek erantzun du «Euskadirekin duela ardura» haren alderdiak, eta ardura horrek eramaten duela alderdia «euskal lan harremanen esparrua defendatzera» estatuarenaren aurrean. «Ez bada hori bermatzen, EAJren botoa ezezkoa izango da».
CEOE estu hartzen ari da aldaketarik egon ez dadin
Baina non dago Espainiako Gobernuak lan itunen lehentasuna ez aldatzeko duen lokarri handia? Bada, Ortuzarrek CEOE patronalari erreparatu dio erreforma onartzeko arazoa azaltzean. «Gobernuari ez zaio gaizki iruditu gure eskaera, ulertzen du; sindikatuek ere bai; aurkakotasuna patronalaren aldetik dator». Eta Ortuzarrek ez du ulertzen zergatik duen CEOEk halako erreparoa lan itunen lehentasunak aldatzeko eta 2012ko lan erreformaren aurretik zeuden bezala ezartzeko atzera. «Orduan ez zen hautsi Espainia. Honek guztiak lotura dauka egoera politikoarekin, CEOE estu hartu dutelako politikatik, eta hor ezin dute amore eman, presio horiengatik, ordea, eta ez aldaketaren edukiaren garrantziagatik».
«EAJren ardura historikoa» inork ez erabiltzeko abisua eman du alderdiko buruak, «ardura historikoa gurekiko delako». Argitu du Confebask ez dela EAJ estu hartzen ari, «ezta ELA eta LAB sindikatuak ere». Eragile horien posizioak «oso errespetagarriak» direla esan du, baina ez diotela eragiten EAJri: «Bat gatozenean, onuragarria da herrialdearentzat».
Unai Sordoren eskaera
CCOO sindikatuko idazkari nagusi Unai Sordo ere kasik egunero ari da estu hartzen alderdi abertzaleak lan erreformaren alde, nahiz eta, EAJk bezala, ERCk eta EH BIlduk oso garbi utzi duten ez dutela baiezkorik emango ez badira lan itunen lehentasunak aldatzen, eta koalizio abertzalearen kasuan, kaleratze merkeen eta errazen araudia ere egokitzen, 2012ko aurreko baldintzak ezartzeko. Bada, Unai Sordok esan du bi urte gelditzen direla legegintzaldia amaitzeko, eta beta nahikoa dagoela «aldaketak egiteko lan araudian aurrerago». Orain aldediei dagokiena, Sordoren esanetan, «erreforma berrestea da, milioika langilek beren eskubideak hobeturik ikus ditzaten». CCOOko buruak ezkerreko alderdiei hitz egin die: «Eskatzen diegu gogoratu daitezela gehiago kontratu finkoa lor dezaketen milioika langileez, hurrengo hauteskundeez baino».
EAJren posizio sendoaren inguruan galdetuta, Sordok erantzun du «dudarik gabe» aldatu daitezkeela edukiak aurrerago, denbora gelditzen zaiolako legegintzaldi honi. CCOOko buruak uste du «bi negozioazio esparru» egon daitezkeela, orain erreforma onartzea eta gero lau araudian eduki batzuk aldatzea berezita. Baina EAJko buru Antoni Ortuzarrek gaur bertan baztertu du aukera hori. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208585/esportazioak-pandemia-aurreko-kopuruetara-itzuli-dira.htm | Ekonomia | Esportazioak pandemia aurreko kopuruetara itzuli dira | Petrolio olio finduak, ontzigintza eta siderurgia nabarmentzen dira. Autogintzak ere gora egin du, Araban bereziki; Nafarroan, aldiz, behera. | Esportazioak pandemia aurreko kopuruetara itzuli dira. Petrolio olio finduak, ontzigintza eta siderurgia nabarmentzen dira. Autogintzak ere gora egin du, Araban bereziki; Nafarroan, aldiz, behera. | Industria jardun betean da. Gaitasuna erakutsi du osasun krisia dela-eta 2021. urtean izandako gorabeherak eta sektore guztiei eragin dien lehengaien eta energien hornidura arazoak gainditzeko. Eta baikortasuna nagusitu da. Hala egoteko arrazoiak erakusten dituzte, behintzat, esportazio datuek. 2021eko azarora artekoak %22,7 gehitu ziren aurreko urteko aldi berekoen aldean, eta pandemia aurreko mailetan kokatu ziren, Eustatek jakinarazi duenez.
2021eko lehen hamaika hilabeteetan, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ondasunen esportazioak aurreko urtean baino 4.358 milioi euro gehiago izan ziren: 23.584 milioi euro guztira. Eta 2019ko aldi berean baino 7,56 milioi gehiago.
Esportazioen hazkunderik handiena Bizkaian izan da: %31,5ekoa. Araban %18,8koa izan da, eta Gipuzkoan, %16,2koa. Inportazioei dagokienez, hazkundea %25,7koa izan da hiru lurraldeetan. Bizkaian, %38koa; Gipuzkoan, %28,3koa, eta Araban, %24,1ekoa. Horiek hala, esportazioen eta inportazioen arteko saldoa positiboa izan da: 4.483,3 milioi eurokoa.
Urte amaiera ona
Azaroa bereziki ona izan da: joan den urteko hil beraren aldean, sektore guztietan gehitu dira esportazioak: +%72,7 produktu energetikoetan, eta % 24 ez-energetikoetan (esportazio guztien %95 dira horiek).
Petrolio olio finduak, ontzigintza eta siderurgia nabarmentzen dira; autogintzak ere gora egin du esportazioetan, horniduren krisia gorabehera: 2020ko azaroan baino %52,2 gehiago esportatu dute sektoreko enpresek, Gasteizko Mercedesek bultzatuta, bereziki: udatik, produkzioa eten behar izan dute, baina 2020ko antzeko kopuruetan amaitu dute urtea, eta azaroan %52ko hazkundea izan zuten salmentetan. Hiru lurraldeetako esportazio guztien %8,6 izan ziren azaroan.
Inportazioei dagokienez, energiena (gasa, petrolio olioak) eta mineralena ugaritu egin dira urte batetik bestera, industriaren beharrengatik bereziki. %25,7 hazi dira kanpo erosketak 2021. urtean; azaroan %45,1ekoa izan zen, aurreko urteko hil berarekin alderatuta.
Nafarroan, behetik oraindik
Nafarroa da salbuespen bakarra. %8 handitu dira salmentak 2021ean, aurreko urtekoekin alderatuta. Eta inportazioak %23,5, Nastatek jakinarazi duenez. Hortaz, esportazioak oraindik ez dira pandemia aurreko kopuruetara itzuli. %7,7 txikiagoak dira. Bereziki, autogintzaren eraginez gertatu da hori. Volkswagenek Landabenen duen plantak nabarmen murriztu zuen produkzioa iaz. Sektore horretan, salmenten bolumena % 2,3 apaldu da, eta Alemaniara esportatuak, %30,8. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208586/iruneko-espetxean-berrogei-preso-kutsatu-dira-eta-ziegan-bakartu-dituzte.htm | Gizartea | Iruñeko espetxean berrogei preso kutsatu dira, eta ziegan bakartu dituzte | Bisitak bertan behera utzi dituzte agerraldia izan den moduluan. | Iruñeko espetxean berrogei preso kutsatu dira, eta ziegan bakartu dituzte. Bisitak bertan behera utzi dituzte agerraldia izan den moduluan. | Iruñeko kartzelan sartu da birusa, eta agerraldi bat atzeman dute: gutxienez berrogei preso daude gaitzak jota, oraingoz. Antigeno proban positibo eman duten presoak bakartu egin dituzte ziegan, eta debekatu egin diete beste presoekin kontakturik izatea. Positibo emandakoek sintoma arinak dituzte.
Iruñeko espetxeko zuzendaritzak erabakita, bertan behera gelditu dira modulu horretako bisitak. Halaber, bertan behera utzi ditu presondegitik kanpoko langileen bisitak, hala nola elkarte eta irakasleenak.
Joan den astean, berriz, agerraldi bat atzeman zuten Martuteneko espetxean (Gipuzkoa). Han, gutxienez, 70 preso kutsatu ziren. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208587/euskaltzaindiak-liburu-batean-jaso-du-euskararen-normatibizazioan-egindako-lana.htm | Gizartea | Euskaltzaindiak liburu batean jaso du euskararen normatibizazioan egindako lana | Euskara batuaren 50. urteurrenean Arantzazun izandako hainbat adituren gogoetak bidu ditu akademiak, besteak beste. Euskara batuaren corpusean eta estatusean «jauzi kualitatibo ikaragarria» egin du, Andres Urrutia euskaltzainburuaren esanetan. | Euskaltzaindiak liburu batean jaso du euskararen normatibizazioan egindako lana. Euskara batuaren 50. urteurrenean Arantzazun izandako hainbat adituren gogoetak bidu ditu akademiak, besteak beste. Euskara batuaren corpusean eta estatusean «jauzi kualitatibo ikaragarria» egin du, Andres Urrutia euskaltzainburuaren esanetan. | Azken 50 urteetan euskararen normatibizazioaren eta estandarizazioaren arloan eginiko lana gidaliburu batera eraman du Euskaltzaindiak: Arantzazutik mundu zabalera. Euskararen normatibizazioa: 1968-2018. Duela lau urte, euskara batuaren 50. urteurrenaren harira, akademiak biltzarra egin zuen Arantzazun (Oñati, Gipuzkoa), euskara batuaren oinarriak jarri ziren leku berean. Biltzar hartan izan ziren 49 adituk hausnartutakoak eta esandakoak jaso dituzte liburuan. Horien artean dira, besteak beste, Manuel Gonzalez, Miren Azkarate, Asier Larrinaga, Irene Arrarats, Xabier Isasi, Elixabete Piñol, Maddi Etxeberria, Joxerra Garzia, Andres Alberdi eta Bernardo Atxagaren gogoetak. Baita nazioarteko beste zenbaitenak ere.
Euskaltzaindiak berak egindako gogoetak ere jaso dituzte liburuan. Andres Urrutia euskaltzainburuak gidaliburua aurkezteko agerraldian zehaztu duenez, «corpusari buruzko gogoeta sakona» egin dute, eta Euskaltzaindiak hainbat alorretan egindako «aurrerapenak» azaldu dituzte, hala nola hiztegigintzan, gramatikan, onomastikan eta ahoskeran egindakoak. Hala ere, «corpusak eta estatusak» lotuta behar dutela esan du Urrutiak, eta alde horretatik izandako lorpenak ere aipatzen direla gaineratu: «Argi ikusten da, ildo beretik, gure hizkuntza administrazio publikoan, hezkuntzan edo itzulpengintzan baliatzeko tresna fina izan dela eta badela. Horixe da, izatez, Euskaltzaindiaren zeregin nagusia: tresnak sortu eta gizarteratu, berari dagozkion alorretan».
Euskara batuak «bere funtzioa bete» duela adierazi du Urrutiak, eta «jauzi kualitatibo ikaragarria» egin duela azken 25 urteotan: «Tresna eraginkorra da erabilera jasoaren ikuspuntutik; zentzu horretan, gizarteak eskatzen dituen funtzio guztiak betetzen ditu, eta, gainera, euskararen lurralde guztietara hedatu da». Aurrerapenon tamaina erakusteko, euskara batuaren auzia «hil ala bizikoa» ere izan zela gogoratu du euskaltzainburuak. Hala ere, hizkuntzarena «eten bako prozesua» dela ohartarazi du, eta oraindik badagoela «zer egin». Euskara egungo garaira egokitu beharra dagoela azpimarratu du: «Tokian tokiko errealitate erta moldeak kontuan izan behar ditugu, euskara errealitate berrietara egokitu behar da —digitalizazioa, ikus-entzunezkoen aldaera berriak, adimen artifiziala...—, eta euskalgintzan gabiltzanok baliatu behar dugu batua koordinazio tresna gisa». Ahalegin horrek, euskara garaira eta etorkizunera egokitzekoak, liburuan presentzia handia duela erantsi du.
Euskara batuaren adierazpena-k ixten du liburua, zeinak Euskaltzaindiaren helburu nagusiak berresten baititu. Joan Mari Torrealdaik irakurri zuen adierazpen hori 2018an, Arantzazun egindako mintegian. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208588/municheko-artzapezpiku-zela-abusuen-aurka-ezer-egin-ez-izana-egotzi-diote-aita-santu-emerituari.htm | Mundua | Municheko artzapezpiku zela abusuen aurka ezer egin ez izana egotzi diote aita santu emerituari | Joseph Ratzingerrek lau sexu abusuren berri izan zuen, artzapezpiku zela. Abokatu talde batek egin du ikerketa, artzapezpikutzak berak eskatuta. Gerraostetik 2019ra arte salatutako abusuak jasotzen dira bertan. Marx Municheko kardinalak nabarmendu du Elizak ez dituela serio hartu izan sexu abusuak. | Municheko artzapezpiku zela abusuen aurka ezer egin ez izana egotzi diote aita santu emerituari. Joseph Ratzingerrek lau sexu abusuren berri izan zuen, artzapezpiku zela. Abokatu talde batek egin du ikerketa, artzapezpikutzak berak eskatuta. Gerraostetik 2019ra arte salatutako abusuak jasotzen dira bertan. Marx Municheko kardinalak nabarmendu du Elizak ez dituela serio hartu izan sexu abusuak. | Joseph Ratzinger, gerora Benedikto XVI.a aita santua izango zena, Municheko (Alemania) artzapezpiku izan zen 1977tik 1982ra. Gaur jakin denez, Munichen lan egin zuen urteetan, izan zuen Elizaren sexu abusuen berri, baina ez zuen ezer egin. Hala egotzi diote gaur argitaratutako txosten batean. Dokumentuak Bigarren Mundu Gerraren ostetik ia gaur egun arte salatutako abusuak ikertzen ditu, eta ondorioztatu dute Ratzingerrek adingabeen aurkako lau kasuren berri izan zuela artzapezpiku izan zen urteetan, baina ez zuela neurririk hartu.
Dokumentuan jaso dutenez, aita santu emerituak ukatu egin ditu bere aurkako akusazioak. Ikerketak, ordea, kontrakoa frogatu du, hau da, sexu abusuek jarraitu egin zutela bere agintaldian, eta hark, ezer ez egiteaz gain, ez zituela erasotzaileak kargutik kendu. Aita santu emeritua ez da akusatutako bakarra. Txostenarena arabera, Elizako arduradunek entzungor egin zieten abusuei buruzko informazioei, edota ezkutatu egin zituzten. Dokumentuaren egileen esanetan, «izugarriak» izan dira jaso dituzten salaketak. Abokatu talde batek egin du ikerketa, Municheko Artzapezpikutzak berak eskatuta.
Ratzinger agintean zela gertatutako lau kasutatik bitan, «laguntza espirituala» eskaintzen zuten apaizak izan ziren erasotzaileak, eta arduradunek ez zuten neurririk hartu haien aurka. Bide beretik, ikertzaileei ez sinestekoa iruditzen aita santu emerituak bere aurkako akusazioak ukatzea, ordu hartan salaketez arduratzeko «interes falta nabaria» agertu baitzuen. «Ratzingerrek bazuen Peter H. apaizaren berri. Hura 1980an lekualdatu zuten Essengo artzapezpikutzatik Munichekora, pedofilia leporatu ondoren. Munichen, adingabeei abusuak egiten jarraitu zuen», jasotzen du dokumentuak. Aita santu emerituak dio ez zela egon lekualdaketa erabaki zen bileran, baina, ikertzaileen arabera, arraroa litzateke halako erabaki bat bera gabe hartu izana.
Ratzingerrek 94 urte dauzka orain, eta 2005etik 2013ra izan zen aita santua, Joan Paulo II.a ordezkatuz. 600 urtean, karguari uko egin dion Eliza katolikoko aurreneko liderra izan da, eta nekea argudiatu zuen. Vatikanoan bizi da oraindik ere.
«Bere artzapezpikutzan gertatzen zenaren berri eduki behar zuen Ratzingerrek», berretsi du ikertzaileetako batek, Ulrich Wastlek. Hark eta haren taldeak gaur aurkeztu dute dokumentua hedabideen aurrean, eta kritikatu egin dute aurkezpenean Reinhard Marx kardinala egon ez izana. Municheko artzapezpikua da 2007tik, eta dimisioa aurkeztu zuen iaz, Alemaniako Elizak egindako abusuei buruzko txostena argitara atera zenean. Adierazi zuen berak ere bere gain hartzen zuela«katastrofearen» erantzukizuna. Frantzisko aita santuak, baina, ez zion onartu.
Azterketa aurkeztu eta zenbait ordutara mintzatu da Marx, eta azpimarratu du «lotsatuta eta jota» dagoela. «Sentitzen dut Elizaren instituzioarekin gertatu denaren erantzukide naizela. Aspalditik dakigu Elizak ez zituela serio hartzen sexu abusuak, egileak sarritan ez zirela auzitan jarriak, eta erantzuleek beste aldera begiratu zutela», azpimarratu du telebista bidez zuzenean emandako agerraldi batean. Jakinarazi du txostena aztertzen ari direla, eta datorren ostegunean azalpen zabalagoak ematekoak direla.
1945 eta 2019 artean adingabeei egindako 497 abusu kasu zenbatu dituzte txostenean, eta horien egileak 235 pertsona dira; horietatik 173, apaizak. Txostenaren egileek zehaztu dute 247 biktima gizonezkoak zirela, eta 182 emakumezkoak. 8 eta 14 urte bitartean zituzten horien %60k. Kopuruak handiak izanagatik, askoz ere kasu gehiago izango zirela konbentzituta daude ikerketaren egileak; halaxe adierazi du gaur haietako batek, Marion Westpfahlek.
Vatikanoak, elkartasuna Vatikanoak gaur iragarri du sakon aztertuko duela argitaratutako dokumentua. Gainera, elkartasuna helarazi die abusuen biktimei eta haien familiei, ohar baten bidez, eta nabarmendu «aurrerantzean ere» lan egingo dutela adingabeak babesteko eta haientzako «toki seguruak» sortzeko. «Kleroak adingabeei egindako abusuengatik sentitutako lotsaizun sentipena eta kontzientzia kargua nabarmendu nahi ditugu».
Ez da lehen aldia Alemaniako Eliza katolikoaren abusuak ikertzen dituztena. Iaz argitaratutako txosten baten arabera, 3.600 adingabek jasan zituzten abusuak 1946 eta 2014 bitartean. Biktima gehienak oso gazteak ziren, eta asko, meza mutilak. Azkeneko txostenean, Munich eta Freising eremuetan egindako abusuak jaso dituzte.
Azterketaren egileek adierazi dutenez, salatutako apaizetako askok beren zereginetan jarraitu zuten, Elizak haien portaeraren berri edukita ere. Martin Pusch da egileetako bat, eta jakinarazi du ikerketa egiteko baliatu dituztela bai espediente ofizialak, bai lekuko izan zirenei egindako dozenaka elkarrizketa, eta ahalegindu direla orduan Elizan erantzukizun postuetan zeudenekin hitz egiten. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208589/hirian-sakabanaturik-egin-dute-donostiako-haur-danborrada.htm | Bizigiro | Hirian sakabanaturik egin dute Donostiako haur danborrada | Bost barrutitan aritu dira haurrak, udalak Alderdi Ederreko ekitaldia eta helduen danborrada bertan behera utzi ostean. | Hirian sakabanaturik egin dute Donostiako haur danborrada. Bost barrutitan aritu dira haurrak, udalak Alderdi Ederreko ekitaldia eta helduen danborrada bertan behera utzi ostean. | San Sebastian martxa-rekin abiatu dute haur danborrada, Donostiako Boulevard Zumardian. Molde bereziarekin antolatu dute aurtengo haur danborrada: hiriko bost barrutitan banatuta.
Orixe ikastolako Lorea Arriet Arrazola da aurtengo haur danborradako danbor nagusia.
Ez da ohiko ospakizunik Donostian. Izurriaren inguruko datuak ikusita, Donostiako Udala danborradetako arduradunekin bildu zen urtarrilaren 7an, eta erabaki zuten aurten ere ez zela danborradarik egingo San Sebastian egunean, bigarren urtez jarraian.
Aurreko orduetan 30 bat konpainiak iragarri zuten ez zirela aterako kalean danborra jotzera, izurria dela eta.
Orduan hasi zen udala jaia ospatzeko ordezko ekitaldiren bat pentsatzen, eta Eneko Goia alkateak esan zuen datorren astean berriz bilduko zela hiriko ikastetxeetako ordezkariekin, «beste aukera batzuk» aztertzeko haurrek jaia ospatzerik eduki dezaten. Bilera horietan adostu zuten haur danborrada hirian sakabanaturik egitea.
Urrezko Danborra, Parisen
Esther Ferrer artistari eman dio Donostiako Udalak 2022ko Urrezko Danborra. Pandemiagatik, Ferrer ez da hirian izan, eta joan den igandean Eneko Goia alkatea Parisko etxera joan zitzaion artistari saria ematera. Une horren irudiak atzo eman zituzten Viktoria Eugenia antzokian, saria eta Hiritar Merezimenduaren dominak banatzeko ekitaldian. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208590/egun-bakarrean-122-pertsona-ospitaleratu-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Egun bakarrean 122 pertsona ospitaleratu dituzte Hego Euskal Herrian | Guztira, 1.110 gaixo daude ospitaleratuta gaitzarekin, horietako 155 ZIUetan. Nafarroan, gutxienez 6.000 lagun berrinfektatu dira izurri hasieratik. | Egun bakarrean 122 pertsona ospitaleratu dituzte Hego Euskal Herrian. Guztira, 1.110 gaixo daude ospitaleratuta gaitzarekin, horietako 155 ZIUetan. Nafarroan, gutxienez 6.000 lagun berrinfektatu dira izurri hasieratik. | Egoera makurrean dira oraindik Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako osasun sareak. Osakidetzak eta Osasunbideak gaur emandako datuen arabera, atzo COVID-19an positibo emandako 122 pertsona ospitaleratu zituzten, gaitzari buelta eman ezinik. Oraintxe 1.110 lagun daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan birusarekin: 955 daude gela arruntetan, eta 155 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du atzo hiru pertsona zendu zirela gaitzak jota.
Transmisioari buruzko datuei dagokienez, atzo 20.251 proba diagnostiko egin zituzten, eta horietatik 7.667k eman zuten positibo. Beraz, Hegoaldean egindako test guztien %38 dira positibo.
Berrinfekzioak Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak aste honetan kaleratutako txostenak jasotzen duenez, gutxienez 6.000 pertsona berrinfektatu dira birusarekin izurria hasi zenetik. Seigarren olatu honetan, gainera, asko igo da berriro kutsatu direnen kopurua: azken astean, esaterako, 1.419 kasu zenbatu dituzte; horietako bi ospitaleratu behar izan zituzten, sintomak larriagotuta. Birusaren intzidentziari dagokionez, «oso handia» da oraindik, baina apurka behera doala ohartarazi dute txostenean. Zehazki, %20 egin du behera joan den astearekin alderatuta. Intzidentzia adin tarte guztietan da handia, baina bereziki 5 urtetik beherakoetan. Zehazki, astebetean %50 egin du gora birusaren intzidentziak ume txikienen artean, txostenean jaso dutenez. Beste datu bat ere eman du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuaren txostenak: atzemandako positiboen %97 omikron aldaerakoak dira. Txostenean jaso dutenez, delta aldaerarekin konparatuta omikronekin kutsatutakoek «aukera gutxiago» dute larri gaixotzeko eta ospitaleratuak izateko. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208591/eh-biduk-geroa-baik-eta-psnk-enrique-maia-arbuiatzeko-adierazpena-egingo-dute-udalean.htm | Politika | EH Biduk, Geroa Baik eta PSNk Enrique Maia arbuiatzeko adierazpena egingo dute udalean | Adierazpen xenofoboak «daturik eman gabe» egitea eta «kolektibo oso ahulak jomugan jartzea» egotzi diote Iruñeko alkateari | EH Biduk, Geroa Baik eta PSNk Enrique Maia arbuiatzeko adierazpena egingo dute udalean. Adierazpen xenofoboak «daturik eman gabe» egitea eta «kolektibo oso ahulak jomugan jartzea» egotzi diote Iruñeko alkateari | Iruñeko Udalaren hurrengo osoko bilkuran adierazpen bat aurkeztuko dute EH Bilduk eta Geroa Baik, nork bere aldetik, Enrique Maia alkatea arbuiatzeko, berriki eginiko adierazpen xenofoboengatik. «Delituak egiten dituzten ia pertsona guztiak ez dira hemen jaiotakoak», esan du Navarra Sumako alkateak azken egunetan, hainbat lekutan.
EH Bilduk salatu du Maia hasia dela «migratzaileen kolektiboaren kontrako kanpaina batean, datu bakar bat eman gabe». EH Bilduk bereziki deitoratu du alkateak jomuga gisa hartu izana bakarrik dauden adingabekoak. «Eraso arduragabetzat» jo dituzte alkatearen adierazpenak.
Ohar horretan, ekinaldi bat iragarri du koalizioak: otsailaren 3an udaletxean egitekoa den osoko bilkuran, mahai gainean jarriko du alkatea gaitzesteko proposamena, ordezkaritza duten alderdi guztiek bozka dezaten.
EH Bilduren arabera, hauteskunde estrategia dago Maiaren hitzen atzean, eskuin muturraren botoen bila. «Navarra Suma arrazakeria eta alarmismo soziala sustatzen ari da Iruñean, arduragabekeriaz, eta helburu alderdikoi eta elektoralistekin».
Taldeak gogorarazi du Iruñea harrera hiri izendatua dela 2017az geroztik, eta errefuxiatuenganako eta haurrenganako konpromisoak dituela. «Navarra Sumak duela bi hilabete Unicefekin berretsitako konpromiso horiek hautsi nahi ditu? Nafarroako eskuinak Voxen bideari ekin eta estatuari Haurren Eskubideen Konbentziotik ateratzea proposatuko al dio?».
Datuak mahaiaren gainean
Koalizioak udal gobernuaren datuak erabili ditu Maiaren adierazpenak gezurtatzeko asmoz. Izan ere, Segurtasun zinegotziak delitu eta delitugileen inguruko datuak eman zituen abenduaren 23an. Horietan, Navarra Sumako Javier Labairu zinegotziak onartzen du 2021eko indarkeriazko datuak eta iazkoak «oso antzekoak» direla. Horrek gezurtatuko luke, koalizio abertzalearen arabera, delituak areagotu direlako hori.
Maiaren hitzek ezinegona eragin dute hirian gizarte lanetan dabiltzan taldeen artean. «Gorroto diskurtsoek beldurra eragiten dute, eta hori ez da ona», esan dio BERRIAri Maite Zigandak, adingabeko etorkinekin lan egiten duen SEI elkarteko zuzendariak.
Bestetik, Geroa Baik ere oso arriskutsutzat jo ditu Maiaren adierazpenak, uste dutelako bizikidetzaren kontra egiten dutela, eta udalaren eginbeharra ez dela hori, baizik eta gizarte kohesioari eusteko politikak proposatzea. Halako adierazpenek bide arriskutsu bat irekitzen dutelakoan daude, eta berretsi dute Nafarroa harrera herria dela, eta gizartearen gehiengo handi batek bat egiten duela horrekin.
PSNk, berriz, otsailaren 3an aurkeztuko duen adierazpenean alkateak mezu xenofoboak saihets ditzala eskatuko du, eta neurriak hartzeko eskatuko dio segurtasunari dagokionez gainerako erakundeekin elkarlanean. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208592/italiaren-erraiak-beltzez.htm | Kultura | Italiaren erraiak, beltzez | Koldo Bigurik euskaratu du Massimo Carlottoren 'Agur, maitea, ikusi arte' nobela, eta Txalapartarekin argitaratu. Lanak Italiako boterearen eta kriminalitatearen arteko harremana islatzen du. | Italiaren erraiak, beltzez. Koldo Bigurik euskaratu du Massimo Carlottoren 'Agur, maitea, ikusi arte' nobela, eta Txalapartarekin argitaratu. Lanak Italiako boterearen eta kriminalitatearen arteko harremana islatzen du. | Herrialdearen alde ilunean arakatu, aurkitutakoari bere esperientziatik jasotakoa erantsi, eta errealitatea fikziozko pertsonaia batean gorpuztu. Urrats horiek egin zituen Massimo Carlottok Agur, maitea, ikusi arte liburua ontzeko. 2001ean idatzi zuen, eta irakurle askorengan «trauma bat» eragin zuen, Italiako sistemaren ustelkeria islatu zuelako. Koldo Bigurik euskarara ekarri du orain, (H)ilbeltza bekak lagunduta, eta Txalapartarekin argitaratu du. Gaur aurkeztu dute lana Carlottok eta Bigurik, Garazi Arrula editorearekin batera, Iruñeko Karrikiri elkartean. Carlottok modu telematikoan parte hartu du.
Carlotto nobela beltzeko italiar idazle esanguratsuenetakoa da; obra oparoa du idatzita eta hizkuntza askotara itzulia. Haren literatura lanak sona izan aurretik, baina, Carlotto beste auzi batengatik izan zen ezaguna: Lotta Continua antolakunde komunistako militantea izan zen 1970eko hamarkadan, eta hilketa bat egotzi zioten, bidegabeki. Prozesu judizial katramilatsu bat bizi izan zuen, eta epaiketa askotara eta erbestera ere eraman zuen. Azkenean, indultua eman zioten. Gerora, bizipen horiek «literaturarako bazka» eman diote, Arrularen hitzetan.
Agur, maitea, ikusi arte liburuan ikertu zuen zer harreman duten Italiako botere finantzario, politiko eta industrialek kriminalitate antolatuarekin. «Italian ekonomia formala eta informala ez dira bereizten; legezkoa eta legez kanpokoa gero eta nahasiago daude, eta hori sistematikoa bihurtu da», azaldu du idazleak.
Errealitate hori fikziora eramateko eraikitako pertsonaiak Giorgio Pellegrini du izena. Ezker muturreko militante ohia da, eta zenbait urte erbestean igaro eta gero, Italiara itzuliko da. Espetxea saihesteko, garai batean kamarada izan zituenak saldu, eta gizartean gora egiteko amarru eta azpijokoetan arituko da. Biguriren irudiko, pertsonaia «gorrotagarria eta amorala» da, eta baita «misoginoa» ere: «Liburuan agertzen diren emakume guztiak biktimak dira, objektuak; ikusten da emakumeak kriminalitatearen biktimak direla, ez protagonistak».
Carlottok argi utzi du liburua ez dela autobiografikoa —zenbaitetan hori egotzi badiote ere—, baina onartu du idazteko bere esperientziatik edan zuela, errealitatean Giorgio Pellegrini bezalako pertsonak ezagutu zituelako. Militante ohi askok egindako traizioa gogoraraztea garrantzitsua dela ere nabarmendu du.
Baina, bizipenetan babesteaz gain, ikertzen ere aritu zen liburua osatzeko, «kazetari batek egingo lukeen bezala»: «Ez da fikziora eramandako kazetaritza lana, fikzioa da; baina agertzen diren gauzak errealak dira», zehaztu du.
Duela bi hamarkada publikatu zuten nobela Italian, eta orduan gizartearentzat «traumatikoa» izan zela esan du: «Pertsonaia gogorra da, ez da batere erromantikoa». Jende askorentzat ezezaguna zen egia bat eman zuen aditzera, eta askori kostatu zitzaien sinestea; baina, harentzat, horrek behar luke literatura beltzaren helburua: «Krimenak behar du izan errealitatea kontatzeko aitzakia».
Erregistroen nahasketa
Bigurirentzat itzulpen prozesua «atsegina» izan da: «Nahiko azkar egin nuen, gogo handiz». Testua «irakurterraza» dela dio, ez dela katramilatzen, eta esaldiak «sinpleak baina indartsuak» direla.
Liburuan erregistro ezberdinak tartekatzen dira, pertsonaia inguru burges batetik datorrelako, eta hortik jasotako hizkera duelako, baina, aldi berean, beste espazio batzuetan hizkera kaletarra darabilelako. Bigurik kontatu du zaila egin zaiola itzulpenean erregistro horiek egoki islatzea, eta, horri lotuta, premiazkotzat jo du euskarazko fikzio oparoa izatea, zenbait erregistro soilik fikzioaren bitartez jasotzen direlako: «Fikzioak ematen dizkigu munduaz hitz egiteko eta pentsatzeko tresnak».
Literatura beltza sustatzeko laugarren (H)ilbeltza bekari esker itzuli du liburua. Beka horretan, fikzioa eta itzulpena tartekatuz doaz, eta orain arte nobela hauek argitaratu dituzte, Carlottorenaz gain: Miel A. Elustondoren Kezko bola batek itoak birikak; Patricia Highsmithen Lardaska, Josu Barambonesek euskaratuta; eta Miren Gorrotxategiren Sotoan gordeak. 2021eko beka Eneko Barberenak irabazi zuen, Xukunetatik aldendu ahala izeneko proiektua gauzatzeko. 2022ko beka deialdia abian da, Fred Vargasen Debout les morts frantsesetik itzultzeko. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208593/unidas-podemosek-salaketa-jarri-du-martxoaren-3ko-sarraskian-martin-villak-zer-laquoerantzukizunraquo-izan-zuen-iker-dezaten.htm | Politika | Unidas Podemosek salaketa jarri du Martxoaren 3ko sarraskian Martin Villak zer «erantzukizun» izan zuen iker dezaten | Gaineratu dute iraganean «krimenak» egin dituzten Espainiako «segurtasun indarren» eta hainbat agintariren zigorgabetasuna amaitu behar dela. | Unidas Podemosek salaketa jarri du Martxoaren 3ko sarraskian Martin Villak zer «erantzukizun» izan zuen iker dezaten. Gaineratu dute iraganean «krimenak» egin dituzten Espainiako «segurtasun indarren» eta hainbat agintariren zigorgabetasuna amaitu behar dela. | Pilar Garrido, Juantxo Lopez de Uralde eta Roberto Uriarte Unidas Podemos alderdiko Espainiako Kongresuko diputatuek Rodolfo Martin Villa ministro ohiaren aurkako salaketa erregistratu dute Gasteizko epaitegietan. Martin Villak 1976an Gasteizen izandako gertakarietan izan ditzakeen erantzukizun penal «posibleak» argitze aldera. Gaineratu dute iraganean «krimenak» egin dituzten Espainiako «segurtasun indarren» eta hainbat agintariren zigorgabetasuna amaitu behar dela. Beraz, «beharrezkoa da» maila horretako giza eskubideen urraketen erantzuleak justizia auzitegietan epaitzea, nabarmendu dutenez.
Martin Villak astelehen honetan Nueva Economia Forumeko informazio gosari batean tonu ironikoan egindako adierazpenetan esan zuen litekeena dela 1976ko Martxoaren 3an Gasteizen eta 1978ko uztailaren 8an Iruñean gertatutako hilketen «erantzule politiko eta penala» izatea. Halere, esan zuen gobernuak ez zuela «plan sistematiko, orokortu eta antolatu bat gobernu demokratiko baten aldeko espainiarrak izutzeko pertsona esanguratsu jakin batzuk hilda», haren aurkako akusazio autoak dioen bezala.
Unidas Podemoseko diputatuek argitu dute salaketa Gasteizen jarri dutela hor daudelako horiek epaitzeko instrukzio epaitegiak. Are, Martin Villaren kontrako salaketa hau Argentinako epaileek hasitako prozesu judizialari «kalterik egin gabe» hasi dutela esan dute diputatuek: «Gaur egun etenda baitago».
Salaketaren nondik norakoak
Gogorarazi dute hilketa hori ikertzeko ireki ziren aurretiazko eginbideak artxibatu egin zirela, inolako ikerketa polizial edo judizial eraginkorrik gabe. Horregatik, alderdiak aurkeztu duen salaketaren arabera, bai gertaera horiek, bai 1978ko Iruñeko Sanferminetan gertatutakoak «ez ziren inolaz ere gertakari bakarrak izan, ezta bakanak ere, eta testuinguru orokor batean kokatzen dira». Estatu osoan dozenaka kasu dokumentatu dira 1976ko eta 1980ko urteetan, «inolako kondena judizialik gabe», salatu dute diputatuek.
Era berean, salaketan esplikatzen da Martxoaren 3ko agenteen arteko elkarrizketen grabazioak gordeta daudela oraindik ere. Elkarrizketa horietan, Martxoaren 3an eliza hustean izandako esku hartzea deskribatzen da. Eliza horretan greban zeuden langileen batzarra egiten zen, eta grabazioetatik argi eta garbi ondorioztatzen da elizan bildutako pertsonen aurkako erasoaren plangintza. «Hau gerra bat da erabat, munizioa eta granadak amaitzen ari zaizkigu. Aldatu. Historiako jipoirik handienetako bat eman dugu. Bide batez, hemen sarraski bat izan da. Aldatu». Horiek dira polizia kanalaren bidez jasotako elkarrizketen aldaketa batzuk, salaketan aipatzen direnak.
Diputatuentzat, egitate horiek gizateriaren aurkako delitu gisa har daitezke, «bizitza bezalako oinarrizko ondasunei eragiten dietelako eta estatuaren instantziek bultzatutako plan bati obeditzeko zantzuak daudelako». Salaketan ageri den bezala, diputatuek baieztatu dute «hainbat tresna juridiko» daudela nazioarteko ikuspegitik eta bertako arauditik Gasteizen martxoaren 3an gertatutako «egitate larriak ikertzeko eta epaitzeko».
Azkenik, azpimarratu dute biktimek eskubidea dutela egia, justizia, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermeak sustatzeko, eta «orain arte sistematikoki ukatu» zaiela. Horregatik, Uraldek, Garridok eta Uriartek salaketa onar dezala eskatu diote Gasteizko instrukzio epaitegiari, eta dagokion prozedurari hasiera eman diezaiola; «delitu egitateak» eta Martin Villaren erantzukizun posiblea eta esku hartzea ikertzeko. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208594/indultuen-kontrako-helegiteak-bertan-behera-utzi-ditu-espainiako-auzitegi-gorenak.htm | Mundua | Indultuen kontrako helegiteak bertan behera utzi ditu Espainiako Auzitegi Gorenak | PPk, Ciudadanosek eta Voxek errekurtsoa jarri zioten buruzagi independentista katalanak aske uzteko neurriari, baina auzitegiak ebatzi du ez dutela horretarako gaitasunik. | Indultuen kontrako helegiteak bertan behera utzi ditu Espainiako Auzitegi Gorenak. PPk, Ciudadanosek eta Voxek errekurtsoa jarri zioten buruzagi independentista katalanak aske uzteko neurriari, baina auzitegiak ebatzi du ez dutela horretarako gaitasunik. | Espainiako eskuinari ez dio haien gustuko albistea eman gaur estatuko Auzitegi Gorenak. Iazko ekainean, PPk, Ciudadanosek eta Voxek helegitea jarri zieten Kataluniako prozesu independentista sustatzeagatik espetxeratu zituzten buruzagi politikoen indultuei. Helegite horiek baztertzea erabaki du gaur Gorenak, auziaren muinera sartu gabe.
Auzitegiak ontzat jo ditu Estatuko Abokatutzaren arrazoibideak, eta ebatzi du helegitea aurkeztu duten alderdi politikoek ez dutela eskumenik Espainiako Gobernuak onartutako indultuaren kontra auzibide bat abiatzeko.
Ondorioz, Administrazioarekiko Auzien Aretoak ez du aztertuko indultuaren egokitasuna. Hau da, Pedro Sanchez presidentearen gobernuak legezko baldintzak bete ote zituen bederatzi buruzagi independentista katalanak indultatzeko erabakia hartzerakoan.
Gorenaren arabera, alderdi politikoek gaitasuna dute beren eskubideei eta interes zilegiei eragiten dieten erabakien kontra helegiteak aurkezteko, baina ez beste edozein erabaki politikori errekurtsoa jartzeko.
Vox eskuin muturreko indarra buruzagi independentisten kontrako prozesu judizialean parte izan bazen ere, auzitegiak adierazi du ez dituela betetzen indultuen kontra helegite bat aurkezteko baldintzak. Alderdi ultrak iragarri du Gorenaren ebazpenaren kontra joko duela Espainiako Auzitegi Konstituzionalean. Gauza bera egingo du PPk.
Konstituzionalak izango du, beraz, azken hitza. Gorenaren erabakiak, ordea, ezerezean utzi du oraingoz Espainiako eskuineko indarrek buruzagi independentisten indultua bertan behera uzteko auzitegietan egin duten saiakera. PSOEren eta Unidas Podemosen koalizio gobernuak 2021eko ekainaren 22an onartu zituen buruzagi kataluniarrak aske uzteko indultu «partzial eta baldintzapekoak». Eskuineko indarrek independentisten «konplize» izatea egotzi zioten Sanchezi. Kataluniako alderdi independentistek, berriz, ordutik nabarmendu dute indultuak ez duela konpontzen prozesu independentistagatik «errepresaliatutakoen» egoera. Gatazka politikoa gainditzeko, ezinbestekotzat dituzte amnistia eta autodeterminazio eskubidearen aitortza.
Negoziazio mahaia
Indultuek bide eman zioten Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko negoziazio mahaiari, iazko irailean. Elkarrizketekin jarraitzeko beste bilkura bat egingo dute bi aldeek «urte hasieran», Generalitateak joan den astean adierazi zuenez. Espainiako hainbat hedabideren arabera, Madrilek ez du biltzeko asmorik Gaztela eta Leongo bozak egin arte —otsailaren 13an izango dira—.
Datari baino, elkarrizketaren edukiari aitortu dio garrantzia gaur Pere Aragones Kataluniako presidenteak, TV3 telebista katean egin dioten elkarrizketan. Aragonesek ohartarazi du ez dela «argazki baterako» bilduko, eta garaia dela «proposamen zehatzetan aurrerapausoak» emateko.
Negoziazioak emaitzarik ematen ez badu, autodeterminazioa lortzeko beste aukera batzuk jorratzearen alde agertu da ERC azken asteetan. Hautu hori egitera deitu du Juntsek. Jordi Sanchez alderdi horretako idazkari nagusiaren esanetan, indar independentistak hizketan hasiak dira bide orri bat prestatzeko. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208595/hilbeltza-jaialdia-lehertzear-da.htm | Kultura | (H)ilbeltza jaialdia lehertzear da | Datorren astelehenetik igandera egingo dute euskal nobela beltzaren astea, Baztanen. Iaz ezin izan zuten betiko formatuan egin. Ohi bezala, aurkezpenak, solasaldiak eta itzuliak izango dira, besteak beste. | (H)ilbeltza jaialdia lehertzear da. Datorren astelehenetik igandera egingo dute euskal nobela beltzaren astea, Baztanen. Iaz ezin izan zuten betiko formatuan egin. Ohi bezala, aurkezpenak, solasaldiak eta itzuliak izango dira, besteak beste. | Lehertzera doa. Hori da VIII. (H)ilbeltza zikloa iragartzeko egin duten bideoaren goiburua, eta ideia horri heldu diote jaialdiaren aurkezpenean ere: «Horren beldur ginen, dena lehertuko zela eta (H)ilbeltzarik gabe geldituko ginela, baina leherketak gure aldera egin du». Gaur eman dituzte Baztango (Nafarroa) euskal nobela beltzaren astearen inguruko xehetasunak, Iruñeko Karrikiri elkartean: astelehenean abiatuko da, eta igandera arte beltzez tindatuko ditu Arizkun, Aniz, Elizondo, Erratzu eta Irurita.
2015etik antolatzen dute (H)ilbeltza, baina iaz ezin izan zuten aurreko urteetakoa bezalako jaialdirik egin; egitaraua urte osoan banatu zuten. Abenduan iragarri zuten moduan, aurten ohiko formatura itzuliko dira, eta astebetez aurkezpenak, solasaldiak eta itzuliak egingo dituzte, besteak beste. Egoera dela eta, bertan behera utzi dituzte bazkaria eta Susmagarrien gaua.
Jarduerak bost egunetan
Astea irekitzeko, 2020 (H)ilbeltza bekarekin argitaratutako liburuaren aurkezpena egingo dute, Arizkunen: Massimo Carlottoren Agur, maitea, ikusi arte, Koldo Bigurik euskaratutakoa.
Asteazkenean, beste hizketaldi bat izango da, Euskal gaizkileak fikziozko podcastaren ingurukoa. Zuzeu agerkariak sortu zuen podcast hori; Beñat Hachek zuzentzen du, eta Bikoiztaile Euskaldunen Elkartearekin batera egiten dute. Euskal Herrian transmititu izan diren krimenen inguruko istorioak fikzio moduan kontatzen dituzte. Hachek emango du hitzaldia, Anizen.
Ostiralean, Ainize Madariaga kazetaria Baionako Marga Andurain abenturazaleari buruz mintzatuko da, Marga Andurain abenturaren gurpilean izeneko hitzaldian, Elizondon.
Larunbat goizean, Hondar ahoak telesailean oinarritutako mahai inguru bat izango da. Idoia Artxanko ekoizpen arduraduna eta Koldo Almandoz zuzendaria telesailaren sortze prozesuaz mintzatuko dira, Elizondon. Arratsaldean, Itxaro Borda Euri zitalari esker liburuaz eta Amaia Ezpeldoiren saga osoaz arituko da, Ane Gartziarekin batera, Erratzun.
Igande goizean, Lubakietako oroiminak izeneko itzuli beltza egingo dute, Iruritan. Arratsaldean, berriz, Pettik eta Ana Galarragak Frankenstein agurgarria, gutun musikatu bat emanaldia estreinatuko dute. |
2022-1-20 | https://www.berria.eus/albisteak/208596/frantziako-tourreko-bigarren-etapak-gasteiz-eta-donostia-lotuko-ditu-2023an.htm | Kirola | Frantziako Tourreko bigarren etapak Gasteiz eta Donostia lotuko ditu 2023an | Tourraren 110. aldiko lehen hiru etapak Euskal Herrian barrena jokatuko dira, uztailaren 1etik 3ra bitarte. Lehen etapa Bilbon hasi eta Bizkaiko hiriburuan bertan amaituko da; hirugarrena, berriz, Zornotza eta Baiona artekoa izango da. | Frantziako Tourreko bigarren etapak Gasteiz eta Donostia lotuko ditu 2023an. Tourraren 110. aldiko lehen hiru etapak Euskal Herrian barrena jokatuko dira, uztailaren 1etik 3ra bitarte. Lehen etapa Bilbon hasi eta Bizkaiko hiriburuan bertan amaituko da; hirugarrena, berriz, Zornotza eta Baiona artekoa izango da. | Amaitu dira zurrumurruak. Frantziako Tourreko lehen hiru etapak Euskal Herrian barrena ibiliko dira 2023an, Euskal Irrati Telebistak jakitera eman duenez. Lehenengoa Bilbon hasi eta bertan bukatuko da, uztailaren 1ean. Bigarrengoak Gasteiz eta Donostia lotuko ditu, eta 200 kilometro inguruko ibilbidea izango du, eta hirugarrengoa Zornotza (Bizkaia) eta Baionaren artekoa izango da. Ibilbidearen nondik norako guztiak datorren asteazkenean emango dituzte, Gasteizko Europa jauregian egingo duten aurkezpen ekitaldian, 17:00etan hasita. Christian Prudhomme Frantziako Tourreko zuzendaria ekitaldi horretan izango da. Bestalde, antolakuntzak oraindik ez du aditzera eman Tourreko laugarren etapa Lapurditik irtengo ote den.
2018ko uztailaren 28an jokatu zen azkenekoz Tourreko etapa bat Euskal Herrian; Lapurdin, zehazki. Senpere eta Ezpeleta arteko 31 kilometroko erlojupeko proba izan zen, eta milaka euskal zale egon ziren errepide bazterrean. Tom Dumoulin herbeheretarra nagusitu zen etapa hartan, baina Geraint Thomasek hirugarren egin zuen, eta, emaitza horri esker, txirrindulari galestarra Tourreko garaikurrarekin eta elastiko horiarekin igo zen lehendabizikoz Parisko Eliseo Zelaietako podiumera, Dumoulin bera eta Chris Froome taldekidea alboan zituela. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208598/athletic-kopako-final-laurdenetara-luzapenean.htm | Kirola | Athletic Kopako final-laurdenetara, luzapenean | Zuri-gorriek partida bikaina egin dute, eta luzapenaren lehen zatia amaitzear zela sartu du Iker Muniainek gol erabakigarria, penaltiz. | Athletic Kopako final-laurdenetara, luzapenean. Zuri-gorriek partida bikaina egin dute, eta luzapenaren lehen zatia amaitzear zela sartu du Iker Muniainek gol erabakigarria, penaltiz. | Beste gau gogoangarri bat San Mamesen, eta Athletic Espainiako Kopako final-laurdenetan dago, Bartzelona kanpoan utzi ostean (3-2). Zuri-gorriek kanporaketak gainditzerakoan espezialistak direla erakutsi dute azken denboraldietan, eta beste behin berretsi dute. Merezimendu osoz egin du aurrera Athleticek, oso partida ona jokatu baitu. Baina, ohikoa duen moduan, sufrituta egin du. Duela bi urte Iñaki Williamsek azken unean lortutako gol bati esker, Herrialde Katalanetako taldea kanporatu, eta Kopako finalerdietarako sailkatu zen Athletic. Oraingo honetan, Iker Muniainek luzapenaren lehen zatia amaitzear zela penaltiz sartutako gol bati esker sailkatu da final-laurdenetarako. Orain, hiru partidara du beste final bat jokatzea.
Iragarri bezala, Marcelino Garcia Toralek hainbat aldaketa egin ditu hamaikakoan, Superkopako finalarekin alderatuta. Atean, Agirrezabala aritu da, denboraldi honetan Espainiako Kopan egin duen moduan. Bestalde, Vivianek, Yurik, Sancetek eta Nico Williamsek hasieratik jokatzeko abagunea izan dute. Aulkian geratu dira, berriz, Iñaki Williams eta Alex Berenguer, besteak beste.
Partida ezin hobeto hasi da talde zuri-gorrientzat, bigarren minutuan gol bat sartu baitute. Nico Williamesek, bere abiadura baliatuz, erraz utzi du atzean Jordi Alba, eta Muniainek ederki baliatu du atzeraka egindako pasea Athletic aurretik jartzeko. Ikusgarria izan da kapitainaren gola: area ertzetik gurpil bikaina eman, eta baloia sareetara joan da.
Gau handietan bezala, San Mamesek ederki estutu du, eta olatuan eraman du taldea. Partidaren lehen txanpa horretan, Athleticek abiadura bizian jokatu du, Bartzelonaren baloi irteera itoz, eta hegaletatik arrisku handia sortuz. Williams anaietan gazteena amesgaiztoa izan da. Zuri-gorriak hasieratik joan dira partidaren bila. Bartzelonari ez zitzaion erritmo hori komeni, eta saiatu da baloi jabetza luzeagoen bidez neurketa apur bat lasaitzen, eta lortu du. Zaila zen Athleticek erritmo horri eustea. Baina nagusi zen. Orduan iritsi da, ordea, Bartzelonaren gola. Ferran Torrresek sartu du. Muniainenaren antzera, ikusgarria izan da neguko merkatuan Manchester Citytik ekarritako aurrelariaren gola. Kasu honetan ere baloiari gurpilez jo dio, eta Agirrezabalak ezin izan du ezer egin. 20. minutua zen.
Gol bat jaso ondorengo minutuak zailak izaten dira batzuetan. Ez da hala izan, kasu honetan. Athleticek goian estutzen jarraitu du. Berriz ere Nico Williams izan da arrisku handien sortu duena. Haren erdiraketa bat buruz errematatu du Muniainek, eta gutxigatik joan da baloia kanpora. Williamsek berak bizi utzi ditu atzean Bartzelonako atzelariak, eta gelditu bikaina egin dio Ter Stegenek. Gainera, lehen zatia amaitzear zela, korner batean, golaren arrastoan atera du Raul Garciaren burukada atezain alemaniarrak. Athleticek estutu duenaren erakusgarri, azken minutuan hiru korner atera ditu. Merezi zuten zuri-gorriek aurretik joatea atsedenaldira. Baina berdinketarekin egin dute.
Erritmo gutxiago
Hotzago hasi da bigarren zatia, erritmo gutxiagorekin. Berriro ere Bartzelona jokaldi luzeagoak egiten ahalegindu da, eta Nico Williamsen abiadura geratzeko, Xavi Hernandezek Araujo jarri du Albari laguntzen. Athletic saiatu da lehen zatiko bidetik jarraitzen, baina gehiago kostatu zaio jokaldiak amaitzea. Dena den, aukerarik garbiena Iñaki Williamsek izan du bigarren zati honetan. Baina lehen zutoinean kanpora bidali du errematea, Nico anaiaren erdiraketa baten ostean. 62. minutua zen. Hurrengo minutuak oso parekatuak izan dira. Athletic nagusi zen, baina Bartzelonak argitasun handiagoa zuen erasoan De Jong eta NIcori esker.
84. minutuan gertu izan du gola Atheticek. Iñaki Williamsen erdiraketa bat pozoitu egin da, eta langan jo du. Hurrengo jokaldian, baina, zuri-gorrien bigarren gola iritsi da. Iñigo Martinezek sartu du, 85. minutuan. Muniainek egin du erdiraketa, bigarren zutoinean buruz eman dio Berengurrek, eta gol arrastoan errematatu du Iñigok Martinezek. Athleticek eskura zuen sailkapena, merezita, gainera. Baina jokaldi bakan batean, Pedrik gola sartu du 93. minutuan, eta partida luzapenera joan da.
Luzapenean berriro ere Athleticena izan da ekimena, eta lehen zatiaren ia amaieran iritsi da penaltia. Jordi Albak eskuarekin jo du baloia, eta, VARean begiratu ostean, penaltia adierazi du epaileak. Muniainek gola sartu du. Luzapenaren bigarren zatian, Athleticek ondo eutsi dio, eta, horri esker, final-laurdenetan dago. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208620/auzoak-erdigunera.htm | Gizartea | Auzoak erdigunera | Bartzelonako Udalak argi du: hezkuntza ez da familien eta eskolen lana soilik. Hainbat erakunderekin elkarlana sustatu eta hezkuntza formalean eta ez-formalean eragiteko planak abiatu dituzte. | Auzoak erdigunera. Bartzelonako Udalak argi du: hezkuntza ez da familien eta eskolen lana soilik. Hainbat erakunderekin elkarlana sustatu eta hezkuntza formalean eta ez-formalean eragiteko planak abiatu dituzte. | Hiri bat, hamar barruti, 73 auzo, 103 haur eskola eta 444 ikastetxe. Bartzelonaren zenbakiak ez dira nolanahikoak. Eta, hezkuntzaren kudeaketa gertuagokoa izan dadin, txikira jotzea erabaki dute, auzoetara. Pau Gonzalez Bartzelonako Udaleko Hezkuntza zinegotzi eta Hiri Hezitzaileen Nazioarteko Elkarteko presidente ordezkariak azaldu du arrazoia: «Bartzelonaren gisako hiri hain handi batean, politika lokalak auzoetakoak dira. Errazagoa da auzoko erakundeekin gertutik egitea». Izan ere, hiri hezitzaileen sareko kide izanik, argi dute hezkuntza ez dela familien eta ikastetxeen ardura bakarrik: «Hemen hezkuntza oso garrantzitsua da, eta, beraz, ezin dugu inor bakarrik utzi hor: ez familiak eta ez eskolak; hiri guztia inplikatzen da pertsona guztien hezkuntzan».
Egun, Bartzelonan, partzuergo bat daukate, udalaren eta Kataluniako Generalitatearen artean eskolak «modu integralean» kudeatzeko. Horrez gain, Gonzalezek azaldu duenez, auzo mailan udalak eta batez ere barrutiek harremana daukate ikastetxeekin, gertutasun hori lortze aldera: «Barrutian bertan, hurbiletik, ikus daiteke zer behar duen eskolak, zer behar duen eskolaren inguruak...». Eta saiatzen dira «ahal bezainbat» aliantza lortzen auzoetan aritzen diren elkarteekin ere: Esplai taldeekin —umeentzako aisialdirako jarduerak antolatzen dituzten taldeak—, guraso elkarteekin...
Gainera, udalak hartzen dituen gainerako erabakietan ere ikuspegi pedagogikoa txertatzen dute. Gonzalezek azaldu duenez, adibidez, eskola bat margotu behar dela edo ikastetxe bateko altzariak aldatu behar dituztela erabakitzen badute, «zentzu pedagogikoarekin» egiten dute; esate baterako, pinturaren bidez ikasleak erlaxatzeko edo altzariekin irakasleen eguneroko bizimodua hobetu dezaketela buruan izanda.
Haurrek ikastetxetik ateratakoan izan ditzaketen gabezien jakitun, eskolaz kanpoko ekintzetan ere eragin nahi izan dute: «Familiak baliabiderik ez badu, ume batzuek ez dute musikako edo hizkuntzetako ikasketarik izango, eskolan ematen direnez harago». Horregatik, Gonzalezek esplikatu duenez, aurreko legealdian auzoetan plan bat abiatu zuten, adierazle okerrenak dituzten tokietan esku hartze integral bat egiteko, eta haren oinarrietako bat hezkuntza zen. Adibide bat eman du: «Orkestra bat jarri genuen eskola batean eta institutu batean, pentsaezina zelako horrelako auzo batean umeek ikasketa musikalak izatea eskolako orduaz harago». Zentrotik kanpo bai, baina zentroan bertan ere segregazioari aurre egiteko beharra ikusten du oraindik: «Helburua da eskola guztiek erantzutea auzoko errealitateari».
Jolasaren garrantzia
Eta, hezkuntza formalari eta ez-formalari erreparatzearekin batera, jolasari ere garrantzia ematen dio Bartzelonak. Izan ere, arazo bat dagoela uste du Gonzalezek: «Hiriak batzuetan umeen aurkakoak dira». Horri buelta eman nahi diote, eta haurrek jolaserako duten eskubidearen aldeko pausoak eman. Horretarako, plan bat egin zuten: «Estrategia da espazioak irabaztea, umeak jolas daitezen». Hainbat bide ireki dituzte: besteak beste, patioak eskola orduetatik kanpo ere zabalik egotea; espazio publikoa «hobeto pentsatzea», paseatzeko, irakurtzeko edo jolasteko aukera eman dezan; eta jolaslekuak aldatzea. Gainera, umeei hitza eman diete, eta galdetu diete jolaslekuetan zer falta den.
Eskoletan nahiz haietatik kanpo martxan jarri dituzten estrategia eta plan guztien xedea zein den argi du Gonzalezek: «Helburua da hezkuntza sistema ofiziala hobetzea, eta hori egitea eskolatik kanpo ematen den hezkuntzarekin batera, desberdintasunak gaindituz». |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208621/pirinioak-ez-daude-edonorentzako-moduan.htm | Kirola | Pirinioak ez daude edonorentzako moduan | Asteburuan mendira doazen zaleei ohartarazi egin diete elurraren inguruan. Hotzaren eraginez, «dena izoztu» da, eta «eskarmentu handiko alpinista izatea eskatzen du». Material egokia erabiltzea eta ondo prestatzea gomendatu dute adituek. | Pirinioak ez daude edonorentzako moduan. Asteburuan mendira doazen zaleei ohartarazi egin diete elurraren inguruan. Hotzaren eraginez, «dena izoztu» da, eta «eskarmentu handiko alpinista izatea eskatzen du». Material egokia erabiltzea eta ondo prestatzea gomendatu dute adituek. | Mendiko istripuz jositako asteburua izan zen iragan astekoa, eta Pirinioak izan ziren hizpide gehienetan. Baina Balerdi (Aralar, 1.195 metro) mendian izandako istripu batean ere hil zen lagun bat. Azken urteetan eta neguan bereziki istripuen kopuruak izan duen gorakada etengabeak ez du etenik, eta, urtea hasterako, jada bost mendizalek galdu dute bizia Pirinioetako mendietan erorita.
Iñigo Orejak (Errazkin, Nafarroa, 1975) urteak daramatza suhiltzaile, Oronotz-Mugaireko (Nafarroa) parkean. Azken urteetan, hainbat eta hainbat erreskate egitea tokatu izan zaio Nafarroako mendietan, Saioa mendiaren inguruetan bereziki. «Gure inguruan istripuren bat-edo gertatzen denean, suhiltzaileak eta orain hiru urte inguru sortu zuten GRTko (Erreskate Teknikoko Taldea) kideak bertaratzen gara. Aldiz, Pirinioen inguruan gertatzen denean, Nabaskozeko (Nafarroa) suhiltzaileak joaten dira haiekin». Betidanik sortu nahi izan zuten Nafarroako suhiltzaileek erreskate talde berezi hau. Mendian gero eta istripu gehiago zeudela ikusita, eta hainbat urtez borrokan aritu eta gero, 2019ko maiatzean ikusi zuen argia erreskate taldeak. Geroztik, etengabe dihardute lanean.
Ibai Rico mendi gidariak ere (Gasteiz, 1980) gutxik bezala ezagutzen ditu mendiaren inguruan gertatzen diren eguraldi aldaketa bortitzak. Mendi gidaria izateaz gain, Geografiako irakasle ere bada Euskal Herriko Unibertsitatean. Nibologian aditua da, eta neguko baldintzak oso gertutik aztertzen ditu urtero; hainbat ikerketatan ere parte hartutakoa da, munduan barrena. «Azken egunetan, antizikloi egoera bat izan dugu, eta, gainera, euria egin du erdiko eta goiko mailetan, gehienbat mendebaldeko Pirinioetan. Horrek dena izoztu du, eta elurraren egoera ere asko aldatu du. Alpinismoan aritzeko, ondo dago, baina eskarmentu handiko alpinista izatea eskatzen du. Istripuak beti egon dira, eta beti izango dira, baina gaur egun mendia ez dago edozein modutan aritzeko». Ricok aitortu du ez duela mendi irteerarik egiteko aukerarik izan azken asteetan, nahiz eta asteburuan mendian murgilduko den.
Pirinioetan izan diren istripuak izan dira albiste iturri azken egun hauetan mendizale ororen ahotan. Oreja suhiltzaileak ere oso gertutik bizi izan ditu azken egunetako albisteak, baina istripuek ez dute ezustean harrapatu nafarra. «Iragan den astean, Belaguako (Nafarroa) aterpetxera joan nintzen mendiko eskian aritzeko asmoz, baina eskiak jarri eta berehala ohartu nintzen gauza ez zegoela txantxetarako. Oso arriskutsua zegoela iruditu zitzaidan. Berrogeita hamar metro egin, eta atzera itzultzea erabaki nuen».
Aipatu bezala, aurreko asteburuan izandako istripuen ondorioz, bi euskal herritar ere hil ziren Pirinioetan, erorita. Lehena Aspe (Pirinioak, Huesca, 2.645 metro) mendiaren iparraldean mendiko eskian ari zen berastegiar gaztea izan zen. Bigarrena, berriz, Belaguako inguruan erraketen gainean zihoan aiegiar bat izan zen. Istripuen zergatiaz galdetzean, Orejak arrazoi asko topatzen ditu. «Azken urteetan, asko areagotu dira istripuak, gehienbat azken bost edo sei urteetan. Ez dakit zergatik izango den; agian, geroz eta jende gehiago joaten delako. Gaur egun, informazio gehiago dago, materiala ere hobea da, baina jende berri asko hasi da, eta agian formakuntza falta zaie edozein lekutan sartzeko».
Ricok berak ere arrazoi antzekoak eman ditu egoera aztertzean. Badirudi datozen asteetan aldatu egingo dela eguraldia, baina Gasteizko mendi gidariak zuhurtzia eskatu die mendizaleei, gaur egun mendiak nola dauden ikusita. «Hara joan aurretik aztertu behar da egoera, eta horrek ondo antolatzea eskatzen du. Non sartuko garen jakitea ezinbestekoa da, eta horren arabera, agian, ezin izango gara joan. Arriskuak zein diren aurreikusi behar da; bestela, baliteke berandu izatea».
Erreskate Teknikoko Taldearen gomendioak
Gaur egun Pirinioak nola dauden ikusita, Nafarroako Erreskate Teknikoko Taldeak mendian mugitzeko material egokia erabiltzea gomendatzen du, hau da, pioleta, kranpoiak, kaskoa eta bateria osoa duen sakelako telefono bat gainean eramatea. Era berean, gogorarazi dute aluminiozko kranpoi arinak eta erraketak bestelako elur batzuetarako pentsatuta daudela. Irten aurretik My112 doako aplikazioa deskargatzea ere gomendatzen dute. Aplikazioak aukera ematen du Nafarroako SOSekin konektatzeko eta deiak geolokalizatzeko, sakelakoaren GPSa erabiliz. Aplikazio georreferentzia horren bidez, lekua nahiko zehatza ematen du, eta hori ezinbestekoa izan daiteke erreskatea antolatzeko. Gainera, behin deia eginda, lekuaren argazki bat bidaltzeko aukera ematen du, eta horrek oso informazio baliotsua eman diezaieke Nafarroako SOSi eta erreskate taldeei.
Bakarrik bidaiatuz gero, gomendagarria da ezagunen bati edo senideren bati aurreikusitako bidearen berri ematea eta hura planifikatzea, egoera eta meteorologia egiaztatuz. Oro har, zuhur ibiltzea eta arreta zorroztea gomendatzen da, eta, ziurgabetasunik edo arriskurik izanez gero, buelta emateko eta segurtasun pertsonalari lehentasuna emateko eskatzen dute. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208622/zentzua-sentsibilitatea-eta-berrikuntza.htm | albisteak | Zentzua, sentsibilitatea eta berrikuntza | Bigarren hizkuntza bat ikasteak ahaleginak dakartza, eta horiek handiagoak dira gorrentzat. Orain arte, kolektibo horrek ez zuen ikaskuntza-sistema egokiturik, eta Didaktiker enpresak konponbidea eman dio horri tresna berri batekin, zeina dagoeneko Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziaren Kasu Praktikoen Bankuaren parte den. | Zentzua, sentsibilitatea eta berrikuntza. Bigarren hizkuntza bat ikasteak ahaleginak dakartza, eta horiek handiagoak dira gorrentzat. Orain arte, kolektibo horrek ez zuen ikaskuntza-sistema egokiturik, eta Didaktiker enpresak konponbidea eman dio horri tresna berri batekin, zeina dagoeneko Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziaren Kasu Praktikoen Bankuaren parte den. | Enpresa Bai&by Fundazioan integratuta dago, eta 1991n sortu zen, hezkuntza munduan adimen artifizialaren potentziala baliatzeko helburuz eta, zehazki, hizkuntzak irakasteko software adimenduna sortzeko. 2019ko azaroan, I+G taldeak Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuaren Euskara Sailaren deia jaso zuen, eta adierazi zuten ikasle gor bat haserre zegoela, ez zegoelako prestakuntza-eskaintzarik ikaskuntza-metodo tradizionalek entzumen-desgaitasunak dituztenei planteatzen dizkieten oztopoak gainditzeko.
Didaktikerrek dagoeneko aztertua zuen eskari hori; izan ere, bereziki fundazioa sortu zenetik, haren helburuen artean dago behar bereziak dituzten pertsonen hezkuntza sozializatzea. Hala ere, dei horren ondorioz, lanean hasi ziren, jakinda etxean abiapuntu egokia zutela: Bai&byren irakaskuntza-esperientzia euskara eta ingelesa online irakasten. Halaber, plataforma adimenduna ikasle horien beharretara egoki zitekeen. Hala ere, Euskal Gorrak Pertsona Gorren Elkarteen Euskal Federazioan jakinarazi zuten moduan, xede-kolektiboa hasieran uste zen baino heterogeneoagoa zen; izan ere, ez dituzte muga berdinak ezertxo ere entzuten ez duen norbaitek edo hipoakusia moderatu edo arina duen batek.
Horregatik, irakaskuntza-plataformaren lehen egokitzapena egin ondoren (adibidez, soinu-alarmak kentzeko edo audio-baliabideetan azpitituluak jartzeko) eta Euskal Gorrak erakundeko testatzaile boluntarioek proposatutako hasierako hobekuntzak ezarri ondoren, proiektuaren taldeak erabaki zuen erabiltzaileen artean hiru profil bereiztea. Ondorioz, ikasle bakoitzari elkarrizketa labur bat egin behar zitzaion prestakuntzaren hasieran, baina bakoitzaren kasura ondoen egokitzen zen plataforma eskaintzeko aukera emango zuen horrek: entzuteko zailtasunak dituztenak baina entzuteko eta hitz egiteko gai direnak, gortasun maila handiko ikasleak, edo, azkenik, erabat gorrak direnak. Beraz, modu autonomoan online prestakuntza jasotzeko baldintza bakarra zen tresnaren erabiltzaileak gai izatea gaztelaniaz irakurri eta idazteko.
Behin profil horiek finkatu ondoren, zehatz-mehatz aztertu ziren bakoitzaren muga eta behar espezifikoak, eta, informazio hori plataforman jaso ondoren, DDK System “irakasle birtuala” etorri zen (Dynamic Development of Knowledge), zeinak ikasle bakoitzaren ezaugarri indibidualak hautematen dituen. Honako hauek aztertzen ditu: nola ikasten dituen buruz gauzak epe labur eta luzean, zein den kontzeptu berriak barneratzeko gaitasuna, eta non topatzen dituen zailtasun handienak eta non egiten dituen akats gehienak. Gainera, errendimendu-aldaketak ere hautematen ditu. Horri esker, adimen artifizialak etengabe egokitzen ditu erabilitako baliabide didaktikoak (jolasetatik tutorialetara) erabiltzailearen ezaugarri pertsonaletara.
Helburuak betetzen direla bermatzeko, garapen-prozesuan zehar plataforma hainbat aldiz testatu dute Euskal Gorrak eta Asorna (Nafarroako Gorren Elkartea) erakundeetako boluntarioek. Horrez gain, tresnaren programa pilotua ere probatu zuten, zeina lehengo urtean merkaturatu zuten.
https://www.ivoox.com/20210425-euskal-gorrak-by-bai-by-audios-mp3_rf_69255525_1.html |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/208623/pandemiari-martxa-hartu.htm | albisteak | Pandemiari martxa hartu | Teknologiari esker, markesina batean zenbat pertsona dauden zain jakin daiteke, edo erabiltzaileen fluxuaren gailurrei aurrea hartu, Donostiako hiri-autobusek pandemian izan duten esperientziak erakusten duenez. Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziako Kasu Praktikoen Bankuko adibideetako bat da Donostiako hiri-autobusena. | Pandemiari martxa hartu. Teknologiari esker, markesina batean zenbat pertsona dauden zain jakin daiteke, edo erabiltzaileen fluxuaren gailurrei aurrea hartu, Donostiako hiri-autobusek pandemian izan duten esperientziak erakusten duenez. Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziako Kasu Praktikoen Bankuko adibideetako bat da Donostiako hiri-autobusena. | Pandemiaren ondorioz, bereziki kontuz ibili behar dugu espazio itxietan, are gehiago horietan segurtasun-distantzia ezin bada mantendu. Arazo handia izan zen garraio publikoko enpresen kudeatzaileentzat. Lehenik eta behin, erabiltzaileen kopuruaren beherakada bortitzari egin behar izan zioten aurre, eta, konfinamenduaren ondoren, ordu eta ibilbide jendetsuenetan segurtasunaren inguruan beldur zirenen errezeloari. Koronabirusak eragindako ustekabeko egoeretara egokitu eta edozein egoeratan kalitatezko zerbitzua eta lan-baldintza onenak eskaini ahal izateko, azkar eta irudimenez ibili behar izan dute, eta berrikuntza handia eskatu diete; ondo daki hori Donostiako Tranbia Konpainiak, Dbus markaren bidez ezaguna denak.
COVID-19aren agerpenak ezustean harrapatu zuen Gipuzkoako hiriburuko hiri-garraio publikoaren kudeatzailea, digitalizazio-proiektu batzuen garapena eta abiaraztea amaitzen ari baitzen, zerbitzua une bakoitzaren benetako eskarira egokitzeko. Alderdi horrek, bat-batean, eta edukiera kontrolatzeko beharraren ondorioz, garrantzi osoa hartu zuen, eta azeleragailua zapaldu behar izan zuen. Jada ez zen eraginkortasun eta jasangarritasun kontua soilik; orain, erabiltzaileen eta langileen osasuna une oro bermatzea ere bazen kezka.
Dbusek garatutako lehen irtenbideak (Jatorria-helmuga matrizea delakoak) datuen analisia erabiltzen du zerbitzuan dauden autobusen okupazioari buruzko iragarpenak egiteko eta lineetako bat indartzeko beharra egongo den ala ez zehazteko. Datuen bilketa ticketing sistema berritzaileari esker egiten da. Sistema horrek, ordainketa errazteaz gain (contactless banku-txartelarekin edo Bizkaiko eta Arabako garraio-txartelekin ere egin daiteke) eta ibilgailu bakoitzaren okupazioa une oro monitorizatzeaz gain, bidaia bakoitzaren erregistro zehatza egiten du, bidaiari bakoitzak zer ibilbide egiten duen eta zer ordutan adieraziz, adibidez. Konpainiak Tecnosisekin elkarlanean garatutako big data teknologiak eta algoritmoak, informazio horren guztiaren berehalako tratamendutik abiatuta, hiri-autobusen erabileran zer inguruabarrek eta nola eragiten duten zehaztu dezake; horrela, fidagarritasun handiz iragar daiteke zerbitzua non eta noiz indartu beharko den.
Bestalde, konpainiak are gehiago doitu ahal izan du bere egokitzapena une bakoitzeko eskarira, 2019az geroztik jada lantzen ari zen eta estatuan aitzindaria den berrikuntza bati esker: markesinen sentsorizazioa. Horri esker, zehatz-mehatz jakin daiteke geraleku bakoitzean une jakin batean zenbat bidaiari espero diren, eta erantzun azkarra eman daiteke, pilaketak saihesteko. Informazio hori lortzeko arduraduna ikusmen artifiziala da; markesinetan sentsore infragorriak instalatzen hasi da konpainia. Sentsore horiek erabiltzaileen presentzia detektatzen (eta kuantifikatzen) dute, bai markesinan bertan, bai inguruan, eta kontrol-zentroari informazioa ematen diote jaso ahala. Gaur egun, hamabi geltokitan dago teknologia hori.
Azkenik, ibilgailuen eguneroko garbiketara eta desinfekziora ere iritsi da berrikuntza: langarreztagailu motordunekin egiten da (fumigazio-ekipoen antzekoak), eta autobusen barnealde osoa sakon higienizatzea bermatzen du. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208624/meat-loaf-kantari-estatubatuarra-hil-da.htm | Kultura | Meat Loaf kantari estatubatuarra hil da | Mundu mailako arrakasta handia lortu zuen 1970eko hamarkadaren amaieran, 'Bat Out of Hell' diskoarekin | Meat Loaf kantari estatubatuarra hil da. Mundu mailako arrakasta handia lortu zuen 1970eko hamarkadaren amaieran, 'Bat Out of Hell' diskoarekin | Ahots indartsuko kantaria izan zen Marvin Lee Aday, eta boz horrek eta interpretatzeko modu ia antzeztuak egin zuten ezagun, Meat Loaf izen artistikoarekin, 1970eko hamarkadaren bigarren erdian. Jim Steinman konpositorearekin elkartu zen urte haietan, eta bien artean ondu zuten rockaren historian inoiz izan diren disko arrakastatsuenetariko bat: Bat Out of Hell (1977). Lan epiko hark agerian utzi zituen bi musikarien zaletasunak: Phil Spectorren soinu hormak, Bruce Springsteenek Thunder Road-en gisako kantuetan isuritako epika eta ikusgaitasun ia gehiegizkoa. Emaitza: arrakasta itzela. Wikipediaren arabera, ordudanik diskoaren 43 milioi ale saldu dira mundu osoan. Kantaria 74 urterekin hil da, buruan oraindik hainbat proiektu zituela.
Dallasen jaio zen, eta, gazte zela, Los Angelesera lekualdatu zen; han hasi zuen bide artistikoa. Oihartzun handirik gabeko talde bat osatu, eta, berehala, musikaletarako jauzia egin zuen. Hair-en parte hartu zuen, eta, segidan, The Rocky Horror Picture Show-n. Horri esker, izen bereko filmean ere parte hartu zuen, 1975ean. Baina une gorena bi urte geroago iritsi zitzaion, Steinmanekin elkartu eta Bat Out of Hell diskoa grabatu zuenean. Kostatu zitzaien lana saltzea, eta diskoetxe askok atzera bota zuten, baina argitaratu zutenean arrakasta izugarria lortu zuen, nahiz eta kritikak ez ziren onak izan. Lan hartan zeuden, baina, Meat Loaf definitu zuten ezaugarriak: rock gogorra, melodiarako joera nabarmena eta epika gainezka.
Handik aurrera, ez zuen lortuko arrakasta berrestea, eta, 80ko hamarkadan hainbat disko kaleratu arren (Dead Ringer, Midnight at the Lost and Found), berriro elkartu behar izan zuen Steinmanekin lehen disko haren jarraipenak grabatzeko: Bat Out of Hell II: Back into Hell (1993) eta Bat Out of Hell III: The Monster Is Loose (2006). |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208625/langabezia-pandemia-aurreko-mailatik-gertu-dago-araba-bizkai-eta-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Langabezia pandemia aurreko mailatik gertu dago Araba, Bizkai eta Gipuzkoan | Ekonomiaren supertzeak eragin du pertsona gehiago lan bila hastea. Iazko azken hiruhilekoan pixka bat okertu ziren datuak, COVID-19aren aldaerek eragindako murrizketengatik. | Langabezia pandemia aurreko mailatik gertu dago Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Ekonomiaren supertzeak eragin du pertsona gehiago lan bila hastea. Iazko azken hiruhilekoan pixka bat okertu ziren datuak, COVID-19aren aldaerek eragindako murrizketengatik. | Eusko Jaurlaritzaren aurreikuspenak baino hobeak izan dira Eustaten Biztanleria Jardueraren Arabera (BJA) izeneko inkestako datuak. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %9,9ko langabezia tasarekin amaitu zuten 2021. urtea, eta Jaurlaritzak % 10,3ko helburua jarri zuen. Langabezia puntu eta erdi jaitsi da urtebetean, baina pandemia aurrekotik gora jarraitzen du oraindik ere, gerturatu arren; 2019aren amaieran % 9,5ekoa zen.
Dena den, urte osoan agertutako beheranzko joera eten egin da 2021eko azken hiruhilekoan, eta puntu bat igo da udako kopuruekin alderatuz gero. Litekeena da COVID-19aren aldaerek jarduera batzuetan (ostalaritzan bereziki) eragin dituzten murrizketek zerikusia izatea horrekin.
Kopuru osoetan, 14.900 langabe gutxiago daude Araba, Bizkai eta Gipuzkoan: 104.700 daude guztira. Lurraldeka, Arabako langabezia tasa %9,5ekoa da; Bizkaikoa, %11,3koa, eta Gipuzkoakoa, %7,9koa. 2020tik 2021era 0,6 puntu jaitsi da Araban; 1,3 Bizkaian, eta 1,5 Gipuzkoan.
Sexuaren arabera, gizonezkoen langabezia tasa %9,5ekoa da, eta emakumeen artean, %10,4koa. 2021ean bereziki gizonezkoan artean jaitsi da langabezia, 2 puntu. Jaitsiera apalagoa izan da emakumeen artean, 0,4 puntu. Iazko azken lauhilekoan izandako langabezia hazkundeak eragin handiagoa izan zuen andreen artean: udatik udazkenera, 8.000 gehiago zenbatu ziren (+% 17,9); eta gizonen artean 3.900 gehiago izan ziren (+% 8,1).
Adinak behera egin ahala, igo egiten da langabe kopurua. 45 urtetik gorakoen artean %7,6 daude lanik gabe, eta %11,5 dira 25-44 urte bitartekoen artean. 16 eta 24 urte bitartekoetan, berriz, %21,3ra iristen da langabezia tasa. Urte batetik bestera adin tarte guztietan jaitsi da langabeen kopurua, antzeko proportzioetan.
Eustaten arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 37.900 etxetan bizi diren pertsona guztiak langabezian daude; hamar etxebizitzatik seitan dauden guztiak lanposturen bat dute.
Lan egiteko prest
Langabeziak behera egitearekin batera gora egin du pertsona okupatuen kopuruak: iaz baino 17.800 gehiago daude, eta 951.400 dira orotara. 2021ean etengabea izan da hazkundea okupazio tasan, baina laugarren hiruhilekoan behera egin du apur bat. Udatik udazkenera, okupazioak behera egin du industrian (3.100 okupatu gutxiago dira, –% 1,5) eta zerbitzuetan (1.100 gutxiago, –% 0,2), baina gora eraikuntzan (1.900 gehiago, +% 3,5). Lehen sektorean ez da gorabeherarik izan.
Eustaten datuek erakusten dute urteak aurrera egin ahala lan merkatua suspertuz joan dela, eta, horrekin batera, enplegu bat lortzeko itxaropenak handitu egin direla lanik gabe zeudenen artean. Hala islatzen dute biztanleria aktiboaren datuek. Lan egiteko prestasuna duten pertsonen kopuruak gora egin du azken lau hilekoan: beste 12.000 pertsonak eman dute izena lan bulegoetan. Dena den, Eustaten arabera, hiru langabetik bat ez dago erregistratuta Lanbideren bulegoetan.
Landunen %82 soldatapekoak dira; 2020ko azken hiruhilekotik ugaritu egin dira aldi baterako kontratua dutenak (+9.600), eta baita kontratu mugagabea dutenak ere (+12.100). |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208626/turismoak-oso-urruti-ditu-oraindik-pandemia-aurreko-datuak.htm | Ekonomia | Turismoak oso urruti ditu oraindik pandemia aurreko datuak | 2021. urteak datu hobeak utzi ditu pandemiaren gordina pilatu zuen urteak baino, 2020ak baino, baina, turista kopuruei dagokienez, heren bat baino gehiago galdu dute Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak 2019arekin alderatuta. | Turismoak oso urruti ditu oraindik pandemia aurreko datuak. 2021. urteak datu hobeak utzi ditu pandemiaren gordina pilatu zuen urteak baino, 2020ak baino, baina, turista kopuruei dagokienez, heren bat baino gehiago galdu dute Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak 2019arekin alderatuta. | Aspaldian aurreikus zitekeen bidaiariz hornitzen den jarduera izango zela suspertzen azkena, eta Eustatek 2021. urteari buruz emandako datuek berretsi egin dute turismoak oraindik urrun duela pandemiaren aurreko normaltasuna. Industria koronabirus izurriaren aurreko egoerara itzuli da erakusle askotan, eta esportazioek —azaro arteko datuekin— hobekuntza handi hori islatu dute asteon bertan; langabezia datuak ere hurbiltzen ari dira 2020ko urtarrilera. Bada, turismoa, bidaiatzeko eta ostalaritzan kontsumitzeko indarrean egon diren eta dauden neurriak zamatuta, ez du lortu susperraldi bera, eta oraindik bidaiarien herenak falta ditu izan lehengoa izateko atzera.
2020. urteko zulo beltzetik atera da, noski, baina susperraldi hori ez da nahikoa, esaterako Donostian pisu garrantzitsua duen —BPGaren %14— jarduera horrek lortu zuen mailara igotzeko berriro. Izan ere, bakarrik 2019ko turista kopuruaren %68,2 eduki dituzte Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak, eta gaueko egonaldien %66,7.
Aurreko urtean 2.172.927 pertsona etorri ziren Hegoaldeko hiru lurralde horietako hoteletara eta antzekoetara, 2020an baino %75 gehiago, baina 2019an baino 1.269.040 gutxiago. Antzeko galera islatzen dute kontratatutako gauek: 4.178.716 egon ziren 2021ean, aurreko urtean baino %73,4 gehiago, baina 2019an baino 2.843.222 gutxiago.
Lurraldeka, Gipuzkoak izan du hazkunde apalena 2020ko urte beltzarekin alderatuta: %68 handitu zen turista kopurua, eta gauak, %69,4. Arabak hobetu ditu datuak argien: %83,1 eta %80,3ko erregistroak izan ditu. Bizkaian, %80,6 turista gehiago etorri ziren, eta %75,1 gau gehiago saldu ditu sektoreak.
Hiriburuek antzeko bilakaera izan dute: 2021ean, %88,4 igo dira sarrerak Gasteizen, %80,6 Bilbon, eta %74,5 Donostian; eta gaualdiak, %83,2, %81,5 eta %80,7, hurrenez hurren. 2021eko batez besteko egonaldia, hiru lurraldeen osotasuna harturik, 1,92 egunekoa izan da, 2020ko 1,95 egunekoa baino pixka bat txikiagoa, eta, halaber, 2019ko 1,97 egunekoa baino apalagoa.
Gau bateko tarifa: 90 euro
Hotelen plazen okupazioa %41,1ekoa izan da 2021ean, eta logelen okupazioa, %48,8koa; beraz, %8,3 eta %7,8 puntu igo dira 2020. urtearekin alderatuta. Gipuzkoan, plazen okupazioa %44,5ekoa izan da urte osoan; Araban, %40,5ekoa; eta Bizkaian, %38,4koa. Hiriburuen balioak dagozkien lurraldeetakoak baino pixka bat handiagoak izan dira.
Errentagarritasun adierazleak ere hobetu egin dira 2021ean, aurreko urte beltzan ikusitakoen aldean. Eguneko batez besteko tarifa 89,44 euro izan da, %21,9 igo ondoren. RevPar delakoaren kasuan, 2021eko balioa 43,66 eurokoa izan da, hau da, %45 handiagoa.
Iazko abenduko datu zehatzei begira, 181.836 sarrera egon dira, eta 336.886 gau kontratatu dituzte hoteletan eta beste aterpeetan. Bada, 2020ko abenduarekin alderatuta, suspertzea %221,6koa izan da sarreren kasuan, eta % 239koa gaualdienean. Eta, hala ere, 2019ko abendukoen %87,1 baino ez dira, eta gaualdiak %87,7 baizik ez. 2022an, datuak hobetuko direla uste dute sektorean. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208627/natoko-tropak-errumania-eta-bulgariatik-erretiratzeko-eskatu-die-errusiak-aebei.htm | Mundua | NATOko tropak Errumania eta Bulgariatik erretiratzeko eskatu die Errusiak AEBei | AEBetako Estatu idazkaria eta Errusiako Atzerri ministroa Genevan bildu dira gaur Ukrainako tentsio giroa baretzeko asmoz. Errusiak ukatu du Ukraina okupatzeko asmoa duela. | NATOko tropak Errumania eta Bulgariatik erretiratzeko eskatu die Errusiak AEBei. AEBetako Estatu idazkaria eta Errusiako Atzerri ministroa Genevan bildu dira gaur Ukrainako tentsio giroa baretzeko asmoz. Errusiak ukatu du Ukraina okupatzeko asmoa duela. | Gerra hotsak ozenduz doaz Ukrainan, eta oraingoz behintzat ez dirudi haiek isiltzeko ahaleginek arrakastarik izan dutenik. Azken egunetako mehatxu eta ohartarazpenek ez dute laguntzen, baina bi aldeek jarraitzen dute mahaiaren inguruan esertzen, eta bada zerbait. Gaur beste aukera bat eman diote diplomaziari. Genevan bildu dira AEBetako Estatu idazkari Anthony Blinken eta Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrov, elkarri jarritako baldintzez hitz egiteko. Moskuk dagoeneko aurreratu du zer eskatuko dien AEBei eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeari, urrats bat atzera egitearen truke: atzerriko tropak, armak eta ekipamendua erretiratzea 1997an NATOko kide ez ziren herrialdeetatik, besteak beste, Errumania eta Bulgariatik.
Errusiako Atzerri Ministerioak ateratako oharrak gogor kritikatu du NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergen jarrera ere, eta leporatu dio Suedia eta Finlandiari presio egitea, erakundearekin bat egin dezaten: «Ziur gaude, une nahasi hauetan, segurtasuna bermatzeko modurik onena dela bloketik urrun mantentzea. NATOk zabaltzeari utzi behar dio, eta Errusiako muga inguruetan armak hedatzeari». AEBekiko harremanak «une arriskutsu eta larrira» heldu direla ohartarazi du Moskuko diplomaziak, eta elkarrizketa «sakonak» eskatu ditu. Horrez gain, galdegin die Washingtoni eta haren aliatuei egin ditzatela urratsak, «Errusiaren segurtasuna bermatzeko».
Bestelakoa da Mendebaldearen ikuspuntua. Blinkenen esanetan, Aliantza «defentsarako» erakunde bat da, «erabateko gardentasunez» jokatzen duena; ez, hala, Errusia. «Azken urteetako arazoa ez da NATO. Bertako kide direnek beren borondatez egin dute urratsa. Errusia izan zen Ukrainari eraso egin ziona; Errusia Georgiaren aurka jo zuena. Errusiak tropak ditu Moldavian, herriaren borondatearen aurka. Errusia da Europako segurtasunari erronka jo diona», adierazi du AEBetako Estatu idazkariak. Dena den, bilera osteko agerraldian iragarri du beteko dutela Moskuk eskatutakoa, eta idatziz erantzungo dietela haren galderei, beranduenez datorren astean. Horrez gain, Etxe Zuriak ez du baztertu AEBetako presidente Joe Biden eta Putinen arteko bilera bat egitea ere, gatazka bideratzeko. «Europa eta AEBak prest daude Errusiarekin aurrez aurre egoteko, hark edozein bide aukeratzen duela ere», esan du Blinkenek.
Errusiarekin «harreman egonkorragoa» eraikitzea litzateke Washingtonen asmoa elkarrizketa hauetarako, baina asmo horien arrakasta Moskuren esku dagoela nabarmenduz. Alemaniako kantziler Olaf Scholzekin bildu zen atzo Blinken, eta eztabaidagai izan zituzten gaietako bi izan ziren Ukrainako krisia eta Txinarekiko harremanen erronkak, baita Nord Stream 2 gasbidea ere: «Gasbidearen aurka gaude. Merkel kantzilerra agintean zegoenean ados ginen Ukrainak bere segurtasun eta independentzia energetikoa garatu behar zuela, eta gure esku zegoen guztia egin behar genuela Errusiak gasa arma gisa erabil ez zezan. Eta jakin badakit kantzilerrak konpromiso horiek berretsi dituela».
Nor bere tokian tinko
Ez batak, ez besteak, ez dute urratsik egiteko borondaterik agertu. Etxe Zuriak dio Moskuk egin behar dituela urratsak, eta hark, berriz, ez duela mugimendurik egingo Jo Bidenen gobernuak bere eskariei erantzun bitartean. Errusiako Atzerri Ministerioak ohartarazi du ez dela elkarrizketa mahaian eseriko soilik Mendebaldeari interesatzen zaizkion gaiez hitz egiteko: «Errusiak beharrezko pausoak ematen zituen, baina trukean mespretxua besterik ez genuen jasotzen. Orain garrantzitsua da konfiantzazko giro batera itzultzea, normaltasuna ezartzea, itxuraz bada ere. Guztion intereserako da. Orokorrean ez dago gainditu ezin den oztoporik Errusia eta AEBen artean. Baina beharrezkoa da hegemonia ametsak alde batera uztea, onartezina baita egungo errealitate geopolitikoan».
Lavrovek ukatu du Moskuk Ukrainari eraso egiteko asmoa duela, eta nabarmendu herrialdean desegonkortasuna baldin badago «barne arazoen ondorio» dela. «Gaur ez dut entzun inolako argumenturik AEBek Errusia eta Ukraina arteko mugako auziaz duten jarrera argitzen duenik. Soilik kezkak eta kezkak. Baina gure kezka benetako egitateekin lotuta dago: Ukrainara bidalitako armak eta trebakuntzan adituak diren militarrak», adierazi du bilera eta gero. AEBak, baina, ez dira fidatzen haren esanez, eta frogak eskatu dizkiote, mugan dituen 100.000 soldaduak erretira ditzala eskatuz: «Badira gauza batzuk begi bistakoak direnak. Nazioarteak sinestea nahi badute, soldaduak mugatik kendu beharko lituzkete, eta bide diplomatikoetatik jo».
Bestalde, giroa are gehiago berotuko duen erabakia har dezake gaur Dumak, Errusiako behe ganberak. Alderdi Komunistak eskatuta, Donetsk eta Lugansken estatu izaera aitortzeari buruz eztabaidatuko dute diputatuek. Proposamenak beste bi alderdiren babesa izango luke, Errusia Justuarena eta eskuin muturreko Alderdi Liberal Demokratikoarena. Alde horretatik, Kievek salatu du Errusia mertzenarioak errekrutatzen ari dela eta haiei trebakuntza ematen, bi eskualde horietara bidaltzeko. Haren esanetan, dagoeneko bidaliak izango lituzke tankeak, artilleria eta erregaia. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208628/artolazabalek-gogoeta-eskatu-du-espainiako-segurtasun-indarrek-pairatutako-bidegabekeria-onartezinaz.htm | Politika | Artolazabalek «gogoeta» eskatu du Espainiako Segurtasun Indarrek pairatutako «bidegabekeria onartezinaz» | Txosten bat aurkeztu dute, ETAk Guardia Zibilaren eta Espainiako Polizia Nazionalaren kontra egindako atentatuak aztertzen dituena | Artolazabalek «gogoeta» eskatu du Espainiako Segurtasun Indarrek pairatutako «bidegabekeria onartezinaz». Txosten bat aurkeztu dute, ETAk Guardia Zibilaren eta Espainiako Polizia Nazionalaren kontra egindako atentatuak aztertzen dituena | Eusko Jaurlaritzaren Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailaren eskariz, txosten bat ondu du Deustuko Unibertsitateko Pedro Arrupe Giza Eskubideen Institutuak: ETAren terrorismoaren ondorioz Estatuko Segurtasun Indar eta Kidegoetako kideek eta haien senideek jasandako injustiziari buruzko txostena (1960-2011). Horren aurkezpenean, Guardia Zibileko eta Espainiako Polizia Nazionaleko kideek eta haien senitartekoek pairatutako «bidegabekeria onartezinaz» gogoeta egiteko eskatu du Beatriz Artolazabal sailburuak: «Bidegabea izan zen, parekatzerik eta konpentsaziorik gabe».
Txostenean ageri denez, ETAk Espainiako Segurtasun Indarretako 357 kide hil ditu 1968an Jose Antonio Pardines guardia zibila eta Meliton Manzanas polizia hil zituenetik. Horietatik 207 guardia zibilak ziren, %58, eta 150 poliziak, %42. Haien familietako 17 pertsona ere hil zituen.
Datuak ez ezik, azterketa kualitatiboa ere egin dute ikerketan, eta horretarako, ETAren bortxa pairatutako hamalau pertsona elkarrizketatu dituzte, den-denak Espainiako Segurtasun Indarretako kideak edo senitartekoak. Haien bizipenak jaso dituzte txostenean: gehienek nabarmendu dute indarkeriak «istant batean bizitza hondatu» egin ziela, eta askotan bakardadea eta euskal gizartearen eta instituzioen aldetik babes falta sentitu zutela.
Arrupe institutuko Jose Ramon Intxaubek, Gorka Urrutiak eta Trinidad Vicentek egin dute ikerketa. Horretan oinarrituta, Intxaurbek zenbait aholku eman dizkie erakundeei: esan duenez, biktimen sufrimendua ezagutu eta aintzat hartu behar da, eta horretarako ezinbestekotzat jo du sufrimendu horren onarpen ofiziala. Espainiako Segurtasun Indarrek egindako lana «balioestea» gomendatu du Intxaurbek.
Artolazabalek iragarri du jarraituko dutela ETAk gizartearen zenbait esparrutan eragindako minari buruzko ikerketak egiten, eta hurrengoa izango dela espetxe funtzionarioek jasandakoari buruzkoa. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208629/nafarroako-larrialdietako-langileek-salatu-dute-ahantzi-egin-dituztela.htm | Gizartea | Nafarroako larrialdietako langileek salatu dute «ahantzi» egin dituztela | Lehen mailako arretako «kolapsoaz» eta erietxeetako lan zamaz hitz egiten den era berean, izurriak beren lan arlora ekarri dituen arazoez ere hitz egin behar dela esan dute | Nafarroako larrialdietako langileek salatu dute «ahantzi» egin dituztela. Lehen mailako arretako «kolapsoaz» eta erietxeetako lan zamaz hitz egiten den era berean, izurriak beren lan arlora ekarri dituen arazoez ere hitz egin behar dela esan dute | Larrialdietako Medikuen Nafarroako Elkarteko presidente Iñaki Santiagok hartu du hitza. «Haserrea» azaldu du, beren lan zerbitzuari «tratu txarra» ematen ari zaizkiolako, eta, hala ere, inor ez delako akordatzen haien egoeraz: «ahaztu» egin dituztela esan du. Adierazi du lehen mailako osasun arretan eta erietxeetan izurriak arazoak eragin dituen era berean beren lanean ere zailtasun handiak ekarri dituela. «Lehen mailako osasun arretako kolapsoari buruzko albisteak entzuten ditugu. Egia da ezinean ari direla, oso egoera zailean. Erietxeetako tentsioari buruzko albisteak ere badira, ZIUetako eta gela arruntetako egoeraz, baina inor ez da akordatzen egoera horien guztien erdian dagoen talde honetaz», azaldu du.
Azaldu du larrialdi zerbitzuak osasun sisteman sartzeko «lehen atea» usu. «Erietxeetan sartu diren COVID paziente guztien artan parte hartu dugu, baina inork ere ez du hitz egiten guri buruz». Gogorarazi du izurria hasi zenetik zerbitzu ezinbestekoa izan direla, eta izurriak berak arazo handiak eragin dizkiela haiei ere: zerbitzuko medikuen %80 kutsatu egin dira birusarekin. Ordezkatzeak beren artean egin behar izana deitoratu du. «Jendea akituta dago, eta beldurra izaten du lanean ari denean». Birusarekin kutsatuta daudela ez dakiten paziente positiboak usu artatu behar izaten dituztela gogorarazi du, eta, horregatik, prebentzio neurriak ez dituztela beti bermatuta.
Larrialditako medikuen espezialitatea aintzat hartzeko ere eskatu du Santiagok. Egun arloan ari direnak trebakuntza «heterogeneoa» duten profesionalak direla esan du, eta beren kabuz trebatzen direla propio larrialdietako lanak dituen berezitasunetarako. Horiek horrela, gogorarazi du beharrezkoa dela lana espezializazio gisa onetsia izatea beharrezkoa. Azaldu du Espainiako Osasun Ministerioak egin beharko lukeela horretarako urratsa, baina uste du Nafarroako Gobernuak ere eragin behar lukeela Madrilen erabaki horren alde. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208630/omikronaren-aurka-txertoek-babes-txikiagoa-ematen-dutela-esan-dute.htm | Gizartea | Omikronaren aurka txertoek babes txikiagoa ematen dutela esan dute | Botikak Arautzeko Erakundeen Nazioarteko Koalizioan egindako bileran aztertu dute gaia, eta ondorioztatu dute «epe laburrean» txertoen dosi gehiago jartzen jarraitzea ez dela hautu ona | Omikronaren aurka txertoek babes txikiagoa ematen dutela esan dute. Botikak Arautzeko Erakundeen Nazioarteko Koalizioan egindako bileran aztertu dute gaia, eta ondorioztatu dute «epe laburrean» txertoen dosi gehiago jartzen jarraitzea ez dela hautu ona | Sendagaien Europako Agentzia EMAk eman du Botikak Arautzeko Erakundeen Nazioarteko Koalizio ICMRAk egin duen bileraren berri; COVID-19aren aurka egun jartzen diren txertoek zer ondorio dituzten aztertu dute, eta eragina urritzen ari dela ikusi dute: «Omikronak izan duen eragina aztertu dutenean, ondorioztatu dute egungo txertoek babes urriagoa ematen dutela infekzioen eta eritasun arinen aurka». Datuei begira, alde horretatik, dudak gero eta urriagoak direla adierazi dute: «Gero eta argiago dago txertoen babesa zabaltzeko indartze dosi bat behar dela».
Nolanahi ere, esan dute «epe laburrean» txertoen dosiak jartzen jarraitzea ez dela hautu egokia. «Estrategia bat garatu behar da luzera begira, ikusteko zer txerto klase behar diren etorkizunean COVID-19arentzat». Eztabaida horretan aldagai asko kontuan hartu beharko direla onartu dute. «Zientzia, politika publikoak eta osasun publikoa», alor guztiak aintzat dituzten irizpideak aztertu beharko dira, eta koordinazioa beharko da guztien artean. Oroitarazi dute, gainera, eztabaida «global» bat dela.
Zientzialariei ere dei egin diete ICMRAko ordezkariek: txerto mota berriak ikertzen jarraitzea ezinbestekoa dela esan dute. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208631/athletic-real-madril-eta-reala-betis-espainiako-kopan.htm | Kirola | Athletic-Real Madril eta Reala-Betis, Espainiako Kopan | Zuri-gorriek eta txuri-urdinek etxean jokatuko dute final-laurdenetako partida bakarra, otsailaren 3an | Athletic-Real Madril eta Reala-Betis, Espainiako Kopan. Zuri-gorriek eta txuri-urdinek etxean jokatuko dute final-laurdenetako partida bakarra, otsailaren 3an | Real Madril eta Betis izango dituzte aurkari Athleticek eta Realak Espainiako Kopako final-laurdenetan. Biek etxean jokatuko dute kanporaketako partida bakarra, San Mamesen eta Anoetan. Egun berean jokatuko dute: txuri--urdinek, 20:00etan, eta zuri-gorriek, 21:30ean. Bezperan jokatuko dira beste bi kanporaketak: Rayo Vallecano-Mallorca (20:00) eta Valentzia-Cadiz (21:00).
Hamar egun barru jokatuko dute Kopako partida, eta, tartean, Espainiako Ligako neurketa bakarra jokatuko dute Realak eta Athleticek: Realak Getafe hartuko du igande honetan, eta Athleticek Rayo Vallecanori egingo dio bisita egun berean. Beraz, ikusteko dago nola helduko dioten Kopako kanporaketari. Gaur-gaurkoz, konfiantzaz lepo daude biak ala biak, balentria egin berri baitute, Ligako eta Kopako jarduneko bi txapeldunak kanporatu baitituzte final-zortzirenetan: txuri-urdinek Atletico Madril utzi dute bidean, Anoetan 2-0 irabazita; zuri-gorriek, berriz, Bartzelona utzi dute lehiatik kanpo, San Mamesen, luzapenean, 3-2 gailenduta. Ustez aurkariak faborito izan arren, Imanol Alguacilek eta Marcelino Garciak zuzendutako taldeek neurketa bikaina jokatu zuten, eta merezita ariko dira final-laurdenetan.
Nagusi izan dira Reala eta Athletic final-zortzirenetan, baita aurretik jokatutako kanporaketetan ere. Horri esker daude finaletik bi koskara besterik ez. Talde txuri-urdinak lau aurkari utzi ditu bidean: Panaderia Pulido (0-4), Zamora (0-3), Leganes (2-3) eta Atletico Madril. Athleticek, berriz, bi partida besterik ez ditu jokatu, Espainiako Superkopan aritu baitzen. Bartzelonaren aurretik, Mancha Real kanporatu zuen: 0-2. Aldea dago haien aurkarien artean ere, Betisek lau kanporaketa jokatu baititu, eta Real Madrilek bi. Lehenak Independiente Alacant (0-4), Talavera (2-4, luzapenean), Valladolid (0-3) eta Sevilla (2-1) kanporatu ditu; eta bigarrenak, Alcoyano (1-3) eta Elx (1-2, luzapenean).
Athleticek eta Real Madrilek joan den igandean jokatu zuten azkeneko aldiz elkarren aurka, Riaden, Superkopako finalean, eta Espainiako taldeak 2-0 irabazi zuen. Ligan, berriz, bitan jokatu dute denboraldi honetan, eta bietan nagusitu da Real Madril: 1-0 Bernabeun, eta 1-2 San Mamesen. Kopan, makina bat alditan neurtu dituzte indarrak. 55 partida jokatu dituzte: 23 irabazi dituzte zuri-gorriek, zortzi berdindu, eta 24 galdu. 2006an izan ziren aurkari azkeneko aldiz, final-zortzirenetan, eta Espainiako taldea sailkatu zen: 0-1 irabazi zuen San Mamesen, eta 4-0 Bernabeun.
Realak ere oroitzapen txarra du Betisen aurka Kopan aritutako azken aldiaz. Iaz izan zen, final-zortzirenetan, eta txuri-urdinek 3-1 galdu zuten luzapenean, bana egin eta gero. Aurretik jokatutako bost kanporaketetatik bakarrean sailkatu ziren, bigarrengoan, 1964-1965eko sasoian. Bolada hori eten nahi dute. Baita elkarren aurka jokatutako ligako azkeneko partidaren kitarakoa hartu ere: 4-0 galdu zuten Sevillan (Espainia) abenduan. Etxean ariko dira orain, eta hori aprobetxatu nahi dute.
Athleticek eta Realak beste abantaila bat izan dezakete. Izan ere, Kopa jokatuko duten egunetan 2022ko Qatarko Munduko Koparako sailkatzeko partidak jokatuko dituzte Hego Amerikan, eta, horren ondorioz, baliteke Real Madrileko eta Betiseko hainbat jokalari faltatzea: Militao, Casemiro, Vinicius, Rodrigo eta Fede Valverde Espainiako hiriburuko taldean, eta Guido Rodriguez eta Pezzela Sevillakoan. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208632/repsolek-6000-petrolio-upel-isuri-ditu-perun-azken-urteetako-hondamendi-ekologikorik-handienean.htm | Mundua | Repsolek 6.000 petrolio upel isuri ditu Perun, azken urteetako «hondamendi ekologikorik handienean» | Limatik iparraldera dagoen kostaldeko 50 kilometro hartu ditu La Pampanilla findegiaren isuriak, eta guztira ia hiru kilometroko eremua hartu du orbanak. Pedro Castillo presidenteak esan du «ekozidio bat» izan dela, eta «onartezina» dela. Repsolek erantzun du ez dela bere ardura izan, eta Tongako sumendiaren erupzioarekin lotu du isurketa. | Repsolek 6.000 petrolio upel isuri ditu Perun, azken urteetako «hondamendi ekologikorik handienean». Limatik iparraldera dagoen kostaldeko 50 kilometro hartu ditu La Pampanilla findegiaren isuriak, eta guztira ia hiru kilometroko eremua hartu du orbanak. Pedro Castillo presidenteak esan du «ekozidio bat» izan dela, eta «onartezina» dela. Repsolek erantzun du ez dela bere ardura izan, eta Tongako sumendiaren erupzioarekin lotu du isurketa. | Repsolek Perun duen findegi batek petrolio isurketa bat izan zuen larunbatean, eta herrialde horretako Ingurumen Ministerioak jakinarazi duenez, isuriak 2,9 kilometro karratu hartu ditu jada: 1,74 kilometro koadro lurrean eta hondartzan, eta 1,18, itsasoan. Egindako kalkuluen arabera, 6.000 petrolio upel isuri ditu Repsolek, eta hamazazpi hondartzari eragin die, kostaldeko 50 kilometrotan, Limatik iparraldera. La Ventanilla distrituan dago Repsolen La Pampilla findegia, Callao probintzian, eta Chancay udalerriko Peralvillo hondartzaraino iritsi da isuria.
Peruko Gobernuaren arabera, azken urteetako «hondamendi ekologikorik handiena» da, eta lehenbailehen garbitzeko eskatu dio Repsoli. Pedro Castillo presidenteak «ekozidio bat» izan dela esan du; alegia, izaki bizidunen iraupena arriskuan jarri eta ingurumena guztiz suntsi dezakeen hondamendi bat. Castillok esan du onartezina dela gertatutakoa, eta herrialdearen subiranotasuna eta ongizatea zaintzeko neurriak hartu dituela. «Gure ekosistemak eta gure herriaren ohorea zapaltzen ez dugu utziko», gaineratu du.
Peruko Gobernuak, gainera, salatu du Repsolek hasieran garrantzia kendu ziola isurketari, 0,16 upel isuri zirela esanez. Peruko Gobernua eta Fiskaltza gertatutakoa ikertzen hasi dira, ingurumen delitu bat izan ote den jakiteko, eta 31,7 milioi eurorainoko isuna jar diezaiokete konpainiari, Rubern Ramirez Ingurumen ministroak jakinarazi duenez.
Castillo Cavero hondartzan izan zen atzo, kaltetuenetako batean, eta han esan zuen enpresek sortzen dituzten ingurumen kalteak gelditu egin behar direla. Mirtha Vasquez lehen ministroak esan du Nazio Batuen Erakundeak hondamendi ekologikoetko adituak bidaliko dituela laguntzera. Peruko Ingurumena Ebaluatzeko eta Ikuskatzeko Erakundeak hamar egun eman dizkio Repsoli orbaindutako ingurunea garbitzeko, eta gaur bertan txosten bat aurkezteko eskatu dio nola egingo duen azaltzeko. Hori egin ezean, 105.500 eurorainoko beste isun bat jar diezaiokete garbiketa ez egiteagatik.
Repsolek oraingoz ohar baten bidez esan du isurketa ez dela bere ardura eta «aurreikusi ezin zitekeen itsas fenomeno batek» eragin duela. Tine van den Wall Bake Peruko Repsoleko buruak Tongako sumendiarekin lotu du, eta nabarmendu du Peruko itsas armadak ez zuela tsunami alertarik eman sumendiaren erupzioaren ostean. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208633/zupiria-ezin-dugu-gure-historia-zuritu.htm | Politika | Zupiria: «Ezin dugu gure historia zuritu» | Eusko Jaurlaritzako bozeramailea Radio Euskadiko Boulevard saioan egon da, eta, adierazi duenez, azkenaldian pertsona batzuk «zuritzeko» zenbait ekintza egiten ari dira. Besteak beste, Mikel Antza, Rodolfo Martin Villa eta Txillardegi aipatu ditu. | Zupiria: «Ezin dugu gure historia zuritu». Eusko Jaurlaritzako bozeramailea Radio Euskadiko Boulevard saioan egon da, eta, adierazi duenez, azkenaldian pertsona batzuk «zuritzeko» zenbait ekintza egiten ari dira. Besteak beste, Mikel Antza, Rodolfo Martin Villa eta Txillardegi aipatu ditu. | Mikel Antzari babesa adierazteko, Euskal Herriko 126 idazle eta editorek adierazpen bat plazaratu dute asteon. Besteak beste, gai horri buruz aritu da gaur Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailea Radio Euskadiko Boulevard saioan. Zupiriaren ustez, azkenaldian pertsona batzuk «zuritzeko» zenbait ekintza egiten ari dira: «Aste honetan 3 izan dira niri arreta eman didatenak». Horrela, adierazi du ezin dela «gure historia zuritu», eta «une honetan» gizarteak «beste jarrera bat» izan beharko lukeela.
Bozeramailearen arabera, ekintza horietako batek Rodolfo Martin Villa Espainiako ministro ohiarekin du zerikusia, bere «jarduna zuritzeko prest» agertu zelako. Izan ere, Martin Villak aitortu du Martxoaren 3ko hilketen «erantzule politiko eta penala» izan litekeela.
Horrez gain, EH Bildu Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi «zuritzen» saiatu dela adierazi du: «Uste dut EH Bilduk Gipuzkoako batzar nagusietan Txillardegiren figura nabarmentzeko ekimena ere zentzu horretan doala». Izan ere, koalizioak proposatu du Gipuzkoako Aldundiaren urrezko domina Txillardegiri ematea.
Azkenik, idazle eta editoreen adierazpenari egin dio erreferentzia. Adierazpenean, Mikel Antzak bere sorkuntza «libreki» eskaintzen jarraitzearen alde egiten dute, baita hura bigarrenez epaitzearen kontra ere. Izan ere, Frantziako Estatuan hogei urteko espetxe zigorra betea du, baina, orain, Espainiako Estatuan «berriro ere zigortu» nahi dute arrazoi «berdintsuengatik». Zupiriaren arabera, Antzak bere literatur lana garatzeko «behar duen sormen askatasuna» izan behar du, baina uste du Gregorio Ordoñezen familiak «eskubidea» duela jakiteko ea bere hilketan «esku hartu zuen» ala ez. «Nire ustez, Mikel Antzari sormen askatasuna eskatu dioten idazle batzuen aurrean, Gregorio Ordoñezen alargunaren eta semearen eskubidea dago jakiteko ea haren hilketa zergatik eta nola gertatu zen, eta nork agindu zuen». |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208634/auzitegiak-bi-hilabete-eman-dizkio-generalitateari-ikastetxe-guztietan-irakastorduen-25-gazteleraz-emateko.htm | Mundua | Auzitegiak bi hilabete eman dizkio Generalitateari ikastetxe guztietan irakastorduen %25 gazteleraz emateko | Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak hamar eguneko epea finkatu dio Kataluniako Gobernuari epaia nola aplikatuko duen azaltzeko. Aragonesek erantzun du ez dutela onartuko «kohesio soziala arriskuan» jartzea. | Auzitegiak bi hilabete eman dizkio Generalitateari ikastetxe guztietan irakastorduen %25 gazteleraz emateko. Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak hamar eguneko epea finkatu dio Kataluniako Gobernuari epaia nola aplikatuko duen azaltzeko. Aragonesek erantzun du ez dutela onartuko «kohesio soziala arriskuan» jartzea. | Bi hilabete. Epe hori eman dio Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak Generalitateari katalanezko murgiltze eredua baztertzeko, eta gutxienez eskolen %25 gazteleraz ematera behartzen duen ebazpena ezartzeko ikastetxe guztietan. Eta ez hori bakarrik: Pere Aragones buru duen gobernuak berehala azaldu beharko du nola aplikatuko duen epaia, auzitegiak hamar eguneko epea finkatu baitio hori egiteko.
Erabaki horrekin, epaileek itxi egin dute sententzia, eta, printzipioz, Kataluniako Gobernuak agindua indarrean sartu beharko luke; halere, ikusteko dago nola erantzungo duen, ebazpena desobedituko duela esana baitu iraganean. Horretaz, Kataluniako Hezkuntza kontseilari Josep Gonzalez-Cambrayk gaur adierazi du «espero» zutela Auzitegi Nagusiaren jakinarazpena, prozeduraren parte delako, eta orain azalpenak eskatuko dizkiotela irakastorduei buruzko erabakiaz. Hori bai, Hezkuntza kontseilariak zehaztu du gaurko albisteak ez duela «ezer aldatu», eta murgiltze eredua arautzen duen legea aplikatzen jarraituko dutela.
Aragonesek ere bide horretatik jo du, eta Twitter sare sozialaren bidez erantzun du ez dutela onartuko «kohesio soziala arriskuan» jartzea: «Katalana ez da ukitzen, eta eskola katalana ere ez. [...] Aski da hezkuntza politizatzeaz». Antzeko hitzekin mintzatu da Jordi Cuixart Omnium Cultural elkarteko presidentea ere, esan baitu epaiaren aurrean «ez ikusiarena» egin behar dutela: «Ezin da errespetatu eskolari, hizkuntzari eta elkarbizitzari eraso egiten dien sententzia bat. Oinarrizko adostasuna gotortu beharra dago. Herrialdearen kohesioaren eta harrotasunaren adibide da».
Kataluniako Gobernuaren kasazio helegitea baztertuta, Espainiako Auzitegi Gorenak iragan azaroaren 24an eman zuen ontzat murgiltze eredua amaitzeko erabakia —Kataluniako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen hori, 2020ko abenduan—; horren arabera, ikasleek «berehala» hasi behar zuten eredu berri horretan ikasten, baina Gonzalez-Cambrayk «lasaitasuna» eskatu zien orduan ikastetxeei, eta indarrean dauden programak ez aldatzeko. «Egungo ereduari eutsiko diogu», ziurtatu zuen Hezkuntza kontseilariak.
Kataluniako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen Kataluniako Gobernuak neurriak hartu behar dituela ikastetxeetan gaztelania eta katalana «normal» erabil daitezen, haietako baten «erabilera sinboliko hutsa» saihesteko. Horrek, praktikan, eskolen laurdena gazteleraz ematea esan nahi du, eta, noski, jende asko haserrearazi zuen. Gorenaren erabakiak errezeloak sortu zituen Euskal Herrian ere, eta erreakzio erreskada. Euskalgintzan eta hezkuntzan aritzen diren erakundeek kezkaz hartu zuten epaia, izan dezakeen eraginagatik.
Hala, iragan abenduaren 18an milaka pertsona bildu ziren Bartzelonan murgiltze ereduaren alde Som Escola plataformak deitutako manifestazioan; epaiaren aurka, katalanezko eskolak duen «herri kontsentsua blindatzeko» eskatu zieten erakundeei. ERC, JxC, CUP, En Comu Podem eta Democrates alderdiek ere arbuioa adierazi zioten sententziari, baita hezkuntzan gehiengo diren USTECáSTEs, Intersindical, UGT eta CCOO sindikatuek ere.
Hil horretan, gainera, Aragonesek azaldu zuen ikastetxeetako ikuskatzeak areagotu egingo zituztela bermatzeko katalanez egin behar diren eskola eta proiektu guztiak hizkuntza horretan egiten dituztela; Kataluniako gobernuburuaren arabera, horren helburua da eredu «arrakastatsua» defendatzea, «elkarbizitzarena».
Erabilera, behera
Generalitateko Hezkuntza Saileko Ebaluazio Kontseilu Nagusiak DBHko laugarren mailako ikasleen artean berriki eginiko azterlan baten arabera, katalanaren erabilera gutxitzen ari da ikastetxeetan.
Zehazki, 16 urteko gazteen %21ek soilik erabiltzen dute beti edo ia beti katalana ikaskideekin talde lanak egitean, baina duela hamabost urte ia %68 ziren; aldiz, %28k ez dute inoiz edo ia inoiz erabiltzen katalana (%11 ziren 2006an). 2006ko, 2013ko eta 2021eko datuak alderatu ditu txostenak, 55 ikastetxetako 3.200 gazteekin egindako ikerketan. «Hizkuntza erabilera aldatu egiten da eremua lagunartekoa ala instituzionala izan», ondorioztatu du dokumentuak.
Eskolatik kanpoko erabilera ere aztertu du txostenak, eta hor ere gaztelaniazko aisia erabiltzen dute gaztetxoek, bai irakurtzean, bai ikus-entzunezkoetan, bai sare sozialetan, baita kirolean ere. Hala, eskolatik kanpoko harremanetan, ikasleen %33k erabiltzen dute katalana beti, ia beti edo sarri. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208635/inauteriak-ez-ospatzea-erabaki-du-tolosako-udalak.htm | Bizigiro | Inauteriak ez ospatzea erabaki du Tolosako Udalak | Olatz Peon Ormazabal alkateak esan du osasun egoera ikusita aurten ere ezinezkoa dela inauteriak ospatzea. Haur eta gazteei begirako egitarau berezia prestatuko dute. | Inauteriak ez ospatzea erabaki du Tolosako Udalak. Olatz Peon Ormazabal alkateak esan du osasun egoera ikusita aurten ere ezinezkoa dela inauteriak ospatzea. Haur eta gazteei begirako egitarau berezia prestatuko dute. | Tolosako inauteririk ez da izango aurten, berriz ere. Olatz Peon Ormazabal alkateak esan du Tolosako kutsatze tasa 6.319an dagoela orain (urtarrilean 19ko datua da hori), eta osasun egoera orokorrari erreparatuta ezinezkoa dela festa egitea. «Ospitaleratutako pertsona kopuruari eta ZIUan dauden gaixoen kopuruari erreparatuta, ezinezkoa da», esan du. Horri lotuta, eskaera bat egin du: «Egun horietan ez da festarik izango Tolosan, eta eskatu nahi dugu festa egitera ez etortzeko herrira».
Tolosako inauteriekin gogoratzean jendetza etortzen zaigula burura, hori esan du Izarne Iglesias Kultura zinegotziak, eta gehitu du osasun egoerak jendea ez pilatzea eskatzen duenez inauteriak ezin direla ospatu. Joan den asteazkenean egin zuten bilera bat zenbait eragilerekin, besteak beste txarangetako, konpartsetako eta danborradetako ordezkariekin, eta erabakiaren berri eman zietela esan du Iglesiasek.
(jarraitu irakurtzen 'Tolosaldeko Ataria'-n') |
2022-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/208636/auto-partekatu-kooperatiba-sortuko-dute-ipar-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Auto-partekatu kooperatiba sortuko dute Ipar Euskal Herrian | Nork bere autoa utzi kooperatibako autoak partekatzeko egitasmoa bidean jarri dute lau lapurtarrek. Elkartea udaberrian sortu eta lehen autoak 2023ko martxan nahi dituzte. | Auto-partekatu kooperatiba sortuko dute Ipar Euskal Herrian. Nork bere autoa utzi kooperatibako autoak partekatzeko egitasmoa bidean jarri dute lau lapurtarrek. Elkartea udaberrian sortu eta lehen autoak 2023ko martxan nahi dituzte. | Urtean autoarekin 10.000 kilometro baino gutiago egiten duenarentzat gomendatua den ibilmoldea da auto-partekatzea. Auto-partekatze kooperatibek diote halako erabiltzaileak hobe lukeela autoa saltzea edo ematea, eta kooperatibak zerbitzuan eman auto-partekatu baten alokatzea. Frantziako Estatuan hogei bat auto-partekatze kooperatiba garatu dira hogei urtez, Citiz izeneko sarea osatuz. Ipar Euskal Herrian halako kooperatiba baten sortzeko xedea bidean da. Udaberriko nahi lukete sortu lau lapurtarrek, 2023tik goiti lehenbiziko beribilak proposatzeko.
Helburua da bideetan dabiltzan autoen kopurua ttipitzea. Bereziki, hiriguneetan bizi diren jende frankok beren autoa uste baino gutiago behar dute urtean zehar. Maiz beste gisan mugitzeko ohitura dutelako, eta autoa aldian aldika baizik ez baitute hartzen. “Lagunarteko solasetarik jin da, batzuek baikenion: ‘Ene autoaren beharra ote dut zinez?'”, esplikatu du Ipar Euskal Herriko auto-partekatze kooperatibaren egitasmoa eramaten duen Marion Picheryk (Vannes, Bretainia, 1988).
Auto-partekatu kooperatiben berri ukanik, pentsaketetan hasi zen Pichery bide lagun dituen batzuekin: I-Ener eta Enargia kooperatiben sortzaileetan diren Patxi Bergara eta Iban Lizarralde, baita Arnaud Boudou ere, gisa bereko egitasmo bat sortu zuena Aveyron (Okzitania) aldean duela zenbait urte.
15-20 auto zerbitzuan ezarriz abiatzekoak dira. Sobera zorretan sartu gabe, lehenbiziko autoen proposatzeko herritarrei eta kooperatibari ikusgarritasun bat emateko —kooperatibako auto guziek izen bera baitakarte idatzirik gainean—. Urteekin oreka ekonomikora heltzea da helburua, Picheryren arabera: “Mugikortasun zerbitzu guzietan bezala, ez da errentagarritasun handikoa auto-partekatuena. Oro har, Citiz sareko kooperatibak orekara heltzen dira 50-100 auto artera heltzen direlarik”. Zenbait urte barne heltzeko esperantza dute egitasmoaren eramaileek.
BABen lehenik
Emeki-emeki abiatuko dira, lehen autoak Baiona-Angelu-Biarritz eremuan proposatuz. Herriko etxeekin adostu behar dituzte autoen aparkatzeko guneak. “Gehien martxan diren guneak, biztanle anitzeko hiriguneak dira. Zerbitzuak badu arrakasta, beste garraio publikoekin edota bizikleta bezalako ibilgailuekin osagarri bada”. Ipar Euskal Herri barnealdean ez da berehalako, hots; garraio publiko sare eraginkorra plantan eman artean, ezinbestez, jendeak bere autoa baliatuko baitu.
Haatik, sare guziak ongi hornituak eta lotuak direlarik, auto-partekatzeak badu kanore, Picheryk erran duenez: “Inkestek erakusten dute, jendeak bere autoa kendua duelarik auto-partekatzea egiteko, %30az apaltzen dutela autoaren erabilpena eta autobusarekin, bizikletarekin edota oinez ibiltzearekin ordezkatzen duela”. Hiri handienetan da gehien lortu formula. Horietan, kooperatibak ohartu dira lau familietarik hiruk auto bat segurik kendu dutela auto-partekatuak baliatzen dituztenetik. “Auto-partekatu batek bospasei auto partikular ordezkatzen ditu luzerat”, dio Picheryk.
Ipar Euskal Herriko kooperatiba gisa autonomia osoz ibili nahi dute egitasmoaren eramaileek. Bizkitartean, Citiz sareak garatu tresnak baliatzea deliberatu dute. “Helburua da teknologia partekatzea: Internet plataforma, auto barneko ordenagailua eta beste. Abilago zaigu, hutsetik abiatzeko partez, hogei urte hauetan garatu diren teknika horien erabiltzea”. Horretarako, bilkurak izan dituzte Citiz taldearekin eta bermeak ukan sareko kooperatiba bakoitzaren autonomiari buruz. Bakoitzak bere kooperatiba du. “Horri esker du kausitu Citizek, ez baita batere zentralizatua, tokiko herritar dinamika batek eramana delako, tokiko erakundeek lagundurik”.
Interes Kolektiboko kooperatiba denez juridikoki, tokiko erakunde publikoak sar daitezke kapitalean. Horregatik, duela aste bat, Pichery Euskal Elkargoko Mugikortasunen Sindikatuarekin bildu zen egitasmoa aurkezteko. Auto-parekatuak loturik egon daitezke elkargoaren Txik-txak garraio sareari, erabiltzaileei harpidedun karta beraz gozatzeko parada emanez. Halaber, Citiz autoak dituzten Frantziako Estatuko hirietara trenez joanez geroz, hango auto-partekatuen baliatzeko ahala luke erabiltzaileak.
Araberako prezioak
Auto-partekatze kooperatibek tarifikazio bat proposatzen dute erabili autoaren izaria, oren andana eta egin kilometro aldiaren arabera. Horri esker badakite urtean 10.000 kilometroz petik dabiltzanek hobe dutela auto-partekatuen erabiltzea. “Pertsonaka, auto batek, urtean, 4.500 euroko kostua du, bana beste”, dio Picheryk, eta auto-partekatzearekin aise gutiago gastatzen dela. “Beste abantaila, aparkalekuarena da. Adibidez, Baionara joatean badakizu ukanen duzula zuretako aparkatzeko leku bat”. Bestalde, kooperatibak bermatuko lituzke autoen garbitzea eta mantenimendua.
Ipar Euskal Herriko kooperatibaren sortzaileek ez dakite oraino zer izen emanen dioten. Citiz sarearekin loturik izanen denez Euskal Herria-Citiz izan daiteke, baina ez dute oraindik erabaki. Inkesta bat hasi zuten abenduan; laster bururatuko dute, jakiteko zenbat herritar baden interesaturik. Orain arte, kooperatiban parteak hartzeko prest agertu direnekin, 50.000 eurora helduko lirateke. Inkestan parte har daiteke lotura honen medioz. |
2022-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/208637/dagoenarekin-ez-da-aski-hori-da-familiek-diotena-hori-da-egia.htm | Gizartea | «Dagoenarekin ez da aski; hori da familiek diotena, hori da egia» | Fonsecak urteak eman ditu garunean kalte hartutako umeen eskubideen alde. Begirada atzera zuzenduta, pozik da lortutakoez ohartuta. Aurrera so egiten duelarik, baina, aise ikusten ditu murruak: «Lan mordoa dago». | «Dagoenarekin ez da aski; hori da familiek diotena, hori da egia». Fonsecak urteak eman ditu garunean kalte hartutako umeen eskubideen alde. Begirada atzera zuzenduta, pozik da lortutakoez ohartuta. Aurrera so egiten duelarik, baina, aise ikusten ditu murruak: «Lan mordoa dago». | Burmuinean kalte hartutako haurren gurasoek osatzen duten Hiru Hamabi elkarteak berriro jo ditu administrazioaren ateak, baliabide eske, premiak behartuta. Nafarroako Parlamentuan izan ziren joan den astean, neurologia osatze eta fisioterapia saioak indartzea galdegiteko. Kideen esanetan, enegarren ahalegina dute, betikotua dirudien problemari kontra egiten saiatzeko. Yolanda Fonseca (Iruñea, 1972) da elkarteko burua.
Aspaldi ekin zenioten borrokari.
Gogoan dut hasiera: nahiko arraroa izan zen. Soilik senarra eta biok elkartu ginen, burmuinean kalte hartutako haur bat dugulako. Ohartu ginen kasik ez zegoela ezer semearentzat eta egoera antzekoan diren gainerako haurrentzat. Horregatik sortu genuen elkartea, eta zortzi urte joan dira ordutik. Batzuetan, iruditzen zait urte hauetan guztietan ez dugula ia ezer egin, baina ez da egia: gauza pila egin dugu. Egia esan, oso pozik nago lortu ditugunekin, nahiz eta argi dudan oraindik ere lan mordoa dagoela egiteko.
Zertan jarri duzue indarrik handiena urte hauetan?
Hasieran, helburua zen egoera berean zeuden familiak elkarren artean lotzea eta baliabideak aurkitzea horientzat. Gero, ohartu ginen zerbitzu bat ematea baino gehiago administrazioei eta politikariei presio egitea zegokigula guri, gauzak eskatzea. Horregatik, hainbat aldiz joan gara Nafarroako Parlamentura, joan gara Eusko Legebiltzarrera, baita Madrilera ere.
Hain justu, berriki egin duzue presio azkenekoz, Nafarroako Parlamentuan. Zein da eskea?
Burmuinean kalte hartutako haurrak artatzeko zerbitzua 2018an jarri zuten martxan, behingoz, lan handia egin eta gero. Abiatu zenean, artean ez zegoen erabiltzaile askorik. Gaur egun, ordea, Nafarroan 160 ume daude programa barruan. Iaz, adibidez, hemezortzi haur hasi ziren zerbitzu hori erabiltzen. Hasieratik, eta baita orain ere, soilik neuropsikologo bat eta terapeuta bat ari dira zerbitzuan lanean; biak, lanaldi erdiz. Horrekin ez da aski; hori da familiek diotena, eta hori da egia, beraz. Neurologia errehabilitazioan eta fisioterapian, bietan behar dira saio gehiago.
Zer neurri nahi duzue hartzea?
Kontrol zehatz bat egiteko eskatzen diegu, benetan begira dezatela ea gaur egungo baliabideak nahikoa diren, oro har. Azter dezatela ez ote den beharrezkoa, esaterako, pertsona gehiago kontratatzea. Izatez, programa oso ongi dago. Garai batean, lortu genuen nahi genuena: diziplina anitzeko zerbitzu bat. Baina ezin gara horrekin konformatu.
Zertan dira garunean kalte hartutako haurrak babesgabeen?
Egoerarik larrienak pasatutakoan sumatzen da babes falta, eta hor nabaritzen da gehien helduen eta haurren arteko aldea. Heldua bazara, 16 urtetik gorakoa, Ubarminera joan, eta laster egiten dizute, adibidez, balorazio neuropsikologikoa, baita ondoko errehabilitazio ariketak diseinatu ere.
Eta zer gertatzen da haurrekin?
Ulertezina zaigu, baina 16 urtean dago langa. Umeek jasotzen dute errehabilitazioa ospitalean, eta gero eskolan segitzen dute terapia okupazionalarekin, helduek ez bezala. Hori bera lortzea ere asko kostatu zitzaigun; lehen hori ere ez genuen. Dena dela, eskolan egin beharrak asko baldintzatzen du egoera. Zentroak itxita daudenean, ez dago lanketa egiterik. Adibidez, udan. Konfinamenduan ere hori gertatu zen.
Zer eragiten du hutsune horrek?
Kasuaren araberakoa da. Guk geuk, adibidez, etxekook, lortu genuen moldatzea. Beste batzuen kasuak are larriagoak dira. Badago jendea errehabilitazioa behar-beharrezko duena arnasa hartze hutserako, edo minik ez izateko.
Hezkuntzari dagokionez, zer neurritan zarete babestuak?
Baliabideak oso gutxi dira. Oro har, eskoletako egoera oso lausoa da. Bada gauza bat familiek behin eta berriz errepikatu ohi dutena, kezkatuta: haurrei ematen zaien laguntza irakasleen borondate onaren menpekoa da. Hori ezin da horrela gertatu. Elkartekook hainbatetan egin dugu ahalegina administrazioak gabezia horiek ikus ditzan. Gainera, ezin da ahaztu egoerak askotarikoak direla. Badaude hezkuntza sistema arruntean aparteko arazorik gabe aurrera egin dezaketenak. Berriz, beste batzuentzat ezinbestekoa da egokitzapenak egitea.
Zein da bideko oztopo latzena?
Neurri batean, lehenbiziko momentuak izan daitezke zailenak. Alegia, gertatutakoa asimilatzea, eta barneratzea oztopo ugari izanen dela hortik aurrera. Behin hori eginda, gainera, ohartzen zara leku guztietan egin beharko duzula borrokan gauzak lortzeko: eskolan, osasun sisteman, kirol jardueretan… gogorra da. Edonola ere, inguruko gauzetan bakarrik ez, gure baitan ere egin behar izaten dira aldaketak halakoetan.
Zer motatako aldaketak?
Ulertu behar dugu zer dakarren desgaitasun bat izateak. Ohartu behar dugu ume horiek denetarik egiten ahal dutela, baina aintzat hartuta laguntza beharko dutela.
Inoiz aitortu duzu arlo pribatura jo behar izan zenutela semearen balorazioa neuropsikologikorako. Maiz gertatzen da hori?
Bai, gehiegitan. Dudarik ez dugu: gustatuko litzaiguke behar dugun arreta guztia osasun sistema publikoan jaso ahal izatea, baina, oraingoz, oso argi dugu ezinezkoa dela hori lortzea. Egia esan, inoiz posible izango ote den ere ez dakit; hainbeste diru ez dago.
Elkarteak badu tresnarik arlo pribatuan egin beharreko gastu horiei aurre egiten laguntzeko?
Badugu plan bat. Elkartea txikia da, ez dugu diru askorik, baina denbora da hausnartu genuela hori nola bideratu behar genuen jendeari laguntzeko. Objetivo 20 pavos programa sortu genuen. Elkarteak hitzarmena egiten du klinikekin, eta horrela bermatzen da familiak soilik hogei euro ordaindu beharko dituela saioko. Bestela, edonork ezinen luke.
Berriki, onespena jaso du Haurrentzako Iktus Kodeak. Zer lortu da onarpen horrekin?
Lehendik, bazen kode bat, baina helduentzakoa zen. Ez zen pediatrikoa. Kode hauek izugarri inportanteak dira diagnostiko goiztiarrak egiteko. Horri esker, osasun langileak protokolo zehaztu bat du eskura, baldin eta susmoa badu haurrak iktus bat izan berri duela. Honek asko laguntzen du pausoak askoz azkarrago ematen; adibidez, ziztu batean egiten diote erresonantzia magnetikoa. Hori ezinbestekoa da: garunak kalte hartzen duenean, denborak berebiziko garrantzia baitu. Diagnostikoa zenbat eta lehenago egin, orduan eta aukera gehiago dago ondorioak leunak izan daitezen.
Hobekuntza handia da, beraz.
Jakin dugu martxan dagoela, baina gainean izango gara, behar bezala funtzionatzen duen edo ez baieztatzeko. ZIU pediatrikoetako mediku batekin biltzekoa naiz horretarako, hain zuzen ere. Adi egongo gara, behar adina alditan, gauzak bete daitezen. |
2022-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/208638/areto-txikiak-maite-ditut-hor-bazara-edo-ez-zara-eta-ni-banaiz.htm | Kultura | «Areto txikiak maite ditut; hor, bazara edo ez zara, eta ni banaiz» | Aitak oparitutako gitarrak jarri zuen Aurora Beltran musikaren bidean, duela 50 urte. Tahures Zurdos taldeak markatu du bide hori, nahiz eta musikariak bakarrik grabatu dituen bere azken diskoak. Tahures 2019an itzuli zen; Beltran ez da inoiz joan. | «Areto txikiak maite ditut; hor, bazara edo ez zara, eta ni banaiz». Aitak oparitutako gitarrak jarri zuen Aurora Beltran musikaren bidean, duela 50 urte. Tahures Zurdos taldeak markatu du bide hori, nahiz eta musikariak bakarrik grabatu dituen bere azken diskoak. Tahures 2019an itzuli zen; Beltran ez da inoiz joan. | Kanpoko giro hotzaren arrasto oro desagertu da etxeko atea itxi bezain pronto. Usin bizi da Aurora Beltran (Iruñea, 1964), duela 30 urte harat mugitu zenetik. Zaintzen dituen katuak ditu lagun, gitarrarekin eta sutondoaren gaineko partiturekin batera. Mahai gainean dira ideiak jasotzeko erabiltzen dituen orriak ere. Onartu du, baina, pandemian zaila izan zaiola deus idaztea. Giltzurrunetako gaixotasun batek dialisia egitera behartu zuenean ere, zuri gelditu ziren musikariaren orri horiek. Transplantea egin zioten 2018an, eta oztopoz betetako mendian gora ibili eta gero, gailurrera iritsi da.
Bitan jaio zarela sentitzen duzu?
Bai, eta bi aldiak ospatzen ditut. 1964ko abuztuaren 26an jaio nintzen, eta 2018ko abuztuaren 25ean egin zidaten giltzurruneko transplantea. Ebakuntza egin eta gero, zainketa intentsiboetako unitatean egon nintzen pare bat egunez. Ez dut gauza handirik gogoan ordukoaz, baina bai erizainek pastel puska bat ekarri zidatela urtebetetzea ospatzeko. Orain bi ditut.
2005ean jaso zenuen diagnosia. Nolakoak izan ziren ebakuntza egin arteko urte horiek?
Ni aurretik ere gaizki sentitzen nintzen. Tahures Zurdoseko taldekideekin egiten nituen bidaietan hankak anitz puzten zitzaizkidan. Medikuak erran zidan turista klasearen sindromea izanen zela, eta aspirina bat hartzeko hegazkin batera igo aurretik. Baina ez nuen hobera egiten. 2005ean, azkenean, analisiak egin zizkidaten. Bitan egin zizkidaten, medikuek pentsatu zutelako okertu zirela. Berdin atera ziren, ni nintzelako hagitz gaizki zegoena.
Berria jaso eta gero, zer?
Egoera berrira moldatu behar duzu. Banekien azkenean transplantea egin beharko nuela, baina hasieran urrun ikusten nuen hori. Kolpea hartu nuen dialisia egiten hasi beharko nuela erran zidatenean.
Egoerak okerrera egin zuela erran nahi zuelako?
Dialisiarekin hasi beharko nuela erran zidatenean, nire giltzurrunak %2 ari ziren lanean. Usiana diskoa aurkezteko kontzertua egin baino sei egun lehenago erran zidaten dialisia egiteko kateterra jartzera joan beharko nuela. Kontzertua bertan behera uztekotan egon nintzen, baina aurrera egitea erabaki nuen. Kontzertua egin eta handik bi egunera jarri zidaten kateterra.
Beldur zinen eritasunak musika bazter uztera behartuko ote zintuen?
Beldur handia nion aukera horri. Izan ere, Usiana nire azken diskoa gutxitan entzuten dudan disko bat da, sumatzen delako gaizki nagoela. Indarrik gabe nengoen. Baina lan egin behar nuen, ahalegina egin. Gero, etxera ailegatu, eta negarrez botatzen nuen kanpora sentitzen nuen etsipena. Eritasunak makina batera lotutako pertsona bat bilakatu ninduen.
Etxean egiten zenuen dialisia?
Bai. Ni bakarrik bizi naiz, eta hagitz gustura nago bakarrik. Baina erabat babesgabe sentitu nintzen etxean dialisia egiten. Ezin nuen lorik egin ere. Medikuak erran zidan pilulak hartu beharko nituela, eta eman zizkidan. Baina ez nituen hartu nahi. Pilatzen joan zitzaizkidan, eta, une batean, beldurtu ere egin nintzen, denak hartzeko aukera aztertu nuelako; deus sentitu gabe, orain erraten dudanean deus sentitzen ez dudan bezala. Denak hartzen baditut, zer? Normaltzat jotzen nuen hori pentsatzea, eta horrek beldurtu ninduen. Azkenean, bat hartu eta hasi nintzen atseden hartzen. Buelta eman nion egoerari; baina dialisia hagitz gogorra egin zitzaidan. Etxekoei eta lagunei, gainera, ez nien erakutsi nahi gaizki nintzela.
Zergatik ez?
Haiek ere gaizki pasatu zutelako, eta ez nuen gaizki agertu nahi haien aurrean. Egia erran, sentitu izan dut indartsu izatera behartzen zaituela gizarte honek. Eta amorru handia eragiten dit horrek ere. Indartsua zarelako, jendeak uste du edozeri aurre egiten ahal diozula, eta ez da egia. Nik ere badut gaizki egoteko eskubidea.
Musikaren munduak ere eraman zaitu indartsu agertu nahi izatera?
Hor ere emakume indartsuarena kanpotik inposatzen dizuten irudi bat da, neurri handi batean. Ni, egia erran, hagitz pertsona sentibera naiz. Halere, musikaren esparruan, eta gizartean, oro har, gertatzen da gauzak garbi dituen emakume bat bazara, behar denean mahaian kolpe bat ematen duen horietakoa, gatazka maite duen norbait bilakatzen zaituztela.
Zure bidea egiten ahalegindu zara, bertzeen iritzien gainetik?
Baietz uste dut. Nire asmoa ez da inoiz izan bertzeen aurka egitea, baizik eta nire bidea egitea.
Bide hori 7 urterekin hasi zen?
Orduan oparitu zidan aitak nire lehendabiziko gitarra. Gaixo nintzen, eta gurpil aulki bat erabili behar nuen. Bakarrik ikasi nuen gitarra jotzen, eta, bai, garbi dut nire geroko bidean giltzarri izan zela garai hori. Aita ere artista zen, artista plastikoa. Eta ulertzen ninduen.
Inportantea zen zuretzat babes hori?
Gurasoek ni zoriontsu izatea bertzerik ez zuten nahi. Agerikoa ematen du horrek, baina gero konturatu naiz ez dela beti horrela. 14 edo 15 urterekin hasi nintzen tabernetan jotzen, baina, garai hartan, ez zen ontzat jotzen hori, are gutxiago emakumea bazinen. Txartzat jotzen zen ordu txikietan karrikan egotea, eta gizonen artean.
Ez zenuen amore eman: Belladona sortu zenuten zenbait emakume musikarik.
Belladonaren etapak bat egin zuen euskal rock erradikalaren garaiarekin. Gu hagitz gazteak ginen, baina gogoan dut oholtzara igotzen ginenan ez genuela erakutsi nahi gure gorputzaren zati bakar bat ere. Musikariak ginen eta serio hartzea nahi genuen. Oroitzapen onak ditut garai horretaz, baliabide gutxi genuelako baina jende anitz biltzen zelako kontzertuetan. Oroitzapen txarrak ere badira, noski.
Zer oroitzapen txar duzu buruan?
Orduko jarrera matxisten ingurukoak, adibidez. Gogoan dut behin talde hagitz famatu bateko abeslariak ipurdia ukitu ziola gure taldekide bati. Haserre eta amorratuta etorri zitzaigun zer gertatu zen kontatzera, eta abeslaria agertu zen gero, barkamen eske. Erran zuen ez zekiela Belladonakoa zenik, arazoa hori balitz bezala. Tahures Zurdosekin ere izan ditut gisako hamaika egoera. Amorratzen nau onartzeak, baina, neurri batean, normalizatu egiten dituzu. Anitzetan haserretu naiz, eta kontra egin diet egoera horiek eragin dituztenei, baina bertze anitzetan nahiago izan dut isildu.
Musikaren industriako etxe handiak ezagutu dituzu; zer moduzkoa izan da esperientzia?
Erranen nuke industriaren barruan bi pertsona zintzo bertzerik ez ditudala ezagutu.
Industria horrek harrapatuta sentitu izan zara?
Bai, zalantzarik gabe. Tahures Zurdosen azken garaian, adibidez, bazter utzi gintuzten nik ez nuelako taldea utzi nahi izan. Disko bat egiteko, berrogei kanta eskatzen zizkiguten, gero hamar aukeratzeko. Joan baino lehen, paper bat sinatu behar izan nuen erranez bost urtez ez nuela grabatuko diskorik bakarrik.
Askatasuna berreskuratzeko erabaki zenuen zure lanak ekoiztea?
Bai. Prozesu osoa kontrolatzeak askatasuna ematen dizu, eta askatasun hori maite dut. Baina ez da lan erraza, eta hori ere erran behar da. Zuk egin behar duzu dena. Halere, merezi du. Niretzat, behintzat, bai. Nahi dudana egiten dut, eta, batez ere, diruz ezin eros daitezkeen gauzak baditut.
Zuzenekoak, adibidez?
Bai. Oholtzara igo eta zuzenean jotzeko sentsazio hori zoragarria da. Maite ditut, batez ere, kontzertu akustikoak, areto txikietakoak. Aurrean dudan jendearen arnasa entzun dezaket, eta haiek nirea. Sentsazio horrek ez du preziorik. Hor, zure gabeziak agerian gelditzen dira. Bazara edo ez zara, eta ni banaiz.
“Adin bateko emakumea naiz, eta ez naiz hasiko orain apaltasunez mintzatzen”. 2009an BERRIA egunkariko elkarrizketa batean erran zenituen hitzok.
Orain, zaharragoa naizenez, esaldi hori berretsi bertzerik ezin dut egin! Are gehiago kontuan hartuta gizarte honek bazter uzten dituela adin bateko emakumeak.
Musikaren esparruan ere bai?
Duela gutxi, Mercedes Ferrerrekin hitz egin nuen; laguna dut, eta nire bizitzako erreferente nagusia izan da. Mercedesek aipatu zidan auzi hau. “Gure adineko zenbat emakume daude lanean? eta zenbat gizon?”, galdetu zidan. Arrazoi osoa du, emakumeak gutxi gara; gizonen kasuan, berriz, berdin du adinak, sasoiak, bai eta onak edo txarrak diren ere, anitzetan.
Zerk bilakatu du Mercedes Ferrer zure erreferente nagusi?
Lehendabizikoz ikusi eta entzun nuenean, telebistan, garbi izan nuen hori zela nik egin nahi nuena. Musika egiten eta jotzen duen emakume bat izan nahi nuen, eta nahi nuen jendeak abesti horien mamiarekin eta bihotzarekin gozatzea, nire fisikoari edo nire gorputzari erreparatu gabe.
Lortu duzu musikara lotutako nahi zenuen bizitza?
Musika izan da nire askatasun lurraldea. Musika da nire bizitzaren %90. Txikitan, maite nuen zuloak egitea eta altxorrak bilatzea. Musika izan ez banu, arkeologo izanen nintzen. Baina aitak gitarra oparitu zidan, eta musikaren munduan murgildu nintzen. Eta musika dena bilakatu da; adikzio baten moduko bihurtzen da, barruan duzun guztia bideratzeko modu bat. Musikaren trenera igo nintzen, eta ez naiz damutzen, bidean gauza anitz utzi ditudan arren.
Zeri uko egin behar izan diozu, adibidez?
Seme-alabak izateari, adibidez. Taldekideek bazituzten, gizonak zirelako, eta aitatasunak ez ziolako eragiten haien lanari. Nik ez nuen oholtza gainean egon nahi haurdun, edo seme-alabekin gora eta behera errepide eta hoteletan. Nik ez nuen gizonek zuten babesa. Egia erran, orain ez dut sentitzen deus galdu dudanik, eta anitz pozten naiz seme-alabak ez izateagatik.
Taldekideak aipatu dituzu; Tahures Zurdosek 2004an bukatu zuen bidea, baina berriz elkartu zarete. Kontent?
Gure managerrak ezkondu behar zuen, eta opari gisa Tahures Zurdosen kontzertu bat eskatu zigun. Elkartu ginen, eta areto bat alokatzea erabaki genuen. Bete egin zen. 2019ko abuztuan izan zen hori. Hasi ziren deitzen, eta berriz ere elkartzea erabaki genuen. Kontzertu batzuk egin genituen, baina pandemiak, berriz ere, dena bazter utzi zuen. Ea aurten zer aukera dugun jotzeko. Gu gogoz eta kontent gaude.
MOTZEAN
Zure abestiren bat? Azul eta Horas.
Bertze artista baten abesti bat? David Bowieren ia kanta guztiak ditut gustuko.
Zure kontzertu bat. Tahures Zurdosen itzulerakoa. Itzela izan zen.
Entzun duzun kontzerturen bat? Neil Youngen bat, Bilboko Casillan; eta Paco de Luciaren bertze bat, 1992. urtean.
Erretiroa hartzeko garaiaren beldur zara? Ez. Garbi dut nire neurria emateko gai ez naizenean oholtzatik jaitsiko naizela, damurik gabe. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208639/orain-arte-ez-naiz-konturatu-zer-galdu-dudan.htm | Bizigiro | «Orain arte ez naiz konturatu zer galdu dudan» | Aititak eta amamak martxan jarritako Abadiñoko Bizkarra jatetxean (1924) ibili da Bizkarralegorra 14 urte zituenetik. Erretiroa hartzean konturatu da bizitza osoa eskaini diola familiako negozioari. | «Orain arte ez naiz konturatu zer galdu dudan». Aititak eta amamak martxan jarritako Abadiñoko Bizkarra jatetxean (1924) ibili da Bizkarralegorra 14 urte zituenetik. Erretiroa hartzean konturatu da bizitza osoa eskaini diola familiako negozioari. | Joan den Gabon zahar gauean, urtea aldatzeaz gain, bizimodua ere aldatu zuen Eli Bizkarralegorrak (Bilbo, 1955). Erretiroa hartu, eta 1924tik familiako negozioa izan den Urkiolako (Abadiño) Bizkarra jatetxea zarratu zuen. Aitortu du gogorra egin zitzaiola. “Mutilari esan nion ixteko, baina ezetz esan zidan. ‘Ama, zuk itxi behar duzu’. Banekien betiko zarratzen nuela”. Harrezkero sentipen gazi-gozoak izan dituela esan du. Batetik, tristura sentitzen du, baina, bestetik, poza ere bai, semeak, errainak eta bilobak asko babestu dutelako. Oporretara ere joan da, bost egun, familiarekin. “Itzel” pasatu dutela esan du. Hirugarren oporrak izan ditu: umeak txikiak zirenean hartu zituen lehenengoak, ezkondu zireneko 25. urteurrenean bigarrenak, eta orain azkenak.
Bizkarra jatetxearen behin betiko agurra da hau?
Norbait etortzen bada negozioa hartzeko prest, ni pozik. Laguntzeko prest nago, gainera; sukaldean ibiltzeko edo behar dutenerako. Erakutsiko diet urteotan guk zelan egin dugun, gura badute. Nik gura dudana da norbaitek hartzea jatetxea, taberna eta, ahal bada, ganadua ere bai.
Ahalegindu zarete ez zarratzen?
Bai, baina ez dugu lortu. Etorri dira, baina esaten dute sasoi txarra dela negozio bat hasteko. Jendea beldurtuta dago. Beste batzuek esaten dute pena dela halako leku eder bat zarratuta egotea. Martxan jartzera ausartuko den norbait agertzeko zain gaude.
2024an ehun urte beteko lituzke Bizkarrak.
Lehenengo, aititarena [Julian Bizkarralegorra] eta amamarena [Isabel Etxanobe] izan zen; gero, gure gurasoena [Marcelo Bizkarralegorra eta Gizane Atutxa]; eta, orain, gurea. [1936ko] Gerra denboran hemen egon ziren aitita, amama eta aita. Gelatxo batean babesten ziren: han egiten zuten jan eta guzti. Ospitalea ere izan zen gerran. Ondoren, amamak ireki zuen sukaldea, eta aititarekin gobernatzen zuen etxea.
Bertakoak ziren?
Ez, Mañarikoa aitita eta Urkuletakoa amama. Aitita Ameriketara joan zen gazte-gaztetatik. Han zegoela pentsatu zuen ezkondu egin behar zuela. Hango arduradunak esan zion han bazituela neska ederrak. Baina ez: berak hemengo batekin ezkondu gura zuen. Etorri zen hona, eta hemen ezkondu zen. Gero, mundu gerra hasi zen, eta hemen geratu behar izan zuten. Hemengo Urkiolako Buenos Aires jatetxean hasi ziren lanean. Aitita oso lasaia zen; ez zen arazoetan sartzen. Baina ez zitzaion gustatzen inork esatea nora joan behar zuen eta zer egin behar zuen. Behin haserretu zen ugazabekin, eta utzi zuen hango lana. Buenos Aires baino gorago etxea egin zuen, Bizkarra jatetxea dugun hau. Hasieran, hotela ipini zuen hemen. Apurka-apurka, negozioa handitu zuten: taberna ipini zuten; gero, jatetxea; eta, azkenik, korta. Ganadua ipini zuen: behiak; eta ardiak ere bai.
Zure gurasoek hartu zieten lekukoa, eta haiei, zuk, 1992an.
Sei neba-arreba izan ginen gu. Nire neba gazte hil zen, eta aitak esan zidan nik eroan beharko nuela negozioa. Nik asko maite dut lan hau. Beti pozik eta zoriontsu ibili naiz. Berdin dit jatetxeko sukaldean ibili edo ganadua gobernatzen. Ostatu txikitxo bat ere badugu, Burdi-Kurutze, eta oso pozik. Gainera, orain semeak jarraituko du harekin, eta pozik nago, behintzat ostatua zabalik mantenduko dugulako familian. Baina orain konturatu naiz urte hauetan guztietan zer galdu dudan. Ni hemendik oso gutxi irten naiz. Bizitza propio gutxi izan dut oso; ez naiz niretzat bizi izan. Niretzat dena izan da negozioa aurrera ateratzea. Jatetxea zarratu dugunetik pasatu diren egun gutxi hauetan, semearekin, errainarekin eta bilobekin ibili naiz, eta pentsa dut: “Kontxo, hau dena galdu dut nik hainbeste urtean”. Ni goizean goiz esnatzen nintzen, eta ez zegoen etenik: “Hau egin behar dut, bestea egin behar dut…”. Alde batetik, triste nago, jatetxea itxita dagoelako. Baina, bestetik, pozik nago, konturatu naizelako urteotan ohartu gabe galdu dudan horretaz disfrutatu ahal dudala orain.
Damutzen zara?
Ez. Ni oso zoriontsua izan naiz. Maite dut jatetxe hau, eta gustatzen zaidana egin dut beti. Pozik nago izan dudan bizitzagatik. Pentsatzen dut, bai, pena dela egunotan bizi dudana bizi ez izana lehenago. Hainbeste gauza galdu dut? Baina orain arte ez naiz konturatu horretaz. Ez nintzen konturatzen zer galtzen nuen. Oso lotuta egon naiz negozioari: dena ondo joatea, jendea pozik egotea, nire lana hobetzea egunez egun… Ez dut ezertaz konturatzeko astirik izan. Familiagaz egoteko denbora galdu dut? Bai, baina orain bigarren aukera bat daukat horretarako. Kandela metxekin gertatzen da sarri: piztuta egon da, baina itzaltzen; orain, derrepente, indarra hartu du, eta argitu egin da. Zerbait aukeratzen duzunean, beti galtzen da beste zerbait. Aurrerantzean zelan bizi pentsatu beharko dut, egunak zertan pasatu.
Aitak esan zizunean lekukoa hartu behar zeniela, baietz esan zenuen. Baina hori zen zure asmoa? Zer zeneukan zuk pentsatuta etorkizunerako?
Ez dakit nik hori zen nire asmoa. Aitak esan zidan: “Zuk hartuko duzu”; eta nik pentsatu gabe baietz esan nuen. Gure neba hil egin zen, eta pentsatzen nuen ez banuen hartzen familiaren negozioa galduko genuela. 8 urterekin hasi nintzen ni hemen laguntzen. Gero, eskolara joan nintzen, 14 urte bete arte. Umetatik, nire bizitza Bizkarra izan da. Zelan esango nuen ezetz? Pixkatxo bat beldurra ere sentitu nuen, baina hartu nuen. Eta pozik bizi izan naiz.
Zure janariek arrakasta izan dute Bizkai osoan. Bazter guztietatik etortzen izan dira hona jatera. Non ikasi zenuen sukaldeko lanetan?
Ni ez naiz inora joan ikastera. Amamarekin eta amatxorekin ikasi nuen hasieran, eta, gero, neuk, ekin eta ekin. Nire helburua izan da egunez egun hobetzea. Sukaldean ibiltzea ez da liburuetan ikasten. Gaur ez hain ondo irten da, baina bihar, hobeto. Nik kritikak eskertu ditut beti, hobetzen lagundu didatelako.
Gaur egun, modan daude slow food eta tankerakoak, baina zuk beti egin duzu hori.
Nire izaeraren kontrakoa da, oso-oso urduria eta mugitua naiz eta, baina niri astiro-astiro kozinatzea gustatzen zait. Arineketan egiten baduzu, ez dute zapore bera. Astiro egiten denak beste zapore bat du. Gainera, gehiago gustatzen zaizkit horrelako platerak. Guk babarrunak, lentejak… ez ditugu behin ere bezperan beratzen ipini. Goizean goiz hasten gara prestatzen, astiro-astiro. Gisatua ere berdin. Presio eltzerik ez dut sekula eduki: lapikoa izan da nire tresna. Lau eta bost lapiko batera ipini, eta ni batetik bestera geratu barik ibili izan naiz, geldi egoteko asti barik: ni arineketan, baina jatekoa astiro-astiro.
Hasi zinenetik asko aldatu da negozioa?
Negozioa ez da aldatu; jendea aldatu gara. Lehen, ezteietako bazkari asko ematen genituen. Orduan ez zen egoten ez hotelik ez jatetxerik horretarako. Durangaldean, horretarako lekuak izaten ginen Goiuria, Garai eta Urkiola. Derrepentean hasi ziren hotelak-eta horretan; Durangon, edonon. Orain, eztegu bazkaria, horren osteko dantzaldia eta dena leku berean egiten da, eta hori itzela da ezkontzen direnentzat. Gainera, Urkiola urte batzuetan ahaztuta egon da. Jendeak nahiago izan du kanpora joan. Egun libreak etxetik zenbat eta urrunago, orduan eta hobeto. Lehen, umetxoak zituzten nire adinekoak Urkiolara etortzen ziren familian, egun-pasa. Gero, Pirinioetara-eta joaten hasi ziren. Zortzi-hamar urte inguruan, Urkiola oso triste egon da, oso hutsik. Orain, pandemia etortzearekin batera, dena aldatu da. Justu ni erretiroa hartzea pentsatzen hasi, eta jendea Urkiolara etortzen hasi da berriro. Hau leku zoragarria da. Gasteiztik zatozenean, Urkiolako parke naturala jartzen duen seinalea honantz pasatzean, inguruaren berdea ere aldatu egiten da. Zuhaitzek, belardiek… beste berde bat dute, askoz politagoa.
Zure aitita lanean hasi zen Buenos Aires, zuen Bizkarra, Lagunetxe, Landejuela… Urkiola gainean jatetxerik ez da falta izan.
Hala da, bai. Pandemia hasi zenean zarratu zen Buenos Aires, eta orain guk, ni jubilatu naizelako. Hemen bakea dago, eta leku ona da egun-pasa etorri eta otordu eder bat egiteko.
Zuek zelan pasatu duzue COVID-19aren izurria?
Niretzat, lehen hiru hilabeteak izan ziren gogorrenak. Gero, konponbide bila hasi ginen. Jendea ezin bada gura beste mugitu, gu mugituko gara. Hasi ginen eroateko jatekoa prestatzen, etxeetarako eta enpresetarako. Hainbat fabrikatara eroan dugu eguneko menua, eta gero normalago ibiltzen hasi ginenean, haiek hasi ziren hona etortzen. Bezeroen erantzuna zoragarria izan da. Nik egin dut lehenengo neure ahalegina, jatekoa haiei eroateko. Eta gero haiek, eskertzeko eta gustatu zaielako, hona etorri dira.
Aititak ipini zuen lehenengo ganadua, eta oraindik baduzue. Zuek animaliekin jarraitzeko asmoa duzue, ezta?
Gure haragia dena beti etxekoa izan da. Orain behi batzuekin eta ardi batzuekin geratu gara, denbora pasatzeko eta gure belardiak garbi edukitzeko. Belardi asko dugu, eta lan handia da belarra mozten hastea. Gazta ere egiten izan dugu. Udaberritik abuztura, etxeko ardien esnearekin egindako gatzatua eskaintzen genuen, eta jende asko etortzen zen jatera. Orain etxerako egingo dugu.
Jatetxea eta etxea errentan eman edo saltzea lortuko bazenute, beste nonbaitera joan beharko zenuke bizitzera? Hori ere gogorra izango da, ezta?
Senarra Elorriokoa da, eta han badugu beste etxe bat. Arazorik ez dugu, baina tristura itzela emango dit, bai. Kostatu egingo zait hainbeste urteren ondoren Urkiolatik kanpo bizi behar izatea. Behintzat, ostatuari esker, lotura bizi mantenduko dugu. |
2022-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/208640/debekatuta-korrika-eta-salto-egitea.htm | Gizartea | Debekatuta korrika eta salto egitea | Ekainek Perthesen gaixotasuna du. Femurrari eragiten dion gaixotasun arraro bat da, aldaka babestea eskatzen duena. Urte eta erdi egin du gurpil aulkian, baina hezurra ongi ari zaio sortzen, eta "bizitza normala" egiten hasi da. | Debekatuta korrika eta salto egitea. Ekainek Perthesen gaixotasuna du. Femurrari eragiten dion gaixotasun arraro bat da, aldaka babestea eskatzen duena. Urte eta erdi egin du gurpil aulkian, baina hezurra ongi ari zaio sortzen, eta "bizitza normala" egiten hasi da. | Bat-batean, herren egiten hasi zen Ekain, orduan 5 urte eta erdi inguru zituen Idiazabalgo haur bat. 2020ko udaberria zen. Hazten ariko zelako, kolperen bat hartuko zuelako, edo pasatu berria zuen barizelarengatik izango zela pentsatu zuten Amaia Urteaga eta Gaizka Zabaleta gurasoek. “Konfinamenduaren garaia zen, eta, hainbeste denbora geldirik egonda, ez zitzaion igartzen, baina kalera ateratzen hasi ginenean, ikusi genuen herren hura ez zela normala”, kontatu dute biek. Pediatrarengana jo zuten, eta aste gutxira jaso zuten diagnosia: Perthesen gaixotasuna zuen semeak —Legg-Calve-Perthesen gaitza da izen ofiziala, gaitza lehen aldiz deskribatu zuten hiru medikuengatik—. Asfape elkartean biltzen dira halako gaixoen senide batzuk, eta eritasunaren inguruko kontzientziazioa bultzatzeko eguna egin zuten astelehenean, urtarrilaren 17an, urtero egin ohi duten bezala. Besteak beste, berdez argiztatu zituzten gaixotasuna duten umeak bizi diren herrietako eraikin publikoetako batzuk.
“Momentu batean, odol zirkulazioak huts egiten du aldakan, hau da, odolaren zirkulazioa blokeatu egiten da femurreko bolatxora; ondorioz, nekrosi bat izan, eta puskatu egiten da”. Horrela azaldu dute Urteagak eta Zabaletak zer den Perthesen gaixotasuna. Ez dakite zergatik eteten den zirkulazioa; denbora batera, berriro aktibatzen da. “Zortea izanez gero, bolatxo hori erabat birsortzen da, baina, kasu batzuetan, ez da guztiz biribil sortzen, eta horrek aldakako arazoak ekar ditzake helduaroan. Hanken arteko dismetria ere ager daiteke”.
3 eta 12 urte artean agertu ohi dira sintomak. Zenbat eta lehenago agertu, orduan eta hobea izan ohi da pronostikoa, hezurrak aukera gehiago izaten duelako bere onera etortzeko. “Pronostiko txarra egiten zaie gaixotasuna 12 urterekin agertzen zaienei. Zuzenean kirofanora joan behar izaten dute askotan, eta ebakuntza oso gogorrak izaten dituzte”.
Alde horretatik, zortea izan dutela diote Urteagak eta Zabaletak, gaitza goiz agertzeaz gain, diagnostikoa ere azkar egin zietelako. 2020ko maiatzaren 19an egin zioten lehen plaka Ekaini, eta ekainaren 10ean jakinarazi zioten zer zeukan. Aste horiek, ordea, ez zirela samurrak izan azaldu dute haren gurasoek. “Zerbait arraroa ikusten dutela esaten dizute medikuek, eta okerrena etortzen zaizu burura”. Asfape elkarteko kideen artean badaude diagnosi egokirik gabe hilabeteak egon direnak ere. Horregatik, gaitza ahalik eta gehien ezagutarazi nahi dute. “Batzuetan, pediatrek ere ez dute zuzenean igartzen Perthesen gaitza den. Beste batzuetan, hasierako sintometan, plaketan ere ez da ikusten Perthesen gaitza, eta jarraipen bat egin behar zaio”.
Errutinak aldatu behar
Osatze prozesuan, babestu egin behar da aldaka, eta horrek esan nahi du haurrak ezin duela kontaktua eskatzen duen jolasik egin, korrikarik ere ez, saltorik ere ez… Igeriketa da baimenduta duten kirol bakarra, eta bizikletan ibil daitezke pixka bat, baina erortzea saihestuz. Lehen, umeei aparailu bat jarri ohi zitzaien hankan, baina gaur egun ez da oso ohikoa. Makuluekin ibiltzen dira batzuk. Ekainen kasuan, gurpil aulkian ibili da urte eta erdian.”Futbola eta futbola zeukan buruan, baina geldirik egoteko agindu ziguten medikuek”.
Bikoteak argi du zer izan den orain arteko zailena: umeari etengabe kontuz ibiltzeko, saltorik ez egiteko, egiten ari zena ez egiteko… esaten aritu beharra. “6 urteko ume bat izugarri frustra daiteke behin eta berriz halakoak entzunda. Umeari traumaren bat sortzeko beldur ere baginen”. Kezka horrek bultzatuta, psikologo batengana ere jo zuten, egoera ongi kudeatzen ari ote ziren jakin nahian. “Laugarren kontsultarako lasai egoteko esan zigun, umea ondo zegoela”.
Perthesen gaixotasuna
Ekainen diagnosia jaso zutenean, ordura arteko errutina guztiz aldatzea erabaki zuen familiak, eta beste era batera antolatu zituzten asteko egunak: egun batean, eskulanak; beste batean, erosketak egitera; bitan, igerilekura… “Guretzat izugarri gogorra zen beti kontuz eta kontuz esaten ibili beharra”. Lehen hilabeteetan lanean eszedentzia hartu zuen Zabaletak, eta, ondoren, lanaldia murriztu zuen; Urteagak ere lantokian bertan egin beharreko ordu kopurua gutxitu du, eta orain gehiago aritzen da etxetik. “Eskolatik irtetean bi gurasook egoteko egin dugu hori. Perthesen gaixotasunagatik, Ekainen gainean egon behar dugu, baina anaia txikiago bat ere badu, orain 4 urte dituena, eta hark ere bere beharrak ditu”.
Prozesu luze bat dakar gaixotasunak, eta ezin da jakin zer bilakaera izango duen. “Neurri egokiak hartu arren, gaixotasunak errespeta zaitzake edo okerrera joan daiteke”. Batzuek ebakuntzarik egin beharrik ere ez dute izaten errekuperatzeko; beste batzuek, aldiz, bat baino gehiago egin behar izaten dituzte. Gauzak ondo ez joanez gero, gerta daiteke aldaka gaizki geratzea, edo 30-40 urte edukitzerako aldakako protesi bat behar izatea.
Aldian-aldian egiten diren plakekin joaten dira eboluzioaren berri izaten. Hain zuzen, hezurra birsortzen hasten denean, ea modu egokian edo lekuz kanpo ari den birsortzen begiratu behar izaten da. “Hoberena da femurrak biribiltasuna mantentzea, aldakarekin joko ona egiteko, eta gerora gaixotasunaren ondoriorik ez geratzeko”.
Oraingoz, Ekain bilakaera ona izaten ari da. Hezurra ez zitzaion modu nabarmenean puskatu, eta berriz ere hasi zaio sortzen; gainera, oso modu onean. “Ebakuntza txiki bat egin diote, eboluzioari are gehiago laguntzeko, baina, bere txarrean, esperientzia ona izaten ari gara gu”. Oraindik bide luzea geratzen zaiela diote gurasoek. “Pubertaroan ikusiko da ondoen dismetriarik agertzen zaion. Agertzen bazaio —ezetz espero dute—, ebakuntza bat egitea aztertu beharko litzateke”.
Urte eta erdi gurpil aulkian egin ostean, medikuek jada baimendu diote gauza batzuk egiten hastea. “Gaur egun, bizitza normala egin dezake, baina kakotx artean jarri behar da normal hitza, ezin baitu bere adineko batek egin dezakeen guztia eta berak nahiko lukeen guztia egin”. Urteagak eta Zabaletak kontatu dute lelo bat dutela Asfape elkartean: Gaur ezin duzu korrika egin, baina bihar hegan egingo duzu.
Oso lagungarriak zaizkie umetan Perthesen gaixotasuna eduki duten eta gaur egun heldu direnen kasuak. “Araban, adibidez, umetan Perthesen gaitza eduki zuten eta gaur egun mendi lasterketak egiten dituzten bi mutil daude. Bideoak ere grabatu izan dituzte ebakuntza gogorren bat egin behar dioten umeentzat, esanez orain momentu txarrak pasatuko dituztela, baina gero gauza asko egin ahal izango dituztela”.
Erregistro baten beharra
Asfapek arnasa eman dio Idiazabalen bizi den bikoteari: informazio iturri delako, babes psikologikoa ematen duelako, gaixotasunean aditu diren medikuekin harreman zuzena duelako, eta elkar babesten dutelako familiek. Elkartean Gipuzkoako zortzi familia daude gaur egun, Arabako bi, Bizkaiko hamar eta Nafarroako hamar. Espainiako elkarte bat da, eta 250 bazkide ditu.
Alabaina, ezin da jakin zenbat umek daukaten Perthesen gaixotasuna, ez baitago halako erregistrorik. Datuen arabera, gutxi gorabehera 10.000 haurretik 1,5i eragiten die, eta lautik hiru mutilak izan ohi dira. Orain dela gutxi, mahai inguru moduko bat izan zuten gaixotasunean espezializatuta dauden Espainiako aditurik onentsuenekin, eta esan zieten elkarte bezala gaixoen erregistro hori sortzea dutela erronkarik handiena. Estatistikak atera ahal izateko, kasuek zer duten komunean ikusteko, gaitzak etorkizunean zer ondorio dituen ikusteko eta abar balio dezake erregistro horrek.
Izan ere, gaixotasunaren jatorria argitu gabe dago oraindik. Zerbait genetikoa izan zitekeen susmoa zuten, baina adituek baztertu egin dute hipotesi hori. Badakizkite beste xehetasun batzuk ere; esate baterako, arraza beltzekoen artean ez dela batere ohikoa. Herrena izaten da Perthesen gaixotasunaren sintomarik arruntena, baina aldakako zurruntasuna, mugitzeko zailtasunak, eta belauneko, izterreko eta iztarteko mina ere izan daitezke sintomak.
Asfape elkartearentzat bezala, Urteagak eta Zabaletak esker on hitzak besterik ez dituzte Ekainen lagunentzat eta haien gurasoentzat, familiarentzat, pediatrarentzat, pediatriako ortopedentzat eta eskolarentzat. Gurpil aulkian ibili zen bitartean, gorputz hezkuntza egoera horretara egokitu zioten Ekaini eskolan, gelara igogailuan igo eta jaisten zuten, atsedenaldi eta jangela orduetan zaintzaile batekin egoten zen… “Bide honetan, eskutik helduta, lagun izan ditugu pertsona horiek guztiak, eta eskertuta gaude”. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208641/bakardadea-uxatzeko-bultzada.htm | Gizartea | Bakardadea uxatzeko bultzada | Nahi gabeko bakardadean dauden adinekoei bideratutako programa bat jarri dute martxan Hernanin. Herrian zer aukera dauden azalduko diete, eta parte hartzeko laguntza ere emango zaie. | Bakardadea uxatzeko bultzada. Nahi gabeko bakardadean dauden adinekoei bideratutako programa bat jarri dute martxan Hernanin. Herrian zer aukera dauden azalduko diete, eta parte hartzeko laguntza ere emango zaie. | Norberak aukeratu gabeko bakardade egoeran bizi diren adinekoei begirako programa bat jarri dute martxan Hernanin: Auzozaintza sare publiko-komunitarioa izena jarri diote. Pertsona horiek herrian edo auzoan duten parte hartzea sustatzea da helburua, beren bizi kalitatea hobetu ahal izateko. Hernani burujabe egitasmoaren barruan sartuta dago programa, eta elkarlanean ariko dira udala batetik eta Zabalduz eta Maitelan kooperatibak bestetik. Hemendik hilabete batzuetara herri osora zabaltzeko asmoa duten arren, herriko hiru auzotan hasiko dira: Zikuñagan, Etxeberrin eta Portu-Elizatxon.
“Bakardadea zaurgarritasunera iristeko bide bat izan daiteke; horregatik, prebentzioaren arloan kokatzen da programa hau”, esan du Jon Amallobieta Zabalduz kooperatibako zuzendariak. 65 urte baino gehiago dituzten eta mendekotasunik ez duten pertsonei zuzenduta dago. “Desiratu gabeko bakardade egoeran dauden pertsona horiek berriz herriko edo auzoko sareetara konektatzea nahi dugu; akonpainamendua egingo zaie, ez lehendik zituzten harremanak ordezkatzeko, baizik eta berreskuratzeko edo berriak egiteko”.
Lehenik eta behin, udaleko gizarte zerbitzuek bakardade egoera hauskorrean dauden adinekoak identifikatuko dituzte, geolokalizazio bidez. Hainbat adierazle gurutzatuko dituzte sistema teknologiko batekin: igogailurik duten, udal zerbitzuak eskura dituzten, mendekotasunik duten… Ateratako zerrenda hori izango dute ardatz programa koordinatuko duten Zabalduz kooperatibako Alazne Corral eta Idoia Mariñelarena hezitzaileek. “Adineko horiek bakardade egoeran dauden baloratuko dugu, eta programan parte har dezaten proposatuko diegu”, esan du Corralek. Non izan daitezkeen boluntario, zer parke dauden herrian, oinez ibiltzera ateratzeko Ttapa-ttapa egitasmoa zer den eta halakoak azalduko dizkiete.
Norberari egokituta
Programaren bereizgarrietako bat da norbere beharretara egokitzen dela; hau da, pertsona bakoitzaren motibazioak eta interesak hartzen dira kontuan, eta horien arabera diseinatzen da jarraitu beharreko bide orria. “Akonpainamendua egingo zaie hasieran, baina denbora batera haiek beren kabuz automiaz jarraitzeko helburuarekin”.
Maitelan kooperatibako lau langile arduratuko dira programan parte hartzea erabakitzen duten adinekoei laguntzeaz. Bidelagunak izango dira. “Gu egongo gara zuzenean harremanetan adinekoekin, eta saiatuko gara haiei bakardade egoera gainditzen laguntzen”, dio Onix Cerda Maitelan kooperatibako kideak. Zaintza arloan aritzen den kooperatiba bat da Maitelan, emakume migratzaile batzuek sortua. “Zaintzan ari garen gehienok migratzaileak gara. Programa honek ikusgaitasuna ematen dio gure lanari, eta eskertuta gaude udalak Maitelan aukeratu izanaz”.
Udalaren esanetan, zaintzan aritzen direnen lan baldintzak ere hobetu nahi dituzte programaren bidez. Maitelaneko langileen lanaldiaren %15 prestakuntzara bideratuko dute. Euskara ikasteko konpromisoa hartu dute, eta bestelako prestakuntza ere jasoko dute. “Gizarte integrazioko prestakuntza jasotzen ari gara orain”, azaldu du Cerdak.
Boluntarioek ere rol garrantzitsua izango dute programan. Maitelanekoek beteko duten bidelagun figuraz gain, auzozain figura ere sortu dute. Corralen esanetan, gaur egun ere auzoetan badago zaintza informal bat: bizilaguna bakarrik bizi dela jakinez gero, edo zerbitzuren batean lan eginez gero, jende askok dauka begirada sentibera; gehienak kezkatzen dira adinekoez: “Auzozain figuraren bidez, hori formalizatu egin nahi dugu pixka bat, eta tresnak emango dizkiegu zaurgarritasun egoerak identifikatzen dituzten herritarrei”.
Izan ere, une batetik bestera alda daiteke pertsona baten egoera; esaterako, eroriko bat aski izan daiteke adineko bat eguneroko martxatik atera eta bakardade egoerara bultzatzeko. Bidelagunek eta auzozainek lagunduko diote udalari halakoak hautematen. “Kontura gaitezke pertsona batek astebete daramala ogia erostera joan gabe, baina ez dugu jakiten nori abisatu. Auzozaintza sare publiko-komunitarioan, zaintza lanean sostengua emango dion sare batean egongo da auzozaina“.
Saretutako herria
Esku hartzeekin hasi aurretik, azterketa bat ere egin dute Zabalduz kooperatibakoek, jakiteko adinekoen bakardadearen inguruko zer pertzepzio dagoen Hernanin eta ikusteko zein izan daitezkeen adinekoentzat interesgarriak izan daitezkeen gune, eragile, zerbitzu eta abarrak. “Bi ondorio nagusi atera genituen: alde batetik, bakardadearen inguruan ez dagoela diskurtso bateratu bat eta oraindik isilpean eramaten den gai bat dela; bestetik, ikusi dugu oso saretuta dagoen komunitatea dela Hernani, eta sare horrek badaukala gaitasuna adinekoei harrera egiteko eta haien parte hartzea sustatzeko”, dio Corralek.
Eustaten datuen arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 262.000 lagun bakarrik bizi dira, eta horietatik %42, 110.000, 64 urtetik gorakoak dira. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208642/zupiria-bikoiztu-egin-da-ziuetan-dauden-gaixoen-kopurua.htm | Gizartea | Zupiria: «Bikoiztu egin da ZIUetan dauden gaixoen kopurua» | Eusko Jaurlaritzako bozeramailea Radio Euskadin egon da, eta, adierazi duenez, osasun larrialdiari «berriro ekitea» erabaki zenean, zainketa intentsiboetako unitateetan gaur egun dauden pertsonen erdiak zeuden ospitaleratuta. Jakinarazi du «oraingoz» ez dutela deitu Labiren aholku batzordera. | Zupiria: «Bikoiztu egin da ZIUetan dauden gaixoen kopurua». Eusko Jaurlaritzako bozeramailea Radio Euskadin egon da, eta, adierazi duenez, osasun larrialdiari «berriro ekitea» erabaki zenean, zainketa intentsiboetako unitateetan gaur egun dauden pertsonen erdiak zeuden ospitaleratuta. Jakinarazi du «oraingoz» ez dutela deitu Labiren aholku batzordera. | «Azken neurriak ezarri zirenean ZIUetan zegoen egoera nabarmen okertu da. Bikoiztu egin da bertan dauden gaixoen kopurua», adierazi du gaur Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak, Radio Euskadin egindako elkarrizketa batean. Izan ere, osasun larrialdiari «berriro ekitea» erabaki zenean, zainketa intentsiboetako unitateetan 50 pertsona zeuden ospitaleratuta; orain, ordea, ehun baino gehiago daude.
Zupiriak adierazi duenez, egungo murrizketekin jarraitzea edo ez «osasun arloko arduradunek eta aholkuak ematen dizkieten zientzialari eta teknikariek» ematen dituzten proposamenen araberakoa izango da. Horrekin batera, azaldu du «oraingoz» ez dutela deitu Labiren aholku batzordera.
«Ez dugu ahaztu behar zer testuingurutan gauden», adierazi du bozeramaileak, eta gaineratu du egungo pandemia egoera «oraindik luzatu» egingo dela: «Ziurrenik, beste ezustekoren bat emango digu». Zupiriak nabarmendu du txertatutako pertsona kopuruak gora egin duela COVID ziurtagiriaren erabilera ezarri zenetik, eta oraindik ere «hazten» jarraitzen duela. Osasun langileei dagokienez, berriz, azken hilabeteotan kaleratu diren langile gehienak lanean ari direla adierazi du: «Inoiz ez da hainbeste pertsona egon Osakidetzan lanean».
Ikastetxeetako egoerari dagokionez, ordea, azaldu du ikasgela «gehienak» irekita daudela: «Gure helburua hezkuntza presentziala bultzatzea izan da, eta hartu diren neurri guztiak horretarako izan dira». Horrez gain, eskola kiroleko lehiaketak bertan behera uztearen alde egin du Zupiriak. Horietara itzultzea, gainera, «osasun teknikariek planteatzen dutenaren araberakoa» izango dela azaldu du, eta nabarmendu «azken hitza aldundiek» dutela. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208643/txertatze-ziurtagiriaren-erabilera-onetsi-du-frantziako-konstituzio-kontseiluak.htm | Gizartea | Txertatze ziurtagiriaren erabilera onetsi du Frantziako Konstituzio Kontseiluak | Astelehenetik goiti indarrean izanen da neurria Iparraldean. Konstituzio Kontseiluak ez du onartu ekitaldi politikoetara sartzeko txertatze ziurtagiria eskatzea. | Txertatze ziurtagiriaren erabilera onetsi du Frantziako Konstituzio Kontseiluak. Astelehenetik goiti indarrean izanen da neurria Iparraldean. Konstituzio Kontseiluak ez du onartu ekitaldi politikoetara sartzeko txertatze ziurtagiria eskatzea. | Frantziako Jean Castex lehen ministroak atzo erran zuen astelehenetik goiti indarrean izanen zela txertatze ziurtagiria. Alta, Konstituzio Kontseiluaren erabakiaren zain egon behar zuen legea aplikatzen hasteko. Bada, txertatze ziurtagiriaren legea kasik osorik onetsi du Konstituzio Kontseiluak: 16 urtetik gorakoek txertatze ziurtagiria erakutsi beharko dute hainbat leku publikotara sartzeko. Haatik, ekitaldi politikoetan txertatze agiria eskatzea Frantziako konstituzioaren kontrakotzat jo dute, «adierazpen askatasunaren» kontrakoa delakoan.
Iparraldean, beraz, astelehenetik aitzina beharrezkoa izanen da txertatze ziurtagiria aurkeztea ostatuetara, kultur guneetara, kirol egituretara eta distantzia luzeko garraio publikoetara sartzeko. Gainera, leku horietako langileek eskubidea izango dute —«dudak» baldin badituzte— bezeroen nortasun agiria ere kontrolatzeko, ziurtagiriarekin batera. Ospitaleetara eta zahar etxeetara sartzeko osasun ziurtagiria beharko da, orain arte bezala.
Txertatze ziurtagiriak, oraingoz, ez du osasun ziurtagiria ordezkatuko osoki. Batetik, 12 eta 15 urte bitartekoek osasun ziurtagiria erakutsi beharko dute oraindik ere, orain arte bezala —proba negatibo batek balioko die, alegia—. Txertaketa pauta osoa jarri ez dutenek ere osasun ziurtagiria baliatzen jarraitu beharko dute pauta osoa jarri arte; beraz, txertatze ziurtagiria beharrezkoa den lekuetara sartzen ahalko dira txertatze pauta hasia dutela erakusten duen agiriarekin eta PCR edo antigeno proba negatibo batekin.
Gainera, legean zehaztu dutenez, txertorik jarri ez duten herritarrek distantzia luzeko garraio publikoak hartzen ahalko dituzte «familia edo osasun larrialdi» bat justifikatuz gero. PCR edo antigeno proba bat beharko dute, gainera. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208644/sexu-indarkeriaren-biktimentzako-krisi-zentroak-irekiko-dituzte-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Sexu indarkeriaren biktimentzako krisi zentroak irekiko dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Bilera egin dute Irene Montero Espainiako Gobernuko Berdintasun ministroak eta Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, Bilbon. Jakinarazi dute 2023an ireki nahi dituztela zentroak. | Sexu indarkeriaren biktimentzako krisi zentroak irekiko dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Bilera egin dute Irene Montero Espainiako Gobernuko Berdintasun ministroak eta Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, Bilbon. Jakinarazi dute 2023an ireki nahi dituztela zentroak. | Irene Montero Espainiako Gobernuko Berdintasun ministroa Euskal Herrian dago gaur, bisita ofizialean. Goizean, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariarekin batzartu da Gasteizen, eta eguerdian, berriz, Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketarako sailburuarekin, Bilbon. Bilera horretan, Artolazabalek eta Monterok sexu indarkeriaren biktimentzako arreta integraleko zentroak hizpide izan dituzte. Krisi zentroak izenez ezagutzen dira gune horiek, eta 2023.urterako Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan zentro bana zabalik egongo da, gaur jakinarazi dutenez. Europako funtsekin finantziatuko dituzte, eta hiru lurraldeetako foru aldundien esku egongo da haien kudeaketa. Horiek martxan jartzeko erakundeen arteko lantalde berezi bat sortuko dute. Genero indarkeriaren aurkako Espainiako legeak aurreikusten du zentro horiek irekitzea, eta giza eskubideen inguruko nazioarteko estandarrak ere halako neurrien aldekoak dira. Egunero 24 orduz zabalik dauden zentro espezializatuak dira, diziplina arteko profesional talde batek osatuta, eta telefono bidez etengabeko arreta ematen dute; larrialdietarako ez ezik, laguntza emozionalerako ere prestatuta daude, deitzen duten andre asko ezin direlako iritsi zentro fisikora. Arreta psikologikoa ere eskaintzen zaie sexu indarkeriaren biktimei, bakarka zein taldeka. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208645/steilasek-salatu-du-eusko-jaurlaritzak-21-milioi-euro-bideratu-dituela-ikastetxe-pribatuen-inbertsio-elitistetara.htm | Gizartea | Steilasek salatu du Eusko Jaurlaritzak 21 milioi euro bideratu dituela ikastetxe pribatuen «inbertsio elitistetara» | Sindikatuak azaldu duenez, laguntza horiekin, besteak beste, «kongregazio erlijiosoen higiezinen erosketa» funts publikoekin finantzatzatu nahi du Jaurlaritzak. | Steilasek salatu du Eusko Jaurlaritzak 21 milioi euro bideratu dituela ikastetxe pribatuen «inbertsio elitistetara». Sindikatuak azaldu duenez, laguntza horiekin, besteak beste, «kongregazio erlijiosoen higiezinen erosketa» funts publikoekin finantzatzatu nahi du Jaurlaritzak. | Steilas sindikatuak gaur salatu ditu Eusko Jaurlaritzak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxe pribatuetako «inbertsio elitistak» finantzatzeko bideratu dituen 21 milioi euroko laguntzak. Sindikatuak azaldu duenez, Jaurlaritzak, HEZKOOP 2021 diru laguntzen programaren bidez, «milioi askoko partidak» eman ditu itunpeko hezkuntza sare pribatua finantzatzeko, «haren titulartasuna kooperatiba edo fundazio gisa baitago». Sindikatuak azaldu duenez, laguntza horiekin, besteak beste, «kongregazio erlijiosoen higiezinen» erosketa funts publikoekin finantzatzatu nahi du Jaurlaritzak, hezkuntza proiektuen kalitatean «inolako eraginik» ez duten obretan, adibidez: «Bereziki eskandalagarriak dira Gasteizko Urkide Kooperatibaren eta Trokonizeko Geroa Waldorf eskolaren kasuak».
Bien bitartean, «sare publikoko oinarrizko azpiegituretan izandako murrizketek nabarmen baldintzatzen dute zentro horien egunerokotasuna», salatu du. Horregatik guztiagatik, Eusko Jaurlaritzari eskatu dio «atzera egin dezala horrelako laguntzetan» eta bere baliabideak «gizarte kohesioa eta aukera berdintasuna bermatuko duen hezkuntza-sistema indartzeko» erabil ditzala. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208646/norvegiako-gobernua-eta-herrialde-aliatuetako-funtzionarioak-talibanekin-batzartuko-dira-oslon.htm | Mundua | Norvegiako Gobernua eta «herrialde aliatuetako funtzionarioak» talibanekin batzartuko dira, Oslon | Norvegiaren arabera, «argiak» izango dira giza eskubideen inguruko planteamenduetan. Oslok nabarmendu du batzarra eginda ez direla ari muturreko islamistak legitimatzen. Etzitik asteartera bilduko dira. | Norvegiako Gobernua eta «herrialde aliatuetako funtzionarioak» talibanekin batzartuko dira, Oslon. Norvegiaren arabera, «argiak» izango dira giza eskubideen inguruko planteamenduetan. Oslok nabarmendu du batzarra eginda ez direla ari muturreko islamistak legitimatzen. Etzitik asteartera bilduko dira. | Talibanen ordezkaritza bat Norvegiako Gobernuarekin eta Afganistango gizarte zibileko eragile batzuekin bilduko da, Oslon, etzitik aurrera. Atzerri Ministerioak jakinarazi duenez, asteartera bitartean egingo dituzte bilerak, eta horietan egongo dira, gainera, «herrialde aliatuetako funtzionarioak». Norvegiako Gobernuak ez du jakinarazi zer aliatuk parte hartuko duten, baina, hango hedabideen arabera, Erresuma Batuko, EB Europako Batasuneko, Frantziako, Alemaniako, Italiako eta AEBetako funtzionarioak ere mahai baten bueltan eseriko dira Afganistanen agintean dauden muturreko islamistekin.
Anniken Huitfeldt Novergiako Atzerri ministroaren esanetan, «argiak» izango dira talibanei egingo dizkieten planteamenduetan; «batez ere nesken hezkuntzari eta giza eskubideei dagokienez». Izan ere, 20 urteren ondoren talibanak agintera itzuli ziren, berriro, joan den abuztuan, eta hartu zituzten aurreneko neurrietako bat izan zen emakumezkoak bizitza publikotik kanporatzea.
Afganistandik erbesteratu direnek Mendebaldeari egindako eskaera nagusietako bat da talibanak ez ditzala gobernu gisa onartu. Hori bera kontuan izan du Norvegiak, bileraren berri ematerako orduan. «Bilerak egiteak ez du esan nahi talibanei aitortza egitea, haiek legitimatzea».
Norvegiako Gobernua «oso-oso kezkatuta» dago Afganistanen gertatzen ari denarekin. «Desastre humanitario baten atarian daude milioika pertsona», nabarmendu du ministroak. «Herritarrei lagundu ahal izateko, ezinbestekoa da nazioartea eta afganiarrak talibanekin hizketan hastea». Huitfeldtek argudiatu du beharrezkoa dela herrialdeko «de facto-ko» agintariekin hitz egitea. «Ezin dugu baimendu egoera politikoak desastre humanitarioa areagotzea». NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, goseteak 23 milioi afganiarri erasaten die; hau da, populazioaren %55i eragiten dio. NBEk 6.000 milioi euro eskatu dizkie herrialdeei, aurten, krisi humanitarioari aurre egiten ahalegintzeko.
Talibanak 1996 eta 2001 artean ere egon ziren agintean. Baina 2001eko irailaren 11ko atentatuen ondoren, nazioarteak herrialdea inbaditu zuen, AEB buru zuela, eta muturreko islamistak boteretik kendu. Bi hamarkada geroago, tropak erretiratzen hasi ziren, eta talibanak atzera itzuli ziren agintera.
EBko diplomazialariak, Kabulen
Horren guztiaren harira, EBk adierazi du klubeko herrialdeetako hainbat diplomazialari Kabulera itzuli direla, «gutxienezko presentzia bat» edukitzeko eta, modu horretan, iristen den laguntza humanitarioa bideratzeko. Peter Stano EBren Atzerriko bozeramaileak ohartarazi du, ordea, ez dela ulertu behar talibanei egindako «aitortza baten gisara». |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208647/neguko-seriea-jokatuko-dute-sei-bikotek.htm | Kirola | Neguko Seriea jokatuko dute sei bikotek | Jai Alai enpresak antolatuta, Gernikan ariko dira urtarrilaren 29tik aurrera. Finala martxoaren 20an izango da. | Neguko Seriea jokatuko dute sei bikotek. Jai Alai enpresak antolatuta, Gernikan ariko dira urtarrilaren 29tik aurrera. Finala martxoaren 20an izango da. | Jai Alai Neguko Seriea jokatuko dute sei bikotek urtarrilaren 29tik aurrera, Jai Alai enpresak antolatuta. A multzoan ariko dira Barandika-Lekerika, Olharan-Etxeto eta Erkiaga-Zabala; B multzoan, aldiz, Goikoetxea-Aimar, Arbe-Lopez eta Beaskoetxea-Aldazabal. Finala martxoaren 20an izango da. Gernikan jokatuko dituzte partida guztiak. Bikote bakoitzak haren multzoko beste bien aurka jokatu beharko du lehendabizi, eta multzo bakoitzeko lehen bi onenak sailkatuko dira finalerdietara (martxoaren 7an eta 14an). Finala ez beste partida guztiak 22:00etan emango ditu ETB 1ek, 19:30ean jokatuko badira ere, aurrenekoa (22:00) eta finala (12:00) izan ezik.
Antolatzaileek gaur Ibarrangelun egindako aurkezpenean azaldu dutenez, "Euskal Herrian zesta punta indartzea" da asmoa. Uda garaian izaten du bere egutegia pilota modalitate honek, eta negura zabaltzeko intentzioa dago txapelketa honen oinarrian, "denboraldia gehiago luzatu nahian". Horretarako urte osoko zirkuitu baten beharra nabarmendu dute, horrek emango baitio haien ustez zesta puntari "sendotasuna eta bultzada". Daniako (AEB) pilotalekua itxi berri denez, horrek beste aukera batzuk baliatzeko modua eman du, eta horri heldu dio Jai Alai enpresak txapelketa hau antolatzeko.
Hauek dira ligaxkako partidak:
Urtarrilak 29: Barandika-Lekerika / Erkiaga-Zabala Urtarrilak 31: Arbe- Lopez / Beaskoetxea-Aldazabal Otsailak 7: Olharan – Etcheto / Erkiaga-Zabala Otsailak 14: Goikoetxea- Aimar / Beaskoetxea-Aldazabal Otsailak 21: Barandika-Lekerika / Olharan – Etcheto Otsailak 28: Goikoetxea- Aimar / Arbe – Lopez |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208648/fiskaltzak-21-hilabeteko-espetxe-zigorra-eskatu-du-consuelo-ordonezi-nazka-ematen-ziola-esan-zion-herritar-batentzat.htm | Politika | Fiskaltzak 21 hilabeteko espetxe zigorra eskatu du Consuelo Ordoñezi «nazka» ematen ziola esan zion herritar batentzat | Adierazpenak «gorroto delitutzat» har daitezkeela esan du fiskaltzak. | Fiskaltzak 21 hilabeteko espetxe zigorra eskatu du Consuelo Ordoñezi «nazka» ematen ziola esan zion herritar batentzat. Adierazpenak «gorroto delitutzat» har daitezkeela esan du fiskaltzak. | Fiskaltzak urtebete eta bederatzi hilabeteko espetxe zigorra eskatu du Iruñeko bizilagun batentzat, Consuelo Ordoñez Coviteko presidenteari «nazka ematen didazu» esan ziolakoan, iazko azaroan Iruñeko Alde Zaharreko Gaucho tabernan aurkitu zuenean. Adierazpenak «gorroto delitutzat» har daitezkeela esan du fiskaltzak. Halere, adierazpenek ez zuten inolako liskarrik eragin.
Ez Ordoñez, ez Covite, ez dira aurkeztu Maria Paz Benito epaileak bideratutako diligentzia hauetan, eta, beraz, fiskaltzarena izango da akusazio bakarra.
Naiz hedabideak jakitera eman duenez, akusatuak bere burua aurkeztu zuen Iruñeko Chinchilla jeneralaren kaleko polizia etxean, bere abokatuarekin batera: atxilotu egin zuten, eta ziegan igaro zuen gaua. Hurrengo egunean, epailearen aurrera eraman zuten, eta deklaratu egin zuen. Gero, kargupean askatu egin zuten.
Consuelo Ordoñezen bertsioaren arabera, «abertzale batek» ezagutu eta «gorrotoz» oihukatu zion: «Nazka ematen didazulako noa hemendik». |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208649/francisco-jose-ramada-euskal-presoa-ospitaleratu-egin-dute.htm | Politika | Francisco Jose Ramada euskal presoa ospitaleratu egin dute | «Bihotzeko krisi bat» izan duela jakinarazi du Etxerat-ek, eta Donostiako Ospitaleko ZIUra eraman dutela. Etxerat-ek azaldu du haren osasuna «delikatua» dela, eta «berehala» aske utz dezatela eskatu du. Kondenaren hiru laurdenak beteak ditu. Sarek elkarretaratzera deitu du iganderako, Irunen. | Francisco Jose Ramada euskal presoa ospitaleratu egin dute. «Bihotzeko krisi bat» izan duela jakinarazi du Etxerat-ek, eta Donostiako Ospitaleko ZIUra eraman dutela. Etxerat-ek azaldu du haren osasuna «delikatua» dela, eta «berehala» aske utz dezatela eskatu du. Kondenaren hiru laurdenak beteak ditu. Sarek elkarretaratzera deitu du iganderako, Irunen. | Francisco Jose Ramada Estevez euskal presoak «bihotzeko krisi bat» izan du gaur goizean Martuteneko espetxean (Gipuzkoa), eta Donostiako Ospitaleko zaintza intentsiboen unitatean ospitaleratu dute, Etxerat-ek ohar baten bidez jakinarazi duenez. Etxerat-ek azaldu du «ziurrenik arritmia» bat izango zuela eta konortea galdu duela, eta «berehala» eraman dutela ospitalera.
Ramada Estevezek 58 urte ditu, eta 21 daramatza preso. Etxeratek azaldu du Murtzia I. presondegian zegoela —Euskal Herritik 830 kilometrora— ebakuntza kirurgiko bat egin ziotela, eta gogorarazi du ebakuntza horren ostean «berehala» espetxera itzularazi zutela, «nahiz eta oraindik min handia izan». 2020ko ekainean Iruñeko espetxera lekualdatu zuten, eta, azkenik, iaz eraman zuten Martutenera.
Ramada Estevez «berehala aske uzteko» eskatu du Etxerat-ek oharrean, «bere egoera delikatua delako, eta kontuan hartuta, gainera, 2020ko irailean bere zigorraren hiru laurdenak beteak zituela, eta dagoeneko zigorraren azken fasean dagoela». Horrekin batera, presoari eta haren senitartekoei «animo mezuak» helarazi dizkie Etxerat-ek. Halaber, «gaixotasun larriak eta sendaezinak» dituzten hemeretzi euskal presoak aske uzteko eskatu du.
Sarek ere salatu du Ramada Estevezen egoera. Kondenaren hiru laudenak beteak dituela eta etxean behar lukeela adierazi du. Eskaera hori berretsiko dute igandean, Sarek elkarretaratzera deitu baitu iganderako, Irunen. 12:00etan egingo dute, epaitegiaren aurrean. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208650/elorrioko-udalak-salatu-du-zumelegi-ibaian-isurketa-bat-izan-dela-ahtaren-obren-ondorioz.htm | Gizartea | Elorrioko Udalak salatu du Zumelegi ibaian isurketa bat izan dela, AHTaren obren ondorioz | Ertzaintzak atestatua egin du ingurumen delitu posible batengatik. | Elorrioko Udalak salatu du Zumelegi ibaian isurketa bat izan dela, AHTaren obren ondorioz. Ertzaintzak atestatua egin du ingurumen delitu posible batengatik. | Elorrioko Udalak (Bizkaia), EH Bildu alderdiak zuzenduta, Zumelegi ibaian isurketa bat izan dela salatu du, AHT abiadura handiko trenaren obren ondorioz. Ohar baten bidez jakitera eman duenez, Ertzaintzak atestatua egin du ingurumen delitu posible batengatik.
Atzo aurkitu zuten isuria, Zumelegi ibaian, Elorrioko Nizeto Urkizu zubiaren parean, eta Atxondoraino (Bizkaia) hedatzen zen «kolore grisaxkako orban anormal baten berri» eman zioten Udalari. Elorrioko Udalaren arabera, abisu horren ostean, Ertzaintzako patruila batek eta Urako Isurketa Zerbitzuko teknikariek baieztatu zutenez, inguru horretan egiten ari diren AHTaren lanetan zegoen isurketaren jatorria. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208651/pirinio-garaia-eta-araneko-herritarrek-kontsulta-batean-erabakiko-dute-olinpiar-jokoetarako-hautagaitza-aurkeztu-edo-ez.htm | Kirola | Pirinio Garaia eta Araneko herritarrek kontsulta batean erabakiko dute Olinpiar Jokoetarako hautagaitza aurkeztu edo ez | Kataluniako 3/24 telebistak aurreratu duenez, udaberrian bozkatuko dute 2030eko Neguko Olinpiar Jokoak antolatzeko aurkeztu edo ez. | Pirinio Garaia eta Araneko herritarrek kontsulta batean erabakiko dute Olinpiar Jokoetarako hautagaitza aurkeztu edo ez. Kataluniako 3/24 telebistak aurreratu duenez, udaberrian bozkatuko dute 2030eko Neguko Olinpiar Jokoak antolatzeko aurkeztu edo ez. | Kataluniako Pirinio Garaia eta Aran eskualdeko herritarrek galdeketa batean erabakiko dute 2030eko Neguko Olinpiar Jokoak antolatzeko hautagaitza aurkeztu edo ez. Kontsulta hori udaberrian egingo da, Kataluniako 3/24 telebista publikoak aurreratu duenez. 2030eko Bartzelona-Pirinioak hautagaitza ERCk eta JxCatek bultzatu dute, PSCren babesarekin. CUP kontra dago.
Zehazki, 77 herritako bizilagunek bozkatuko dute kontsulta horretan, Aran, Pallars Jussa, Pallars Sobira, Ribagorza Garaia, Urgell Garaia eta Cerdanya eskualdeetakoak. Olinpiar Jokoak antolatzea erabakiz gero, zenbait proba Bartzelona hiriburuan jokatuko lirateke, baina Generalitateak baztertu egin du hiriburuko bizilagunek kontsultan parte hartzea.
Kataluniako Gobernuaren inkesta baten arabera, katalanen %73,3rentzat interesgarria litzateke 2030eko txapelketa antolatzea Pirinioetan, eta Pirinio Garaia eta Aran eskualdeko herritarren artean %74,6 da portzentaia. Kontrakoak %20,7 lirateke.
Inkesta abenduan egin zuten, 1.500 herritarren artean —300 ziren Pirinioetako eskualde horietakoak—. Interesa agertu dutenen laurdenentzat, eskualde horietan dauden azpiegiturak hobetzeko aukera bat dira Neguko Olinpiar Jokoak. Herenek esan dute, gainera, inguru hori sustatzeko eta turismoa erakartzeko aukera bat ere badela, eta lanpostuak sortuko lituzkeela horrek.
Kontra daudenek, berriz, inkestan argudiatu dute garestia dela horrelako zerbait antolatzea. Gainera, esan dute beren ustez txapelketa jokatu ondoren utzi egingo dituztela Olinpiar Jokoetarako azpiegiturak. Ingurumenean izango lukeen eragina eta elur nahikorik ez egotea ere argudiatu dute; baita sortuko diren lanpostuak prekarioak izango direla ere. |
2022-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/208652/lanak-bozgorailu-handi-bat-eman-dit.htm | Bizigiro | «Lanak bozgorailu handi bat eman dit» | BERRIAren Mantangorri gehigarriak Itziar Ituñori egindako elkarrizketa argitaratu du gaur. Horrekin batera, superpostarra argitaratu da papereko edizioan. | «Lanak bozgorailu handi bat eman dit». BERRIAren Mantangorri gehigarriak Itziar Ituñori egindako elkarrizketa argitaratu du gaur. Horrekin batera, superpostarra argitaratu da papereko edizioan. | Ez da erraza Itziar Ituñoren (Basauri, Bizkaia, 1974) agendan leku bat topatzea, baina hartu du Mantangorri-ren deiari erantzuteko tartea. Goenkale-n hasi zen aktore lanetan, eta, orain, mundu osoan da ezaguna, La casa de papel telesailagatik.
Nolakoa zinen txikitan?
Nahiko alaia nintzen, apur bat lotsatia, eta pila bat gustatzen zitzaidan kantatzea: amarekin aritzen nintzen abesten. Alaba bakarra naiz, eta lagunekin jolasten nuen, auzokideekin.
Zer zaletasun zenituen?
Askotariko zaletasunak izan ditut. Saskibaloiagaz hasi nintzen; gero, izena eman nuen xake ikastaro batean, aspertu arte; akordeoia jotzen ere aritu nintzen; ondoren, balletean sartu nintzen. Hura zen nirea: dantza.
Eta antzerkia?
Institutu garaian, 14 bat urtegaz, kartel bat ikusi nuen, Basauriko antzerki eskolan tailerrak zabalik zeudela ziona, eta hor eman genuen izena kuadrillako lagun batzuek. Gero, denek abandonatu ninduten, [barreak].
Soziologia ikasi zenuen, eta gero, aitaren fabrikan hasi zinen lanean.
Soziologiak munduaren beste ikuspegi bat eman dit. Gero, Basauriko ikastolan begirale ibili nintzen; beste lanik ateratzen ez zenez, izena eman nuen aitaren lantegian aritzeko, behin-behineko langileen bila zebiltzalako. Hozkailuak egiten pasatu nuen urtebete edo. Hor nengoela, ihes egin nuen Goenkale-ko castingera joateko.
Eskola izan zen Goenkale zuretzat ere?
Ikaskuntza handia izan zen, bai, baina esfortzu handia egiten genuen: egunero kapitulu eta erdi grabatzen genuen. Esango nuke eskola baino gehiago kapituluak egiteko fabrika bat izan zela. Baina orduan EGA prestatzen nenbilen, eta asko lagundu ninduen euskara hobetzeko.
Euskara ez zenuelako etxetik jaso, gero ikasi zenuen...
Nire ama hizkuntza gaztelera da, eta 19 urtegaz ikusi nuen zerbait falta zitzaidala; oso euskalduna sentitzen nintzen, baina garrantzitsuena falta zitzaidan: euskara. Orduan, izena eman nuen AEKn, eta dena jarraian egin nuen, EGAra arte. Egia esan, euskarak bizitza aldatu dit. Euskarari esker lan egin nuen Goenkale-n, gero Loreak-en, eta Loreak filmak zabaldu zizkidan ate guztiak. Gero, La casa de papel etorri zen.
Nola aldatu du telesailak zure egunerokoa?
Fenomeno sozial itzela bihurtu da. Horrek profesionalki hainbat ate zabaltzen dizkizu, gauza asko irabazten dituzu, eta galdu ere bai. Lehen, nire mundutik libre ibiltzeko aukera neukan, eta orain mundu guztiak ezagutzen nau. Hori eroaten ikasten nabil, halabeharrez. Batzuetan, oso polita da, baina gogorra ere bada esperientzia. Baina, aizu, pozik nago, e?
Aldarrikapenak egiten dituzu maiz. Zergatik?
Beti ibili naiz hainbat borrokatan murgilduta, ondo dagoela uste dudana defendatzen. Orain lanak bozgorailu handi bat eman dit, eta aprobetxatzen dut. Zerbait esan gura baduzu, tori. Eta hori polita da.
Aurrera begira, zer daukazu esku artean?
Tarara antzerkia estreinatuko dugu datorren astean, eta Hego Amerikan ere pare bat proiektu dauzkat; ilusioa daukat etxetik irten eta tarte batean han egoteko. Abentura!
MOTZEAN
Kolore bat?
Berdea.
Plater bat?
Patata tortilla.
Zenbaki bat?
Zazpi.
Musika talde bat?
Zea Mays.
Antzoki bat?
Basauriko Sozial antzokia.
Erreferente bat?
Bi: Ama eta aita. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208653/kalean-da-inigo-gutierrez-euskal-presoa.htm | Politika | Kalean da Iñigo Gutierrez euskal presoa | Hirugarren graduan atera ahal izan da. Igandean 3 urte beteko dituen Izadi haurraren aita da. | Kalean da Iñigo Gutierrez euskal presoa. Hirugarren graduan atera ahal izan da. Igandean 3 urte beteko dituen Izadi haurraren aita da. | Abenduaren 30ean jakinarazi zuten Iñigo Gutierrez euskal presoari hirugarren gradua emanen ziotela, eta gaur atera da lehen aldiz espetxetik, astebururako. Igandean 3 urte beteko dituen Izadi haurraren aita da Gutierrez, eta, hain justu, igandean atera beharko du Izadik espetxetik, Espainiako araudiak hala aginduta —Maria Lizarraga euskal presoa du ama—.
Nola Gutierrez hala Lizarraga, biak ekarriko dituzte laster Euskal Herrira, Espainiako Espetxe Erakundeek hala iragarrita —Aranjuezen zeuden orain arte, eta han dira oraindik Lizarraga eta Izadi umea—. Gutierrezek astelehenean joan beharko du Zaballako espetxera. Lizarragak, aldiz, ez daki zein kartzelatara eramanen duten —Eusko Jaurlaritzaren esku dago—.
Protesta igandean
Umearen eta amaren arteko bereizketa gerta ez dadin, protesta eginen dute igandean Algortan (Bizkaia), han biziko baita Izadi aurrerantzean —Gutierrez hangoa da—. Burlatatik ere autobus bat antolatu dute, Lizarragaren herritik, eta kalejira eta ekitaldi bat eginen dituzte Algortan. 12:00etan abiatuko dute mobilizazioa, Txiki eta Otaegi plazan. |
2022-1-21 | https://www.berria.eus/albisteak/208654/elikagai-katearen-legea-berehala-aplika-dadila-eskatu-dute-nekazariek.htm | Ekonomia | Elikagai katearen legea «berehala» aplika dadila eskatu dute nekazariek | Prezioen behatokia eta antzeko kontrol tresnak garatzeko galdegin diete euskal administrazioei, Bilbon. Gastuek goraka jarraitzen dutela salatu dute | Elikagai katearen legea «berehala» aplika dadila eskatu dute nekazariek. Prezioen behatokia eta antzeko kontrol tresnak garatzeko galdegin diete euskal administrazioei, Bilbon. Gastuek goraka jarraitzen dutela salatu dute | Hego Euskal Herriko nekazari, abeltzain eta lehen sektoreko beste langileek elikagai katearen legearen berehalako aplikazioa eskatu dute. Euskal administrazioei egin diete dei, «koherentziaz» joka dezaten eta, besteak beste, elikagaien ekoizpen eta salmenta prezioen arteko oreka zaindu beharko lukeen lanabes hori garatzen hasteko. Era berean, gogoratu dute pentsu, argindar eta abarren prezioek goraka jarraitzen dutela, eta ekoizleak «galerak pilatzen» ari direla etengabe.
Nekazari, abeltzain eta lehen sektoreko elkarteek Bilbon bukatu dituzte azken hilabetean Hego Euskal Herriko hiriburuetan antolaturiko protesta ekitaldiak. Besteak beste, EHNE Bizkaiak, Enbak, Lorrak, eta Bizkaia Esneak egin zuten bat Arriaga plazan. Ehundik gora ekoizle batu dira lelo ezberdinak zituzten afixekin. Bizkaian hiltegia behar dugu, Bertoko ekoizpena bertoko merkatura edota Pentsuaren prezioak jaten gaitu irakur zitekeen. Zazpi traktore eta lau behi ere eraman dituzte. Arriagako zubia igaro duten hiritar askoren argazki kameren helburu izan dira.
Irudi indartsua lortu dute, zabaldu duten larrialdi deirako bozgorailu aproposa: «Elikagaien Katearen legearen berehalako aplikazioa behar dugu. Ezin dugu onartu banaketak hogeita hamaika eskutik izatea eta ekoizpen kostuak estaltzen ez dituzten prezioak eskaintzea», aldarrikatu du Unai Aranguren EHNE Bizkaiko kideak. Espainiako Kongresuak onartu zuen legea, abenduan, baina haren aplikazioa erkidegoka egiten da, eta horregatik Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari pausoak emateko eskatu zieten.
Baina zein da lege horren oinarria? Eta zergatik dituzte hainbeste itxaropen jarriak haren garapenean? Erantzuna Arangurenena da: «Besteak beste, produktua ekoizpen prezioen azpitik sal dadila eragozten du. Galerak onartuz saltzea debekatzen du». Hori da legearen arima, baina beste kontrol mekanismo batzuk ezartzeko ahala ere badu. «Prezioen begiratokia ezartzeko aukera dago, kate osoaren kostuak aztertzen dituena. Ekoizleen eta banatzaileen artean artekari bat egoteko aukera dago, eta zigorrak modu arinean ezartzeko aukera ere bai». Nekazariek eta abeltzainek ezinbesteko erreminta bezala ikusten dute ustiaketa eredu jasangarriek biziraungo badute.
Esnearekin, etxekalte
Prezioen behatokia da eskaera horretako gakoetako bat, eta bereziki esne ekoizleen azpisektoreari eragingo liekeena. Haiek zailago dute gastuen garestitzea azken preziora eramatea, eta azken hilabeteetako gorakada oso handia izan da. «Urtebeteko tarteak ekoizpen gastuak %30 garestitu dira: pentsuak, argindarra, erregaiak...». Arangurenek zehaztu duenez, esne litro bat ekoiztearen gastua 40-42 zentimo artean dago orain, eta Bizkaian banatzaileek, batez beste, 37-38 zentimo ordaintzen dute. Eta hori 40 zentimora iritsi eta batez bestekoa igotzen duen kooperatibaren bat dagoela kontuan hartuta. |
2022-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/208683/milaka-herritarrek-protesta-egin-dute-washingtonen-abortuaren-kontra.htm | Mundua | Milaka herritarrek protesta egin dute Washingtonen abortuaren kontra | Amerikako Estatu Batuetako Auzitegi Gorenak haurdunaldia eteteko eskubideari buruzko erabakia hartuko du datozen hilabeteetan. Ia mende erdia da abortua herrialde osoan legeztatua dela; eskubidea kolokan da orain. | Milaka herritarrek protesta egin dute Washingtonen abortuaren kontra. Amerikako Estatu Batuetako Auzitegi Gorenak haurdunaldia eteteko eskubideari buruzko erabakia hartuko du datozen hilabeteetan. Ia mende erdia da abortua herrialde osoan legeztatua dela; eskubidea kolokan da orain. | Mobilizazio jendetsuak izan dira ostiralean Washingtoneko (AEB) kaleetan; ozen aditu dira abortuaren kontrako ahotsak, haurdunaldia eteteko eskubidea bertan behera uzteko eskeak. Abortuaren kontrako mugimenduak urtero egiten du manifestazioa urtarrilaren 21an; hain zuzen, egun horretan ospatzen baita Roe v Wade izenez ezaguna den kasuaren urteurrena. 49.a izan zen atzokoa. 49 urte dira abortua AEBetako lurralde osoan legeztatua dela. Orain, baina, legea horren kontrakoak esperantzaz dira datozen hilabeteetan gerta daitekeenari so: auzia Auzitegi Gorenera ailegatu da berriki, eta aldaketak irits litezke aurten.
Ikusi gehiago: Abortu eskubidea, kolokan AEBetan
Besteak beste, esperotakoa da abortuaren gaineko legean muga berriak ezartzea. Izan ere, gaur egun, kontserbadoreek dute gehiengoa AEBetako Auzitegi Gorenean. Bederatzi epaileetatik sei dira kontserbadoreak, zehazki. Gainera, azken asteotan beste gertakari batek ere bizitu du abortuaren aurkakoen itxaropena: Mississippik hamabost astera estutu du abortatzeko aukera. 24 astekoa zen lehen.
Aurreikuspenen arabera, Auzitegi Gorenak datorren ekain edo uztail bitartean argitaratuko du auziaren gaineko ebazpena. Orduan zehaztuak herrialde osoan izanen du eragina. |
2022-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/208684/adingabe-baten-gorpua-aurkitu-dute-ibaizabal-ibaian-galdakao-parean.htm | Gizartea | Adingabe baten gorpua aurkitu dute Ibaizabal ibaian, Galdakao parean | Gorpua joan den asteazkenean atzeman zuten. Gaztea Bizkaiko Aldundiaren zaintzapean zen; harrera zentro batean izandakoa. | Adingabe baten gorpua aurkitu dute Ibaizabal ibaian, Galdakao parean. Gorpua joan den asteazkenean atzeman zuten. Gaztea Bizkaiko Aldundiaren zaintzapean zen; harrera zentro batean izandakoa. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, joan den asteazkenean gorpu bat aurkitu zuten Ibaizabal ibaian, Galdakao (Bizkaia) inguruan. Emandako datuen arabera, hildakoa adingabe bat da, eta Bizkaiko Aldundiaren zaintzapean zen gaur egun, «behin-behinean». Migratzaile adingabeei eskainitako harrera zentro batean izandakoa zen aurrena. Aldundiak argitu du, halere, adingabea ez zegoela administrazioaren «ardurapean», «dokumentazio faltagatik».
Ertzaintzak ez du gertatutakoaren gaineko informazio gehiagorik eman oraingoz. Ikerketa zabaldu dute gertatutakoa argitze aldera. |
2022-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/208685/arkaitz-rodriguezen-zuzendaritza-taldeak-sortuko-militanteen-89ren-babesa-jaso-du.htm | Politika | Arkaitz Rodriguezen zuzendaritza taldeak Sortuko militanteen %89ren babesa jaso du | Hirugarren Kongresuko itxiera ekitaldia egin du Sortuk Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Zehaztu dituzte Nazio Kontseiluaren kideak: David Pla norabidetze estrategikorako gunearen arduraduna izanen da aurrerantzean, besteak beste. | Arkaitz Rodriguezen zuzendaritza taldeak Sortuko militanteen %89ren babesa jaso du. Hirugarren Kongresuko itxiera ekitaldia egin du Sortuk Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Zehaztu dituzte Nazio Kontseiluaren kideak: David Pla norabidetze estrategikorako gunearen arduraduna izanen da aurrerantzean, besteak beste. | Hondarrera ailegatu da Sorturen kongresua, azkenik. Alderdiko kideek asteazkenetik atzo artera izan zuten Nazio Kontseilua osatzeko hautagaiak bozkatzeko aukera, eta, epea itxita, gaur eman dute emaitzen berri. Independentziarako indarra lelopean, kongresuaren itxiera ekitaldia egin dute eguerdian, Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Ez da izan ustekaberik: militanteen botoen %89 eskuratu ditu Arkaitz Rodriguez buru duen zuzendaritza taldeak. Militanteen %6k bozkatu du ezetz eta, berriz, boto zuria eman dute %5ek.
Orain dela hilabete jakinarazi zuen Nazio Idazkaritza osatzeko hautagaien zerrenda. Orduan iragarritakoek eginen dute aurrera, botoen babesa erdietsita. Arkaitz Rodriguez izanen da idazkari nagusi aurrerantzean ere. Harekin batera, idazkaritza osatuko dute Nuria Altzugarai Gartziak (idazkari teknikoa), Oihana San Vicente Saez de Zerainek (barne koordinatzaileordea) David Pla Martinek (norabideratze estrategikorako Gunearen arduraduna), Itsasne Fernandez Duartek (barne antolaketaren arduraduna), Kizkitza Gil de San Vicente Gurrutxagak (ekintza politikoko arduraduna), Xabi Iraola Larraiak (herrigintzako arduraduna), Gotzon Elizburu Beristainek (komunikazio arduraduna), Elena Beloki Resak (nazioarteko arduraduna) eta Haimar Altuna Ijurkok (gatazkaren ondorioak konpontzeko batzordearen arduraduna).
Lurraldeetako buruzagitzei dagokienez, Lur Albizu Etxetxipia izanen da Nafarroako arduraduna. Jon Iker Aramendi Jimenez izanen da Arabakoa; Aitor Servier Etxexuri Ipar Euskal Herrikoa; Paul Laka Garamendi, Bizkaikoa; eta Aritz Arzallus Agirrezabala, aldiz, Gipuzkoakoa.
Arkaitz Rodriguezen hitzak
Ekitaldian hitza hartu du Arkaitz Rodriguezek. Atzean sentitzen duten babesa goraipatu du: «Ez da 10 edo 30 laguneko zuzendaritza bat, ehunka, milaka kidez osaturiko bat baizik». Hiru agur berezi egin nahi izan ditu. Baga: «Euskal preso politikoak bisitatzen ari diren senideei». Apurka presoak hurbiltzera egin dela esan du, baina harago egin behar dela: «Salbuespenezko legediak bertan behera geratu behar du». Eta zerumugan xede oraindik ere handiagoa bat jarri behar dela adierazi du: «Herri honek merezi du preso, iheslari eta deportatu politikorik gabeko etorkizun bat». Biga: kasu egin die mundu osoko «askapen mugimendu eta ezkerreko antolakundeko ordezkariei». Higa: azken agurrean, aurrez bidea ireki duten buruzagi politikoak oroitu nahi izan ditu: «konpromisozko bizitza oso bat» izan dutela esan du: «Gure mugimenduak eta gure herriak behin ere ez dute haien alde egin duzuen guztia eskertzerik izango». Sortuk «ziklo politiko berri bat» zabaltzeko era egin duela azaldu du. Eta oparotzat du orain arteko bidea: «Ezkerreko independentismoa indartu dugu, sozialki, elektoralki eta instituzionalki. Sortuko kideok egin dugu posible, Eusko Alkartasunako eta Alternatibako kideen batera, Aralarko kide ohiekin batera, baita bestea askorekin ere». Horiek horrela, Sortu «aldarri eraldatzaileek» abarotzat dutela adierazi du, eta, «estatu independente, sozialista eta feminista» bat eraikitzeko abagunea «gertuago» dagoela orain. Bide horretan aurrera egiteko, «zibilizazio berri ba» ehuntzeko zimenduak jarri behar dela esan du: «Zibilizazio sozialista bat». Adierazi du pandemiak «biluztu» egin dituela «neoliberalismoaren dogma nagusiak» eta horien aurka egiteko «aukera berriak» ere sortu direla. Prozesu eraldatzaile horretan «botere bokazio eta botere estrategia» batekin jardun behar dela uste du: «Berdin kalean zein instituzioetan». Espazio guztietan jardun behar dela nabarmendu du: «Gu jaio ginen irabazteko». Erronken artean, «burujabetzaren berreskurapena» dagoela esan du: «Burujabetza behar dugu, estatu propio bat». Bide horretan aurrera egiteko EH Bilduren eta EH Bairen baitan jardun behar dela defendatu du, eta «fronte» are zabalago bat irekitzera ere egin behar dela. Horiek lortzeko «herri bulkada berri bat» sustatu behar dela uste du: «berpizkunde kultural eta nazional» berri baten abaroan ernaldu behar dela prozesua.
Ordezkaritza zabala
Kongresu itxierako batzarrean hainbat ordezkaritzak parte hartu dute, gonbidatu gisa. Talde politiko ezkertiar eta sindikatuetako ordezkariak egon dira, eta euskalgintza, hezkuntza, feminismo eta bestelako eragile sozialetakoak. Nazioarteko ordezkaritza bat ere izan da: Galizia, Katalunia, Palestina, Kurdistan, Uruguai eta Irlandako ordezkariak izan dira. Izurria tarteko, erdi presentziala izan da bilkura, eta hainbat militantek telematikoki jarraitu dute. Prebentzio neurri gisara, CO2 monitorizazio protokolo bat ezarri da, eta aireztapen naturala eta mekanikoa kontrolatu dira, neurgailuen bidez. |
2022-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/208686/amarik-gabeko-urtebetetze-eguna.htm | Politika | Amarik gabeko urtebetetze eguna | Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoen alaba Izadik bihar beteko ditu 3 urte. Kartzelatik atera beharko du orduan, Espainiako espetxe legediak hala aginduta, eta amarengandik bereizi. Gutierrez atzo atera zen espetxetik, hirugarren graduan. | Amarik gabeko urtebetetze eguna. Maria Lizarraga eta Iñigo Gutierrez euskal presoen alaba Izadik bihar beteko ditu 3 urte. Kartzelatik atera beharko du orduan, Espainiako espetxe legediak hala aginduta, eta amarengandik bereizi. Gutierrez atzo atera zen espetxetik, hirugarren graduan. | Hiru urtez amarekin egon da egunean 24 orduz, eta, egun batetik bestera, harengandik bereizi, eta, dena ongi badoa, ikusten ahalko du ia bakarrik urtean 24 orduz». Zuritik beltzera bat-batean, eta zer eta bere urtebetetze egunean. «Urtarrilaren 23an beteko ditu 3 urte, eta, legediak markatzen duen bezala, egun horretan utzi beharko du espetxea, ama bertan utzita». Maria Lizarraga Merino eta Iñigo Gutierrez Carrillo euskal presoen alaba Izadiren kasuaz mintzo da Itxaso Torregrosa burlatarra (Nafarroa), Izadi Gurasoekin Etxera plataformaren izenean. Izan ere, Espainiako espetxe legediak arautzen duen gisan, preso dauden emakumeen seme-alabak 3 urte betetzen dituzten arte egon daitezke espetxean euren amekin, baina, hortik aitzina, atera egin behar dute, amengandik bereizita. Izadik aita ere preso du: atzo arte hirurak zeuden Aranjuezko espetxean, Madrilen, eta haurrak bi gurasoengandik berezi beharra zeukan. Baina atzo atera zuten Gutierrez espetxetik, azkenean: hirugarren graduan. Aitarekin bederen elkartzen ahalko da umea, beraz.
Bihar izanen da Izadiren hirugarren urtebetetzea, hain justu, eta amarengandik orduan gertatzekoa den banantzea nola edo hala ekidin nahi du Izadi Gurasoekin Etxera plataformak: «Zehazki nola gauzatzen den berdin zaigu, baina eskatzen dugu edozein irtenbide bereizketa hori ez dela gertatuko bermatuko duena». Taldearen beraren izenak dioen gisan, horixe baitute helburua: Izadi haurrarekin batera, guraso presoak ere atera daitezela espetxetik; eta, kasu honetan, ama.
Albiste on bat jaso du berriki plataformak, atzo erdizka gauzaturikoa: Espainiako Espetxe Erakundeek joan den abenduaren 30ean jakinarazi zuten Lizarraga eta Gutierrez Euskal Herrira ekarriko zituztela, eta Gutierrezi, gainera, hirugarren gradua emanen ziotela. Atzo etorri zen Gutierrez Euskal Herrira, baina ez, ordea, Lizarraga: «Uste dute igandera arte behintzat Aranjuezen egongo dela, hemen ez dagoelako familia modulurik. Gure esperantza da umea atera orduko mugituko dutela». Plataformarentzat, «pauso» bat da bi presoak Euskal Herriratzea eta Gutierrezi hirugarren gradua ematea, baina ez «nahikoa», halere: «Modu batean edo bestean, aitarekin egoteko aukera izango du Izadik, eta ez ditu bidaia luzeak egin beharko, baina ama ere behar du».
Bereizketa gerta ez dadin, protesta eginen dute bihar Algortan (Bizkaia), han biziko baita Izadi aurrerantzean —Gutierrez hangoa da—. Burlatatik ere autobus bat antolatu dute, Lizarragaren herritik, eta Torregrosak azaldu du kalejira eta ekitaldi bat eginen dituztela Algortan. 12:00etan abiatuko dute mobilizazioa, Txiki eta Otaegi plazan. Plataformako kideak jakinarazi du, nolanahi den, igandetik aitzinera ere segituko dutela lanean, bi gurasoak eta haurra elkarrekin egon daitezen: «Mariak kasik eginak ditu zigorraren hiru laurdenak, eta bestela ere abokatuek esan ziguten aukera duela hirugarren gradua lortzeko. Ez gara eskatzen ari ezinezkoa den zerbait, borondate kontua da».
Eusko Jaurlaritzari ere egin dio deia Torregrosak, orain Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeen eskumena duenez gero: «Euskal Herrian egun ez dago ez tutoretzapeko etxerik, ez amen modulurik, ez familia modulurik. Airean dago ama izateko eskubidea». Halako egoerei «irtenbidea» emateko eskatu du.
Urte gorabeheratsuak
Hiru urte bete arte amarekin kartzelan egoteko eskubidea duten arren, umeak ez daude preso, eta, beraz, teorian eskubidea dute tarte horretan guzian kanpora ateratzeko. Izadiren kasua ez da erraza izan, ordea, koronabirusa egokitu zaiolako tartean. Torregrosa: «Gaixoak kasik denetarik pasatu behar izan du». Azaldu du irteerak egiten hasi bezain pronto ailegatu zela birusa, eta, beraz, kartzelan eduki zutela umea: «Urte eta erdi edo gehiago bisean bisekorik gabe eta kalera ezin ateraz pasatu du». Horrek «estimulu falta» eta kanpoarekin harremana eduki ezin izatea ekarri dizkio: «Espetxeak ez daude inorentzako pentsatuak, heldu batentzat ere ez, baina pentsa modulu normal bat urte bat edo bi urteko ume txiki batentzat! Gaur da eguna non Izadik oraindik ez dituen lehengusu batzuk ezagutzen, eta bere birramama aurreko astean ezagutu zuen lehenengo aldiz, ia hiru urterekin». Zehaztu du eskolan ere orain hasiko dela: «Ezin izan du hasi gainontzeko umeek bezala. Hurbilago egongo balitz, igual ahalko zuen».
Abenduan utzi zioten umeari kanpora ateratzen, azkenean, baina gero ezin izan zuen berriro espetxera sartu, joan den astera arte: «Egon zen ez zekiela noiz ikusiko zituen gurasoak berriro». Egindako lorpen guziak «borrokaren ondorio» izan direla uste du Torregrosak: erraterako, aitarekin elkartu ahal izatea. Baina kexu da: «Gurasoekin egoteko eskubidea behin eta berriro ukatua izan zaio». Eskubide gehiago ere bai, plataformako kidearen ustez: elikadura osasuntsu bat izatekoa, egonkortasunarena... «Profesionalek esaten dute norberaren nortasunean eta garapenean adinik inportanteena 6 urte bitarte dela, batez ere 3 urte arte, eta batez ere lehenengo urtea; eta horretan atxikimenduak kristoren garrantzia dauka». Bada, Izadiri aita eta ama diren «atxikimendu figura» horiek «ukatu» dizkiotela salatu du Torregrosak. Orain haur motxiladuna izatera pasatuko da Izadi, gainera, eta egoera berean dauden haur eta nerabeak izan ditu gogoan burlatarrak: «Ume pila bat dago pandemia hasi zenetik ez dakitenak aita edo ama edo biak noiz ikusiko dituen: ez dago bisean bisekorik espetxe gehienetan orain». |
2022-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/208687/nbek-ikerketa-bat-eskatu-du-saudi-arabiak-gidatutako-koalizioaren-bonbardaketen-gainean.htm | Mundua | NBEk ikerketa bat eskatu du Saudi Arabiak gidatutako koalizioaren bonbardaketen gainean | Migratzaileentzako zentro bat bonbardatu zuten atzo, Saada hirian. Huthi matxinoen arabera, gutxienez 82 dira hildakoak. | NBEk ikerketa bat eskatu du Saudi Arabiak gidatutako koalizioaren bonbardaketen gainean. Migratzaileentzako zentro bat bonbardatu zuten atzo, Saada hirian. Huthi matxinoen arabera, gutxienez 82 dira hildakoak. | Ikerketa «eraginkor eta gardena» galdegin du Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak, Yemengo Saada hirian atzo izan ziren bonbardaketen gainean. Saudi Arabiak gidatzen duen nazioarteko koalizioak migratzaileak hartzeko zentro bat suntsitu zuela salatu dute hiria kontrolpean duten matxino huthiek eta giza eskubideen aldeko hainbat gobernuz kanpoko erakundek.
Huthien esanetan, hildakoak 82 dira gutxienez. Gurutze Gorriak adierazi du ehun baino gehiago direla hildako eta zaurituak, eta, Mugarik Gabeko Medikuen arabera, berrehun inguru dira zaurituak bakarrik. «Oraindik gorpu asko daude bonbardaketen tokian, jende askok jarraitzen du desagertuta», azaldu du Ahmed Matah erakundeak Yemenen duen misioaren buruak.
Huthiek salatu dute nazioarteko koalizioak «jakinaren gainean» egin duela eraso zibilen kontra. Nazioarteko erakundeak esku hartzera deitu ditu Taha al-Motawakel huthien gobernuko Osasun Ministroak. «Gizateriaren kontrako gerra krimentzat jotzen dugu». Sendagaiak lortzeko laguntza eskatu du baita ere.
Riad buru duen koalizioak, aldiz, ukatu egin du Saada bonbardatu duenik. Onartu du Hodeidah hiriari egin ziotela eraso, atzo, mendebaldeko kostaldean dagoen hiri horretako portua armen kontrabandorako gunea dela argudiatuta. Zehazki, Iranek huthiei bidalitako armentzako sarbidea dela esan du Saudi Arabiako Gobernuak. Hodeidahen «bonbardaketa zehatzak» egin dituela gaineratu du, «miliziaren azpiegiturak» suntsitzeko helburuarekin. Koalizioak jaurtitako lehergaiek telekomunikazio zentro bat kaltetu zuten, Yemenen Interneterako konexioa bermatzeko oinarrizkoa dena. Erasoak sarearekiko lotura eten du herrialde osoan.
Huthien kontrako bonbardaketak ugaritu egin ditu Saudi Arabiak gidatutako aliantzak, matxinoek Abu Dhabi Arabiar Emirerri Batuetako hiriburuari eraso egin ziotenetik, joan den astelehenean, misil eta bonba drone bidez —Arabiar Emirerri Batuak Yemenen huthien aurka borrokan ari den nazioarteko aliantzaren kide da—. Koalizioak beste eraso batekin erantzun zuen, asteartean, eta gutxienez hamalau herritar hil zituen Sana Yemengo hiriburuan.
Segurtasun Kontseilua, «lerratuta»
NBEren Segurtasun Kontseiluak huthiek Arabiar Emirerri Batuetan egin dituen erasoak gaitzetsi zituen atzo, eta giza eskubideen aldeko hainbat elkartek kontseiluaren adierazpena kritikatu dute, alde bakarraren erasoak salatu dituelako, Riadekin «lerratuta». Gordin mintzatu da Jamal Benomar NBEren Yemenerako misioaren buru izandakoa. Nabarmendu du nazioarteak ez dituela Yemenen gertatu diren gerra krimenak zigortu, eta NBEren Segurtasun Kontseiluko kideei egotzi die horren ardura. «Errealitatea da [Segurtasun Kontseiluko] bost kideak Saudi Arabia Yemenen gerra amaitzera bultzatu eta Yemengo aldeak prozesu politiko batean engaiatzera bideratu beharrean, elkarren artean lehian aritu direla Saudi Arabiarekin eta Arabiar Emirerri Batuekin irabazi handiko kontratuak lortzeko».
Gerra 2014an lehertu zenetik, 130.000 herritar baino gehiago hil dituzte Yemenen, ACLED elkartearen arabera. Gobernuz kanpoko hainbat erakundek salatu dute gerrak munduko krisi humanitario larriena eragin duela, eta gerra krimenen ardura leporatu diote, bereziki, Saudi Arabiak gidatutako koalizioari, bonbardaketetan milaka zibil hiltzeagatik eta Yemenentzat oinarrizkoak diren azpiegiturak suntsitzeagatik. Huthiak ere egin dituzte gerra krimenen erantzule, eta haurrak soldadu gisa erabili izana egotzi diete.
AEBetako Gobernuak «kezka» adierazi du Yemenen gatazka laztu dela eta. Antony Blinken Estatu idazkariak tentsioa baretzera deitu ditu bi aldeak. Joe Biden AEBetako presidenteak asteazkenean adierazi zuen bere gobernua aztertzen ari dela huthiak «terroristen» zerrendan berriz sartzeko aukera. Huthien kontrolpeko lurraldean, manifestazioak egin zituzten atzo, «AEBen erasoak» arbuiatzeko. |
2022-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/208688/ziuetan-presioa-dagoela-onartu-du-txibitek.htm | Gizartea | ZIUetan «presioa» dagoela onartu du Txibitek | Intzidentzian beherakada bat ikusten bada ere, erietxetako «okupazioan» hamabost bat egunean ez dela igarriko esan du. | ZIUetan «presioa» dagoela onartu du Txibitek. Intzidentzian beherakada bat ikusten bada ere, erietxetako «okupazioan» hamabost bat egunean ez dela igarriko esan du. | Nafarroako Gobernuko lehendakari Maria Txibitek hizpide izan du gaur COVID-19aren izurria. ZIU Zainketa Intentsiboetako Unitateetako «presioaren» harira adi jarraitu behar dela onartu du. Hala ere, hobekuntza erakusten duten datuak ere badirela argudiatu du: «Aste honetan, aurrekoarekin alderatuta, kasuak %30 apaldu dira». Erietxeetako «okupazioan», ordea, hamabost bat egun beharko dira hobekuntza horren ondorioak igartzen hasteko.
Hilaren amaiera bitartean, bederen, izurriaren eragina apaltzeko prebentzio neurriak indarrean egongo direla esan du Txibitek. Hortik aurrera zer egin ez dutela argi adierazi du: «Astearen erdialdera erabakiko dugu zer egin neurriekin». Gaueko aisialdia mugatuta dago, eta neurrien ondorioak, batez ere, alor horretan lanean dihardutenek «pairatzen» dituztela onartu du.
Kexu dira osasun profesional asko izurriaren ondorioz duten lan zamarengatik, eta horien aldarrien muinean dauden arrazoibideak ulertzen dituela esan du Txibitek.«Ia bi urte daramatzate atsedenik hartu gabe». Adierazi du ezinbestekoa dela pandemia mendean hartzea lehen mailako osasun arretan-eta lehengo martxara itzultzeko, eta arta hobetzen hasteko.
Ostiralean zazpi pertsona hil ziren COVID-19aren ondorioz Nafarroan, eta 29 eraman behar izan zituzten erietxeetara. 1.864 kasu positibo atzeman zituzten. |
2022-1-22 | https://www.berria.eus/albisteak/208689/osasun-ziurtagiriaren-aurkako-protesta-egin-dute-bilbon.htm | Gizartea | Osasun ziurtagiriaren aurkako protesta egin dute Bilbon | Bizitza plataformak antolatu du; «diktadurarako pasaportea» deritzote eta, «askatasunaren» izenean, gaitzetsi egin dute erabilera | Osasun ziurtagiriaren aurkako protesta egin dute Bilbon. Bizitza plataformak antolatu du; «diktadurarako pasaportea» deritzote eta, «askatasunaren» izenean, gaitzetsi egin dute erabilera | Manifestazio jendetsua egin dute gaur arratsaldean Bilbon, Bizitza plataformak deituta, osasun ziurtagiriaren aurka. «Diktadurarako pasaportea» deritzote. «Askatasunaren» izenean, ziurtagiria eskatzeko indarrean dauden neurriak bertan behera uztea nahi dute. Bizitza plataformaren arabera, «inoiz ezagutu gabeko totalitarismoari» atea ireki dio osasun ziurtagiri horrek: «Itzulerarik gabeko atea». Manifestazioan txertoaren eraginkortasuna auzitan jartzen duten pankartak erakutsi dituzte, eta «askatasunaren» aldeko mezuak ugariak izan dira.
Orri bat banatu du Bizitzak manifestazioan parte hartu dutenen artean. Bertan ziurtagiriaren erabilera «apartheidarekin» parekatu dute. Adierazi dute, gainera, populazioa txertatu ahala, COVID-19arekin kutsatutakoen kasuak eta gaitzak eragindako hildakoak ugaritu egin direla. Txertoak «esperimentu geniko bat» direla argudiatu dute eta xede bakar bat dutela: «Kontrola». Erakutsi dituzten mezu hainbatetan, umeen txertaketaren kontrako aldarriak zabaldu dituzte, umeekin «esperimenturik» ezin dela egin esanez.
Euskal Herri osoan da egun beharrezkoa ziurtagiria toki publiko askotan aurkeztea. Frantziako Konstituzio Kontseiluak txertatze ziurtagiriari onespena eman dio aste honetan, eta astelehenetik txertatuta egotea ezinbestekoa izango da toki ugaritara sartzeko. Baionan ere egin dute gaur protesta. |
2022-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/208726/milaka-lagun-mobilizatu-dira-osasungintza-publikoaren-alde-bilbon-donostian-eta-gasteizen.htm | Gizartea | Milaka lagun mobilizatu dira osasungintza publikoaren alde Bilbon, Donostian eta Gasteizen | ELA, Satse, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deituta, Osakidetzan duten egoera «jasangaitza» salatu dute. Neurriak hartzeko eskatu diote Jaurlaritzari. | Milaka lagun mobilizatu dira osasungintza publikoaren alde Bilbon, Donostian eta Gasteizen. ELA, Satse, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deituta, Osakidetzan duten egoera «jasangaitza» salatu dute. Neurriak hartzeko eskatu diote Jaurlaritzari. | «Nik bai, nik sinesten dut osasungintza publikoan. Lan baldintza duin batzuengatik». Hori irakurtzen zen atzo Bilbon, Donostian eta Gasteizen egindako mobilizazioen pankartetan. Milaka lagunek Osakidetzan den egoera «jasangaitza» salatu dute gaur, eta neurriak hartzeko eskatu diote Eusko Jaurlaritzari, baliabideak handitzeko. Bilboko mobilizazioa izan da jendetsuena.
ELA, Satse, LAB, CCOO eta UGT sindikatuen deialdira gehitu dira EH Bildu, Elkarrekin Podemos eta Ezker Anitza alderdi politikoak, baita bestelako hainbat eragile ere, tartean, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua eta Bizkaiko Medikuen Elkargoak.
Sindikatuen arabera, jokoan dagoena «osasungintza publikoaren etorkizuna da». Zehazki, Osakidetzari zera eskatu diote: «lehen arreta indartzeko epe luzerako plangintza sendoa». Gai hori sakon jorratu du gaurko BERRIAk. Azaldu dutenez, egoerak hobera egiten ez badu, mobilizazio gehiago deituko dituzte, eta ez dute baztertu greba egiteko aukera.
Salaketak
Manifestazioen aurretik, sindikatuek azpimarra egin dute gaur mobilizatzera bultzatu dituzten arrazoietan. ELAk, adibidez, salatu du Osakidetzara bideratzen den aurrekontua duela hamar urtekoa baino txikiagoa dela: «EAEn BPGaren %4,9 bideratzen da osasungintzara; Espainian %6 inbertitzen da, eta Europako batezbestekoa %7 da». Gehitu dute Osakidetzak langile gehiegi dituela aldi baterako lan kontratuarekin, beharginen %58.
Ikusi gehiago: Sarbide bat baino gehiago
LABek, berriz, esan du Osakidetzaren arazoa egiturazkoa dela, eta gaur egun duen kolapsoa gaitzetsi du: «Herri gisa erantzun behar diogu aurrekorik ez duen eraso global honi».
CCOOk azpimarratu du osasungintza publikoa ongizate estatuaren oinarririk garrantzitsuenetako bat dela. «Azken urteetako murrizketen ostean, ordea, COVID-19ak kolapsoa eragin du». ELAren antzera, Osakidetzan diru gutxiegi inbertitzen dela salatu du.
UGTk langileen egoera nabarmendu du, «ahituta, nekatuta eta nazkatuta» daudelako. Eta, azkenik, Satsek salatu du herritarrek Osakidetzara joateari utzi diotela: «Tentsioa geroz eta nabariagoa da ospitaleetan, eta ez dugu nahikoa langile». Urrian 4.000 behargin kaleratu izana ere gaitzetsi dute. |
2022-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/208727/52-urteko-motorzale-bat-hil-da-villabona-parean.htm | Gizartea | 52 urteko motorzale bat hil da Villabona parean | Ezbeharra 15:50 aldera gertatu da. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko. | 52 urteko motorzale bat hil da Villabona parean. Ezbeharra 15:50 aldera gertatu da. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko. | Motor gidari bat hil da gaur arratsaldean N-1 errepidean, Villabona parean (Gipuzkoa). Eusko Jaurlaritzako segurtasun sailak jakinarazi duenez, 15:50 aldera gertatu da ezbeharra.
Ordu batzuez errail bat itxi behar izan zuten, eta Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko. |
2022-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/208728/osasunak-eta-athleticek-irabazi-egin-dute-etxetik-kanpo-realak-berdindu-egin-du-etxean.htm | Kirola | Osasunak eta Athleticek irabazi egin dute etxetik kanpo; Realak berdindu egin du etxean | Osasunak urritik lehen aldiz irabazi du etxetik kanpo, Granadan (0-2). Athleticek Rayo menderatu du (0-1), eta Realak ezin izan du golik sartu Getaferen aurka (0-0). Alavesek 0-1 galdu du Bartzelonaren aurka. | Osasunak eta Athleticek irabazi egin dute etxetik kanpo; Realak berdindu egin du etxean. Osasunak urritik lehen aldiz irabazi du etxetik kanpo, Granadan (0-2). Athleticek Rayo menderatu du (0-1), eta Realak ezin izan du golik sartu Getaferen aurka (0-0). Alavesek 0-1 galdu du Bartzelonaren aurka. | Momentuz, Espainiako Ligako 22. jardunaldia ona da euskal taldeentzat: bederatzitik zazpi puntu poltsikoratu dituzte. Osasunak garaipen garrantzitsua eskuratu du Granadaren zelaian (0-2), David Garciaren eta Kike Garciaren golei esker; Athleticek bolada onari jarraipena eman dio Rayoren zelaian (0-1), gaur hasieratik lehen aldiz jokatu duen Nico Serranoren golari esker; eta Realak ezin izan du garaipena lortu Getaferen aurka Anoetan (0-0). Alavesek partida ona egin du Bartzelonaren aurka, baina, azkenean, 0-1 galdu du.
Granada 0-2 Osasuna
Atzelaria da David Garcia, baina aurrelarien zenbakietan dabil aurten: denboraldiko laugarren gola sartu du gaur Granadan, eta, beste gola sartu duen Kike Garciarekin batera, Osasunaren denboraldiko golegile nagusia da. Bi garciatarren golek balio izan diete gorritxoei etxetik kanpo garaipen bat eskuratzeko aspaldiko partez, urriaren 17tik (1-2 Vila-realen) ez baitzuten lortu halakorik.
Neurketari bikain ekin dio Osasunak, eta etengabe ibili da Granadaren atearen inguruan. Gola ere sartu du, baina baliogabetu egin du epaileak. Minutuek aurrera egin ahala, hobetzen hasi da Granada, eta izan ditu bere aukerak.
David Garciak, nola ez, korner jaurtiketa batean sartu du gola, burukada bikain bati esker, 63. minutuan. Gutxi geroago izan du bigarrena sartzeko abagune zoragarri bat Chimy Avilak, baina ondo erantzun dio Maximiano atezainak. Avilak ez, baina Kike Garciak bai: 89. minutuan itxi du neurketa aurrelariak, Nacho Vidalen jokaldi on baten ostean.
Osasunak 28 puntu ditu sailkapenean; azken hiru neurketetatik bi irabazi ditu, eta garaipenaren bidera itzuli dela dirudi. Ea ez den irudipen hutsa.
Rayo 0-1 Athletic
2022. urtea ederki hasi duena Athletic da. Superkopako finalerako sailkatu zen Atletico Madril kanporatuta, Bartzelona Errege Kopatik kanpo utzi du, eta, Ligan, Rayo Vallecanoren zelaian irabazi du gaur (0-1). Rayok, orain, Athleticek baino puntu bat gehiago du sailkapenean. Aurkari zuzena da Europara sailkatzeko lehian, eta, beraz, berebiziko garrantzia zuten gaurko hiru puntuek. Andoni Iraolaren taldeak denboraldi osoan etxean galdu duen lehen partida izan da.
Neurketako heroia Nico Serrano izan da. Marcelinok lehen aldiz jarri du hasieratik 18 urteko gaztea, eta nafarrak bikain erantzun du: hark sartu du garaipenaren gola, 29. minutuan. Boleaz, bikain errematatu du Berenguerrek zuzenduta kontraeraso bat. Gero, atzean sartuta eutsi dio emaitzari Athleticek, baina Rayok ez du aukera argiegirik ere sortu. Kontraerasoan, izan dituzte bigarrena sartzeko aukerak ere zuri-gorriek.
Gaurko garaipenari esker, sailkapen nagusian bederatzigarren postuan da Athletic, 31 punturekin.
Reala 0-0 Getafe
Realak, sailkapen nagusian, Osasunak baino sei puntu gehiago ditu, eta Athleticek baino hiru gehiago. Gaur, ordea, hura izan da, momentuz, garaipena eskuratu ez duen euskal talde bakarra. Eta ez merezi izan ez duelako. Estutu du Imanol Alguacilen taldeak, baina ezin izan dio golik sartu Getaferi. David Soria atezaina izan da bisitarien jokalaririk onena, eta baloi bat zutoinera ere bidali du Isakek azken minutuan.
Neurketa ederra jokatu dute bi taldeek, biek izan dituzte aukerak, baina argienak etxekoenak izan dira. Lana izan du Alex Remirok, baina are gehiago Soriak. Ikusgarriena, Le Normandi gelditu dion bat. Atepean errematatu du baloia atzelariak, baina atezainak hatz puntekin ukitu du baloia, eta zutoinera bidali du.
Alguacilek Isak eta Silva sartu ditu bigarren zatian, eta arriskua sortu dute haiek. Suediarrak izan ditu bi argienak azken minutuetan, baina ezin asmatu hark ere.
Sailkapenean bosgarren postuan da Reala, 34 punturekin. Bi puntu eskasera ditu Txapeldunen Ligara sailkatzeko postuak, baina atzetik talde asko ari dira presio egiten. |
2022-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/208729/ezinean-dabiltza-ezkurdia-eta-tolosa.htm | Kirola | Ezinean dabiltza Ezkurdia eta Tolosa | Sailkapenaren goialdean sendotu dira Irribarria eta Rezusta, seigarren garaipena lortuta. Estu dago sailkapena. | Ezinean dabiltza Ezkurdia eta Tolosa. Sailkapenaren goialdean sendotu dira Irribarria eta Rezusta, seigarren garaipena lortuta. Estu dago sailkapena. | Iker Irribarria eta Beñat Rezustak 22-10 irabazi diete gaur Joseba Ezkurdiari eta Xabier Tolosari, Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Galtzaileek geroz eta urrunago dute seigarren postua, hamar neurketatik bi soilik irabazita sailkapeneko azken postuan baitaude. Irabazleek, berriz, sei irabazi dituzte, eta bigarren postuan daude. Lau neurketa falta dira ligaxka amaitzeko.
Gaurko neurketa hasieratik amaierara arte kontrolatu dute Irribarria-Rezustak: 3-2, 6-2, 12-3, 13-4, 18-8 eta 22-10. Ezer gutxi egin ahal izan dute Ezkurdia-Tolosak.
Lau jardunaldi falta direlarik, izugarri estu dago dena. Batez ere, lehen postuetan dago saltsa: bost bikote daude bi garaipenen tartean. Alde hori dago lehen postutik bosgarrenera.
Aurreneko bi tokietan zeuden bikoteek galdu izanak eragin du horrenbesteko parekotasuna. Jokin Altunak eta Julen Martijak 22-13 irabazi zieten atzo Danel Elezkanori eta Jose Javier Zabaletari Iruñean. Jon Ander Peñak eta Jon Ander Albisuk, berriz, 22-14 hartu zituzten mendean Unai Laso eta Ander Imaz Markina-Xemeinen (Bizkaia).
Emaitza horiek honela utzi dute sailkapena: Elezkano II.a-Zabaletak zazpi garaipen dituzte; Irribarria-Rezustak, Laso-Imazek eta Altuna III.a-Martijak, sei; eta Peña II.a-Albisuk, bost. Pozik egongo dira Aspeko eta Baikoko arduradunak eta pilotazaleak, itxura osoa baitu ligaxkak azkeneraino emozioari eutsiko diola. |
2022-1-23 | https://www.berria.eus/albisteak/208730/babesa-adierazi-diete-aroztegiko-proiektua-gelditzeagatik-deklaratzera-deitutako-herritarrei.htm | Gizartea | Babesa adierazi diete Aroztegiko proiektua gelditzeagatik deklaratzera deitutako herritarrei | «Enpresa espekulatzaile eta suntsitzaileen menpe dauden gobernu eta epaitegiek sei herritar deitu dituzte deklaratzera, baina proiektu hau herri oso batek gelditu du», adierazi dute. Elkarretaratzera deitu dute urtarrilaren 27rako. | Babesa adierazi diete Aroztegiko proiektua gelditzeagatik deklaratzera deitutako herritarrei. «Enpresa espekulatzaile eta suntsitzaileen menpe dauden gobernu eta epaitegiek sei herritar deitu dituzte deklaratzera, baina proiektu hau herri oso batek gelditu du», adierazi dute. Elkarretaratzera deitu dute urtarrilaren 27rako. | «Onartezina da baliabide publikoak herritarren borondatea defendatzeko erabili beharrean lurra eta ingurua xehatzen ari direnen beharretarako erabiltzea». Hala salatu dute gaur, Lekarozko plazan (Nafarroa), hainbat herritarrek: «Enpresa espekulatzaileen galerak diru publikoarekin estaltzen diren bitartean, herri lurrak eta nekazaritza lurrak defendatzen dituztenei errepresio ekonomikoa ezarri nahi zaie».
Izan ere, ustez Aroztegiko proiektua gelditzeagatik, sei lagun deklaratzera deitu ditu Nafarroako Auzitegiak. Besteak beste, haiei babesa adierazteko elkartu dira gaur. Udaberrian egin zuten protesta, luxuzko 228 etxebizitza, 126 logelako hotel bat, spa gune bat eta golf zelai bat eraikitzeko proiektua geldiarazteko asmoz.
«TEX eta Palacio de Arozteguia SM enpresa espekulatzaile eta suntsitzaileen menpe dauden gobernu eta epaitegiek sei herritar deitu dituzte deklaratzera, baina proiektu hau herri oso batek gelditu du, ez sei pertsona horiek. Beraz, epaiketa hau herri oso baten kontrako erasotzat hartzen dugu», adierazi dute, eta eraso horri kolektiboki erantzungo diotela esan dute.
Erantzukizunak
Horretaz gain, dagozkien erantzukizunak hartzeko eskatu diete Nafarroako Gobernua babesten duten alderdiei: «Gatazka honek irtenbide politiko erraza du: proiektu hau betiko geldiaraztea», adierazi dute. Azkeneko aldiz irailean bildu ziren haiekin: «Talde parlamentario ezberdinekin bildu eta gure eskaera helarazi arren, isiltasun konplizea bertzerik ez dugu entzun», salatu dute.
Azkenik, urtarrilaren 27an Iruñean biltzeko deia egin dute, 09:00etan, Nafarroako Auzitegiaren parean. Deklaratzera doazenei babesa erakutsiko diete, eta epaiketa gaitzetsiko dute. Gaur irakurri duten oharra 30 eragilek baino gehiagok sinatu dute. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208731/barantildeaindar-bat-hil-da-suitzako-alpeetan-eskiatzen-ari-zela.htm | Gizartea | Barañaindar bat hil da Suitzako Alpeetan, eskiatzen ari zela | Igandean gertatu da ezbeharra. Hildakoa Barañaingo (Nafarroa) gizon bat da, 46 urtekoa. | Barañaindar bat hil da Suitzako Alpeetan, eskiatzen ari zela. Igandean gertatu da ezbeharra. Hildakoa Barañaingo (Nafarroa) gizon bat da, 46 urtekoa. | 46 urteko gizonezko barañaindar bat (Nafarroa) hil da igandean Zermatten, Suitzako Alpeetan. Eskiatzera joana zen zenbait lagunekin, eta istripua izan du.
Larrialdi zerbitzuek ez dute gertatutakoari buruzko informazio gehiago argitaratu oraingoz. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208732/izurritearen-bilakaeran-joera-aldaketa-bat-dagoela-baieztatu-du-sagarduik.htm | Gizartea | Izurritearen bilakaeran «joera aldaketa» bat dagoela baieztatu du Sagarduik | Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du intzidentziak goia jo duela, eta astebetean ospitaleratzeak %25 jaitsi direla. Lehen arretan 198 lanpostu betetzeko langilerik ez dagoela ohartarazi du Susana Martin lehen arretako zuzendariordeak. | Izurritearen bilakaeran «joera aldaketa» bat dagoela baieztatu du Sagarduik. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du intzidentziak goia jo duela, eta astebetean ospitaleratzeak %25 jaitsi direla. Lehen arretan 198 lanpostu betetzeko langilerik ez dagoela ohartarazi du Susana Martin lehen arretako zuzendariordeak. | Izurritearen bilakaeran «joera aldaketa» bat atzematen du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Aldagaiek hala erakusten dutela azaldu du gaur Gotzone Sagardui Osasun sailburuak, Eusko Legebiltzarrean. Azken hamalau egunetako intzidentzia metatuak goia jo zuen urtarrilaren 11n (7.038,61 kasu), eta geroztik behera egin du; atzo, 4.497,23 kasukoa zen, Sagarduik jakinarazi duenez. Horrez gain, ugaltze tasa 1en azpitik dago oraindik ere, nahiz eta atzo aldagai horrek 0,03 gora egin zuen, eta orain 0,73koa da. Ospitaleetan ere arindua sumatzen hasi dela azaldu du Sagarduik, eta datua eman du: astebetean %25 egin du behera ospitaleratze kopuruak. ZIUetan birusaren sintomak larriagotuta dauden gaixoen kopurua handia bada ere, egoera «egonkortu» egin dela esan du Sagarduik. Zehaztu du joera aldaketa «motela» dela, eta «zuhurtzia» galdegin du, oraindik kutsatze kopurua eta ospitaleetako presioa handia delako. Hala, Osakidetzak oraindik ezin die programatutako ebakuntza askori aurre egin, Sagarduik ohartarazi duenez.
Egun indarrean diren neurriekin zer gertatuko den ez du argitu sailburuak. Aste honetan dei dezake lehendakariak Labiren bilerara, ostiralean amaitzen delako neurri murriztaile gehienentzako jarritako epea, eta gaur zortzi bukatuko delako COVID ziurtagiriarena. Hala ere, datozen egunetako bilakaeraren zain dago Jaurlaritza, neurriei eutsi edo haiek bertan behera uzteko erabakia hartzeko.
Lehen arreta Atzo, milaka lagun mobilizatu ziren osasungintza publikoaren alde Bilbon, Donostian eta Gasteizen, eta gaur Osakidetzaren lehen arretaren analisia ere egin du Sagarduik. Jakinarazi du hainbat neurri hartu direla lehen arretako egoera hobetzeko. Hala nola: administrazio arloko 140 pertsona kontratatu dira; telefono bidezko arreta «indartu» da kutsatzeei eta egoera partikularrei buruzko zalantzak argitzeko; Osasun Sailaren webgunea eguneratu da herritarrek hainbat kasuistikatan bete beharreko jarraibideak «modu argi eta eskuragarrian» izan ditzaten; sintomak dituztenentzako, kontaktu estuak direnentzako eta farmazia test batean positibo eman dutenentzako formularioak bateratu dira, eta komunikabideetan kanpaina bat martxan dago. Haren hitzetan, orain antigeno proba gehiago egiten dira, proba diagnostikoak egiteko eta txertoa jartzeko bitarteko lekuak ireki dira, eta, gaixo agiriak tramitatzeko bide telematikoari esker, 110.000 eskaera baino gehiago lehen arretatik atera dira. Oposizioak positiboak zenbatzeko protokolo aldaketari egindako kritikei erantzunez, berriz, jakinarazi du gaur egun «behar diren proba diagnostiko guztiak» egiten ari direla: «14.000 eta 20.000 artean egunero».
Sagarduik azpimarratu du Osakidetzaren plantilla «inoizko handiena» dela, eta arazoak krisiaren ondorio direla, ez egiturazko arazo baten ondorio. Behar adina kontratazio egiten jarraituko dutela esan du, eta gogorazi une honetan Osakidetzak inoiz baino langile gehiago dituela, 45.700 inguru. Susana Martin lehen arretako zuzendariordeak ere hitza hartu du. Esan du Osasun Sailak hartutako neurriei esker «apur bat arindu» dela lehen arreta, baina oraindik «oso tentsionatuta» dagoela. Hala, azpimarratu du lehen arretaren egoera langile faltak baldintzatzen duela neurri handi batean, batez ere familia medikuak eta pediatrak falta direlako. Jakinarazi duenez, 198 plaza hutsik daude, ezin beteta kualifikazio faltagatik. Horrez gain, jakinarazi du lehen arretan egunero 70.000 telefono dei hartzen dituztela, pandemiaren aurretik halako bi. Hala ere, telefono bidezko arta hobetu dela esan du, eta, gaur-gaurkoz, jasotako hamar deitik sei «lehen saioan» hartzen direla; seigarren olatua baino lehen, berriz, deien %40 hartzen ziren lehen saioan, Martinen esanetan.
Oposizioaren ustez, berriz, lehen arretako «kolapsoa» gainditzeko epe luzerako kontratazio gehiago egin behar dira. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk, esaterako, salatu dute arazoa «egiturazkoa» dela, «politika zehatz batzuen ondorio». |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208733/itziar-ituntildeoren-hitzek-euskaratik-ingelesera-egin-dute-salto-irandik-igarota.htm | Bizigiro | Itziar Ituñoren hitzek euskaratik ingelesera egin dute salto, Irandik igarota | Itziar Ituñoren zale irandar batek ingelesera itzuli du BERRIAren 'Mantangorri' gehigarriak aktoreari eginiko elkarrizketa. Ituñoren fan sutsua izateak euskara ikastera bultzatu du irandarra. | Itziar Ituñoren hitzek euskaratik ingelesera egin dute salto, Irandik igarota. Itziar Ituñoren zale irandar batek ingelesera itzuli du BERRIAren 'Mantangorri' gehigarriak aktoreari eginiko elkarrizketa. Ituñoren fan sutsua izateak euskara ikastera bultzatu du irandarra. | «Work has given me a great speaker», dio artikuluaren titulura eramandako aipuak: «Lanak bozgorailu handi bat eman dit», alegia. Itziar Ituño aktorearena da esaldia, BERRIAren Mantangorri gehigarriari esana. Hain zuzen ere, joan den larunbatean argitaratutako elkarrizketan egin zuen aitorpena Ituñok; euskaraz, beraz. Orain, baina, ingelesez ere irakur daiteke elkarrizketa, oso-osorik. Bi hizkuntzen arteko zubi lana egin du aktorearen Irango zale batek, eta Instagramen argitaratu du itzulpenaren emaitza: @itziarituno.fnp kontuan.
Nazanin Zafarnia izeneko emakumea da Itziar Ituñori kontuaren kudeatzailea, eta Iranen bizi da. Euskal Herria bizilekutik aski urrun izanik ere, ordea, euskara ikasten ari da, Ituñoren gaineko zaletasunak erakarrita. Horrek eman dio bide itzulpena egiteko.
Hutsik egin gabe, Zafarniak kasik egunero jartzen du sarean aktoreari eskainitako argitalpenen bat. Honela dio profilaren deskribapenean: «Itziar Ituño aktore eta abeslariari eskainitako konturik eguneratuena». 12.000 jarraitzailetik gora ditu. Horiengana guztiengana ailegatu dira Mantangorri-ri kontatuak.
Hain zuzen, larunbatean atera zen argitara BERRIAn Ituñoren elkarrizketa. Artikuluak eta gehigarriaren barrenean txertatuak ziren horma irudiek erreakzioak piztu zituzten Ituñoren zale askoren artean. Pozez, mirespena agerian utziz, mezu ugari argitaratu zituzten sare sozialetan; horietako asko, BERRIAk jarritako txioari erantzunez. Mezuok hainbat hizkuntzatan ziren idatziak, Ituñoren jarraitzaileak –ituñer ere izenekoak– mundu osoan barrena sakabanatuak diren erakusgarri. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208734/indarrean-da-txertatze-ziurtagiria-iparraldean.htm | Gizartea | Indarrean da txertatze ziurtagiria Iparraldean | 16 urtetik gorako herritarrek beharrezkoa dute txertatze ziurtagiria erakustea hainbat leku publikotara sartzeko | Indarrean da txertatze ziurtagiria Iparraldean. 16 urtetik gorako herritarrek beharrezkoa dute txertatze ziurtagiria erakustea hainbat leku publikotara sartzeko | Gaurtik indarrean da txertatze ziurtagiria Iparraldean, eta osasun ziurtagiria ordezkatuko du leku gehienetan. Derrigorrezkoa da ostatuetara, kulturguneetara, kirol egituretara eta distantzia luzeko garraio publikoetara sartzeko. Gainera, leku horietako langileek ere behar dute, eta eskubidea dute —«dudak» baldin badituzte— bezeroen nortasun agiria ere kontrolatzeko, ziurtagiriarekin batera. 16 urtetik gorakoei eskatuko zaie, baina 15 eta 16 urtekoek ez dute indartze dosirik behar txertatze ziurtagiria lortzeko.
Haatik, zenbait salbuespen izango ditu neurriak. Izan ere, osasun egituretara sartzeko ez da txertatze ziurtagiririk eskatuko, baina bai osasun ziurtagiria; PCR edo antigeno probek balio dute horretarako. Bestalde, 12 eta 15 urte artekoek osasun ziurtagiria erakutsi beharko dute, eta ez txertatze ziurtagiria. Txertorik hartu ez duten herritarrek «familia edo osasun larrialdi» bat justifikatu beharko dute distantzia luzeko garraio publikoak erabiltzeko.
Txertaketa pauta osoa hartu ez duten herritarrek behin-behineko txertatze ziurtagiria eskuratzen ahalko dute, baina balekoa izateko PCR edo antigeno proba negatibo bat ere beharko dute. Zehaztekoa da COVID-19a bildu duten herritarrentzat kutsatze ziurtagiria balekoa izanen dela proba positiboa egin eta 11 egunera, sei hilabetez. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208735/oso-estu-dago-binakako-txapelketaren-sailkapena.htm | Kirola | Oso estu dago Binakako Txapelketaren sailkapena | Lau jardunaldi falta direla, bi garaipenen aldean bakarrik daude sailkapeneko lehen bost bikoteak. Oinatz Bengoetxeak minduta du ezker izterreko aduktorea, eta atseden hartuko du hainbat egunez. Otsailaren21ean jokatuko du azken-aurreko partida, Tolosan, eta 26an azkena, Iruñean. | Oso estu dago Binakako Txapelketaren sailkapena. Lau jardunaldi falta direla, bi garaipenen aldean bakarrik daude sailkapeneko lehen bost bikoteak. Oinatz Bengoetxeak minduta du ezker izterreko aduktorea, eta atseden hartuko du hainbat egunez. Otsailaren21ean jokatuko du azken-aurreko partida, Tolosan, eta 26an azkena, Iruñean. | Mataza bat eginda, eta inork askatu zain; halaxe dago Binakako Txapelketaren lehen ligaxkaren sailkapena. Hamar jardunaldi jokatuta, hots, ligaxka amaitzeko lau falta direla, oso estu dago dena. Batez ere, lehen postuetan dago saltsa. Izan ere, garaipen bakar baten tartean daude aurreneko lau sailkatuak, eta bikoan lehen bostak. Honela dago sailkapena: Elezkano II.a-Zabaletak zazpi garaipen dituzte; Irribarria-Rezustak, Laso-Imazek eta Altuna III.a-Martijak, sei; Peña II.a-Albisuk, bost; Jaka-Mariezkurrena II.ak eta Urrutikoetxea-Arangurenek, lau; eta Ezkurdia-Tolosak, bi. Horiei izugarri zaildu zaie sailkapena, eta, ezusterik ezean, haientzat izango da azken postua. Beste zazpiak, ordea, dantzan daude, eta itxura du hala egongo direla ligaxka amaitu arte.
Binakakoa oso txapelketa luzea da, eta gorabehera asko egon ohi dira. Ekitaldi hau ez da salbuespena horretan. Hala, bolada txarrean daude liderrak, iazko txapeldunak. Indartsu hasi ziren, eta, lehen zortzi partidetatik zazpi irabazi eta gero, azken biak galdu egin dituzte. Ez dabiltza fin Elezkano eta Zabaleta. Aldiz, bolada gozoan daude Altuna III.a-Martija eta Peña II.a-Albisu: Aspekoek azken bost partidetatik lau irabazi dituzte, eta, horri esker, zuzenean finalerdietarako sailkatzeko lehian ari dira; antzekoa egin dute Baikokoek, lehen sei partidetatik bakarra irabazi eta gero, azken lauretan nagusitu baitira. Irribarria-Rezustak eta Laso-Imazek, berriz, ez dute halako bolada onik harrapatu. Aspekoek dute aukera gehien, azken bi neurketetan gailendu baitira.
Dena nahiko estu ez balego bezala, baliteke asteburu honetako partidek beste estutu bat ematea. Norgehiagoka batek bereganatuko du arreta handiena: ostiralean Elezkano II.a-Zabaletak eta Laso-Imazek Hendaian jokatuko dutenak (Lapurdi). Larunbatean, berriz, Ezkurdia-Tolosak eta Peña II.a-Albisuk jokatuko dute Iruñean, eta igandean, Altuna III.a-Martija eta Jaka-Mariezkurrena II.a ariko dira Donostian, eta Urrutikoetxea-Aranguren eta Irribarria-Rezusta Etxebarrin (Bizkaia).
Hasieran, larunbatean ez zen txapelketako neurketarik jokatuko, Oinatz Bengoetxeak agurreko partida jokatuko baitzuen Iruñean, Labriten, baina joan den larunbatean aurrelariak min hartu zuen ezker izterreko aduktorean, Markina-Xemeinen (Bizkaia), eta atseden hartuko du hainbat egunez. Ondo bidean, otsailaren 21ean jokatuko du azken-aurreko partida, Tolosan, eta otsailaren 26an azkena, Iruñean. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208736/auzipetuak-epaiketan-aitortu-du-bera-izan-zela-2019an-beasainen-emakume-bat-bortxatu-zuena.htm | Gizartea | Auzipetuak epaiketan aitortu du bera izan zela 2019an Beasainen emakume bat bortxatu zuena | Gaur hasi dira epaitzen 2019ko uztailaren 13ko bortxatzailea. Gaineratu du ez dela gertatutakoaz gogoratzen. Emakumeak deklaratu du erasoaz geroztik «oso gaizki» dagoela. 2012tik Gipuzkoan izan diren beste lau bortxaketa ere leporatzen zaizkio, saileko bortxatzaile bat delakoan. | Auzipetuak epaiketan aitortu du bera izan zela 2019an Beasainen emakume bat bortxatu zuena. Gaur hasi dira epaitzen 2019ko uztailaren 13ko bortxatzailea. Gaineratu du ez dela gertatutakoaz gogoratzen. Emakumeak deklaratu du erasoaz geroztik «oso gaizki» dagoela. 2012tik Gipuzkoan izan diren beste lau bortxaketa ere leporatzen zaizkio, saileko bortxatzaile bat delakoan. | Gaur hasi da 2019ko uztailaren 13an Beasainen (Gipuzkoa) emakume bat bortxatzeagatik egun batzuk geroago atxilotu zuten gizonaren kontrako epaiketa. Gizonak orain arte deklaratu nahi izan ez badu ere, gaur epaiketan aitortu egin du bera izan zela egun horretan Beasainen emakumea bortxatu zuena, eta gaineratu du ez dela gertatutakoaz oroitzen. «Bai, aitortzen dut, baina ez naiz gogoratzen. Ezin dut justizia engainatu», esan du.
Epaiketa hasi aurretik Malu Valles emakumearen abokatuak azaldu du zigor handia espero duela defentsak, instrukzioa «bikaina» izan delako eta ikerketa «ondo lotuta» dagoelako; haren arabera, frogek erakusten dute auzipetua dela bortxatzailea. Uztailaren 19an atxilotu zuten Lazkaon. Poliziak uste du saileko bortxatzaile bat dela, eta 2012tik Gipuzkoan izan ziren beste bortxaketa batzuk ere gizon horri egozten dizkio; bost prozesu ditu irekita denera, eta gaur hasi dena da epaituko duten lehena.
Beasaingo erasoa 2019ko uztailaren 13an gertatu zen. Emakumea etxetik atera zen, lanera joateko asmoz, eta auzipetuak eraso egin zion: kloroformoa jarri zion, eta atzera etxera eraman, eta han atxiki eta bortxatu egin zuen. Gizona emakumearen anaiaren nagusia zen, eta, emakumea anaiarekin eta koinatuarekin bizi zenez eta haiek oporretan zirenez, bazekien emakumea bakarrik zegoela etxean egun horietan.
Fiskaltzak, akusazio partikularrak eta Clara Campoamor elkarteak (herri akusazioa) eskatu dute auzipetuari 24 urteko espetxe zigorra ezartzeko: hamabost urte, sexu erasoagatik; hiru, lesioengatik; eta sei, legez kanpo atxikitzeagatik.
Beasainen bortxatu zuten emakumeak bideokonferentziaz deklaratu du gaurko saioan, auzipetuarekin gela berean egon behar ez izateko. Ondorioz, defentsak ez du eskatu ateak itxita egitea, haren nortasuna babestuta dagoelakoan. Malu Valles emakumearen abokatuak esan du «urduri eta kezkatuta» zegoela, epaiketan deklaratu behar izateagatik.
Konortea galdu zuen
Emakumeak deklaratu du egun horretan lanera joateko atera zela etxetik. Adierazi du ez zuela erasotzailea ikusi. Azaldu duenez, «oso bustia» zegoen trapu bat jarri zion aurpegian, eta, garrasi egin eta ihes egiten saiatu bazen ere, ez zuen lortu, konortea galdu zuelako. Gero pare bat aldiz esnatu zen, baina ezin zuela mugitu gogoratzen du. Lehen aldian galtzerdiak kendu zizkiotela oroitzen du. Bigarrenean ez zegoela inor esan du, baina odol asko zegoela. Ahoa hazia zuen, eta azaldu du gertatutakoaren berri emateko lanera hots egin zuenean ulertu ere ez ziotela egin.
Emakumeak gaineratu du erasoaz geroztik «oso gaizki» dagoela, ezin izan dela lanera itzuil, gauez ez dela kalera ateratzen, eta begiak ixten dituenean «hor» gizon bat dagoela uste duela.
Epaiketa luzea espero zuten akusazioek, hasi aurretik. Clara Campoamor elkarteko abokatu Cristina Ramosek esan duenez, Ertzaintzako poliziek eta perituek ez ezik, hainbat lekuko ere deklaratzekoak ziren. Ramosek gaineratu du kasuak duela bi urte eta erdi izan zuen oihartzuna izatea espero duela orain ere. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208737/azken-astean-114-lagun-hil-dira-hego-euskal-herrian-covid-19ak-jota.htm | Gizartea | Azken astean 114 lagun hil dira Hego Euskal Herrian COVID-19ak jota | Positiboen kopuruak behera egin du: 4.488 positibo zenbatu zituzten atzo. 1.006 lagun daude ospitaleratuta; horietatik 154, ZIUetan. | Azken astean 114 lagun hil dira Hego Euskal Herrian COVID-19ak jota. Positiboen kopuruak behera egin du: 4.488 positibo zenbatu zituzten atzo. 1.006 lagun daude ospitaleratuta; horietatik 154, ZIUetan. | Koronabirusaren transmisioa apaltzen ari da pixkanaka Hego Euskal Herrian. Hala adierazten dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako azken datuek, atzo egindako probei dagozkienek. Osakidetzak eta Osasunbideak 9.902 proba egin zituzten, eta 4.488 positibo atzeman zituzten. Positibo tasa %45,3 da, beraz. Erregistratutako positiboetatik 3.223 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan atzeman dituzte, eta 1.265, Nafarroan.
Kasu positiboen kopurua jaitsi arren, positibo tasak gora egin du Nafarroan: iragan ostegunean —%45,2 (1.999 positibo)— eta ostiralean —%43,1 (1.887 positibo)— %50en azpitik zegoen positibo tasa, eta herenegun, berriz, %54,3 (1.284 positibo) izan zen. Atzo, berriz, %57,3 izan zen. Asteburuan proba gutxiago egin izanak azal dezake, hein batean, gorakada. Aurreko igandeko datuekin alderatuta, dena den, positibo kopuruak eta positibo tasak, biek egin dute behera Nafarroan. 1.385 positibo erregistratu zituzten orduan, eta egindako proben %64,9k eman zuen positibo.
Eusko Jaurlaritzak azken astean ospitaleratuen eta hildakoen kopurua ere eman du, eta bada kezkarako motiborik. Izan ere, 94 lagun hil dira azken zazpi egunetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta beste hogei Nafarroan. Osakidetzaren eskumeneko ospitaleetan 730 paziente daude ospitaleratuta oraintxe bertan COVID-19ak jota, eta horietatik 121 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan daude. Nafarroan, 11 lagun erietxeratu behar izan dituzte azken orduetan, eta horietako bat ZIUra eraman dute. Oraintxe, 276 lagun daude ospitaleratuta Nafarroan COVID-19aren eraginez, eta horietatik 33 daude ZIUetan. Horrez gain, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du beste pertsona bat hil dela COVID-19ak jota.
Txertaketaren inguruko datuak ere eman dituzte bi gobernuek. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 1.844.669 lagun —biztanleen %93,2— dira gutxienez txertoaren dosi bat hartua dutenak, eta 1.825.554 —biztanleen %92,3— pauta osoa betea dutenak. Errefortzu dosia hartu dutenak, berriz, biztanleen %56,4 dira. Nafarroan, 1.327.093 dosi eman dituzte orain arte, eta 543.517 lagunek betea dute txertaketaren pauta osoa. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208738/natoko-kideek-tropa-gehiago-bidali-dituzte-europa-ekialdera.htm | Mundua | NATOko kideek tropa gehiago bidali dituzte Europa ekialdera | Ukrainako enbaxada husten hasi dira AEBak eta Erresuma Batua. EBko Atzerri ministroak AEBetako estatu idazkariarekin biltzekoak dira gaur, Ukrainako aferaz aritzeko. | NATOko kideek tropa gehiago bidali dituzte Europa ekialdera. Ukrainako enbaxada husten hasi dira AEBak eta Erresuma Batua. EBko Atzerri ministroak AEBetako estatu idazkariarekin biltzekoak dira gaur, Ukrainako aferaz aritzeko. | Azken egunetan NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak handitu egin du bere presentzia Europa ekialdean. Erakundeak berak ohar batean jakinarazi duenez, Danimarkak fragata bat bidaliko du Baltikora, eta F-16 gerra hegazkinak Lituaniara; Herbehereek ere F-35 borrokarako hegazkinak bidaliko dituzte, baina Bulgariara; eta Frantziak iragarri du prest legokeela tropak bidaltzeko Errumaniara. Itsasoz bestaldera, hainbat iturrik zabaldu dute AEBak ere prest leudekeela Europa ekialdera tropak bidaltzeko. Iturri horien arabera, joan den larunbatean Camp David base militarrean egindako bileran, armadaburuek aukera aurkeztu zuten Ukraina inguruko herrialdeetara 1.000-5.000 soldadu inguru bidaltzeko. Kopuru horiek, baina, hamar aldiz handiagoak lirateke Errusiarekiko gatazka okertuko balitz.
Erresuma Batuko eta AEBetako gobernuek esan dute ez dela ebakuazio bat, baina onartu dute Ukrainako egoerak bultzatuta herrialdean dituzten enbaxadak husten hasiak direla. Enbaxadetako langileen erdiak etxeratuko dituzte, argudiatuta Errusiak «edonoiz» jo dezakeela Ukrainaren aurka eta, hori gertatuko balitz, ezinezkoa izango dela langileak handik ateratzea. Tentsioak gora egin du azken asteetan inguru hartan, baina Moskuk berak berretsi du ez duela Ukraina inbaditzeko asmorik, nahiz eta 100.000 soldadutik gora izan mugan. Aldiz, AEBek, NATOk eta Vladimir Putin presidentearen gobernuko kideek hasiak dituzte elkarrizketak, krisia bideratzeko asmoz. Bilerek, baina, ez dute emaitzarik eman orain arte —aste honetan erantzun behar diete AEBek Errusiaren galderei—.
Guztiek ez dute begi onez ikusi Londresek eta Washingtonek hartutako erabakia. Kievek berak «goiz» iritzi dio halako urrats bat egiteko. Europako Batasuneko diplomaziaburu Josep Borrellek, berriz, nabarmendu du Bruselak ez duela halakorik egingo: «Oraingoz ez dugu ikusten nahikoa arrazoirik horretarako». Hain zuzen ere, AEBetako Estatu idazkari Antony Blinken EBko Atzerri ministroekin bildu da gaur, Ukrainako krisiaz eztabaidatzeko. Bruselak bileraren egun berean iragarri du 1.200 milioi euroko laguntza emango diola Kievi, gatazka posible bati aurre egiteko «larrialdi neurri» gisa. Hala azaldu du Europako Batzordeko buru Ursula von der Leyenek berak.
Baina Kieventzako laguntza ekonomikoak ez ezik, Atzerri ministroek mahai gainean jarri dute Errusiaren aurkako zigor ekonomikoak ezartzea ere, betiere Moskuk erasora joko balu. Atzerri ministroek, komunikatu batean, Moskuren jarrera gaitzetsi dute, eta egotzi diote «Europaren segurtasuna arriskuan» jartzea. Hala, Kieven aurkako «mehatxuak» eteteko eskatu diote, eta mugako tropak erretiratzeko. Bruselaren ikuspegia Moskurenaren erabat kontrajarria da; izan ere, EBk bere mugetan «eragin eremu bat» eraikitzea egozten dio Putinen gobernuari.
AEBek eta NATOk Errusiari egozten diote Ukrainako muga militarizatzea. Moskuk egin ditu haren kontrako salaketak, baina ohartarazi du ez duela onartuko NATOko armak eta tropak bere mugetaraino hedatzea, eta eskatu du aliantza 1997ko mugetara itzultzea eta ekialderago zabaltzeari uko egitea. Nazioarteko erakundeak, baina, erantzun dio estatuen erabakia dela aliantzan sartu edo ez, eta ez beste batena. Hala, joan den larunbatean heldu ziren Kievera AEBek bidalitako 90 tona arma.
Lehendik ere sartu dira Errusiako indarrak Ukrainan. 2014an, Errusiako armadak Krimeako penintsula hartu zuen, eta handik gutxira erreferenduma antolatu zuten, non herritarren %97k Errusiaren zati izatearen alde bozkatu zuten. Mendebaldeak eta Kievek legez kanpokotzat jo zuten bozketa hura. Horrez gain, oraindik gerran daude Donbass eskualdean ere, non Moskuk babestutako milizia errusiazaleek borrokan jarraitzen duten —14.000 pertsona hil dira borrokak piztu zirenetik—. Horiek hala, atzo Londresek Moskuri leporatu zion Kieven ere haren aldeko gobernu bat ezarri nahi izatea.
Erasoaldia
Ekialdetik ere heldu dira salaketak. Donetskeko Herri Errepublikak gaitzetsi du Kiev erasoaldi bat prestatzen ari dela Donbass eskualdearen aurka. Matxinoen arabera, Ukrainako militarrei agindu diete beren postuetan jarraitzeko, eta erietxeetan sendagiria ematen ari zaizkie tankeetako gidariei. «Jaso ditugun informazioen arabera, Erresuma Batuak trebatutako indar berezietako 40 kide inguru Avdeevka hirirantz doaz —Donetsketik 40 kilometrora— eremua aztertzeko asmoz», salatu dute matxinoek.
2015ean sinatu zuten bi aldeek su-etena, baina borrokak ez dira erabat eten. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208739/latinoamerikaren-zain-urratuak-2021eko-azalik-gogokoena.htm | Bizigiro | Latinoamerikaren zain urratuak, 2021eko azalik gogokoena | 2021eko azalik onenen artean aukeratzeko eskatu die BERRIAk irakurleei, eta Latinoamerikaren zain urratuak liburuaren 50. urteurrenaren harira Asisko Urmeneta ilustratzaileak egindako azala aukeratu dute. | Latinoamerikaren zain urratuak, 2021eko azalik gogokoena. 2021eko azalik onenen artean aukeratzeko eskatu die BERRIAk irakurleei, eta Latinoamerikaren zain urratuak liburuaren 50. urteurrenaren harira Asisko Urmeneta ilustratzaileak egindako azala aukeratu dute. | 2021ean argitaratutako azal guztien artean hogei aukeratu zituen erredakzioak, eta horien artean aukeratu dute 397 irakurlek. 125 boto jaso ditu iazko urriaren 17ko lehen orriak. Asisko Urmeneta ilustrazaileak irudi berezi bat sortu zuen, Eduardo Galeanoren Latinoamerikaren zain urratuak liburuak 50 urte bete zituelako landutako erreportajeen azal gisa. Orri batean jaso dituzte bozketaren emaitzak.
Horren atzetik, maiatzaren 23ko lehen orriak jaso ditu boto gehien: 111. George Floyden hilketaren urteurrenaren harira, polizia indarkeriak beltzei nola eragiten dien aztertu zuen kazeta honek. Boto gehien jaso dituztenetan hirugarrenak beste ilustrazio bat du protagonista; Eider Eibar ilustratzaileak egin zuen, Joseba Sarrionandia Euskal Herrira itzuli zela jakinarazteko (92 boto). COVID-19ak Euskal Herrian urtebete egin zuenean landutako azalak (otsailak 28) eta Martxoaren 8aren harira prestatutakoak lortu dituzte boto gehien horien atzetik: 89.
Ikusi gehiago: 2021eko urtekaria
397 irakurlek parte hartu dute bozketan, eta bi otordu zozkatu dituzte parte hartzaileen artean: Izarne Zelaia Arratibelek bi lagunentzako otordu bat irabazi du Donostiako Enea jatetxerako, eta Janire Arriaga Ugarteburuk beste bat, Tolosako (Gipuzkoa) Ama jatetxerako. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208741/pertsona-bat-hil-da-iraizozko-etxe-batean-izandako-sutean.htm | Gizartea | Pertsona bat hil da Iraizozko etxe batean izandako sutean | Suhiltzaileek aurkitu dute gorpua, etxebizitzatik emakume bat erreskatatu ondoren. | Pertsona bat hil da Iraizozko etxe batean izandako sutean. Suhiltzaileek aurkitu dute gorpua, etxebizitzatik emakume bat erreskatatu ondoren. | Pertsona bat hil da astelehen goizean Iraizotzen (Nafarroa), etxe batean izandako sutean. Suhiltzaileek aurkitu dute gorpua, etxebizitzatik emakume bat erreskatatu ondoren.
Suak teilatua eta bigarren solairua kolapsatu ditu, eta suhiltzaileek emakume bat erreskatatu ahal izan dute lehen solairuan, baina ezin izan dute salabatu etxebizitzan zegoen beste pertsona.
Suhiltzaileak, Guardia Zibilaren patruilak eta Elizondoko polizia etxeko Foruzaingoaren patruilak bertaratu dira, baita inguruko talde medikoa eta anbulantzia bat ere. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208742/estradizioaren-aurka-helegitea-jartzeko-aukera-izango-du-assangek.htm | Mundua | Estradizioaren aurka helegitea jartzeko aukera izango du Assangek | Auzitegi Gorenaren esku egongo da helegitea aintzat hartu edo ez erabakitzea. Abenduan Londresko auzitegi batek ontzat eman zuen kazetaria AEBetara estraditatzeko eskaera. | Estradizioaren aurka helegitea jartzeko aukera izango du Assangek. Auzitegi Gorenaren esku egongo da helegitea aintzat hartu edo ez erabakitzea. Abenduan Londresko auzitegi batek ontzat eman zuen kazetaria AEBetara estraditatzeko eskaera. | Luze joko du oraindik Julian Assange kazetari eta ekintzailearen aurkako estradizio prozesuak. Ingalaterrako Auzitegi Nagusia ebatzi du gaur Wikileaksen sortzaileak helegitea jarri ahalko duela estradizio aginduaren aurka. Orain kazetariaren abokatuek hamabost eguneko epea dute Gorenean helegitea aurkezteko, jarraian auzitegiak erabaki beharko du hura onartzen duen edo ez, eta, onartuz gero, aurkeztutako arrazoiak aztertzeari ekingo dio. Bien bitartean, kazetariak preso jarraituko du.
Wikileaksen sortzailea 2019ko apirilaren 11n atxilotu zuten, Londresen, Ekuadorren Enbaxadan. Han zegoen babestua 2012tik, baina, Ekuadorko Gobernu aldaketarekin, konfiantza hautsiz joan da; eta, azkenean, baldintzapeko neurriak urratzea egotzita, asilo politikoa ukatu zioten. Lenin Moreno Ekuadorko presidenteak muga gorri bat igarotzea egotzi zion, besteak beste nazioarteko politikaz aritzeagatik. Espioitza egozten diote kazetariari AEBetan, eta 127 urteko kartzela zigorra jar diezaiokete han erruduntzat joz gero.
Assangeren bikotekide Stella Morisek garaipentzat jo du auzitegi nagusiaren ebazpena, baina ohartarazi du ez dutela inondik ere «justizia lortu» oraindik. «Ia hiru urte daramatza Belmarsheko kartzelan, eta tarte horretan guztian sufritzen egon da. Kasua artxibatzen ez duten bitartean, sufritzen jarraituko du. Horregatik borrokan jarraituko dugu».
Iazko abenduan Wikileaksen sortzailea AEBetara estraditatzeko eskariari onespena eman zion Londresko auzitegi batek. Londresko Helegite Auzitegiko epaile Timothy Holroyderen arabera, AEBetako Gobernuak «nahikoa berme» eman zituen ondorioztatzeko Assangek «tratu egokia» jasoko duela, eta, beraz, onespena eman zion hura estraditatzeari. Aurrez, urtarrilean, Londresko beste auzitegi batek atzera bota zuen Assange AEBetara estraditatzeko Washingtonen eskaria, iritzita horrek larriagotu egin zitzakeela kazetariaren buru-osasun arazoak. «Assange ikusita izan dudan inpresioa da depresioak jota eta etsita dagoen gizon baten aurrean nagoela, eta etorkizunak zer ekarriko dion beldur dela», adierazi zuen orduan epaileak.
Akusazioaren arabera, Chelsea Manning analista estatubatuarra lagundu zuen kazetariak hark AEBetako Espioitza Legea urra zezan, eta informazio klasifikatua lor zezan ondoren bere atarian argitaratzeko. Defentsak ukatu egin du halakorik, eta dio Assangek eta haren taldeak zabaldutako informazioak ez zuela inor arriskuan jarri. Aldiz, Washingtoni leporatzen diote auzi politiko bat abian jarri izana, Wikileaksek militar estatubatuarrek egindako gerra krimenak argitara atera zituelako. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208743/navarra-sumak-badu-bere-konstituzio-plaza-iruntildeean.htm | Politika | Navarra Sumak badu bere Konstituzio plaza Iruñean | Enrique Maia buru duen Iruñeko Udalak izena aldatu dio orain arte Baluarteko plaza zenari: Konstituzio plaza deitu dute. Plazaren izena azaltzeko plakak urratu egiten du euskararen ordenantza: gaztelania hutsean dago. | Navarra Sumak badu bere Konstituzio plaza Iruñean. Enrique Maia buru duen Iruñeko Udalak izena aldatu dio orain arte Baluarteko plaza zenari: Konstituzio plaza deitu dute. Plazaren izena azaltzeko plakak urratu egiten du euskararen ordenantza: gaztelania hutsean dago. | Iruñeko alkate Enrique Maiak erdietsi du desio zuena: gaurtik, hiriak badu Konstituzio plaza bat. Horretarako, Udalak orain arteko izena kendu dio urte luzez Baluarteko plaza izandakoari. Baluarte auditoriumak leku hartzen duen plaza Konstituzio plaza deituko da aurrerantzean. Zehazki, Nafarroako Gizarte Zibila elkarteak egindako eske bati segika agindu du aldaketa Maiak. Gainera, Udalak azaldu duenez, izen aldaketa ez da itsuan eginiko urrats bat. Asmo jakin bat du, diotenez: «Gizarteak trantsizio demokratikoan egindako esfortzuari aitortza egitea».
Edonola ere, errekonozimendu hori hizkuntza bakarrean egitea erabaki du Iruñeko Udalak. Beste behin, bazter utzi dute euskara. Plazaren izen berria aurkezteko gaur eginiko ekitaldian, Enrique Maia arduratu da plaka estaltzen zuen oihala erretiratzeaz. Plaka bistara utzitakoan, gaztelania hutsean idatzitako hitzak baizik ez dira gelditu ikusgai: Plaza CONSTITUCIÓN. Enegarrenez, urratu egin da Nafarroako euskararen ordenantza. Izen nagusiaren azpian baizik ez da euskarazko hitzik: 1977ko Espainiako Konstituzioa, letra xehez.
Nafarroako bandera, bidean
Baluarteko plazari izena aldatzea ez da azkenaldian Enrique Maiaren buruan izandako desio bakarra. Aspaldi iragarri zuen beste asmorik, azaroan: Nafarroako bandera erraldoi bat ezarri nahi du Nafarroako Foruen plazan. Gaur kazetariei eginiko adierazpenetan, Maiak azaldu du oraindik ere «falta dela» dela pauso hori emateko, baina zehaztu du prozesua hasia dela dagoeneko: «Materialei loturiko arazo bat dago, baina dena enkargatua dago, martxan». |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208744/greba-mugagabea-deitu-du-elak-bihartik-aurrera-zamudioko-dhl-enpresan.htm | Ekonomia | Greba mugagabea deitu du ELAk bihartik aurrera Zamudioko DHL enpresan | ELAk greba mugagabea deitu du bihartik hasita Zamudioko DHL Supply Chain enpresan; Euskaltel eta DHL enpresei eskatzeko langile guztien enplegua eta lan baldintza duinak bermatu ditzala. | Greba mugagabea deitu du ELAk bihartik aurrera Zamudioko DHL enpresan. ELAk greba mugagabea deitu du bihartik hasita Zamudioko DHL Supply Chain enpresan; Euskaltel eta DHL enpresei eskatzeko langile guztien enplegua eta lan baldintza duinak bermatu ditzala. | ELAk deituta, Zamudioko (Bizkaia) DHL Suplly Chain enpresan –Euskaltelen zentro logistikoan– greba mugagabea hasiko dute bihartik aurrera. DHL enpresak Euskaltelen zerbitzu logistikoan esklusiboki jarduten duten 20 langile ditu, eta DHLk langileei jakinarazi dienez, Euskaltelek zerbitzu logistikoarekin lotzen dituen kontratua bertan behera uztea erabaki du. Deslokalizatzea eta zerbitzua Guadalajarara eramatea da Euskaltelen helburua, eta horrek, ELAren arabera, «Zamudioko langile guztien enplegua suntsitzea ekarriko luke».
Sindikatuak irmoki salatzen du Euskaltelen jarrera: «Aspaldi pribatizatutako enpresa batez ari gara, espekulatzaileentzako produktua izan dena, eta orain ikusten dugu nola aurreztu nahi dituen kostuak, prekarizatu lan baldintzak, eta gure herrialdean enplegua suntsitu nahi duen bere zerbitzu logistikoa deslokalizatuz». Hori guztia, MAS MOVIL akziodun berriaren irabaziak maximizatzeko logikaren baitan egingo dutela dio sindikatuak.
Beraz, ELAk greba mugagabea deitu du bihartik aurrera, eta Euskalteli eta DHL enpresari eskatzen die langile guztien enplegua eta lan baldintza duinak bermatu ditzala.
ZTEren greba, bertan behera
Akordioa sinatuta, ELAk jakinarazi du bertan behera geratu dela Euskaltelen sarea instalatzeaz eta mantentzeaz arduratzen den ZTE enpresako langileek antolatutako hamar eguneko greba. Soldata-igoerak, lanaldi-murrizketa, aplikatu beharreko gutxieneko soldatak eta telelanaren oinarriak jasotzen ditu sinatu berri duten hitzarmenak. Izan ere, hainbat mobilizazio egin izan dituzte ZTEko langileek, «2018tik soldatak izoztuta zituztelako eta lan baldintzak egunetik egunera okertzen zizkietelako».
Hala, langile guztiei soldatak igotzea, gutxieneko soldata 19.000 eurokoa izatea eta urtean 20 lanordu libre gehiago izango dituztela sinatu dute gaur. Gainera, ELAk ohartarazi du muga ezarri diotela aldi baterako laneko enpresa bidez kontratatzeari: «Langilegoaren %5a baino gehiago ezingo da aldi baterako laneko enpresa bidez kontratatu, eta gehienez 16 asteko kontratuak izan ahalko dira». Horrez gain, telelana arautzeko oinarriak eta gehiegiko lanaldia ekiditeko bideak adostu dituzte gaur sinatutako hitzarmenean. Beraz, greba bertan behera uztea adostu dute eta akordioa Lan Harremanen Kontseiluan berretsi beharko da. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208745/burkina-fasoko-presidentea-atxilotu-du-matxinatutako-militar-talde-batek.htm | Mundua | Burkina Fasoko presidentea atxilotu du matxinatutako militar talde batek | Matxinatuek Roch Marc Christian Kabore herrialdeko estatuburuaren dimisioa eta baliabide gehiago eskatu dituzte jihadisten aurka borrokatzeko. Gobernuak ukatu egin du presidentea preso hartu dutela. | Burkina Fasoko presidentea atxilotu du matxinatutako militar talde batek. Matxinatuek Roch Marc Christian Kabore herrialdeko estatuburuaren dimisioa eta baliabide gehiago eskatu dituzte jihadisten aurka borrokatzeko. Gobernuak ukatu egin du presidentea preso hartu dutela. | Tokiko hedabideen arabera, Burkina Fasoko presidente Roch Kabore atxilo hartu du bart militar talde batek, zenbait base militarretan izandako matxinaden ostean. Jauregi presidentzialetik eta kuarteletik gertu entzun dira tiroketak, Uagadugun. Matxinatuek hiriburuko Sangoule Lamizana kanpamentuan dauzkate preso atxikita herrialdeko presidentea eta gobernuko beste zenbait ministro.
Gainera, militarrek RTB telebista kate publikoaren egoitza inguratu dute, BBC hedabide publikoak jakinarazi duenez, eta ehunka lagun atera dira soldaduei laguntzera, nahiz eta etxeratze agindua indarrean egon. Herritar batzuek su eman diote Kaboreren alderdi politikoaren egoitza nagusiari.
Edonola ere, gobernuak ukatu egin du kolpe militar bat egon dela, baita presidentea atxilotu dutela ere. Aldiz, Radio France International hedabideak baieztatu egin du herrialdeko estatuburuaren atxiloketa, eta ofizial batek aditzera eman du «datozen orduetan» agerraldia egingo dutela.
Matxinatuek hainbat eskari egin dituzte: Kaborek dimisioa ematea, armadaren burua eta inteligentzia zerbitzuko burua kargutik kentzea, mugan tropa gehiago hedatzea, eta baldintza hobeak ezartzea zaurituentzat eta soldaduen familientzat. Horrez gain, baliabide material gehiago ere eskatu dituzte jihadisten aurka egiteko.
Bestalde, base militar batean preso zegoen Gilbert Diendere jenerala aske utzi dute. Diendere Blaise Compaore presidente ohiaren kabineteburua izan zen, eta kondenatuta zegoen 2015ean estatu kolpe saiakera bat egiteagatik eta Thomas Sankara gobernuburu ohi eta iraultzailearen hilketarekin ustezko lotura izateagatik.
Egoera horren aurrean, Mendebaldeko Afrikako Ekonomia eta Diru Batasuneko presidente Jean-Claude Kassi Brouk «lasaitasunerako» deia egin du ohar baten bidez, eta herrialdeko gobernuari eta herriari elkartasuna adierazi die. Era berean, Brouk matxinatu ziren militarrei eskatu die «errepublikanoen jarrera hartzeko eta agintariekin elkarrizketa bultzatzeko».
Gobernuaren aginduz eta ustez estatu kolpe bat antolatzeagatik 11 soldatu atxilotu eta astebetera gertatu da matxinada. Dena dela, atsekabea gero eta handiagoa da Burkina Fasoko herritarren artean, Kaboreren gobernuak 2015etik jihadisten aurka borrokatzeko duen ezintasunagatik. Erasoak asko areagotu dira, eta joan den urteko azaroan, esaterako, 53 pertsona hil zituzten ustezko jihadistek. Larunbatean, gobernuaren aurkako manifestazio batera deitu zuten, baian gobernuak debekatu egin zuen, eta hainbat manifestari atxilotu.
Lassina Zerbo lehen ministroak urtarril hasieran aitortu zuen egoera «oso kezkagarria» dela herrialdearen segurtasun aldetik. Era berean, adiskidetze nazionala, bakea eta segurtasuna berrezartzearen aldeko jarrera erakutsi zuen. Herrialdearen ezegonkortasun horrek 1,5 milioi desplazatu baino gehiago utzi ditu 2015etik. Kaborek bigarren agintaldia du jarraian presidentetzan, 2015eko eta 2020ko hauteskundeetan irabazi ostean. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208746/erasotzaile-batek-pertsona-bat-hil-eta-hainbat-zauritu-ditu-heidelbergeko-unibertsitatean.htm | Mundua | Erasotzaile batek pertsona bat hil eta hainbat zauritu ditu Heidelbergeko Unibertsitatean | Tiroka sartu da egilea auditorium batean. DPA agentziaren arabera, hura ere ikaslea zen. Bere buruaz beste egin du gero, hainbat iturrik zabaldu dutenez. | Erasotzaile batek pertsona bat hil eta hainbat zauritu ditu Heidelbergeko Unibertsitatean. Tiroka sartu da egilea auditorium batean. DPA agentziaren arabera, hura ere ikaslea zen. Bere buruaz beste egin du gero, hainbat iturrik zabaldu dutenez. | Anabasa irudiak ikusi dira Heidelbergeko Unibertsitatean (Alemania). Poliziaren arabera, erasotzaile bat tiroka sartu da erakundeko auditoriumetako batean, eta hainbat lagun zauritu ditu.
13:00 aldera hasi da erasoa. Sare sozialetan adierazi dute Unibertsitateko Neuenheimer Feld eremuan pertsona armatu bat zebilela. Poliziak 13:30 aldera eskatu die unibertsitateko ikasle eta bestelakoei handik ateratzeko, agenteek eta salbamendu taldeek bidea libre edukitzeko.
Deutsche Presse albiste agentziaren arabera, zaurituetako bat hil egin da tiroen eraginez. Emakumezko bat zen.
Agintariek azaldu dutenez, hainbat pertsona zauritu ditu «arma luze» batekin. Poliziak behin eta berriz esan du erasotzaile bakar bat zela.
Deutsche Presse albiste agentziaren arabera, erasotzailea biologia ikaslea zen, eta 18 urte zituen. Medikuntza Fakultateko gela batean hasi da tiroka, fusil batekin. Hainbat arma zeramatzan, eta, azkenean, bere buruaz beste egin du. Oraindik ez dago horren baieztapen ofizialik. Poliziak esan du egileak ez zuela «motibazio politiko edo erlijiosorik». |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208747/abortuaren-aurkako-kartelak-kentzeko-eskatu-dio-gasteizko-udalak-enpresa-arduradunari.htm | Gizartea | Abortuaren aurkako kartelak kentzeko eskatu dio Gasteizko Udalak enpresa arduradunari | Elkarte katoliko batek hiriko markesinetan jarritako kanpainaren egokitasunaz kontsulta egin zion udalak Emakunderi; hark ebatzi du publizitateak «emakumeen sexu eta ugalketa osasuna babesteko eskubidea urratzen» duela. | Abortuaren aurkako kartelak kentzeko eskatu dio Gasteizko Udalak enpresa arduradunari. Elkarte katoliko batek hiriko markesinetan jarritako kanpainaren egokitasunaz kontsulta egin zion udalak Emakunderi; hark ebatzi du publizitateak «emakumeen sexu eta ugalketa osasuna babesteko eskubidea urratzen» duela. | Elkarte katoliko batek Gasteizko autobus geltokietako hainbat markesinetan abortuaren aurka egindako kanpaina kentzeko eskatu dio Gasteizko Udalak enpresa arduradunari. Hala jakinarazi berri du Gasteizko Udalak. Emakundek egindako txostena aintzat hartuta hartu du erabakia udal gobernuak. Kanpainaren egokitasunaz kontsulta egin zien udalak berdintasun zerbitzuei, eta gaur jaso du ebazpena. Txosten horretan adierazten denez, kanpaina horrek urratu egiten ditu «emakumeek sexu eta ugalketa babesteko eskubidea, norberaren eta familiaren intimitaterako oinarrizko eskubidea, eta emakumeen osotasun fisiko eta moralerako eskubidea».
ACdP Propagandisten Elkarte Katolikoa elkarteak sinatuta dago abortuaren aurkako kanpaina, eta gutxienez hiriko bost markesinetan agertu dira kartelak. Kliniketara abortatzera joaten diren emakumeak jazartzera animatzen du kanpainak, Espainiako Gobernuak horrelako jarduerak legez debekatzeko dituen asmoei kritika eginez. «Abortatzeko kliniken aurrean otoitz egitea primeran dago», horixe diote ACdP Propagandisten Elkarte Katolikoa elkarteak sinatutako kartelek.
Polemika handia piztu du kanpainak. Joan den astean, EH Bildu eta Elkarrekin Gasteiz udal taldeek eta Clara Campoamor elkarte feministak publizitatea berehala kentzeko eskatu zioten udalari. Gasteizko alkate Gorka Urtaran ere kanpaina erretiratzearen alde agertu zen, «iraingarria» eta «baztertzailea» dela iritzita. |
2022-1-24 | https://www.berria.eus/albisteak/208748/omek-otsailean-publikatuko-du-pandemia-egoeratik-kontrol-fasera-pasatzeko-trantsizio-plana.htm | Gizartea | OMEk otsailean publikatuko du pandemia egoeratik «kontrol fasera» pasatzeko trantsizio plana | Mike Ryan OMEko Osasun Larrialdietako zuzendariaren hitzetan, kontrolik gabeko infekzioa eta aldaera berriak sortzeko arriskua murriztu behar dira | OMEk otsailean publikatuko du pandemia egoeratik «kontrol fasera» pasatzeko trantsizio plana. Mike Ryan OMEko Osasun Larrialdietako zuzendariaren hitzetan, kontrolik gabeko infekzioa eta aldaera berriak sortzeko arriskua murriztu behar dira | Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) otsailaren amaieran argitaratuko du COVID-19ari erantzuteko plan berria, eta, bertan, gaixotasunaren egungo kudeaketari amaiera emango zaio pandemia gisa, eta trantsizio bat egitea proposatuko dute. Hala iragarri du Mike Ryan erakundeko Osasun Larrialdietako zuzendariak astelehen honetan. Helburua izango da gaixotasunaren «kontrol iraunkorra» izango duen fase batera igarotzea, gripearekin eta halako beste arnasketa arazo batzuekin egiten den bezala.
Aditu irlandarrak azpimarratu du COVID-19ak eragindako nazioarteko osasun krisia amaitzeko «oraindik gauza asko» daudela egiteko, hala nola kontrolik gabeko infekzioa apaltzea bereziki populazio zaurgarrietan, eta aldaera berriak sortzeko arriskua murriztea. «Heriotza tasak ere murriztu behar dira oraindik, eta infekzioaren epe luzeko ondorioak minimizatu», Ryanek ziurtatu zuenez.
Horretarako, herrialde bakoitzeko osasun estrategiak «optimizatu» behar direla gaineratu du, eta, bide horretan, zehaztu du estatu bakoitzak bere egoera duela -bere txertaketa tasa jakina, besteak beste- eta, beraz, herrialde bakoitzak bere bidea aurkitu behar duela. Ryanek nabarmendu du ikertu egin behar dela osasun publikoko zer neurrik izango duten onarpen soziala etorkizuneko etapetan, eta nabarmendu du egungo estrategiak etorkizuneko pandemietarako prestakuntza gisa ere balio behar duela. OMEko larrialdietako zuzendariak nabarmendu du hurrengo pandemia ere ziurrenik arnas agente batek eragingo duela. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.